ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1977/88 Karar Sayısı:1977/120 Karar Günü:4/10/1977 Resmi Gazete tarih/sayı:19.11.1977/16118 İptal
davasını açan : Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu. Davanın
konusu : Cumhuriyet Senatosunun 5 Haziran 1977 de yapılan (1/3) üçde bir
yenileme seçimleri sonunda Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 14/6/1977 günlü
birleşiminde alınan Başkanlık Divanının kuruluşuna ilişkin kararla bu karara
uyularak 16/6/1977 günlü birleşimde yapılan Başkanlık Divanı seçimlerinin
Anayasa ve Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğüne aykırı olduğundan söz konusu kararın
ve bu karar uyarınca yapılan Başkanlık Divanı seçimlerinin iptali istemidir. II-
Dayanılan Anayasa ve içtüzük maddeleri: A-
Anayasa maddeleri : Madde
67- Millet Meclisi, genel oyla seçilen dörtyüzelli milletvekilinden kuruludur. Madde
69- Millet Meclisi seçimleri dört yılda bir yapılır. Meclis, bu süre dolmadan
seçimin yenilenmesine karar verebilir. Süresi biten milletvekili yeniden
seçilebilir. Yenilenmesine
karar verilen Meclisin yetkileri, yeni Meclisin seçilmesine kadar sürer. Madde
70- Cumhuriyet Senatosu, genel oyla seçilen yüzelli üye ile Cumhurbaşkanınca
seçilen onbeş üyeden kurulur. 13
Aralık 1960 tarihli ve 157 sayılı Kanunun altında adları bulunan Millî Birlik
Komitesi Başkanı ve üyeleri ile eski Cumhurbaşkanları, yaş kaydı
gözetilmeksizin, Cumhuriyet Senatosunun tabiî üyesidirler. Tabiî üyeler,
Cumhuriyet Senatosunun diğer üyelerinin tabi oldukları hükümlere tabidirler.
Ancak, haklarında, bu Anayasa'nın 73 üncü maddesinin l inci ve 2 nci fıkraları
ve 10. geçici maddesinin 1. fıkrası hükümleri uygulanmaz. Tabiî üye olarak
Cumhuriyet Senatosuna katıldıktan sonra bir siyasî partiye girenlerin tabiî
üyelik sıfatı, partiye girişlerinden sonraki ilk Cumhuriyet Senatosu üyeliği
seçimi tarihinde sona erer. Madde
72- Kırk yaşını doldurmuş ve yüksek öğrenim yapmış bulunan ve milletvekili
seçilmeye engel bir durumu olmıyan her Türk, Cumhuriyet Senatosuna üye
seçilebilir. Cumhurbaşkanınca
seçilecek üyeler, çeşitli alanlarda seçkin hizmetleriyle tanınmış ve kırk
yasını bitirmiş kimselerden olur. Bunlardan en az onu bağımsızlar arasından
seçilir. Madde
73- (Değişik) Cumhuriyet Senatosu üyeliğinin süresi altı yıldır. Süresi biten
üyeler yeniden seçilebilir. Cumhuriyet
Senatosunun genel oyla ve Cumhurbaşkanınca seçilen üyelerinin üçte biri her iki
yılda bir yenilenir. Millet
Meclisi genel seçimlerinin yapılacağı yıla rastlayan yenileme seçimleri, Millet
Meclisi genel seçimleriyle birlikte ve rastlamıyanları ise, genel seçimlerden
sonra gelen ikinci yılda, genel seçimler için kanunun belirttiği ayda yapılır. 74
üncü maddeye göre seçimlerin geriye bırakılması yahut 69. veya 108. maddeye
göre seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi hallerinde, Cumhuriyet Senatosunun
yenileme seçimleri de Millet Meclisi seçimleriyle birlikte yapılmak üzere
geriye bırakılmış veya öne alınmış olur. Bundan sonraki Cumhuriyet Senatosu
yenileme seçimleri 3. fıkra hükümlerine göre yapılır. Cumhurbaşkanınca
seçilen üyelerin süresi biter veya bu üyeliklerde herhangi bir sebeple boşalma
olursa, Cumhurbaşkanı, bir ay içinde yeni üyeleri seçer. Boşalan
bir üyeliğe seçilen kimse, yerine seçildiği üyenin süresini tamamlar. Madde
83- Türkiye Büyük Millet Meclisi, her yıl Kasım ayının ilk günü kendiliğinden
toplanır. Türkiye
Büyük Millet Meclisi yılda en çok beş ay tatil yapabilir. Meclisler aynı
zamanda tatile girerler. Türkiye
Büyük Millet Meclisi, araverme veya tatil sırasında, doğrudan doğruya veya
Bakanlar Kurulunun istemi üzerine, Cumhurbaşkanınca toplantıya çağırılır.
Meclis Başkanları da, kendi Meclislerini doğrudan doğruya veya üyelerinin beşte
birinin istemi üzerine toplantıya çağırırlar. Meclislerden
biri toplantıya çağırılınca, diğeri kendiliğinden toplanır. Araverme
veya tatil sırasında toplantıya çağrılan Meclisler, önce, bu toplantıyı
gerektiren konu üzerinde görüşme yaparlar. Madde
84- Meclislerin Başkanlık Divanları, o Meclisteki siyasi parti gruplarının
kuvvetleri ölçüsünde Divana katılmalarını sağlıyacak şekilde kurulur. Millet
Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu Başkanları, kendi Meclislerince üye tamsayısının
üçte iki çoğunluğu ile ve gizli oy İle ikişer yıl için seçilirler; ilk iki
oylamada bu çoğunluk sağlanamazsa, salt çoğunlukla yetinilir. Meclis Başkanları
için Meclisteki siyasî parti grupları aday gösteremezler. Başkanlar
ve Başkanvekilleri, üyesi bulundukları siyasî partilerin veya siyasî parti
gruplarının Türkiye Büyük Millet Meclisinin içinde veya dışındaki
faaliyetlerine ve görevlerinin yerine getirilmesini gerektiren haller dışında,
Meclis tartışmalarına katılamazlar; Başkan oy kullanamaz. Türkiye
Büyük Millet Meclisinin Birleşik toplantılarında Başkanlık Divanı, Millet
Meclisi Başkanlık Divanıdır. Madde
85- Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Meclisler çalışmalarını, kendi yaptıkları
içtüzüklerin hükümlerine göre yürütürlere. İçtüzük
hükümleri, siyasî parti gruplarının, Meclislerin bütün faaliyetlerine kuvvetleri
oranında katılmalarını sağlıyacak yolda düzenlenir. Siyasî parti grupları, en
az on üyeden meydana gelir. Meclisler,
kendi kolluk işlerini Başkanları eliyle düzenler ve yürütürler. B-
Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün ilgili maddeleri : Madde
1- C. Senatosu, her yıl Kasım ayının ilk günü davetsiz toplanır. Bu birleşime
C. Senatosu Başkanı, onun bulunmaması halinde Başkanvekillerinden biri,
bunlardan hiçbiri yoksa en yaşlı üye başkanlık eder. Mevcut Divan Kâtiplerinden
ikisi, bunların bulunmamaları halinde en genç iki üye Kâtiplik vazifesini
görür. Toplantı,
Kasım ayının başından Ekim ayı sonuna kadar devam eden bir yıllık çalışma
süresidir. Birleşim,
C. Senatosunun belirli günlerdeki oturumlarıdır. Oturum,
her birleşimin dinlenme veya başka sebeplerle aralanan kısımlarından her
biridir. Madde
3- Başkanlık Divanı; a)
Başkan; b)
Üç Başkanvekili; c)
En az ikisi Genel Kurulda sıra ile bulunmak üzere altı Divan Kâtibi, ç)
Üç idare Amirinden kurulur. Madde
4- C. Senatosunun Başkanlık Divanı T.C. Anayasa'sının 84. maddesi hükümlerine
göre kurulur. Bu
madde hükümlerine göre Başkan seçimi yapıldıktan sonraki oturumda
Başkanvekilleri, İdare Amirleri ve Divan Kâtiplerinin seçimi, gizli oyla ve
salt çoğunlukla bir yıllık müddet için ayrı ayrı yapılır. Madde
5- C. Senatosu Başkanlık Divanına bir siyasî partinin adayı olarak seçilen üye
mensubu olduğu partiden ayrılır yahut çıkarılırsa Divandaki görevinden 15 gün
içinde çekilmek zorundadır. Aksi halde çekilmiş sayılır. Bir siyasî parti
kontenjanına dahil olmaksızın Başkanlık Divanına seçilmiş olan üye, herhangi
bir siyasî partiye girdiği takdirde Divandaki görevinden 15 gün içinde çekilmek
zorundadır. Aksi takdirde çekilmiş sayılır. Madde
6- Başkanlık Divanının görevleri şunlardır : 1-
Anayasa'da Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantılarının öngörüldüğü
hallerde Millet Meclisi Başkanının C. Senatosu Başkanı ile görüşerek tesbit
edeceği birleşik toplantıların gününü ve saatini ve gündemini Genel Kurula
duyurmak, 2-
İç hizmetler teşkilâtı ve C. Senatosu memur ve hizmetlileri hakkında Memurin
Kanunu hükümleri içinde işlem yapmak ve gerektiğinde inzibat komisyonu
teşkiline karar vermek, 3-
İzin işlerine bakmak ve gündemi tesbit etmek, 4-
C. Senatosu üyeleri hakkında tüzük hükümlerini uygulamak, 5-
C. Senatosu bütçesini ve kesinhesaplarını düzenlemek, 6-
Başkanlık Divanı üyeleri hakkında, tek başına üzerlerine aldıkları işlerden
dolayı yapılacak itiraz veya şikâyeti Divana dahil üye sayısının üçte iki
çoğunluğu ile inceleyip karara bağlamak, 7-
Genel Kurulda yapılan yoklamalarda veya seçimlerde veyahut da ayırmalarda
önemli yanlışlıklar olduğu birleşimden sonra anlaşılırsa, düzeltmek için,
gerekli tedbirleri almak, 8-
Kanunların ve bu tüzüğün emrettiği veya Başkanın tevdi eylediği sair hususlar
hakkında karar vermek. Madde
7- Başkanın görevleri şunlardır; 1-
C. Senatosunu temsil etmek ve onu toplantıya çağırmak; 2-
Başkanlık Divanına başkanlık etmek; 3-
Birleşimi açmak, görüşmeleri idare ve oylama sonuçlarını ilân eylemek; 4-
Tutanakların ve tutanak özetlerinin düzenlenmesine ve yayınlanmasına nezaret
etmek; 5-
Başkanlık Divanı kararlarının uygulanmasını sağlamak, 6-
Kanun ve İçtüzük hükümlerini uygulamak; 7-
C. Senatosu memurlarını, Divanın mütalâasını aldıktan sonra, tayin etmek; 8-
C. Senatosu memurları hakkında Memurin Kanununa göre işlem yapmak; 9-
Hizmetlileri, idare amirlerinin teklifi üzerine tâyin etmek ve gerektiğinde
bunların işine son vermek; 10-
Divan kâtiplerinin ve idare âmirlerinin görevlerini denetlemek; 11-
Komisyonların ve böroların çalışmalarına nezaret etmek, Madde
8- C. Senatosu Başkanı, toplantı yılının bitmesinden önceki bir hafta içinde,
Danışma Kurulunu toplar. A)
Bu toplantıda: 1-
Danışma Kurulunda temsil edilen bütün grupların C. Senatosu üye tamsayısındaki
yüzde oranları tesbit edilir. 2-
Başkanlık Divanındaki yerler, görev ve yetkileri bakımından; Başkan için yüzde
19, Başkanvekillerinin her biri için yüzde 10, İdareci üyelerin her biri için
yüzde 7, Kâtip üyelerin her biri için yüzde 5 puan itibar olunur. 3-
Başkan, Başkanvekilleri, idareci üyeler ve Kâtip üyeler için grupların
Cumhuriyet Senatosu üye tamsayısına oranlarının büyüklük sırasına göre, dağıtım
cetveli düzenlenir ve genel kurulun gündemine alınır. B)
Genel Kurulda, dağıtım cetveli üzerinde Danışma Kurulu adına bir sözcü ile
gruplar adına birer sözcü, onar dakikayı aşmamak üzere, birer defa konuşurlar.
Bu konuşmalardan sonra, dağıtım cetveli Genel Kurulun oyuna sunulur. C)
Genel Kurulca tasvibedilen dağıtım cetveli esas tutularak Başkanlık Divanı
seçimlerine geçilir. Madde
9- Başkanın mazeretli olduğu veyahut bulunmadığı hallerde onun hukukî
yetkilerini kullanmak. Birleşimlerde
görüşmeleri idare etmek. Madde
10- Divan kâtiplerinin görevleri şunlardır; 1-
Açık oturumlara ait tutanakların yazılmasına nezaret etmek ve gizli oturumların
tutanaklarını yazmak; 2-
Tutanak özetini düzenlemek ve bunları imzalamak; 3-
Başkanlık Divanının tutanaklarını kaleme almak; 4-
Tutanakları önergeleri ve Genel Kurulda okunacak evrakı okumak; 5-
Yoklama yapmak; 6-
Söz alan üyelerin adlarını not etmek; 7-
Oyları saymak ve sıralamak; 8-
Diğer hususlarda Başkana yardım etmek. Madde
11- İdare Amirlerinin görevleri şunlardır : 1- C.
Senatosu binalarıyle salonlarına, mefruşat ve muhteviyatına ve bütün eşyanın
muhafazasına itina etmek ve bunların defterlerinin muntazaman tutulmasını
sağlamak; 2-
Teşrifat işlerini, Başkanın talimatına uygun olarak yapmak; 3-
İnzibata, masrafların tesviyesine ve hizmetlilerin çalışmalarına nezaret etmek; 4-
Başkanlık Divanının görüşünü alarak C. Senatosu bütçesini hazırlamak ve
Başkanlık Divanına vaktinde tevdi etmek; 5-
C. Senatosuna giriş kâğıtlarını dağıtmak; 6-
Seçim yenilendikçe, yeni Başkanlık Divanına icraatlarının hesabını ve yerlerine
seçilenlere de idareleri zamanına ait icraat ve işlerin mahiyet ve safahatı
hakkında gerekli bilgiyi vermek; 7-
Müştereken sorumlu olduklarından, aralarında iş bölümü yapmak ve Senatonun
tatillerinde sıra ile vazife başında kalmak; 8-
Sükûn ve düzeninin korunmasını ve görüşmelerin serbestliğini sağlamak
maksadiyle, inzibat kuvveti ve askerî müfreze kullanılması hususunda, Başkanın
icra organı olmak; 12-
C. Senatosu üyeleri, Başkanlık Divanının veya Divan üyelerinden her birinin
karar ve işlemleri hakkında Başkandan yazılı veya sözlü soru sorabilirler. Madde
13- Cumhuriyet Senatosu Başkanlık Divanı : A)
Divan ve komisyonların seçimlerinden evvel oranları, adayları ve seçim gününü; B)
Grupların anlaşmalarını gerektiren önemli konuları; C)
Lüzumlu görülen sair hususları; Görüşüp
kararlaştırmak ve Başkanlık Divanı ile birlikte toplanmak Üzere Cumhuriyet
Senatosunda bulunan gruplar temsilcilerinin katılacağı bir Danışma Kurulu
teşkil eder. Bu
kurul, Cumhuriyet Senatosu Başkanının veya bulunmadığı zamanlarda
Başkanvekillerinden birinin başkanlığında en az ayda bir defa ve gerektiğinde
olağanüstü toplanır. Danışma
Kurulunca alınan kararlar, Divanın sunuşları sırasında, Genel Kurula teklif
olarak arz edilir. Madde
180- Bu tüzükte değişiklik yapılmasına dair teklifler ve bu tüzüğün
uygulanmasından doğacak anlaşmazlıklar, gerekli raporu hazırlayıp C. Senatosuna
sunmak üzere, Anayasa ve Adalet Komisyonuna havale edilir. III-
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesinin, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca 1/7/1977 gününde yaptığı ve Kani
Vrana, Şevket Müftügil, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Abdullah Üner, Ahmet Koçak,
Şekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu,
Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.
Boyacıoğlu'nun katıldığı ilk inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlar üzerinde
durulmuştur : Dava
dilekçesi 27/6/1977 gününde mahkememize verilmiş olduğu cihetle dava süresinde
açılmıştır. l-
Dava dilekçesinde isteğin yeterince açıklanmış olup olmadığı sorunu : 22/4/1962
günlü, 44 sayılı Kanunun 26. maddesinde; Anayasaya aykırılık iddiasiyle iptal
davası açanların, kanunların veya Yasama Meclisleri içtüzüklerinin hangi
hükümlerinin Anayasa'nın hangi maddelerine aykırı olduğunu ve gerekçelerinin
neden ibaret bulunduğunu açıklamak zorunda oldukları, bu açıdan eksiklik
saptandığı takdirde, durumun ilgililere duyurulacağı ve verilecek süre içinde
eksikliğin giderilmemiş olması halinde, davanın açılmamış sayılacağı
belirtilmektedir. Dava
dilekçesinin sonuç bölümünde: "Başkan ve Divan üyeleri seçiminin netice
itibariyle Anayasa'ya ve içtüzüğe aykırı olması sebebiyle Cumhuriyet
Senatosunda 14 Haziran 1977, 15 Haziran ve 16 Haziran 1977 günlü yapılmış olan
seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin iptali..." istemi yeralmıştır,
"...Seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin iptali..." sözlerinden
davacının neyi amaçladığı, buna göre isteğin yeterince açık olup olmadığı ve
davacı tarafından açıklanması gereken bir yön bulunup bulunmadığı üzerinde
durulmuştur. Dilekçede "Başkan ve Divan üyeleri seçiminin netice
itibariyle Anayasa'ya ve içtüzüğe aykırılığı" ileri sürülmüş olmasına
göre, Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun seçim yapılmasına ilişkin 14/6/1977
günlü kararının iptali istediği açıktır. Esasen davacı siyasî parti grubunun
dava açılmasına ilişkin kararında Grup gündeminin "...Genel Kurulca kabul
edilen önerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanının vazifesine süresinden önce son
verilmesine ve yerine yeni Başkan ve Divan üyelerinin seçilmesine..."
ilişkin konu olduğu belirtilmiş ve "...Başkanlık Divanı vazifelerinin sona
erdirilmesi kararının esas ve biçim yönünden Anayasaya ve içtüzüğe
aykırı..." olduğundan söz edilerek iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına
ve dava dilekçesinin Başkanlık Divanınca hazırlanmasına oybirliğiyle karar
verilmiştir. Şu halde davanın konusu Grup kararında açıkça belirtilmiş
olduğundan, dava dilekçesinin de bu karar doğrultusunda düzenlenmiş
bulunduğunu, dilekçede geçen "...buna bağlı işlemler..."
sözcüklerinin de bu çerçeve içinde değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmek
yerinde olur. Kaldı ki dilekçede "... 14 Haziran, 15 Haziran ve 16 Haziran
1977 günleri yapılmış olan seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin..."
denilmek suretiyle, seçime karar verilmesi işleminin davaya konu yapıldığı
açıkça anlaşılmaktadır. "Buna bağlı işlemler..." deyimiyle davacının
amaçladığı konuya da, bu açık istem kapsamında anlam vermek gerekir. Öte
yandan 16/6/1977 gününde yapılan seçim işlemi üzerindeki denetim ise, daha
aşağıda belirtileceği üzere, Anayasa Mahkemesinin görevi dışında bulunmaktadır.
Bu durum karşısında davacının "...buna bağlı işlemler...."
sözcüklerine açıklık getirip getirmemesinin, iptal istemine konu olan işlemin
niteliğine ve dolayısıyle davanın görülmesine etkili olacağı kabul
edilmemiştir. Bu
nedenle dava dilekçesinde 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 26. maddesi
yönünden bir eksiklik bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Ahmet H. Boyacıoğlu bu
görüşe katılmamıştır. 2-
Grup kararının kapsamı ve dava dilekçesinin bu karara uygun olup olmadığı
sorunu: 16/6/1977
günlü Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu tutanağında "...Anayasa
Mahkemesine iptal davası açılması oya sunuldu ve ilişik listede isimleri ve
imzaları bulunan üyeler ittifak ile Anayasa Mahkemesine dava açılmasına ve dava
arzuhalinin başkanlık divanınca hazırlanmasına ve başkanın imzası ile Anayasa
Mahkemesine başvurulmasına" denilmektedir. Bu sözler, Adalet Partisi
Cumhuriyet Senatosu Grubunun, Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 14/6/1977
günlü birleşiminde aldığı, seçimlerin yenilenmesine dair kararının iptali için
Anayasa Mahkemesine dava açılmasına ve dava dilekçesinin Grup başkanlık
divanınca hazırlanmasına karar verildiğini açıklamaya yeterli olduğundan, sözü
geçen kararla dava dilekçesi arasında bu yönden bir uygunsuzluk görülmemiştir. 3-
Cumhuriyet Senatosu Grup kararının Başkanlık Divanı seçimlerinin iptali
isteğini kapsayıp kapsamadığı, bu yönden de dava dilekçesinin grup kararına
uygun olup olmadığı sorunu: 16/6/1977
günlü Grup tutanağının son paragrafında, Anayasa Mahkemesine dava açılışından
dava arzuhalinin Grup Başkanlık Divanınca hazırlanmasından ve başkanın imzası
ile Anayasa Mahkemesine başvurulmasından söz edilmiş, yapılan, Başkan ve
Başkanlık, Divanı seçimlerinin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasından
ve dava açılmasından söz edilmemiştir. Oysa, dava dilekçesinde hem seçimlerin
yenilenmesine ilişkin kararın hem de bu karar uyarınca yapılmış olan Başkan ve
Başkanlık Divanı seçimlerinin iptali istenmiştir. Bu durumda seçimlerin iptali
hakkındaki isteğin grup kararının kapsamı içerisinde olup olmadığı, başka bir
anlatımla seçimlerin iptali istemi yönünden dava dilekçesinde grup kararının
kapsamı dışına çıkıp çıkmadığının saptanması gerekmiştir. Gerçekten,
Cumhuriyet Senatosu Başkanı ve Başkanlık divanının yenilenmesine ilişkin
Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun kararı ile bu karar uyarınca seçimlerin
yapılması birbirinden ayrı nitelikte işlemlerdir. O kadar ki, Başkan ve
Başkanlık Divanı seçimlerinin yenilenmesine karar verilmiş olmasına karşın,
herhangi bir nedenle Başkan ve Başkanlık Divanı seçimleri yapılmamış
olabilirdi. Nitekim, olayda Başkan ve Başkanlık divanı seçimlerinin
yenilenmesine ilişkin genel kurul kararı, genel kurulun 14/6/1977 günlü
birleşiminde alınmış, seçimler ise 16/6/1977 günlü birleşimde yapılmıştır.
(Seçimler 16/6/1977 gününde değilde, daha sonraki bir tarihte yapılmış olsaydı,
Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubunun aldığı 16/6/1977 günlü iptal davası
açma kararını, böyle bir seçimin iptaline teşmil etme olanağı olmazdı. Ne
varki, Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubunun 16/6/1977 günlü 10.
birleşimine ilişkin gündeminde "Cumhuriyet Senatosu Başkanlığı seçimi
dolayısiyle Anayasa Mahkemesine açılacak dava için görüşme" denilmekte
olduğu gibi, aynı günlü grup tutanağının 1. paragrafında da "gündemde
bulunan Cumhuriyet Senatosu Başkanı ile Başkanlık divanı üyelerinin değişmesi
yolunda Cumhuriyet Halk Partisi Grubunca verilen ve Genel Kurulca kabul edilen
Önerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanının vazifesine süresinden önce son
verilmesine ve yerine yeni başkan ve divan üyelerinin seçimine dair mevzuun
müzakeresine karar verildi." denilmektedir. Grup
toplantısının yapıldığı 16/6/1977 gününde Senato Başkanı ile Başkanlık Divanının
kimi üyeleri seçilmiştir, içerikleri yukarıda açıklanan gündem maddesi ve grup
tutanağı; grup görüşmelerinin, seçimlerin iptalini de kapsadığı ve görüşmelerin
asıl amacının seçimlerin yenilenmesine ilişkin karardan çok, gerçekleşen
seçimlerin iptali olduğu kuşkusuzdur. Bu durumda grup kararının seçimlerin
iptali isteğini kapsamadığı yolundaki bir düşünce grubun amacına ters düşen dar
bir yorum olur. Açıklanan
bu nedenlerle Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu kararının Cumhuriyet
Senatosunun 14/6/1977 günlü birleşiminde Başkanlık Divanının kuruluşuna ilişkin
olarak aldığı karar ile birlikte 16/6-1977 gününde yapılan Başkan ve Başkanlık
Divanı seçimlerini de kapsadığına ve bu bakımdan dava dilekçesinin Adalet
Partisi Cumhuriyet Senatosu grubu kararına uygun olduğuna karar verilmek
gerekir. Ahmet
Koçak, Fahrettin Uluç, Ahmet Erdoğdu, Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu
ve Ahmet H. Boyacıoğlu bu görüşe katılmamışlardır. 4-
Görev sorunu : Anayasa
Mahkemesinin görev ve yetkileri genel olarak, Anayasanın değişik 147.
maddesinde belirtilmiştir. Buna göre Anayasa Mahkemesi Kanunların ve Türkiye
Büyük Millet Meclisi içtüzüklerinin Anayasaya, Anayasa değişikliklerinin de
Anayasada gösterilen şekil şartlarına uygunluğunu denetler. Bunun dışında 64.
madde gereğince kanun hükmündeki kararnameler, 81. madde gereğince yasama
dokunulmazlığının kaldırılmasına ve üyeliğin düşmesine ilişkin kararlar da
Anayasa Mahkemesinin denetimine bağlıdır. Senato
Başkanı ve Başkanlık Divanı seçimi işlemleri yukarıda sayılan nitelikte
olmadıklarından Anayasa Mahkemesinin denetimine bağlı değildir. Bu nedenle
Cumhuriyet Senatosu Başkanı ve başkanlık divanı seçimlerinin iptaline ilişkin
istemin Mahkememizin görevsizliği yönünden reddi gerekir. Fahrettin
Uluç, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu bu sonuca değişik
gerekçelerle katılmışlardır. 5-
14/6/1977 günlü birleşimde alınan kararın niteliği: Cumhuriyet
Senatosunun Başkan ve Başkanlık Divanının yeniden seçimlerine ilişkin olarak
14/6/1977 günlü birleşimde aldığı kararın, yasa veya yasa niteliğinde olmadığı
açıktır ve bu niteliği bakımından Anayasa Mahkemesinin denetimi dışındadır. Öte
yandan seçimlerin öne alınması üzerine yapılan senato üçte bir yenileme
seçimlerinden sonra Senato Başkanlık Divanının nasıl kurulacağı hakkında
Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün ne dava dilekçesinde gösterilen maddelerinde ne
de başka maddelerinde bir hüküm yoktur. Gerçekten Cumhuriyet Senatosu
içtüzüğünün 1. maddesi Senatonun ne zaman ve nasıl toplanacağım; 2. maddesi
yeni seçilen Senato üyelerinin and içmelerini, 3. ve 4. maddeleri Başkanlık
Divanının Kuruluşunu ve nasıl kurulacağını; 5. maddesi partilerinden ayrılan
Başkanlık Divanı üyelerinin bağlı olacağı işlemi; 6., 7., 9., 10., 11.
maddeleri Başkanlık Divanının, Başkanın, Başkan vekillerinin, Divan
Kâtiplerinin ve İdare Amirlerinin görevlerini, 8. ve 13. maddeleri Danışma
Kurulunun toplantısına ve görevlerine ilişkin hükümleri kapsamaktadır.
Metinlerinden de anlaşılacağı üzere bunlardan 2., 3., 6., 7., 9., 10. ve 11.
maddelerde Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerine ilişkin hiç bir kural yoktur. Toplantı,
Birleşim ve Oturumları belirten 1. madde; Başkanlık Divanının kuruluşundan
sözeden 4. madde; Başkanlık Divanındaki oranların korunmasından sözeden 5.
madde ise yenileme seçimlerinin normal zamanlarında yapılması halinde
uygulanacak kurallardır. Olayda olduğu gibi genel seçimlerin öne alınması
nedeniyle Cumhuriyet Senatosu üçte bir seçimlerinin yenilenmesi halinde bu
hükümlerin uygulanma olanağı yoktur. Nitekim
1. maddede Cumhuriyet Senatosunun her yılın Kasım ayının ilk gününde davetsiz
olarak toplanacağı ve toplantının Kasım ayının başından Ekim ayının sonuna
kadar devam eden bir yıllık süreyi kapsayacağı açıklanmıştır. Olayda ise
yenileme seçimleri 5 Haziran 1977 de yapılmış ve Cumhuriyet Senatosu da, normal
toplantı yılının başlama tarihi olan Kasım ayının ilk gününde değil,
Anayasa'nın 83. ve Millet Meclisi İçtüzüğünün 3. maddesi gereğince daha önce 14
Haziran 1977 gününde toplanmıştır. Cumhuriyet
Senatosu İçtüzüğünün 4. maddesinde de Cumhuriyet Senatosu Başkanlık Divanının
T.C, Anayasa'sının 84. maddesi hükmüne göre kurulacağı açıklanmıştır. Bu
maddede seçimlerin öne alınması halinde yapılacak seçimlerden sonra, Başkanlık
Divanının yenilenmeyeceğini gösteren bir hüküm yoktur. Üstelik kuvvet
oranlarının gözönünde bulundurulmasını öngören birinci fıkra hükmü, davacı
savının tersine, seçimlerden sonra Başkanlık Divanının yeniden teşkilini
gerektirir niteliktedir. Başkanın 2 sene için seçileceğini öngören kural,
normal yasama dönemleri içindir. Nitekim Millet Meclisi için de geçerli olan bu
kuralın seçimlerin yenilenmesi halinde uygulanması olanaksızdır. İçtüzüğün 5.
maddesi Başkanlık Divanı üyelerinin partilerinden ayrılmaları veya başka bir
partiye katılmaları halinde Başkanlık Divanındaki görevlerinden çekilmelerini
öngörmekte olup Başkanlık Divanının kuruluşuna ilişkin seçimlerle bağlantılı
değildir. İçtüzüğün 8. maddesinin ilk fıkrası, Cumhuriyet Senatosu Başkanının
toplantı yılının bitmesinden önceki bir hafta içinde Danışma Kurulunu toplayacağını
ve Danışma Kurulunun bu toplantısında grupların yüzde oranlarının saptanacağı
kuralını, 13. maddesi de Danışma Kurulunun görevlerini içermekte olup, bunlar
seçimlerin öne alınması üzerine yapılan Cumhuriyet Senatosu üçte bir yenileme
seçimlerinde uygulanacak hükümler değildir. Bir an için bu hükümlerin
seçimlerin yenilenmesi halinde uygulanacak hükümler olduğu kabul edilse bile,
bundan Başkanlık Divanının görevini sürdürmesi biçiminde değil, tersine
Başkanlık Divanı seçimlerinin yenilenmesini gerektirir nitelikte bir sonuç
çıkarılması zorunlu olur ki, bu da yapılan uygulamayı doğrular . Öte
yandan Danışma Kurulu kararlarını genel kurulu bağlayıcı nitelikte karar
saymak, meclislerin iradesini Danışma Kurulunun iradesine bağlamak olur. Kaldı
ki Danışma Kurulu kararlarının oybirliğiyle alınacağı hakkında içtüzükte bir
hüküm yoktur, olay da ise Danışma Kurulu çoğunluğunca Başkan ve Başkanlık
Divanı seçimlerinin yenilenmesi karara bağlanmıştır . Yukarıdan
beri yapılan açıklamalar göstermektedir ki, uyuşmazlık konusu olan uygulamanın,
içtüzük hükümlerinin zedelenmesi ve bozulması, ya da bu hükümlerin
değiştirilmesi niteliğinde kabulüne olanak yoktur. Cumhuriyet Senatosunun
iptali istenen kararını, yeni bir içtüzük hükmü oluşturulması niteliğinde ele almak
ve esas hakkındaki incelemeyi bu çerçeve içinde sürdürmek yerinde olacaktır. Böylece
yapılan ilk inceleme sonunda aşağıdaki karar verilmiştir: "l-
Dava dilekçesinde 44 sayılı Kanununun 26. maddesi açısından bir eksiklik
bulunmadığına Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoyuyla ve oyçokluğuyla, 2-
îptal davası açılmasına ilişkin Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu karan
yönünden eksiklik bulunmadığına oybirliğiyle, 3-
Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu kararının. Cumhuriyet Senatosunun
14/6/1977 günlü birleşiminde Başkanlık Divanının kuruluşuna ilişkin olarak
alınan karar ile birlikte 16/6/1977 gününde yapılan Başkan ve Başkanlık
Divanının seçimlerini de kapsadığına ve bu bakımdan dava dilekçesinin Adalet
Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu kararına uygun olduğuna Ahmet Koçak,
Fahrettin Uluç, Ahmet Erdoğdu, Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Ahmet
H. Boyacıoğlu'nun karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla, 4-
Cumhuriyet Senatosu Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerinin, Anayasanın değişik
147. ve öteki maddelerinde belirtilen Anayasa Mahkemesinin görevine giren
işlerden olmadığından bu konuya yönelen istemin reddine Fahrettin Uluç, Nihat
O. Akçakayalıoğlu, Ahmet H. Boyacıoğlu'nun değişik gerekçeleriyle ve sonuçta
oybirliğiyle, 5-
Cumhuriyet Senatosunun 14/6/1977 günlü birleşiminde Başkanlık Divanının
kuruluşuna ilişkin olmak üzere alınan karar yönünden dosyada eksiklik
olmadığına ve içtüzük düzenlenmesi açısından işin esasının incelenmesine, sözü
geçen kararla ilgili Cumhuriyet Senatosu tutanaklarının basılı nüshalarının,
basılmamışsa onanlı Örneklerinin Cumhuriyet Senatosu Başkanlığından istenmesine
oybirliğiyle, 1.7.1977
gününde karar verildi." IV-
ESASIN İNCELENMESİ: Esas
inceleme raporu, dava dilekçesi, iptali istenen Cumhuriyet Senatosu kararı ile
dayanılan Anayasa ve İçtüzük maddeleri, bunlarla ilgili yasama belgeleri ve
gerekli öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü : Dava
dilekçesinde, Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 14/6/1977 günlü birleşiminde
aldığı Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerinin yenilenmesi hakkındaki kararının
Anayasa'nın 67., 69., 70., 72., 73., 83-, 84. ve 85. maddelerine aykırılığı
ileri sürülmüştür. Anayasa'nın
67. maddesi, Millet Meclisinin genel oyla seçilen 450 milletvekilinden
kurulacağını hükme bağlamakta olup, Cumhuriyet Senatosuna ilişkin bir hükmü
içermemektedir. Anayasa'nın
69. maddesi de Millet Meclisine ilişkindir. Kaldı ki bu maddeyi davacının savını
doğrulayıcı nitelikte saymaya da olanak yoktur. Çünkü maddenin son fıkrasında,
"yenilenmesine karar verilen meclisin yetkileri, yeni Meclisin seçilmesine
kadar sürer" denilmektedir. Bu tümcenin karşıt kavramından, yeni meclisin
seçimi ile eski meclisin varlığının son bulacağı anlaşılmaktadır. Eski meclis
sona erince eski Başkanın ve Başkanlık Divanının görevlerinin devam etmesi
olanağı kalmaz. Bu nedenle söz konusu madde Başkan ve Başkanlık Divanı
seçiminin yenilenmesini zorunlu kılar. Anayasa'nın
70. ve 72. maddelerinde davaya etki yapacak ve çözüm getirecek hiç bir kural
yer almamıştır. Anayasa'nın
73. maddesinin ilk fıkrasında, genel olarak, Cumhuriyet Senatosu üyeliğinin
süresinin 6 yıl olduğu belirtilmiş; ikinci fıkrasında da genel oy ile ve Cumhurbaşkanınca
seçilen üyelerin üçte birinin her iki yılda bir yenileneceği hükme
bağlanmıştır. Bununla Anayasa koyucusu, Millet Meclisinden farklı olarak,
Cumhuriyet Senatosu bünyesinin her iki yılda bir değişmesini öngörmüştür. Aynı
maddenin dördüncü fıkrasında ise, 74. maddeye göre seçimlerin geriye
bırakılması yahut 69. ve 108. maddeye göre seçimlerin yemlenmesine karar
verilmesi hallerinde, Cumhuriyet Senatosu yenileme seçimlerinin de Millet
Meclisi seçimleri ile birlikte geriye bırakılması veya öne alınması
Öngörülmüştür. Bu fıkranın son cümlesinde de bundan sonraki Cumhuriyet Senatosu
yenileme seçimlerinin bu maddenin üçüncü fıkrası hükümlerine göre yapılacağı
açıklanmıştır. Yollama yapılan üçüncü fıkrada ise, Millet Meclisi genel
seçimlerinin yapılacağı yıla rastlayan yenileme seçimlerinin Millet Meclisi
genel seçimleri ile birlikte ve rastlamayanların genel seçimlerden sonra gelen
ikinci yılda, genel seçimler için kanunun belirttiği ayda yapılacağı kuralı yer
almıştır. 73. maddenin üçüncü fıkrasının normal zamanlarda yapılacak üçte bir
yenileme seçimleri hakkında olduğu, maddenin İçeriğini oluşturan kuralların
konuş sırasından açıkça anlaşılmaktadır. Bu fıkra ile dördüncü fıkra
hükümlerinin birlikte incelenmesinden çıkan sonuç ise; genel seçimlerin öne alınması
suretiyle yapılan Cumhuriyet Senatosu üçte bir yenileme seçimlerinin, iki yıl
sonraki 5 Haziran 1979 gününde değil, 1979 yılının Ekim ayının ikinci Pazar
günü yapılması gerekeceğidir. Gerçekten
seçimlerin öne alınması halinde, ilk toplantı yılının süresi hakkında,
Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün normal yasama dönemlerine ilişkin 1. maddesinin
uygulanması olanaksızdır. İçtüzükte bu konuyu karşılayabilecek başka bir kural
da bulunmamaktadır. O halde durumu Anayasanın 73. maddesinde öngörülen kuralların
amacı doğrultusunda ve Millet Meclisi İçtüzüğünün bu amaca dayalı 4. maddesi
hükmünün ışığı altında ele almak yerinde olacaktır. Böyle olunca seçimlerin
yenilenmesinden sonra gelen ilk toplantı yılının 5 Haziran 1977 gününden Ekim
1978 sonuna kadar sürdüğünün kabulü zorunludur. Burada bîr noktayı belirtmekte
yarar vardır. Seçimlerin yenilenmesi ile her ne suretle olursa olsun boşalan
üyelikler için yapılan seçimi birbiriyle karıştırmamalıdır. Boşalan üyeliğe
seçilen kimse bu maddenin son fıkrası hükmü gereğince yerine seçildiği üyenin
süresini tamamlar. Seçimlerin yenilenmesinde ise süre tamamlaması söz konusu
değildir. Bu
açıklamalar göstermektedir ki, üçte bir yenileme seçimlerinden sonra oluşan
Cumhuriyet Senatosunun, eskisinin devamı saymaya olanak yoktur. Bu nedenle de
yenileme seçimlerinden sonra Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerinin
yenilenmesinin Anayasaya ters düştüğü savı kabule elverişli değildir. Anayasanın
83. maddesi, Türkiye Büyük Millet Meclisinin her yılın Kasım ayının ilk
gününden kendiliğinden toplanacağını, meclislerin tatil ve ara vermeden sonra
nasıl toplanacaklarını hükme bağlamakta olup soruna çözüm getirecek ve etki
yapacak bir kuralı içermemektedir. Anayasa'nın
84. maddesi ise, meclislerin Başkanlık Divanlarının o meclisteki siyasî parti
gruplarının kuvvetleri ölçüsünde divana katılmalarını sağlayacak şekilde
kurulacağı kuralını getirmiştir. Dava konusu olayda; seçimler sonunda
Cumhuriyet Senatosundaki siyasî parti gruplarının kuvvet oranlarında değişiklik
meydana geldiğine ve oranların yanlış hesap edildiğine ilişkin bir sav ileri
sürülmüş değildir. Bundan başka, ortada Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün 5.
maddesinde açıklanan bir durumun varlığından da sözedilmez. Hal böyle olunca,
incelemenin Anayasa'nın 84. ve Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün 5. maddesinde
yazılı kurallar çerçevesinde sürdürülmesine yer ve gerek görülmemiştir. Millet
Meclisi ve Senato Başkanlarının ikişer yıl için seçilmelerini öngören kural da,
seçimlerin normal zamanlarda yapılması ve meclislerin Kasım'ın ilk gününde
toplanması ilkesine bağlıdır. Seçimlerin öne alınması veya geriye bırakılması
halinde bu kuralı uygulama olanağı olmadığı meydandadır. Davaya
dayanak tutulan Anayasa'nın 85. maddesinde de olaya ışık tutacak nitelikte bir
kural yoktur. Öte
yandan seçimlerin yenilenmesi sonunda oluşan Cumhuriyet Senatosu eski
Cumhuriyet Senatosunun devamı da değildir. Bu nedenle velevki Başkan veya
Başkanlık Divanı eski üyeleri yeniden Cumhuriyet Senatosu üyeliğine seçilmiş
olsunlar. Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerini yine de yenilemek gerekir.
Çünkü yeni seçilen parlementerler eskileri olmayabilir. Eski Cumhuriyet
Senatosu üyeleri olsalar bile Başkan veya Başkanlık Divanı seçimlerinde mutlaka
eski oylarını yineleyecekleri düşünülemez. Bu konuda eski meclislerin iradesi
yeni seçimler sonunda oluşan meclislerin iradesini bağlayamaz. Yukarıda
açıklanan nedenlerle davanın reddine karar verilmek gerekir. V.
SONUÇ: Cumhuriyet
Senatosunun 14/6/1977 günlü 54. birleşiminde alınan ve içtüzük düzenlemesi
niteliğinde bulunan Başkanlık Divanının yenilenmesine ilişkin kararın
Anayasa'ya aykırı olmadığına, iptal isteminin reddine, 4/10/1977
gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI Cumhuriyet
Senatosu Adalet Partisi Grubu kararının Başkanlık Divanı seçimlerinin iptali
isteğini kapsayıp kapsamadığı, bu yönden Dava dilekçesinin Grup kararına uygun
olup olmadığı sorunu : Cumhuriyet
Senatosu C.H.P. Grubu Başkanvekili ve arkadaşları tarafından Cumhuriyet
Senatosu Başkanlığına verilen bir önerge ile, Başkanlık Divanının ve
Komisyonların yeniden teşkili istenmiştir. Bu önerge, Cumhuriyet Senatosu Genel
Kurulunun 14/6/1977 günlü, 54. Birleşiminde kabul edilmiştir. Bunun
üzerine, Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 16/6/1977 günlü, 55. Birleşiminde
Cumhuriyet Senatosu Başkanı ile Başkanvekilleri, İdare âmirleri ve Divan
üyeleri seçimleri yapılmıştır. Senato Başkan seçiminin yapıldığı birinci
oturumun kapanma saati 16,25 dir. Başkanlık Divanı üyeleriyle ilgili diğer
seçimlerin yapıldığı ikinci oturum ise saat 16,55 de açılmış, 17,30 da
kapanmıştır. Cumhuriyet
Senatosu Adalet Partisi Grubu Genel Kurulunun 16 Haziran 1977 günü, saat 15,30
da yaptığı birleşime ilişkin tutanakta: Gündemde bulunan Cumhuriyet Senatosu
Başkanı ile Başkanlık Divanı üyelerinin değişmesi yolunda C.H.P. Grubunca
verilen ve genel kurulca kabul edilen önerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanının
vazifesine süresinden önce son verilmesine ve yerine yeni başkan ve Divan
üyelerinin seçimine dair mevzuun müzakere edildiği, ...... Başkanlık Divanının
vazifelerinin sona erdirilmesi kararının esas ve biçim yönünden Anayasa'ya ve
içtüzüğe aykırı olduğu, ...... bu nedenle Anayasa Mahkemesine dava açılmasına
karar verildiği, belirtilmiştir. Cumhuriyet
Senatosu Adalet Partisi Grubu Başkan ve Başkanvekili imzasıyle Anayasa
Mahkemesi Başkanlığına verilen 24 Haziran 1977 günlü dava dilekçesinde:
Başkanlık Divanının ve Cumhuriyet Senatosu Başkanının süresinin sona
erdirilmesine karar alınması ve bu yanlış karara dayanılarak Cumhuriyet
Senatosu Başkanının süresi ve görevi hukuken devam ederken yeni bir başkan
seçilmesi ve Divanın yeniden teşkili, Başkan ve Divan üyeleri seçiminin netice
itibariyle Anayasa ve içtüzüğe aykırı olması sebebiyle Cumhuriyet Senatosunda
14 Haziran 1977, 15 Haziran ve 16 Haziran 1977 günleri yapılmış olan seçimlerin
ve buna bağlı işlemlerin iptali istemi yeralmıştır. Yukarıdaki
açıklamalardan da anlaşılacağı üzere Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun;
14/6/1977 günlü birleşiminde Başkanlık Divanının yeniden teşkil edilmesi
kararlaştırılmış, 16/6/1977 günlü birleşiminde ise Başkan ile Başkanlık Divanı
üyeleri seçilmiştir. Cumhuriyet Senatosu Başkan seçimi saat 16,25 de sona eren
birinci oturumda, Divan Üyelerinin seçimleri ise saat 16,55 de başlayıp 17,30
da kapanan ikinci oturumda yapılmıştır. Oturumların
açılma ve kapanma saatleri ile beraber seçimlere başlanmadan Önce oturumlarda
yapılan yoklama ve çeşitli konuşmalar da dikkate alındıkça; 16/6/1977 gününde
Cumhuriyet Senatosu Başkan ve Divan üyeleri seçimlerine geçilmeden Cumhuriyet
Senatosu Adalet Partisi Grubu Genel Kurulunun toplanmış ve Anayasa Mahkemesine
iptal davası açılması kararını almış olduğu sonucu açıkça ortaya çıkmaktadır.
Böyle olunca da, bu Grup kararının, yapılan başkanlık divanı seçimlerini de
kapsadığı ileri sürülemez. Ve dolayısiyle dava dilekçesinin Grup kararına uygun
olduğu da söylenemez. Bu
nedenle davanın, seçimlerin iptaline yönelik bölümünün yetki sınırı aşılarak
açılmış olduğu kanısına varıldığından çoğunluğun bu konuya ilişkin kararına
karşıyım. Üye Ahmet Koçak KARŞIOY
YAZISI Mahkememizin
1977/120 sayılı kararında, Sayın Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoy yazısının 2 ve
3 numaralı bentlerinde belirtilen görüş ve düşüncelere katılıyorum. Üye Fahrettin Uluç KARŞIOY
YAZISI Dava
dilekçesinin sonuç ve istem kesiminin 2. maddesinde : "Başkan ve Divan
üyeleri seçiminin netice itibariyle Anayasa'ya ve İçtüzüğe aykırı olması
sebebiyle Cumhuriyet Senatosunda 14 Haziran 1977, 15 Haziran ve 16 Haziran 1977
günleri yapılmış olan seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin iptalini saygılarımızla
arz ve rica ederiz" diye istem belirlenmektedir. Bu dilekçeye göre istem : A-
Cumhuriyet Senatosu Başkanı ve Başkanlık divanı seçimlerinin yenilenmesine
ilişkin Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 14 Haziran 1977 günlü kararının, B-
16 Haziran 1977 günü yapılan seçimlerin iptallerine karar verilmesi dileğini
içermektedir. Oysa,
Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grup Genel Kurulu dilekçenin kapsadığı,
16/6/1977 günlü seçiminin iptali için bir karar almamış ve bu konuda dava
açılması için de yetki vermemiştir. Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun
16/6/1977 Perşembe günlü, 55. Birleşimi saat 15.00 de açılmıştır. Cumhuriyet
Senatosu Başkanlığı için bu oturumda seçim yapılmış ve bu 55. Birleşimin
birinci oturumu saat 16.25 de kapatılmıştır. Öteyandan
dava dilekçesine ilişkin olarak gönderilen C. Senatosu Adalet Partisi Grup
Genel Kurulu 10. Birleşiminin tutanak özetine göre adı geçen Parti Grup Genel
Kurulunun aynı günde yani 16/6/1977 Perşembe günü saat 15.30 da toplandığı ve:
"gündemde bulunan Cumhuriyet Senatosu Başkanı ile Başkanlık Divanı
üyelerinin değişmesi yolunda C.H.P. grubunca verilen ve Genel Kurulca kabul
edilen Önerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanının vazifesine süresinden önce son
verilmesine ve yerine yeni başkan ve divan üyelerinin seçimine dair mevzuun
müzakeresine karar..." verilmiş ve görüşme sonucu : "... ilişik
listede isimleri ve imzaları bulunan üyeler ittifak ile Anayasa Mahkemesine
dava açılmasına ve dava arzuhalinin Grup Başkanlık Divanınca hazırlanmasına ve
Başkanın imzasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilerek işbu
zabıt Başkanlık Divanınca tanzim ve imza edildi" denilmiştir. Tutanağa
göre Cumhuriyet Senatosu saat 15.00 de, dava konusu seçim işlemlerini görüşür
ve gerekli işleri yaparken ve seçim sonucu belli olmadan Cumhuriyet Senatosu,
Genel Kurul toplantı saatinden yarım saat sonra, saat 15.30 da Cumhuriyet
Senatosu Adalet Partisi Grup Genel Kurulu toplanmıştır. Bu duruma göre : 1-
Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grup Genel Kurulunun 10. Birleşiminin
tutanak özetinin incelenmesi sonucu görüşme ve dava konusunun, 14/6/1977 günlü
Cumhuriyet Senatosunun seçimlerin yenilenmesine ilişkin kararı olduğu
anlaşılmaktadır. 2-
Adalet Partisi Grup Genel Kurulunun söz konusu kararının, Cumhuriyet Senatosu Genel
Kurulunun 16/6/1977 günü yaptığı yeni başkan seçimini de kapsadığına ilişkin
hiç bir açıklık yoktur. 3-
Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunda 16/6/1977 günü yapılan Başkan seçimine
karşı Anayasa Mahkemesine dava açılması için, grup Başkanlık Divanınca dilekçe
hazırlanmasına ve grup Başkanının imzasiyle dava açılmasına yetki verildiği de
belirtilmemiştir. 4-
Bütün bu belgesel verilerin dışında, dava dilekçesinin Cumhuriyet Senatosu
Başkam seçiminin Anayasa'ya aykırı olduğu savını kapsadığı bir varsayımla kabul
edilse bile, böylesine kesin bir sonuca ulaşmanın hukuk ve yargısal yönden
doğru olacağı sonucuna varılması olanağı yoktur. Çünkü, yukarıda tutanaklarda
açıklandığına göre Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunda Başkan seçimi yapılmakta
iken ve daha seçim sonucu belli olmadan ne yolda çıkacağı kesinlikle
bilinemeyen bir karara karşı Anayasa Mahkemesinde dava açılmasına ve dava
dilekçesinin grup Başkanlık Divanınca hazırlanmasına ve dilekçenin de grup
Başkanınca imzalanmasına karar verilmesi olanağı yoktur. Cumhuriyet Senatosunun
başkan seçimi için yaptığı 55. Birleşimin birinci oturumu saat 16.25 de
kapanmış, oysa, Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grup Genel Kurulu, Başkan
seçimine karşı karar almak üzere bir saat beş dakika önce toplanmıştır. Bu
nedenlerle dava dilekçesinin, 16/6/1977 günlü seçiminde iptali istemini
içerdiği ve Adalet Partisi grup Genel Kurulu kararına uygun olduğu yolunda
verilen çoğunluk görüşüne karşıyım. Üye Ahmet Erdoğdu KARŞIOY
YAZISI Mahkememizin
1977/120 sayılı kararında. Sayın Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoy yazısının 2
numaralı bendinde belirtilen görüş ve düşüncelere katılıyorum. Üye Ahmet Salih Çebi İLK
İNCELEMEDE KARŞIOY YAZISI 1)
Mahkememiz Sayın Çoğunluğunun kabulünün aksine davacı Parti'nin dava dilekçesi
ile, Cumhuriyet Senatosundaki grubu kararı aralarında tam uygunluk yoktur. 2)
Cumhuriyet Senatosu Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerine yönelen itiraz Sayın
Çoğunluğumuzun gösterdiğinden başka gerekçe ile reddedilebilirdi. İşin
ilk inceleme evresinde ele alınan iki konudan 1. için karşıoy'um ve 2. için
ayrık düşüncem Sayın Ahmet H. Boyacıoğlu'nun bu karara bağlı karşıoy
yazılarında belirttikleri gibidir. Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu KARŞIOY
YAZISI I-
Dava dilekçesinin "Netice ve talep" kesiminde "Başkan ve divan
üyeleri seçiminin netice itibariyle Anayasaya ve içtüzüğe aykırı olması
sebebiyle Cumhuriyet Senatosunda 14 Haziran 1977, 15 Haziran ve 16 Haziran 1977
günleri yapılmış olan seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin iptalini
saygılarımızla arz ve rica ederiz" sözleri yer almaktadır. 22/4/1962
günlü, 44 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanunun 26. maddesinin ikinci fıkrasında "Anayasaya aykırılık iddiasiyle
iptal davası açan, kanunların veya yasama Meclisi İçtüzüklerinin hangi
hükümlerinin Anayasa'nın hangi maddelerine aykırı olduğunu ve gerekçelerinin
neden ibaret bulunduğunu açıklamak zorundadır" kuralını koyduktan sonra
bunun yaptırımını da 4. ve 5. fıkralarda göstermiştir. Dava
dilekçesinde yer alan "buna bağlı işlemler" sözcüğü, metni yukarıya
alınan 26. maddenin ikinci fıkrasındaki kurala açıkça aykırıdır. Çünkü sözü
edilen yasa, bunların ne olduğunu açıklamayı davacıya yüklemiş ve Anayasa
Mahkemesini böyle bir araştırma yükümü altına sokmamıştır. Bu durumda dava
dilekçesini 26. maddenin ikinci fıkrasındaki buyurucu kural karşısında noksan
saymak gerekir. Bu noksanlık aynı maddenin 4. fıkrası uygulanmak suretiyle
davacıya gidertilmelidir. Bu
usuli işlem yapılmaksızın dilekçeyi eksiksiz sayan Çokluk görüşüne karşıyım. II-
Dava dilekçesinde 14/6/1977 ve 16/6/1977 günlü kararların iptali istenmektedir.
Oysa Anayasa Mahkemesinde dava açılmayı öngören grup kararı, 16/6/1977 gününde
yapılan seçimin iptali hususunu içermemekte, grup Başkanı veya vekillerine bu
konuda dava açma yetkisi vermemektedir. Dava
dilekçesine bağlı olarak verilen grup genel kurulu tutanak özetinde
"gündemde bulunan Cumhuriyet Senatosu Başkanı ile Başkanlık Divanı
üyelerinin değişmesi yolunda Cumhuriyet Halk Partisi Grubunca verilen ve Genel
Kurulca kabul edilen önerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanının vazifesine
süresinden önce son verilmesine ve yerine yeni Başkan ve Divan üyelerinin
seçimine dair Mevzuun müzakeresine karar verildi" sözleri yer almakta ve
saat olarak da 15.30 gösterilmektedir. Gösterilen bu saatte henüz Cumhuriyet
Senatosu başkanı seçimi yapılmamıştır. Tutanaklara göre Cumhuriyet Senatosu
Başkanlık seçimi 16/6/1977 günü saat 16.25 de tamamlanmış ve oturum bu saatte
kapanmıştır. Aynı gün saat 16.55 de oturum yeni seçilen Başkan tarafından
açılmış, Başkanlık Divanı seçimi yapılarak birleşim 17.30 da kapatılmıştır. Grup
Genel Kurulu tutanak özetinde toplantı saati olarak 15.30 gösterildiğine bir
gündem düzenlenmiş bulunduğuna ve görüşmelerin tanzim edilmiş bulunan bu gündem
üzerinde cereyan ettiği açıkça anlaşıldığına göre, Anayasa Mahkemesine iptal
davası açılması hususu da 14/6/1977 günlü karar olmak lâzım gelir. Çünkü
Anayasa Mahkemesinde dava açılması kararı alındığında Cumhuriyet Senatosu
Başkanı seçimi tamamlanmamış ve sonuca bağlanmamış bulunmakta idi. Biran için
Grup Genel Kurulu kararı içeriğinde, yapılmamış olan seçime karşı dava açılması
hususunun da bulunduğu bir varsayım olarak kabul edilse dahi, gerçekleşmemiş ve
tamamlanmamış bir konu hakkında önceden dava açılmasına karar alınması olanağı
da olmadığından böyle bir karar yok sayılmak gerekir, Bu
durumda dâva dilekçesinin, grup Genel Kurulu kararına aykırı olarak ve yetki
dışında 16/6/1977 günlü seçimin iptalim de içerecek biçimde düzenlendiği
tutanaklardan açıkça anlaşıldığından, dilekçenin grup kararına uygun olduğu
yolundaki çokluk görüşüne karşıyım. III-
Cumhuriyet Senatosu Başkanı ve Başkanlık divanı seçimlerinin iptaline yönelen
istemin reddine ise, yukarıda açıklanan gerekçelerle katılıyorum. Üye Ahmet H. Boyacıoğlu