ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2023/86 Karar Sayısı : 2023/92 Karar Tarihi : 18/5/2023 R.G. Tarih - Sayı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Uşak 3. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004
tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 17/10/2019 tarihli ve 7188
sayılı Kanun’un 23. maddesiyle başlığı ile birlikte yeniden düzenlenen 250.
maddesinin Anayasa’nın 2., 9., 15., 36., 37., 38., 138. ve 140. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Sanık hakkında genel güvenliğin kasten tehlikeye
sokulması suçundan açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 250. maddesi
şöyledir: “ Seri muhakeme usulü Madde 250 –
(Mülga: 2/7/2012-6352/105 md.) (Başlığı ile Birlikte Yeniden
Düzenleme:17/10/2019-7188/23 md.) (1) Soruşturma evresi sonunda aşağıdaki suçlarla ilgili
olarak kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde seri
muhakeme usulü uygulanır: a) Türk Ceza Kanununda yer alan; 1. Hakkı olmayan yere tecavüz (madde 154, ikinci ve
üçüncü fıkra), 2. Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (madde
170), 3. Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (madde 179, ikinci
ve üçüncü fıkra), 4. Gürültüye neden olma (madde 183), 5. Parada sahtecilik (madde 197, ikinci ve üçüncü fıkra), 6. Mühür bozma (madde 203), 7. Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (madde
206), 8. Kumar oynanması için yer ve imkan sağlama (madde 228,
birinci fıkra), 9. Başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin
kullanılması (madde 268), suçları. b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar
ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 13 üncü maddesinin birinci, üçüncü ve
beşinci fıkraları ile 15 inci maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında
belirtilen suçlar. c) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 93
üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen suç. d) 13/12/1968 tarihli ve 1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt
ve Benzeri Oyun Alet ve Makinaları Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde belirtilen
suç. e) 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler
Kanununun ek 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde
belirtilen suç. (2) Cumhuriyet savcısı veya kolluk görevlileri,
şüpheliyi, seri muhakeme usulü hakkında bilgilendirir. (3) Cumhuriyet savcısı tarafından seri muhakeme usulünün
uygulanması şüpheliye teklif edilir ve şüphelinin müdafii huzurunda teklifi
kabul etmesi hâlinde bu usul uygulanır. (4) Cumhuriyet savcısı, Türk Ceza Kanununun 61 inci
maddesinin birinci fıkrasında belirtilen hususları göz önünde bulundurarak,
suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında tespit
edeceği temel cezadan ve koşulları bulunduğu takdirde zincirleme suça ilişkin
hükümler uygulandıktan sonra belirlenen cezadan yarı oranında indirim uygulamak
suretiyle yaptırımı belirler. (5) Dördüncü fıkra uyarınca sonuç olarak belirlenen
hapis cezası Cumhuriyet savcısı tarafından, koşulları bulunması hâlinde Türk
Ceza Kanununun 50 nci maddesine göre seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya 51
inci maddesine göre ertelenebilir. (6) Bu maddeye göre belirlenen yaptırımlar hakkında,
Cumhuriyet savcısı tarafından, koşulları bulunması hâlinde 231 inci madde
kıyasen uygulanabilir. (7) Bu madde kapsamında yaptırım uygulanması, güvenlik
tedbirlerine ilişkin hükümlerin uygulanmasına engel teşkil etmez. (8) Cumhuriyet savcısı, şüpheli hakkında seri muhakeme
usulünün uygulanmasını yazılı olarak görevli mahkemeden talep eder. Talep
yazısında; a) Şüphelinin kimliği ve müdafii, b) Mağdur veya suçtan zarar görenlerin kimliği ile varsa
vekili veya kanuni temsilcisi, c) İsnat olunan suç ve ilgili kanun maddeleri, d) İsnat olunan suçun işlendiği yer, tarih ve zaman
dilimi, e) Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise,
gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile bunların süreleri, f) İsnat olunan suçu oluşturan olayların özeti, g) Üçüncü fıkrada belirtilen şartların gerçekleştiği, h) Belirlenen yaptırım ile beşinci ve altıncı fıkra
uygulanmış ise bunlara ilişkin hususlar ve güvenlik tedbirleri, gösterilir. (Ek
cümle:8/7/2021-7331/22 md.) Bu fıkraya aykırı olarak düzenlendiği, belirlenen
yaptırımda maddi hata yapıldığı, yaptırım hakkında 231 inci veya Türk Ceza
Kanununun 50 nci ve 51 inci maddelerinin uygulanmasında objektif koşulların
gerçekleşmediği ya da teklif edilen cezanın mahiyetine uygun bir güvenlik
tedbiri belirtilmediği anlaşılan talep yazısı, eksikliklerin tamamlanması
amacıyla mahkemece Cumhuriyet başsavcılığına iade edilir. Cumhuriyet savcısı
tarafından eksiklikler tamamlandıktan ve hatalı noktalar düzeltildikten sonra
talep yazısı yeniden düzenlenerek mahkemeye gönderilir. (9) Mahkeme, şüpheliyi müdafii huzurunda dinledikten
sonra üçüncü fıkradaki şartların gerçekleştiği, eylemin seri muhakeme usulü
kapsamında olduğu ve dosyadaki mevcut delillere göre mahkûmiyet kararı
verilmesi gerektiği kanaatine varırsa talep yazısında belirtilen yaptırımdan
daha ağır olmamak üzere dört ila yedinci fıkra hükümleri doğrultusunda hüküm
kurar; aksi takdirde talebi reddeder ve soruşturmanın genel hükümlere göre
sonuçlandırılması amacıyla dosyayı Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Mazeretsiz
olarak mahkemeye gelmeyen şüpheli, bu usulden vazgeçmiş sayılır. (10) Seri muhakeme usulünün herhangi bir sebeple
tamamlanamaması veya soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması
amacıyla Cumhuriyet başsavcılığına gönderilmesi hâllerinde, şüphelinin seri
muhakeme usulünü kabul ettiğine ilişkin beyanları ile bu usulün uygulanmasına
dair diğer belgeler, takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil
olarak kullanılamaz. (11) Suçun iştirak hâlinde işlenmesi durumunda
şüphelilerden birinin bu usulün uygulanmasını kabul etmemesi hâlinde seri
muhakeme usulü uygulanmaz. (Ek
cümle: 8/7/2021-7331/22 md.) Seri muhakeme usulü, bu kapsama giren bir
suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde
uygulanmaz. (12) Seri muhakeme usulü, yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı
ile sağır ve dilsizlik hâllerinde uygulanmaz. (13) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma
dosyasında yer alan adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir
nedenle şüpheliye ulaşılamaması hâlinde, seri muhakeme usulü uygulanmaz. (14) (Değişik:8/7/2021-7331/22
md.) Dokuzuncu fıkra kapsamında mahkemece kurulan hükme itiraz edilebilir.
İtiraz mercii, itirazı üçüncü ve dokuzuncu fıkralardaki şartlar yönünden
inceler. (15) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar
Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan
ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ahmet Hakan
SOYTÜRK tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın 152. ile
30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan
mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı
kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması
durumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya
yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine
başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir
davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması
gerekir. Uygulanacak kural ise davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan
sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde
etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. 3. İtiraz
yoluna başvuran Mahkeme, 5271 sayılı Kanun'un seri muhakeme usulünü düzenleyen
250. maddesinin iptalini talep etmiştir. 4. Anılan maddenin (1)
numaralı fıkrasında aynı fıkranın (a), (b), (c), (d) ve (e) bentlerinde sayılan
suçlarla ilgili olarak Cumhuriyet savcısı tarafından yürütülen soruşturma
evresi sonunda kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği
takdirde söz konusu usulün uygulanacağı belirtilmiştir. 5. Soruşturma evresi, söz konusu Kanun’un
2. maddesinde “… yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden
iddianamenin kabulüne kadar geçen evre… ” olarak tanımlanmıştır. Bu
itibarla seri muhakeme usulü ancak soruşturma evresinin sonunda ve kamu davası
açmaya yeterli şüphe elde edildiği durumda uygulanabilecektir. 6. Bakılmakta olan dava ise seri muhakeme
usulünün uygulanmasının talep edildiği bir yargılamaya ilişkin olmayıp genel
hükümlere göre yapılan kovuşturma işlemi niteliğindedir. Dolayısıyla bu aşamada
seri muhakeme usulünün uygulanması mümkün değildir. 7. Açıklanan nedenle kuralın itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu
davada bu aşamada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. III. HÜKÜM 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu’nun 17/10/2019 tarihli ve 7188 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle başlığı
ile birlikte yeniden düzenlenen 250. maddesinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı
bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 18/5/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE