ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No:1966/16 Karar No:1966/28 Karar tarihi:27/6/1966 Resmi Gazete tarih/sayı:2.1.1967/12493 İtirazda
bulunan: Vergiler Temyiz Komisyonu 6 ncı Daire Başkanlığı, İtirazın
konusu: 5237 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 21 inci maddesinin dördüncü
fıkrasının Anayasanın 61 inci maddesine aykırılığı sebebiyle iptali iseteminden
ibarettir. OLAY
: Erzurum
Belediyesince, Belediye Gelirleri Kanununun 21 inci maddesinin dördüncü
fıkrasına göre, Karayolları Genel Müdürlüğüne 1964 yılı için salınan ilân resmi
ve asker ailelerine yardım payının tasdikine dair itiraz Komisyonu kararı
aleyhine bu Genel Müdürlüğün yaptığı başvurmanın incelenmesi sırasında Vergiler
Temyiz Komisyonu 6 ncı Dairesi sözü geçen hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu
sonucuna varmış ve komisyonun mahkeme niteliğinde bulunduğu ve Anayasa'nın 151
inci maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurabileceği yolundaki görüşünü
savunmak üzere aşağıda yazılı gerekçeyi ileri sürmüştür : (Türkiye
Cumhuriyeti Anayasa'sının 140 ncı maddesinin ilk fıkrası "Danıştay,
kanunların başkaca idarî yargı mercilerine bırakmadığı konularda ilk derece ve
genel olarak üst derece idare mahkemesidir" hükmünü İhtiva etmektedir. Bu
maddeye dayanılarak çıkarılmış bulunan 521 sayılı Danıştay Kanununun 30 uncu
maddesi "ilk derece mahkemesi olarak Danıştay'da görülecek dâvalar" ı
belirttikten sonra üst derece mahkemesi olarak göreceği dâvaları 31 inci
maddesinde temyiz dâvaları başlığı altında göstermektedir. Danıştay Kanununun
Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosundaki müzakere tutanaklarının
incelenmesinden de açıkça görüleceği üzere özellikle malî dâvaları rüyet eden
Vergiler Temyiz Komisyonu ve İtiraz Komisyonlarının durumu gözönüne alınarak
düzenlenmiş olan mezkûr 31 inci madde "idari yargı mercilerinden özel
tanımlarına göre kesin olarak verilmiş olan ve üst idari yargı mercii
bulunmayan yargı kararları Dâva Dairelerile Dâva daireleri Kurulunda temyiz
yoluyla kesin olarak görülür" hükmünü sevketmiştir. Bu hükme dayanılarak
Vergiler Temyiz Komisyonundan kesin olarak verilen yargı kararları Danıştay'ın
ilgili Dâva Daireleri ile Dâva Daireleri Kurulunda incelenmekte bulunmaktadır. Diğer
taraftan 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 406 ncı maddesinin ilk fıkrası
"Bu kanunun l inci maddesinde yazılı vergi ve resim ve harçlar hakkında
mükelleftik muaflık ve istisna, mükelleftik şekli ve vergi cezalarının
uygulanması bakımından doğan ihtilâflar için ilk önce itiraz ve Temyiz
Komisyonlarına başvurulur. Bu komisyonlara başvurulmadan bahsi geçen hususlara
mütaallik ihtilâflar hakkında Danıştay'a gidilemez" hükmünü ihtiva
etmektedir. Yukarıda
arzolunan hükümler muvacehesinde Vergiler Temviz Komisyonu Anayasa'nın 140 inci
ve Danıştay Kanununun 31 inci maddesinde sözü geçen idari yargı mercilerinden
bulunduğu ve verdiği kararların da yargı kararlarından olduğu sonucu
çıkmaktadır. Bu duruma göre tetkik edilmekte olan dâva dosyası dolayısiyle
Anayasa'ya aykırı olduğuna kanaat getirilen 5237 sayılı Kanunun 21 inci
maddesinin dördüncü fıkrasının iptali için Komisyonumuz tarafından Anayasa'nın
151 inci maddesi gereğince Anayasa Mahkemesine başvurulabileceğine şüphe
bulunmamaktadır.) İNCELEME : Anayasa'nın
151 inci ve 44 sayılı Kanunun 27 nci maddeleri gereğince mahkemeler; bakmakta
oldukları bir dâvada uygulanacak kanun hükümlerinin Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varırlarsa Anayasa Mahkemesine başvurarak bu konuda bir karar
verilmesini isteyebilirler. Bu duruma göre Vergiler Temyiz Komisyonu 6 ncı
Dairesinin mahkeme niteliğinde olup olmadığının önceden tesbiti gerekmektedir : Vergiler
Temyiz Komisyonu, yukarıda açıklanan itiraz gerekçesinde belirtildiği üzere
kazai usullerle karar vermekte isede müessese Maliye Vekâleti Teşkilâtı ve
Vazifeleri hakkındaki 2996 sayılı Kanunla kurulmuş olup başkan ve üyelerinin
atanmaları, hak ve Ödevleri, emekliye ayrılmaları, Anayasa'nın öngördüğü,
mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkim teminatı esaslarına göre düzenlenmiş
olmadığından bu başkan ve üyeler memur statüsüne girmektedirler. Şu durum
karşısında kazai nitelikte ve kazai usullerle karar verseler dahi Anayasa'nın
açık hükümleri önünde kurul mensuplarım hâkim ve teşkil ettikleri organı
mahkeme niteliğinde görmeye imkân yoktur. Nitekim,
Anayasa'nın 114 üncü maddesine ilişkin gerekçede "maddede kazai murakabe
tâbiri yerine vargı mercilerinin denetimi deyiminin kullanılması özel bir önem
taşımaktadır. Gerçekten her kazai murakabe kaza organı tarafından yapılan br
murakabe demek değildir. Bir merciin kaza organı olarak vasıflandırılabilmesi
için kazai bir usul uygulanmasından başka üyelerin de bağımsız olması ve hâkim
niteliğini haiz ve hâkim statüsünde bulunmasıda şarttır. Memleketimizde idari
kaza manzumesinde kaza ve vilâyet idare heyetleri, Vergi İtiraz ve Temyiz
Komisyonları, Gümrük Eksperler Heyeti ve Disiplin Kurulları gibi tam bir kaza
organı sayılmayacak merciler de mevcuttur." denilmekle bu heyetlerin kaza
organı sayılamıyacağı belirtilmiş bulunmaktadır. Yine Anayasa'nın 132 nci
maddesinde "Hâkimler görevlerinde bağımsızdırlar." denilmekte ve 133
üncü maddesinde de "Hâkimler azlolunamaz, kendileri istemedikçe Anayasa'da
gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamaz; bir mahkemenin veya kadronun
kaldırılması sebebiyle de olsa aylıklarından yoksun kılınamaz." hükümleri
yer almaktadır. Böyle
olunca da mahkeme kavramı içine girmeyen, Anayasa'nın 149 uncu ve 44 sayılı
Kanunun 21 inci maddelerinde belirtilen kişi, kurul ve makamlar arasında da yer
almayan Vergiler Temyiz Komisyonu 6 ncı Dairesi Anayasa Mahkemesine başvurmaya
yetkili değildir. İstemin yetki yönünden reddi gerekir. KARAR
: Yukarıda
açıklanan nedenlerle istemin reddine 27/6/1966 gününde oybirliği ile karar
verildi. Başkan Lütfi
  Akadlı Üye Asım
  Erkan Üye İbrahim
  Senil Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye Salim
  Başol Üye Celalettin
  Kuralmen Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Fazıl
  Uluocak Üye Sait
  Koçak Üye Avni
  Givda Üye Muhittin
  Taylan Üye Recai
  Seçkin Üye Ahmet
  Akar Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş