ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/109 Karar Sayısı : 2007/51 Karar Günü : 17.4.2007 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 25.10.2007-26681 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Ankara Asliye
8. Ticaret Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 9.6.1932 günlü, 2004
sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 4949 sayılı Kanun'un 50. maddesi ile eklenen 179/b
maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 141. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacı vekili tarafından açılan iflasın ertelenmesi davasında
mahkemece, davacı şirket hakkında yapılmış veya yapılacak icra takiplerinin
dava sonuna kadar ihtiyati tedbir yoluyla önlenmesine karar verilmiştir.
Yargılama sırasında yürürlüğe giren itiraz konusu kuralla, rehinle temin
edilmiş alacaklar için yeni takip yapılabilmesine veya başlamış olan takiplere
devam edilebilmesine olanak tanınmıştır. Bu yasal değişiklikten sonra, rehinli
alacaklı vekillerinin ihtiyati tedbir kararının kendileri açısından
kaldırılmasını talep etmeleri ve davacı vekilinin de itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürmesi üzerine, bu savı ciddi bulan Mahkeme,
iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'na 17.7.2003 günlü, 4949 sayılı
Kanun'un 50. maddesi ile eklenen ve itiraz konusu kuralı da içeren 179/b
maddesi şöyledir: “Madde 179/b -Erteleme kararı üzerine borçlu aleyhine 6183 sayılı
Kanuna göre yapılan takipler de dahil olmak üzere hiçbir takip yapılamaz ve
evvelce başlamış takipler durur; bir takip muamelesi ile kesilebilen zamanaşımı
ve hak düşüren müddetler işlemez. Erteleme sırasında taşınır, taşınmaz veya ticari işletme rehniyle
temin edilmiş alacaklar nedeniyle rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip
başlatılabilir veya başlamış olan takiplere devam edilebilir; ancak bu takip
nedeniyle muhafaza tedbirleri alınamaz ve rehinli malın satışı
gerçekleştirilemez. Bu durumda erteleme süresince işleyecek olup mevcut rehinle
karşılanamayacak faizler teminatlandırılmak zorundadır. 206 ncı maddenin birinci sırasında yazılı alacaklar için haciz
yoluyla takip yapılabilir. Erteleme süresi azami bir yıldır. Bu süre kayyımın verdiği
raporlar dikkate alınarak mahkemece uygun görülecek süreler ile uzatılabilir;
ancak uzatma süreleri toplamı dört yılı geçemez. Kayyım, mahkemenin
belirleyeceği sürelerde iflâsı ertelenenin faaliyetleri ve işletmenin durumu
konusunda düzenli olarak mahkemeye rapor verir. İflasın ertelenmesi talebinin reddi ya da erteleme süresi
sonunda iyileşmenin mümkün olmadığının tespiti üzerine mahkeme, şirketin veya
kooperatifin iflasına karar verir. Erteleme süresi dolmamakla birlikte, mahkeme
kayyımın verdiği raporlardan şirketin veya kooperatifin mali durumunun
iyileştirilmesinin mümkün olmadığı kanaatine varırsa, erteleme kararını
kaldırarak şirketin veya kooperatifin iflasına karar verebilir.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 141. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM'ın
katılımlarıyla 7.1.2004 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, iflasın ertelenmesi durumunda öngörülen
takiplerin durması ve yeni takip yasağı konusunda rehinli alacaklar lehine
getirilen istisna ile rehinle karşılanamayan (faiz) alacakların
teminatlandırılma zorunluluğunun, Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 141. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'na, 17.7.2003 günlü, 4949 sayılı
İcra ve İflas Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 50. maddesi ile
eklenen 179/b maddesinin birinci fıkrasında, erteleme kararı
üzerine borçlu aleyhine 6183 sayılı Kanun'a göre yapılan takipler de dahil
olmak üzere hiçbir takip yapılamayacağı ve önceden başlamış takiplerin duracağı
hüküm altına alınmıştır. İptali istenen ikinci
fıkrada ise birinci fıkrada öngörülen “takiplerin durması ve yeni takip yasağı”
yönünden rehinli alacaklar lehine bir istisna getirilmiştir. Buna göre, taşınır,
taşınmaz veya ticari işletme rehniyle temin edilmiş alacaklar için rehnin
paraya çevrilmesi yolu ile takip yapılabilecek veya daha önce başlamış olan
takiplere devam edilebilecektir. Ayrıca,
erteleme süresince işleyecek ve mevcut rehinle karşılanamayacak faizlere
teminatlandırılma zorunluluğu da getirilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık, Anayasa'nın ve yasaların üstünde yasa koyucunun da
bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen “yasa önünde eşitlik
ilkesi” hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli
değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda
bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak,
ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı
durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin
her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi
zedelenmez. İcra ve iflas hukukunda temel ilke, alacaklı ve borçlunun hak ve
menfaatlerinin belli bir denge üzerinde korunmasıdır. Rehinli alacaklar, diğer
alacaklardan farklı bir statüde bulunmaktadırlar. Nitekim, İcra ve İflas
Kanunu'nun genel sistematiği içerisinde rehinle temin edilmiş alacaklar için
farklı hükümler öngörüldüğü görülmektedir. Takip sürecinin alacaklı ve borçlunun hak ve menfaatlerini
zedelemeden, bunlar arasındaki dengeyi bozmadan hızlandırılması, bir ayırım
yapmaksızın benzer durumda bulunan bütün alacaklıları kapsayan adil bir çözümün
gerçekleştirilmesi ve rehinli alacaklıların iflasın ertelenmesi durumunda
mağdur olmamaları amacına yönelik olarak getirildiği anlaşılan itiraz konusu düzenlemenin
hukuk devleti ilkesine aykırı bir yönü bulunmamaktadır. Rehin hakkı, alacaklıya borcun ödenmemesi durumunda, borçlunun
mallarının satılıp satış bedelinden alacağını öncelikle tahsil etmesine olanak
veren bir haktır. Alacaklı, borçluya borç verdiği anda, borçludan bir teminat
(rehin) almakta ve bu elde ettiği hakla, baştan itibaren öncelikli (rüçhanlı)
bir statü kazanmaktadır. Bu durumda, alacak-borç ilişkisinin başlangıcında
kendisini rehin hakkı ile ayrıcalıklı hale getiren rehinli alacaklı ile
herhangi bir teminat almadan borç veren alacaklının aynı hukuksal durumda
bulundukları veya aynı hukuksal korumaya tabi olacaklarını söylemek mümkün
değildir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 11. ve 141. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 4949 sayılı
Yasa ile eklenen 179/b maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, 17.4.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT