ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  : 2005/60 Karar Sayısı : 2008/162 Karar Günü   : 13.11.2008 R.G. Tarih-Sayı :24.12.2008-27090 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İskenderun Aile
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 22.11.2001 günlü, 4721
sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 353. maddesinin Anayasa'nın 10., 12., 13., 20. ve
41. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Eşinin ölmesi nedeniyle evlilik birliği sona eren davalının
çocuklarının mallarının korunması için açılan davada, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırılığı savını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 353.
maddesi şöyledir: "Evlilik sona erince velâyet kendisinde kalan eş, hâkime
çocuğun malvarlığının dökümünü gösteren bir defter vermek ve bu malvarlığında
veya yapılan yatırımlarda gerçekleşen önemli değişiklikleri bildirmek
zorundadır." B- İlgili Yasa Kuralları 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 335., 336. ve 352. maddeleri
şöyledir: " Madde 335: Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının
velâyeti altındadır. Yasal sebep olmadıkça velâyet ana ve babadan alınamaz. Hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe, kısıtlanan ergin çocuklar
da ana ve babanın velâyeti altında kalırlar." " Madde 336: Evlilik devam ettiği sürece ana ve
baba velâyeti birlikte kullanırlar. Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim,
velâyeti eşlerden birine verebilir. Velâyet, ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana,
boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir." "Madde 352: Ana ve baba,
velâyetleri devam ettiği sürece çocuğun mallarını yönetme hakkına sahip ve
bununla yükümlüdürler; kural olarak hesap ve güvence vermezler. Ana ve babanın yükümlülüklerini yerine getirmedikleri durumlarda
hâkim müdahale eder." C- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 10., 12., 13., 20. ve 41.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ün
katılımlarıyla 22.6.2005 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, ilgili yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın evlilik birliğinin sona ermesi
halinde velâyet hakkının kullanılmasında objektif hiçbir ölçüt aranmayarak,
evlilik birliği içindeki veya evlilik dışı çocuk sahibi olunması hallerindeki
velâyet hükümlerinden farklı düzenleme öngörmesinin Anayasa'nın 10.
maddesine;  kuraldaki yükümlülüğün ailenin huzurunu, maddi ve manevi
bütünlüğünü zedeleyerek, veli ile çocuk arasındaki ilişkinin sorgulanmasına yol
açması nedeniyle de Anayasa'nın 12., 13., 20. ve 41. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralda; evliliğin sona ermesi halinde velâyet
kendisinde kalan eşe, hâkime çocuğun malvarlığının dökümünü gösterir
bir defteri vermek ve bu malvarlığında veya yapılan yatırımlarda gerçekleşen
önemli değişiklikleri bildirme zorunluluğu yüklenmektedir. Anayasa'nın "Temel hak ve hürriyetlerin
niteliği" ile ilgili 12. maddesinde: "Herkes,
kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve
hürriyetlere sahiptir. Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve
diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder." hükmüne
yer verilmiştir. Maddenin bu şekilde düzenlenmesinden de açıkça
anlaşıldığı gibi Anayasa koyucu kişiyi temel hak ve hürriyetlerle donatırken,
bu hak ve hürriyetlerin kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı olan
ödev ve sorumluluklarından ayrı düşünülemeyeceğini de vurgulamıştır. Anayasa'nın 13. maddesinde, " Temel hak ve hürriyetler,
özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen
sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar,
Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin
gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz " denilmiştir. Anayasa'nın 20. maddesinde herkesin özel hayatına ve aile
yaşayışına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu, 20. maddenin
gerekçesinde ise, özel hayatın korunmasının her şeyden önce bu hayatın
gizliliğinin korunması, resmi makamların özel hayata müdahale edememesi
anlamına geldiği belirtilmiştir. Anayasa'nın "Ailenin korunması" ile
ilgili 41. maddesinde; "Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler
arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın
ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını
sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilâtı kurar." denilmektedir. 4721 sayılı Yasa'nın velâyet hakkına ilişkin 335. maddesinde;
ergin olmayan çocuğun, ana ve babasının velâyeti altında olduğu, yasal sebep
olmadıkça velâyetin ana ve babadan alınamayacağı; 336. maddesinde evlilik devam
ettiği sürece ana ve babanın velâyeti birlikte kullanacağı, ortak hayata son
verilmesi veya ayrılık halinde hâkimin velâyeti eşlerden birine verebileceği,
ana ve babadan birinin ölümü halinde velâyetin sağ kalana, boşanmada çocuk
kendisine bırakılan tarafa ait olduğu; çocuk mallarına ilişkin 352. maddesinde
ise ana ve babanın velâyetleri devam ettiği sürece çocuğun mallarını yönetme
hakkına sahip ve bununla yükümlü oldukları, kural olarak hesap ve güvence
vermeyecekleri ancak yükümlülüklerini yerine getirmedikleri durumlarda hâkimin
müdahale edeceği hüküm altına alınmıştır. İtiraz konusu kuralla getirilen yükümlülük ile anne ve
babanın evlilik birliğinin sona ermesi nedeniyle velâyeti birlikte
kullanamamaları halinde, gerek bilgisizlik, gerek ihmal ve kasıt yüzünden
çocuğun malvarlığının zarar görmesinin engellenmesi ve böylece çocuğa ait
malvarlığının korunmasının hâkim güvencesi altına alınması amaçlanmaktadır. Anayasa'nın 10. maddesinde kanun önünde eşitlik ilkesi
belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi'nin birçok kararında da vurgulandığı gibi,
yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına
gelmez. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik eylemli değil hukuksal eşitliktir. Durum
ve konumlarındaki farklılık ve özellikler, kimi kişiler veya topluluklar için
değişik kural ve  uygulamaları gerekli kılar. Evlilik birliğinin devamı ile evlilik birliğinin sona ermesi ve
evlilik dışı çocuk sahibi olunması hallerinde, velâyet hakkının kullanılması
konusunda farklı düzenlemeler öngörülmesinde, bu hakka sahip olan veliler aynı
hukuksal konumda bulunmadıklarından aralarında eşitlik karşılaştırması
yapılamaz. Bu nedenle kuralın Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı bir yönü
görülmemiştir. Çocuğa ait malvarlığının korunmasını sağlayan sınırlamanın
anne veya babaya ait olan velâyet hakkının kullanılması ile çelişen bir yönü
bulunmadığı gibi, itiraz konusu kuralla velâyet kendisinde kalan eşe verilen
görev Anayasa'nın 12. maddesinde belirtilen ödev ve sorumlulukların kapsamı
içinde kalmaktadır. Anayasa'nın 41. maddesi ile toplumun temeli olan ailenin huzur ve
refahı ve özellikle ana ve çocuğun korunması için gerekli önlemleri almak ve
teşkilatları kurmak görevi Devlet'e verilmiştir.  Bu madde de
belirtilen "Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın
ve çocukların korunması.... için gerekli tedbirleri alır..." hükmü
çocukların korunmasını da güvence altına alır. Kural, özel hayat kapsamında
aile hayatının gizliliğinin korunması hakkını sınırlandırmakta ise de, bu
sınırlandırma Anayasa'nın 41. maddesindeki çocukların korunması için gerekli
tedbirleri alma yönünde Devlet'e verilen görevin yerine getirilmesi gereğinden
kaynaklanmaktadır. Öte yandan, Anayasa'nın 12. ve 41. maddeleri gereği velâyet
hakkının kullanılmasına ilişkin sınırlama velâyet hakkını ortadan
kaldırmamakta, hakkın özüne de dokunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 10., 12., 13., 20. ve 41.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI-
SONUÇ 22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 353.
maddesinin  Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 13.11.2008
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ