ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     : 2017/44 Karar Sayısı  : 2017/118 Karar Tarihi : 12.7.2017 R.G.Tarih-Sayısı : 11.8.2017-30151 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bakırköy 2. İş
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 31.5.2006 tarihli ve 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 96. maddesinin
Anayasa’nın 60. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
talebidir. OLAY: Sigortalının kusurlu davranışından kaynaklanan yersiz
ödemenin iadesi için Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından başlatılan icra takibine
itiraz edilmesi üzerine açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırılık
iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu 96. maddesi şöyledir: “ MADDE 96-Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı
sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine,
genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere,
fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her
türlü ödemeler; a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit
tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu
ödemelerin yapıldığı tarihlerden, b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin
tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler
toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmidört ay içinde
yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmidört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra
yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan, itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin
Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel
hükümlere göre geri alınır. Alacakların yersiz ödemelere mahsubu, en eski borçtan başlanarak borç
aslına yapılır, kanunî faiz kalan borca uygulanır. Bu hüküm ilgili hak
sahiplerinin muvafakat etmeleri kaydıyla, aynı dosyadan diğer bir hak sahibine
yapılan yersiz ödemelere mahsubunda da uygulanır. Yersiz ödemenin gelir ve aylıklardan kesilmesinde, kesintinin
başlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanunî faizi ile birlikte hesaplanan
borç tutarı, gelir ve aylıktan % 25 oranında kesilmek suretiyle
uygulanır. Yersiz ödemelerin tespiti ile geri alınmasına ve bu maddenin
uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak
yönetmelikle düzenlenir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca,
Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN,  Engin YILDIRIM,  Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman
Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer
TOPAL, M.Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL
ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 1.3.2017 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında öncelikle uygulanacak kural ve sınırlama sorunları
görüşülmüştür. 2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, Anayasa
Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran
mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. 3. Başvuran Mahkeme, Kanun’un 96. maddesinin iptalini talep etmiştir. 4. Bakılmakta olan davanın uyuşmazlık konusunu, sigortalının
kasıtlı veya kusurlu davranışından kaynaklanan yersiz ödeme oluşturmaktadır. Bu
nedenle, yersiz ödemenin Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmasına ilişkin
kuralın birinci fıkrasının (b) bendi uygulanacak kural değildir. 5. Kuralın, birinci fıkrasının (b) bendi dışında kalan bölümleri
ise birinci fıkrasının (a) bendi yönünden uygulanacak kural olmakla birlikte,
bu bölümler (a) ve (b) bentleri için ortak kural niteliği taşıdığından kurala
ilişkin incelemenin birinci fıkranın (a) bendi ile sınırlı şekilde yapılması
gerekmektedir. 6. Açıklanan nedenlerle, 31.5.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 96. maddesinin; A. Birinci fıkrasının (b) bendinin, itiraz başvurusunda bulunan
Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu bende
ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, B. Kalan bölümünün esasının incelenmesine, esasa ilişkin incelemenin
birinci fıkranın (a) bendi ile sınırlı olarak yapılmasına, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 7.  Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Cengiz ERTEN
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: İtirazın Gerekçesi 8. Başvuru kararında özetle, ilgilinin Kuruma yaptığı müracaat
üzerine hizmetlerinden dolayı kendisine maaş bağlandığı, daha sonra gerçek
olmayan işyerinde sigortalılık bildiriminin yapıldığının tespitiyle şartlar
oluşmadığı gerekçesiyle bağlanan maaşın iptal edildiği, bu kez Bağ-Kur’a maaş
bağlanması için yaptığı müracaatın da süre geçtiğinden reddedildiği, böylece
yaşlılık aylığından mahrum kalan ilgilinin sosyal güvenlik hakkının ihlal
edildiği belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 60. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 9. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca, ilgisi nedeniyle
kural Anayasa’nın 2.  maddesi yönünden de incelenmiştir. 10. İtiraz konusu kuralda, Kurumca işverenlere, sigortalılara,
isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak
sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu
kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun
kapsamındaki her türlü ödemelerin; ilgililerin kasıtlı veya kusurlu
davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en
fazla on yıllık sürede yapılan ödemelerin, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden
itibaren hesaplanacak olan kanuni faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan
alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edileceği, alacakları yoksa genel
hükümlere göre geri alınacağı öngörülmektedir. 11. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve
kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk
devletinde kanunların kamu yararı gözetilerek çıkarılması zorunludur. Kanun
koyucunun, Anayasa’ya ve hukukun genel ilkelerine aykırı olmamak kaydıyla her
türlü düzenlemeyi yapma konusunda takdir yetkisi bulunmaktadır. 12. Kural, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun uğradığı kamusal zararın
giderilmesi amacıyla sebepsiz zenginleşmede geri verme konusuna ilişkin özel
bir düzenleme niteliğinde olup, ilgililerin kasıtlı veya kusurlu davranışları
nedeniyle kendilerine yapılan fazla veya yersiz ödemeye bağlanan sonuçları
öngörmektedir. Kuralın, ilgililerin kusurlu veya kasıtlı hareketleriyle Kurum
tarafından Kanun’a aykırı şekilde yapılan ödemelerin geri alınmasıyla Kurum’un
gider kaybının önlenmesini ve Kurum’un aleyhine sebepsiz zenginleşmeye engel
olunmasını sağlamak için kamu yararı amacıyla çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Böyle bir düzenlemenin anayasal sınırlar içinde kanun koyucunun takdirinde
olduğu da açıktır. 13. Sosyal hukuk devletinin somut göstergelerinden biri olan
sosyal güvenlik hakkının yer aldığı Anayasa’nın 60. maddesinin birinci
fıkrasında , "Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir." denilmektedir.
Bu hüküm bireylere yaşlılık, hastalık, kaza, ölüm ve malullük gibi sosyal
riskler karşısında asgari ölçüde bir yaşam düzeyi sağlamayı amaçlamaktadır.
Aynı maddenin ikinci fıkrasında da "Devlet, bu güvenliği
sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar." denilerek
bu görevin, devlet tarafından oluşturulacak kuruluşlar yoluyla yerine
getirilmesi öngörülmektedir. 14. Kural, ilgililerin kasıtlı veya kusurlu davranışları
nedeniyle, var olmayan bir sosyal güvenlik hakkının gerçekleştiği
değerlendirmesiyle Kurumun ilgililere yaptığı ve malvarlıklarında sebepsiz
zenginleşmeye yol açan yersiz ödemelerin iadesine ilişkindir. Bu nedenle
kişinin malvarlığında ekonomik bir değer taşımakla birlikte geçerliliği
bulunmayan bir sosyal güvenlik hakkından kaynaklanan yersiz ödemenin iadesi
talebini düzenleyen kuralın sosyal güvenlik hakkıyla bir ilgisi
bulunmamaktadır. 15. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı
değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 16.  Kuralın Anayasa’nın 60. maddesiyle bir ilgisi
görülmemiştir. IV. HÜKÜM 31.5.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu’nun 96. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin,Anayasa’ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 12.7.2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ