ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/12 Karar Sayısı : 2011/119 Karar Günü : 7.7.2011 R.G. Tarih-Sayı :
14.06.2013-28677 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 1.
İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 10.12.2003 günlü, 5018
sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun ekindeki 22.12.2005 günlü, 5436
sayılı Kanun'un 12. maddesiyle değiştirilen (I) Sayılı Cetvel'in Genel Bütçe
Kapsamındaki Kamu İdareleri başlıklı bölümünün 8. sırasında yer alan ' Adalet
Bakanlığı ' ibaresinin Anayasa'nın 138., 140. ve 144. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Adalet Bakanlığında kontrolör olarak görev yapan davacının iç
denetçi olarak atanma talebinin reddine ilişkin işlemin iptali nedeniyle açılan
davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,
iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı İtiraz konusu kuralı da içeren 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve
Kontrol Kanunu'nun ekindeki 22.12.2005 günlü, 5436 sayılı Kanun'un 12.
maddesiyle değiştirilen (I) Sayılı Cetvel şöyledir: '(I) SAYILI CETVEL GENEL BÜTÇE KAPSAMINDAKİ KAMU İDARELERİ 1) Türkiye Büyük Millet Meclisi 2) Cumhurbaşkanlığı 3) Başbakanlık 4) Anayasa Mahkemesi 5) Yargıtay 6) Danıştay 7) Sayıştay 8) Adalet Bakanlığı 9) Millî Savunma Bakanlığı '' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 138., 140. ve 144. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 26.2.2009 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Bahadır KILINÇ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, hâkimler ve savcıların Anayasa'da yer almayan
bir kavram olan ' iç denetim ' kapsamında denetlenemeyecekleri, Anayasa
gereğince hâkimler ve savcılar hakkında her türlü denetim ve incelemenin
münhasıran hâkim ve savcı mesleğinden olan adalet müfettişleri vasıtasıyla
yapılabileceği, hâkim ve savcıları denetlemek üzere genel idare hizmetlerinden
iç denetçi atanamayacağı, iç denetçilerin yetki ve görevlerinin Anayasa'daki
hâkimlik teminatı ve mahkemelerin bağımsızlığı ilkeleriyle bağdaşmadığı
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 138., 140. ve 144. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nda genel bütçe,
devlet tüzel kişiliğine dâhil olan ve 5018 sayılı Kanun'a ekli (I) Sayılı
Cetvel'deki kamu idarelerinin bütçesi şeklinde tanımlanmıştır. İtiraz konusu
kural olan ' Adalet Bakanlığı ' ibaresi de genel bütçeli kamu kurumlarının
yer aldığı (I) Sayılı Cetvel'de yer almaktadır. 5018 sayılı Kanun'un 2. maddesine göre, Kanun'a ekli (I), (II) ve
(IV) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri, bütçelerinin hazırlanışı,
TBMM'ye sunulması, görüşülmesi, kabulü, uygulanması, kesin hesapları, iç ve dış
denetime tâbi tutulmaları bakımından 5018 sayılı Kanun hükümlerine tâbidirler. 5018 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesiyle birlikte, hâkim ve
savcıların denetimi açısından bazı tereddütler ortaya çıkmıştır. Kanunla ilk
defa getirilen iç denetim ve dış denetim kavramları, kamu yönetimindeki mevcut
denetim anlayışlarından farklı uygulamalar içermektedir. İç denetim kamu
kurumlarında kurulan iç denetim birimleri tarafından yapılırken, dış denetim Sayıştay
tarafından yerine getirilmektedir. Kanun, düzenleyici ve denetleyici kurumlar
hariç olmak üzere genel yönetim kapsamındaki tüm kamu idareleri bünyesinde iç
denetim sisteminin kurulmasını öngörmüştür. Kanun'un 63. maddesinde, iç denetim, ' Kamu idaresinin
çalışmalarına değer katmak ve geliştirmek için kaynakların ekonomiklik,
etkililik ve verimlilik esaslarına göre yönetilip yönetilmediğini
değerlendirmek ve rehberlik yapmak amacıyla yapılan bağımsız, nesnel güvence
sağlama ve danışmanlık faaliyeti ' olarak tanımlanmıştır. Aynı maddede iç
denetim faaliyetlerinin, idarelerin yönetim ve kontrol yapıları ile malî
işlemlerinin risk yönetimi, yönetim ve kontrol süreçlerinin etkinliğini
değerlendirmek ve geliştirmek yönünde sistematik, sürekli ve disiplinli bir
yaklaşımla ve genel kabul görmüş standartlara uygun olarak gerçekleştirileceği
ifade edilmiştir. Anılan maddede ayrıca, iç denetimin iç denetçiler tarafından
yapılacağı ve kamu idarelerinin yapısı ve personel sayısı dikkate alınmak
suretiyle İç Denetim Koordinasyon Kurulunun uygun görüşü üzerine, doğrudan üst
yöneticiye bağlı iç denetim birimi başkanlıkları kurulabileceği de ifade
edilmektedir. Kanun'un 64. maddesinde iç denetçinin görevleri, 65. maddesinde
iç denetçinin nitelikleri ve atanması, 66. maddesinde İç Denetim Koordinasyon
Kurulu, 67. maddesinde ise anılan Kurulun görevleri düzenlenmiştir. Anayasa'nın 138. maddesinde mahkemelerin bağımsızlığı, 140.
maddesinde hâkimlik ve savcılık mesleğinin esasları, bağımsızlık ve hâkimlik
teminatı ilkeleri, 144. maddesinde ise adalet hizmetlerinin denetimi özel
olarak düzenlenmiştir. Buna göre; yargı yetkisinin bağımsızlık ve tarafsızlık
içinde, hiçbir dış etkiye maruz kalmadan kullanılabilmesi için hâkimler ve
savcılar, Anayasa ve kanunlarda atama, özlük hakları, görev ve sorumluluklar,
uymaları gereken mesleki esaslar ve benzeri pek çok konuda devlet memurları ve
diğer kamu görevlilerinden farklı düzenlemelere tâbi tutulmuşlardır. Hâkim ve
savcıların sorumluluğu ve denetimi de bunlardan birisidir. İç denetime, iç denetçilerin atanmasına, görevlerine ve
yetkilerine ilişkin hükümlerin hâkim ve savcılar yönünden Anayasa'ya aykırılığı
konusundaki tartışmaları göz önüne alan anayasa koyucu, itiraz başvurusundan
sonra kabul edilen 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile hâkim ve savcıların
denetimi konusunda köklü değişiklikler getirmiş, bu arada iç denetçi kavramı da
Anayasa'ya dâhil etmiştir. 5982 sayılı Kanun, öncelikle hâkim ve savcılar açısından uzun
yıllardır uygulanan adli ve idari görev ayırımını ve yeni getirilen iç
denetçilik sistemini dikkate alarak, hâkim ve savcıların denetim sistemini
Adalet Bakanlığı ile Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu arasında paylaştırarak
ikiye ayırmıştır. Anayasa'nın ' Adalet hizmetlerinin denetlenmesi '
başlıklı 144. maddesinin değişiklikten sonraki yeni hali şöyledir: 'Adalet hizmetleri ile savcıların idarî görevleri yönünden Adalet
Bakanlığınca denetimi, adalet müfettişleri ile hâkim ve savcı mesleğinden
olan iç denetçiler; araştırma, inceleme ve soruşturma işlemleri ise adalet
müfettişleri eliyle yapılır. Buna ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.' Anayasa'nın ' Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ' başlıklı
159. maddesinin ilgili kısmındaki yeni düzenlemelerde ise; ' 'Kurul müfettişleri ile Kurulda geçici veya sürekli olarak
çalıştırılacak hâkim ve savcıları, muvafakatlerini alarak atama yetkisi Kurula
aittir. Adalet Bakanlığının merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında
geçici veya sürekli olarak çalıştırılacak hâkim ve savcılar ile adalet
müfettişlerini ve hâkim ve savcı mesleğinden olan iç denetçileri,
muvafakatlerini alarak atama yetkisi Adalet Bakanına aittir.' hükmü getirilmiştir. Yukarıda belirtilen ve itiraz başvurusundan sonra gerçekleştirilen
Anayasa değişiklikleri nazara alındığında, hem hâkimler ve savcılar açısından
iç denetim müessesesi Anayasa'ya girmiş hem de hâkim ve savcılarla ilgili iç
denetim yapacak olanların hâkim ve savcı mesleğinden olması zorunluluğu
getirilmiştir. Böylece hâkim ve savcıların, kendi aralarından seçilecek iç
denetçiler aracılığıyla denetlenmesi ve hâkim ve savcı mesleğinden olan iç
denetçiler için özel atama usulü kabul edilerek, diğer kamu kurum ve
kuruluşları için konulan iç denetçilikle ilgili ilkelerden farklı düzenlemelere
gidilmiştir. Bu anlamda, anayasa koyucunun hâkim ve savcıların denetimi
konusundaki esasları, hâkimlik bağımsızlığı ve teminatı doğrultusunda yeniden
düzenleyerek, ortaya çıkan tereddütleri giderdiği anlaşıldığından, itiraz
konusu kuralda Anayasa'ya aykırı bir yön bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 138., 140.
ve 144. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 10.12.2003 günlü, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol
Kanunu'nun ekindeki 22.12.2005 günlü, 5436 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle
değiştirilen (I) SAYILI CETVEL'in Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri
başlıklı bölümün 8. sırasında yer alan 'Adalet Bakanlığı' ibaresinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 7.7.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Başkanvekili Serruh
  KALELİ Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN