ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1977/59 Karar Sayısı : 1977/68 Karar Günü : 28.4.1977 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Akçakale
Tapulama Hâkimliği (Dosya Esas No: 1977/4). İTİRAZIN KONUSU: 25.6.1973 günlü, 1757
sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu’nun 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan
“Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin Toprak ve Tarım Reformu
bölgesi ilân edilmesinden önce sahibinin bildirdiği emlâk vergisi değerini
geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden yüksek ise,
kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.” kuralının Anayasaya aykırı olduğu
ileri sürülerek iptali istenmiştir. I- OLAY: Bölgede Toprak ve Tarım Reformu Kanununun uygulanması dolayısiyle
taşınmazları kamulaştırılan davacı, vergi beyannamesinde bildirilen değerin
kamulaştırma bedeli olarak kendisine ödenmek istendiğini, oysa kamulaştırma
günündeki gerçek değerin daha yüksek olduğunu ileri sürmüş ve aradaki farkın
ödenmesini dava etmiştir. Davalı idare 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu
Kanununun 36. maddesindeki hükme göre işlem yapıldığını açıklaması üzerine,
davacı duruşmada bu hükmün Anayasaya aykırı olduğunu öne sürmüş, Mahkeme 36.
maddenin üçüncü fıkrasında yeralan kuralın anayasanın 11., 12., 36. ve 2.
maddelerine aykırı olduğu kanısiyle iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurmuştur. II- İTİRAZIN GEREKÇESİ ÖZETİ: Anayasa Mahkemesi, Anayasanın 38. maddesinin ikinci ve üçüncü
fıkralarını iptal etmiş ve bu karar yayımlanmıştır. Bu durumda kamulaştırma
için aynı ilkeleri öngören 1757 sayılı toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36.
maddesinin üçüncü fıkrası hükmü anayasal dayanaktan yoksun bulunmaktadır. Bu
hüküm mülkiyet hakkının özünü zedelemekte ve emlâk beyannamesi verenlerle
vermeyenler arasında eşitsizlik yaratmakta olduğundan Anayasanın 11., 12., 36.
ve 2. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptal edilmelidir. III- METİNLER: 1- 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun
36. maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrası şöyledir: “Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin toprak ve
tarım reformu bölgesi ilân edilmesinden önce sahibinin bildirdiği Emlâk Vergisi
değerini geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden
yüksek ise kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.” 2- Dayanılan Anayasa kuralları: Madde 2.- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve Başlangıçta
belirtilen temel ilkelere dayanan, millî, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk
devletidir. Madde 11.- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle
bütünlüğünün, Cumhuriyetin, millî güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının,
genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacı ile veya Anayasanın diğer
maddelerinde gösterilen özel sebeplerle, Anayasanın sözü ve ruhuna uygun olarak,
ancak kanunla sınırlanabilir. Kanun, temel hak ve hürriyetlerin özüne dokunamaz. Bu Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirisi, insan hak
ve hürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez
bütünlüğünü veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayırımına dayanarak,
nitelikleri Anayasada belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak kastı ile
kullanılamaz. Bu hükümlere aykırı eylem ve davranışların cezası kanunda
gösterilir. Madde 12.- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç,
din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Madde 36.- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi Kâni Vrana, Şevket Müftügil, Ahmet Akar, Halit
Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün,
Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Ahmet Salih Çebi, Adil Esmer, Nihat O.
Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu’nun katılmalariyle İçtüzüğün 15. maddesi
uyarınca yaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıda açıklanan konu üzerinde
durmuştur: 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu daha
önce başka bir dava dolayısiyle Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve 19.10.1976
günlü, esas 1973/42, Karar 1976/48 sayılı kararla bu kanunun tümünün biçim
yönünden iptaline karar verilmiştir. Karar 10.5.1977 günlü, 15933 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanmıştır. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin iptalini istediği
hüküm, bu kanunun 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yeralmaktadır. Bu duruma
göre, aynı kanunun belirli bir maddesindeki hükmün yeniden ele alınıp
incelenmesine ve bir karar verilmesine yer yoktur. V- SONUÇ: Anayasa Mahkemesinin 19.10.1976 günlü, Esas: 1973/42, Karar:
1976/48 sayılı karariyle, 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu
Kanununun tümünün biçim yönünden iptaline karar verilmiş olması karşısında,
itiraz konusu iş hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığına, 28.4.1977 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Kâni VRANA Başkanvekili Şevket MÜFTÜGİL Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Fahrettin ULUÇ Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Ahmet ERDOĞDU Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet H.
  BOYACIOĞLU