ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2023/40 Karar Sayısı : 2025/14 Karar Tarihi : 16/1/2025 R.G.Tarih-Sayı :
14/3/2025-32841 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri
Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 132 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 22/12/2022 tarihli ve 7429 sayılı Elektrik Piyasası
Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun’un 10. maddesiyle 1/2/2018 tarihli ve 7075 sayılı
Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’a eklenen geçici 5.
maddenin Anayasa’nın 2., 6., 7., 10., 13., 14., 15., 36., 40., 123. ve 128. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline
ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talebidir. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un 10. maddesiyle 7075 sayılı
Kanun’a eklenen iptali talep edilen geçici 5. madde şöyledir: “ Komisyonun görev süresi
sonrasına dair işlemler GEÇİCİ MADDE 5- (Ek:22/12/2022-7429/10 md.) (1) Bu Kanunun 3 üncü maddesi ile
belirlenen Komisyonun görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyon
kararlarına ilişkin iş ve işlemler, bilgi ve belge talepleri ile sair
yazışmalar; a) Kamu görevinden, meslekten veya görev
yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi işlemleri için ilgilinin
son görev yaptığı kurum veya kuruluş, b) Öğrencilikle ilişiğin kesilmesi
işlemi için Millî Eğitim Bakanlığı, c) Emekli personelin rütbelerinin
alınması işlemi için ilgisine göre İçişleri Bakanlığı ve Millî Savunma
Bakanlığı, ç) Kapatılan dernekler için İçişleri
Bakanlığı, d) Kapatılan vakıflar için Vakıflar
Genel Müdürlüğü, e) Kapatılan sendika, federasyon ve
konfederasyonlar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, f) Kapatılan özel sağlık kuruluşları
için Sağlık Bakanlığı, g) Kapatılan özel öğretim kurumları,
özel öğrenci yurtları, vakıf yükseköğretim kurumları için Millî Eğitim
Bakanlığı, ğ) Kapatılan özel radyo ve televizyon
kuruluşları için Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, h) Kapatılan gazete, dergi, yayınevi,
dağıtım kanalı ve haber ajansları için İletişim Başkanlığı, ı) Diğer işlemler için ilgili kurum veya
kuruluş, tarafından yürütülür. (2) Görev süresinin sona ermesinden
sonra Komisyonun görevleri kapsamındaki hususlarda mahkemelerce verilecek
kararlar üzerine yapılması gerekli iş ve işlemler birinci fıkrada belirtilen
kurum ve kuruluşlar tarafından bu Kanun ve ilgili mevzuatta belirtilen hükümler
uyarınca yürütülür. (3) Komisyonun görev süresinin sona
ermesine dair iş ve işlemler Cumhurbaşkanlığı tarafından yerine getirilir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri
uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM,
Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,
Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve
Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 9/3/2023 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör
Cem GÜNDOĞDU tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu
kanun hükmü, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A. Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Hakkında
Genel Açıklama 3. 15 Temmuz darbe girişiminden sonra olağanüstü hâlin
ilan edilmesi ve bu kararın Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından
onaylanmasını takip eden süreçte Cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan
Bakanlar Kurulu tarafından Anayasa’nın (mülga) 121. maddesine dayanılarak
olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnameleri (KHK) çıkarılmıştır. 4. Anılan KHK’lar ile olağanüstü hâlin ilanına sebep olan
tehdit ve tehlikelerin bertaraf edilmesi amacıyla kişi ve kuruluşlara yönelik olarak
birtakım tedbirler öngörülmüştür. Bu kapsamda terör örgütleriyle bağlantısı
olduğu gerekçesiyle çok sayıda kamu görevlisi kamu görevinden çıkarılmış,
öğrencilerin mevcut eğitim kurumlarıyla ilişiği kesilmiş, yükseköğretim
kurumları, dernekler, vakıflar, radyo ve televizyon kuruluşları, gazete ve
dergiler kapatılmıştır (AYM, E.2018/74, K.2019/92, 24/12/2019, § 17). 5. Kamu görevinden çıkarma ya da kuruluşların
kapatılmasının hukuki sonuçları bir idari işleme gerek olmaksızın doğrudan olağanüstü
hâl KHK hükümleriyle ortaya çıkmıştır. Söz konusu tedbirlerin olağanüstü hâl
KHK’larına dayanılarak uygulanması nedeniyle bunlara karşı idari yargı
mercilerinde dava açma imkânı bulunmamaktadır (AYM, E.2018/74, K.2019/92,
24/12/2019, § 18). 6. 2/1/2017 tarihli ve 685 sayılı Olağanüstü Hal
İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’yle
olağanüstü hâl kapsamında başka bir işlem tesis edilmeksizin doğrudan KHK ile
tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak
üzere Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu (Komisyon) kurulmuştur. Anılan
KHK 7075 sayılı Kanun’la TBMM tarafından kabul edilerek kanunlaşmıştır. 7. Söz konusu Kanun’un genel gerekçesinde, darbe
teşebbüsünden sonra Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasının
(FETÖ/PDY) devlet kadrolarından arındırılması kapsamında bazı tedbirlerin
doğrudan olağanüstü hâl KHK’larıyla alındığı, bu tedbirlerin kişi ve
kuruluşların hukuki statülerinde doğrudan etki doğurduğu, olağanüstü hâl KHK’larına
karşı idari yargıda dava açmanın da mümkün olmadığı, bu tedbirlerden
kaynaklanacak muhtemel mağduriyetleri gidermek amacıyla yargı yolu kapalı olan
işlemlere karşı özel bir idari komisyon kurulmasının öngörüldüğü ifade edilmiş;
Komisyon kararlarına karşı yargı yoluna başvurma hakkı da tanınarak olağanüstü
hâl kapsamında yapılan işlemlere karşı yargı denetiminin açılmasının
amaçlandığı belirtilmiştir. 8. Kanun’un 2. maddesinde Komisyonun görevleri
sayılmıştır. Söz konusu maddenin (1) ve (2) numaralı fıkralarında Komisyonun
olağanüstü hâl kapsamında doğrudan KHK’lar ile tesis edilen; kamu görevinden,
meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi,
öğrencilikle ilişiğin kesilmesi, dernekler, vakıflar, sendika, federasyon ve
konfederasyonlar, özel sağlık kuruluşları, özel öğretim kurumları, vakıf
yükseköğretim kurumları, özel radyo ve televizyon kuruluşları, gazete ve
dergiler, haber ajansları, yayınevleri ve dağıtım kanallarının kapatılması,
emekli personelin rütbelerinin alınması ile bu işlemlerden olmayıp olağanüstü
hâl kapsamında yürürlüğe konulan olağanüstü hâl KHK’larıyla gerçek veya tüzel
kişilerin hukuki statülerine ilişkin olarak doğrudan düzenlenen işlemler
hakkındaki başvuruları değerlendirip karar vereceği belirtilmiştir. 9. Maddenin (3) numaralı fıkrasında yer alan olağanüstü
hâl kapsamında yürürlüğe konulan KHK’larda yer alan ilave tedbirlere ilişkin
olarak Komisyona ayrıca başvuru yapılamayacağına dair düzenleme Anayasa Mahkemesinin
24/12/2019 tarihli ve E.2018/74, K.2019/92 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.
Bu iptal kararı sonrası 7075 sayılı Kanun’a 11/11/2020 tarihli ve 7256 sayılı
Kanun’un 41. maddesiyle eklenen geçici 4. maddede ilave tedbirlere ilişkin
olarak ayrı bir başvuru mekanizması öngörülmüştür. İptal kararı ile yasal
düzenlemenin yapıldığı tarih arasında yer alan zaman diliminde ise söz konusu
tedbirlere yönelik olarak Komisyona başvuruda bulunulmasına yasal bir engelin
bulunmaması nedeniyle bu başvuruların Komisyonun gündeminde olabileceği
açıktır. 10. Komisyonun verebileceği kararlar da 7075 sayılı
Kanun’un 8. ve 9. maddelerinde düzenlenmiştir. Anılan Kanun’un 8. maddesine
göre yapılan başvurular, başvuru için aranan şartlara uygunluk bakımından ön
incelemeye tabi tutulacaktır. Ön inceleme sonucunda başvurunun süresi içinde
yapılmadığı, başvuru sahibinin konuyla ilgili hukuki menfaatinin bulunmadığı,
başvurunun Kanun kapsamına girmediği veya diğer şekil şartlarını taşımadığı tespit
edildiğinde başvuru bu aşamada reddedilecektir. Bu aşamayı geçen başvurular ise
9. maddeye göre dosya üzerinden incelenecek ve inceleme sonucunda başvurunun
reddine veya kabulüne karar verilebilecektir. 11. Komisyon tarafından verilen bu kararlara karşı
başvurulabilecek yargı yolu ise 11. maddede düzenlenmiştir. Anılan maddenin (1)
numaralı fıkrasında Komisyon kararlarına karşı, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca
belirlenecek Ankara idare mahkemelerinde ilgilinin en son görev yaptığı kurum
veya kuruluş aleyhine iptal davası açılabileceği hüküm altına alınmıştır. 12. Komisyonun görev süresi ilk olarak 685 sayılı KHK’nın
3. maddesi gereğince bu KHK’nın yürürlüğe girdiği tarihinden itibaren iki yıl
olarak belirlenmiş ve anılan maddede ayrıca Bakanlar Kuruluna bu süreyi,
sürenin bitiminden itibaren birer yıllık sürelerle uzatma yetkisi verilmiştir. 13. 7075 sayılı Kanun’un 3. maddesinde ise benzer
düzenleme muhafaza edilmiş ve anılan Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren iki yıl boyunca Komisyonun görev yapacağı öngörülmüş, söz konusu maddenin
ikinci cümlesinde de Cumhurbaşkanına gerek görmesi hâlinde bu süreyi, sürenin
bitiminden itibaren birer yıllık sürelerle uzatabilme yetkisi verilmiştir. 14. Cumhurbaşkanınca Komisyonun görev süresi birer yıllık
sürelerle uzatılmış, 22/1/2022 tarihli ve 31727 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan 21/1/2022 tarihli ve 2022/19 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla
Komisyonun görev süresi son kez uzatılmıştır. Bu itibarla Komisyonun görev
süresi 22/1/2023 tarihinde sona ermiştir. B. Kanun’un 10. Maddesiyle 7075 Sayılı Kanun’a Eklenen Geçici
5. Maddenin İncelenmesi 1. (1) ve (3) Numaralı Fıkralar a. Anlam ve Kapsam 15. 7075 sayılı Kanun’un geçici 5. maddesinin dava konusu
(1) numaralı fıkrasında Komisyonun görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyon
kararlarına ilişkin iş ve işlemler, bilgi ve belge talepleri ile sair
yazışmaların kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma
ya da ilişiğin kesilmesi işlemleri için ilgilinin son görev yaptığı kurum veya
kuruluş; öğrencilikle ilişiğin kesilmesi işlemi için Millî Eğitim Bakanlığı; emekli
personelin rütbelerinin alınması işlemi için ilgisine göre İçişleri Bakanlığı
ve Millî Savunma Bakanlığı; kapatılan dernekler için İçişleri Bakanlığı; kapatılan
vakıflar için Vakıflar Genel Müdürlüğü; kapatılan sendika, federasyon ve
konfederasyonlar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı; kapatılan özel
sağlık kuruluşları için Sağlık Bakanlığı; kapatılan özel öğretim kurumları,
özel öğrenci yurtları, vakıf yükseköğretim kurumları için Millî Eğitim
Bakanlığı; kapatılan özel radyo ve televizyon kuruluşları için Radyo ve
Televizyon Üst Kurulu; kapatılan gazete, dergi, yayınevi, dağıtım kanalı ve
haber ajansları için İletişim Başkanlığı; diğer işlemler için ilgili kurum veya
kuruluş tarafından yürütülmesi öngörülmüştür. Başka bir ifadeyle kuralla görev
süresi sona erdikten sonra Komisyon kararlarına ilişkin iş ve işlemler, bilgi
ve belge talepleri ile sair yazışmaların yapılacağı merciler belirlenmektedir. 16. Anılan maddenin dava konusu (3) numaralı fıkrasında
ise Komisyonun görev süresinin sona ermesine dair iş ve işlemlerin
Cumhurbaşkanlığı tarafından yerine getirileceği hükme bağlanmıştır. b. İptal Talebinin Gerekçesi 17. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kurallarla olağan
dönemde de olağanüstü hâl uygulamalarına devam edildiği, kurallarla yetki
verilen kurumların olağanüstü hâl döneminde kamu görevinden çıkarma tedbirlerini
uyguladıkları, dolayısıyla söz konusu işlemlerde taraf olan kurumlara bu tür
yetkilerin tanınmasının olağanüstü hâl rejiminin devamı anlamına geldiği,
ayrıca kurallara konu iş ve işlemler, bilgi ve belge talepleri ve sair
yazışmaların belirsiz olduğu, bu durumun idarenin kanuniliği ilkesiyle
çeliştiği ve mahkemeye erişim hakkı ile yetkili makama geciktirilmeden başvurma
hakkı bakımından keyfî veya kasıtlı gecikmelere yol açacağı, Cumhurbaşkanlığına
tanınan yetkinin kapsam ve sınırlarının da belirsiz olduğu belirtilerek kuralların
Anayasa’nın 2., 6., 7., 10., 13., 14., 15., 36., 40., 123. ve 128. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 18. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti;
eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve
özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine
açık olan devlettir. 19. Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri
belirliliktir. Bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare
yönünden herhangi bir duraksamaya ya da kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık,
net, anlaşılır ve uygulanabilir olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî
uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi,
hukuki güvenlikle bağlantılı olup hukuk güvenliği, normların öngörülebilir
olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini,
devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden
kaçınmasını gerekli kılar. Bu bakımdan kanunun metni, bireylerin gerektiğinde
hukuki yardım almak suretiyle hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal
yaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte
öngörebilmelerine imkân verecek düzeyde kaleme alınmış olmalıdır. 20. 7075 sayılı Kanun’un geçici 5. maddesinin dava konusu
(1) numaralı fıkrasında olağanüstü hâl kapsamında doğrudan KHK’lar ile tesis
edilen kamu görevinden çıkarma, emekli personelin rütbesinin alınması,
öğrencilikle ilişiğin kesilmesi, kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin
başvurular hakkında Komisyonca verilen ret, kabul veya ön incelemeden ret
şeklinde kararlar neticesinde idare tarafından tesis edilecek iş veya işlemler
ile bu kararlara karşı açılabilecek davalarda bilgi ve belge talepleri ile sair
yazışmaların kuralda belirtilen kurumlarca yapılacağı öngörülmüştür. Kuralın
(ı) bendinde yer alan diğer işlemlerin ise ilave tedbir niteliğinde
olanlarla ilgili olarak Anayasa Mahkemesi tarafından verilen iptal kararı ile
yapılan yasal düzenleme arasındaki zaman diliminde Komisyona yapılabilecek
başvurulara ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. 21. Anılan maddenin dava konusu (3) numaralı fıkrasıyla
Komisyonun görev süresinin sona ermesine dair iş ve işlemlerle ilgili olarak
Cumhurbaşkanına verilen yetkinin kapsamının ise Komisyonda görevli personele,
dosyaların ilgili kurum veya kuruluşlara devrine ve bina, yer vb. tahsislerin
kaldırılmasına yönelik birtakım iş ve işlemleri kapsadığı açıktır. 22. Bu itibarla kurallarla tanınan yetkinin kapsamının herhangi
bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak düzenlendiği
gözetildiğinde kuralların belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte
olduğu anlaşılmaktadır. 23. Öte yandan hukuk devleti ilkesi gereğince kanunların
kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla yapılması gerekir. Anayasa Mahkemesince
kamu yararı konusunda yapılacak inceleme, kanunun kamu yararı amacıyla yapılıp
yapılmadığının araştırılmasıyla sınırlıdır. Anayasa’nın çeşitli hükümlerinde
yer alan kamu yararı kavramının Anayasa’da bir tanımı yapılmamıştır. Ancak
Anayasa Mahkemesinin kararlarında da belirtildiği gibi kamu yararı; bireysel,
özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yarardır. Kamu yararı
düşüncesi olmaksızın yalnız özel çıkarlar için veya sadece belirli kişilerin
yararına kanun hükmü konulamaz. Böyle bir durumun açık bir biçimde ve kesin
olarak saptanması hâlinde söz konusu kanun hükmü Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı düşer. Açıklanan istisnai hâl dışında bir kanun hükmünün gereksinimlere
uygun olup olmadığı, hangi araç ve yöntemlerle kamu yararının sağlanabileceği
kanun koyucunun takdirinde olduğundan bu kapsamda kamu yararı değerlendirmesi
yapmak anayasa yargısıyla bağdaşmaz (AYM, E.2020/53, K.2021/55, 14/7/2021, §
23). 24. Komisyonun görev süresinin sona ermesinden sonra
gerekli olan iş ve işlemler ile yapılacak yazışmalarda ilgili kurumların
belirlenmesinin Komisyon işleri ve bu kapsamda yürütülen yargılama süreçlerinin
daha sağlıklı ve hızlı sonuçlandırılmasına katkı sağlayacağı açıktır. 25. Ayrıca kurallar kapsamında Komisyonun görev süresinin
sona ermesine dair iş ve işlemlerin Cumhurbaşkanlığı tarafından yerine
getirilmesinin -anılan Kanun’un 12. maddesi gereğince Komisyonun sekretarya
hizmetlerinin Cumhurbaşkanlığı tarafından yürütüldüğü dikkate alındığında-
Komisyonun ivedi bir şekilde tasfiye edilmesine imkân sağlayacağı
anlaşılmaktadır. Bu itibarla kuralların kamu yararı dışında bir amaca yönelik
olduğu söylenemez. 26. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptalleri talebinin reddi gerekir. Kuralların Anayasa’nın 123. maddesine de aykırı olduğu
ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 2. maddesi
yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle
Anayasa’nın 123. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek
görülmemiştir. Kuralların Anayasa’nın 6., 7., 10., 13., 14., 15., 36.,
40. ve 128. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. 2. (2) Numaralı Fıkra a. Anlam ve Kapsam 27. 7075 sayılı Kanun’un geçici 5. maddesinin dava konusu
(2) numaralı fıkrasında Komisyonun görev süresinin sona ermesinden sonra
Komisyonun görevleri kapsamındaki hususlarda mahkemelerce verilecek kararlar
üzerine yapılması gerekli iş ve işlemlerin anılan maddenin (1) numaralı
fıkrasında belirtilen kurum ve kuruluşlar tarafından bu Kanun ve ilgili
mevzuatta belirtilen hükümler uyarınca yürütülmesi öngörülmektedir. 28. Kanun’un 11. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre
Komisyon tarafından verilen kararlara karşı açılacak davalarda husumetin
yöneltildiği ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluşun mahkemece
verilecek kararlar üzerine yapılması gerekli iş ve işlemleri yerine
getirebileceği söylenebilirse de Komisyon tarafından usule ilişkin olarak ön
inceleme aşamasında verilen kararlar açısından mahkemece verilecek bir iptal
kararında başvurunun esasına ilişkin değerlendirme yapılması zorunluluğu ortaya
çıkabilecektir. 29. Dava konusu kuralda ise Komisyonun görev süresinin
bitiminden sonra başvurunun esasının incelenmesi için ilgili kurum ve kuruluş
yetkili kılınmak suretiyle ön inceleme aşamasında reddedilen dosyaların
esasının anılan kurumlarca değerlendirilmesine imkân tanınmaktadır. 30. Ayrıca kural gereğince Komisyona daha önce başvuruda
bulunulmayan ancak yargı kararlarıyla Komisyonun görev alanında olduğuna karar
verilen hususlara yönelik esas incelemenin ilgili kurum ve kuruluş tarafından
yapılması mümkün hâle gelmektedir. b. İptal Talebinin Gerekçesi 31. Dava dilekçesinde özetle; 7429 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle
7075 sayılı Kanun’a eklenen geçici 5. maddenin (1) ve (3) numaralı fıkralarına
yönelik gerekçelerle kuralın Anayasa’nın 2., 6., 7., 10., 13., 14., 15., 123.
ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi
nedeniyle Anayasa’nın 40. maddesi yönünden incelenmiştir. 33. Anayasa’nın 40.
maddesinin birinci fıkrasında “ Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri
ihlâl edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının
sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. ” denilmiştir. Anılan hükme göre
kişilerin yargı makamları ile idari makamlar önünde haklarını arayabilmelerine
kolaylık ve imkân sağlanması anayasal bir zorunluluktur. Bu zorunluluk, temel
hak ve özgürlüğü ihlal edilen ya da ihlal edildiğini iddia eden kişilerin
ilgili yargı veya idari merciler nezdinde şikâyetlerini dile getirmesi
hususunda devlete gerekli ve yeterli mekanizmaları oluşturarak uygun koşulları
sağlama yükümlülüğü getirmektedir (AYM, E.2019/102, K.2019/99, 25/12/2019, § 16). 34. Bu çerçevede
Anayasa’nın anılan maddesinde güvence altına alınan etkili başvuru hakkı;
anayasal bir hakkının ihlal edildiğini ileri süren herkese hakkın niteliğine
uygun olarak iddialarını inceletebileceği makul, erişilebilir, etkili, ihlalin
gerçekleşmesini veya sürmesini engellemeye ya da sonuçlarını ortadan kaldırmaya
elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bulunabilme imkânının
sağlanmasını teminat altına almaktadır (AYM, E.2019/102, K.2019/99, 25/12/2019,
§ 17). 35. Olağanüstü hâl KHK’ları ile uygulanan tedbirlerin
kişi ve kuruluşların Anayasa’da güvence altına alınan kamu hizmetine girme,
eğitim, özel hayata saygı gibi birçok temel hakkı üzerinde doğrudan etkide
bulunabileceği gözetildiğinde söz konusu tedbirlere yönelik öngörülen idari
başvuru yolunun etkili ve erişilebilir nitelikte olması
Anayasa’nın 40. maddesinin bir gereğidir. 36. Dava konusu kuralla görev süresinin sona ermesinden
sonra Komisyonun görevleri kapsamındaki hususlarda mahkemelerce verilecek
kararlar üzerine yapılması gerekli iş ve işlemlerle ilgili olarak değerlendirme
yapacak kurum ve kuruluşlar 7075 sayılı Kanun’un geçici 5. maddesinin (1)
numaralı fıkrasında açıkça düzenlenmiştir. Söz konusu kurum ve kuruluşların bu
kapsamdaki faaliyetlerini anılan Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde
yürütecekleri gözetildiğinde bu kurum ve kuruluşların hatalı uygulandığı iddia
edilen tedbirlere ilişkin mağduriyetleri giderme yetkisinin bulunduğu
anlaşılmaktadır. Ayrıca söz konusu kurum veya kuruluşlarca yapılacak
değerlendirmelere karşı yargı denetimine başvurulmasına engel bir durum da
bulunmamaktadır. Dolayısıyla kuralla öngörülen idari başvuru yolunun etkili ve erişilebilir nitelikte olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 37. Bu itibarla kural kapsamında öngörülen idari başvuru
yolunun devletin kişilerin temel hak ve
özgürlüklerine yönelik müdahalelere karşı etkili ve yeterli giderim mekanizması
sağlama yükümlülüğüyle bağdaşmadığı söylenemez. 38. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 40. maddesine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu
görüşe katılmamışlardır. Kuralın Anayasa’nın 2. ve 123. maddelerine de aykırı
olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 40.
maddesi yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması
nedeniyle Anayasa’nın 2. ve 123. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme
yapılmasına gerek görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 6., 7., 10., 13., 14., 15. ve 128.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. IV. YÜRÜRLÜĞÜN
DURDURULMASI TALEBİ 39. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralın
uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğabileceği
belirtilerek yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir. 22/12/2022 tarihli ve
7429 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 10. maddesiyle
1/2/2018 tarihli ve 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu
Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine
Dair Kanun’a eklenen geçici 5. maddeye yönelik iptal talebi 16/1/2025 tarihli
ve E.2023/40, K.2025/14 sayılı kararla reddedildiğinden bu maddeye ilişkin yürürlüğün
durdurulması talebinin REDDİNE 16/1/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V. HÜKÜM 22/12/2022 tarihli ve 7429 sayılı Elektrik
Piyasası Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 10. maddesiyle 1/2/2018 tarihli ve 7075
sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’a eklenen
geçici 5. maddenin; A. (1) numaralı fıkrasının
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin
REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, B. (2) numaralı
fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve
iptal talebinin REDDİNE, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan
YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, C. (3) numaralı fıkrasının
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, 16/1/2025 tarihinde karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz
çoğunluğu, 7075 sayılı Kanun’un geçici 5. maddesinin (2) numaralı fıkrasının
belirsiz olmadığı ve Anayasa’ya aykırı olmadığı değerlendirmesiyle iptal
talebinin reddine karar vermiştir. Aşağıda açıklanacak sebeplerle çoğunluk
kararına iştirak edilmemiştir. 2. İlgili kural,
Komisyonun görev süresi sona erdikten sonra, Komisyonun görev alanına giren
konularda mahkemelerce verilecek kararlar doğrultusunda yapılması gereken iş ve
işlemlerin, aynı maddenin (1) numaralı fıkrasında belirtilen kurum ve kuruluşlar
tarafından 7075 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine göre yürütülmesini
öngörmektedir. 3. 7075 sayılı
Kanun’un 11. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre, Komisyon kararlarına karşı
açılan davalarda husumet, ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluşa
yöneltilmektedir. Ancak Komisyon tarafından usule ilişkin verilen ön inceleme
kararları mahkemece iptal edildiğinde, başvurunun esasına ilişkin yeniden
değerlendirme yapılması zorunluluğu doğmaktadır. 4. Dava konusu kural,
Komisyonun görev süresi sona erdikten sonra, ön inceleme aşamasında reddedilen
başvuruların esasına ilişkin incelemenin ilgili kurum veya kuruluşlar
tarafından yapılmasına olanak tanımaktadır. 5. Anayasa
Mahkemesinin verdiği kararlarda sıkça vurgulandığı gibi temel hakları
sınırlayan kanunun şeklen var olması yeterli olmayıp yasal kurallar keyfîliğe
izin vermeyecek şekilde belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir düzenlemeler
niteliğinde olmalıdır (bazı farklarla birlikte bkz. AYM, E.2020/53, K.2021/55,
14/07/2021, § 95). 6. Esasen temel
hakları sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması, Anayasa’nın 2.
maddesinde güvence altına alınan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir.
Hukuk devletinin temel unsurlarından olan hukuki belirlilik ilkesi uyarınca
kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir
duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,
uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına
karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler
hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk
normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde
devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven
duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41,
K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa’nın 13. maddesinde
sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa’nın 2. maddesinde güvence
altına alınan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır. 7. Kuralda
Komisyonun görev alanına giren başvuruların esasını değerlendirme yetkisi
verilen ilgili kurumların söz konu yetkiyi kullanırken -kurum bünyesinde karar
verecek merciin belirlenmesi, toplantı ve karar yeter sayısı gibi- hangi usul
ve esaslara göre faaliyette bulunacaklarına ilişkin herhangi bir belirlemenin
yapılmadığı anlaşılmaktadır. Kuralda her ne kadar bu iş ve işlemlerin 7075
sayılı Kanun hükümleri dikkate alınarak yürütüleceği belirtilmişse de söz
konusu Kanun’da ilgili kurumların yapısına uygun olarak bu yönde faaliyette
bulunmalarına imkân tanıyacak bir düzenleme yer almamaktadır. Ayrıca kuralda
genel olarak atıf yapılan ilgili mevzuat hükümleri de Komisyonun görevini
yerine getirecek kurumların söz konusu faaliyette bulunmalarını sağlayacak
nitelikte herhangi bir belirlilik içermemektedir. 8. Ayrıca
kural gereğince Komisyona daha önce başvuruda bulunulmayan ancak yargı
kararlarıyla Komisyonun görev alanında olduğuna karar verilen hususlara yönelik
esas incelemenin ilgili kurum veya kuruluş tarafından yapılması mümkün hale
gelmektedir. 9. Bu durum, farklı
idareler arasında uygulama farklılıklarına neden olabilecek ve hukuki
belirlilik ilkesini zedeleyecek niteliktedir. 10. Sonuç olarak, dava
konusu kuralın Anayasa’nın 2. maddesinde güvence altına alınan hukuki
belirlilik ilkesine aykırı olduğu kanaatine ulaşılmıştır. Bu gerekçelerle
çoğunluk görüşüne iştirak edilmemiştir. Üye Engin YILDIRIM Üye Kenan YAŞAR KARŞIOY
GEREKÇESİ 1. Mahkememiz çoğunluğunun 22/12/2022 tarihli ve 7429
sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 10. maddesiyle
1/2/2018 tarihli ve 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemlerini İnceleme Komisyonu
Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine
Dair Kanun’a eklenen geçici 5. maddenin (2) numaralı fıkrasının Anayasa’ya
aykırı olmadığı şeklindeki kanaatine katılmamaktayım. 2. Dava konusu kuralla görev süresinin
sona ermesinden sonra Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun görevleri
kapsamındaki hususlarda mahkemelerce verilecek kararlar üzerine yapılması
gerekli iş ve işlemlerin birinci fıkrada belirtilen kurum ve kuruluşlar
tarafından bu Kanun ve ilgili mevzuatta belirtilen hükümler uyarınca yürütüleceği
öngörülmektedir. 3. Bu kural gereğince Komisyonun görev
süresinin sona ermesi akabinde Komisyonun görevleri kapsamındaki hususlarda
mahkemelerce verilecek kararlar üzerine yapılması gerekli iş ve işlemlerin
hangi merci, kişi veya kurul veya komisyon tarafından yürütüleceğinin açık, net
ve anlaşılır biçimde kanunla düzenlenmiş olması gerekmektedir. 4. Anayasa Mahkemesi kararlarında da
ifade edildiği üzere hukuk devletinde kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de
idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık,
net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin
keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması
gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur.
Zira bu ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve
işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu
güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM,
E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). 5. Bununla birlikte kuralın belirttiği konuda
Kanun’da açık bir belirlemenin yapılmadığı görülmektedir. Her ne kadar dava
konusu fıkrada 7075 sayılı Kanun’a ve ilgili mevzuata atıf yapılmışsa da
Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun görevleri kapsamındaki
hususlarda mahkemelerce verilecek kararlar üzerine yapılması gerekli iş ve
işlemler ile ilgili olarak belirtilen kurum ve kuruluşlar içerisinde hangi
birimlerin yetkili olacağı, bu birimlerin yürüteceği işlemlerde hangi usul ve
esaslara tabi olunacağı gibi temel konulara ilişkin hiçbir belirlemenin
olmaması kamu hukukundaki yetkinin kullanımı noktasında önemli sorunlara
sebebiyet verebilecektir. Zira bu konularda kurum ve kuruluşlar bünyesindeki hangi
birimin kamusal yetki kullanacağının önceden açık biçimde belirlenmiş olması
kamu hukukunda zorunludur. Oysa dava konusu kuralda bu yönü ile yeterli bir
belirleme yer almamaktadır. 6. Bu bağlamda çoğunluk kararında
kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığı sonucuna ulaşılırken, dava konusu kuralla
görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyonun görevleri kapsamındaki
hususlarda mahkemelerce verilecek kararlar üzerine yapılması gerekli iş ve
işlemlerle ilgili olarak değerlendirme yapacak kurum ve kuruluşların 7075
sayılı Kanun’un geçici 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasında açıkça düzenlenmiş
olduğu, söz konusu kurum ve kuruluşların bu kapsamdaki faaliyetlerini anılan
Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde yürütecekleri gözetildiğinde bu kurum ve
kuruluşların hatalı uygulandığı iddia edilen tedbirlere ilişkin mağduriyetleri
giderme yetkisinin bulunduğu ve söz konusu kurum veya kuruluşlarca yapılacak
değerlendirmelere karşı yargı denetimine başvurulmasına engel bir durum da
bulunmadığından kuralla öngörülen idari başvuru yolunun etkili ve erişilebilir
nitelikte olduğu gerekçesine dayanılmıştır (bkz.: § 36). 7. Kanaatimizce çoğunluk kararında
işaret edilen husus sadece Komisyonun görev süresinin sona ermesinden sonra
Komisyon kararlarına ilişkin iş ve işlemler, bilgi ve belge talepleri ile sair
yazışmaların hangi kurum ve kuruluşlar tarafından yürütüleceğini öngörmektedir.
Ancak bundan başka hususlar 7075 sayılı Kanun’un geçici 5. maddesinin (1)
numaralı fıkrasında veya başka bir yerde düzenlenmiş değildir. Dolayısıyla da görev
süresinin sona ermesinden sonra Komisyonun görevleri kapsamındaki hususlarda
mahkemelerce verilecek kararlar üzerine yapılması gerekli iş ve işlemlerin
belirtilen kurum ve kuruluşlar tarafından mevzuatta belirlenen hangi hükümler
uyarınca yürütüleceği ortaya konulabilmiş değildir. 8. Esasında bunun çoğunluk kararında
ortaya konulmasını beklemek de mümkün değildir. Zira hiçbir kanuni düzenlemede
bu konuya ilişkin bir belirleme yapılmış değildir. Zaten dava konusu kuralın
Anayasa’ya aykırılık gerekçesi de tam olarak bu bağlamda kendisini
göstermektedir. 9. Bu yönü ile bakıldığında çoğunluğun
yaptığı değerlendirmenin ve mahkemelerce verilecek kararlar üzerine yapılması
gerekli iş ve işlemlerle ilgili hususlara ilişkin belirliliğin sağlandığı
şeklindeki tespitinin eksik denetime dayalı bir kanaat niteliğinde olduğunu
ifade etmek gerekir. Zira Mahkememiz çoğunluk kararındaki değerlendirmeye
rağmen 7075 sayılı Kanun’un geçici 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasında
belirtilen kurum ve kuruluşların yürütecekleri işlemlerde hangi usul ve esaslara
tabi olunacağı ve bu kurum ve kuruluşlar içerisinde hangi birimlerin yetkili
olacağı konuları açıkta kalmaya devam etmektedir. 10. Sonuç olarak yukarıda sıralanan
gerekçelerle 1/2/2018 tarihli ve 7075 sayılı
Olağanüstü Hal İşlemlerini İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’a eklenen geçici 5. maddenin
(2) numaralı fıkrasının Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olduğu için iptali
gerektiği kanaatiyle Mahkememiz çoğunluğunun aksi yöndeki kararına
katılmamaktayım. Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ