ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2000/21 Karar Sayısı : 2000/16 Karar Günü : 6.7.2000 R.G. Tarih-Sayı :29.11.2000-24245 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Tarsus Ağır Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.1.1961 günlü, 213
sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 4369 sayılı Yasa ile eklenen Geçici 21. maddesinin
Anayasa'nın 38. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY 1995 yılında işlediği vergi kaçakçılığı suçundan mahkûm olan
sanığın cezasının infazı aşamasında, mahkûmiyetine esas alınan yasa maddesinde
22.7.1998 günlü, 4369 sayılı Yasa ile yapılan lehte değişiklik nedeniyle
kararın hüküm fıkrasının tavzihi için açılan davada, 213 sayılı Yasa'nın Geçici
21. maddesinin Anayasa'ya aykırılığı savını ciddî bulan Mahkeme iptali
istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı İtiraz konusu kural şöyledir: "Geçici Madde 21 - Bu Kanunun yürürlüğe
girmesinden önce işlenmiş fiiller hakkında kesilecek cezalarda, bu fiillerin
işlendiği tarihte 213 sayılı Vergi Usul Kanununun yürürlükte bulunan vergi
cezalarına ait hükümleri; hükmolunacak cezalar hakkında ise, bu fiillerin işlendiği
tarihte yürürlükte bulunan hükümler ile bu Kanun hükümlerinden lehe olanı
uygulanır. Şu kadar ki, bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce kesinleşmiş
mahkûmiyet kararları hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz." B- İlgili Yasa Kuralı Türk Ceza Kanunu'nun 2. maddesinin ilgili görülen ikinci fıkrası
şöyledir: "Bir cürüm veya kabahatin işlendiği zamanın kanunu ile
sonradan neşir olunan kanunun hükümleri birbirinden farklı ise failin lehinde
olan kanun tatbik ve infaz olunur." C- Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralı şöyledir: "MADDE 38.- Kimse, işlendiği zaman
yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz;
kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır
bir ceza verilemez. Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkûmiyetinin sonuçları konusunda
da yukarıdaki fıkra uygulanır. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla
konulur. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz. Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir
beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza sorumluluğu şahsîdir. Genel müsadere cezası verilemez. İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir
müeyyide uygulayamaz. Silahlı Kuvvetlerin iç düzeni bakımından bu hükme kanunla
istisnalar getirilebilir. Vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye geri verilemez." D- İlgili Anayasa Kuralları İlgili görülen Anayasa kuralları şöyledir: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya
KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY ve Tülay TUĞCU'nun
katılımlarıyla 5.4.2000 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle
sınırlama sorunu üzerinde durulmuştur: Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddelerine göre,
Anayasa Mahkemesi'ne yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin
bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır. Bakılmakta
olan davada tavzih istemi yasanın yürürlüğe girmesinden önce kesinleşmiş
mahkûmiyet kararı hakkında olduğundan, 213 sayılı "Vergi Usul
Kanunu"nun 4369 sayılı Yasa ile eklenen Geçici 21. maddesine ilişkin
itirazın esasının incelenmesinin, maddenin son tümcesiyle sınırlı olarak
yapılmasına 5.4.2000 gününde oybirliğiyle karar verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen ve ilgili görülen yasa kurallarıyla aykırılık savına dayanak yapılan
ve ilgili görülen Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun Geçici 21. maddesiyle ilgili olan
"Kaçakçılık Suçları ve Cezaları" başlıklı 359. maddesi suçun
unsurları ve yaptırımı yönünden zaman içinde değişikliğe uğramıştır. 213 sayılı
Yasa'ya 22.7.1998 günlü 4369 sayılı Yasa ile itiraz konusu son tümcenin de bulunduğu
Geçici 21. madde eklenmiştir. Vergi Usul Yasası'nın 359. maddesinin (2).
bendinde sayılan vergi kaçakçılığı suçunu işleyenler için öngörülen 3 yıldan
5 yıla kadar ağır hapis cezası, 4369 sayılı Yasa ile 18 aydan 3 yıla kadar
ağır hapis cezası olarak sanıklar lehine değiştirilmiştir. Ancak, Geçici Madde
21'in son tümcesinde "Şu kadar ki, bu kanunun yürürlüğe girmesinden önce
kesinleşmiş mahkumiyet kararları hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz"
kuralına yer verilmiştir. Buna göre, 213 sayılı Yasa'da değişiklik yapan 4369
sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihten önce kesinleşmiş mahkumiyet
kararları için lehdeki bu değişiklik uygulanamayacaktır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Mahkeme, başvuru kararında, Türk Ceza Kanunu'nun 2. maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca suç tarihindeki kuralın değişmesi halinde sanık lehine
olan hükmün uygulanması gerekeceğini, bunun ceza hukukunun genel ilkelerinden
biri olduğunu, Anayasa'nın 38. maddesinin de bu genel ilkeye uygun olarak
düzenlendiğini, 213 sayılı Yasa'nın 359. maddesinin 4369 sayılı Yasa ile
değiştirildiğini, aynı Yasa ile getirilen Geçici 21. madde uyarınca kesinleşmiş
mahkumiyet kararlarına bu kanun hükümlerinin uygulanamamasının Anayasa'nın
38. maddesine aykırılık oluşturduğunu ileri sürmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'nun 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'ya
aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak
zorunda değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe
ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, itiraz konusu kuralın
Anayasa'nın yalnız 38. maddesi yönünden değil, ilgisi nedeniyle 2. ve 10.
maddeleri yönünden de incelenmesi uygun görülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde, Cumhuriyetin nitelikleri arasında
sayılan hukuk devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir
hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve
hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık,
yasaların üstünde yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ve
Anayasa'nın bulunduğu bilincinde olan ve hukuk güvenliğini sağlayan devlettir. Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen "yasa önünde eşitlik
ilkesi" hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile
eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı
durumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını
sağlamak ve kişilere yasa karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık
tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi
yasaklanmıştır. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar
aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın
öngördüğü eşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. Nitelikleri ve durumları özdeş
olanlar için yasalarla değişik kurallar konulamaz. Bir ülkedeki toplumsal, ekonomik ve kültürel yapının, fail
üzerindeki baskısını değerlendirerek hangi eylemlerin suç sayılacağını,
bunların hangi tür ve ölçüde yaptırıma bağlanacağını saptamak yasakoyucunun
takdir yetkisi içindedir. Ancak, yasama organı ceza hukuku alanında düzenleme
yaparken anayasal sınırlar içinde hareket etmek ve ceza hukukunun genel
ilkelerine bağlı kalmak zorundadır. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun "kaçakçılık suçları ve
cezaları" başlıklı 359. maddesinin 2. bendi uyarınca sahte fatura
kullanarak vergi kaçırma suçunu işleyenlere yasakoyucunun öngördüğü 3 yıldan 5
yıla kadar ağır hapis cezası, 22.7.1998 günlü, 4369 sayılı Yasa ile 18 aydan 3
yıla kadar ağır hapis cezası olarak değiştirilmiştir. Geçici 21. maddenin
birinci tümcesinde "...hükmolunacak cezalar hakkında ise, bu fiillerin
işlendiği tarihte yürürlükte bulunan hükümler ile bu kanun hükümlerinden lehe
olan uygulanır." denilmesine karşın, itiraz konusu son tümcede "Şu
kadar ki bu kanunun yürürlüğe girmesinden önce kesinleşmiş mahkumiyet kararları
hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz" kuralına yer verilmiştir. Türk Ceza Kanunu'nun 2. maddesinin ikinci fıkrasında "Bir
cürüm veya kabahatin işlendiği zamanın kanunu ile sonradan neşrolunan kanun
hükümleri birbirinden farklı ise failin lehine olan kanun tatbik ve infaz
olunur" denilmektedir. Bu kuralın yalnız görülmekte olan davaları değil,
infazı gereken mahkûmiyet kararlarını da kapsadığında duraksamaya yer yoktur.
Ceza hukukunun bu ilkesi çağdaş hukukun temel ilkelerinden biri olduğu gibi
adaletli bir hukuk düzeninin de gereğidir. Aynı hukuksal durumda olan kişilerin, aynı tarihte sahte fatura
kullanmak suretiyle kaçakçılık suçu işlemeleri halinde, haklarında açılacak
kamu davalarının kimi nedenlerle farklı tarihlerde sonuçlanarak kesinleşmesi
durumunda "fail lehine olan kanun tatbik ve infaz olunur" ilkesi,
itiraz konusu kural kapsamına girenler için uygulanamayacağından bunların
farklı cezalandırılmaları sonucu doğacaktır. Eşitlik ilkesine aykırılığı açık
olan bu uygulamanın hukuksal eşitliği esas alan hukuk devleti ilkesiyle de
bağdaştığı ileri sürülemez. Açıklanan nedenlerle, kural, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırıdır. İptali gerekir. İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 38. maddesiyle ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 4.1.1961 günlü, 213 sayılı "Vergi Usul Kanunu"nun 4369
sayılı Yasa ile eklenen Geçici 21. maddesinin son tümcesinin Anayasa'ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, 6.7.2000 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Nurettin TURAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN