ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2000/5 Karar Sayısı : 2003/65 Karar Günü  : 18.6.2003 Resmi Gazete tarih/sayı: 8.5.2004/25456 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul 1. Ağır Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 7.1.1932 günlü, 1918
sayılı "Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun"un 27. maddesinin
3217 sayılı Yasa ile eklenen dördüncü fıkrasında yer alan "Bu fıkradaki
miktarı, Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından yayınlanan
'Toptan Eşya Fiyatları Yıllık İndeksi'ndeki artışlar oranında artırmaya
Bakanlar Kurulu yetkilidir. Bu kararlar Resmi Gazete'de yayımlanır"
tümcelerinin, Anayasa'nın 7. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Toplu kaçakçılık suçundan açılan kamu davasında, itiraz konusu
kuralların Anayasa'ya aykırılığı iddiasını ciddî bulan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 1918 sayılı Yasa'nın 27. maddesine 5.6.1985 günlü, 3217 sayılı
Yasa ile eklenen, itiraz konusu tümceleri de içeren dördüncü fıkra şöyledir: "İkinci fıkranın uygulanmasını gerektiren durumlarda; mal
veya eşyanın özel kanunlarla veya (...) ihracat rejimi kararlarıyla memlekete
ithal veya ihracı yasaklanmamış olmakla birlikte gümrüklenmiş piyasa değerinin
otuz milyon (Beşyüzaltmışbeşmilyon) lirayı geçmemesi ve tekele tabi maddelerden
olmaması halinde, ikinci fıkradaki ağır hapis cezasına hükmedilmeyip sadece
üçüncü fıkraya göre ağır para cezasına ve mal veya eşyanın müsaderesine karar
verilir. Bu fıkradaki miktarı, Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı
tarafından yayınlanan 'Toptan Eşya Fiyatları Yıllık İndeksi'ndeki artışlar
oranında artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Bu kararlar Resmi Gazete'de
yayımlanır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 7. ve 38. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,
Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Mustafa YAKUPOĞLU, Fulya
KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY ve Tülay TUĞCU'nun
katılımlarıyla 9.2.2000 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralların Anlam ve Kapsamı 1918 sayılı Yasa'nın 27. maddesinin ikinci fıkrasında, toplu
kaçakçılık suçu tanımlanarak bu suç için ağır hapis cezası öngörülmüş, üçüncü
fıkrasında ise ayrıca ağır para cezasına hükmolunacağı, kaçak eşya ve
maddelerin de müsadere edileceği belirtilmiştir. Anılan maddeye 3217 sayılı
Yasa ile eklenen dördüncü fıkrada, ikinci fıkranın uygulanmasını gerektiren
durumlarda, mal veya eşyanın özel yasalarla veya ... ihracat rejimi
kararlarıyla memlekete ithal veya ihracı yasaklanmamış olmakla birlikte
gümrüklenmiş piyasa değerinin yasada belirli miktarı geçmemesi ve tekele tabi
maddelerden olmaması halinde, ikinci fıkradaki ağır hapis cezasına
hükmedilmeyip sadece üçüncü fıkraya göre ağır para cezasına ve  mal veya
eşyanın zoralımına karar verileceği, fıkradaki miktarı, Başbakanlık Hazine ve
Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından yayınlanan Toptan Eşya Fiyatları Yıllık
İndeksindeki artışlar oranında arttırmaya Bakanlar Kurulu'nun yetkili olduğu,
bu kararların Resmî Gazete'de yayımlanacağı öngörülmüştür. Öğretide, suçun kurucu unsurlarının sayısı ve özü hususunda, görüş
birliği olmamakla birlikte, bu unsurlar yanında suçun varlık ya da yokluğuna
etki etmemesine karşın onun ağırlığını azaltan veya çoğaltan kimi unsurların
varlığı kabul edilmekte ve bunlara "ikinci derecede unsurlar" ya da
"suça tesir eden haller"denilmektedir. 1918 sayılı Yasa'nın 27. maddesinin dördüncü fıkrasının ilk
cümlesinde yer alan koşullardan biri olan, suça konu eşyanın gümrüklenmiş
piyasa değerinin tutarı, suçun varlığına ya da yokluğuna etkili olmamakla
birlikte sonuçta verilecek cezanın cinsinin belirlenmesi açısından suçun
unsurları kadar önemli ve cezaya etkili hususlardan biridir. Verilecek cezanın
sırf "para cezası" ya da "para cezası ile birlikte ağır hapis
cezası"olmasını belirlemeye etkili olan, Yasa'da belirtilen miktarın
(30.000.000.- TL) artırılması yetkisi, iptali istenilen kuralla Bakanlar
Kurulu'na bırakılmıştır. Bakanlar Kurulu bu yetkiyi iki kez kullanarak,
30.5.1993 gün ve 93/4473 sayılı Karar ile bu miktarı 565.000.000.- TL'ye, 11.9.2000
gün ve 2000/1291 sayılı Karar ile de 31.316.000.000.- TL'ye yükseltmiştir.
Anılan düzenleme ile Bakanlar Kurulu'na söz konusu miktarı sadece artırma
yetkisi verilmiş olup, bu yetki Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından
yayımlanan Toptan Eşya Fiyatları İndeksi dikkate alınarak, bu indekslerde
gösterilen artış oranında yapabilecektir. Bu kararlar ise Resmî Gazete'de
yayımlanacaktır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuran Mahkeme, Anayasa'da yer alan "kanunsuz suç ve ceza
olmaz" ilkesi uyarınca, ceza ve ceza yerine geçen tedbirlerin yasayla
konulabileceğini, idarenin kişi özgürlüklerinin kısıtlanması sonucunu doğuran
bir müeyyide uygulayamayacağını, ayrıca yasama yetkisinin Türk Milleti adına
TBMM'ne ait bulunduğunu, bu yetkinin devredilemeyeceğini, bu nedenlerle itiraz
konusu kuralın Anayasa'nın 7. ve 38. maddelerine aykırı olduğunu ileri
sürmüştür. Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında, "kimse kanunun suç
saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz" denilerek "suçun
yasallığı", üçüncü fıkrasında da "ceza ve ceza yerine geçen güvenlik
tedbirleri ancak kanunla konulur" denilerek "cezanın yasallığı"
ilkesi vurgulanmıştır. Suç ve cezaların yasayla belirlenmesi, çağdaş ceza hukukunun temel
ilkelerinden biridir. Günümüzde bu ilkeye uluslararası hukukta ve insan hakları
belgelerinde de yer verilmektedir. İlkenin esası, kişilerin yasak eylemleri ve
bunlar karşılığında verilecek cezaları önceden  bilmelerini sağlamak
düşüncesine dayanmaktadır. Suç ve cezaların yalnızca yasayla konulup kaldırılması
da yeterli olmayıp kuralların kuşkuya  yer vermeyecek biçimde  açık
ve sınırlarının da belli olması gerekir. Bu bağlamda cezanın yasallığı ilkesi,
bir suça uygulanacak yaptırım türlerinin, ölçülerinin hangi sınırlar içinde
uygulanacağının, nelerin hangi ölçüde hafifletici veya ağırlaştırıcı
neden  olacağının da  yasakoyucu tarafından kurala bağlanmasını
gerekli kılar. Toplu kaçakçılık suçlarında "hapis cezası ile birlikte para
cezası" ya da sadece "para cezası" verilebilmesinin
koşullarından olan mal veya eşyanın "gümrüklenmiş piyasa değerinin
otuz  milyon (31.316.000.000) lirayı geçmemesi"ne ilişkin itiraz
konusu kuralda yer alan otuz milyonluk  miktarı, Hazine ve Dış Ticaret
Müsteşarlığı tarafından yayımlanan 'Toptan Eşya Fiyatları Yıllık İndeks'indeki
artışlar oranında yükseltme yetkisi Bakanlar Kurulu'na verilmiştir. Bununla
yasakoyucunun ülkedeki  enflasyonu dikkate aldığı kuşkusuzdur. Ancak,
burada önemli olan husus, Bakanlar Kurulu'na verilen bu yetkinin ne zaman
kullanılacağının belli olmamasıdır. Söz konusu düzenleme ile "Toptan Eşya
Fiyatları Yıllık İndeks"indeki artış oranına paralel olarak belli
aralıklarla bu miktarı yükseltme zorunluluğu getirilmediğinden, Bakanlar
Kurulu, istediği zaman artırma yetkisini kullanabilecektir. Böylece cezada
belirsizliğe yol açılmış olacaktır. Öte yandan, Bakanlar Kurulu Kararı ile suç yaratılmamakta veya bir
eylem suç olmaktan çıkarılmamakta ise de, bunlar kadar önemli olan söz konusu
suç için yasada öngörülen cezanın niteliği, para cezası veya özgürlüğü
bağlayıcı ceza olarak değiştirilebilmektedir. Açıklanan  nedenlerle kural, Anayasa'nın 38. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın Anayasa'nın 7. maddesi yönünden incelenmesine gerek
görülmemiştir. Bakanlar Kurulu'nun genel ve düzenleyici işlemlerinin Resmî
Gazete'de yayımlanması doğal olduğundan, fıkranın son tümcesinde yer alan
"Bu kararlar Resmî Gazetede yayımlanır" kuralının Anayasa'ya aykırı
bir yönü bulunmamaktadır. C- İptalin Diğer Kurallara Etkisi 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanunu'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, yasanın belirli
kurallarının iptali, diğer kimi kurallarının veya tümünün uygulanmaması
sonucunu doğuruyorsa,  bunların da Anayasa Mahkemesi'nce iptaline
karar  verilebileceği öngörülmektedir. 1918 sayılı "Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun"un
27. maddesine 3217 sayılı Yasa ile eklenen dördüncü fıkrasının "Bu
fıkradaki miktarı, Başbakanlık Hazine ve  Dış Ticaret Müsteşarlığı
tarafından yayınlanan "Toptan Eşya Fiyatları Yıllık İndeksi"ndeki
artışlar oranında artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir." biçimindeki
tümcenin iptali nedeniyle uygulama olanağı kalmayan aynı fıkranın son
cümlesinde yer alan  "Bu kararlar Resmî Gazetede yayımlanır"
kuralının da 2949 sayılı Yasa'nın 29. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca
iptaline karar verilmesi gerekir. VI- SONUÇ 7.1.1932   günlü, 1918  sayılı
"Kaçakçılığın  Men ve  Takibine  Dair  Kanun"un
27.  maddesine  3217 sayılı  Yasa ile eklenen dördüncü fıkranın; A- "Bu fıkradaki miktarı,  Başbakanlık Hazine ve Dış
Ticaret Müsteşarlığı tarafından yayınlanan "Toptan  Eşya Fiyatları
Yıllık İndeksi"ndeki artışlar oranında artırmaya Bakanlar  Kurulu
yetkilidir." biçimindeki tümcesinin, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, B- "Bu kararlar Resmi Gazete'de yayımlanır." biçimindeki
tümcesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, C - İptal edilen tümcesi nedeniyle 
uygulanma  olanağı kalmayan  "Bu kararlar Resmi Gazetede'de
yayımlanır"  tümcesinin de 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince
İPTALİNE, 18.6.2003  gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN