ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2024/177 Karar Sayısı : 2025/40 Karar Tarihi : 11/2/2025 R.G.Tarih-Sayı : 29/4/2025-32885 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 20. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 23 /1/1953 tarihli ve 6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği
Kanunu’nun 39. maddesinin Anayasa’nın 2., 38. ve 135. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Davacı
hakkında verilen 3 ay süreyle meslekten alıkoyma
cezasının iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu 39. maddesi şöyledir: “ Madde
39 – Haysiyet Divanı, evrakı kendisine tevdi edilen azaların fiil ve
hareketlerinin mahiyetine göre aşağıdaki inzibati cezaları verir: a) Yazılı
ihtar, b) (Değişik: 23/3/2006 – 5477/6 md.) O yılki en yüksek
yıllık üye aidatının üç katından az, beş katından fazla olmayan para cezası, c) 15 günden 6 aya kadar geçici olarak sanat icrasından
meni, d) Bir mıntakada üç defa sanat icrasından meni cezası
almış olanları o mıntakada çalışmaktan meni. Haysiyet divanları, bu cezaların verilmesinde sıra
gözetmeksizin geniş takdir hakkını kullanırlar. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri
BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız
SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz
AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla 17/10/2024 tarihinde
yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Burcu TAŞYAPAN
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında
özetle; itiraz konusu kuralda disiplin uygulamalarıyla ilgili olarak herhangi
bir ilkenin belirlenmediği, hangi disiplin fiillerine ne tür cezaların
uygulanacağının ayrıntılı şekilde düzenlenmediği, idareye anılan cezaların uygulanması
konusunda sınırsız bir takdir yetkisinin tanındığı, bu itibarla aynı fiil
nedeniyle en hafif cezanın uygulanabileceği gibi en ağır cezanın da
uygulanmasının mümkün olduğu, bu hâliyle disiplin suçları ve cezaları konusunda
kanuni güvencenin sağlanmadığı, bireylerin hangi fiile hangi hukuki yaptırımın
veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine
yasal çerçevede imkân tanınmadığı, bu nedenle suçta ve cezada kanunilik ilkesinin
ihlal edildiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 38. ve 135. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. 6023 sayılı Kanun’un itiraz konusu 39. maddesinin
birinci fıkrasında tabip odası haysiyet divanının evrakı kendisine tevdi edilen
oda üyeleri hakkında fiil ve hareketlerinin mahiyetine göre yazılı ihtar, o
yılki en yüksek yıllık üye aidatının üç katından az beş katından fazla olmayan
para cezası, on beş günden altı aya kadar geçici olarak sanat icrasından men ve
bir mıntıkada üç defa sanat icrasından meni cezası almış olanları o mıntıkada
çalışmaktan men şeklinde düzenlenen disiplin cezalarından birini uygulayacağı
belirtilmiş, ikinci fıkrasında da haysiyet divanlarının bu cezaların
verilmesinde sıra gözetmeksizin geniş takdir yetkisine sahip olduğu hükme
bağlanmıştır. 5. Anayasa Mahkemesi
22/9/2021 tarihli ve E.2021/16, K.2021/62 sayılı kararında 25/1/1956 tarihli ve
6643 sayılı Türk Eczacıları Birliği Kanunu’nun eczacı odaları haysiyet divanına
itiraz konusu kurala benzer yönde görev ve yetki veren 30. maddesinin ilgili
kısmını incelemiş ve söz konusu kısmı eczacı odaları haysiyet divanının meslek
mensupları hakkında disiplin cezası uygulama yetkisini kullanmaları sırasında bireylerin
hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını
belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasal çerçevede imkân
tanımadığı gerekçesiyle Anayasa’nın 2. maddesine aykırı bularak iptal etmiştir. 6. Anılan
kararda ilk olarak ilgili kısımda eczacılar hakkında uygulanabilecek disiplin
cezaları sayılmakla birlikte söz konusu maddenin birinci fıkrasının birinci
cümlesinde sayılan hâllerde hangi disiplin cezasının uygulanacağına ilişkin bir
düzenlemenin bulunmadığı tespit edilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021,
§ 17). 7. Bu kapsamda
haysiyet divanının kendisine intikal eden bir dosyaya konu eylemin söz konusu
kuralda sayılan hâllerden birisinin kapsamına girdiği kanaatine varması
durumunda yine maddenin birinci fıkrasında sayılan disiplin cezalarından herhangi
birisine hükmedebileceği, haysiyet divanının hangi fiile hangi cezayı
uygulayacağı konusunda herhangi bir kayıt ve şartla bağlı olmayıp tamamen
serbest bırakıldığı, eczacılar hakkında disiplin cezası uygulanabilecek hâller
sayılmakla ve disiplin cezaları da gösterilmekle birlikte maddede sayılan
disiplin suç ve cezaları arasında yeterli bağlantının kurulamadığı, bu
çerçevede disiplin cezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda fiil ve
hareketin niteliğine göre disiplin cezalarının verilebileceği öngörülmekle
birlikte bu ölçütün disiplin cezasının muhatapları açısından yeterli bir hukuki
güvence sağlamadığı belirtilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, §
18). 8. Öte yandan disiplin
cezasının belirlenmesi konusunda haysiyet divanına sınırsız bir takdir
yetkisinin tanındığı, bu bağlamda haysiyet divanına disiplin cezasını
gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda ilgili kısımda yer alan disiplin
cezalarından istediğini uygulayabilme imkânını haiz kılındığı, haysiyet
divanının bu yaptırımı uygularken anılan Kanun’da öngörülen sırayı gözetme
zorunluluğuna da tabi tutulmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62,
22/9/2021, § 19). 9. Anılan kararda
Anayasa Mahkemesi söz konusu kısımda haysiyet divanına tanınan yetkinin somut
olayın özelliklerine, eylemin ağırlığına, oluşan zararın büyüklüğüne göre kamu
yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılmasını sağlamanın yanında
işlenen disiplinsizlik eylemi ile tayin edilen disiplin cezası arasında adil
bir dengenin gözetilmesini sağlayacak gerekli ve yeterli mekanizmaların
kurulmadığı, verilecek disiplin cezaları bakımından keyfî yorum ve uygulamalara
karşı hukuki güvencenin sağlanmadığı sonucuna varmıştır (AYM, E.2021/16,
K.2021/62, 22/9/2021, § 20). 10. İtiraz konusu kural bakımından da Anayasa
Mahkemesinin anılan kararından ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır. 11. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 38. ve 135. maddeleri yönünden incelenmemiştir. IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 12. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “ Kanun,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez .” denilmekte, 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural
tekrarlanarak mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı
günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek
üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 13. 6023 sayılı Kanun’un 39. maddesinin iptal edilmesi nedeniyle
doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın
153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3)
numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün kararın Resmî Gazete’de
yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. V. HÜKÜM 23 /1/1953 tarihli ve 6023
sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu'nun 39. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna
ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin
(3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 11/2/2025 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI