ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/27 Karar Sayısı : 2007/84 Karar Günü : 22.11.2007 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 26.12.2007 - 26738 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Onbirinci
Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 20.3.1997 günlü, 570 sayılı
Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri ile İlgili Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin Geçici
1. maddesinin, Anayasa'nın 10. ve 60. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Emekli ikramiyesine ilişkin işlem ile bu işlemde esas alınan
Bakanlar Kurulu Kararı'nın iptali için açılan davada, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 570 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri ile İlgili Bazı
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun
Hükmünde Kararname'nin Geçici 1. maddesi şöyledir: “ 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun değişik
Ek 20 inci maddesine göre verilecek emekli ikramiyesinin hesaplanmasında,
anılan Kanunun Ek 70 inci maddesinin (b) bendindeki oranlardan %160 oranı; 1997
yılında %75, 1998 yılında %100, 1999 yılında %130; %100 oranı; 1997 yılında
%60, 1998 yılında %75, 1999 yılında %90; %60 oranı; 1997 yılında %40, 1998
yılında %45, 1999 yılında %50; %35 oranı; 1997 yılında %26, 1998 yılında %28,
1999 yılında %30 olarak uygulanır.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. ve 60. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in
katılmalarıyla 16.4.2003 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, emekli ikramiyesinin hesaplanmasında 1997, 1998
ve 1999 yılları için farklı oranların uygulanmasının bu yıllarda emekli
olanlarla bu yıllar sonrasında emekli olanlar arasında eşitsizlik oluşturduğu
ve bu yolla sosyal güvenlik hakkına sınırlama getirildiği belirtilerek,
kuralın, Anayasa'nın 10. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 570 sayılı KHK'nin Geçici 1. maddesi, emekli ikramiyesine ilişkin
düzenleme içermektedir. Emekli ikramiyesi, emeklilik hakkını elde eden 5434
sayılı Yasaya tabi personele emekli oldukları tarihte bir defaya mahsus olmak
üzere o günün mevzuatı ile gösterge ve katsayıları esas alınarak yapılan bir
ödemedir. T.C. Emekli Sandığı'nca ödenen emekli ikramiyeleri, 5434 sayılı
Yasa'nın 89. maddesine göre yazı ile istenilmesi üzerine en çok iki ay içinde
faturası karşılığında emeklinin kurumunca Sandığa ödenmektedir. İtiraz konusu kuralla, emekli ikramiyesine hak kazanılması
durumunda ödenecek ikramiye miktarının tespitine esas aylık hesabında dikkate
alınan oranlarda yıllara göre bir kademelendirme öngörülerek ödemenin
yapılacağı belirtilmektedir. Anayasa'nın 10. maddesinde “…Devlet organları ve idare
makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket
etmek zorundadırlar.” denilmektedir. Eşitlik ilkesi, birbiriyle aynı
durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve
toplulukların yaratılmasını engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı
düzenleme, eşitliğe aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik, mutlak
ve eylemli eşitlik değil hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumların aynı,
ayrı hukuksal durumların ayrı kurallara bağlı tutulması Anayasa'nın eşitlik
ilkesine aykırılık oluşturmaz. Anayasa'nın “Sosyal güvenlik hakkı” başlıklı 60. maddesinin
birinci fıkrasında, “ Herkes sosyal güvenlik hakkına
sahiptir. ” denilmektedir. Bu kural bireylere yaşlılık,
hastalık, kaza, ölüm ve malûllük gibi sosyal riskler karşısında asgarî ölçüde
bir yaşam düzeyi sağlamak amacını gerçekleştirmeye yöneliktir. Maddenin ikinci
fıkrasında bu görevin Devlet tarafından oluşturulacak kuruluşlar yoluyla yerine
getirileceği öngörülmüştür. Çağdaş uygarlığın simgesi olarak tüm toplumlarca benimsenmiş ve
evrensellik kazanmış olan sosyal güvenlik kavramı, özde bireyin karşılaşacağı
tehlikelere karşı güvence arayışının ürünüdür. Bireye, güç günlerinde asgarî
bir güvence sağlamak sosyal güvenliğin temel amacıdır. Günümüzde, sosyal
güvenlik politikalarının temelini, sosyal risklerin bireyler üzerindeki
etkilerinin giderilmesi çabaları oluşturmaktadır. Anayasa, sosyal güvenliğin
sağlanması konusunda Devlete görevler vermiş, alınabilecek tedbirlerin tümünü
alma yükümlülüğünü getirmiş, ancak bunu da Devletin malî gücü ile
sınırlamıştır. İtiraz konusu kuralla, emekli aylığına hak kazanıldığı yılda
geçerli olan ikramiye oranlarının esas alınacağı ve eşitliğin ilgili yılda
emekli olanlar arasında aranacağı kuşkusuzdur. Ayrıca, sosyal güvenlik hakkını
ortadan kaldırmayan, aktueryal dengeler, ekonomik istikrar ve mali kaynakların
yeterliliği ölçütleri gözönünde tutularak yapılan düzenlemeler için Anayasa'nın
60. maddesine aykırılıktan sözedilemez. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 10. ve 60.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Şevket APALAK bu görüşe katılmamıştır. VI- SONUÇ 20.3.1997 günlü, 570 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri ile
İlgili Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun Hükmünde Kararname'nin geçici 1. maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve itirazın REDDİNE, Şevket APALAK'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 22.11.2007
gününde karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit ADALI Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ AZLIK
OYU 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu'nun 570 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname ile değişik ek 70. maddesinde, ek göstergeler esas alınarak
belirlenen oranların emekli keseneğine ve kurum karşılığına tabi tutulacağı, bu
tutarların emekli aylığı ve ikramiyenin hesaplanmasına dahil edileceği
öngörülmüştür. Anılan Yasa'nın ek 20. maddesinde ise, her tam fiili hizmet yılı
için aylık bağlamaya esas tutarların bir aylığının emekli ikramiyesi olarak
verileceği açıklanmıştır. Bu oluşa karşın, 570 sayılı Kanun Hükmünde Kararname başvuruya
konu olan geçici 1. maddesiyle ana kuraldan ayrılarak, emekli keseneğine tabi
tutulan oranları emekli ikramiyesinin hesaplanmasında daha düşük miktarlara
indirmiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik, idari makamların bütün
işlemlerinde eşitliği amaçlamaktadır. Anayasal eşitlik, duran bir aynı durumu
değil, başlangıçtan itibaren süren bir aynı konumu ilke almalıdır. Aynı
miktarda emekli keseneklerini ödeyen Sandık katılımcılarından bir kısmı
yönünden emekli ikramiyesinde göz önüne alınacak kesenek oranlarının
azaltılması ve bu durumun üç yıl için sınırlanması, o üç yılda emekli olanlarla
diğerleri arasında eşitsizliğe neden olacaktır. Burada değerlendirilmesi
gereken, emekliliğin hak kazanıldığı zamanki değil, ikramiyeye esas alınan
keseneklerin kesilmeye başlandığı ve sürdüğü dönemdeki yükümlülüğün
sergilenmesindeki eşitliktir. Böylece, yükümlülükteki eşitlik, bu yükümlülüğün
getireceği sonuçlarda da eşitliği gerektirecektir. Öte yandan, hukuk devleti ilkesinin alt başlıklarından olan
öngörülebilirlik ve tutarlılık ilkeleri de, az önce de değinildiği gibi, emekli
aylığı ve emekli ikramiyesine esas olacak kesenek oranlarının aynı olması, aynı
doğrultuda sonuç vermesini gerektirir. Başka bir anlatımla, belli bir kesenek
oranıyla gerçekleşen Sandık katılımı, bu kapsamdaki tüm iştirakçiler yönünden
aynı ölçütlerin uygulanması sonucunu vermelidir. Kesenek alırken yüksek tutulan
oranın, ikramiye sırasında azaltılması hukuk devleti ilkesine ve sosyal
güvenlik hakkına da aykırı olacaktır. Bu belirlemeler yanında, ikramiyenin ilgili kurumca Sandık'a
ödenmesi; kesenek olgusu, bunun Sandık gelirleri arasında bulunması, bu konuda
belirleyici işlemin Sandık'ça gerçekleştirilmesi ve kamu idare ve kurumlarının
Devlet'in genel görünümünü oluşturmaları karşısında, anayasal “eşitlik” ve
“hukuk devleti” ilkelerinin temelinde olan hukuksal felsefenin nedenlerini
etkilemiyecektir. Bu nedenlerle Anayasa'nın 2., 10. ve 60. maddelerine aykırı
kuralın iptali gerekeceği oyuyla karara karşıyım. Üye Şevket
  APALAK