ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı   : 2018/160 Karar Sayısı  : 2019/23 Karar Tarihi : 10/4/2019 R.G.Tarih-Sayısı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Onüçüncü
Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2003 tarihli ve
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 28/3/2013 tarihli ve 6455 sayılı
Kanun’un 44. maddesiyle değiştirilen 19. maddesinin ikinci fıkrasının (b)
bendinin, Anayasa’nın 2. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline
karar verilmesi talebidir. OLAY: İdari para cezasının iptali talebiyle
açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ
GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ A. İptali İstenen Kanun Hükmü Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 19. maddesi şöyledir: “İdari para cezaları Madde 19- (Değişik: 28/3/2013-6455/44 md.) Bu Kanuna göre idari para cezalarının veya idari yaptırımların
uygulanması, bu Kanunun diğer hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz. Bu
Kanuna göre verilen ceza ve tedbirler diğer kanunlar gereği yapılacak işlemleri
engellemez. Bu Kanuna göre; a) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara bir milyon Türk Lirası idari
para cezası verilir: 1) Lisans almaksızın lisansa tabi faaliyetlerin yapılması. 2) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin ihlali. 3) 18 inci maddenin ihlali. b) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin bayilik
lisansı sahipleri tarafından ihlali halinde bayinin sözleşme yaptığı dağıtıcı
lisansı sahipleri hakkında (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte biri
uygulanır. c) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara sekiz yüz elli bin Türk Lirası
idari para cezası verilir: 1) Kurumca, 10 uncu madde gereği yapılan uygulamaların dolaylı
veya dolaysız olarak engellenmesi veya engellenmeye teşebbüs edilmesi. 2) 9 uncu maddede yer alan kısıtlamalara uyulmaması. 3) 5 inci, 6 ncı, 7 nci, 8 inci ve 17 nci maddelerin ihlali. d) 8 inci maddenin ihlali halinde bayiler için (c) bendinde yer
alan cezanın beşte biri uygulanır. e) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara üç yüz elli bin Türk Lirası idari
para cezası verilir: 1) Lisans almaksızın hak konusu yapılan tesislerin yapımına veya
işletimine başlanması ile bunlar üzerinde tasarruf hakkı doğuracak işlemlerin
yapılması. 2) Sahip olunan lisansın verdiği haklar dışında faaliyet
gösterilmesi. 3) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (f) bendinin bir takvim
yılı içinde Kurumca yapılan uyarıya rağmen ihlali, aynı fıkranın (l) bendi
haricindeki bentlerin ihlali. 4) 12 nci maddede yer alan hükümler dahilinde iletim ve depolama
tesislerine erişimin dolaylı veya dolaysız olarak engellenmesi. f) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendi kapsamındaki
ihlaller hariç olmak üzere bayiler için (e) bendinde yer alan cezanın beşte
biri uygulanır. g) Ulusal marker ekleme işlemlerine nezaret etmek üzere yetki
verilen bağımsız gözetim firmalarının yükümlülüklerini yerine getirmemeleri
halinde (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte biri uygulanır. h) 16 ncı madde uyarınca ulusal petrol stoğu tutma yükümlülüğü
bulunan lisans sahiplerine, eksik tuttukları her bir ton ürün için iki yüz Türk
Lirası idari para cezası verilir. Eksik tutulan stok miktarının hesabında ton
küsuratı dikkate alınmaz. Ceza uygulanan bir fiilin iki takvim yılı geçmeden aynı kişi
tarafından tekrarı halinde, cezalar iki kat olarak uygulanır. İdari para cezaları, ön araştırma veya soruşturma aşamasının
tamamlanmasından sonra Kurul tarafından en geç üç ay içinde karara bağlanır. Bu Kanunun kaçakçılık kapsamında verilen idari para cezalarına
karşı yargı yoluna başvurulması tahsil işlemlerini durdurmaz. İdari para cezalarının tebliğ tarihini izleyen otuz gün içinde
ödenmemesi halinde, cezanın ilgili vergi dairesi aracılığı ile tahsili
sağlanır. Tahsilatta 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanunun getirdiği
yükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin Türk
Lirasına kadar idari para cezası verilir. Tesisler, lisans alınıncaya veya bu Kanuna göre lisans
gerektirmeyen faaliyet gösterecek hale getirilinceye kadar mühürlenir.” B.İlgili Görülen Kanun Hükmü Kanun’un ilgili görülen 4. maddesinin dördüncü fıkrasının (l)
bendi şöyledir: “Lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri Madde 4- … Bu Kanuna göre faaliyette bulunanlar; … l) (Ek: 28/3/2013-6455/37 md.) Kaçak akaryakıt veya sahte ulusal
marker elde etmeye, satmaya ya da herhangi bir piyasa faaliyetine konu etmeye
yarayacak şekilde lisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlere aykırı
sabit ya da seyyar tank, düzenek veya ekipmanı bulundurmamak, İle yükümlüdür.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Recep KÖMÜRCÜ,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin
GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in
katılımlarıyla 27/12/2018 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Osman KODAL tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen kanun
hükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 3. Kanun’un 19. maddesinin ikinci fıkrasının itiraz konusu
(b) bendinde, 4. maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin bayilik lisansı
sahipleri tarafından ihlali hâlinde bayinin sözleşme yaptığı dağıtıcı lisans
sahipleri hakkında (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte birinin uygulanacağı
hükme bağlanmıştır. 4. Kanun’un itiraz konusu kuralı içeren 19. maddesi 14/2/2019
tarihli ve 7164 sayılı Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde
Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 32. maddesiyle
değiştirilmiştir. Anılan değişiklikle 4. maddenin dördüncü fıkrasının (l)
bendinin bayilik lisansı sahipleri tarafından ihlali hâlinde bayinin sözleşme
yaptığı dağıtıcı lisans sahipleri hakkında (a) bendinde belirtilen cezanın
dörtte birinin uygulanacağını öngören itiraz konusu kurala madde metninde yer
verilmemiştir. 5. Bu itibarla söz konusu değişiklik sonrasında bayilerin
akaryakıt istasyonunda kaçak akaryakıt veya sahte ulusal marker elde etmeye,
satmaya ya da herhangi bir piyasa faaliyetine konu etmeye yarayacak şekilde
lisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlere aykırı sabit ya da seyyar
tank, düzenek veya ekipmanı bulundurmama yükümlülüğünü ihlal etmeleri hâlinde
dağıtıcıya idari para cezası verilmesi mümkün değildir. 6. 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 2.
maddesinde kabahat deyiminin kanunun, karşılığında idari yaptırım uygulanmasını
öngördüğü haksızlık anlamına geldiği belirtilmiş; aynı Kanun’un “Genel
kanun niteliği” kenar başlıklı 3. maddesinde de Kanun’un idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması hâlinde, diğer genel hükümlerinin ise idari para
cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında uygulanacağı öngörülmüştür. 7. 5326 sayılı Kanun’un “Zaman bakımından uygulama” kenar
başlıklı 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı
Türk Ceza Kanunu’nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin
kabahatler bakımından da uygulanacağı belirtilmiş, söz konusu fıkrada gönderme
yapılan 5237 sayılı Kanun’un “Zaman bakımından uygulama” kenar
başlıklı 7. maddesinin (2) numaralı fıkrasında da “Suçun işlendiği
zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların
hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur” hükmüne
yer verilmiştir. 8. Anılan düzenlemeler gözönünde bulundurulduğunda idari para
cezası verilmesinin dayanağını oluşturan kuralın 5015 sayılı Kanun’un 7164
sayılı Kanun’un 32. maddesiyle değiştirilen 19. maddesinde yer almaması sonucu
ortaya çıkan ve davacının lehine olan hukuki durumun itiraz başvurusunda
bulunan Mahkemede bakılmakta olan davada dikkate alınması gerektiği açıktır.
Nitekim Danıştayın içtihatları da bu doğrultudadır (DİDDK, E.2009/2519,
K.2012/611, 19/4/2012; D13D, E.2012/3955, K.2014/3682, 20/11/2014). Bu itibarla
Kanun’un 4. maddesinin dördüncü fıkrasının (l) bendinin bayilik lisansı
sahipleri tarafından ihlali hâlinde bayinin sözleşme yaptığı dağıtıcı lisans
sahipleri hakkında (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte birinin
uygulanacağını öngören itiraz konusu kuralın bakılmakta olan davada uygulanma
imkânı kalmamıştır. 9. Açıklanan nedenlerle konusu kalmayan iptal talebi hakkındakarar
verilmesineyer olmadığına karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜM 4/12/2003 tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun
28/3/2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun’un 44. maddesiyle değiştirilen 19.
maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR
VERİLMESİNEYER OLMADIĞINA 10/4/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ Üye Yıldız
  SEFERİNOĞLU