ANAYASA
MAHKEMESI KARARI Esas Sayısı : 2004/13 Karar Sayısı : 2007/58 Karar Günü : 17.5.2007 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 21.11.2007-26707 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: 8. Kolordu
Komutanlığı Askeri Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 16.6.1964 günlü, 477 sayılı
Disiplin Mahkemelerinin Kuruluşu, Yargılama Usulü ve Disiplin Suç ve Cezaları
Hakkında Kanun'un 40. maddesinin üçüncü fıkrasının üçüncü ve dördüncü
tümcelerinin Anayasa'nın 2. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY İzin tecavüzü suçundan açılan kamu davasında, disiplin
mahkemesince verilen oda hapsi cezasının kesinleşmesi ve infaz edilmesinden
sonra, yazılı emir yoluyla kararın Askeri Yargıtay tarafından bozulması üzerine
yeniden gerçekleştirilen yargılama sırasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya
aykırılık savını ciddi bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 16.6.1964 günlü, 477 sayılı Disiplin Mahkemelerinin Kuruluşu,
Yargılama Usulü ve Disiplin Suç ve Cezaları Hakkında Kanun'un itiraz konusu
kuralları da içeren 40. maddesi şöyledir: “Disiplin mahkemeleri tarafından verilip kesinleşmiş bulunan
hükümlerde kanuna aykırılık bulunduğunu öğrenen Genelkurmay Başkanı, Askerî
Yargıtaya başvurması için Askerî Yargıtay Başsavcısına yazılı emir verilmesi
hususunda Millî Savunma Bakanından istemde bulunur. Bu istem üzerine veya ayrıca Millî Savunma Bakanı disiplin
mahkemelerince verilip kesinleşmiş bulunan hükümlerde kanuna aykırılık
bulunduğunu öğrenirse, Askerî Yargıtaya başvurması için Askerî Yargıtay
Başsavcısına yazılı emir (Değişik ibare: 5461 - 22.2.2006/m.5) verebilir. Bu hususta yazılı emir ile ilgili Askerî Mahkemeler Kuruluşu ve
Yargılama Usulü Kanunundaki hükümler uygulanır. Şu kadar ki, Askerî Yargıtay
işin disiplin mahkemesinin görevini aştığı sonucuna varırsa hükmü bozarak dâva
dosyasının yetkili ve görevli mercie gönderilmesine karar verir. Bu
halde yeniden yapılacak inceleme ve kovuşturma sonucuna göre gereken karar
verilir. Disiplin mahkemesi tarafından verilen ve yerine getirilen cezalar
yeniden verilecek cezadan indirilir.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM'ın
katılımlarıyla 4.3.2004 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kurallar, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu Yasa kuralına göre mahkemelerin
itiraz edilmeksizin kesinleşmiş ve infazı yapılmış olmasına rağmen yeniden
yargılama yaparak sanığın mahkumiyetine karar vermesi halinde hükmolunan
cezadan indirim yapması gerektiği, somut olayda sanığa verilmesi gereken
cezanın sanığın aleyhine olduğunun açık olduğu, kazanılmış hak ilkesinin göz
önünde tutulması gerektiği, aynı fiil ile işlenen daha ağır suçtan dolayı
kovuşturma ve yargılama yapılabilmesi için hafif suçtan verilmiş mahkumiyet
kararını ortadan kaldırmak amacıyla bu yola gidilmesinin aynı suçtan ikinci kez
yargılanmama kuralının inkarı anlamına geleceği, Türk Hukuk Sistemi içinde
disiplin mahkemesi kararlarının da uyuşmazlığın esasını çözen mahkeme kararları
kabul edildiği, bu nedenle yazılı emir yoluna ancak sanık aleyhine sonuç doğurmadığı
hallerde başvurulabilmesi gerektiği, itiraz konusu düzenlemenin yazılı emir
müessesesinin düzenlenme amacına aykırı olduğu, böylece genel hukuk
prensiplerinden ve aynı doğrultudaki Ceza Muhakemeleri Usul Kanunu ve askeri
ceza yargılaması sisteminden ayrılarak disiplin mahkemelerince verilmiş
kararlara karşı yazılı emir yoluna gidilmesi halinde, aleyhe sonuç
doğabilmesinin kabul edildiği, bireylerin devlete ve hukuk düzenine güven
duymalarının esas olduğu, bu nedenle disiplin mahkemelerinde mevcut düzende
yargılanarak cezası infaz edilmiş olan kişilerin sürekli yargılama tehdidi
altında tutulmalarının hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturduğu
belirtilerek söz konusu kuralların iptali gerektiği ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin, toplumun
huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,
Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına
saygı gösteren, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli
bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve
hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık,
yasaların üstünde Anayasa ve yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk
ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. Hukuk güvenliği, temel hak güvencelerinde korunan ortak değerdir.
Hukuk devleti hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm işlem ve
eylemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu
güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerektirir. Öte yandan Anayasa'nın 145. maddesinde, askerî yargının, askerî
mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütüleceği, bu mahkemelerin
asker kişilerin askerî olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya
askerî mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak
işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli oldukları kurala
bağlanmıştır. İtiraz konusu kural uyarınca, disiplin mahkemeleri tarafından
verilen kararların yazılı emir ile bozulmasından sonra yapılacak yargılamada
yeni bir karar verilmesi, olası bir ceza kararı sonucunda disiplin mahkemesi
tarafından verilen ve yerine getirilen cezaların yeniden verilecek cezadan
indirilmesi gerekmektedir. Böylece, disiplin mahkemeleri tarafından verilen
cezanın kesinleşmesinden ve infaz edilmesinden sonra, sanıklar yeniden
yargılanabilmekte ve bu yargılama sonucunda verilen cezadan sanıklar olumsuz
olarak etkilenebilmektedir. Anayasa'nın 145. maddesi uyarınca kurulan disiplin mahkemeleri
kararlarının gerek itiraz üzerine, gerekse itiraz edilmeksizin kesinleşmesi
halinde kesin hüküm haline gelmesi nedeniyle, aradan bir süre geçtikten sonra
sanığın yeniden yargılanması ve bu yargılamadan olumsuz olarak etkilenmesi,
hukuk güvenliğini, vatandaşların mahkemelere olan inancını ve yargıda istikrarı
olumsuz olarak etkileyeceğinden bu durum hukuk devleti ilkesine aykırılık
oluşturur. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu yasa kuralı Anayasanın 2.
maddesine aykırıdır. İptali gerekir. VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, yasanın belirli kurallarının
iptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa,
bunların da Anayasa Mahkemesi'nce iptaline karar verilebileceği
öngörülmektedir. 477 sayılı Yasa'nın 40. maddesinin üçüncü fıkrasının 3. ve 4.
tümcelerinin iptal edilmesi nedeniyle artık uygulanma olanağı kalmayan “Şu
kadar ki, Askerî Yargıtay işin disiplin mahkemesinin görevini aştığı sonucuna
varırsa hükmü bozarak dâva dosyasının yetkili ve görevli mercie gönderilmesine
karar verir.” biçimindeki ikinci tümcesinin de iptali gerekir. VII- SONUÇ 16.6.1964 günlü, 477 sayılı Disiplin Mahkemeleri Kuruluşu,
Yargılama Usulü ve Disiplin Suç ve Cezaları Hakkında Kanun'un 40. maddesinin
üçüncü fıkrasının; 1- “Bu halde yeniden yapılacak inceleme ve kovuşturma sonucuna göre
gereken karar verilir. Disiplin mahkemesi tarafından verilen ve yerine
getirilen cezalar yeniden verilecek cezadan indirilir.” biçimindeki üçüncü ve
dördüncü tümcelerinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2- Üçüncü ve dördüncü tümcelerinin iptali nedeniyle uygulanma
olanağı kalmayan “Şu kadar ki, Askerî Yargıtay işin disiplin mahkemesinin
görevini aştığı sonucuna varırsa hükmü bozarak dâva dosyasının yetkili ve
görevli mercie gönderilmesine karar verir.” biçimindeki ikinci tümcesinin de
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince İPTALİNE, 17.5.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT