ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2006/57 Karar Sayısı : 2009/123 Karar Günü : 1.10.2009 R.G. Tarih-Sayı :
04.12.2010-27775 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR: 1- Alaşehir Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2006/57) 2- Ula Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2006/157) İTİRAZLARIN KONUSU: 3.7.2005 günlü, 5395 sayılı
Çocuk Koruma Kanunu'nun 24. maddesinin Anayasa'nın 2., 5., 10. ve 58.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemleridir. I- OLAY Bakılmakta olan davalarda, yetişkin ve çocuk sanıklar açısından
uzlaşma olanağını farklı şartlara bağlayan itiraz konusu kuralın Anayasa'ya
aykırı olduğu kanısına varan mahkemeler iptali için başvurmuşlardır. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Başvurunun yapıldığı tarihte, 3.7.2005 günlü, 5395 sayılı Çocuk
Koruma Kanunu'nun itiraz konusu 24. maddesi şöyledir: ' (1) Suça sürüklenen çocuklarla ilgili olarak uzlaşma,
soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olan veya kasten işlenen ve alt
sınırı iki yılı aşmayan hapis veya adli para cezasını gerektiren ya da taksirle
işlenen suçlarda uygulanır. (2) Suç tarihinde onbeş yaşını doldurmayan çocuklar bakımından,
birinci fıkrada öngörülen hapis cezasının alt sınırı üç yıl olarak uygulanır.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararlarında Anayasa'nın 2., 5., 10. ve 58. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, E.2006/57
sayılı dosyanın 6.4.2006 ve E.2006/157 sayılı dosyanın da 12.12.2006
tarihlerinde yapılan ilk inceleme toplantılarında, dosyalarda eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V- UYGULANACAK KURAL SORUNU 2006/57 Esas sayılı itiraz başvurusunun gerekçeli kararında ve
dosya eklerinde, bakılmakta olan davada reşit olmayan sanığın suçun işlendiği
tarih itibariyle 15 yaşından büyük olduğu belirtilmiştir. Bu durumda, davada
uygulanacak kural, 5395 sayılı 'Çocuk Koruma Kanunu'nun 24. maddesinin (1)
numaralı fıkrası olduğundan, aynı maddenin ikinci fıkrası davada
uygulanacak kural niteliğinde değildir. Bu nedenle, 5395 sayılı 'Çocuk Koruma Kanunu'nun 24.
maddesinin (2) numaralı fıkrasının, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin
bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu fıkraya ilişkin
başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddine, 6.4.2006 gününde
oybirliğiyle karar verilmiştir. VI- BİRLEŞTİRME KARARI 3.7.2005 günlü, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun 24. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının '' kasten işlenen ve alt sınırı iki yılı aşmayan hapis
veya adli para cezasını gerektiren '' bölümünün iptaline karar verilmesi
istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin 2006/157 Esas sayılı davanın,
aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2006/57 Esas dava ile birleştirilmesine,
esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2006/57 Esas sayılı dosya üzerinden
yürütülmesine 1.10.2009 gününde oybirliği ile karar verilmiştir. VII- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin raporlar,
Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülen yasa kuralı, dayanılan Anayasa
kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı Yargının işleyişinin etkinleştirilmesi amacıyla başvurulan
yollardan birisi de, uyuşmazlıkların yargılama aşamasından önce alternatif
çözüm yollarının denenmesidir. Alternatif çözüm yollarının, uyuş­mazlıkların
daha kısa sürede ve daha az masrafla sonuçlandırılması, giz­liliğin korunması
ve mahkemelerdeki iş yükünün hafifletilmesi gibi birçok fayda sağladığı
bilinmektedir. Bu çözüm yollarının; uzlaşma, tahkim, dostane çözüm ve
arabuluculuk gibi birçok çeşidi bulunmaktadır. Yakın zamanda ceza hukukumuza
giren uzlaşma da bunlardan biridir. Ceza hukukunda uzlaşma, işlendiği konusunda yeterli şüphe bulunan
bir suçtan dolayı, mağdurun tatmin edilmesi suretiyle fail ve mağdur arasındaki
uyuşmazlığın giderilmesini amaçlayan, mağdurun ve failin uzlaşmaları halinde
soruşturma veya kovuşturmanın kaldı­rılmasını sağlayan bir kurumdur. Ceza hukukunda uzlaşma konusu ilk defa, 1.6.2005 tarihinde
yürürlüğe giren 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesinin (8) numaralı
fıkrasında, uzlaştırma işlemlerinin nasıl yerine getirileceği ise yine aynı
tarihte yürürlüğe giren 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253., 254. ve
255. maddelerinde düzenlenmiştir. 15.7.2005 günlü ve 25876 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ile
çocuklara özgü yargılamanın ne şekilde yapılacağına ilişkin kurallar yeniden
düzenlenmiş ve itiraz konusu fıkrayı içeren 24. maddede ise uzlaşmada çocuk
şüpheliler ve sanıklar lehine hükümler getirilmiştir. Yasakoyucu, gerek ulusal gerekse uluslararası mevzuatta çocukların
korunmasına ilişkin hükümlerin, çocuğun üstün yararının ve toplumsal
ihtiyaçların bir gereği olarak, suça sürüklenmiş çocuklara özgü uzlaşmayı 5395
sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun itiraz konusu fıkrayı da içeren 24. maddesinde
düzenlemiştir. Anılan maddede, suça sürüklenen çocuklar bakımından uzlaşma
kapsamı genişletilmiştir. 19.12.2006 günlü, 26381 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak
yürürlüğe giren 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin
Kanun, 5237 sayılı TCK'nın 73/8. maddesindeki uzlaşma ile ilgili hükmü tamamen
kaldırmış, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki uzlaşma hükümlerinde ise
esaslı değişiklikler öngörmüştür. 5560 sayılı Kanun'un 41. maddesi
ile 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'ndaki itiraz konusu fıkrayı içeren 24.
madde tamamen değiştirilmiştir. Bu itibarla, Anayasa'nın 38., 765 sayılı mülga
Türk Ceza Kanunu'nun 2. maddesi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 7. maddesi ve
5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 9.
maddesi ve yerleşik yüksek mahkeme kararları çerçevesinde lehe olan yasa kuralının
tespiti için yapılan incelemede, itiraz konusu kuralın 5560 sayılı Yasa ile
değişmeden önceki halinin sanık lehine olduğu ve bakılmakta olan davada
uygulanacak kural olduğu sonucuna varılmıştır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararlarında, yetişkinlerle çocukların uzlaşma
şartları bakımından farklı kurallara tabi tutulmasına, şikâyete tâbi olmayan
suçların çocuklar açısından uzlaşma kapsamına alınmasına, çocuk suçluluğunun
artmasına ve yaptırım uygulama yetkisinin kişilerin iradesine bırakılmasına
olanak veren itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın hukuk devleti ve eşitlik
ilkelerine, devletin temel görevlerine ve çocukları suçtan korumaya ilişkin
yükümlülüklerine, dolayısıyla Anayasa'nın 2., 5., 10. ve 58. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 5. maddesinde Devletin temel amaç ve görevleri en
geniş manasıyla tarif edilerek, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi
için gerekli şartları hazırlama ödevinin de devlete ait olduğu ifade
edilmiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde ifade edilen eşitlik ilkesi, herkesin
her yönden aynı hukuk kurallarına tabi olması zorunluluğunu ifade etmez.
Kişilerin durum ve konumlarındaki farklılık, bunlara farklı hukuk kurallarının
uygulanmasını gerektirebilir. Aynı ya da benzer durumda olanların aynı
kurallara, farklı durumda olanların da farklı kurallara tabi olması halinde eşitlik
ilkesinin zedelendiğinden söz edilemez. Anayasa'nın 58. maddesinde ise Devletin, gençleri alkol
düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü
alışkanlıklardan ve cehaletten korumak için gerekli tedbirleri
alacağı belirtilmiştir. Hukuk devletinde, Anayasa'da belirtilen ilkelere ve ceza hukukunun
genel kurallarına aykırı olmadıkça yasakoyucu cezalandırma yetkisini
kullanırken, toplumda hangi eylemlerin suç sayılacağını, bunların hangi tür ve
ölçüdeki ceza yaptırımları veya ceza yaptırımına seçenek yaptırımlarla
karşılanacağını, hangi suçların uzlaşmaya tâbi olacağını, uzlaşma yöntemini ve
şartlarını belirleme, öngörülen uzlaşma kurallarının çocuk suçluluğuna ve suça
sürüklenen çocukların ıslahına etkisini değerlendirme konusunda takdir
yetkisine sahiptir. Bu itibarla, takip edilen suç ve ceza politikasının gereği olarak,
yapılan yasal düzenlemelerin sosyal düzene ve toplumsal barışa etkisini, suç ve
suçlulukla mücadelede verdiği veya vereceği sonuçları değerlendirerek gerekli
önlemleri almak yasakoyucunun görev alanına girmektedir. Çağdaş tüm devletlerin ceza hukuku ve ceza usul hukuku
uygulamalarında; reşit olan suçlular ile çocuk suçlular, farklı konumda
olduklarından ceza yargılaması sürecinde soruşturma, kovuşturma ve infaz
aşamalarında farklı kurallara tâbi tutulmuşlardır. Çocuk suçluların ya da diğer
bir deyimle suça sürüklenen çocukların, temyiz kabiliyeti, işlenen suçun sebep
ve sonuçlarını değerlendirebilecek akli, ruhi ve fiziki olgunluğa sahip olma,
geçerli hukuki işlem yapabilme, kendini savunma ve kendini üçüncü kişilere karşı
temsil etme bakımından reşit kişilerden farklı konumda oldukları için, reşit
kişilerle farklı ceza ve ceza usul kurallarına tâbi tutulmalarında Anayasa'nın
eşitlik ilkesine aykırı bir durum bulunmamaktadır. Öte yandan, Türkiye'nin de taraf olduğu çocuklarla ilgili
uluslararası belgelerde ve Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin tavsiye
kararlarında uzlaşma, uyuşmazlıkların çözümünde yargılama dışı çözüm
yollarından birisi olarak taraf devletlere önerilmiştir. Bu bağlamda, çocuğun
üstün yararının korunması, suça sürüklenen çocukların topluma kazandırılması,
onların ıslahevi veya cezaevi ortamından uzak tutulması ve böylece toplumsal
barışın korunması amacıyla, kamu düzeni açısından ciddi tehdit teşkil etmediği
kabul edilen bazı suçların uzlaşma yoluyla sonuçlandırılmasını öngören kural,
Anayasa'nın 5. ve 58. maddelerinde belirtilen devletin pozitif
yükümlülüklerinin ve çocukları suçluluktan koruma görevinin bir sonucudur. Bu nedenle; suça sürüklenen çocuklar bakımından uzlaşma şartlarını
yetişkinlerden farklı şekilde düzenleyen kuralın, Anayasa'daki devletin temel
amaçlarına, gençleri suçluluktan koruma görevine, hukuk devleti ve eşitlik
ilkelerine aykırı bir yönü bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 5., 10.
ve 58. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VIII- SONUÇ 3.7.2005 günlü, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun 24. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
1.10.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ