ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/8 Karar Sayısı : 2010/71 Karar Günü : 20.5.2010 R.G. Tarih-Sayı :
06.01.2011-27807 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Onikinci
Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 29.3.1984 günlü, 2992
sayılı Adalet Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanuna 12.5.1988 günlü 3446 sayılı
Yasa'nın 1. maddesi ile eklenen Ek Madde 1'in üçüncü fıkrasının ikinci
cümlesinin, Anayasa'nın 2., 10., 138., 139. ve 140. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. I- OLAY Adli ve İdari Yargıda Hâkim ve Savcı Adaylığı Yazılı Sınav Mülakat
ve Atama Yönetmeliği'nin 12.6.2007 günlü 26550 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Yönetmelikle değiştirilen bazı maddelerinin iptali ve yürürlüğünün durdurulması
istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa aykırı olduğu kanısına
varan mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 29.3.1984 günlü, 2992 sayılı Adalet Bakanlığının Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında
Kanuna eklenen Ek Madde 1 şöyledir: 'Ek Madde 1 ' (Ek: 12/5/1988 - 3446/1. md.) Adalet Bakanlığı hesabına, hakim ve savcı ihtiyacını karşılamak
üzere, burs verilmek suretiyle, yükseköğrenim yaptırılabilir. Burs verilmek suretiyle yükseköğrenim yapacak öğrencilerin sayısı
Adalet Bakanlığınca belirlenir. Burs verilecek öğrencilerde bulunması gereken
nitelikler ile bunların seçilmelerine dair esas ve usuller, Adalet Bakanlığınca
çıkarılacak yönetmelikte gösterilir. Bu öğrencilere, emsallerine ödenen bursun iki katı oranında burs
verilir. Burs alarak öğrenimlerini tamamlamış olanlar staj için yazılı
sınava tabi tutulmazlar. Adalet Bakanlığı hesabına burs almak suretiyle yükseköğrenim
yapmış olanlar mecburi hizmetle yükümlüdürler. Bu hususta, Devlet Memurları
Kanunu hükümleri uygulanır. Mecburi hizmet süresi, hâkimlik ve savcılık
görevine başlama tarihinden itibaren hesap edilir. Adalet Bakanlığı, yükseköğrenim öğrenci yurtları ile üniversite
yurtlarında kalan burslu öğrencilerinin hâkimlik ve savcılık görevlerine
hazırlanmaları bakımından eğitimlerine, Yükseköğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu
ve üniversitelerle yapacağı protokol esasları dahilinde yardımcı olur.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Mahkeme, başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10., 138., 139. ve 140.
maddelerine dayanmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Cafer
ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla yapmış olduğu ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ'nin karşı oyları
ve OYÇOKLUĞUYLA, yürürlüğünün durdurulması isteminin esas inceleme aşamasında
karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE; 7.2.2008 gününde karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor itiraz konusu
yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında itiraz konusu kuralın yazılı yarışma sınavı ve
mülakatta başarı gösteren adaylar ile Adalet Bakanlığı hesabına burs verilmek
suretiyle yüksek öğrenimini tamamlayanların yazılı sınava alınmaksızın doğrudan
mülakata alınan adaylar arasında eşitsizliğe yol açacağı, ayrıca burs alarak
öğrenimlerini tamamlamış olanların liyakatin ölçüldüğü yazılı yarışma sınavına
alınmamak suretiyle objektif kriterlere dayanarak hâkimlik ve savcılık
mesleğine atanmalarını engellediği belirtilerek Anayasa'nın 2., 10., 138.,
139. ve 140. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün
kurallarıyla kendini bağlı sayan devlettir. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen 'yasa önünde eşitlik ilkesi'
hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilkenin amacı aynı
durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını
sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Hukuk devleti
ile eşitlik birbirleri ile yakın ilişkili kavramlar olup, eşitlik kavramı,
hukuk devleti ilkesinin temelinde yatan değerlerden birisidir. Bu ilkeden
faydalananlar açısından eşitlik ilkesi, hak sahibine eşit işlem görme, farklı
muameleye tabi tutulmama, ayrım gözetilmemesini isteme hakkı verir. Adalet Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname'ye, 3446 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle eklenen Ek Madde 1, yargıdaki
hâkim ve savcı açığını kapatmak ve bu mesleğe olan ilgiyi artırmak amacıyla
burs verilmek suretiyle Adalet Bakanlığı hesabına hukuk fakültelerinde yüksek
öğrenim yapacak öğrencilerin hak ve yükümlülüklerini düzenleyen bir kuraldır. Bu kuralda Adalet Bakanlığı hesabına, burs verilmek suretiyle,
yükseköğrenim yaptırılacak öğrencilere, emsallerine ödenenin iki katı oranında
burs verileceği, burs alarak öğrenimlerini tamamlamış olanların mecburi
hizmetle yükümlü oldukları ve bu hususta Devlet Memurları Kanunu hükümlerinin
uygulanacağı belirtilmiştir. İtiraz konusu cümlede ise burs alarak öğrenimini
tamamlayan mezunların hâkim ve savcı adaylığı stajı için yazılı sınava tabi
tutulmayacakları kurala bağlanmıştır. Maddede her ne kadar mecburi hizmetle ilgili olarak 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş ise de adı geçen
Yasa'ya 4160 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle eklenen Ek Madde 35 ile kamu kurum
ve kuruluşları tarafından personel kanunları ve diğer özel kanunlarda yer alan
hükümlere göre yurt içinde okutulacak öğrencilerin mecburi hizmet yükümlülüğü
kaldırılmıştır. Bu yükümlülük kaldırıldıktan sonra Adalet Bakanlığı
hesabına burslu olarak yüksek öğrenim yapmış olanların diğer mezunlardan farkı
kalmamıştır. Aynı durumda olan bu mezunların farklı kurallara bağlı tutulmaları
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırıdır. Kuralın iptali gerekir. İtiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı
bulunarak iptal edildiğinden, ayrıcaAnayasa'nın 138., 139. ve 140.
maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN İNCELENMESİ 29.3.1984 günlü, 2992 sayılı Adalet Bakanlığının Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında
Kanun'a, 12.5.1988 günlü, 3446 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle eklenen Ek Madde
1'in üçüncü fıkrasının 'Burs alarak öğrenimlerini tamamlamış olanlar staj için
yazılı sınava tabi tutulmazlar.' biçimindeki ikinci cümlesine ilişkin
yürürlüğünün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE,
20.5.2010 OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VII- SONUÇ 29.3.1984 günlü, 2992 sayılı Adalet Bakanlığının Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında
Kanun'a, 12.5.1988 günlü, 3446 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle eklenen Ek Madde
1'in üçüncü fıkrasının 'Burs alarak öğrenimlerini tamamlamış olanlar staj için
yazılı sınava tabi tutulmazlar.' biçimindeki ikinci cümlesinin Anayasa'ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 20.5.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla PERKTAŞ Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU KARŞIOY GEREKÇESİ Danıştay 12. Dairesi'nin itiraz yoluyla iptali isteminde bulunduğu
kuralın temas ettiği ve Danıştay da dava konusu yapılan Adli ve İdari Yargıda
Hakim ve Savcı Adaylığı Yazılı Sınav, Mülâkat ve Atama Yönetmeliği 12.1.2008
tarih ve 26754 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan yönetmelikte yürürlükten
kaldırılmış olup, artık anılan Yönetmelik Danıştay'daki dava yönünden
uygulanacak kural olmaktan çıkmıştır. Anayasa Mahkemesi'nin yerleşik
uygulamasına göre de, bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için
elinde yöntemince açılmış ve Mahkeme'nin görevine giren bir davanın bulunması
ve iptali istenen kuralların da o davada uygulanacak kural olması
gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları ise davanın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da
olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. Davanın somutunda,
söz konusu Yönetmelik değişikliğiyle iptali istenen düzenleyici tasarruf artık
Danıştay önündeki davaya konu teşkil edebilme özelliğini yitirdiğinden; bu
yönetmeliğin dayanak aldığı yasa kuralının, söz konusu davanın çözümünde olumlu
ya da olumsuz etki yapabilme durumu söz konusu olamayacaktır. Açıklanan nedenlerle, başvurunun başvuran mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle reddi gerektiği kanısına ulaştığımızdan, çoğunluğun davanın esasına
geçilmesi yolundaki kararına katılmıyoruz. Başkan Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ KARŞIOY YAZISI 9.9.1991 günlü ve 20986 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Adli ve
İdari Yargıda Hâkim ve Savcı Adaylığı Yazılı Sınav, Mülakat ve Atama
Yönetmeliği'nin, 12.6.2007 günlü, 26550 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan
Yönetmelik ile değiştirilen 33. maddesinin dayanağı olan 2992 sayılı Yasa'nın
Ek 1. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci tümcesinin itiraz yoluyla iptali
istenilmektedir. İtiraz başvurusundan sonra, 9.9.1991 günlü ve 20986 sayılı Resmî
Gazete'de yayımlanan dava konusu Yönetmelik, 12.1.2008 günlü ve 26754 sayılı
Resmî Gazete'de yayımlanan Adli ve İdari Yargıda Hâkim ve Savcı Adaylığı Yazılı
Sınav, Mülakat ve Atama Yönetmeliğinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair
Yönetmelik ile 4.12.2007 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten
kaldırılmıştır. Anayasal denetimin temel amacı, Anayasa'ya aykırılığı ileri
sürülen yasa kurallarını, soyut veya somut norm denetimi yoluyla inceleyip,
aykırılığını saptadığı yasa kurallarını iptal ederek uygulanmalarını
önlemektir. Yasa'ya aykırılığı ileri sürülen yönetmeliğin iptali istemi,
Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen Yasa'nın iptali istemi gibidir. Yasa'ya
aykırılığı saptanan yönetmeliğin de iptal edilerek uygulamadan kaldırılması
gerektiğinde tereddüt bulunmamaktadır. İtiraz başvurusunun amacı, Yönetmeliğin dayanağını oluşturan
Yasa'daki kuralın iptalini sağlayarak yönetmelikle ilgili iptal istemini karara
bağlamaktır. Oysa, iptali istenilen yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.
Dolayısıyla itiraz başvurusunda bulunan Danıştay 12. Dairesi'nin görmekte
olduğu davada iptali istenilen yönetmelik yürürlükten kaldırılarak uygulanamaz
hale getirilmiş, böylece davacının arzuladığı sonuç elde edilmiş ve çözümü
gereken uyuşmazlığın konusu da kalmamıştır. Bu durumda, iptali istenilen kural
hakkında anayasal denetimin sürdürülmesi sonucu verilecek kararın hukuksal
yararının varlığından söz edilemeyeceği gibi, hukuk âleminde düzenleyici bir
etkisinin de olmayacağı açıktır. Belirtilen nedenlerle konusu kalmayan itiraz hakkında, karar
verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi gerekir. Bu nedenle aksi yönde oluşan çoğunluk görüşüne katılmadım. Üye Mehmet ERTEN