ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1998/46 Karar Sayısı: 1998/83 Karar Günü: 16.12.1998 Resmi Gazete tarih/sayı:16.05.2003/15110 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara İkinci İş
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 8.5.1985 günlü, 3201
sayılı "Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen
Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında
Kanun"un 6. maddesinin (A) paragrafının birinci fıkrasının (a) bendinin
Anayasa'nın 10., 49., 60. ve 62. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY 1993 yılında yurt dışından kesin dönüş yaparak, ödemesi gereken
prim borcunu döviz cinsinden yatırmak suretiyle yaşlılık aylığı bağlanan
davacının, 1997 yılına kadar yurt dışında işsizlik aylığı aldığının anlaşılması
üzerine, kesin dönüş şartının gerçekleşmemesi nedeniyle borçlanma ve tahsis
işlemini iptal eden Sosyal Sigortalar Kurumu'nun bu işlemlerine karşı açtığı
dâvâda Mahkeme, 3201 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin (A) paragrafının birinci
fıkrasının (a) bendinin iptali için doğrudan başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 3201 sayılı Yasa'nın (A) paragrafının birinci fıkrasının itiraz
konusu (a) bendini de içeren 6. maddesi şöyledir: "A) Bu Kanuna göre değerlendirilen sürelere istinaden aylık
tahsisi yapılabilmesi için; a) Yurda kesin dönülmüş olması, b) Tahakkuk ettirilen döviz borcunun tamamının ödenmiş olması, c) Döviz borcunun tamamının ödenmesinden sonra yazılı istekte
bulunulması, Şarttır. Yukarıdaki şartları yerine getirenlerden tahsise hak kazananların
aylıkları, yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren başlatılmak
üzere ilgili sosyal güvenlik kurumu kanunu hükümlerine göre bağlanır. B) Bu Kanun hükümlerinden yararlanmak suretiyle aylık
bağlananlardan tekrar yurt dışında çalışmaya başlayanların çalışmaya
başladıkları tarihi takip eden ay başından itibaren aylıkları kesilir. Bunlardan yeniden kesin dönüş yapanların, bu hizmetlerini 4 üncü
madde hükümleri gereğince borçlanmaları şartıyla aylıkları bu süreler de
dikkate alınarak yeniden hesaplanır. Bu borçlanmayı yapmayanların eski
aylıkları yurda kesin dönüş tarihini takip eden ay başından itibaren
müracaatları üzerine tekrar ödenmeye başlanır." B- Dayanılan ve İlgisi Görülen Anayasa Kuralları İtiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 10., 49., 60. ve 62.
maddelerine aykırılığı ileri sürülmüş ve 65. maddesi ile de ilgisi görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Ahmet N.
SEZER, Güven DİNÇER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN,
Sacit ADALI, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü
SÖNMEZ'in katılmalarıyla 23.10.1998 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, 3201 sayılı "Yurt Dışında Bulunan Türk
Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından
Değerlendirilmesi Hakkında Kanun"un 6. maddesinin (A) paragrafının birinci
fıkrasının (a) bendi uyarınca yurt dışında çalışılan sürelerin sosyal güvenlik
bakımından değerlendirilmesinin talep edilebilmesi ve aylık tahsisinin
yapılabilmesi için yurda kesin dönüş koşulu aranması, Anayasa'nın 10.
maddesindeki eşitlik ilkesine, çalışma hakkına ilişkin 49. maddesine ve sosyal
güvenlik hakkını düzenleyen 60. ve 62. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanun
hükmünde kararnamelerin, TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda
ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.
İstemle bağlı kalmak koşuluyla, başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık
kararı verebileceğinden, itiraz konusu kuralla ilgisi nedeniyle, konu
Anayasa'nın 65. maddesi yönünden de incelenmiştir. Türkiye'de mevcut tüm sosyal güvenlik kurumlarının yasalarında
belirtilen yaşlılık aylığı tahsisi ile ilgili kuralların incelenmesinden,
yaşlılık sigortasının, uzun süreli yardım yapan bir sigorta türü olduğu, belli
bir yaşa ulaşılması nedeniyle çalışma gücü azalan sigortalının iş hayatından
çekilerek, çalışmadan yaşamını sürdürmesini ve bu aşamadaki gelir kaybının
giderilmesini amaçladığı anlaşılmaktadır. Esasen, emeklilik veya yaşlılık
aylığı bağlanabilmesi için, diğer sigorta türlerinden farklı olarak, aktif
çalışma hayatının sona erdirilmesi gerekmektedir. 506 sayılı "Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu" ile 5434
sayılı "Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu"na tabi
çalışanların yaşlılık veya emekli aylığına hak kazanabilmeleri için belli yaş,
prim, sigortalılık süresi ile başvuru zorunluluğu yanında işten ayrılma koşulu
da aranmaktadır. Bu yasalarda olduğu gibi, itiraz konusu kuralda yer alan yaşlılık
aylığı tahsisi için yurda kesin dönülmüş olması ortak koşuluyla, yurt dışındaki
aktif çalışma hayatının sona erdirilmesi amaçlanmaktadır. 2926 sayılı "Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar
Sosyal Sigortalar Kanunu"na tabi sigortalılarla 1479 sayılı "Esnaf ve
Sanatkâ rlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu
Kanunu"na tabi çalışanlar için bu yasalarda işten ayrılma koşulu
getirilmemesi ise, bu Kurumlara bağlı olarak çalışanların kendi işlerini
yapmalarından kaynaklanmaktadır. Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen eşitlik ilkesi, yasaların
uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve
mezhep ayrılığı gözetilerek eşitsizliğe yol açılmasını yasaklamaktadır. Bu
ilkeyle, birbirleriyle aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve
ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılması engellenmektedir. Yasa önünde
eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez.
Durum ve konumlardaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumda olanların aynı,
ayrı hukuksal durumda olanların da ayrı kurallara bağlı tutulmaları Anayasa'da
öngörülen eşitlik ilkesini zedelemez. 3201 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin (A) paragrafının birinci
fıkrasının (a) bendi ile yaşlılık aylığı tahsisi için getirilen yurda kesin
dönüş koşulu, işten ayrılma yönünden yurt içinde ve dışında çalışanlar arasında
bir ayırıma neden olmadığından Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesine aykırılık
bulunmamaktadır. Anayasa'nın 60. maddesi ile herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip
olması ve bu güvenliği sağlayacak tedbirleri alması ve teşkilâtını kurması, 62.
maddesi ile yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarının aile birliğinin,
çocuklarının eğitiminin, kültürel ihtiyaçlarının ve sosyal güvenliklerinin
sağlanması, anavatanla bağlantının korunması ve yurda dönüşlerinde yardımcı
olunması hususlarında Devlet'e verilen görev 65. maddede öngörülen malî
kaynakların yeterliliği ile sınırlı tutulmuştur. Bu durumda, 3201 sayılı Yasa
ile yurt dışında çalışanların hizmetlerinin sosyal güvenlikleri yönünden
değerlendirilerek yaşlılık aylığı tahsis edilebilmesinin yurda kesin dönüş
koşuluna bağlanmasında, sosyal güvenlik kurumlarının aktuaryal dengelerinin ve
65. maddedeki malî kaynakların yeterliği ölçütünün gözetildiği sonucuna
varılmıştır. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 10., 60., 62. ve 65.
maddelerine aykırı değildir. İstemin reddi gerekir. Konunun Anayasa'nın 49. maddesi ile ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 8.5.1985 günlü, 3201 sayılı "Yurt Dışında Bulunan Türk
Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından
Değerlendirilmesi Hakkında Kanun"un 6. maddesinin (A) paragrafının birinci
fıkrasının (a) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
16.12.1998 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ