ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/70 Karar Sayısı : 2010/21 Karar Günü : 28.1.2010 R.G Tarih-Sayı :
28.04.2010-27565 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Yusufeli Sulh Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 109. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan
''üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren'' ibaresinin
Anayasa'nın 2., 10., 19. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Şüpheliler hakkında yapılan soruşturma kapsamında verilen adlî
kontrol kararının kaldırılması isteminin incelenmesi aşamasında, itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun itiraz
konusu fıkrayı da içeren 109. maddesi şöyledir: ' (1) 100 üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı
halinde, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren bir suç
sebebiyle yürütülen soruşturmada, şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol
altına alınmasına karar verilebilir. (2) Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hallerde de, adlî kontrole
ilişkin hükümler uygulanabilir. (3) Adlî kontrol, şüphelinin aşağıda gösterilen bir veya birden
fazla yükümlülüğe tabi tutulmasını içerir: a) Yurt dışına çıkamamak. b) Hâkim tarafından belirlenen yerlere, belirtilen süreler içinde
düzenli olarak başvurmak. c) Hâkimin belirttiği merci veya kişilerin çağrılarına ve
gerektiğinde meslekî uğraşlarına ilişkin veya eğitime devam konularındaki
kontrol tedbirlerine uymak. d) Her türlü taşıtları veya bunlardan bazılarını kullanamamak ve
gerektiğinde kaleme, makbuz karşılığında sürücü belgesini teslim etmek. e) Özellikle uyuşturucu, uyarıcı veya uçucu maddeler ile alkol
bağımlılığından arınmak amacıyla, hastaneye yatmak dahil, tedavi veya muayene
tedbirlerine tâbi olmak ve bunları kabul etmek. f) Şüphelinin parasal durumu göz önünde bulundurularak, miktarı ve
bir defada veya birden çok taksitlerle ödeme süreleri, Cumhuriyet savcısının
isteği üzerine hâkimce belirlenecek bir güvence miktarını yatırmak. g) Silâh bulunduramamak veya taşıyamamak, gerektiğinde sahip
olunan silâhları makbuz karşılığında adlî emanete teslim etmek. h) Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim tarafından miktarı
ve ödeme süresi belirlenecek parayı suç mağdurunun haklarını güvence altına
almak üzere aynî veya kişisel güvenceye bağlamak. i) Aile yükümlülüklerini yerine getireceğine ve adlî kararlar
gereğince ödemeye mahkûm edildiği nafakayı düzenli olarak ödeyeceğine dair
güvence vermek. (4) (Ek: 25/5/2005 ' 5353/14 md.) Şüphelinin, üçüncü fıkranın
(a) ve (f) bentlerinde yazılı yükümlülüklere tâbi tutulması bakımından, birinci
fıkrada belirtilen süre sınırı dikkate alınmaz. (5) Hâkim veya Cumhuriyet savcısı (d) bendinde belirtilen
yükümlülüğün uygulamasında şüphelinin meslekî uğraşılarında araç kullanmasına
sürekli veya geçici olarak izin verebilir. (6) Adlî kontrol altında geçen süre, şahsî hürriyeti sınırlama
sebebi sayılarak cezadan mahsup edilemez. Bu hüküm, maddenin üçüncü fıkrasının
(e) bendinde belirtilen hallerde uygulanmaz. (7) (Ek: 6/12/2006 ' 5560/19 md.) Kanunlarda öngörülen
tutukluluk sürelerinin dolması nedeniyle salıverilenler hakkında birinci
fıkradaki süre koşulu aranmaksızın adlî kontrole ilişkin hükümler
uygulanabilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10., 19. ve 38. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa
YILDIRIM, Cafer ŞAT, Ali GÜZEL, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK ve Serruh
KALELİ'nin katılımlarıyla 5.8.2008 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: İtiraz başvurusunda, adlî kontrol kurumunun tutuklamaya alternatif
olarak düzenlendiği, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 100. maddesinin (3)
numaralı fıkrasındaki tutuklama nedenleri var sayılan suçlar ve öngörülen ceza
miktarları incelendiğinde bu suçlarla ilgili 'adlî kontrolün' uygulanmasının
mümkün olmadığı ve Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fıkrasında tutuklamanın
zorunlu hallerde uygulanacağı hükmüne aykırılık teşkil ettiği, adli kontrolün,
az ceza içeren suçlar bakımından uygulanabilirken daha fazla ceza içeren suçlar
bakımından uygulanamamasının Anayasa'nın Türkiye Cumhuriyetinin hukuk devleti
olduğunu emreden 2. maddesi ve eşitlik ilkesini düzenleyen 10. maddesi ile
'cezada kanunilik' kuralını öngören 38. maddesine aykırı olduğu belirtilmiştir. İtiraz konusu kuralla, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 100. maddesinde
belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı halinde, üst sınırı üç yıl veya daha
az hapis cezasını gerektiren bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada,
şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar
verilebileceği öngörülmektedir. Adlî kontrol kurumu, Ceza Muhakemesi Kanunu ile Türk Ceza
Yargılaması sistemine getirilen, serbest bırakılma ile tutuklanma arasında
etkinliğe sahip olan koruma tedbiri niteliğindeki çağdaş bir kurumdur. Bu kurum
ile kişi özgürlüğünden tamamen yoksun kılınmamakla birlikte, gözlemeyi ve
denetlemeyi olanaklı kılan tedbirlere tâbi olmakta, böylece kişinin kaçma riski
azaltılırken özgürlüğünden tümü ile yoksun kalmasının zararları da ortadan
kaldırılmış olmaktadır.Burada yasa koyucu, sosyal düzenin korunması ile bireyin
temel hak ve özgürlüklerine saygı arasında bir denge kurarak ceza
yargılamasının sağlıklı bir şekilde gerçekleşmesini ve yargılama sonucunda
verilen hükmün yerine getirilmesini sağlamak için gerekli tedbirleri
almaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasaların
üstünde yasa koyucunun da uyması gereken temel hukuk ilkeleri ve Anayasa'nın
bulunduğu bilincinde olan devlettir. Hukuk devletinde, tutuklama ve adlî kontrol gibi kişi hürriyetini
sınırlandıran koruma tedbirlerine ilişkin kurallar ceza muhakemesi hukukunun
ana ilkeleri ile Anayasa'nın konuya ilişkin kuralları başta olmak üzere,
ülkenin sosyal, kültürel yapısı, etik değerleri göz önüne alınarak saptanacak
ceza yargılaması siyasetine göre belirlenir. Yasa koyucu, ceza muhakemesi
hukukunda koruma tedbirleri ile ilgili olarak, hangi hallerde ve ne miktarda
cezalar için tutuklama kararı verileceğini ya da daha hafif nitelikteki adlî
kontrolün uygulanacağını, adlî kontrolün içerdiği yükümlülükleri belirlemede
takdir yetkisine sahiptir.Bu nedenle düzenlemenin hukuk devleti ilkesine aykırı
bir yönü yoktur. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. ve 19. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 109.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan '' üst sınırı üç yıl veya daha az
hapis cezasını gerektiren'' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 28.1.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ