ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/44 Karar Sayısı : 2007/31 Karar Günü : 21.3.2007 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 29.11.2007-26715 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi
üyeleri Ali TOPUZ, Haluk KOÇ ve 112 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 2.3.2005 günlü, 5310
sayılı Denizcilik Müsteşarlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesiyle 10.8.1993 günlü,
491 sayılı Denizcilik Müsteşarlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname'ye eklenen; 1- Ek madde 9'un (b) bendinin, 2- Ek madde 10'un; a- Birinci fıkrasının ilk tümcesinin b- Üçüncü fıkrasının c- Dördüncü fıkrasının (b) bendinin, 3- Ek madde 11'in; a- Birinci fıkrasının, b- Beşinci fıkrasının, c- Altıncı fıkrasının, “…ile özel öğretim kurumlarının, Milli
Eğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca ilgili oldukları Mevzuat
hükümlerine göre denetimine…” bölümünün, Anayasa'nın 2., 6.,7., 8.,10.,11.,130., 131.,132. ve 138.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin
durdurulmasına karar verilmesi istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları 2.3.2005 günlü , 5310 sayılı Yasa'nın iptali istenilen
kural ve bölümlerini içeren maddeleri şöyledir: 91Açıklamalı Kanun-İçtihat Programından 91(Akip)alınmıştır. 1- Ek Madde 9 Gemiadamlarının eğitimi; a) Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksekokullar ile Millî Eğitim
Bakanlığına bağlı ortaöğretim okulları ve yaygın eğitim kurumları ile Deniz
Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumları, b) Kuruluş amaçları gemiadamlarına eğitim vermek olan ve
Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü üzerine Millî Eğitim Bakanlığının izni
ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılan özel öğretim kurumları, Tarafından verilir. 92Açıklamalı Kanun-İçtihat
Programından 92(Akip)alınmıştır. 93Açıklamalı Kanun-İçtihat Programından 93(Akip)alınmıştır. 2- Ek Madde 10 Gemiadamlarının eğitimi, sınavları ve belgelendirilmelerine
ilişkin usûl ve esaslar, Millî Eğitim Bakanlığının görüşü alınarak Denizcilik
Müsteşarlığı tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirlenir. Gemiadamları
sınavları, Gemiadamları Sınavları Merkezi tarafından yapılır. Sınava
gireceklerden alınacak ücret, Denizcilik Müsteşarlığı ve Maliye Bakanlığınca
belirlenir. Her yıl belirlenecek bu ücret bütçeye gelir yazılmak üzere
Denizcilik Müsteşarlığının saymanlık hizmetini yapan saymanlık hesabına
yatırılır. Gemiadamları Sınavları Merkezi tarafından yapılacak harcamalar bu
amaçla bütçeye konulan ödenekten karşılanır. Gemiadamları Sınavları Merkezinin oluşturulması, görevleri ve
merkezle ilgili her türlü faaliyet, sınavda görev alacak kişiler ile alınacak ücretler
ve diğer malî konulara ilişkin usûl ve esaslar Maliye Bakanlığının görüşü
alınarak Denizcilik Müsteşarlığı tarafından hazırlanacak yönetmelikle
belirlenir. Eğitim ve öğretim programları ile staj süreleri, Denizcilik
Müsteşarlığının belirlediği asgarî programlar ve staj sürelerini karşılamak ve
belgelendirmek kaydıyla; a) Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar ile Millî Eğitim
Bakanlığına bağlı orta öğretim okulları ve yaygın eğitim kurumları ile Deniz
Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumlarında kendi mevzuatlarına, b) Özel öğretim kurumları tarafından her seviyedeki yeterlik
belgesine yönelik verilen eğitimler, Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü
alınarak Millî Eğitim Bakanlığınca onaylanan öğretim programına, Göre gerçekleştirilir. 94Açıklamalı Kanun-İçtihat
Programından 94 95Açıklamalı Kanun-İçtihat Programından 95(Akip)alınmıştır. 3- Ek Madde 11 Gemiadamlarına ilişkin eğitim, öğretim, sınav ve belgelendirme
yapan kamu veya özel kurum ve kuruluşları denetlemek; denetleme faaliyetlerinin
plânlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi işlemlerini gerçekleştirmek üzere
Denizcilik Müsteşarlığında Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu oluşturulmuştur. Kurul; bir başkan ve altı üyeden oluşur. Kurul başkan ve üyeleri;
Millî Eğitim Bakanlığı, Denizcilik Müsteşarlığı ve deniz ticaret odaları ile
denizcilik eğitimi veren kamu ve özel öğretim kurumlarının hukuk veya
denizcilik alanlarında tecrübeli, en az lisans düzeyinde eğitim almış
mensuplarından Denizcilik Müsteşarı tarafından önerilen adaylar arasından
Denizcilik Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan tarafından seçilir. Kurul tarafından denetlenecek özel kuruluşlar ile kamu kurum ve
kuruluşlarınca, denetim için denetimin niteliğine göre belirlenecek ücret
bütçeye gelir yazılmak üzere Denizcilik Müsteşarlığının saymanlık hizmetini
yapan saymanlık hesabına yatırılır. Kurul tarafından yapılacak harcamalar ile
kurul üyeleri ve denetçilerin ücretleri bu amaçla bütçeye konulan ödenekten
karşılanır. Başkan ve kurul üyelerine, ayda dörtten fazla olmamak üzere her
toplantı günü için (3000) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı
sonucu bulunacak tutar üzerinden toplantı ücreti ödenir. Kurul başkan ve üyelerinin seçimi, görev süreleri ve görevlerinin
sona ermesi, denetleme görevini yerine getireceklerin seçimi, görev ve
yetkileri, denetlemenin esas ve usûlleri, denetleme ücretleri ve diğer
giderler, malî hususlarda Maliye Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle
Denizcilik Müsteşarlığınca hazırlanarak yürürlüğe konulacak yönetmelikle
belirlenir. Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar ile Millî Eğitim
Bakanlığına bağlı orta öğretim okulları ve Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı
öğretim kurumlarının tâbi oldukları mevzuata göre denetimi ile özel
öğretim kurumlarının, Millî Eğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca
ilgili oldukları mevzuat hükümlerine göre denetimine ilişkin hükümler
saklıdır. B- Dayanılan Anayasa Kuralları Anayasa'nın 2.,6.,7., 8.,10., 11.,130.,131.,132. ve 138.
maddelerine dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ,, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A.Necmi ÖZLER, Fettah OTO ve Serdar
ÖZGÜLDÜR'ün katılmalarıyla 18.5.2005 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasına geçilmesine, yürürlüğü durdurma
talebinin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara bağlanmasına
oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup  incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: 1- Ek Madde 9' un (b) Bendinin İncelenmesi Dava dilekçesinde, Anayasanın, yükseköğretim kurumlarının
hangileri olduğunun, bu kurumların kuruluş ve yöntemlerine ilişkin esasların
130. ve 132. maddelerinde gösterildiği, iptali istenilen kuralda yüksek öğretim
düzeyi ayrık tutulmadığı için, yüksek öğretim düzeyindeki gemi adamları
eğitiminin de özel ve tüzel kişilerce açılacak özel öğretim kurumları
tarafından verilebilmesine olanak tanındığı; yargı kararı ile özel kurs yoluyla
lisans düzeyinde eğitim verilemeyeceği hüküm altına alınmış olduğu halde yeniden
düzenleme yapılmasının verilmiş bir yargı kararını yasama erki kullanarak
değiştirmek anlamını taşıdığı; Yüksek Öğretim Kurumu Kapsamında kurulan ve
eğitim veren bir yüksekokul veya üniversiteden mezun olanlarla, idareden izin
almak suretiyle açılan bir özel kurstan veya öğretim kurumundan mezun olanların
yeterlik ve ehliyet bakımından aynı konuma yerleştirilmiş olacakları; ülkemizde
örgün öğretim kurumlarının her yıl 800 ün üzerinde mezun verdiği, özel öğretim
kurumlarınca da eğitim verilmesine yönelik bu düzenlemenin ülke ihtiyaçlarına
aykırı olduğu, istihdam ve eşgüdüm sorunlarına yol açacağı, söz konusu
düzenlemenin bir kamu yararını karşılamak amacından ziyade mahkeme kararlarını
etkisizleştirmek amacına yönelik olduğu; hukuk devletinde tüm devlet erkinin
nihai amacının kamu yararı olduğu belirtilerek söz konusu düzenlemenin
Anayasa'nın 2.,10, 11.,130.,132. ve 138. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Gemiadamlarının eğitimi, Ek madde 9'un (a) bendinde,
üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı
orta öğretim okulları ve yaygın öğretim kurumları, Deniz Kuvvetleri
Komutanlığına bağlı öğretim kurumları; maddenin (b) bendinde de “kuruluş
amaçları gemiadamlarına eğitim vermek olan ve Denizcilik Müsteşarlığının uygun
görüşü üzerine Milli Eğitim Bakanlığının izni ile gerçek ve tüzel kişiler
tarafından açılan özel öğretim kurumları” aracılığı ile yapılabileceği hüküm
altına alınmıştır. Anayasa'nın 130. maddesinde öngörülen ilkelerle, üniversite
kurulurken yasa koyucuya kesin buyruklar verilmesine karşın, her türlü eğitim
ve öğretiminin, üniversite ve yükseköğretim kurumları tarafından verileceğine
ilişkin herhangi bir Anayasa hükmü bulunmamaktadır. Anayasa'nın 138.maddesinin son fıkrasında “Yasama ve yürütme
organları ile idare, mahkeme kararlarını hiçbir surette değiştiremez ve
bunların yerine getirilmesini geciktiremez”; madde gerekçesinde de “mahkeme
kararlarına uyulmak zorunludur” denilmektedir. Yasa koyucu, Anayasa'ya ve hukukun genel ilkelerine aykırı olmamak
kaydıyla her türlü düzenlemeyi yapmak yetkisine sahip olup, düzenlemenin kamu
yararına, başka bir anlatımla ülke koşullarına uygun olup olmadığının
belirlenmesi ve takdiri de yasa koyucuyu aittir. Hukuk devletinde yasaların kamu yararı gözetilerek çıkarılması
zorunludur. Yasa koyucunun bir ihtiyaç olarak gördüğü gemiadamlarının
yetiştirilmesi ve eğitimi için Milli Eğitim Bakanlığı'nın izniyle gerçek ve
tüzel kişiler tarafından özel öğretim kurumları açılması için yapılan bu
düzenlemenin kamu yararı amacıyla çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Öte yandan Anayasa'nın 138.maddesinde öngörülen mahkeme
kararlarının bağlayıcılığı ilkesi, yasa koyucunun Anayasa'ya ve hukukun genel
ilkelerine uygun olması koşuluyla genel düzenleme yetkisini ortadan kaldırmaz. Ek madde 9'un (b) fıkrasında yer alan “özel öğretim kurumları”
Anayasa'nın 130. ve 131. maddelerinde yer alan ve 1547 sayılı Yasa ile
düzenlenen yükseköğretimden farklı eğitim veren kurumlardır. Gemiadamları
yetiştiren, üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar, Milli Eğitim
Bakanlığına bağlı orta öğretim kurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığına
bağlı öğretim kurumları kendi mevzuatına göre eğitim vermeye devam
edeceklerinden iptali istenilen düzenleme Anayasa'nın 130. ve 132. maddesinde
yer alan “yüksek öğretim faaliyeti” ile ilgili değildir. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2., ve 138. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kural'ın Anayasa'nın 10.,11.,130 ve 132.maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER ile Şevket APALAK
bu görüşlere katılmamışlardır. 2- Ek Madde 10'un İncelenmesi a- Birinci Fıkranın İlk Tümcesi Dava dilekçesinde, gemiadamlarının eğitimi, sınavları ve
belgelendirilmeleri hususlarına ilişkin esas ve ilkeleri gösteren asli bir
düzenleme yapılmadığı, yürütmenin Anayasada gösterilen ayrık haller dışında
asli düzenleme yetkisinin olmadığı, bu yetkinin Anayasa'nın 7. maddesine göre
yasama organına ait olduğu ve devredilemeyeceği; yüksek öğretime girişin ve
devamın kanunla düzenleneceği, yükseköğretim kurumlarının öğretim ve eğitiminin
planlanması, düzenlenmesi, yönlendirilmesi gibi hususların Yüksek Öğretim
Kurulunun yetkilerinden olduğu, iptali istenilen hükümle bu hususların idareye
bırakılmasının Anayasa'nın 2.,6.,7.,8.,11., 130. ve 131. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Gemiadamlarının eğitimine ilişkin Ek madde 10'un birinci
fıkrasının ilk tümcesinde, gemiadamlarının eğitimi, sınavları ve
belgelendirilmelerine ilişkin usul ve esasların, Denizcilik Müsteşarlığının
hazırlayacağı yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınmıştır. 5310 sayılı Yasanın genel gerekçesinde de belirtildiği gibi
gemiadamlarının eğitiminin, esas itibarıyla üniversitelere bağlı fakülte ve
yüksek okullar, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim kurumları ile Deniz
Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumlarının kendi mevzuatına göre
gerçekleştirileceği, iptali istenilen maddede sözü edilen eğitimin, Ek madde
9'un (b) bendinde yer alan özel öğretim kurumları ile ilgili olduğu açıktır. Öte yandan, Gemiadamlarının eğitim, staj ve sınav aşamalarını
başarıyla geçmelerinden sonra hak ettikleri yeterlik seviyesinde
belgelendirilmeleri gerekmektedir. Yasa'nın Ek madde 10'un birinci fıkrasının
2. tümcesi hükmüne göre sınavlar, Gemiadamları Sınavları Merkezi (GASM)
tarafından yapılacak, Gemiadamları Yönetmeliğinin 48.,49. ve 51. maddelerine
göre de sınavlarda başarılı olanlara, GASM tarafından “GASM sınav başarı
belgesi” düzenlenerek, GASM kütük defterine kayıt edilecek ve “Gemiadamı
Yeterlik Belgesi” ile “Gemiadamı Cüzdanı” verilecektir. İptali istenilen kuralda sözü edilen “sınav” ibaresinden GASM
tarafından yapılan sınavı, “belgelendirilmeleri” ibaresinden de sınav sonunda
hak edenlere, idare tarafından düzenlenen belgelerin verilmesinin anlaşılması
gerekmektedir. Dava konusu düzenleme ile özel öğretim kurumlarınca verilecek
eğitim standartları ile gemiadamı olabilmek için Gemiadamları Sınavları Merkezi
tarafından yapılan sınavlar ve bu sınavlar sonunda verilecek belgelerle ilgili
düzenlemeler yönetmelik hükümlerine bırakılmıştır. Türkiye'nin de taraf olduğu Gemiadamlarının Eğitim, Belgelendirme
ve Vardiya Standartları Hakkında Uluslararası Sözleşme (STCW )'nin 1.
maddesinde, tarafların Sözleşme ile onun tamamlayıcı bir parçası olan ekinin
hükümlerini uygulamak zorunda oldukları, Sözleşmeye yapılan her yollamanın aynı
zamanda ekine yapılmış sayılacağı, tarafların denizde can ve mal güvenliği ile
deniz çevresinin korunması bakımından, gemiadamlarının görevlerine uygun
nitelikte olmalarını temin için sözleşmenin tüm olarak uygulanmasını sağlamak
üzere bütün kanun, kararname, emir ve yönetmelikleri çıkarmak ve gereken tüm
önlemleri almak ile yükümlü oldukları hüküm altına alınmıştır. 5310 sayılı Yasa'nın genel gerekçesinde, Sözleşmede, “ eğitimlerin
kurslar yoluyla da verilmesi öngörüldüğü için…” denilmekte ise de, Sözleşme
Hükümlerinde gemiadamlarının hangi eğitim sistemi içinde eğitileceğine ilişkin
bir hüküm bulunmamaktadır. Her devlet kendi eğitim sistemi içinde kurslar, özel
ya da resmi öğretim kurumları vasıtasıyla gemiadamı yetiştirebilir. Ancak
verilecek eğitimin standartları en az Sözleşmede gösterilen düzeylerde
olacaktır. Anayasa'nın 7. maddesinde “Yasama yetkisi Türk Milleti adına
Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez” denilmektedir. Buna
göre, yasa koyucunun temel ilkeleri koymadan, çerçeveyi çizmeden yürütmeye
yetki vermemesi, sınırsız, belirsiz bir alanı yönetimin düzenlemesine
bırakmaması gerekir. Yasa ile yetkilendirme Anayasa'nın öngördüğü biçimde yasa
ile düzenleme anlamına gelmez. Yasa koyucu gerektiğinde sınırlarını belirlemek
koşuluyla bazı konuların düzenlenmesini idareye bırakabilir. Bu bağlamda, sık
sık değişik önlemler alınmasına veya bunların kaldırılmasına gerek görülen,
teknik veya benzeri alanlarda temel kurallar saptandıktan sonra ayrıntıların
düzenlenmesinin idareye verilmesi, yasama yetkisinin devri olarak
nitelendirilemez. Anayasa'nın 90.maddesinin beşinci fıkrasında, usulüne göre
yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmaların kanun hükmünde olduğu kabul
edilmiştir. 5310 sayılı Yasayla değişik 491 sayılı KHK' de düzenleme olmamakla
birlikte, yönetmeliğe dayanak olarak alınan ve taraf olduğumuz STCW-95
Sözleşmesi yasa hükmünde olduğundan ve gemiadamlarının eğitimi, sınavları ve
belgelendirilmelerine ilişkin temel kuralları da içerdiğinden bu konuda yasama
yetkisinin devredildiğinden söz edilemez. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2., 7. ve 8. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 6.,11.,130. ve 131. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER ile Şevket APALAK
bu görüşlere katılmamışlardır. b- Üçüncü Fıkra Dava dilekçesinde, idarenin Anayasada gösterilen ayrık haller
dışında asli bir düzenleme yetkisinin olmadığı, asli düzenleme yetkisinin yasama
organına ait olduğu ve devredilemeyeceği ; oysa söz konusu üçüncü fıkra ile
yürütme organına asli düzenleme yetkisi verildiği, böyle bir yetkilendirmenin
Anayasa'nın 2.,6.,7.,8. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Yasa'nın Ek madde 10'un üçüncü fıkrasında, Gemiadamları Sınavları
Merkezi'nin oluşturulması, görevleri ve merkezle ilgili her türlü faaliyet,
sınavda görev alacak kişiler ile alınacak ücretler ve diğer mali konulara
ilişkin usul ve esasların Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Denizcilik
Müsteşarlığı tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirleneceği hüküm altına
alınmıştır. Taraf olduğumuz STCW Sözleşmesinde, sınav ve belgelendirmede
Sözleşmeye taraf devletler serbest bırakılmış olmakla birlikte, bu alandaki
asgari standardların neler olacağı öneriler şeklinde tarafların bilgisine
sunmuştur. Ancak Sözleşmede Gemiadamları Sınav Merkezinin oluşturulması,
görevleri, görev süreleri, sınavda görev alacak kişiler ve diğer konularda
yönetmeliğe esas teşkil edecek çerçeve hükümlere yer verilmemiştir. Öte yandan mali konulara ilişkin usul ve esasların çerçevesi
çizilmeden bu hususların düzenlenmesi ilgili kuruluşlarca çıkarılacak
yönetmeliğe bırakılmıştır. Anayasa'nın 7. maddesinde, “ Yasama yetkisi Türk Milleti adına
Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez” denilmektedir. Buna
göre , yasa koyucunun temel ilkeleri koymadan, çerçeveyi çizmeden yürütmeye
yetki vermemesi, sınırsız, belirsiz bir alanı, yönetimin düzenlemesine
bırakmaması gerekir. Yürütmenin tüzük ve yönetmelik çıkarmak gibi klasik düzenleme
yetkisi, yönetimin yasallığı ilkesi çerçevesinde sınırlı ve tamamlayıcı bir
yetki durumundadır. Bu bakımdan Anayasada öngörülen ayrık durumlar dışında yasa
ile yetkili kılınsa bile çerçevesi ve sınırları yasada belirtilmeden yürütme
organına düzenleme yetkisi verilemez. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2.,7. ve 8. maddelerine
aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa'nın 2., 7. ve 8. maddelerine aykırılığı nedeniyle
iptal edildiğinden, Anayasanın 6. ve 11 maddeleri yönünden inceleme yapılmasına gerek
görülmemiştir. 3. Dördüncü Fıkranın (b) Bendi Dava dilekçesinde, “ her seviyedeki yeterlik belgesine yönelik
verilen eğitimler ” ibaresinin, yükseköğretimi de içerdiği; özel öğretim
kurumları-kurslar tarafından, Denizcilik Müsteşarlığının uygun gördüğü ve Milli
Eğitim Bakanlığınca onaylanan öğretim programları çerçevesinde, yüksek öğretim
düzeyinde gemiadamı eğitimi yapılmasına imkan tanındığı, özel öğretim
kurumlarına her seviyedeki yeterlik belgesine yönelik eğitim verme yetkisi
tanınmasının, yükseköğretim kurumlarından eğitim alanlarla özel kurslardan
eğitim alanları yeterlik belgesi almak bakımından aynı konuma getirdiği, bu
durumun Anayasa'nın 2., 10., 11., 130. ve 132. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür Yasa'nın Ek madde 10'un dördüncü fıkrasının (b) bendinde, özel
öğretim kurumları tarafından her seviyedeki yeterlik belgesine yönelik verilen
eğitimlerin, Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü alınarak Milli Eğitim
Bakanlığınca onaylanan öğretim programına göre gerçekleştirileceği hüküm altına
alınmıştır. Madde hükmü ile herhangi bir ayrım yapılmadan özel öğretim
kurumlarına her seviyede yeterlik belgesi alınabilmesine yönelik eğitim verme
olanağı tanınmaktadır. Her seviyedeki yeterlik belgesi ibaresi, Yönetmeliğin 5.
maddesinde gösterilen tüm yeterlik derecelerini örneğin, uzakyol kaptanı,
uzakyol vardiya mühendisi/makinisti yada baş mühendisi/makinisti kapsamakta
olup, kurs eğitimi almış olan kişi ile lisans eğitimi almış olan kişiye aynı
belge verilecektir. 28.3.1983 gün ve 2809 sayılı Yüksek Öğretim Kurumları Teşkilatı
Kanunu'nun amacının, yükseköğretim kurumlarının teşkilatlanmasını düzenlemek
olduğu (m.1); bu kanunun yükseköğretim kurumlarının teşkilatlanması ile ilgili
kurum ve kuruluşları kapsadığı (m.2); üniversitenin, fakülte, enstitü,
yüksekokul…meslek yüksek okulu gibi birimlerden oluştuğu ve bu maddede
belirtilen fakülte, yüksekokul ve diğerlerinin işleyişinin, 2547 sayılı Kanunun
7. maddesi uyarıca Yüksek Öğretim Kurulunca düzenleneceği (m.3) hüküm altına
alınmıştır. Anayasa'nın 130. maddesinde, “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına
dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü
yetiştirmek amacı ile; orta öğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim,
bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet
etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel
özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kurulur. Kanunda gösterilen usul ve esaslara göre, kazanç amacına yönelik
olmamak şartı ili vakıflar tarafından, Devletin gözetim ve denetimine tabi
yükseköğretim kurumları kurulabilir.” denilmekte; Anayasa'nın 131. maddesinde de, “Yüksek öğretim kurumlarının
öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim
kurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek
bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını,
geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde
kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama
yapmak maksadı ile Yüksek Öğretim Kurulu kurulur” hükmü yer almaktadır. Anayasa'nın 130. ve 131. maddelerinde yer alan bu düzenlemelere
uygun olarak, lisans düzeyinde denizcilik eğitimlerinin fakülte ve yüksekokul
düzeyinde belli üniversitelerde verilebileceğine dair yasal düzenlemeler
bulunmasına karşın özel kurslarla aynı düzeyde yeterlilik belgesi verilebilecek
denizci yetiştirilmesi yolunun açılması örgün eğitim sistemi içinde verilen bir
mesleki yeterliliği, fakülte ve yüksek okullar dışında özel kurs seviyesine
indirgemek ve aynı düzeyde eğitim verilmiş gibi belgelendirmek sonucunu ortaya
çıkarmaktadır. Her seviyedeki yeterlik belgesine yönelik eğitim verilmesi
yolunun açılması, lisans düzeyinde eğitimin üniversite dışında da
verilebileceği ve yüksek öğretimin gerekli olmadığı gibi bir sonucu
doğuracağından yükseköğretimin özüne aykırıdır. Yüksek öğretimi planlamak,
düzenlemek yönetmek maksadı ile kurulan, Yükseköğretim Kurulu'nu dışarıda
bırakarak , yüksek öğretim düzeyinde eğitim verilmesi yolunun açılmasına olanak
sağlayan düzenleme, Anayasa'nın 130. ve 131. maddesine aykırıdır.. Belirtilen nedenlerle, dava konusu kural, Anayasa'nın 2., 130. ve
131 maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Anayasa'nın 2., 130. ve 131. maddelerine aykırı bulunarak iptal
edilen kuralın Anayasa'nın 10. ve 11. maddeleri yönünden ayrıca incelenmesine
gerek görülmemiştir. Konunun, Anayasa'nın 132. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. 3- Ek Madde 11'in İncelenmesi a- Birinci Fıkra Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 131. maddesiyle yükseköğretim
kurumlarının öğretim ve eğitimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek
görev ve yetkilerinin Yükseköğretim Kurulu'na verildiği, 5310 sayılı Kanun ile
her düzeyde yeterlik belgesine yönelik eğitimin özel eğitim kurumlarınca
verilebilmesine imkan tanındığı, her düzeyde yeterlik belgesine yönelik eğitim
kavramının yükseköğretim düzeyini de içereceği, yükseköğretim düzeyinde
yeterlik belgesine yönelik eğitim verilmesine imkan tanınmasının, Anayasa'nın
130.,132. ve 10. maddelerine aykırılık oluşturacağı, bu tür yükseköğretim
düzeyinde yeterlik belgesine yönelik eğitim veren kurumların denetiminin
Anayasa'nın 131. maddesine uygun ayrık bir düzenleme yapılmaksızın Denizcilik
Eğitimi Denetleme Kuruluna verilmesinin Anayasaya aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Yasa'nın Ek madde 11'in birinci fıkrasıyla Denizcilik Müsteşarlığı
bünyesinde, gemiadamlarına ilişkin eğitim, öğretim, sınav ve belgelendirme
yapan kamu veya özel kurum ve kuruluşları denetlemek; denetleme faaliyetlerinin
planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi işlemlerini gerçekleştirmek üzere
Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu oluşturulmuştur. Söz konusu düzenlemeyle, Ek madde 9 daki farklı eğitim sistemi
dikkate alınmadan Denizcilik Müsteşarlığı bünyesinde oluşturulan Denizcilik
Eğitimi Denetleme Kurulu' na, üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar
ile Milli Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim okulları ve yaygın eğitim
kurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumlarında yapılan
eğitim ve öğretimi de denetlemek görevi verilmiş; böylelikle anılan Kurul hem
eğitim ve öğretim hem de sınav ve belgelendirme konularında yetkili
kılınmıştır. Anayasa'nın 130.maddesine göre, üniversiteler, kamu tüzel
kişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip olup, kamu yararı için bilgi üreten,
bilgiyi ileten ve yayan özerk öğretim ve araştırma kurumlarıdır. Anayasa'nın 131. maddesinin birinci fıkrasında, “Yükseköğretim
kurumlarının öğretimini planlamak,düzenlemek,yönetmek,denetlemek,yükseköğretim
kurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek
bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını,
geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde
kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama
yapmak maksadı ile Yükseköğretim Kurulu kurulur.” ; Anayasa'nın 132.maddesinde, “ Türk Silahlı Kuvvetleri ve emniyet
teşkilatına bağlı yükseköğretim kurumları özel kanunlarının hükümlerine
tabidir” denilmektedir. Buna göre Yüksek Öğretim Kurulunun görev ve yetkisi içinde olan
bir denetim ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin özel kanunları gereğince öngörülen
denetimin dışında Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu'na ayrıca bir denetim
yetkisi verilmesi Anayasa'nın 131. ve 132. maddelerine aykırılık oluşturur. Bu
nedenle kuralda yer alan “kamu veya” sözcüğünün iptali gerekir. Ek madde 9'un (b) bendinde düzenlenen özel öğretim kurumları
tarafından verilen eğitim ve öğretimi denetlemek ile sınav ve belgelendirmeye
ilişkin denetleme görevinin, Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu'na verilmesi,
sistem içinde olağan olup Anayasa'ya aykırı değildir. Kuralın “kamu veya” sözcüğü dışında kalan kısmına ilişkin bu
görüşe Tülay TUĞCU, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN ve A.Necmi ÖZLER
katılmamıştır. Anayasa'nın 131. ve 132. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilen
kuralın Anayasa'nın 2., 11. ve 130. maddeleri yönünden ayrıca incelenmesine
gerek görülmemiştir. Konunun, Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. b- Beşinci Fıkra Dava dilekçesinde, yönetmelikle düzenlenecek alanla ilgili temel
unsur, ilke ve esasları gösterilmeden yürütmeye düzenleme yetkisi verilmesinin
Anayasa'nın 2.,6.,7.,8. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İptali istenilen Ek madde 11'in beşinci fıkrasında, Kurul başkan
ve üyelerinin seçimi, görev süreleri ve görevlerinin sona ermesi, denetleme
görevini yerine getireceklerin seçimi, görev ve yetkileri, denetlemenin esas ve
usulleri, denetleme ücretleri ve diğer giderlerle, mali hususların Maliye Bakanlığının
görüşü alınmak suretiyle Denizcilik Müsteşarlığınca hazırlanarak yürürlüğe
konulacak yönetmelikle belirleneceği öngörülmüştür. Maddenin ikinci fıkrasında , Kurulun bir başkan ve altı üyeden
oluşacağı, kurul üyelerinin Milli eğitim Bakanlığı, Denizcilik Müsteşarlığı ve
deniz ticaret odaları ile denizcilik eğitimi veren kamu ve özel öğretim
kurumlarının hukuk veya denizcilik alanlarında tecrübeli, en az lisans
düzeyinde eğitim almış mensuplarından Denizcilik Müsteşarı tarafından önerilen
adaylar arasından Denizcilik Müsteşarlığının bağlı olduğu bakan tarafından
seçileceği; üçüncü fıkrasında, denetim için denetimin niteliğine göre
belirlenecek ücretin bütçeye gelir yazılmak üzere saymanlık hesabına
yatırılacağı, kurul tarafından yapılacak harcamalar ile kurul üyeleri ve
denetçilerin ücretlerinin bu amaçla bütçeye konulan ödenekten karşılanacağı;
dördüncü fıkrasında ise, başkan ve kurul üyelerine , ayda dörtten fazla olmamak
üzere her toplantı günü için toplantı ücreti ödeneceği belirlenmiştir. İkinci fıkrada başkan ve üyelerin seçilmesine ilişkin düzenleme
olmasına karşın başkanın nasıl seçileceği veya atanacağı, hangi kurumdan kaç
üye seçileceği, başkan ve üyelerinin görev süreleri ve görevlerinin sona ermesi
konusunda düzenleme olmadığı gibi ek 11. maddede sözü edilen denetleme görevini
yerine getireceklerin yani denetçilerin seçimi, görev ve yetkileri,
denetlemenin esas ve usulleri, denetleme ücretleri ve diğer giderlere ilişkin
bir düzenleme yapılmamış, tüm bu hususlar iptali istenilen beşinci fıkra hükmü
ile yönetmeliğe bırakılmıştır. Öte yandan,İptali isteminin konusu olmayan üçüncü fıkrada sözü
edilen ve kimlerden nasıl alınacağı açıkça belirtilmemiş olan ücretin bütçeye
gelir kaydedileceği , kurul tarafından yapılan harcamalar ile kurul üyeleri ile
denetçilerin ücretlerinin bu iş için ayrılan ödenekten karşılanacağı
belirtilmiştir. Buna göre, Denizcilik Müsteşarlığı bütçesinden ödenecek
denetleme ücretinin hangi ölçüt esas alınarak ne miktarda ödeneceği yasa ile
belirlenmeden, bütçeye gelir kaydedilen bir tutar üzerinden ödenmesi; yine
kurul tarafından yapılacak harcamalar yada diğer giderlerin ödenmesine ilişkin
usul ve yöntemler, ödenecek ücretin esasları yasa ile belirlenmesi gerekirken
kuralla yönetmeliğe bırakılmıştır. Bu durumda hiçbir sınırlamaya bağlı olmaksızın idareye geniş
yetkiler verilerek, yasama yetkisinin devrine yol açan düzenleme Anayasa'nın
2., 7. ve 8. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Anayasa'nın 2.,7. ve 8. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilen
kuralın Anayasa'nın 6. ve 11. maddeleri yönünden ayrıca incelenmesine gerek
görülmemiştir. 3. Altıncı Fıkranın, “…ile özel öğretim kurumlarının, Milli Eğitim
Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca ilgili oldukları mevzuat hükümlerine
göre denetimine…” bölümü Dava dilekçesinde, Ek maddeler 9 ve 10'un hükümleriyle
yükseköğretim düzeyinde eğitim verilmesine imkan tanınan özel öğretim
kurumlarının Anayasa'nın 130. ve 132. maddelerindeki esaslar dışında
kurulabilmesine olanak tanınması kadar, bu düzeyde eğitim yerlerinin
denetiminin, Anayasa'nın 131. maddesine rağmen Milli Eğitim Bakanlığı ve
Denizcilik Müsteşarlığı tarafından yapılmasına izin verilmesinin Anayasa'nın
131. maddesine aykırı olduğu; üniversite özerkliğine müdahale niteliğini
taşıyacağı için 130. maddesiyle çelişeceği; Anayasa'nın herhangi bir maddesine aykırı
olan düzenlemenin Anayasa'nın 2. ve 11. maddelerine de aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Yasa'nın Ek madde 9'un (b) bendiyle, gemiadamlarının eğitiminin
“özel öğretim kurumları” tarafından da verilebileceği, Ek madde 11'in birinci
fıkrası kuralıyla da bu kurum ve kuruluşların denetlenmesi, denetleme
faaliyetinin planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi görevi, Denizcilik
Eğitimi Denetleme Kurulu'na verilmiş, aynı maddenin altıncı fıkrasının ikinci
tümcesi ile de, özel öğretim kurumlarının, Milli Eğitim Bakanlığı ve Denizcilik
Müsteşarlığınca ilgili oldukları mevzuat hükümlerine göre denetimine ilişkin
hükümler saklı tutulmuştur. Bu durumda gemiadamı yetiştiren özel öğretim kurumları, Milli
Eğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca denetlenebilecektir. Gemiadamlarının yetiştirilmesine ilişkin Ek madde 9 ile öngörülen
eğitim türleri arasında, eğitime başlama, eğitim süresi, eğitimin nitelikleri
ve eğitim sonunda elde edinilen kazanımlar (diploma ve belgeler) açısından
farklar bulunduğu gibi bu iki tür eğitim veren kurumların eğitim sistemi
içindeki konumları da farklıdır. Açıklanan nedenlerle söz konusu denetimler işin niteliğinden
kaynaklanmakta olup, Anayasa'nın 2., 11.,130. ve 131. maddelerine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. V- KARARIN YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153.maddesi ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesi uyarınca, yasa,
kanun hükmünde kararname veya TBMM İçtüzüğü ya da bunların belirli madde veya
hükümleri iptal kararının Resmi Gazete'de yayımlandığı gün yürürlükten kalkar.
Ancak, Anayasa Mahkemesi iptal kararı ile meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu
düzenini tehdit veya kamu yararını ihlal edici nitelikte görürse, boşluğun
doldurulması için iptal kararının yürürlüğe gireceği günü ayrıca
kararlaştırabilir. İptal edilen fıkralar ile bent ve ibare nedeniyle doğacak hukuksal
boşluk kamu yararını olumsuz yönde etkileyecek nitelikte görüldüğünden yeni
düzenleme yapması için yasama organına süre tanımak amacıyla iptal kararının
Resmi Gazetede yayımlanmasından başlayarak üç ay sonra yürürlüğe girmesi uygun
bulunmuştur. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 2.3.2005 günlü, 5310 sayılı Denizcilik Müsteşarlığının Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede değişiklik yapılmasına Dair
Kanun'un 2. maddesiyle 10.8.1993 günlü, 491 sayılı Denizcilik Müsteşarlığının
kuruluş ve görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen: A-1- Ek madde 10'un, üçüncü fıkrasına ve dördüncü fıkrasının (b)
bendine, 2-Ek madde 11'in, birinci fıkrasında yer alan “… kamu veya…”
ibaresine ve beşinci fıkrasına, İlişkin iptal hükümlerinin süre verilerek yürürlüğe girmesinin
ertelenmesi nedeniyle bu fıkralar ile bent ve sözcüklere yönelik yürürlüğün
durdurulması isteminin REDDİNE, B-1- Ek madde 9'un (b) bendine, 2- Ek madde 10'un birinci fıkrasının ilk tümcesine, 3- Ek madde 11'in; a- Birinci fıkrasının “… kamu veya…” sözcükleri dışında kalan
bölümüne, b- Altıncı fıkrasının “…ile özel öğretim kurumlarının, Milli
Eğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca ilgili oldukları mevzuat
hükümlerine göre denetimine…” bölümüne, yönelik iptal istemleri, 21.3.2007 günlü, E.2005/44, K.2007/31
sayılı kararla reddedildiğinden, bu bend, tümce ve bölümlere ilişkin yürürlüğün
durdurulması isteminin REDDİNE, 21.3.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VII- SONUÇ 2.3.2005 günlü, 5310 sayılı Denizcilik Müsteşarlığının Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun'un 2. maddesiyle 10.8.1993 günlü, 491 sayılı Denizcilik Müsteşarlığının
Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen: A- Ek madde 9'un (b) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
iptal isteminin REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER ile
Şevket APALAK'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, B- Ek madde 10'un; 1- Birinci fıkrasının ilk tümcesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve iptal isteminin REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER
ile Şevket APALAK'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- Üçüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE, 3- Dördüncü fıkrasının (b) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE, C- Ek madde 11'in; 1- Birinci fıkrasının, a- “... kamu veya ...” ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE, b- Kalan bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, Tülay TUĞCU, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN ile A. Necmi ÖZLER'in
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- Beşinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 3- Altıncı fıkrasının “... ile özel öğretim kurumlarının, Millî
Eğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca ilgili oldukları mevzuat
hükümlerine göre denetimine ...” bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, D- İptal edilen fıkralar ile bent ve ibare nedeniyle doğacak
hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın
153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü
ve beşinci fıkraları gereğince İPTAL HÜKÜMLERİNİN, KARARIN RESMİ GAZETEDE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ÜÇ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE, 21.3.2007 gününde karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT KARŞIOY
YAZISI 491 sayılı KHK'ye 5310 sayılı Yasa'yla eklenen EK 11. maddenin
iptali istenilen ilk fıkrası ile, “Gemi adamlarına ilişkin eğitim, öğretim,
sınav ve belgelendirme yapan kamu veya özel kurum ve kuruluşları denetlemek;
denetleme faaliyetlerinin planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi
işlemlerini gerçekleştirmek üzere Denizcilik Müsteşarlığında Denizcilik Eğitimi
Denetleme Kurulu oluşturulmuştur”. Bu maddede de yükseköğretim düzeyi ayrık
tutulmamış ve oluşturulan denetleme kuruluna her seviyedeki kurum ve
kuruluşları denetlemek yetkisi verilmiştir. Verilen bu yetki, kamuya ait yüksek
öğretim kurumları yanında 5310 sayılı yasa kapsamında olup yüksek öğretim
seviyesinde eğitim veren özel kuruluşları da kapsamaktadır Anayasa'nın 131. maddesi uyarınca yüksek öğretim kurumlarının
denetlenmesi görev ve yetkisi Yükseköğretim Kurulu'na verildiğinden, bu düzeyde
eğitim veren kurumların denetiminin Yükseköğretim Kurulu dışında bir kurula
verilmesi Anayasanın 131. maddesine aykırılık oluşturmaktadır. Fıkradaki “… kamu
veya…” ibaresinin iptali ile yüksek öğretim seviyesinde eğitim veren özel
kuruluşlar konusundaki Anayasa'ya aykırılık giderilmemiş olduğundan fıkranın
kalan bölümünün de iptali gerekmektedir. Açıklanan gerekçelerle, yukarıda belirtilen kuralların Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve iptal isteminin reddine ilişkin çoğunluk kararına
katılmadım. Başkan Tülay
  TUĞCU KARŞIOY
GEREKÇESİ 1- 5310 Sayılı Denizcilik Müşteşarlığının Kuruluş ve Görevleri
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un Ek 9.
maddesinin (a) bendinde, gemiadamlarının eğitiminin, üniversitelere bağlı
fakülte ve yüksek okullar ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim
okulları ve yaygın eğitim kurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı
öğretim kurumları; dava konusu (b) bendinde de kuruluş amaçları gemiadamlarına
eğitim vermek olan ve Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü üzerine Millî
Eğitim Bakanlığının izni ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılan özel
öğretim kurumları tarafından verileceği hükme bağlanmıştır. Görüldüğü gibi,
Madde'nin (a) bendinde gemiadamlarına eğitim verecek öğretim kurumları
sayılarak belirtildiği halde (b) bendindeki özel öğretim kurumlarının hangileri
olduğu gösterilmemiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde sözü edilen hukuk devletinde, idarenin
tüm işlem ve eylemlerinin hukuka uygun olması ve yargı denetimine bağlı
tutulabilmesi, etkili bir yargı denetiminin sağlanabilmesi için de yasaların
açık, anlaşılabilir hükümler içermesi belirsizliklere yol açmaması gerekir. Dava konusu Kural'ın gemiadamları eğitimi verecek özel öğretim
kurumlarının türüne yer vermeyerek neden olduğu belirsizliğin yanı sıra eğitimin
derecesini de göstermeyerek her seviyede, bu bağlamda fakülte ve yüksek okul
mezunlarının alabildiği yeterlik belgesine yönelik eğitim verebilecek kurumlar
açılmasına da olanak sağladığı açıktır. Nitekim Ek Madde 10'un dördüncü
fıkrasının (b) bendinde “özel öğretim kurumları tarafından her seviyedeki
yeterlik belgesine yönelik verilen eğitimler”den söz edilerek bu husus
doğrulanmaktadır. Oysa, fakülte ve yüksek okulların verebileceği eğitimin
sağlayabileceği belgelere yönelik eğitimin özel eğitim kurumu adı altında
kurslar ve benzeri eğitim kurumlarında verilmesi olanaklı değildir. Bu tür
eğitimin, Anayasa'nın 130. maddesinde belirtilen esaslara göre ancak
yükseköğretim kurumları tarafından verilebileceği kuşkusuzdur. Bu nedenlerle Kural, Anayasa'nın 2 ve 130. maddelerine aykırıdır. 2- 5310 sayılı Yasa'nın Ek 10. maddesinin birinci fıkrasında,
gemiadamlarının eğitimi, sınavları ve belgelendirilmelerine ilişkin usul ve
esasların, Millî Eğitim Bakanlığının görüşü alınarak Denizcilik Müsteşarlığı
tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirleneceği öngörülmekte, ancak
yönetmelikle düzenlenecek hususlara ilişkin ana ilkeler belirlenmeyerek bu
konudaki yasama yetkisi yürütmeye devredilmektedir. Anayasa'nın 7. maddesine göre, yasama yetkisi Türk Milleti adına
Türkiye Büyük Millet Meclisine ait olup, bu yetki devredilemeyeceğinden yasa
koyucunun düzenleme yaptığı bir alanda çerçeveyi çizip ilkeleri belirlemeden
idareyi yetkilendirmesi olanaklı değildir. Bu nedenle Kural, Anayasa'nın 7.
maddesiyle uyum içinde değildir. Öte yandan, Anayasa'nın 90. maddesinin beşinci fıkrasında usulüne
göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmaların kanun hükmünde olduğunun
ve bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine
başvurulamayacağının öngörülmesi, yasa koyucuyu uluslar arası anlaşmaları
yaşama geçirme yükümlüğünden kurtarmayacağından yasa koyucunun yürürlüğe
konulan andlaşmalara uygun düzenlemeler yaparak bu konuda idarenin görev
alanını belirlemesi gerekir. İdarenin kanuniliği ilkesi de böyle bir
düzenlemeyi zorunlu kılmaktadır. 3- 5310 sayılı Yasa'nın Ek 11. maddesinin ilk fıkrası ile,
gemiadamlarına ilişkin eğitim, öğretim, sınav ve belgelendirme yapan kamu veya
özel kurum ve kuruluşları denetlemek; denetleme faaliyetlerinin plânlanması,
yürütülmesi ve değerlendirilmesi işlemlerini gerçekleştirmek üzere Denizcilik
Müsteşarlığında Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu oluşturulması
öngörülmektedir. Bu Kural'ın “kamu veya” sözcüklerinin iptaline karar verilmiş
ise de kalan bölümü yönünden de Denetleme Kurulu'nun yetki sınırlarının özellikle
denetimi yapılacak kurum ve kuruluşlar yönünden belirtilmemiş ve denetime esas
olacak ölçütlerin gösterilmemiş olması, yasa ile düzenlenmesi gereken bu
hususlarda Denetleme Kurulu'nun yetkili kılınması sonucunu doğurmaktadır. Bu
durumda, Kural, Anayasa'nın 7. maddesi ile bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, 5310 sayılı Yasa ile 491 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname'ye eklenen yukarıda belirtilen kuralların iptali gerektiği
düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU KARŞIOY
YAZISI 1- 491 sayılı KHK'ye 5310 sayılı Yasa ile eklenen EK 9. maddenin
(a) bendinde, gemi adamlarının eğitiminin “Üniversitelere bağlı fakülte ve
yüksek okullar ile Milli Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim okulları ve
yaygın eğitim kurumları”, (b) bendinde “Kuruluş amaçları gemi adamlarına eğitim
vermek olan ve Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü üzerine Milli Eğitim
Bakanlığının izni ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılan özel öğretim
kurumları” tarafından verileceği belirtilmiştir. Maddenin (a) bendinde yüksek
öğretim kurumları yer aldığı ve (b) bendinde de yüksek öğretim düzeyi ayrık
tutulmadığı için bu düzenleme ile yüksek öğretim düzeyindeki gemi adamı
eğitiminin de özel ve tüzel kişilerce açılacak özel eğitim kurumları tarafından
verilebilmesine olanak tanındığı anlaşılmaktadır. Çoğunluk kararında, iptali
istenilen (b) bendinin genel nitelikte bir düzenleme olduğu ve yüksek öğretim
düzeyini kapsamadığı kabul edilmiş ise de, 5310 sayılı yasa bütün olarak
incelendiğinde gerçek ve tüzel kişiler tarafından verilecek eğitimin yüksek
öğretim düzeyini de kapsadığı görülmektedir. Nitekim, anılan KHK'ye aynı yasa
ile eklenen EK 10. maddenin oybirliği ile iptal edilen (b) bendindeki “…her
seviyedeki yeterlik belgesine…” ibaresi de bu yorumu doğrulamaktadır. Anayasa'nın 130. maddesinde yüksek öğretim kurumlarının kuruluşu
ve tabi olacağı esaslar düzenlenmiş, 132. maddesinde de yüksek öğretim
kurumlarından özel hükümlere tabi olanlar gösterilmiştir. Bu sisteme göre, 130.
maddede belirtilen vakıflar dışında gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılacak
özel öğretim kurumlarında yüksek öğretim düzeyinde eğitim verilmesinin
Anayasa'nın 130. maddesine aykırı olacağı açıktır. Bu nedenle, EK 9. maddenin
(b) bendinin iptali gerekir. 2- EK 10. maddenin birinci fıkrasının iptali istenilen ilk
tümcesinde, “Gemi adamlarının eğitimi, sınavları ve belgelendirilmelerine
ilişkin usul ve esaslar, Milli Eğitim Bakanlığının görüşü alınarak Denizcilik
Müsteşarlığı tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirlenir.” denilmektedir.
Yönetmelikle belirlenecek hususlar, doğal olarak EK 9. madde çerçevesinde
verilecek eğitimi kapsayacaktır. Burada da yüksek öğretim düzeyi ayrık
tutulmadığı için yönetmelikle düzenlenecek konular yüksek öğretim düzeyi ile de
ilgili olacaktır. Yüksek öğretim kurumlarının öğretiminin ve eğitiminin
planlanması, düzenlenmesi ve yönetilmesi Anayasa'nın 131. maddesine göre
Yükseköğretim Kurulu'nun yetkisinde olduğundan iptali istenilen cümle ile
yüksek öğretim düzeyinde eğitim alacak gemi adamlarının eğitimine ilişkin usul
ve esasların belirlenmesinin Denizcilik Müsteşarlığınca çıkarılacak yönetmeliğe
bırakılması Anayasa'nın 131. maddesine aykırıdır. Bu nedenle kuralın iptali
gerekir. 3- 491 sayılı KHK'ye 5310 sayılı Yasa'yla eklenen EK 11. maddenin
iptali istenilen ilk fıkrası ile, “Gemi adamlarına ilişkin eğitim, öğretim,
sınav ve belgelendirme yapan kamu veya özel kurum ve kuruluşları denetlemek;
denetleme faaliyetlerinin planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi
işlemlerini gerçekleştirmek üzere Denizcilik Müsteşarlığında Denizcilik Eğitimi
Denetleme Kurulu oluşturulmuştur”. Bu maddede de yükseköğretim düzeyi ayrık
tutulmamış ve oluşturulan denetleme kuruluna her seviyedeki kurum ve
kuruluşları denetlemek yetkisi verilmiştir. Verilen bu yetki, kamuya ait yüksek
öğretim kurumları yanında 5310 sayılı yasa kapsamında olup yüksek öğretim
seviyesinde eğitim veren özel kuruluşları da kapsamaktadır Anayasa'nın 131. maddesi uyarınca yüksek öğretim kurumlarının
denetlenmesi görev ve yetkisi Yükseköğretim Kurulu'na verildiğinden, bu düzeyde
eğitim veren kurumların denetiminin Yükseköğretim Kurulu dışında bir kurula
verilmesi Anayasanın 131. maddesine aykırılık oluşturmaktadır. Fıkradaki “…
kamu veya…” ibaresinin iptali ile yüksek öğretim seviyesinde eğitim veren özel
kuruluşlar konusundaki Anayasa'ya aykırılık giderilmemiş olduğundan fıkranın
kalan bölümünün de iptali gerekmektedir. Açıklanan gerekçelerle, yukarıda belirtilen kuralların Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve iptal isteminin reddine ilişkin çoğunluk kararına
katılmadık. Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER AZLIK
OYU A- 5310 sayılı Yasa ile 491 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye
eklenen 9. maddenin (b) bendi yönünden: Anayasa'nın 2. maddesinde vurgulanan hukuk devleti'nin açıklık ve
belirginlik ilkeleriyle somutluk ve yaşamsallık kazanacağında duraksama yoktur. Öte yandan Anayasa'nın 130. maddesinde, ortaöğretime dayalı
çeşitli düzeylerdeki eğitim-öğretim kurumlarının üniversiteler olduğu
vurgulanmaktadır. Bir bölümü uyuşmazlığa konu ek 9. maddenin (a) bendinde gemi
adamlarını eğitecek kurumlar fakülte ve yüksekokullar, ortaöğretim okulları ve
yaygın eğitim kurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumları
olarak sayılmıştır. Maddenin (b) bendi ise gemi adamlarına eğitim verecek olan özel
öğretim kurumlarından söz edilmektedir. Yasal kuralın bu düzenleniş biçimi karşısında, (a) bendinde resmi
okulların derece ve düzeysel nitelikleri belirli bir biçimde sayılırken, (b)
bendinde ise hangi öğretim okulu oldukları ve düzeyi belirtilmeden özel öğretim
kurumlarından söz edilmiştir. Böylece bir yandan belirsizliğe neden olunurken,
bir yandan da üniversite dışında lisans eğitimini amaçlayacak özel öğretim
kurumu açılabilmesi sonucuna etken olunmuştur. Kuralın bu durumuyla Anayasa'nın
sözü edilen maddeleriyle uyuşması olanaksızdır. B- Anılan Yasa'nın Ek 10. maddesinin birinci fıkrasının ilk
tümcesi: Ek 9. maddenin ortaöğretim ve lisans eğitimini kapsayan niteliği
kuralın anlamının belirlenmesinde göz önünde tutulmalıdır. Bu açıdan Anayasa'nın 130 ve 131. maddelerinde değinilen yükseköğretimle
ilgili ilkeler ve bu konuların yasayla düzenleneceği ve Yükseköğretim
Kurulu'nca yürütüleceği yolundaki vurgular karşısında, gemi adamlarının
eğitimi, sınavları ve belgelendirilmelerine ilişkin usul ve esasların
yönetmelikle belirlenmesi ve yükseköğretim üst kurulları dışında genel idareye
bırakılması yoluna gidilmesine Anayasa'ya uyarlık yoktur. Açıklanan nedenlere yukarıda belirtilen kuralların iptalleri
gerekeceği oyuyla karara karşıyım. Üye Şevket
  APALAK