ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1980/58 Karar Sayısı:1980/66 Karar günü:4.12.1980 Resmi Gazete
tarih/sayı:1.4.1981/17297 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Tarsus 2. Sulh Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Yasasının
12. 6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin altıncı
fıkrasının Anayasanın 12. maddesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali
istemidir. OLAY: Sanıklar, Tarsus ilçesi Kamberhöyüğü köyünde yol kenarlarına ve
duvarlara (İGD, UDC ve İKD'de birleş) ibarelerini yazmış, bu nedenle haklarında
Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesi uyarınca kamu davası açılmıştır. Yargılama sırasında sanıkların savunma avukatı, sözü geçen
maddenin Anayasaya aykırı olduğunu öne sürmüş; davaya bakmakta olan Mahkeme de
bu savı ciddi bularak, maddenin altıncı fıkrasının iptali istemiyle Anayasa
Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir. III- METİNLER: A) Yasa kuralları: 1- İptali istenen kuralı da içeren, Türk Ceza Yasasının
12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesi şöyledir: "MADDE 536- Her Kim, belediyeler, köy ihtiyar kurulları
veya yasalarla yetkili kılınmış diğer makamlarca önceden ayrılmış ya da
oturulan yerler dışında, o yerin en büyük mülkiye amirine yapılacak bir başvuru
üzerine ayrılan yerlere, izin almaksızın veya verilen izne aykırı biçimde,
basılı olan veya olmayan, elle yapılmış veya yazılmış her türlü resim, yazı ve
işaretler veya bunları içeren kağıt, pano, pankart, bant ya da benzerlerini
asar veya yapıştırırsa veya izne dayalı olsa bile bu yerleri boyar veya bu
yerlere yazı yazar, resim ya da işaret yaparsa, eylem başka bir suç oluştursa
bile ayrıca altı aydan bir yıla kadar hafif hapis ve bin liradan aşağı olmamak
üzere hafif para cezasına çarptırılır. Bu eylemler yukarıdaki fıkra dışında kalan yerlerde veya kamuya
ayrılmış veya kamuya açık veya herkes tarafından görülebilecek yerlerde veya
her türlü taşıt araçları veya kamu hizmetlerine ait iletişim araçları veya kamu
hizmetine ayrılmış veya özel kişi ve kuruluşlara ait işaret veya levhalar
üzerinde işlenirse, eylem başka bir suç oluştursa bile ayrıca bir yıldan iki
yıla kadar hafif hapis ve ikibin liradan az olmamak üzere hafif para cezasına
çarptırılır. Yukarıdaki fıkralarda gösterilen eylemlerin derneklerin veya
benzeri kuruluşların mensupları tarafından veya onların iştirakiyle yapıldığı
sabit olduğu takdirde suçu işleyen veya suça bu suretle katılan dernek ve
kuruluş mensuplarına sözü edilen fıkralardaki cezalar iki katı olarak
hükmedilir. Şu kadar ki hafif cezası iki yılı aşamaz. Yukarıdaki fıkralardaki eylemleri küçüklere veya ceza ehliyeti
olmayan kişilere işletenlere yukarıdaki fıkralar uyarınca verilecek cezalar
yarısı kadar artırılır. Yukarıdaki fıkralardaki eylemler, siyasal veya ideolojik olmayan
amaçlarla işlenir ve içeriği bakımından bir suçu oluşturmazsa yukarıdaki
fıkralarda yazılı cezalar onda birine kadar indirilebilir. Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralardaki suçlardan
dolayı hükmolunacak cezalar ertelenemez ve bunların yerine 647 sayılı Cezaların
İnfazı Hakkındaki kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen ceza ve tedbirler
uygulanamaz. Bu maddede suç sayılan eylemlerin işlenmesinden dolayı sebebiyet
verilen zararların tazminine ayrıca hükmolunur. Görenek ve geleneklere göre asılacak kağıt, pano, pankart, bant
ya da benzerleri bu madde hükümleri dışındadır. 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri
Hakkındaki Kanun hükümleri saklıdır." 2 - 13/7/1965 günlü, 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında
Kanun'un ilgili 4. ve 6. maddeleri de şöyledir : "Madde 4 - Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalar,
suçlunun kişiliğine, sair hallerine ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre
mahkemece, 1. Kabahatlerde beher gün karşılığı 50 ilâ 100 lira hafif,
cürümlerde 100 ilâ 200 lira hesabıyla ağır para cezasına, 2. Aynen iade veya tazmine, 3. Altı ayı geçmemek üzere bir eğitim veya ıslâh kurumuna devam
etmeye, 4. Bir yılı geçmemek kaydıyla muayyen bir yere gitmekten bazı
faaliyetleri veya meslek ve sanatı icradan men'e, 5. Her nev'i ehliyet ve ruhsatnamenin bir aydan bir yıla kadar
muvakkaten geri alınmasına, Çevrilebilir. Suç tarihinden önce, para cezasına veya tedbire çevrilmiş olsa
dahi, hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilmemiş olanlar hakkında, hükmolunan
otuz güne kadar (otuz gün dahil) hürriyeti bağlayıcı cezalarla, suç tarihinde
18 yaşını ikmal etmemiş olanların mahkûm edildikleri kısa süreli hürriyeti
bağlayıcı cezalar yukarıki bendlerde yazılı ceza veya tedbirlerden birine
çevrilir. Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hürriyeti bağlayıcı ceza
uzun süreli de olsa fail hakkında bu maddenin ilk fıkrasının (1) numaralı bendi
hükmü uygulanabilir. Uygulamada asıl ceza, bu madde hükümlerine göre para cezasına
veya tedbire çevrilen hürriyeti bağlayıcı cezadır. Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezaları, birinci fıkranın 2, 3,
4 ve 5 numaralı bentlerinde yazılı tedbirlerden birine çevrilmiş olanlardan
tedbir hükümlerini Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata rağmen 30 gün
içerisinde yerine getirmeyenler veya hükmün gereklerine aykırı hareket
edenlerin tedbire çevrilmiş olan kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalarının,
tedbir hükümlerine muhalefetlerinin derecesine göre kısmen veya tamamen
infazına veya infaz olunmamasına hükmü veren mahkemece karar verilir. Tedbire ilişkin hükümlere muhalefet, haklarında ikinci fıkra
hükmü uygulanmış olanlar tarafından vukubuldukta; tedbir, hükmü veren mahkemece
birinci fıkrada yazılı esaslar dairesinde para cezasına çevrilir. Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezadan çevrilen para cezasını,
hükümde taksit öngörülmüş ise taksit süreleri, aksi halde 5 inci maddenin 8
inci fıkrasında yazılı süreler içerisinde ödemeyenlerin işbu cezaları
mahkemece, hükümde bir günlük hürriyeti bağlayıcı ceza ne miktar para cezasına
karşılık tutulmuş ise aynı miktar üzerinden hürriyeti bağlayıcı cezaya çevrilir. Tedbir hükümlerinin yerine getirilmesi hükümlünün ihtiyarında
olmayan sebepler yüzünden imkânsız hale gelmişse hükmü veren mahkemece bu
tedbir yerine başka bir tedbire hükmolunur. Bu madde hükümleri, sırf askerî suçlar ile askerî disiplin
suçları ve birinci fıkranın 3 ve 4 numaralı bendi hükümleri de subaylar, askeri
memurlar ve astsubaylar hakkında uygulanmaz." "Madde 6 - Adliye mahkemelerinde para cezasından başka bir
ceza ile mahkûm olmayan kimse, işlediği bir suçtan dolayı ağır veya hafif para veya
6 aya kadar ağır hapis veya bir yıla kadar hapis veya hafif hapis cezalarından
biri ile mahkûm olur ve geçmişteki haliyle ahlâki temayüllerine göre cezasının
ertelenmesi, ileride cürüm işlemekten çekinmesine sebep olacağı hakkında
mahkemece kanaat edinilirse, bu cezanın ertelenmesine hükmolunabilir. Bu halde
ertelemenin sebebi hükümde yazılır. Fiilin işlendiği zamanda 15 yaşını bitirmemiş küçüklerin mahkûm
oldukları ağır hapis cezası iki seneden, hapis ve hafif hapis cezası üç
seneden; 15 yaşını doldurmuş olup da 18 yaşını ikmal etmemiş olanlar ile 70
yaşına varmış ihtiyarların mahkûm oldukları ağır hapis cezası bir seneden,
hapis veya hafif hapis cezası iki seneden fazla olmadığı hallerde de yukarıdaki
fıkra hükümleri uygulanabilir. Bazı suçlara ilişkin cezalar ile askerî suçlar ve disiplin
suçlarına ilişkin cezaların ertelenemeyeceğine dair özel kanun hükümleri
saklıdır." B) Dayanılan Anayasa kuralı: "MADDE 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce,
felsefi inanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz
tanınamaz." IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca Şevket
Müftügil, Rüştü Aral, Osman Tokcan, Muammer Yazar, Âdil Esmer, Nihat
O.Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu, Hüseyin Karamüstantikoğlu, Kenan Terzioğlu,
Orhan Onar, Necdet Darıcıoğlu, İhsan N. Tanyıldız, Bülent Olçay, Yılmaz
Aliefendioğlu ve Yekta Güngör Özden'in katılmalarıyla 25.9.1980 gününde yapılan
ilk inceleme toplantısında sınırlama konusu üzerinde durulmuştur: Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın
27. maddelerine göre, mahkemeler, ancak bakmakta oldukları davada uygulanacak
yasa kurallarının Anayasaya aykırı olduğu itirazında bulunabilirler.
İncelenmekte olan itirazda, bu yola başvuran Mahkeme, Türk Ceza Yasasının
değişik 536. maddesinin altıncı fıkrasını Anayasaya aykırı görmüş ve iptalini
istemiştir. Anılan fıkra, sözü geçen maddenin ilk dört fıkrasında yazılı
cezalar ile ilgili bir kural taşımaktadır. Şu halde, bakılmakta olan davada,
maddenin ilk dört fıkrasından hangisi uygulanacaksa, itiraz konusu altıncı
fıkra da, o fıkra yönünden uygulanacak demektir. Ceza Yargılamaları Yöntemi Yasasının 257/l. maddesine göre,
"hükmün mevzuu, duruşmanın neticesine göre iddianamede gösterilen fiilden
ibaret" olacağından, davada uygulanacak kuralın saptanması, için eylemin
iddianamede nitelendirilme biçimine bakmak gerekir. İddianamede eylem; "... Hiç bir yetkili makamın izni
olmaksızın ve izin için de böyle bir makama müracaat etmeksizin ilişik evrakta
yazılı yerlere yazı" yazmak biçiminde gösterilmiştir. Sonradan düzenlenmiş olan Ek İddianamede; "Sanıklar Tarsus
İlçesine bağlı ve belediye teşkilatı bulunan Yenice bucağından olup aynı yerde
kurulan ilerici Gençlik Derneğinde çalıştıkları ve faaliyet gösterdikleri, olay
günü sanıklar daha önce kendi aralarında ve sözü edilen dernekte, gerek yollara
ve gerekse Yenice bucağında ve bu bucağa bağlı Kamberhöyüğü köyünde keza
yollara ve duvarlara kendi derneklerini temsilen rumuz ve slogan yazacaklarını
kararlaştırarak aldıkları boya ve fırçalarla yukarıda sayılan köy ve belediye
sınırlarına dahil plan yol ve duvarlara......izin almaksızın yazı
yazdıkları" belirtilerek eylem daha da açıklığa kavuşturulmuştur. Görüldüğü gibi, iddianamede yazlı eylem, nesnel öğeleri
bakımındarn, Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesinin birinci fıkrasında
gösterilen öğelere uymaktadır. Bu nedenle, sözü edilen birinci fıkra,
bakılmakta olan davada ilk uygulanacak kural niteliğini kazanmaktadır. Öte yandan, eylem, maddenin birinci fıkrasında belirlenen ilan
yerleri duşunda ve ayrıca herkes tarafından görülebilecek yerlerde işlenmiş
bulunduğundan, maddenin ikinci fıkrası da davada uygulanacak kural olmaktadır. Nihayet, suç konusu yazıların içeriğinde kimi derneklerin
rumuzları yer almış ve bu eylem adı geçen dernek mensupları tarafından eşlenmiş
olması dolayısıyle de, 536. maddenin üçüncü fıkrasının uygulanması söz konusu
olmaktadır. Belirtilen nedenlerle sonuçta; "Dosyanın eksiği bulunmadığından,
işin esasının, 1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Yasasının 12.6.1979 günlü,
2248 sayılı Yasayla değişik 536. maddesinin altıncı fıkrasında geçen
"birinci", "ikinci" ve "üçüncü" sözcükleriyle
sınırlı olarak incelenmesine, Necdet Darıcıoğlu, İhsan N. Tanyıldız, Bülent
Olçay ve Yekta Güngör Özden'in incelemenin yalnızca Türk Ceza Yasasının 536/6.
maddesinde geçen (ikinci) ve (üçüncü) sözcükleri ile sınırlı biçimde yapılması
gerektiği" yolundaki karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla" karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: İşin esasına ilişkin rapor, mahkemenin gerekçeli kararı ve
itiraz konusu yasa hükümleri ile Anayasaya aykırılık savına dayanak tutulan
Anayasa kuralları, bunlarla ilgili yasama belgeleri ve öteki metinler
okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü : İtirazcı Mahkeme, Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesinin
altıncı fıkrasının iptalini istemektedir. Bu fıkra birbirinden ayrı şu iki
kuralı içermektedir: 1 - Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralardaki suçlardan
dolayı hükmolunacak cezalar ertelenemez, 2 - Bu fıkralardaki suçlardan dolayı hükmolunacak cezalar yerine
647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkındaki Yasanın 4. maddesinde belirtilen ceza ve
tedbirler uygulanamaz. İtirazcı Mahkeme, bu iki kuralı da, Anayasanın 12 maddesine aykırı
görmektedir. Oysa, Anayasa Mahkemesinin daha önce aynı nitelikteki başka bir
itiraz nedeniyle verdiği 29/4/1980 günlü, Esas: 1979/37, Karar : 1980/26
sayılı kararında (Resmî Gazete, Gün : 23/8/1980, Sayı: 17084) belirtildiği
gibi, itiraz konusu altıncı fıkra kuralının, maddenin birinci ve ikinci
fıkraları yönünden Anayasaya aykırı bir yanı yoktur. O kararda gösterilen
gerekçeler bu işte de geçerli olduğundan bunların burada yinelenmesine gerek
görülmemiştir. Ancak, bu kez incelenmekte olan itirazın kapsamına ve Anayasa
Mahkemesinin ilk inceleme kararına göre, itiraz konusu altıncı fıkra kuralında
yer alan "üçüncü" sözcüğü de girdiğinden, aynı kuralın bu sözcük
açısından da Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmesi gerekmektedir. Sözü edilen üçüncü fıkra, kendinden önceki iki fıkrada
gösterilen eylemlerin, "derneklerin veya benzeri kuruluşların mensupları
tarafından veya onların iştirakiyle yapıldığı sabit olduğu takdirde suçu
işleyen veya suça bu suretle katılan dernek ve kuruluş mensuplarına sözü edilen
fıkralardaki cezalardaki cezalar"ın iki katı olarak hükmedilmesini
öngörmektedir. Öte yandan, cezaların ertelenmesi, ya da belirli bir ceza
tedbirine çevrilmesi olanağı, hürriyeti bağlayıcı cezalarda kısa sayılabilecek
sürelerle sınırlı olup, cezalar arttıkça bu olanak da kendiliğinden ortadan
kalkmaktadır. Şu hale göre, Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesinin birinci
ve ikinci fıkralarında yazılı kuralının bu niteliği, ceza arttırılınca artık
hiç tartışılamaz hale gelir. Bu nedenle, bu maddenin altıncı fıkrası kuralının,
aynı maddenin üçüncü fıkrası açısından dahi Anayasaya aykırı olmadığı kabul
edilmelidir. Bu nedenlerle itirazın reddine karar verilmelidir. VI -SONUÇ: 1/3/1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Yasasının 12/6/1979 günlü,
2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin altıncı fıkrası hükmünün, aynı
maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları yönünden Anayasaya aykırı
olmadığına ve itirazın reddine, 4/12/1980 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Şevket Müftügil Başkanvekili Ahmet H. Boyacıoğlu Üye Ahmet Salih Çebi Üye Muammer Yazar Üye Adil Esmer Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Nahit Saçlıoğlu Üye Hüseyin Karamüstantikoğlu Üye Kenan Terzioğlu Üye Orhan Onar Üye Necdet Darıcıoğlu Üye İhsan N. Tanyıldız Üye Bülent Olçay (8.1.1981 günü vefat ettiğinden imza ettirilemedi) Üye Yılmaz Aliefendioğlu Üye Yekta Güngör Özden KARŞIOY YAZISI Aynı doğrultudaki sınırlama kararlarıyla ilgili karşıoy
yazılarında da belirtildiği gibi, işin esasına ilişkin incelemenin Türk Ceza
Yasasının 12/6/1979 günlü, 2248 sayılı Yasayla değişik 536. maddesinin altıncı
fıkrası yönünden sınırlandırılmasında, bu fıkranın kapsam ve niteliği üzerinde
durulması gerekmektedir. Türk Ceza Yasasının 536. maddesinin altıncı fıkrası hükmünün,
aynı maddenin birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarına göre ceza tayin
edildikten sonra uygulama alanına girdiğinde kuşku yoktur. Böyle olunca,
sınırlama yapılırken, altıncı fıkra hükmünün, bakılmakta olan davada, 536.
maddenin birinciden dördüncüye kadar ki fıkralarından hangisine göre tayin
edilecek ceza yönünden uygulanabileceğinin saptanması zorunlu bulunmaktadır. Her ne kadar maddenin birinci fıkrası, daha sonraki fıkralarda
yer alan suçların maddi öğelerini de içermekte ise de, olayda, sanıklara
verilebilecek ceza yalnızca ikinci fıkrada gösterilen cezalardan oluşacağı
cihetle, altıncı fıkra yönünden yapılacak incelemenin, koşulları kesinlikle
gerçekleştiğinde ceza tayinine esas alınacak ikinci fıkra ile sınırlı
tutulmasında yasal zorunluluk vardır. Gerçekten, altıncı fıkraya ilişkin inceleme, birinci fıkrayı da
kapsayacak genişlikle tutulacak olursa, verilecek karar, olayda ceza tayini
yönünden uygulanması söz konusu olmayan birinci fıkrayı da etkileyecektir. Bu
durumun, Anayasanın değişik 151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27.
maddeleri hükümleriyle bağdaştırılması kanımızca olanaksızdır. Yukarıda açıklanan nedenlerle, "ilk inceleme" sonunda
verilen karara katılmamaktayız. Üye Necdet Darıcıoğlu Üye İhsan N. Tanyıldız Üye Yekta Güngör Özden