ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1997/27 Karar Sayısı : 1998/43 Karar Günü : 30.6.1998 R.G. Tarih-Sayı :15.01.2000-23934 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 11. İcra
Hakimliği İTİRAZIN KONUSU : 17.2.1926 günlü, 743
sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 169. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'nın 10.
maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptali istemidir. I- OLAY Hakimden izin almadan kocasına kefil olan karı aleyhine icra
takibinin iptali davasında Mahkeme; "Türk Medenî Kanunu"nun 169.
maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla
iptali için doğrudan başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Türk Medenî Kanunu'nun, itiraz konusu ikinci fıkrayı da içeren
169. maddesi şöyledir: "Madde 169- Karı koca arasında her nevi hukuki tasarruf
caizdir. Karının şahsi mallarına veya mal ortaklığı usulüne tabi mallara dair
karı koca arasındaki hukuki tasarruflar, sulh hâkimi tarafından tasdik
olunmadıkça muteber olmaz. Koca menfaatine olarak karı tarafından üçüncü şahsa karşı iltizam
olunan borçlar için dahi hüküm böyledir." B- Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralı şöyledir: "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,
Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılımları ile 11.3.1997 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülen Yasa kuralı ile aykırılık savına dayanak yapılan
Anayasa kuralı, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri incelendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü: İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, dava konusu kuralın kadınların
tasarruf ehliyetini kısıtlayarak aile içinde eşitsizlik yarattığını, karının
kocasından çekinerek tasarrufta bulunduğu düşüncesinin onur kırıcı olduğunu
ileri sürerek Anayasa'nın 10. maddesine göre iptalini istemiştir. Medenî Kanun'un 169. maddesinde, "Karı koca arasında her nevi
hukukî tasarruf caizdir. Karının şahsi mallarının veya mal ortaklığı usulüne
tabi mallara dair karı koca arasındaki tasarruflar sulh hâkimi tarafından
tasdik olmadıkça muteber olmaz. Koca menfaatine olarak karı tarafından üçüncü şahsa karşı iltizam
olunan borçlar için dahi hüküm böyledir" denilmektedir. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar"
denilmektedir. Buna göre, yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilemeyecek ve bu
nedenlerle, eşitsizliğe yol açılamayacaktır. Bu ilkeyle birbirlerinin aynı
durumunda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve ayrıcalıklı kişi ve
topluluklar yaratılması engellenmektedir. Yasa önünde eşitlik herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Ancak, kimilerinin
Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen nedenlerle, değişik kurallara bağlı tutulmaları
eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Durum ve konumlarındaki özellikler kimi
kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişik uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. İtiraz konusu kuralın amacı, kapsam ve sonuçlarını bilmeden
karının borç altına girmesini önleyerek onu ve aile birliğini korumaktır.
Böylece karının, kocanın etkisi altında kalarak ekonomik gücünün sarsılmasının
önlenerek aile birliğinin korunması sağlanmak istenmiştir. Karı yönünden sınırlama getiren itiraz konusu kural, aile
birliğini koruyarak kamu yararını gerçekleştirmeye yönelik olup, demokratik
toplum düzeninin gerekleriyle de çelişmediğinden Anayasa'ya aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN ve Fulya KANTARCIOĞLU bu düşüncelere
katılmamışlardır. VI- SONUÇ 17.2.1926 günlü, 743 sayılı "Türk Kanunu Medenîsi"nin
169. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN ile Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoyları
ve OYÇOKLUĞUYLA, 30.6.1998 gününde karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK KARŞIOY
GEREKÇESİ Medenî Kanun'un 169. Maddesinin ilk fıkrasında, "Karı koca
arasında her nevi hukuki tasarruf caizdir. Karının şahsi mallarına veya mal
ortaklığı usulüne tabi mallara dair karı koca arasındaki hukuki tasarruflar,
sulh hâkimi tarafından tasdik olunmadıkça muteber olmaz" denildikten
sonra ikinci fıkrada "Koca menfaatine olarak karı tarafından üçüncü şahsa
karşı iltizam olunan borçlar için dahi hüküm böyledir" kuralına yer
verilmiştir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme maddenin ikinci fıkrasının
Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırılığı nedeniyle iptalini istemiştir. İtiraz konusu ikinci fıkra ile kadının eşi yararına üçüncü
kişilere borçlanabilmesi, sulh hâkiminin onayı koşuluna bağlanmıştır. Bu
durumda, karının, kocanın bir borcuna adi veya müteselsil kefil olması, onun
lehine aval vermesi, poliçeye ciranta olan kocası lehine imza koyması,
kocasının bir borcunu karşılıksız olarak üzerine alma güvencesi vermesi, rehin
işlemi yapması gibi borçlanma kapsamı içine giren tasarruflar hâkim kararı ile
onaylanmadan geçerli olamayacaktır. Oysa evlilik birliğinin diğer tarafı olan
koca için böyle bir koşul öngörülmemiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil ırk, renk, cinsiyet,
siyasi düşünce, felsefi inanç, din mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir" denilerek "kanun önünde
eşitlik" tanımlanmıştır. Bu ilke ile kadın ve erkek için cinsiyet ayrımına
dayalı farklı hukuksal düzenlemeler yasaklanmakta, hak ve özgürlüklerden eşit
yararlanma hakkı tanınmaktadır. Genel eşitlik ilkesini, farklı cinslerin eşitliği yönünden
somutlaştıran "Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi
Sözleşmesi"nin başlangıcında, "Kadınlara karşı ayrımcılığın, hak
eşitliği ve insan şeref haysiyetine saygı ilkelerini ihlâl ettiği"
belirtildikten sonra 1. maddede, kadınların medeni durumlarına bakılmaksızın
hak ve özgürlükler konusunda cinsiyete bağlı olarak yapılan herhangi bir
ayırım, yoksunluk ve kısıtlamanın "kadınlara karşı ayırım" olarak
değerlendirileceği; 2. maddenin (g) bendinde, taraf devletlerin, kadınlara
karşı ayırımcılık oluşturan yasa, yönetmelik, adet ve uygulamaları, değiştirmek
ve kaldırmak için yasal düzenlemelerle birlikte gerekli uygun önlemleri almayı
üstlendikleri; 5. maddenin (a) bendinde, her iki cinsten birinin aşağılığı veya
üstünlüğü fikrine veya kadın ile erkeğin kalıplaşmış rollerine dayalı
önyargıların, geleneksel ve diğer bütün uygulamaların ortadan kaldırılmasını
sağlamak amacıyla kadın ve erkeklerin sosyal ve kültürel davranış kalıplarını değiştirmek
için taraf devletlerin tüm uygun önlemleri alacakları ve 16. maddenin (c)
bendinde de evlilik süresince ve evliliğin son bulmasında aynı hak ve
sorumluluklar sağlayacakları belirtilmiştir. Sözleşme kuralları, cinsiyete dayalı ayrımları yasaklayan genel
eşitlik ilkesi çerçevesinde eşit haklara sahip olma ilkesinin uluslararası
alana taşınması uygulamaya geçirilmesi yönünden kuşkusuz büyük önem taşımakta
ve bu yöndeki ulusal düzenlemeler için temel oluşturmaktadır. İtiraz konusu kuralla, kadının eşi yararına üçüncü kişilere
borçlanmasının, hâkim onayı koşuluna bağlanması, aynı durum koca yönünden söz
konusu olduğunda bu koşulun aranmaması cinsiyete dayalı ayrımın tipik bir
örneğidir. Kaynağını 1 Ocak 1912'de yürürlüğe giren 10 Aralık 1907 günlü,
İsviçre Medenî Kanunu'ndan alan "kural"ın, amacının, eşi yararına
borç altına girmenin getirebileceği risklere karşı evli kadını korumak olduğu
anlaşılmaktadır. Oysa, kadının ve erkeğin eşit haklara sahip olduğunu kabul
eden çağdaş hukuk anlayışı biyolojik ve fonksiyonel farklılıkların getirdiği
ayrımlar dışında bir ayrıma izin vermemektedir. Sosyal, ekonomik ve kültürel her alanda kadın ve erkek eşitliğinin
esas alınmasını gerektiren bir Anayasal düzende, kadının, zeka ve kavrayışının
erkekten daha az olduğu varsayımına dayanarak, üçüncü kişilerle kocası yararına
yaptığı kimi hukukî işlemlerde ehliyetini sınırlamanın hiç bir haklı nedeni
bulunmamaktadır. Yaptığı hukukî işlemlerin sonucunu değerlendirememe tehlikesi,
evlilik birliğinin aynı konumdaki tarafları olan kadın ve erkek için farklı
değildir. Bu nedenle, itiraz konusu kuralın, kadını koruyarak aslında
aileyi koruduğu bu nedenle Anayasa'nın 41. maddesi ile uyum içinde olduğu
düşüncesi gerçeği yansıtmamaktadır. Aile, anne-baba ve çocuklardan oluştuğuna
göre bunlardan yalnız birinin korunması, ailenin korunması anlamına gelmez.
Böyle bir korumadan söz edilebilmesi için evlilik birliğini oluşturan erkek ve
kadının aynı Kurallara bağlı tutulması gerekir. Bir tarafa getirilen
sınırlamanın, diğer tarafa getirilmemesi düşünülenin tersine evlilik birliğini
zayıflatır. Aile, kişilik hakları aynı derecede korunan eşit haklara sahip
bireylerle güçlenir. 1984 yılından bu yana hazırlanan medenî yasa tasarılarında
itiraz konusu kurala yer verilmemiş olması da bu görüşleri doğrulamaktadır.
Türk Medenî Yasası'na kaynak oluşturan İsviçre Medenî Yasası'ndan kural, 5 Ekim
1984'de çıkarılmıştır. İsviçre Borçlar Yasası'nın 494. maddesindeki "Evli
bir kişinin kefaleti, Hakim tarafından verilmiş bir ayrılık kararı mevcut
değilse, diğer eşinin önceden ya da en geç kefalet sözleşmesinin akdedildiği
anda yazılı olarak verdiği onayı ile geçerli olabilir" kuralında ise
"onay" yükümlülüğü evlilik birliğinin eşit haklara sahip iki tarafı
olarak kadın ve erkek için aynı koşullara bağlı tutulmuştur. İtiraz konusu kurala benzer bir düzenlemeye, çağdaş uygarlık
düzeyine ulaşmış diğer ülkelerde rastlanmamaktadır. Anayasa kurallarının yorumlanmasında, Türk toplumunu çağdaş
uygarlık düzeyine ulaştırma amacının gözetilmesini vurgulayan Anayasa'nın
Başlangıç'ı da 10. ve 41. maddelerinin bu düzeye ulaşmayı engelleyecek biçimde
yorumuna olanak vermemektedir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuralın iptali gerektiği
düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Fulya KANTARCIOĞLU