ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     :  2019/14 Karar Sayısı  :  2019/16 Karar Tarihi :  14/3/2019 R.G. Tarih – Sayı :  26/3/2019
– 30726 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi
üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 137 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 30/11/2017 tarihli ve
7062 sayılı Yüksek Seçim Kurulunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un
geçici 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının 27/12/2018 tarihli ve 7159 sayılı
Kanun’un 10. maddesiyle değiştirilen ikinci cümlesinin Anayasa’nın 67., 79. ve 138. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talebidir. I.  İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ 7062 sayılı Kanun’un iptali talep edilen kuralın da yer
aldığı geçici 1. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: “(1) Mevcut Başkan ve Başkanvekili ile üyeler kalan görev
sürelerini tamamlar. (Değişik cümle:27/12/2018-7159/10 md.) Kurul
üyelerinden; 2019 yılında görevi sona ereceklerin yerine 2020 yılı Ocak ayında,
2022 yılında görevi sona ereceklerin yerine ise 2023 yılı Ocak ayında yenileme
seçimi yapılır .” II.   İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Recep KÖMÜRCÜ,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin
GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in
katılımlarıyla 13/2/2019 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma
talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Taylan
BARIN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu kanun
hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. İptal Talebinin Gerekçesi 3.  Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralla kanuni
görev süreleri biten mevcut Yüksek Seçim Kurulu (YSK) başkan ve üyelerinin
görev süresinin bir yıl uzatılarak 2019 yılı Mart ayında yapılacak yerel
seçimlerin yönetim ve denetiminde görev almalarının sağlandığı,  söz
konusu kuralın bir seçim hükmü olması dolayısıyla Anayasa’nın 67. maddesinde
yer alan seçim kanunlarında yapılan değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren bir yıl içinde yapılacak seçimlerde uygulanmayacağına ilişkin hükme
aykırı olduğu, herhangi bir kamu yararı amacı gözetmeyen ve objektif hiçbir nedene
dayanmayan düzenlemenin YSK’nın tarafsızlığını ve bağımsızlığını zedeleyici
nitelik taşıdığı, seçimlerin dürüstlük içinde yapılmasının güvencesi olan
bağımsız yargı denetimini ortadan kaldırdığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın
67., 79. ve 138. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B.  Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4.  Dava konusu kuralla YSK üyelerinden 2019 yılında görevi
sona ereceklerin yerine 2020 yılı Ocak ayında, 2022 yılında görevi sona
ereceklerin yerine ise 2023 yılı Ocak ayında yenileme seçimi yapılacağı
öngörülmektedir. 5. Anayasa’nın 67. maddesinin birinci fıkrasında, vatandaşların
kanunda gösterilen şartlara uygun olarak seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya
bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halkoylamasına katılma
haklarına sahip olduğu belirtilmiş; ikinci fıkrasında, seçimlerin ve
halkoylamasının serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve
döküm esaslarına göre, yargı yönetimi ve denetimi altında yapılacağı hüküm
altına alınmış, yedinci fıkrasında da seçim kanunlarında yapılan değişikliklerin,
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılacak seçimlerde
uygulanmayacağı kuralına yer verilmiştir. 6. Anayasa’nın 79. maddesinin, seçimlerin yargı organlarının genel
yönetimi ve denetimi altında yapılacağını belirten birinci fıkrasından sonra
YSK’nın görev ve yetkilerini düzenleyen ikinci fıkrasında “Seçimlerin
başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile
ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra
seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikâyet ve itirazları inceleme ve
kesin karara bağlama” görevinin YSK’ya verildiği belirtilmiştir.
Anılan maddenin dördüncü  fıkrasında da YSK’nın oluşumu, üyelerinin seçimi
ile başkan ve başkan vekilinin seçimi düzenlenmiş ve bu kapsamda “ Yüksek
Seçim Kurulu yedi asıl ve dört yedek üyeden oluşur. Üyelerin altısı Yargıtay,
beşi Danıştay Genel Kurullarınca kendi üyeleri arasından üye tamsayılarının
salt çoğunluğunun gizli oyu ile seçilir. Bu üyeler, salt çoğunluk ve gizli oyla
aralarından bir başkan ve bir başkanvekili seçerler.” hükmüne
yer verilmiştir. 7. Anayasa’nın 79. maddesinde YSK’nın oluşumu, görev ve yetkileri,
kararlarının niteliği, üyeleri ile başkan ve başkan vekilinin seçilme usulü ile
yedek üyelerinin hangi usule göre ayrılacağı detaylı bir şekilde düzenlenmesine
rağmen üyelerin görev süresine dair bir hükme yer verilmemiştir. Anılan
maddenin üçüncü fıkrasında YSK’nın görev ve yetkilerinin kanunla düzenleneceği
ifade edilmiştir. Anayasa’nın 79. maddesinin YSK’ya ilişkin detaylı
düzenlemeler içermesine rağmen bu maddede üyelerin görev süresine yer
verilmemesi, bu hususun anayasal ilkelere aykırı olmamak kaydıyla kanun
koyucunun takdirine bırakıldığını göstermektedir. 8. 7062 sayılı Kanun’un “ Kurulun oluşumu” kenar başlıklı
4. maddesinde üyelerin görev süresi, tekrar seçilebilmeleri, yedek üyelerin
belirlenmesi ile görev süresi biten üyelerin yerine yenilerinin seçilmesi usulü
ve üyelerin geldikleri kurumlarla olan ilişkileri düzenlenmiştir. Bu maddenin
(1) numaralı fıkrasında üyelerin altısının Yargıtay, beşinin Danıştay Genel
Kurullarınca kendi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayılarının salt
çoğunluğuyla seçileceği; (2) numaralı fıkrasında üyelerin görev süresinin altı
yıl olduğu ve süresi biten üyelerin yeniden
seçilebileceği, (5) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde de yeni üyelerin
tamamının seçilmelerine kadar eski üyelerin görevlerine devam edecekleri hüküm
altına alınmıştır. 9. İptali talep edilen kuralın gerekçesinde; YSK’nın bazı
üyelerinin görev süresi 2019 yılı Ocak ayında sona ereceği için bu üyeler
bakımından Ocak ayı içinde yenileme seçimlerinin yapılması gerektiği, 31 Mart
2019 tarihinde yapılacak mahallî idareler seçimlerinin başlangıç tarihinin 1
Ocak 2019 olması nedeniyle seçim takvimi başladıktan sonra üyelerin yarısından
fazlasının değişmesinin Anayasa’nın 79. maddesinde vurgulanan seçimlerin düzen
içinde yönetimi açısından sorun oluşturabileceği, YSK üyelerinin görev
yaptıkları sürede seçim hukuku alanında uzmanlaştığı, mevcut üyelerin bilgi ve
tecrübelerinden yararlanılmasında fayda görüldüğü, geçmiş dönemlerde de mevcut
üyelerin bilgi ve tecrübelerinden faydalanmak amacıyla benzeri düzenlemelerin
yasalaştırılarak YSK üyelerinin görev sürelerinin uzatıldığı ifade edilmiştir.
Bu itibarla kuralın kamu yararına yönelik olmadığı söylenemez. 10. Kural 28/12/2018 tarihli ve 30639 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kuralın, yürürlüğe girdiği tarihten yaklaşık
üç ay sonra, 31 Mart 2019 Pazar günü yapılacak olan Mahallî İdareler Genel
Seçimleri sürecinde YSK üyelerinin bir kısmının görevlerine devam etmesini
sağlamak üzere düzenlendiği anlaşılmaktadır. Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci
fıkrasında “ Seçim kanunlarında yapılan değişiklikler, yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren bir yıl içinde yapılacak seçimlerde uygulanmaz” hükmü
yer almaktadır. Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fıkrasına uygunluğunun
denetiminin yapılabilmesi için öncelikle kuralın anılan Anayasa hükmünde
belirtilen anlamda bir seçim kanunu hükmü olup olmadığının
tespiti gerekmektedir. 11. Anayasa'nın “Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette
bulunma hakları” başlığını taşıyan 67. maddesi İkinci Kısmın “Siyasi
Haklar ve Ödevler” başlıklı Dördüncü Bölümünde yer almaktadır.
Anayasa’nın bu bölümünde yer alan diğer maddelerde ise siyasi parti kurma,
partilere girme ve partilerden ayrılma, siyasi partilerin uyacakları esaslar
düzenlenmektedir. Anayasa’nın 67. maddesinde vatandaşların seçme ve
seçilme, bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma
haklarının, seçim usul ve esaslarının, vatandaşların oy kullanabilmesi için
gerekli olan yaş koşulunun, yurt dışındaki vatandaşların oy kullanabilmesinin
sağlanmasının, oy kullanma yönünden askerlerin, hükümlülerin ve tutukluların
durumlarının düzenlendiği görülmektedir. Maddenin altıncı fıkrasında da “ Seçim
kanunları, temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkelerini bağdaştıracak
biçimde düzenlenir ” denilmek suretiyle seçim kanunlarının genel amacı
belirtilmiştir. 12. 2001 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile 67. maddeye
eklenenyedinci fıkranın “ Konjonktürel değişikliklere seçim kanunları
açısından yer verilmemesi amaçlanmıştır ”şeklinde açıklanan gerekçesi de
anılan fıkrada ifade edilen seçim kanunlarından ne anlaşılması
gerektiğine ilişkin anlayışı ortaya koymaktadır. Buna göre anayasa koyucunun
Meclis çoğunluğunu elinde bulunduran parti veya partilerin seçime bir yıl kala
seçim sürecinde kendi lehlerine veya diğer parti ya da adayların aleyhine sonuç
doğuracak biçimde değişiklikler yapılmasını öngören yasal düzenlemeleri
Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fıkrası bağlamında seçim kanunu olarak
nitelediği anlaşılmaktadır. 13. Yukarıda açıklanan anayasal hükümler ve gerekçeleri gözönünde
bulundurulduğunda Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fıkrasında yer alan seçim
kanunları ibaresi ile seçmen iradesinin seçim sonuçlarına
yansımasına tesir edebilecek veya seçime katılanlardan bir kısmına herhangi bir
şekilde avantaj ya da dezavantaj oluşturma sonucunu doğurabilecek veya seçim
süreci ve sonucunu etkileyebilecek düzenlemelerin kastedildiği anlaşılmaktadır. 14. Bu çerçevede bir kuralın Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci
fıkrası bağlamında seçim kanunu hükmü olup olmadığı tespit
edilirken muhtevası esas alınmalı, yalnızca kanunun adında geçen seçim, seçmen,
siyasi parti gibi ibarelerden hareketle niteleme yapılmamalıdır. Başka bir
ifadeyle kuralın içinde yer aldığı kanunun seçimlere ilişkin bazı hususları
düzenlemesi, o kanunda yer alan kuralların tamamının anılan anayasal hüküm
çerçevesinde seçim kanunu hükmü olması sonucunu
doğurmamaktadır. Aynı şekilde seçimlerle ilgisiz kanunların içeriğinde de
Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fıkrası bağlamında seçim kanunu
hükmü niteliğinde kuralların yer alması mümkündür. 15. Dava konusu kuralın Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fıkrası
bağlamında bir seçim kanunu hükmü olmadığı açıktır.
Zira kural YSK üyelerinin mesleki teminatları ile  görev ve yetkilerinde
herhangi bir değişiklik içermemektedir. Kural Anayasa’ya uygun olarak seçilen
ve görevlerini hâkimlerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ilkesine göre yerine
getiren mevcut YSK üyelerinin görev sürelerinin bir yıl uzatılmasından
ibarettir. Bu hâliyle kuralın seçim süreci ve sonucu üzerinde etki yaratma,
dolayısıyla seçmen iradesinin anayasal ilkelere uygun olarak seçim sonucuna
yansımasını etkileme ya da seçime katılanların bir kısmına avantaj veya
dezavantaj oluşturma gibi bir fonksiyonunun olduğu söylenemez. Bu itibarla
kural Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fıkrası anlamında bir seçim
kanunu hükmü olarak  nitelendirilemez. 16. Anayasa’nın 138. maddesinin birinci fıkrasında, hâkimlerin
görevlerinde bağımsız oldukları, Anayasa’ya, kanuna ve hukuka uygun olarak
vicdani kanaatlerine göre hüküm verecekleri; ikinci fıkrasında hiçbir organ,
makam, merci veya kişinin yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve
hâkimlere emir ve talimat veremeyeceği, genelge gönderemeyeceği, tavsiye ve
telkinde bulunamayacağı belirtilerek hukuk devleti olmanın zorunlu bir gereği
olan yargı bağımsızlığı teminat altına alınmıştır. 17. Anayasa’nın 79. maddesine göre yedi asıl dört yedek üyeden
oluşan YSK’nın üyelerinin altısı Yargıtay, beşi Danıştay Genel Kurullarınca
kendi üyeleri arasından seçilmektedir. Bu kapsamda YSK, yargı bağımsızlığı ve
hâkimlik teminatı güvencelerine sahip üyelerden oluşmaktadır. Seçimlerin
başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile
ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra
seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikâyet ve itirazları inceleme ve
kesin karara bağlamakla görevli YSK’nın, her türlü baskı ve etkiden uzak olarak
görev yapmasını sağlamak üzere Anayasa’da belirtilen yargı bağımsızlığı ve
hâkimlik teminatına sahip olduğu açıktır. Nitekim 7062 sayılı Kanun’un 3.
maddesinde de YSK’nın görevlerini yerine getirirken ve yetkilerini kullanırken
bağımsız ve tarafsız olduğu belirtilmiş; hiçbir organ, makam, merci veya
kişinin YSK’ya emir ve talimat veremeyeceği vurgulanmıştır. 18. Dava konusu kuralın yukarıda belirtilen gerekçesi gözetildiğinde
kuralın getiriliş amacının seçimlerin düzen içinde yapılması olduğu
anlaşılmaktadır. Mevcut YSK üyelerinin görev sürelerinin bir yıl uzatılmasını
öngörmekten ibaret olan kuralın YSK’nın yürütme erkinin etkisinde kalmasına ve
tarafsız karar alamamasına neden olması söz konusu olmayacağı gibi seçimlerin
dürüstlüğü ile yargı bağımsızlığı ilkelerine aykırı bir yönü de
bulunmamaktadır. 19. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 67., 79. ve 138.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. IV. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 20. Dava dilekçesinde özetle dava
konusu kuralların uygulanması hâlinde
telafisi güç veya imkânsız zararlar doğabileceği belirtilerek yürürlüğünün
durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir. 30/11/2017 tarihli ve 7062 sayılı Yüksek Seçim Kurulunun Teşkilat
ve Görevleri Hakkında Kanun’un geçici 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
27/12/2018 tarihli ve 7159 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle değiştirilen ikinci
cümlesine yönelik iptal talebi, 14/3/2019 tarihli ve E.2019/14, K.2019/16
sayılı kararla reddedildiğinden bu cümleye ilişkin yürürlüğün durdurulması
talebinin REDDİNE 14/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V. HÜKÜM 30/11/2017 tarihli ve 7062 sayılı Yüksek Seçim Kurulunun Teşkilat
ve Görevleri Hakkında Kanun’un geçici 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
27/12/2018 tarihli ve 7159 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle değiştirilen ikinci
cümlesinin Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE 14/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ Üye Yıldız
  SEFERİNOĞLU