ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1991/44 Karar Sayısı: 1991/53 Karar Günü: 24.12.1991 R.G. Tarih-Sayı :10.07.1992-21280 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Tokat Asliye Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 4.4.1929 kabul tarihli 1412 sayılı "Ceza
Muhakemeleri Usulü Kanunu"nun, 21-5.1985 günlü 3206 sayılı Yasa ile
değişik 326. maddesinin üçüncü fıkrasının, Anayasa'nın 38. ve 138. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptali istemidir. I- OLAY: Tokat Cumhuriyet Başsavcılığının 29.5.1989 günlü iddianamesi ile,
sanık H.S.'ın, "Reşit Olmayan Mağdure N.Ö.'yü Cebir, Şiddet ve Tehditle
Kaçırmak" suçundan dolayı Türk Ceza Kanunu'nun 430/l, 432, 40. maddeleri
uyarınca cezalandırılması ve yargılamanın Ağır Ceza Mahkemesi'nde yapılması
istemiyle kamu davası açılmış, Tokat Ağır Ceza Mahkemesi'nin verdiği 27.6.1989
tarih ve 1989/95-81 sayılı görevsizlik kararı üzerine davaya bakan Tokat Asliye
Ceza Mahkemesi sanık HS.'ı 12.4.1990 gün ve 1989/312 esas 1990/245 sayılı
kararı ile, Türk Ceza Kanunu' nün 430/2, 432 ve 647 sayılı Yasa'nın 4-6.
maddeleri uyarınca, sonuç olarak dokuzyüzbin lira ağır para cezasına mahkum
ederek, cezasının ertelenmesine karar vermiştir. Bu karar, müdahil ve sanık tarafından temyiz edilmiş ve Yargıtay
5. Ceza Dairesi'nin 13.12.1990 gün ve 1990/4726-5765 sayılı ilâmı ile; "Sanık hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 430/2. maddesi
aracılığıyla 432. madde gereğince ceza tayin edildiğine göre iki her maddede
öngörülen hapis cezalarının asgari haddi aynı olduğu nazara alınarak Türk Ceza
Kanunu'nun 59. maddesinin uygulanmasının zorunlu bulunduğunun
gözetilmemesi"nin Yasa'ya aykırılığı gerekçesiyle bozulmuştur. Tokat Asliye Ceza Mahkemesi 26.2.1991 gün ve 1991/4-413 sayılı
karan ile; "TC. Yasasının 59. maddesindeki indirimin sanığın
kişiliğine" ve oluşa bağlı bulunduğu ve uygulanmasının hâkimin takdirine
ait olduğu", biçimindeki açıklamalarla önceki hükümde direnmiştir. Direnme karan da sanık müdafii ve C. Savcısı tarafından temyiz
edilip Yargıtay Ceza Genel Kurulunun, 8.7.1991 gün ve 1991/5-202/2390 sayılı
kararıyla, özel dairenin bozma gerekçeleri benimsenerek bozulunca, itiraz
yoluna başvuran mahkeme, uygulamak durumunda olduğu Ceza Muhakemeleri Usulü
Kanunu'nun, Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararına uyma zorunluluğunu koyan
değişik 326. maddesinin üçüncü fıkrasının, Anayasa' nın 38. ve 138. maddelerine
aykırı olduğu kanısına vararak iptaline karar verilmesi istemiyle kendiliğinden
(re'sen) itiraz yoluna başvurmuştur. III- METİNLER: 1- İptali İstenen Yasa Kuralı : 4.4.1929 kabultarihli, 1412 sayılı "Ceza Muhakemeleri Usulü
Kanunu'nun, 21.5.1985 günlü, 3206 sayılı Yasa ile değişik 326. maddesinin tam
metni aşağıya alınmıştır. İtiraz, maddenin 3. fıkrasına yöneltilmiş
bulunmaktadır. "Madde 326 (Değişik).- Yargıtay'dan verilen bozma kararı
üzerine davaya yeniden bakacak mahkeme, ilgililere bozmaya karşı diyeceklerini
sorar. Sanık veya müdahil ve vekillerine davetiye tebliğ olunamaması veya
davetiye tebliğ olunmasına rağmen duruşmaya gelmemeleri nedeniyle bozmaya karsı
beyanları tespit edilmemiş olsa dahi duruşmaya devam edilerek dava gıyapta
bitirilebilir. Ancak sanık hakkında verilecek ceza, bozmaya konu olan cezadan
daha ağır ise herhalde dinlenilmesi gerekir. Yargıtay'dan verilen bozma kararına mahkemelerin ısrar hakkı
vardır. Israr üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulunca verilen kararlara uymak
mecburidir. Hüküm yalnız sanık tarafından veya onun lehine Cumhuriyet savcısı
veya 291 inci maddede gösterilen kimseler tarafından temyiz edilmişse yeniden
verilen hüküm, evvelki hükümle tayin edilmiş olan cezadan daha ağır olamaz. (Değiştiren Kanun No: 3006, 3206)" 2- Dayanılan Anayasa Kuralları: İtirazda bulunan Mahkeme, itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 38.
ve 138. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürmektedir. Anılan maddeler aynen
şöyledir: l- "Madde 38.- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan
kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu
işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez. Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkûmiyetinin sonuçları konusunda
da yukarıdaki fıkra uygulanır. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla
konulur. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz. Hiçbir kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan
bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza sorumluluğu şahsidir. Genel müsadere cezası verilemez. İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir
müeyyide uygulayamaz. Silahlı Kuvvetlerin iç düzeni bakımından buhükme kanunla
istisnalar getirilebilir. Vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye geri verilemez." 2- "Madde 138.- Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar;
Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm
verirler. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin
kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge
gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz. Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı yetkisinin
kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir
beyanda bulunulamaz. Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak
zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle
değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN,
Ahmet N. SEZER, Erol CANSEL, Yavuz NAZAROĞLU, Haşini KILIÇ ve Yalçın ACARGÜN'ün
katılmalarıyla 21.11.1991 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: İtirazın esasına ilişkin rapor, Tokat Asliye Ceza Mahkemesi'nin
31.10.1991 günlü gerekçeli başvuru kararı ve ekleri, iptali istenen yasa
kuralı, ilgili Anayasa kuralları, bunlara ilişkin gerekçeler ve konu ile ilgili
öteki metinler okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Sınırlama Sorunu: İtiraz yoluna başvuran mahkeme "Ceza Muhakemeleri Usulü
Kanunu"nun 21.5.1985 günlü, 3206 sayılı Yasa ile değişik 326. maddesinin
üçüncü fıkrasının iptalini içeren kararında sınırlama yapmamıştır. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesinde, itiraz yoluyla Anayasa
Mahkemesi'ne yapılan başvuruların mahkemenin bakmakla olduğu davada uygulanacak
yasa kuralı ile sınırlı olması öngörülmüştür. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada Ceza
Yargılama Usulü Kanunu'nun 326. maddesinin üçüncü fıkrası bir yargılama usulü
kuralı olarak uygulanmaktadır. Dava konusu kural, Yargıtay'ca verilen bozma kararlarına yerel
mahkemelerce ısrar hakkı ile ısrar kararları üzerine Yargıtay Ceza Genel
Kuru-lu'nca verilen kararlara uyma zorunluluğunu düzenlemektedir. İtiraz yoluna başvuran mahkeme ise, sözü edilen 326. maddenin
üçüncü fıkrasının, verdiği ısrar karan üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun
verdiği bozma kararına uyulması zorunluluğunu kurala bağlayan son tümcesini
uygulama durumundadır. Fıkranın baş tarafında yer alan ısrar karan verilmesini
düzenleyen ilk tümcesi ile getirilen kuralın mahkemece uygulanması olanağı
yoktur. Bu nedenlerle itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu
davada uygulayacağı itiraz konusu kurala ilişkin esas incelemenin, Yasa'nın
326. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci tümcesini oluşturan "Israr
üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulunca verilen kararlara uymak mecburidir",
kuralı ile sınırlı olarak yapılması gerekmektedir. B. Anayasa'ya Uygunluk Denetimi: Mahkemenin Anayasa'ya aykırılık gerekçesinde özetle, "TCK'nun
430. maddesinin birinci fıkrası ile ikinci fıkrasının, TCK'nun 432. maddesi ile
birlikte uygulanması durumlarında, ortaya hakkaniyet ve nesafet kurallarına
aykırı eşitsizliklerin çıktığı doğrudur. Ancak bunun, kanunu aynen uygulamakla
görevli mahkemelerce değil, Yasakoyucu tarafından düzeltilmesi gerekir. Yoksa
anılan durumda tamamen hâkimin takdirinde olan TCK'nun 59. maddesinin uygulanmasının
zorunlu tutulması gibi bir Yargıtay uygulaması ve buna uymayı zorunlu tutan
CMUK'nun 326/3. maddesi çare olmayıp, aksine Yasa'da değişiklik yapar nitelik
taşıdığından Anayasa'nın suçta ve cezada yasallık ilkesini düzenleyen 38.
maddesine aykırıdır, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 138. maddesine de
aykırıdır. Çünkü anılan hüküm karşısında artık hâkim için kendi vicdani kanaati
değil, Yargıtay Ceza Genel Kurul kararı söz konusudur, başka seçenek
kalmamıştır. Oysa Anayasa'nın 138. maddesi, Hâkimlerin bağımsız olduğunu,
hiçbir organ, makam, merciveya kişinin yargı yetkisinin kullanılmasında,
mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremeyeceğini yazmaktadır ve bunu
yazarken Ceza Genel Kurulu için ayrıcalık getirmemiştir." denilmektedir. a) İtiraza konu olan kural daha önce iki kez Anayasa Mahkemesi'nce
esastan incelenmiş ve karara bağlanmıştır. Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 429. maddesinin son fıkrasında
yer alan "Heyeti umumiyeden sâdır olan karara ıttıba mecburidir."
biçimindeki eş anlamlı kurala yönelik itiraz mahkememizin 13.2.1968 günlü, E:
1967/11, K: 1968/7 sayılı kararıyla reddedilmiştir. İnceleme konusu olan Ceza Yargılama Usulü Kanunu'nun 326.
maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "ısrar üzerine Temyiz Ceza Umumi
Heyetinden verilen kararlara uymak mecburidir." kuralına yöneltilen itiraz
da Mahkememizin 20.10.1977 günlü, E: 1977/112, K: 1977/128 sayılı kararıyla
reddedilmiştir. Bu karardaki gerekçeler bugün için de geçerlidir. Anayasa'nın 138. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları,
hâkimlerin görevlerinde bağımsızlığını; Anayasa'ya, kanuna, hukuka ve vicdani
kanaatlerine göre hüküm vermelerini ve herhangi bir organ, makam, merci veya
kişinin yargı yetkisinin kullanılmasında hâkimlerin işlerine karışmamasını ve,
onlar üzerinde herhangi bir biçimde etkili olmamasını öngörür. Mahkeme, itiraz konusu hükmün, Anayasa'nın bu maddesindeki
ilkelere aykırı olarak mahkemelerin bağımsızlığını zedelediğini ve hâkimi
vicdani kanısına aykırı karar vermeğe zorladığını ileri sürmektedir. Bu görüşün
yerinde olup olmadığını saptamak için Yargıtay'ın niteliği, görevi ve bundan
başka Anayasa'nın 138. maddesinin sözü edilen hükümlerinin kanun yollarını
yasaklayıp yasaklamadığı yönü üzerinde durulması gerekir. Anayasa'nın 154. maddesinin birinci fıkrası hükmü şöyledir: "Yargıtay, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir
adli yargı mercine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme
merciidir." Hâkimler de her insan gibi yanılabileceklerinden kimi kararlan,
usul ve kanuna aykırı düşebilir, karar taraflar için doyurucu olmayabilir. Bu
durum, mahkeme kararlarına karşı mahkemenin kendisine veya başka bir mahkemeye
başvurarak bu kararların yeniden incelettirilmesi, bunlardan yanlış olanların
bozulması, doğru olanların da doğru olduklarının belirtilmesi ve bunun sonucu
olarak doğru kararlar üzerindeki yanlışlık kuşkusunun ortadan kaldırılması
zorunluluğunu doğurmaktadır. Yargıtay, her şeyden önce, bu zorunluluğu
karşılamak ereği ile ve Özel kanunla kurulmuştur. Anayasa da bu niteliğini
belirleyerek Yargıtay'ı Anayasa Kurumları arasına almıştır. Bundan başkaYargıtay,
ülkede içtihat birliğini de gerçekleştirmektedir; hâkimlerin belli olaylarda
uyguladıkları yasaları ve öbür hukuk kurallarım kendi kanılarına göre başka
biçimde yorumlamaları mümkün olduğundan, mahkemelerden benzeri olaylarda
verilecek kararlararasında çelişkiler doğabilmekte ve bu çelişkiler Anayasa'nın
10. maddesi ile tanınan kanun önünde eşitlik ilkesini zedelemekte ve bundan
ötürü içtihatlar arasında birlik sağlanması da zorunlu bulunmaktadır.
Yargıtay'ın gerek alt mahkemelerin verdikleri kararları denetleme, gerek hukuk
kurallarının yorumlanmasında birliği gerçekleştirme görevlerini yapabilmesi
için verdiği kararların mahkemeleri bağlayıcı nitelikte olması gerekir.
Gerçekten, Yargıtay kararlarına bağlayıcı nitelik tanınmayacak olursa, Yargıtay
görüşünün benimsenmesi mahkemelerin iradesine bağlı kalacaktır ve Yargıtay'ın
durumu danışma yoluyla karar veren bir yer olmaktan ileri gitmeyecektir. Oysa
Anayasa'nın yukarıda sözü edilen 154. maddesinin birinci fıkrası uyarınca
Yargıtay, adliye mahkemelerinden verilmiş kararların ve hükümlerin son inceleme
yeridir. Başka deyimle, bu kararları ve hükümleri inceleyerek denetleyecek ve
uygulamalarda görüş birliğini gerçekleştirecek bir yüksek mahkemedir; bir
danışma yeri değildir. Kaldı ki, Anayasası'nın 138. maddesi, kanun yollarına başvurmayı
ve bir mahkeme kararının başka bir hâkim veya mahkemece incelenmesini
engelleyici bir hüküm de koymuş değildir. Bu maddenin öngördüğü bağımsızlığın
ereği, herhangi bir işi veya davayı tek bir hâkime veya tek bir mahkemeye
gördürüp, yalnızca o hâkim veya o mahkemenin kanısına göre hükme bağlatmak
olmayıp, yargı işlerinin dışarıdan gelecek etkilerden uzak ve yalnız hukuki
ölçülere göre değerlendirilip hükme bağlanmasını sağlamaktır. Bu bakımdan,
verilen kararların veya hükümlerin Anayasa'ya kanuna ve hukuka uygunluğunu
güvenlik altına almak üzere bir işin veya davanın, başka bir hâkim veya
mahkemeye incelettirilmesini ve o hâkimin veya mahkemenin kararının ilk hâkim
veya mahkeme için bağlayıcı olmasını öngören bir kanun hükmü, Anayasa'nın sözü
edilen maddesindeki bağımsızlık ilkesine aykırı sayılmaz; tersine bu madde
hükmü, hâkimleri Anayasaca, kanuna ve hukuka uygun karar ve hüküm vermekle
ödevli kılan kuralın gerçekten uygulanmasına yönelen bir tedbir niteliğini
gösterir. Böyle bir kanun hükmü, ayrıca mahkemelerin kuruluş ve işleyişleriyle
yargılama usullerinin kanunla belli edileceğini öngören Anayasa'nın 142.
maddesine de uygundur. Yukarıdaki açıklamalar, itiraz konusu hükmün, Anayasa'nın,
Yargıtay'ın görevlerini belirten 154. maddesine, mahkemelerin bağımsızlığını
belirten 138. maddesine aykırı bir yönü bulunmadığını yeterince göstermektedir. Anayasa'nın 9. maddesinde "Yargı yetkisi Türk Milleti adına
bağımsız mahkemelerce kullanılır." denilmektedir. İtiraz konusu hüküm,
direnme kararının bozulmasına ilişkin Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararına,
mahkemenin uyma zorunluluğunu koymaktadır. Gerek bozma kararından önceki ve
gerek sonraki evrede yargı yetkisini davaya bakan bağımsız mahkeme
kullanacaktır. Bu nedenle ortadayargı yetkisinin Türk Milleti adına bağımsız
mahkemelerce kullanılacağım belirten Anayasa'nın 9. maddesine aykırı bir yön de
yoktur. Anayasa'nın 36. maddesinin ikinci fıkrasında (Hiç bir mahkeme,
görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.) kuralı yer almıştır. Bu
kuralın ereği; mahkemelerin yetkileri içindeki davaları çözmekten
kaçınamayacaklarını kurala bağlayarak hak arama özgürlüğünü güvence altına
almaktır. Direnme üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nca verilen karara uyma
zorunluluğu, bu güvencenin güçlenmesini sağlayan bir kuraldır. Bu duruma göre
itiraz konusu hüküm, Anayasa'nın 36. maddesinin ikinci fıkrası kuralına da
aykırı değildir. b) Anayasa'nın 38. maddesi suç ve cezalarla ilgili olan evrensel
ilkelerin Anayasa kuralı olarak benimsenip belirlenmesidir. Üst mahkeme olarak Yargıtay'ın, yerel mahkeme kararlarını
denetlemesi yargısal işlevinin doğal bir sonucudur. Bu nedenle itiraza konu
olan kuralın Anayasa'nın 38. maddesi ile doğrudan bir ilişkisi bulunmamaktadır. Yerinde görülmeyen itirazın reddi gerekir. VI- SONUÇ: 4.4.1929 günlü, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun
326. maddesinin üçüncü fıkrasında ikinci tümceyi oluşturan "Israr üzerine
Yargıtay Ceza Genel Kurulunca verilen kararlara uymak mecburidir."
kuralının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptaline yönelik itirazın REDDİNE, 24.12.1991 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Mustafa ŞAHİN Üye Oğuz AKDOĞANLI Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Erol CANSEL Üye Yavuz
  NAZAROĞLU Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN