ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/128 Karar Sayısı : 2004/23 Karar Günü : 17.2.2004 Resmi Gazete tarih/sayı: 27.07.2004/25535 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR : İstanbul 5. İdare Mahkemesi Esas: 2002/128 İzmir 1. İdare Mahkemesi Esas: 2002/158 İzmir 1. İdare Mahkemesi Esas: 2002/159 İTİRAZIN KONUSU : 5.6.1986 günlü, 3308
sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun geçici 1. maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendinin (1) numaralı alt bendinin Anayasa'nın 10. ve 49. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY 3308 sayılı Yasa'nın geçici 1. maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendinin (I) numaralı alt bendi uyarınca sınavsız doğrudan ustalık belgesi
verilmesi için yapılan başvuruların reddine ilişkin işlemlere karşı açılan
davalarda kuralın Anayasaya aykırı olduğu savlarının ciddi bulan Mahkemeler
iptali için başvurmuşlardır. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 5.6.1986 günlü 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun itiraz konusu
kuralı içeren geçici 1. maddesi şöyledir: "Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte; a) Bakanlıkça tesbit edilen meslek dallarında çalışmakta olup,
bakanlıkça ilan edilecek tarihten itibaren üç ay içerisinde müracaat
edenlerden; 1. 18 yaşını doldurmuş olanlar doğrudan, 2. 16 yaşını doldurmuş olanlar kapsam ve süreleri Bakanlıkça
belirlenecek eğitime tabi tutulduktan sonra, Kalfalık imtihanlarına alınırlar. (Değişik ibare: 4702 -
29.6.2001) "sınav"larda başarılı olanlara kalfalık belgesi verilir. 3. Kalfalık belgesini almış olup 22 yaşını doldurmuş olanlara
ustalık imtihanlarını başarmaları şartı ile ustalık belgesi verilir. b) 1. Bir işyeri sahibi olan ve bu işyerinde fiilen usta
olarak çalışan ve Bakanlıkça ilan edilecek tarihten itibaren üç ay içinde
müracaat edenlere; 2. Lise dengi meslekî ve teknik öğretim kurumlarından 1985-1986
öğretim yılı sonuna kadar mezun olanlara; Doğrudan ustalık belgesi verilir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 10. ve 49. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME 11.9.2002 ve 21.11.2002 tarihlerinde yapılan ilk inceleme
toplantılarında dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- BİRLEŞTİRME KARARI Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM,
Cafer ŞAT ve Fazıl SAĞLAM'ın katılmalarıyla yapılan esas inceleme
toplantısında; 5.6.1986 günlü, 3308 sayılı "Mesleki Eğitim Kanunu"nun
geçici 1. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (1) numaralı alt bendinin
"... işyeri sahibi olan ve bu ..." bölümünün iptali istemiyle yapılan
2002/158 ve 2002/159 dava dosyalarıyla ilgili itiraz başvurularının,
aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle konusu aynı olan 2002/128 esas sayılı
dosya ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esaslarının kapatılmasına, esas incelemenin
2002/128 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 17.2.2004 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin raporlar, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriyle
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununun Geçici 1. maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendinin (I) numaralı alt bendine göre; bu kanunun yürürlüğe
girdiği tarihte "bir işyeri sahibi olan ve bu işyerinde fiilen usta olarak
çalışan ve Bakanlıkça ilan edilecek tarihten itibaren üç ay içinde müracaat
edenlere" doğrudan ustalık belgesi verilecektir. Yasa genel kural olarak ustalık belgesi almayı, ustalık eğitimi
sonunda yapılacak sınavın kazanılmasına bağlamıştır. 3308 sayılı Yasa'nın
Dördüncü Kısmı ustalık eğitimi konusunu düzenlemekte olup, 27. maddeye göre
kalfalık eğitimini tamamlamış olanlar için Milli Eğitim Bakanlığı'nca ustalık
eğitim kursları düzenlenmektedir. Bu kursların kapsamı ve süresi Mesleki Eğitim
Kurulu'nun görüşü alınmak suretiyle Bakanlık tarafından tespit edilmektedir.
Aynı Yasa'nın 28. maddesine göre düzenlenen ustalık sınavının esas ve usulleri
ise yönetmelikle belirlenmiştir. Ustalık sınavına katılabilmek için: 1) Mesleklerinin özelliklerine göre, Bakanlıkça saptanacak süre
kadar kalfa olarak çalışmış olmak ve ustalık eğitimi kurslarını başarı ile
tamamlamak, 2) Mesleklerinde en az beş yıl kalfa olarak çalışmış olmak, koşulları getirilmiştir. Geçici 1. maddede sözü edilen "Bakanlıkça ilan edilecek
tarihten itibaren üç ay içerisinde" müracaat etme şartı Yasa'nın 1986
yılında yürürlüğe girmesiyle sona ermemektedir. Çünkü geçici 2. maddeye göre,
Kanun kapsamına alınmamış il ve mesleklerin Bakanlıkça Kanun kapsamına alınması
halinde, alınma tarihinden itibaren bu il ve mesleklerde kalfalık ve ustalık
belgeleri bu Kanunun geçici 1. maddesi uyarınca verilebilmektedir. Bu durumda
geçici 1. maddenin geçicilik niteliği, Mesleki Eğitim Kanunu'nun tüm illerin ve
tüm meslek dallarının kapsama alınması sonucunda gerçekleşecektir. İtiraz
konusu Yasa hükmüne göre, bir işyeri sahibi olan ve bu işyerinde fiilen usta
olarak çalışanların ustalık belgesi alabilmeleri için herhangi bir eğitim
koşulu aranmamaktadır. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'na 2.3.1989 tarih 3525 sayılı
Yasa'nın 1. maddesi hükmü ile ek 8. madde eklenmiştir. Bu hükme göre de,
Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihte geçici 1 inci maddedeki şartlara sahip oldukları
halde Bakanlıkça ilan edilen tarihlerde belge almak için müracaat edemeyenlere
altı aya kadar ek müracaat süreleri vermeye Bakanlık yetkili kılınmıştır. Öte yandan, 3308 sayılı Yasa'ya 29.6.2001 günlü, 4702 sayılı
Yasa'nın 23. maddesi ile eklenen geçici 9. madde ile "ustalık belgesi
sahibi olmadığı halde işyeri açmış olanlara" ustalık belgesi almaları için
ayrıcalıklar getirilmiştir. Kuralın gerekçesinde ustalık belgesi olmadan iş
yeri açan ve faaliyetini izinsiz sürdüren kişilerin sayısının fazla olduğu,
denetim noksanlığından dolayı uzun süredir çalıştıkları, ekonomiye önemli
katkıda bulundukları, kapatmak yerine bir defaya mahsus olmak üzere geçici
çözüm getirildiği belirtilmiştir. Ayrıca Yasa'nın yürürlüğünden önce uygulanmakta olan 2089 sayılı
Çırak, Kalfa ve Ustalık Kanunu'nun geçici 4. maddesiyle de mesleki
kuruluşlardan alınan ve Çıraklık Eğitim Komitesi'nce uygun bulunacak belge ile
bu Kanunun uygulamaya girdiği tarihte meslek ve sanatlarını bizatihi usta
durumunda yöneten ve aynı zamanda işyeri sahibi olarak en az 2 sene çalışmış
olanlara usta ehliyeti imtihansız olarak verilmiştir. B-Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Anayasa'nın 10. Maddesi Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında, Yasa'nın işyeri sahibi olanlara belirtilen
koşulların oluşması halinde doğrudan ustalık belgesi verilmesini öngörmesine
karşın, aynı koşulları taşıyan, fakat işyeri sahibi olmayanlara böyle bir
olanağı tanınmamasının Anayasa'nın 10. ve 49. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmektedir. Kuralın gerekçesinde ve TBMM'ndeki görüşmelerde ayrıntılı anlatıma
yer verilmemiştir. Sadece bu Yasa'nın yayımından önce bir meslek dalında işyeri
sahibi olanlar ile meslek lisesi mezunlarına hangi esaslara göre ustalık
belgesi verileceği ve kimlerin kalfalık ve ustalık imtihanlarına alınacağı
belirtilmiştir. Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesine,
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar. "Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik
öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar
karşısında aynı işleme tabi tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi
yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ve
topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Ustalık belgesi almak isteyenlerden, kendi işyerinde fiilen usta
olarak çalışanlarla, başkalarına ait işyerlerinde eylemli olarak aynı işi
yapanlar arasında nitelikleri bakımından fark bulunmamaktadır. Her iki grupta
yer alanların da fiilen usta olarak çalışmaları nedeniyle aynı konumda
oldukları açıktır. Bu kişilerin aynı konumda olmalarına karşın farklı kurallara
bağlı tutulmaları eşitlik ilkesiyle bağdaşmaz. İtiraz konusu kural Anayasa'nın
10. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. İtiraz konusu kuralın ayrıca Anayasa'nın 49. maddesi yönünden
incelenmesine gerek görülmemiştir. VII- SONUÇ A- 5.6.1986 günlü, 3308 sayılı "Mesleki Eğitim
Kanunu"nun geçici 1. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (1)
numaralı alt bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Tülay TUĞCU'nun
karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, B- İptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihin ayrıca
belirlenmesine yer olmadığına, Fazıl SAĞLAM'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 17.2.2004 gününde karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Cafer ŞAT Üye Fazıl SAĞLAM KARŞIOY 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu hükümlerinden yararlanmak için
ustalık belgesi almak isteyen kişiye sınav koşulu getirilmiş olması nedeniyle
açılan davada Yasa'nın Geçici 1. maddesinin birinci fıkrasının b bendinin (1)
numaralı bendinde yer alan "Bir işyeri sahibi olan ve bu işyerinde usta
olarak çalışan ve Bakanlıkça ilan edilecek tarihten itibaren üç ay içinde
müracaat edenlere "doğrudan ustalık belgesi verileceği yolundaki
düzenlemeyi Anayasa'nın 10 ve 49. maddelerine aykırı bulan Mahkemeler iptali
için başvurmuştur. Bir işyeri açarak orada ustalık yapan ve bu ustalık bilgisiyle o
işyerini idame ettirebilen kişinin o işyerinin sorumluluğunu yüklenebilecek
düzeyde ustalık bilgisine sahip olduğunun kabulü gerekir. İptali istenen Geçici
Madde de bu görüşe dayalı olarak işyeri sahiplerinin ustalık sınavına girmesine
gerek görmemiştir. Kaldı ki iptali istenmemiş ve halen yürürlükte bulunan
Geçici 9. madde ile izinsiz işyeri açan ve ustalık belgesi olmayanlara da
işyerlerinin korunması amacıyla bazı olanaklar sağlanmıştır. Ekonomik istikrarın ve yatırımların korunması bakımından bu tür
geçiş hükümlerinin düzenlenmesi Anayasal zorunluluktur. Ayrıca bir işyeri açıp orada ustalık yaparak o işyerinin
sorumluluğunu yüklenen kişi ile çalıştığı işyerinin işletilmesinde hiçbir
sorumluluk almayan ve ücret karşılığı çalışan kişi aynı konumda değillerdir. Düzenleme Anayasa'nın 10 ve 49. maddelerine aykırı değildir. Kaldı ki, başvuran Mahkemeler işyeri sahibi ustaların sınava
girmemelerine itiraz etmeyip işyerinde çalışmakta olan ve usta niteliğine sahip
kişilerin sınava alınmalarına itiraz etmektedir. Verilen iptal kararı dava açan
ve bir işyerinde ücret karşılığı çalışan kişilere, mahkemelerin ileri
sürdükleri gibi sınavsız usta olma hakkı tanımadığı gibi işyeri sahiplerine
tanınan hakkı da ortadan kaldırır niteliktedir. Halbuki Anayasa Mahkemesi'nin
asıl görevi tanınan haklar arasında eşitliği sağlamaktadır. Belirtilen nedenlerle iptal isteminin reddi gerektiği görüşüyle
çoğunluk kararına katılmıyorum. Üye Tülay TUĞCU KARŞIOY
YAZISI 5.6.1986 günlü, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun geçici 1.
maddesinin 1. fıkrasının b bendinin itiraz konusu 1. alt bendi, söz konusu
maddenin anlamsal bütünlüğü içinde kalın punto ile vurgulanmıştır: " Bu
Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihte; ... b) 1. Bir işyeri sahibi olan ve bu
işyerinde fiilen usta olarak çalışan ve Bakanlıkça ilan edilecek tarihten
itibaren üç ay içinde müracaat edenlere ; ....Doğrudan ustalık belgesi
verilir. " Bu hüküm usta sıfatını kazanmanın istisnai bir yoludur. Mesleki
eğitimde yeni bir sistem getirmiş bulunan yasa, o zamana kadar fiilen usta
olarak çalışanlara doğrudan ustalık belgesi alabilme imkanını getirmeyi uygun
görmüş, ancak bu düzenlemede "usta" tanımı ile doğrudan bir ilgisi
bulunmayan "işyeri sahibi olma" olgusunu ön koşul haline getirerek
ustalık belgesi alabilme bakımından işyeri sahibi ustayı ayrıcalıklı bir konuma
getirmiştir. Bu eşitsizliğe karşı yapılacak bir norm denetiminin amacı,
eşitliği, hak yokluğunda değil, haktan yoksun bırakılmış olana da aynı hakkı
kazandıracak biçimde sağlamak olmalıdır. Bu hükümde yalnızca " işyeri sahibi olan ve bu "
ibareleri iptal edilmiş olsaydı, kalan bölüm için herhangi bir süre verilmesine
gerek kalmazdı. Çünkü böyle bir durumda hem işyeri sahibi olup işyerinde fiilen
usta olarak çalışan kişi, hem de işyeri sahibi olmaksızın işyerinde usta olarak
çalışan kişi, doğrudan ustalık belgesi alma hakkına sahip olacak ve iptal
kararından sonra herhangi bir boşluk da ortaya çıkmamış olacaktı. Ancak yasa
koyucu yerine yeni bir hüküm koymuş olmamak endişesiyle itiraz konusu hükmün
tümünün iptal edilmesi nedeniyle eşitlik, itiraz konusu kuralın sağladığı bir
hakkın gerek işyeri sahibi usta ve gerekse işyerinde çalışan usta yönünden ortadan
kaldırılmasıyla sağlanmıştır. Böyle bir sonucun, somut norm denetiminin amaç ve
anlamı ile bağdaşmayacağı ortadadır. Çünkü yasa koyucunun iptal kararından
sonra hareketsiz kalması halinde, ortada eşitlik değerlendirmesi yapılabilecek
bir norm kalmayacağından, iptal edilen kural nedeniyle ustalık belgesini
alamamış olanlar açısından temadi eden eşitsizliği düzeltme olanağı da
kalmayacaktır. Oysa kural bir süre yürürlükte bırakılmış olsaydı, hak
eşitsizliğine uğrayanlar bu norma ve Anayasa Mahkemesi kararına dayanarak
haklarını arayabilecek ve yasama da kuralı Anayasa Mahkemesi kararı yönünde
düzeltme yükümlülüğü altına girmiş olacaktı. Bu durumda oluşan hukuki boşluk
kişiyi haktan yoksun bırakmakla başlı başına kamu yararını ihlal edici bir
nitelik taşımaktadır. Açıklanan nedenlerle iptalin yürürlüğe gireceği tarihi
makul bir süre sonrasına ertelememiş bulunan çoğunluk kararına katılmıyorum. Üye Fazıl SAĞLAM