ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:2001/327 Karar Sayısı:2002/103 Karar Günü:12.11.2002 Resmi Gazete tarih/sayı:22.04.2003/25087 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bucak Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765 sayılı
Türk Ceza Kanunu'nun değişik 240. maddesinin Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine;
21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen
Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair
Kanun"un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendinin "Türk Ceza
Kanununun....240,..." bölümünün de Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Memur olan sanıklar hakkında görevi kötüye kullanma suçundan
açılan kamu davasında, 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 240. maddesi ile 4616
sayılı Kanun'un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendinin "Türk Ceza
Kanununun...240,..." bölümünün, Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme iptalleri için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 1- Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu 240. maddesi şöyledir: "Madde 240 - Yasada yazılı hallerden
başka hangi nedenle olursa olsun görevini kötüye kullanan memur derecesine göre
bir yıldan üç yıla kadar hapsolunur. Cezayı hafifletici nedenlerin bulunması
halinde altı aydan bir yıla kadar hapis ve her iki halde ikibin liradan onbin
liraya kadar ağır para cezasiyle cezalandırılır. Ayrıca memuriyetten süreli veya
temelli olarak yoksun kılınır." 2- 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin itiraz konusu
bölümü de içeren (a) alt bendi şöyledir: "5. Ancak; a) Türk Ceza Kanununun 125 ilâ 157, 161, 162, 168, 171, 172,
188, 191, 192, 202, 205, 208, 209, 211 ilâ 214, 216 ilâ 219, 240, 243, 264,
298, 301 ilâ 303, 305 inci maddelerinde, 312 nci maddenin ikinci fıkrasında,
313 üncü maddesinde, 314 üncü maddesinin birinci fıkrasında, 339 ilâ 349, 366,
367, 383, 394, 403 ilâ 408, 414 ilâ 418 ve 503 ilâ 506 ncı maddelerinde," B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda Anayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN'ın
katılmalarıyla 12.06.2001 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Türk Ceza Kanunu'nun 240. maddesinin incelenmesi İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Türk Ceza Kanunu'nun 240.
maddesinde, "yasada yazılı hallerden başka hangi nedenle olursa olsun
görevini kötüye kullanan memur..."un cezalandırılacağının öngörüldüğünü,
bunun, yasada suç sayılmayan hallerin cezalandırılmasına yol açmak suretiyle
yargı erkine ceza ihdas etme imkanı vereceğini belirterek Anayasa'nın 38.
maddesindeki suçun yasallığı ile Anayasa'nın 2. maddesindeki Hukuk Devleti
ilkelerine aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında, "kimse, kanunun
suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz" denilerek "suçun
yasallığı", üçüncü fıkrasında da "ceza ve ceza yerine geçen güvenlik
tedbirleri ancak kanunla konulur" kuralına yer verilerek "cezanın yasallığı"
ilkesi benimsenmiştir. Anayasa hukukunun temel ilkelerinden olan suç ve cezada
yasallık, ceza hukukunun da temel ilkelerinden birini oluşturmaktadır. Bu ilke,
aynı zamanda temel hak ve özgürlükleri en geniş biçimiyle gerçekleştirip
güvence altına almakla yükümlü hukuk devletinin de esas aldığı değerlerden
olup, uluslararası hukukta ve insan hakları belgelerinde de özel bir yere ve
öneme sahip bulunmaktadır. Türk Ceza Yasası'nın bir çok maddesinde, memuriyet görevinin
kötüye kullanılması suretiyle işlenen özel nitelikteki suçlara ilişkin ceza
kuralları bulunmaktadır. Bunlara örnek olarak aynı Yasa'nın 194., 202., 209.,
213 ve 228. maddeleri gösterilebilir. İtiraz konusu 240. maddede ise özel
olarak düzenlenen suçlar dışında kalan genel anlamda görevi kötüye kullanma
suçuna yer verilmiştir. Buna göre, Yasa'da yazılı hallerden başka hangi nedenle
olursa olsun görevini kötüye kullanan memur, derecesine göre, bir yıldan üç
yıla kadar hapsolunur, cezayı hafifletici nedenlerin bulunması halinde, altı
aydan bir yıla kadar hapis ve her iki halde ikibin liradan onbin liraya kadar
ağır para cezasıyla cezalandırılır ve memuriyetten süreli veya temelli olarak
yoksun kılınır. Yasakoyucu bu düzenleme ile Türk Ceza Kanunu'nda özel olarak
yer verilen zimmet, ihtilâs, irtikâp, rüşvet, keyfi muamele gibi suçlar dışında
kalan görevi kötüye kullanmaların da cezasız bırakılmasını önlemek istemiştir.
Burada, suçun maddi unsuru görevin kötüye kullanılmış olmasıdır. Memurların
görev ve yetkileri ile bunların nitelikleri, sınırları, gerekleri, yürütülen
kamu hizmetini düzenleyen mevzuatta gösterildiğinden her davada memurun, bu
mevzuatla çizilen sınırları aşıp aşmadığı saptanarak, görevi kötüye kullanma
suçunun maddî unsuru belirlenecektir. Bunun yanı sıra, kuşkusuz suçun oluşmuş
sayılabilmesi için failin memur olması, eylemin memurun göreviyle ilgili
bulunması ve manevi bakımdan kastın varlığı gibi suçun diğer unsurları da
aranacaktır. Suçun cezası ise yasada gösterilmiştir. Bu durumda, başvuru kararında ileri sürüldüğü gibi iptali
istenilen kuralın, yasa ile suç sayılmayan hallerin cezalandırılmasına yol
açtığı, bu bağlamda suç ve cezanın yasallığı ilkesi ile çeliştiği savı yerinde
görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine
aykırı değildir. İstemin reddi gerekir. B- 4616 Sayılı Yasa'nın 1. Maddesinin 5. Bendinin (a) Alt
Bendinin "Türk Ceza Kanununu ...240,..." Bölümünün İncelenmesi İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, yapılan düzenleme ile daha ağır
olmasına karşın kapsama alınan suçlara göre daha hafif nitelikte olan TCK'nun
240. maddesinin kapsam dışında bırakılmasının Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı olduğunu ileri sürerek, 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin
(a) alt bendinin "Türk Ceza Kanununun...240,..." bölümünün iptalini
istemiştir. Ancak bu bölüm, Mahkememizin 18.07.2001 gün ve Esas 2001/4, Karar
2001/332 sayılı kararıyla iptal edildiğinden, konusu bulunmayan istem hakkında
yeniden karar verilmesine yer olmadığı yolunda karar verilmesi gerekir. VI- SONUÇ A- 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun
2248 sayılı Yasa ile değiştirilen 240. maddesinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve itirazın REDDİNE, B- 21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine
Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların
Ertelenmesine Dair Kanun"un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendi, Türk
Ceza Kanununun 240. maddesi yönünden 18.7.2001 günlü, E. 2001/4, K. 2001/332
sayılı kararla iptal edildiğinden, BU MADDE HAKKINDA YENİDEN KARAR VERİLMESİNE
YER OLMADIĞINA, 12.11.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN