ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1996/77 Karar Sayısı : 1997/64 Karar Günü : 9.10.1997 R.G. Tarih-Sayı :18.06.1998-23376 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Nevşehir Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun
11.6.1936 günlü, 3038 sayılı Yasa ile değiştirilen 434. maddesinin ikinci fıkrasının,
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Kız kaçırmak ve ırza geçmek suçlarından açılan davanın evlenme
nedeniyle tecilinden sonra tarafların boşanmaları üzerine sanık yönünden
takibat yenilendiğinden Mahkeme, Türk Ceza Kanunu'nun 434. maddesinin ikinci
fıkrasının Anayasa'ya aykırılığı savında bulunmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu ikinci fıkrasını da
içeren 434. maddesi şöyledir : "Kaçırılan veya alıkonulan kız veya kadın ile maznun veya
mahkûmlardan biri arasında evlenme vukuunda koca hakkında hukuku âmme davası ve
hüküm verilmiş ise cezanın çektirilmesi tecil olunur. Müruru zaman haddine kadar erkek tarafından haksız olarak vukua getirilmiş
bir sebeple boşanmıya hükmedilirse takibat yenilenir. Evvelce hüküm verilmiş
ise ceza çektirilir. Bu madde hükümleri 414, 415 ve 416 ncı maddeler hakkında da
caridir. Evlenen maznun veya mahkûm hakkında hukuku âmme davasının veya
cezanın tecilini müstelzim olan haller fiilde methali olanlar hakkında dava ve
cezanın düşmesini müstelzimdir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Mahkeme'nin iptal istemine dayanak yaptığı Anayasa maddeleri
şunlardır : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,
Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 3.1.1997 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında; "dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine" oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, iptali
istenilen yasa kuralı, Anayasa'ya aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa
kurallarıyla, bunlarla ilgili gerekçeler ve dosyada bulunan tüm belgeler okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Mahkeme, Türk Medenî Kanunu'nun 134. maddesinde yapılan
değişiklikle boşanma istemi reddedilerek kararın kesinleşmesinden sonra üç yıl
içerisinde evlilik birliği yeniden kurulamamışsa eşlerden birinin istemi
üzerine boşanmaya karar verilmesine karşın, ceza davası veya cezası tecil
edilen sanığın Medeni Yasa gereğince kullanabileceği boşanma davası açma
hakkının Türk Ceza Kanunu'nun 434. maddesi hükmü ile önlendiğini bunun da,
Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesi ile 10. maddesindeki kanun
önünde eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğunu ileri sürmüştür. 434. maddenin birinci fıkrasına göre, kaçırılan veya alıkonulan
mağdure ile sanıklardan birinin evlenmesi üzerine dava ya da hüküm verilmişse
cezanın çektirilmesi tecil olunacaktır. Maddenin itiraz konusu ikinci fıkrasında ise koca tarafından
zamanaşımı süresi içinde haksız olarak boşanmaya neden olunması durumunda
kovuşturmanın yenileneceği ya da hüküm verilmiş ise cezanın çektirileceği
öngörülmüştür. Böylece, sanığın mağdure ile evlenmesi durumunda, aile birliğinin
korunması amacıyla devletin cezalandırma yetkisi askıya alınmakta, zamanaşımı
süresi içinde erkeğin kusuruyla boşanmaya karar verildiğinde cezalandırma
yetkisinin kullanılması söz konusu olmaktadır. Medeni Yasa'nın 3444 sayılı Yasa ile değişik 134. maddesinin son
fıkrasında "Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın
reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç yıl
geçmesi halinde, her ne sebeple olursa olsun müşterek hayat yeniden
kurulamamışsa eşlerden birinin talebi üzerine boşanmaya karar verilir"
kuralına yer verilmiş olması Ceza Yasası'nın itiraz konusu 434. maddesinin
ikinci fıkrası ile öngörülen kuralın eşit uygulanamayacağı sonucunu doğurmaz.
Çünkü, Türk Ceza Kanunu'nun 434. maddesi gereğince, kaçırdığı veya alıkoyduğu
kız veya kadın ile evlenmesi nedeniyle davanın veya cezanın teciline karar
verilmesinden sonra açılacak davada Medeni Yasa'nın 134. maddesinin üçüncü
ve dördüncü fıkralarına dayanılarak boşanmaya hükmedilirken kusur koşulu
aranmamaktadır. Cezalandırma yetkisinin mağdure ile "evlenme" halinde
ertelenmesinde ve "boşanma" ile yeniden kamu davasına devam
edilmesinde veya cezanın çektirilmesinde suç ve cezalara ilişkin Anayasa'da
öngörülen ilkelere aykırı bir yön bulunmadığı gibi kuralın bu eylemi işleyen
herkes için getirilmiş olduğu düşünüldüğünde, Anayasa'nın 10. maddesine
aykırılıktan söz edilemez. Her iki Yasa kuralı, değişik hukuksal durumları düzenleyerek ayrı
alanlarda kamu yararını gerçekleştirmeyi amaçladığından eşitlik ilkesi yönünden
karşılaştırılamayacakları açıktır. Bu nedenle, itiraz konusu kural, eşitlik ilkesine aykırılık
oluşturmamaktadır. Hukuk devleti, tüm işlem ve eylemleri yargı denetimine açık, her
alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmayı ve sürdürmeyi amaç edinmiş, Anayasa ve
hukukun üstün kurallarına bağlı olan devlettir. Kamu düzeninin korunması için yasama organı, anayasal sınırlar
içinde değişik cezalar öngörebilir. Ceza alanında düzenleme yaparken,
Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak
koşuluyla, toplumda hangi eylemlerin suç sayılıp sayılmayacağı, suç
sayılanların hangi tür ve ölçüde yaptırıma bağlanacağı, hangi durum ve
davranışların ağırlaştırıcı ya da hafifletici öğe olarak kabul edileceği ya da
hangi koşullara bağlı olarak davaların ve cezaların erteleneceği yasakoyucunun
takdir yetkisi içindedir. Zamanaşımı süresi içinde kocanın kusuru ile boşanmaya karar
verilmesi durumunda, takibatın yenilenmesinde ve daha önce hüküm verilmiş ise
cezanın çektirilmesinde, ceza hukukunun temel ilkelerine aykırılık
bulunmamaktadır. Bu durumlarda, yasakoyucunun kamu yararı amacını gözeterek
cezaya ilişkin takdir yetkisini kullandığı açıktır. İtiraz konusu kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırılık
oluşturmamaktadır. İstemin reddi gerekir. VI- SONUÇ 1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 11.6.1936 günlü,
3038 sayılı Kanun ile değişik 434. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 9.10.1997 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMiN Üye Sacit ADALI Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER AYRI
GEREKÇE 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 434. maddesinin birinci
fıkrasında, "kaçırılan veya alıkonulan kız veya kadın ile maznun veya
mahkumlardan biri arasında evlenme vukuunda koca hakkında hukuku âmme davası ve
hüküm verilmiş ise, cezanın çektirilmesi tecil olunur" denilmiş, itiraz
konusu ikinci fıkrasında ise "müruru zaman haddine kadar erkek tarafından
haksız olarak vukua getirilmiş bir sebeple boşanmaya hükmedilirse takibatın
yenileneceği, evvelce hüküm verilmiş ise cezanın çektirileceğine" ilişkin
kural düzenlenmiştir. Mahkeme, Türk Medeni Kanunu'nun 134. maddesinde yapılan
değişiklikle, en az bir yıl evlilikten sonra evlilik birliğinin temelinden
sarsılması durumunda eşlerin herbirinin boşanma davası açabileceği, bu istem
reddedilirse kararın kesinleşmesinden sonra üç yıl geçmesine karşın evlilik
birliği kurulamamış ise bu kez açılan davada boşanma kararı verileceğinin
öngörüldüğü, Türk Ceza Kanunu'nun 434. maddesinin ikinci fıkrasındaki kuralın
Medeni Yasa'da düzenlenen bu tür boşanma davası açmayı önlediğini, bunun da
Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesi ile 10. maddesindeki kanun
önünde eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğunu ileri sürmüştür. Türk Ceza Kanunu'nun 434. maddesi kapsamındaki cürümlerin
failinin, mağdure ile evlenmesi koşuluyla, toplumun ve bireylerin etik ve moral
değerleri korunarak aile birliğinin kurulması amacı güdülmüş, devletin
cezalandırma yetkisi askıya alınmıştır. Zamanaşımı süresi içinde erkeğin
kusuruyla boşanmaya karar verildiğinde ise kamunun adalet duygusunun
zedelenmemesi amacıyla cezalandırma yetkisi kullanılmaktadır. Hukuk devleti, tüm işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine
açık, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmayı ve sürdürmeyi amaç edinmiş,
Anayasa ve hukukun üstün kurallarına bağlılığa özen gösteren devlettir. Hukuk
devleti ilkesinin öğeleri arasında yasaların kamu yararına dayanması,
kuralların herkes için konulması, kamu düzeninin kurulması ve korunması
amacına yönelik bu kurallarda adalet ve hakkaniyet ölçütlerinin de gözönünde
tutulması gerekliliği bulunmaktadır. Hukuk devletinde, Anayasa'nın açık kurallarıyla birlikte, hukukun
bilinen temel ve evrensel ilkelerine de uygun davranılması gerekir. Kamu
düzeninin korunması, güven ve huzuru bozan eylemlerin etkili bir biçimde
önlenmesi için yasama organı, anayasal sınırlar içinde değişik cezalar öngörebilir.
Ceza alanında düzenleme yaparken, Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukun
ana kurallarına bağlı kalmak koşuluyla, toplumda belli eylemlerin suç sayılıp
sayılmamaları, suç sayılanların hangi tür ve ölçüde yaptırımlarla
karşılanmaları gerektiği, hangi durum ve davranışların ağırlaştırıcı ya da
hafifletici öğe olarak kabul edileceği hususları da yasakoyucunun takdir
yetkisi kapsamı içinde olduğu gibi belirli koşullara bağlı olarak cezalandırma
yetkisi de ertelenebilir. Hukuk devleti ilkesi, yasaların kamu yararına dayanması gereğini
de içermektedir. Buna göre kamu yararı düşüncesi olmaksızın, diğer bir
anlatımla, yalnız özel çıkar veya belli kişilerin yararına olarak herhangi bir
yasa kuralı konulamaz. Zamanaşımı süresi içinde erkek tarafından haksız olarak ortaya
çıkarılan bir nedenle boşanmaya karar verilmesi durumunda takibatın
yenilenmesinde ve daha önce hüküm verilmiş ise cezanın çektirilmesinde ceza
hukukunun temel ilkelerine aykırılık bulunmadığı gibi yasakoyucunun cezaya
ilişkin kuralların belirlenmesindeki takdir yetkisini kamu yararı amacını
gözeterek kullandığı da açıktır. Yasakoyucu, evlenme yukarıda belirtilen durumlarda
gerçekleştirildiğinde, sanık hakkındaki kamu davasının ertelenmesi ve hüküm
verilmiş ise cezanın çektirilmesinin tecil edilmesi kuralını getirirken
gözettiği kamu yararını, boşanma durumunda da aksini düzenleyerek
gözetmektedir. İptali istenilen kuralda, Anayasa'nın 2. maddesine aykırılık
bulunmamıştır. Anayasa'nın 10. maddesindeki "Eşitlik" ilkesiyle
hukuksal eşitlik amaçlanmıştır. Bununla kişilere veya kimi topluluklara aynı
durumda bulunanlardan daha çok veya daha geniş hak ve yetkiler tanımak
yasaklanmaktadır. Eşitlik ilkesi, aynı hukuksal durumda bulunanlara aynı
kuralların uygulanmasını gerektirir. Ancak, herkese her zaman aynı kuralların
uygulanmayacağı, haklı bir nedene dayanılarak farklı kuralların uygulanması da
yasa önünde eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Ceza Yasası'nın 434. maddesi kapsamındaki suç nedeniyle
cezalandırılması gereken kişinin, Medeni Yasa'nın 3444 sayılı Yasa ile değişik
134. maddesindeki "boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan
davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç
yıl geçmesi halinde müşterek hayat her ne sebeple olursa olsun yeniden
kurulamamışsa eşlerden birinin talebi üzerine boşanmaya karar verilir"
yolundaki kuraldan yararlanamayacağı gibi bir varsayımla "eşitlik"
ilkesinin zedelendiği sonucu çıkarılamaz. Cezalandırma yetkisinin mağdure ile "evlenme" halinde
ertelenmesinde ve "boşanma" ile yeniden kamu davasına devam
edilmesinde veya cezanın çektirilmesinde Anayasa'nın suç ve ceza yönünden
koyduğu ilkelere aykırı bir yön bulunmadığı gibi kuralın bu eylemi işleyen
herkes için getirilmiş olduğu, kamu düzeninin kurulması ve korunması amacına
yönelik bulunduğu da düşünüldüğünde, iptali istenilen kuralın Anayasa'nın
10. maddesine aykırılığından da söz edilemez. Mahkemece, itiraz konusu Ceza Yasası'nın 434. maddesinin ikinci
fıkrasındaki cezalandırma yetkisinin yeniden kullanılmasıyla, sanığın Medeni
Yasa'nın değişik 134. maddesiyle düzenlenen boşanma davası açabilme kuralından
yararlanamayacağı, böylece Medeni Yasa kuralının kadın ve erkek yönünden bu
nedenle eşit uygulanamayacağı ileri sürülmektedir. Her iki Yasa kuralı, değişik
hukuki durumları düzenleyerek ayrı ayrı alanlarda kamu yararını
gerçekleştirmeyi amaçladığından bu sonuca ulaşılamayacağı da açıktır. Kaldıki
Ceza Yasası'nın itiraz konusu kuralıyla öngörülen koşullar gerçekleştiğinde;
Ceza Yasası, aynı durumdaki herkese uygulanacaktır. Böylece Anayasa'nın 10.
maddesindeki eşitlik ilkesine aykırılıktan söz edilmesi olanaksızdır. 1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 11.6.1936 günlü,
3038 sayılı Kanun ile değişik 434. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya
aykırı olmadığı ve itirazın yukarıda belirtilen gerekçelerle reddine karar
verilmesi gerektiği görüşündeyim. Üye Aysel PEKİNER