ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2013/21 Karar Sayısı : 2013/57 Karar Günü : 10.4.2013 R.G. Tarih-Sayı :
12.07.2013-28705 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 8. İş
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 25.6.2001 günlü, 4688
sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 15. maddesinin
birinci fıkrasının (g) bendinin Anayasa'nın 10. ve 51. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Kurucu üyelerinin tamamı Millî Savunma Bakanlığı ve Türk Silahlı
Kuvvetleri kadrolarında görev yapan sivil memur ve kamu görevlilerinden oluşan
Sendikanın faaliyetlerinin durdurulması istemiyle açılan davada, itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 25.6.2001 günlü, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu
Sözleşme Kanunu'nun itiraz konusu kuralı da içeren 15. maddesi şöyledir: 'Madde 15- Bu Kanuna göre kurulan
sendikalara; a) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı İdari Teşkilatı,
Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği ile Millî Güvenlik Kurulu Genel
Sekreterliğinde çalışan kamu görevlileri, b) Yüksek yargı organlarının başkan ve üyeleri, hâkimler, savcılar
ve bu meslekten sayılanlar, c) Bu Kanun kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların müsteşarları,
başkanları, genel müdürleri, daire başkanları ve bunların yardımcıları, yönetim
kurulu üyeleri, merkez teşkilâtlarının denetim birimleri yöneticileri ve kurul
başkanları, hukuk müşavirleri, bölge, il ve ilçe teşkilâtlarının en üst
amirleri ile bunlara eşit veya daha üst düzeyde olan kamu görevlileri, (')
belediye başkanları ve yardımcıları, d) Yükseköğretim Kurulu Başkan ve üyeleri ile Yükseköğretim
Denetleme Kurulu Başkan ve üyeleri, üniversite ve yüksek teknoloji enstitüsü
rektörleri, fakülte dekanları, enstitü ve yüksek okulların müdürleri ile
bunların yardımcıları, e) Mülkî idare amirleri, f) Silahlı Kuvvetler mensupları, g) Millî Savunma Bakanlığı ile Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında
(Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı dahil) çalışan sivil
memurlar ve kamu görevlileri, h) Millî İstihbarat Teşkilâtı mensupları, ı) Bu Kanun kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların merkezi
denetim elemanları, j) Emniyet hizmetleri sınıfı ve emniyet teşkilâtında çalışan diğer
hizmet sınıflarına dahil personel (') , k) Ceza infaz kurumlarında çalışan kamu görevlileri, Üye olamazlar ve sendika kuramazlar.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. ve 51. maddelerine dayanılmış,
Anayasa'nın 13. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü gereğince Haşim KILIÇ, Serruh KALELİ,
Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra
Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve Zühtü
ARSLAN'ın katılımlarıyla 28.2.2013 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayhan KILIÇ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Millî Savunma Bakanlığı veya Türk Silahlı
Kuvvetleri kadro ve kuruluşlarında çalışan sivil personelin asker kişi
sayılamayacağı, bu nedenle bunların asker kişi gibi değerlendirilerek sendika
kurma ve sendikaya üye olmalarının yasaklanmasının, Anayasa'nın 10. ve 51.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural,
Anayasa'nın 13. maddesi yönünden de incelenmiştir. Dava konusu kuralla, Millî Savunma Bakanlığı ile Jandarma Genel
Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı dâhil olmak üzere Türk Silahlı
Kuvvetleri kadrolarında çalışan sivil memurlar ve kamu görevlilerinin sendika
kurması ve sendikalara üye olması yasaklanmıştır. Anayasa'nın 51. maddesinin birinci fıkrasında, 'Çalışanlar
ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve
menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve
üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme
haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten
ayrılmaya zorlanamaz.' denilmek suretiyle işçi ve memur ayrımı yapılmaksızın
tüm çalışanların sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkı anayasal güvenceye
bağlanmıştır. Sendika kurma hakkı mutlak bir hak olmayıp Anayasa'nın 51.
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca millî güvenlik, kamu düzeni, suç
işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile başkalarının hak ve
özgürlüklerinin korunması sebeplerine dayanılarak kanunla sınırlanabilir. Öte
yandan anılan maddenin beşinci fıkrasında, 'İşçi niteliği taşımayan
kamu görevlilerinin bu alandaki haklarının kapsam, istisna ve sınırları
gördükleri hizmetin niteliğine uygun olarak  kanunla düzenlenir.' hükmüne
yer verilerek, ikinci fıkradaki genel sınırlama sebepleri dışında da bazı kamu
görevlileri yönünden bu hakkın kapsamının daraltılması veya sınırlandırılması
ya da hakkın kullanımının yasaklanması mümkün kılınmıştır. Bununla birlikte
anılan fıkraya göre, kamu görevlilerinin sendikal haklarına ilişkin olarak
getirilen kısıtlamaların, gördükleri hizmetin nitelikleriyle uyumlu olması
gerekmektedir. Silahlı kuvvetlerin ülke savunmasındaki önemi dikkate alındığında,
silah kullanımını gerektiren yurt savunma hizmetlerini fiilen yürüten
üniformalı askeri personel yönünden gerekli disiplinin sağlanması için anayasal
sınırlar içinde özel düzenlemeler yapılması kanun koyucunun takdirindedir.
Nitekim, 25.11.1992 günlü, 3847 sayılı Kanunla onaylanarak uygun bulunan
ve ilke olarak tüm çalışanların sendika kurma ve sendikaya üye olma
özgürlüklerini güvenceye bağlayan Sendika Özgürlüğüne ve Örgütlenme Hakkının
Korunmasına İlişkin 87 sayılı Sözleşme'nin 9. maddesiyle, Sözleşme'de öngörülen
güvencelerin silahlı kuvvetler ve polis mensuplarına ne ölçüde uygulanacağının
ulusal mevzuatla belirleneceği ifade edilerek silahlı kuvvetler ve kolluk
mensuplarının sendika kurma haklarıyla ilgili olarak taraf devletlere takdir
yetkisi tanınmıştır. Buna karşılık, Anayasa Mahkemesinin 2.9.2012 günlü,
E.2012/45, K.2012/125 sayılı kararında da açıklandığı üzere, asker kişi
sayılmayan ve silah kullanımını gerektirmeyen kimi teknik ve lojistik
hizmetleri yürüten sivil personel yönünden bu şekilde bir disiplin anlayışını
zorunlu kılan haklı bir neden bulunmamaktadır. Sivil personelin sendika kurma
hakkına sahip olması, askerliğin temelini teşkil eden disiplini zaafa uğratan
bir unsur olarak görülemez. Esasen sivil personelin kuracağı sendikalarda
sadece sivil personele yer verileceğinden bunların, askeri kurumlardaki
hiyerarşik yapıya etki etmesi söz konusu değildir. Dolayısıyla sivil personelin
amire ve emre mutlak itaate dayanan disiplin anlayışı gerekçesiyle sendika
kurma ve sendikalara üye olma hakkından yoksun bırakılmasının, bir
zorunluluktan kaynaklandığı ve hizmetin niteliğine uygun düştüğü söylenemez.
Nitekim, diğer demokratik ülkelerin uygulamalarına bakıldığında, sivil
personele yönelik mutlak bir sendikalaşma yasağının bulunmadığı görülmektedir. Öte yandan, Anayasa'nın 51. maddesinin beşinci fıkrasında
belirtilen sebeplerle sendika kurma ve sendikalara üye olma hakkına yönelik
müdahaleler, Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca, demokratik toplum
düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. Sendika hakkı, demokratik toplumun temeli olan örgütlenme
özgürlüğünün bir parçasıdır. Örgütlenme özgürlüğü, bireylerin kendi
menfaatlerini korumak için kolektif oluşumlar meydana getirerek bir araya
gelebilme özgürlüğüdür. Bu özgürlük, bireylere bir araya gelerek topluluk
halinde siyasal, kültürel, sosyal ve ekonomik amaçlarını gerçekleştirmelerine
imkân sağlar. Sendika hakkı da, çalışanların bireysel ve ortak çıkarlarını
korumak amacıyla bir araya gelerek örgütlenebilme serbestîsini gerektirmekte
olup, bu niteliğiyle örgütlenme özgürlüğünün bir parçası olarak görülmektedir. Anayasa'nın 51. maddesinin birinci fıkrasında, sendika kurma ve
sendikalara üye olma hakkı tüm çalışanlar yönünden güvence altına alındığından
Millî Savunma Bakanlığı ve Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında çalışan sivil
memurlar ve kamu görevlilerinin sendika kurması ve sendikalara üye olmasını
yasaklayan dava konusu kuralın, sendika kurma hakkına müdahale niteliği
taşıdığı açıktır. Ancak bu müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için
Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca ölçülü olması gerekmektedir. Anayasa Mahkemesinin
18.6.2009 günlü, E.2006/121, K.2009/90 sayılı kararında da vurguladığı gibi,
Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi, amaç ve araç arasında
hakkaniyete uygun bir dengenin bulunması gereğini ifade eder. Ölçülülük, aynı
zamanda yasal önlemin sınırlama amacına ulaşmaya elverişli olmasını, amaç ve
aracın ölçülü bir oranı kapsamasını ve sınırlayıcı önlemin demokratik toplum
düzeni bakımından zorunluluk taşımasını da içeren bir ilkedir. İtiraz konusu kuralda, Millî Savunma Bakanlığı ve Türk Silahlı
Kuvvetleri kadrolarında görev yapan sivil personelin sendika kurmasının
yasaklanmasının, askerliğin temeli sayılan disiplinin ve askeri hiyerarşik
düzenin korunması amacına dayandığı anlaşılmaktadır. Ancak, asker kişi
sayılmayan sivil personele yönelik sendika kurma yasağı getirilmesinin, askeri
disiplinin sağlanması ve korunması amacına ulaşılabilmesi için zorunlu bir
tedbir olduğu söylenemez. Diğer bir ifadeyle, askeri disiplinin sağlanması
amacı, sivil personelin, demokratik toplumun temeli olarak görülen örgütlenme
ve sendika kurma özgürlüklerinin kısıtlanmasını zorunlu kılmamaktadır. Öte
yandan, yurt savunmasında doğrudan görev alan üniformalı askeri personel için
geçerli olan askeri disiplin gerekçesiyle sivil personelin sendika kurma hakkından
yoksun bırakılması, demokratik toplum gerekleriyle de bağdaşmamaktadır.
Demokratik toplum düzeni, sivil personelin çalışma şartlarının iyileştirilmesi
ve özlük haklarının geliştirilmesi gibi bireysel ve ortak menfaatlerinin
korunmasına yönelik sendikal faaliyetlerde bulunmasını gerektirmektedir. Bu
nedenle, Millî Savunma Bakanlığı ve Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında
görev yapan sivil personelin sendika kurmalarının yasaklanması, demokratik
toplum düzeni açısından meşru ve ölçülü bir müdahale niteliği
taşımamaktadır. Nitekim, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de, Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesinin 'Örgütlenme Hakkı' nı düzenleyen 11.
maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesi uyarınca, kamu görevlilerinin sendika
kurma hakkına meşru kısıtlamaların getirilebileceğini ancak, bunun için ikna
edici ve zorlayıcı gerekçelerin bulunması gerektiğini belirtmektedir (Demir ve
Baykara/Türkiye kararı, Başvuru No:34503/97, par.119-120). Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 13. ve 51.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 25.6.2001 günlü, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu
Sözleşme Kanunu'nun 15. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinin
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 10.4.2013 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN