ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1985/33 Karar Sayısı: 1986/22 Karar Günü: 11/9/1986 R.G. Tarih-Sayı :10.12.1986-19307 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İskenderun Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 5/6/1985 günlü, 3217 sayılı "1918 Sayılı
Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve
Aynı Kanuna Üç Ek Madde İlavesiyle 1177 Sayılı Tütün ve Tütün Tekeli Kanununun
44 üncü Maddesinin (a) Bendinin ve 3078 Sayılı Tuz Kanununun 27 nci Maddesinin
Değiştirilmesine Dair Kanun"un 9. maddesiyle 4. maddesinin Anayasa'nın 7.
ve 10. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptallerine karar verilmesi istemidir. I- OLAY : Kimi sanıkların 1977 de bir anonim şirket adına İngiltere'den
gönderilen 16 treyleri İskenderun Gümrüğü'nde yapılan transit işlemleriyle
İran'a sevk ettirdikten sonra bunları herhangi bir gümrük işlemi yaptırmadan
Gürbulak Gümrüğü'nden tekrar yurda soktukları, gümrüğe teslim etmeleri
gerekmesine karşın treylerlerin numaralarını değiştirerek İskenderun'da
sattıkları, Kimi sanıkların ise 1981 de İstanbul Giriş Gümrük Müdürlüğü'nce
tescil edilen geçici kabul giriş beyannamesiyle ithal ettikleri Jüt Mensucattan
sargılık kaba bez (kanaviçe) lerin İskenderun Çıkış Gümrük Müdürlüğü'nce tescilli
çıkış beyannamesi kapsamındaki (eşyanın ambalajda kullanılan) kısmının tekrar
ihracında yasal koşullara uymadıkları, Kimi sanıkların da 1979 da yurt dışından ithal ettikleri çuvalları
dış ülkelere çıkarıp satmış gibi göstererek gümrük vergi ve resimlerini
ödemeden yurt içinde bıraktıkları; böylece toplu kaçakçılık suçunu işledikleri
savıyla haklarında İskenderun Ağır Ceza Mahkemesi'nde üç ayrı dava açılmıştır. Değişik yıllarda işlendiği öne sürülen toplu kaçakçılık
suçlarından dosyaları birleştirilerek yargılanan 14 sanıkla ilgili davada,
kendiliğinden itiraz yoluna başvuran Mahkeme, 2248 sayılı Kanunla değişik 1918
sayılı Kanunun toplu kaçakçılığa ilişkin 27. maddesinin ikinci, üçüncü ve son
fıkralarının uygulanması gerekeceği kanısına vararak 3217 sayılı Kanunun 9. ve
4. maddelerinin iptalini istemiştir. III- YASA METİNLERİ : A - İptali istenen 5/6/1985 günlü, 3217 sayılı "1918 Sayılı
Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve
Aynı Kanuna Üç Ek Madde İlavesiyle 1177 Sayılı Tütün ve Tütün Tekeli Kanununun
44 üncü Maddesinin (a) Bendinin ve 3078 Sayılı Tuz Kanununun 27 nci Maddesinin
Değiştirilmesine Dair Kanun" un itiraz konusu maddeleri şöyledir : MADDE 4.- 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanunun 27
nci maddesine, üçüncü fıkrasından sonra dördüncü fıkra olarak aşağıdaki fıkra
eklenmiştir. İkinci fıkranın uygulanmasını gerektiren durumlarda; mal veya
eşyanın özel kanunlarla veya ithalat ve ihracat rejimi kararlarıyla memlekete
ithal veya ihracı yasaklanmamış olmakla birlikte gümrüklenmiş piyasa değerinin
otuz milyon lirayı geçmemesi ve tekele tabi maddelerden olmaması halinde,
ikinci fıkradaki ağır hapis cezasına hükmedilmeyip sadece üçüncü fıkraya göre
ağır para cezasına ve mal veya eşyanın müsaderesine karar verilir. Bu fıkradaki
miktarı, Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından yayınlanan
"Toptan Eşya Fiyatları Yıllık İndeksi"ndeki artışlar oranında
artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Bu kararlar Resmî Gazete'de yayımlanır. MADDE 9.- 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanunun 1
inci maddesinin (F) bendi, 25 inci maddesinin ikinci fıkrası ile ek 3 üncü
maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. B- Dayanılan Anayasa Kuralları : MADDE 7.- Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet
Meclisinindir. Bu yetki devredilemez. MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,
felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun
önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar. C- İlgili Anayasa Kuralı : MADDE 152'nin dördüncü fıkrası : Anayasa Mahkemesi'nin işin
esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından sonra on
yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar
başvuruda bulunulamaz. D- İlgili Yasa Kuralı : 10/11/1983 günlü, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesi'nin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesinin yedinci fıkrası : Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararının
yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe, aynı kanun hükmünün Anayasaya
aykırılığı iddiasıyla tekrar Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. IV- İLK İNCELEME : A- Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca H. Semih
ÖZMERT, Orhan ONAR, Necdet DARICIOĞLU, Yekta Güngör ÖZDEN, Muammer TURAN,
Mehmet ÇINARLI, Selâhattin METİN, Servet TÜZÜN, Mahmut C. CUHRUK, Mustafa ŞAHİN
ve Adnan KÜKNER'in katılmalarıyla 16/1/1986 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında 15/10/1985 günlü kararda belirlenen "iptali istenilen ve
davada uygulanacak hüküm veya hükümlerin hangileri olduğu ve bunların aykırılık
gerekçelerinin açıklıkla belirtilmesi" konusundaki eksiklik tamamlanmış
olduğundan işin esasının incelenmesine karar verildikten sonra incelemenin
sınırlandırılması sorunu üzerinde durulmuştur. B - İTİRAZIN SINIRLANDIRILMASI : Yerel Mahkeme 3217 sayılı Yasanın 9. ve 4. maddeleriyle 1918
sayılı Yasada yapılan değişikliklerin tümünün iptali istemiyle itiraz yoluna
başvurmuştur. Bakılmakta olan davada 25. maddenin ikinci fıkrası ile ek 3.
maddenin uygulanması olasılığı yoktur. 9. maddenin tümüyle ele alınması
gereksizdir. Öbür yandan 1918 sayılı Yasanın 27. maddesine üçüncü fıkrasından
sonra dördüncü fıkra ekleyen 3217 sayılı Yasanın 4. maddesinin son tümcesinin
de davada uygulama alanı bulunmamaktadır. Başvuran Mahkemenin amacı cezalar
arasındaki ayrılığın kaldırılması, bir suça ceza verilirken benzer eylemin cezasız
kalmasının önlenmesidir. Bu durumda son tümce inceleme kapsamına alınmadan da
sonuca ulaşılabilir. Bu nedenlerle incelemenin : 1- 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun'un 1.
maddesinin (F) bendini yürürlükten kaldıran 3217 sayılı Kanun'un 9. maddesinin
"... 1 inci maddesinin (F) bendi." ibaresiyle; 2- 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun'un 27.
maddesine üçüncü fıkrasından sonra dördüncü fıkra ekleyen 3217 sayılı Kanun'un
4. maddesinin "ikinci fıkranın uygulanmasını gerektiren durumlarda; mal
veya eşyanın özel kanunlarla veya ithalât ve ihracat rejimi kararlarıyla
memlekete ithal veya ihracı yasaklanmamış olmakla birlikte gümrüklenmiş piyasa
değerinin otuz milyon lirayı geçmemesi ve tekele tâbi maddelerden olmaması
halinde, ikinci fıkradaki ağır hapis cezasına hükmedilmeyip sadece üçüncü
fıkraya göre ağır para cezasına ve mal veya eşyanın müsaderesine karar
verilir" cümlesiyle sınırlı olarak yapılmasına karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ : İşin esasına ilişkin rapor, başvurma kararı ve ekleri, Anayasa'ya
aykırılığı öne sürülen yasa kuralları, dayanak yapılan ve konuya değinen
Anayasa maddeleri, bunlarla ilgili gerekçeler ve öbür yasama belgeleri
okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü : A- Anayasa'nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası yönünden inceleme
: Anayasa'nın bu fıkrasında "Anayasa Mahkemesi'nin işin esasına
girerek verdiği red kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından sonra on yıl
geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla tekrar
başvuruda bulunulamaz" denilmektedir. Anayasa'nın amacı, hem gereksiz
başvurmaları önleyerek Mahkemenin çalışma düzenini korumak, hem de uygulamada
sürekliliği sağlamaktır. İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin iptalini istediği 3217 sayılı
Yasanın 4. maddesiyle eklenen dördüncü fıkra içindeki ".ve tekele tâbi
maddelerden olmaması." ibaresi, bir başka itiraz davasına konu olarak
incelenmiş ve buna ilişkin 27/3/1986 günlü, Esas: 1985/31, Karar: 1986/11
sayılı Anayasa Mahkemesi kararı 9 Mayıs 1986 günlü, 19102 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanmıştır. Böylece gerek Anayasa'nın 152. maddesinin dördüncü fıkrasının,
gerek Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28.
maddesinin yedinci fıkrasında öngörülen koşul gerçekleşmiştir. İtirazcı
Mahkemenin başvurusu 11/7/1985 tarihini taşımakta ise de esas inceleme
aşamasında Anayasa Mahkemesi'nin aynı konu hakkında işin esasına girerek
verdiği yukarda belirtilen red kararı yürürlüğe girdiğine göre itirazın
incelenmesine olanak yoktur. Zira Anayasa'nın 152. maddesi yalnız dava
mahkemelerini değil Anayasa Mahkemesini de bağlar. Anayasa Mahkemesi, önceki
kararın yayımı tarihinden sonra karar vermek durumunda ise başvurunun daha önce
olup olmamasına bakmadan itirazı reddetmek zorundadır. Bu nedenle itirazcı
Mahkemenin "...ve tekele tâbi maddelerden olmaması halinde."
sözcüklerine ilişkin itirazı yetkisizlik nedeniyle reddedilmelidir. Mahmut C. CUHRUK, Necdet DARICIOĞLU, Yekta Güngör ÖZDEN,
Selâhattin METİN ve Adnan KÜKNER bu görüşe katılmamışlardır. B- İtiraz konusu kurallar yönünden inceleme : 1) 9. Maddenin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu : İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun
230. maddesine dayanarak birleştirdiği dosyalardan Esas : 1981/202 ve 1982/52
sayılı davalarda 3217 sayılı Yasa olmasa idi suç tarihlerine göre 1918 sayılı
Yasanın 1/F maddesi yoluyla 2248 sayılı Yasa ile değişik 27. maddenin ikinci ve
üçüncü fıkralarını uygulayacaktı. Yasa Koyucu, 3217 sayılı Yasanın 9. maddesini
getirirken, 1918 sayılı Yasanın 1. maddesinin (F) bendi kapsamına giren
eylemlerin 1615 sayılı Gümrük Kanunu'nun 149. ve 156. maddelerinde para
cezasıyla yaptırıma bağlandığını, zamanın koşullarına göre Kaçakçılık Yasası
kapsamından çıkarılmasının uygun olacağını düşünmüştür. Yasa Koyucunun Anayasa
ve üstün hukuk kurallarıyla sınırlı olan takdir hakkını aşması söz konusu
değildir. Ceza siyasetinin bir gereği olarak, madde yürürlükten kaldırılmıştır.
Yasa Koyucu maddenin yürürlüğünde bir yarar görmemiş, kaldırılmasının daha
uygun olacağı görüşünden hareket etmiştir. Bu ise en doğal hakkıdır. Bir yasa
kuralının yerinde olup olmadığı, yarar ya da zarar getirebileceği konusu
uygunluk denetimi dışında kalan bir husustur. Anayasa Mahkemesi yalnızca,
Anayasa kuralları karşısında uygunluk ya da aykırılık üzerinde durarak
denetleme yapabilir. Yasama organının takdirine bağlı konu ve alanlara elatması
söz konusu olamaz. İtirazcı Mahkeme birleştirdiği dosyalardan Esas : 1978/91
nolu da 1/E maddesini uygulayacağını açıklayarak 1/E maddesi ile 1/F maddesi
arasında çok az fark bulunduğunu, 1/E maddesine kapsamına giren eylemlerin suç
niteliklerinin korunmasına karşın, 1/F maddesinin kaldırılmasını Anayasa'ya
aykırı bulmaktadır. Bir yasa kuralı bir başka yasa kuralına göre, onun varlığı
ya da yokluğu gözetilerek değil ancak ilgili Anayasa kuralına göre
değerlendirilerek denetlenir. Eşitlik, aynı durumda olanların ayrı işlemlere
bağlı tutulmamasıdır. Değişik durumda olanların ayrı kurallara bağlı
kılınmasında eşitlik ilkesine aykırı bir durum olamaz. Anayasa Mahkemesi'nin
kararlarında bu husus ayrıntılı biçimde işlenmiştir. Yürürlükten kaldırılan 1/F
maddesi kapsamına giren kişiler arasında bir ayırım yapılmış değildir. Kaldık!
1/F maddesini kaldıran 9. maddenin iptali 1/F maddesini yürürlüğe kazandıramaz.
Hukuksal yönden olumlu bir sonuç da elde edilemez. Yasa koymak, değiştirmek,
yasayı yürürlükten kaldırmak ve yerindeliği gözetmek tümüyle yasa koyucunun
yetkisi içindedir. Yasalar arasında uyum ve uygunluk da yasa koyucunun
arayacağı durumlardır. 1/F maddesini yürürlükten kaldıran 9. maddenin ".1
inci maddesinin (F) bendi" sözcüklerinin Anayasa'ya aykırı bir yönü
saptanamadığından bu yöne ilişik itiraz reddedilmelidir. 2) 4. Maddenin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu : 3217 sayılı Yasanın 4. maddesinin iptali isteminin belirgin bir
gerekçesi yoktur. Anayasa Mahkemesi gerekçe ile bağlı olmadan istemi incelemeye
yetkilidir. 3217 sayılı Yasa ile yapılan değişiklikten önce, toplu kaçakçılık
konusu malın niteliğine bakılmadan bu suçları işleyenler için ağır hapis cezası
öngörülmüştü. 3217 sayılı Yasa ile eklenen ve itiraz konusu bölümü de içeren
dördüncü fıkrada gümrüklenmiş piyasa değeri otuz milyon lirayı geçmeyen gümrük
eşyası kaçakçılığı sanıkları ikinci fıkrada öngörülen 8-12 yıl arasında değişen
hürriyeti bağlayıcı cezadan kurtulmakta, ancak üçüncü fıkraya göre ağır para
cezasıyla cezalandırılmaktadırlar. Gümrüklenmiş piyasa değeri otuz milyon
lirayı geçmeyen kaçakçılık konusu malın ithal ve ihracının yasayla ya da
ithalât ve ihracat rejimi kararlarıyla yasaklanmış eşya olması ya da tekele
bağlı maddelerden bulunması durumunda, getirilen bu ayrık hükümden sanıklar
yararlanamayacaklar, ağır para cezasıyla birlikte ağır hapis cezasıyla da
cezalandırılacaklardır. Görülmektedir ki, düzenleme kişilere göre değil, toplu
kaçakçılık konusu malın türüne göredir. Ayrıca ceza siyasetinin doğal gereği
olarak sanık lehine kısmî af niteliğinde bir uygulama öngörülmüştür. Benzer
suçları işleyenlerin cezalandırılmasında yasa önünde eşitlik ilkesinin
çiğnenmiş sayılabilmesi için, eşitliği bozar gibi görülen kuralın, haklı bir
nedene dayanmaması ya da kamu yararı amacıyla yürürlüğe konmamış olması
gerekir. Aşağıda açıklanacağı üzere ".ve tekele tâbi maddelerden olmaması
halinde" sözcükleri üzerinde özellikle ve ayrıca durulup inceleme
yapılmamıştır. Kimi maddelerin üretim, yapım, satımının Devlet tekeline bağlı
kılınması Devlet gelirini artırmak, gelirleri daha etkin kılmak yanında
toplumun sağlığını koruma amacına da bağlanabilir. Daha tehlikeli ve daha
yaygın bulunan maddeleri bir düzey ve oran gözetmeden ekonomik suç dışında
düşünmek ve buna uygun düzenleme getirmek eşitlik ilkesine aykırı
düşmemektedir. Bu düzenleme, daha hafif suçlara daha ağır ceza verilmesi
biçiminde somut bir aykırılık, haksızlık değil, dengesizlik değil, Devletçe
önemine göre eylemlere ayrı ayrı ceza uygulamasıdır. Kamu yararının birkaç
yönden gözetildiği düzenlemede Anayasa'nın 10. maddesine aykırılık yoktur.
Sınırlı incelenen bu bölümde Anayasa'nın 7. maddesine ilişen bir yan da
bulunmamaktadır. 3217 sayılı Yasanın 4. maddesine yönelik itirazın da reddi
gerekir. VI- SONUÇ : 1- 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun'un 1.
maddesinin (F) bendini yürürlükten kaldıran 5/6/1985 günlü ve 3217 sayılı
Kanun'un 9. maddesinde Kanunun sözcüğünden sonra gelen ".1 inci maddesinin
(F) bendi" ibaresi Anayasa'ya aykırı olmadığından itirazın reddine
oybirliğiyle; 2- 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun'un 27.
maddesine üçüncü fıkradan sonra bir dördüncü fıkra ekleyen 5/6/1985 günlü ve
3217 sayılı Kanun'un 4. maddesinde yer alan "ikinci fıkranın uygulanmasını
gerektiren durumlarda mal ve eşyanın özel kanunlarla veya ithalat ve ihracat
rejimi kararlarıyla memlekete ithal veya ihracı yasaklanmamış olmakla birlikte
gümrüklenmiş piyasa değerinin otuz milyon lirayı geçmemesi ve Tekele tâbi
maddelerden olmaması halinde ikinci fıkradaki ağır hapis cezasına hükmedilmeyip
sadece üçüncü fıkraya göre ağır para cezasına ve mal veya eşyanın müsaderesine
karar verilir" biçimindeki tümcenin "ve Tekele tâbi maddelerden
olmaması "na ilişkin bölümü evvelce yapılmış olan itiraz üzerine Anayasa
Mahkemesi'nce esastan incelenerek reddedilmiş ve bu konudaki karar Resmî
Gazete'nin 9 Mayıs 1986 günlü ve 19102 sayılı nüshasında yayımlanmış bulunduğundan
bu yöne ilişkin itirazın, Mahmut C. CUHRUK, Necdet DARICIOĞLU, Yekta Güngör
ÖZDEN, Selâhattin METİN ve Adnan KÜKNER'in "itiraz yoluyla başvuruyu
düzenleyen TC. Anayasası'nın 152. ve 2949 sayılı Kanun'un 28. maddelerinin son
fıkralarında, Anayasa Mahkemesi'nin işin esasına girerek verdiği ret kararının
yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasa'ya
aykırılığı iddiasıyla tekrar Anayasa Mahkemesine başvurulamayacağı
öngörülmüştür. İnceleme konusu işte 27/3/1986 günlü, Esas: 1985/31, Karar:
1986/11 sayılı Anayasa Mahkemesi kararının 9 Mayıs 1986 günlü Resmî Gazete'de
yayımlanmasından sonra yapılmış bir başvurudan söz edilemeyeceği cihetle esasa
ilişkin incelemenin 16 Ocak 1986 günlü sınırlama kararını bütünüyle ve
"Tekele tâbi maddelerden olmaması" ibaresini de kapsayacak biçimde
yapılması gerektiği" yolundaki karşıoylarıyla, yetki yönünden reddine
oyçokluğuyla; 3- Dördüncü fıkranın diğer bölümü Anayasa'ya aykırı olmadığından
itirazın reddine oybirliğiyle; 11/9/1986 tarihinde karar verildi. Başkan Orhan
  ONAR Başkanvekili Mahmut
  C. CUHRUK Üye Necdet
  DARICIOĞLU Üye Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye Yekta
  Güngör ÖZDEN Üye Muammer
  TURAN Üye Mehmet
  ÇINARLI Üye Selahattin
  METİN Üye Servet
  TÜZÜN Üye Mustafa
  ŞAHİN Üye Adnan
  KÜKNER