ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/201 Karar Sayısı : 1975/215 Karar Günü : 18.12.1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Çankırı
Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 1803 Sayılı Af Yasasının
13. maddesinin ikinci fıkrasının iptali istemidir. I- OLAY: Yabancı menşeli bazı ilaç, ev, giyim ve süs eşyasını Gümrük
Yasalarına aykırı olarak yurda sokmak suretiyle toplu kaçakçılık suçundan sanık
kişiler hakkında 1918 sayılı Yasanın 27/2. ve 58/1. maddeleri uyarınca açılan
kamu davasının görülmesi sırasında ele geçirilen eşyalar bakımından 1803 sayılı
Af Yasasının 13. maddesinin ikinci fıkrasının uygulanması, gerektiğini, oysa bu
maddenin Anayasa’nın 92. maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere
uyulmadan yasalaştığını öne süren Mahkeme, bu kuralın iptali için Anayasanın
değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri gereğince
Anayasa Mahkemesi’ne başvurmuştur. II- İTİRAZIN GEREKÇESİ: İtirazın gerekçesi özeti: 1803 sayılı Af Yasasının 13. maddesinin ikinci fıkrasının,
Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kuralına aykırı olarak
yasalaştığı ileri sürülmüştür. III- YASA METİNLERİ: 1- İtiraz konusu Yasa kuralı: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 13. maddesinin ikinci fıkrası
şöyledir: “Madde 13- …….. Ancak, yukarıki fıkra dışında kalan eşya, ithalde alınan gümrük ve
diğer vergi ve resimler ile ardiye ücreti ve sair masrafların ödenmesi halinde
sahiplerine verilir.” 2- Dayanılan Anayasa kuralı: Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: “Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse
her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir
karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine
sunulur. Millet Meclisi, Karma Komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha
önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek
zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul
edilmiş madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk
inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlar üzerinde durmuştur: 1- Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olup
olmadığı sorunu: Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasaya
uygunluk denetimine bağlı olduğu, Anayasa Mahkemesince verilen ve 21.1.1975
günlü, 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 28.11.1974 günlü ve 1974/34-50
sayılı kararda gerekçeleriyle belirtilmiştir. Şu duruma göre bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içinde
bulunduğu açıktır. Halit Zarbun bu görüşe katılmamıştır. 2- Mahkemenin itiraz yoluna başvurmaya yetkili olup olmadığı
sorunu: Anayasanın değişik 151. maddesine göre bir davaya bakmakta olan
mahkeme o davanın çözümünde uygulayacağı kanun hükmü hakkında Anayasaya
aykırılık itirazında bulunabilir. Bunun dışında kalan hükümleri itiraza konu
yapmaya yetkili değildir. Anayasa Mahkemesi de itirazları 151. maddede yer alan
konuları bu sınırlama içinde inceleyebilir. 44 sayılı Kanunun 28. maddesi
hükümleri saklı kalmak kaydiyle, incelemesini bu koşulların belirlediği
sınırlar dışına taşıramaz. Olay bölümünde açıklandığı ve mahkeme kararında belirlendiği gibi,
yakalanan eşyanın gümrük işlemleri yapılmadan kaçak olarak yurda sokulmuş
olması nedeniyle sanıklar 1918 sayılı Yasanın 27. maddesinin 2. fıkrası
uyarınca yargılanmaktadırlar. 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af Yasasının 13. maddesinin birinci
fıkrası “Bu kanun hükümleri, bir ceza mahkûmiyeti olmasa ve faile ait bulunmasa
dahi kanunen dış ticaret rejimi hakkındaki kararlara göre kullanılması,
yapılması, taşınması, bulundurulması, satılması ve yurda sokulması suç teşkil
eden veya inhisara tabi olan eşyanın müsaderesine engel değildir.” kuralını
koymaktadır. Bu madde içinde yer alan “Yurda sokulması suç teşkil eden …
eşyanın müsaderesine engel değildir.” biçimindeki kural, Anayasa Mahkemesinin
3.4.1975 günlü, Esas: 1975/6, Karar: 1975/64 ve 10.6.1975 günlü, Esas 1975/131,
Karar: 1975/152 sayılı kararları ile  iptal edilmiştir. (Resmî Gazete, gün:
4.6.1975, Sayı: 15255 ve 4.10.1975, Sayı: 15376). Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanunun 1. maddesi: “A) Herhangi bir maddeyi veya eşyayı gümrük muamelesine tabi
olmaksızın Türkiyeye ithal veya Türkiyeye ithale teşebbüs etmek; B) Türkiyeye ithali veya Türkiyeden ihracı memnu olan herhangi bir
madde veya eşyayı ithal veya ihraç veya bunlara teşebbüs eylemek;” Eylemlerini kaçakçılık olarak nitelendirmiştir. Bu hükümlere göre, ithal kotalarında yer alsa bile bir malın
gümrük işlemlerini yaptırmaksızın, Türkiye’ye sokulması kaçakçılık suçunu
oluşturur. Bu durum suç konusu eşyaya, “Kanunen yurda sokulması suç teşkil eden
eşya) niteliğini verir. Böyle olunca, mahkemenin davada  Af Yasasının 13.
maddesinin birinci fıkrasında yer alan “yurda sokulması suç teşkil eden eşya”ya
ilişkin hükmü uygulaması zorunlu olur. Bu hüküm ise, yukarıda açıklandığı üzere
Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir. Gümrük işlemleri yaptırılmaksızın kaçak olarak yurda sokulan ve
1918 sayılı Yasanın yukarıda açıklanan hükmü uyarınca suç konusu olan eşya
hakkında, itiraz yoluna başvudran mahkemenin, 1803 sayılı Af Yasasının 13.
maddesinin ikinci fıkrası hükmünü uygulayabileceği kabul edilemez. Çünki ikinci
fıkra hükmü birinci fıkrada yazılı suç konusu eşya dışında kalan malları
kapsamına almaktadır. Yukarıdaki açıklamalara göre, 1803 sayılı Yasanın 13. maddesinin
itiraz konusu ikinci fıkrasının eldeki davada uygulama olanağı bulunmadığından,
Mahkemenin bu fıkra hakkında Anayasa Mahkemesine başvurma yetkisi yoktur. Bu
nedenle anılan fıkraya yönelen itirazın, Mahkemenin yetkisizliği yönünden
reddine karar verilmelidir. Abdullah Üner, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Salih Çebi ve Nihat O.
Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır. V- SONUÇ: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 13. maddesinin itiraz konusu
ikinci fıkrası davada uygulanacak hüküm olmadığından itirazın, Mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddine Abdullah, Üner, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Salih Çebi
ve Nihat O. Akçakayalıoğlu’nun karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla, 18.12.1975 gününde karar verildi. Başkan Kâni VRANA Başkanvekili Şevket MÜFTÜGİL Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah
  ÜNER Karşı oy yazısı
  eklidir. Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Karşı oy yazısı
  eklidir. Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU Karşı oy yazısı
  ekli Üye Ahmet H. BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımda açıkladığım görev ve yetkiye ilişkin gerekçelerle, çoğunluğun bu
kararına da katılmıyorum. Üye Halit ZARBUN KARŞIOY YAZISI Sanıklarda yakalanan tepsi, kadın çizmesi, çaydanlık, tabak,
tencere ve boncuk gibi eşya gümrük resmine tâbi olup 1903 sayılı Af Kanununun
13. maddesinin birinci fıkrasındaki kanunen veya dış ticaret rejimi hakkındaki
kararlara göre kullanılması, yapılması, taşınması, bulundurulması, satılması ve
yurda sokulması yasak ve suç teşkil eden eşyanın bulunmadığından sözü edilen
13. maddenin ikinci fıkrasına göre ithalde alınan gümrük ve diğer vergi ve
resimlerle ardiye ücreti vesair masrafların ödenmesi halinde sahiplerine
verilmesi ve davada bu ikinci fıkra hükmünün uygulanması gerekmektedir. Böyle
olunca mahkemenin bu fıkra hakkında Anayasa Mahkemesine başvurma yetkisi vardır
ve esasın incelenmesi gerekir. Üye Abdullah ÜNER KARŞIOY YAZISI Sanıklar hakkında Ağır Ceza Mahkemesine açılan kamu dâvası, 1918
sayılı Yasanın 27/2, 58. maddelerine dayandırılmıştır. Sanıkların suç konusu
eşyayı, gümrük işlemlerini yaptırmadan yurda soktukları ileri sürülmüştür. Bu
eşyanın, Kaçakçılığın ve Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Yasanın 1. maddesinin
B bendinde belirtilen ve yurda sokulması kesinlikle (gümrük işlemleri
yaptırılsa bile) yasaklanmış olan eşya niteliğinde bulundukları iddia edilmiş
değildir. Bu nedenlerle ve Anayasa Mahkemesinin aynı konuya ilişkin 25.9.1975
günlü ve 1975/163-186 sayılı kararına bağlı karşıoy yazısında belirttiğim
gerekçelerle Ağır Ceza Mahkemesi, 1803 sayılı Af Yasasının 13. maddesinin
birinci fıkrasını değil, ikinci fıkrasını uygulamak durumundadır ve Anayasa
Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Üye Lûtfi ÖMERBAŞ KARŞIOY YAZISI 1- Yerel Mahkeme sanıklar hakkında 1803 sayılı Kanunun 13.
maddesinin 2. fıkrasının uygulanacak hüküm olduğunu kabul ederek, bu fıkranın
Anayasaya aykırılığı nedeniyle iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. Uygulanacak kanun hükmünü saptamak mahkemeye aittir. Uygulamanın
kanuna uygun olup olmadığını denetlemekte Yargıtaya ait olup Anayasa
Mahkemesinin yetkisi dışındadır. 2- Diğer taraftan, çoğunluğun olayda uygulanması gerektiğinden söz
ettiği 1803 sayılı Af Yasasının 13. maddesinin birinci fıkrasında aynen “bu
kanun hükümleri, bir ceza mahkumiyeti olmasa ve faile ait bulunmasa dahi
kanunen veya dış ticaret rejimi hakkındaki kararlara göre kullanılması,
yapılması, taşınması, bulundurulması, satılması ve yurda sokulması suç teşkil
eden veya inhisara tabi olan eşyanın müsaderesine engel değildir.” yazılıdır.
Bu fıkra hükmünün uygulanabilmesi için o eşyaların kanun veya dış ticaret
rejimi hakkındaki kararlara göre kullanılması, yapılması, taşınması,
bulundurulması, satılması ve yurda sokulması suç teşkil eden veya inhisara tabi
eşyadan bulunması gerekir. Burada “yurda sokulması suç teşkil eden”
sözcüklerinden maksat gümrük kaçakçılığı suçu değildir. Gümrüğü ödenmek
suretiyle dahi yurda sokulamayacak eşyadır. 2. fıkradaki “ancak yukarıdaki
fıkra hükmü dışında kalan eşya, ithalde alınan gümrük ve diğer resimler ile
ardiye ücreti ve sair masrafların ödenmesi halinde sahiplerine verilir.” hükmü
de bu görüşümüzü desteklemektedir. Zira, gümrüğe tabi olan eşyayı gümrüksüz yurda
sokmakta suçtur. Bu suçu birinci fıkradaki “yurda sokulması suç teşkil eden”
eşyanın yurda sokulması suretinde kabul edilmesi halinde 2. fıkra hükmünün
uygulama olanağı kalmaz. Nitekim 1918 sayılı Kanunun 1. maddesinin 1. bendinde
gümrük kaçakçılığından, 2. bendinde memnu eşya kaçakçılığından bahsedilmiştir.
Dava konusu eşyanın memnu eşyadan olmadığı kabul edilmesine göre olayda 1803
sayılı Kanunun 13. maddesinin 1. fıkrası hükmü değil 2. fıkrası hükmünün
uygulanması gerekir. SONUÇ: Yukarıda açıklanan gerekçelerle itiraz konusunu teşkil eden 13.
maddenin 2. fıkrası olayda uygulanacak hükümdür. Bu itibarla işin incelenerek
sonucuna göre bir karar verilmesi lâzım gelirken itiraz konusu hükmün olayda
uygulanacak hüküm olmadığından bahisle itirazın reddedilmesi hakkındaki
çoğunluk görüşüne karşıyım. Üye Ahmet Salih ÇEBİ KARŞIOY YAZISI Uygulamayı izleyecek ve denetleyecek mercilerle, Ceza Mahkemesi
arasında bir uyuşmazlık çıkmış değildir. Bu durumda, olayın değerlendirilmesinde yanılgıya düşüldüğü, ortada
(tartışma götürmez biçimde) duran bir “gerçek” olmadıkça uygulama görüş ve
düşünüşüne Anayasa Mahkemesi, karışmamalıdır. Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU