ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/143 Karar Sayısı : 1975/161 Karar Tarihi:10/6/1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : Sakarya
Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin
50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun”un 2. maddesinin
(B) bendinin biçim yönünden Anayasaya aykırı olduğundan iptali istenmiştir. I- OLAY : Görülmekte olan kamu davasında sanık hakkında uygulanacak Türk
Ceza Kanununun 210. maddesinin yer aldığı 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)
bendinin Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere
uyulmadan yasalaştırıldığı, sanık ve C.Savcılığınca ileri sürülmüş, bu savlar
Mahkemece ciddi görülerek iptali için Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962
günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca itiraz yoluyla Anayasa
Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. II- İTİRAZIN GEREKÇESİ : İtirazın gerekçesi özetle şöyledir: 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Anayasanın
92. maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen yöntemlere uyulmadan yasalaştırıldığı
yolundaki sanık ve C.Savcısının savları Mahkemece ciddi görüldüğünden, dosyanın
Anayasa Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir. III- YASA METİNLERİ : 1- İtiraz konusu Yasa kuralı: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin Anayasaya
aykırılığı ileri sürülen (B) bendi şöyledir: “Madde 2-7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş: A)…………. B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210, 212,
213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin 1
nci bendinde ve
406,407,414/1,415,416/2-3,491,492,493,495,496,497,498,499,500,503 ve 510 ncu
maddeleriyle Askeri Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerinde gösterilen
suçları işleyenler hakkında ilgili maddede öngörülen Devlet zararı önceden
ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartıyla bu maddenin (A) bendi
hükmü uygulanır.” 2- Dayanılan Anayasa Kuralı: Anayasanın 92. maddenin beşinci fıkrası şöyledir: “Madde 92/5-Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni
benimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki
üyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet
Meclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca
veya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul
etmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile
kabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV. İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi, 10.6.1975 gününde toplanmış ve İçtüzüğün 15. maddesi
uyarınca gerekli ilk incelemeyi yaparak, Anayasa Mahkemesinin itirazı
incelemeye görevli ve yetkili olup olmadığı konusu üzerinde durmuştur. Anayasa Mahkemesinin 21.1.1975 günlü, 15125 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan 28.11.1974 günlü, Esas:1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararda gerekçeleriyle
belirtildiği üzere, suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin
Anayasaya uygunluk denetimine bağlı olduğu, itiraz yoluyla gelen bu işe
bakmanın da aynı nedenlerle Anayasa Mahkemesinin görevi içinde bulunduğu
açıktır. Bu görüşe Şahap Arıç ve Halit Zarbun katılmamışlardır. Konunun niteliği gözönünde tutularak işin esası hakkında
incelemenin başka güne bırakılmaksızın sürdürülmesi uygun görülmüştür. V- ESASIN İNCELENMESİ : İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,
iptali istenen Yasa, dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve
öteki yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 1- İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin kararında, itiraz konusu Yasa
kuralının biçim yönünden Anayasaya uygun olarak yasalaşmadığı ve bu nedenle
Türk Ceza Kanununun 210. maddesi açısından iptali gerektiği belirtilmiştir. 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendindeki
kural, Türk Ceza Kanununun 414. maddesinin birinci fıkrası ile sınırlı olarak
Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas:1974/39, Karar: 1974/51 sayılı
karariyle Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarına aykırı
oluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15136 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Şu halde, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendi için daha
önce gösterilip saptanmış bulunan iptal nedeni burada dahi geçerlidir. Bu neden,
yukarıda gün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmi Gazetenin gün ve sayısı
gösterilen kararımızda belirtilmiş olduğundan, burada yinelenmesine gerek
kalmamıştır. Muhittin Gürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu bu sonuca değişik gerekçe
ile katılmışlardır. 2-İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü sorunu: Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasiyle saptanmış
ilkeye göre, özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe
gecikmeksizin konulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığı
anlaşılmış bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamış
ve bu nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına
gerek görülmemiştir. Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat
O.Akçakayalıoğlu ise karşıoy bu görüşe katılmamışlardır. VI- SONUÇ : 1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itiraz
konusu yapılan (B) bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin
beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeni ile biçim
yönünden ve Türk Ceza Kanununun 210. maddesi açısından iptaline Muhittin Gürün
ile Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun değişik gerekçeleriyle ve Şahap Arıç, Halit
Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile; 3- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılasına yer olmadığına Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah
Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 10.6.1975 gününde karar verildi. Başkan Muhittin TAYLAN Başkanvekili Kâni VRANA Üye Şahap ARIÇ Karşıoy ekli Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Karşıoy yazısı
  ektedir. Üye Abdullah ÜNER Karşıoy yazısı
  ektedir Üye Ahmet KOÇAK Karşıoy ekli Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Muhittin GÜRÜN Karşıoy eklidir. Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Karşıoy yazısı
  ektedir. Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU Karşıoy ile KARŞIOY YAZISI Anayasa Mahkemesince: a) İlk inceleme evresinde görev sorunu tartışılarak, itirazın
incelenmesinin Anayasa Mahkemesi’nin görevine girdiğine; b) 1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddelerinin biçim
yönünden iptaline; c) İşin niteliğine göre Anayasa’nın değişik 152 nci maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılmasına yer olmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasaya
uygun görmediğimden kararın bu kısımlarına katılmıyorum. Bu konudaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılı Resmi
Gazetede yayınlanan Anayasa Mahkemesi’nin 1974/34,1974/50 sayı ve 20.11.1974
günlü) kararındaki karşıoy yazımın I,II,III nolu bentlerinde tafsilatlı olarak
yazdığım karşıoyların prensipleri itibariyle aynı nitelikte olduğundan,
bunların burada tekrarına lüzum görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle Anayasa Mahkemesi’nin bu kararının Anayasaya
uygun olmadığını bildirdiğim kısımlarına, sözü geçen karşıoy yazımın I,II,III
nolu bentlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım. Üye Şahap ARIÇ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun kararına da katılmıyorum. Üye Halit ZARBUN KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olan
Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 gün ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararında
açıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum. Üye Ziya
  ÖNEL KARŞIOY YAZISI Cumhuriyetin 50 nci Yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı Af
Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin
beşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle Anayasa
Mahkemesince, esası incelenmeksizin ve Türk Ceza Kanununun 210. Maddesi
açısından iptaline karar verilmiştir. Bu itibarla Yasama organının sözü edilen
hükmü yeniden düzenlenmek yetkisi mevcut olduğundan Yasama Organına bu
yetkisini kullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama organının bu yetkisini kullanabilmesi için de Anayasa
Mahkemesi kararının Resmi Gazetede yayımlanmasından itibaren Anayasanın 152.
maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince iptal kararının
yürürlüğe girmesi hususunda yeterli bir sürenin verilmesi gerekmektedir. Böyle
bir süre tanınmadığı takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı Resmi Gazetede
yayınlandığı tarihte iptal edilen kanun hükmü yürürlükten kalkacak ve bu
suretle Yasama Organının bu hükmü yeniden düzenlenmesine fırsat ve imkân kalmıyacaktır. İptal kararının yürürlüğe girmesinde bir süre verilmek için her
halde kamu düzenini tehdit edici yasal bir boşluk meydana gelmesine kanunen
gerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde böyle bir şart aranmamış ve 44 sayılı
Kanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrasında da yine böyle bir şart istenmemiş,
ancak Anayasa Mahkemesinin Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hallerde iptal
hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabileceği yazılı
bulunmuştur. Olayda, Anayasanın 152. maddesindeki (gereken hal) kaydinin mevcut
olup olmadığı sorununa gelince: Anayasanın 64. maddesine göre genel ve özel Af ilân etme yetkisi
Türkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi Affın
kapsamını ve sınırını da belli etmeye yetkilidir. Anayasa Mahkemesinin görüşü
de bu yoldadır. (Anayasa Mahkemesi Kararı: 9.6.1964 gün, E:1964/12, K:1964/47.
Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, cilt 2, Sh:176). Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yetkiye dayanarak ve
Memleketin sosyal yararlarını da gözönünde tutarak, 1803 sayılı Af Kanunu ile
bir bölüm suçları ve cezalarını tamamen affederken bir bölüm suçların
cezalarının 12 yılını ve diğer bir bölüm suçların cezalarında ise yalnız beş
yılını affetmeyi uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanunun 210. maddesinde
yazılı memurların istikâpı suçlarını genel değil, özel affa tabi tutmayı
öngörmüştür. İptal kararının yürürlüğe girmesi hususunda süre verilmemesi
halinde Anayasa Mahkemesi Kararı Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte Af Kanununun
sözü edilen hükmü yürürlükten kalkacak ve memurların irtikâp suçları da Kanun
koyucunun istek ve iradesi hilâfına Kanunun 1. maddesiyle genel Affa uğramış
olacaktır. Yukarıda yazılı nedenlerle, kararın (iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği günün ayrıca kararlaştırmasına yer olmadığına) kısmına karşıyım. Üye Abdullah ÜNER KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Esas: 1974/34,
Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3
numaralı bendinde açıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararının aynı konuyla
ilgili kısmına katılmıyorum. Üye Ahmet
KOÇAK KARŞIOY YAZISI Yukarıki kararda (1975/143-161), kanun teklif ve tasarılarının
Cumhuriyet Senatosundaki görüşmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul edilmiş
bulunan madde metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu
değişikliklerin benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasa’nın 92. maddesinin
beşinci fıkrası gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde; benimsenmeyen
maddelere ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet
Meclisince düzenlenen metinlerinin tümünün üç ayrı liste halinde ve her
listenin toptan Millet Meclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803
sayılı Af Kanunu hakkında bu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oya
sunulmuş olmaları, Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu
gerekçeye dayandırılmıştır. Bu görüş, Anayasa’nın, hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerine
aykırı bulunmaktadır. İptal kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve
28.11.1974 günlü ve (1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı Anayasa
Mahkemesi kararlarına ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş
olduğundan tekrarı gereksiz bulunmuştur. ( Resmi Gazete: günler: 12.7.1974,
29.1.1975 sayı :14943,S.9-12,15133-S.19-20) Söz konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın
gerekçesine katılmıyorum. Üye Muhittin
  GÜRÜN KARŞIOY YAZISI 29.1.1975 günlü 15133 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 gün ve 1974/39-51 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımın 2 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptal
hakkındaki görüşlerine karşıyım. Üye Ahmet
  Salih ÇEBİ KARŞIOY YAZISI T.C.Anayasası’nın
92. madde 5. fıkra hükmünün işletilişinde “oylanacak metin” ve “oylama
usulü”için, 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı
Mahkememiz kararına bağlı Karşıoy yazımda açıkladığım; Resmi
Gazete’nin 21.Ocak.1975 günlü 15125 sayısında yayımlanmış 28.11.1974 günlü
Mahkememiz kararına ek karşıoy yazımda, iptâl hükmü yürürlüğünün bir ileri
tarihe bırakılması zorunluğu olarak işaretlediğim, görüş
ve düşüncelerimle, Anayasal denetime konu yapılan kural’ın iptâli gerekçesine
ve iptâl hükmünün yürürlüğü için ayrı bir gün kararlaştırılmayışına karşıyım. Üye Nihat
  O. AKÇAKAYALIOĞLU