ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2021/90 Karar Sayısı
: 2022/108 Karar Tarihi
: 28/9/2022 R.G.Tarih-Sayı
: 3/1/2023-32062 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte
132 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 6/7/2021 tarihli ve (79) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin; A. 12. maddesiyle
10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (1) numaralı
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen
458/B maddesinin (ğ) bendinde yer alan “ …işlettirmek… ” ibaresinin, B. 16. maddesiyle; 1. Ekli (1) Sayılı
Liste’de yer alan kadroların iptal edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığı
bölümünden çıkarılmasının, 2. Ekli (2) Sayılı
Liste’de yer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığı bölümüne
eklenmesinin, C. Geçici 1.
maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının, Ç. Geçici 2.
maddesinin, Anayasa’nın “ Başlangıç” kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104. ve
128. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talebidir. I. İPTALİ
İSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALLARI VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKMÜNDE
KARARNAME KURALLARI A. İptali İstenen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Kuralları Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK); 1. 12. maddesiyle
(1) numaralı CBK’ya eklenen 458/B maddesinin (1) numaralı fıkrasının iptali
talep edilen ibarenin de yer aldığı (ğ) bendi şöyledir: “ (1) Destek Hizmetleri, Tasfiye İşleri ve Döner
Sermaye Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: … ğ) Tasfiyelik eşya için depolar, mağazalar ve satış
reyonları açılmasına ve işletilmesine ilişkin ilke ve standartları belirlemek,
bu yerleri açmak, işletmek, işlettirmek ve denetlemek, … ” 2. 16. maddesi
şöyledir: “ MADDE 16- Ekli (1) sayılı listede yer alan
kadrolar iptal edilerek 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin eki (I) sayılı Cetvelin Ticaret Bakanlığı bölümünden çıkarılmış,
ekli (2) sayılı listede yer alan kadrolar ihdas edilerek 2 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamenin eki (I) sayılı Cetvelin Ticaret Bakanlığı
bölümüne eklenmiştir. ” 3. İptali talep
edilen kuralların da yer aldığı geçici 1. maddesi şöyledir: “ GEÇİCİ MADDE 1- Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte Ticaret Bakanlığında
kaldırılan Dış Temsilcilikler ve Uluslararası Etkinlikler Genel Müdürü ve
Ticaret Araştırmaları Genel Müdürü ile Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner Sermaye
Genel Müdürlüğü ve Serbest Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler Genel
Müdürlüğünde Genel Müdür Yardımcısı kadrolarında bulunanların görevleri başkaca
bir işleme gerek kalmaksızın sona erer. Mevzuatta bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kaldırılan
birimlere ve bunların yöneticilerine yapılan atıflar, kaldırılan birimlerin
görevlerini devralan birim ve yöneticilere yapılmış sayılır. Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile iptal edilen kadro
unvanları hariç olmak üzere, Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kaldırılan
birimlere tahsisli kadroların mevcutlu olarak Ticaret Bakanlığı merkez
teşkilatındaki diğer birimlere dağıtılmasında Ticaret Bakanı yetkilidir. Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yeni kurulan
birimlerin teşkilatlanması tamamlanıncaya kadar, bu birimlere ait görev ve
yetkiler, bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin yürürlüğe girdiği tarihten önce
görevli ve yetkili olan birimler tarafından yerine getirilir. ” 4. Geçici 2.
maddesi şöyledir: “ GEÇİCİ MADDE 2- Bu maddenin yürürlüğe girdiği
tarihte Ticaret Bakanlığında Avrupa Birliği Uzmanı, Avrupa Birliği Uzman
Yardımcısı ile İhracatı Geliştirme Uzmanı kadrolarında bulunanlar, bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1 ay içinde talep etmeleri halinde durumlarına
uygun Ticaret Uzmanı ve Ticaret Uzman Yardımcısı kadrolarına atanırlar. Atama
için uygun boş kadro bulunmaması halinde söz konusu kadrolar başkaca bir işleme
gerek kalmaksızın ihdas edilmiş ve 2 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin eki
(I) sayılı Cetvelin Ticaret Bakanlığı bölümüne eklenmiş sayılır. Ticaret
Bakanlığında; bu maddeye göre yapılan atamalar sonucunda boşalan ve bu maddenin
yürürlük tarihi itibarıyla boş olan Avrupa Birliği Uzmanı, Avrupa Birliği Uzman
Yardımcısı ile İhracatı Geliştirme Uzmanı kadroları başkaca bir işleme gerek
kalmaksızın iptal edilmiş ve 2 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin eki (I)
sayılı Cetvelin Ticaret Bakanlığı bölümünden çıkarılmış sayılır. Bu şekilde
kadro unvanları değişenlerin önceki kadro unvanlarına ilişkin olarak mevzuatta
yapılmış olan atıflar yeni kadro unvanlarına yapılmış sayılır. ” B. İlgili Görülen Kanun Hükmünde Kararname Kuralları 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin (KHK) geçici 1.
maddesinin (5) ve (6) numaralı bentleri şöyledir: “ (5) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte bakanlık
veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarında ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesi
hükümlerine göre yeniden yapılandırma sonucunda kapanan veya bünyesinde
bulunduğu bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşu değişen birimlerde veya bu
birimlere ilişkin servislerde, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları
Kanununun 36 ncı maddesinin “Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11)
numaralı bendinde belirtilen unvanlı kadrolar ile mesleğe alınmaları,
yetiştirilmeleri ve yeterlilikleri aynı veya benzer nitelik arz eden kadro veya
pozisyonlarda görev yapanlardan (aylıksız izinde bulunanlar dahil); bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla görev yapmakta oldukları birimlerin ve/veya
bu birimlere verilmiş olan görevlerin ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesi
hükümlerine göre bünyesinde düzenlendiği bakanlık veya diğer kamu kurum veya
kuruluşunun değişen veya kapanan birimlerinin merkez teşkilatı kadro ve
pozisyonlarında bulunanlar, söz konusu birimin bünyesine dahil olduğu veya
bünyesinde düzenlendiği bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşunun merkez
teşkilatı için ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde öngörülen kadro veya
pozisyon unvanına, değişen veya kapanan birimlerin taşra teşkilatı kadro ve
pozisyonlarında bulunanlar ise söz konusu birimin bünyesine dahil olduğu veya
bünyesinde düzenlendiği bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşunun taşra
teşkilatı için ilgili Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde öngörülen kadro veya
pozisyon unvanına, ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin yürürlüğe girdiği
tarih itibarıyla başka bir işleme gerek kalmaksızın halen bulundukları kadro
dereceleriyle atanmış sayılır. Bunlardan birimleri ve/veya bu birimlere
verilmiş olan görevleri, ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümlerine göre
birden fazla bakanlığın veya kamu kurum ve kuruluşunun uhdesine geçen bakanlıkların
veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarının kadro veya pozisyonlarında görev
yapanların atanacağı veya görev yapmaya devam edeceği birim, bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde Cumhurbaşkanı kararıyla
belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde belirlenir. Bunların mevcut
kadrolarında geçirdikleri süreler, atandıkları yeni kadrolarında geçirilmiş
sayılır. Bunlardan Defterdarlık Uzmanı ve Defterdarlık Uzman Yardımcısı unvanlı
kadrolarda bulunup defterdarlık milli emlak birimleri ile malmüdürlüklerinin
milli emlak servislerinde görev yapanlar ile defterdar emrinde denetim ve
inceleme yapmak üzere görevlendirilmiş olup 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname
ile daha önce Milli Emlak Denetmeni ve Milli Emlak Denetmen Yardımcısı iken
Defterdarlık Uzmanı ve Defterdarlık Uzman Yardımcısı kadrosuna atanmış
sayılanlar, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının taşra teşkilatında Milli Emlak
Uzmanı ve Milli Emlak Uzman Yardımcısı unvanlı kadrolara atanmış sayılır. (6) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte bakanlık veya
diğer kamu kurum ve kuruluşlarında ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesi
hükümlerine göre yeniden yapılandırma sonucunda kapanan veya bünyesinde
bulunduğu bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşu değişen birimlerde görev
yapan memurlardan (mülki idare amirliği hizmetleri sınıfına ait kadrolarda
bulunanlar hariç) yukarıdaki fıkralarda belirtilenlerin dışında kalanlar, bu
maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla görev yapmakta oldukları birimlerin
ve/veya bu birimlere verilmiş olan görevlerin ilgili Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi hükümlerine göre bünyesinde düzenlendiği bakanlık veya diğer kamu
kurum ve kuruluşunda bulunan aynı unvanlı kadrolara, görev yapmakta oldukları
kadrolarının merkez, taşra veya yurtdışı teşkilatında bulunması hususu esas
alınmak suretiyle halen bulundukları kadro dereceleriyle başka bir işleme gerek
kalmaksızın atanmış sayılır. Bunlardan birimleri ve/veya bu birimlere verilmiş
olan görevleri, ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümlerine göre birden
fazla bakanlığın veya kamu kurum ve kuruluşunun uhdesine geçen bakanlık veya
diğer kamu kurum ve kuruluşlarının kadrolarında bulunanların, atanacağı veya
görev yapmaya devam edeceği birim, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren üç ay içinde Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen usul ve esaslar
çerçevesinde belirlenir. Bunların mevcut kurumlarında geçirdikleri süreler,
yeni atandıkları bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşları kadrolarında
geçirilmiş sayılır. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf
Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI ve İrfan
FİDAN’ın katılımlarıyla 22/9/2021 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü
durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE
karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Murat ÖZDEN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu CBK kuralları ve ilgili görülen KHK kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Anayasal Çerçevesi
ve Yargısal Denetimi 3. 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Anayasa’nın bazı
maddelerinde değişiklik yapılmıştır. Yapılan değişikliklerle yeni bir hükûmet
sistemine geçilmiş ve buna bağlı olarak Cumhurbaşkanı’nın görev ve yetkileri
yeniden düzenlenmiştir. Anayasa’nın 8. maddesinde, yürütme yetkisi ve görevinin
Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kuruluna ait olduğu ifade edilmekte iken maddede
yapılan değişiklikle Bakanlar Kurulu kaldırılarak yürütme yetkisi ve görevi tek
başına Cumhurbaşkanı’na verilmiştir. Anayasa’da Bakanlar Kuruluna verilen görev
ve yetkilere ilişkin maddelerde de aynı doğrultuda değişiklik yapılarak daha
önce Bakanlar Kuruluna ait olan görev ve yetkilerin Cumhurbaşkanı tarafından
yerine getirilmesi öngörülmüştür. 4. Yeni hükûmet sisteminin en önemli özelliklerinden biri
Cumhurbaşkanı’na “ Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ” adı altında düzenleme
yapma yetkisinin tanınmasıdır. CBK’ların en belirgin özelliği ise
Cumhurbaşkanı’na belirli konularda ilk elden düzenleme yapma yetkisinin
verilmiş olmasıdır. Yürütmenin diğer düzenleyici işlemlerinden farklı olarak
Cumhurbaşkanı, Anayasa’da belirlenen yetki çerçevesinde herhangi bir kanuna
dayanmadan ya da yasama organının onayı olmadan CBK’lar yoluyla düzenleme
yapabilecektir. 5. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
birinci cümlesinde Cumhurbaşkanı’nın yürütme yetkisine ilişkin konularda CBK
çıkarabileceği hüküm altına alınmıştır. Düzenlemeyle yürütme yetkisine
ilişkin olmak kaydıyla CBK çıkarma konusunda Cumhurbaşkanı’na genel bir
yetki verilmiştir. Maddenin gerekçesinde, yeni hükûmet sistemi gözetilerek
Cumhurbaşkanı’nın genel siyasetin yürütülmesinde yürütme yetkisi ile ilgili
olarak ihtiyaç duyduğu konularda CBK çıkarabilmesine imkân tanımak amacıyla ilk
elden düzenleme yapma yetkisinin tanındığı ifade edilmiştir. 6. Cumhurbaşkanı’na yürütme yetkisine ilişkin konularda
CBK çıkarma yetkisinin genel olarak verilmesinin yanı sıra Anayasa’nın diğer
bazı maddelerinde belirtilen kimi konuların da CBK ile düzenleneceği ayrıca
ifade edilmiştir. Bu kapsamda Anayasa’nın 104. maddesinin dokuzuncu fıkrasında
üst kademe kamu yöneticilerinin atanmalarına ilişkin usul ve esasların; 106.
maddesinin on birinci fıkrasında bakanlıkların kurulması, kaldırılması,
görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının
kurulmasının; 108. maddesinin dördüncü fıkrasında Devlet Denetleme Kurulunun
işleyişi, üyelerinin görev süresi ve diğer özlük işlerinin; 118. maddesinin
altıncı fıkrasında Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliğinin teşkilatı ve
görevlerinin CBK’larla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. Anayasa’nın 123.
maddesinin üçüncü fıkrasında ise kamu tüzel kişiliğinin kanunla veya CBK ile
kurulacağı belirtilmiştir. 7. Anayasa’nın 148. maddesinde CBK’ların şekil ve esas
bakımdan Anayasa’ya uygunluğunun denetlenmesi öngörülmüş, yargısal denetim
görev ve yetkisi de Anayasa Mahkemesine verilmiştir. 8. Anayasa’da Cumhurbaşkanı’na CBK çıkarma yetkisi
verilmekle birlikte bu yetki sınırsız değildir. Kanunlardan farklı olarak
Anayasa’da CBK’yla düzenlenecek konular sınırlandırılmıştır. Konu bakımından
yetki yönünden getirilen bu sınırlamalar, Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının ilk dört cümlesinde düzenlenmiştir. 9. Anılan fıkranın birinci cümlesinde Cumhurbaşkanı’nın yürütme
yetkisine ilişkin konularda CBK çıkarabileceği ifade edilmiştir. Buna göre
yürütme yetkisine ilişkin konular dışında CBK ile düzenleme yapılması mümkün
değildir. 10. Fıkranın ikinci cümlesinde “ Anayasa’nın ikinci
kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin” CBK’yla
düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Bu hüküm uyarınca belirtilen alanlarda CBK
ile düzenleme yapılamaz. 11. Fıkranın üçüncü cümlesinde de Anayasa’da münhasıran
kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda CBK çıkarılamayacağı hüküm altına
alınmıştır. Ancak Anayasa’da hangi konuların münhasıran kanunla düzenleneceğine
ilişkin özel bir hüküm bulunmamaktadır. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin
yerleşik içtihadında anayasa koyucunun kanunla düzenlenmesini öngördüğü
konuların bu kapsamda görülmesi gerektiği kabul edilmektedir (AYM, E.2016/150,
K.2017/179, 28/12/2017, § 57; E.2016/180, K.2018/4, 18/1/2018, § 17; E.2017/51,
K.2017/163, 29/11/2017, § 13; E.2016/139, K.2016/188, 14/12/2016, § 9;
E.2013/47, K.2013/72, 6/6/2013). Buna göre Anayasa’da kanunla düzenleneceği
belirtilen alanlarda Cumhurbaşkanı’nın CBK çıkarma yetkisi bulunmamaktadır. 12. Fıkranın d ördüncü
cümlesinde ise kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK çıkarılamayacağı
ifade edilmiştir. Anılan hükme göre Cumhurbaşkanı’nın yürütme yetkisine ilişkin
konularda CBK çıkarabilmesi için CBK’yla düzenlenecek konunun kanunlarda açıkça
düzenlenmemiş olması gerekir. 13. CBK’ların yukarıda
belirtilen konu bakımından yetki kurallarına uygun olarak çıkarılması
gerekmektedir. Aksi takdirde içeriği Anayasa’ya aykırılık oluşturmasa bile bu
düzenlemelerin Anayasa’ya uygunluğundan söz edilemez. Dolayısıyla CBK’ların
yargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasında belirtilen konu bakımından yetki kurallarına uygunluğunun ele
alınması gerekir. Anılan fıkra yönünden herhangi bir aykırılık tespit
edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerik yönünden Anayasa’ya uygunluk
denetimi yapılmalıdır. B. CBK’nın 12. Maddesiyle (1) Numaralı CBK’ya Eklenen 458/B
Maddesinin (ğ) Bendinde Yer Alan “ …işlettirmek… ” İbaresinin İncelenmesi 1. Genel Açıklama 14. Gümrük işlemleri
açısından tasfiyesi gereken eşyaya ilişkin hususlar 27/10/1999 tarihli ve 4458
sayılı Gümrük Kanunu’nun 177. ila 180. maddelerinde düzenlenmiştir. 15. Kanun’un 177.
maddesinde tasfiyesi gereken eşya gösterilmiştir. Anılan madde hükmüne göre
genel itibarıyla; süresinde gümrük işlemleri tamamlanamamış, sahiplerince
teslim alınmamış, depolarda fazla çıkan, çabuk bozulma veya telef olma
tehlikesine maruz bulunan veya saklanması masraflı ve külfetli veya tehlikeli
olan, çürüme, bozulma gibi sebeplerle ekonomik değerini tamamen yitiren ya da
sağlığa zararlı hâle gelen veya kaçakçılıkla mücadele kapsamında e l konulduktan sonra mahkemesince sahibine iadesine karar
verildiği hâlde süresinde teslim alınmayan eşya tasfiyesi gereken eşyadır. Keza 4458 sayılı Kanun’un 177. maddesinin (2)
numaralı fıkrası ile 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele
Kanunu’nun 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre, 5607 sayılı Kanun’da
tanımlanan suçların konusunu oluşturması nedeniyle müsadere yaptırımı
uygulanabilecek eşya, kovuşturma veya soruşturma makamlarınca tasfiyeye karar
verilmesi veya bu Kanun’un 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasında öngörülen
sürelerin dolması üzerine tasfiye edilir. 16. 4458 sayılı Kanun’un
178. maddesinde, söz konusu eşyanın ihale yoluyla satış, yeniden ihraç amaçlı
satış, perakende satış, kamu kuruluşları ile özel kanunla kurulmuş vakıf ve
derneklere tahsis edilmek ya da imha suretiyle veya özel yolla tasfiyeye tabi
tutulacağı; tasfiyeye ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirleneceği
hüküm altına alınmıştır. 17. Kanun’un 180.
maddesine göre, süresinde gümrük işlemlerinin tamamlanmaması, eşyanın çabuk bozulma ve telef olma tehlikesine maruz bulunması
veya saklanmasının masraflı ve külfetli olması, kaçakçılıkla mücadele
mevzuatına göre yakalanan ancak iadesi gereken eşyanın süresinde teslim
alınmaması nedenleriyle eşyanın satılması durumunda; hizmet karşılığı alacaklar ve yapılmış masraflar, gümrük
vergileri, satış için yapılmış masraflar ile para cezaları ayrılmakta ve artan
para olursa eşya sahipleri adına emanet hesabına alınmaktadır. Emanete alındığı
tarihten itibaren bir yıl içinde talepte bulunulması hâlinde emanete alınan
para eşya sahiplerine iade olunmakta, bu süre içerisinde alınmayan para ise
döner sermaye işletmesine irat kaydedilmektedir. 18. Kaçakçılıkla
mücadele kapsamında tasfiyeye tabi tutulması gereken eşyanın satışı hâlinde de
satış bedeli emanet hesabına alınmakta, eşya ile ilgili dava sonucunda iade
kararı verilmesi hâlinde emanet hesabındaki tutar sahibine ödenmektedir. Bu
durumda tasfiye edilen eşyanın gümrük vergileri iade edilmemekte, müsadere
kararı verilmesi hâlinde ise satış bedeli Ticaret Bakanlığı (Bakanlık) döner
sermaye işletmesine irat kaydedilmektedir. 19. (1) numaralı
CBK’nın Bakanlık Destek Hizmetleri, Tasfiye
İşleri ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri ni düzenleyen 458/B maddesinin (1) numaralı fıkrasında,
4458 sayılı Kanun’a göre tasfiye edilecek h â le gelen eşyanın tasfiyesini yapmak, tasfiyelik eşyanın
satışa sunulmasından önce özelliklerine göre bakımı, tamiri ve ambalajlamasını
yapmak veya yaptırmak, tasfiyelik eşya için
depolar, mağazalar ve satış reyonları açılmasına ve işletilmesine ilişkin ilke
ve standartları belirlemek, bu yerleri açmak, işletmek, işlettirmek ve
denetlemek adı geçen Genel Müdürlüğün görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. 20. Ayrıca anılan
CBK’nın 467. maddesi ile, aynı CBK’nın “ Onaltıncı Bölümü ”nde sayılan
görevlerini yerine getirme, dış ticaret denetimleri kapsamında alınan ve
firmalarca belli süreler dâhilinde geri alınmayan numunelerin satışını yapma,
gümrük denetimleri kapsamında alınan ve firmalarca belli süreler dâhilinde geri
alınmayan numunelerin satışını yapma gibi faaliyetleri gerçekleştirmek üzere
gerekli olan yerlerde ve sayıda döner sermaye işletmesi kurabilme konusunda
Bakanlığa yetki tanınmıştır. 2. İptal Talebinin Gerekçesi 21. Dava dilekçesinde
özetle; tasfiyelik eşya için açılan depo, mağaza ve satış reyonunun işletilmesi
işinin Bakanlığın genel idare esaslarına göre yürütmesi gereken asli ve sürekli
görevlerden olduğu, belirtilen hizmetlerin memurlar ve diğer kamu görevlileri
eliyle yürütülmesi gerekirken kuralla bu yerlerin üçüncü kişiler tarafından da
işletilebilmesine imkân tanındığı, gümrüklerdeki eşyanın tasfiyesine ilişkin hususların
4458 sayılı Kanun’un 177. ve devam eden maddelerinde düzenlendiği, dolayısıyla
kanunda açıkça düzenlenen konuda CBK ile düzenleme yapılmasına imkân
bulunmadığı, depo, mağaza ve satış reyonlarının üçüncü kişiler tarafından
işletilmesine yönelik olarak herhangi bir çerçeve çizilmediği, bu konuda
idareye geniş bir takdir yetkisi tanındığı, idarenin keyfî uygulamalarına sebep
olacak şekilde geniş takdir yetkisi içeren ve kamu hizmetinin özel hukuk
kişilerince yerine getirilmesini düzenleyen kuralın hukuki belirlilik,
öngörülebilirlik ve hukukun üstünlüğü ilkeleriyle bağdaşmadığı belirtilerek
Anayasa’nın 2., 6., 8., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 22. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki
yönünden kuralın Anayasa’nın 6. ve 8. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüş
ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden
bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 23. Bakanlığın
kuruluşu, teşkilat ve görevlerine ilişkin hususlar (1) numaralı CBK’nın 441.
ila 473. maddelerinde düzenlenmiştir. 24. Anılan CBK’nın
458/B maddesinde, Bakanlığın ana hizmet birimlerinden olan Destek Hizmetleri,
Tasfiye İşleri ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri
düzenlenmiştir. Maddenin dava konusu kuralın da yer aldığı (ğ) bendinde; “ T asfiyelik eşya için depolar, mağazalar
ve satış reyonları açılmasına ve işletilmesine ilişkin ilke ve standartları
belirlemek, bu yerleri açmak, işletmek, işlettirmek ve denetlemek ” Genel Müdürlüğün görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. Dava konusu kural
bentte yer alan “… işlettirmek …” ibaresidir. 25. Tasfiyelik eşya
için açılan depo, mağaza ve satış reyonlarının işlettirilmesi hususunda anılan
Genel Müdürlüğe yetki veren kuralın yürütme yetkisine ilişkin konular dan olduğu anlaşılmaktadır. 26. Kural, Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklanan “ İkinci
Kısım Birinci ve İkinci Bölümleri ”nde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle “ Dördüncü Bölümü ”nde yer alan siyasi haklar ve ödevler
ile ilgili herhangi bir düzenleme de içermemektedir. 27. Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesi uyarınca CBK’lar bakımından
aranan bir diğer husus, CBK kuralının Anayasa’da münhasıran kanunla
düzenlenmesi gereken konulara ilişkin olmaması gereğidir . Anayasa
koyucunun bir konunun kanunla düzenlenmesini özel olarak öngörmesi bu alanın
münhasıran kanunla düzenlenmesini istediği anlamına gelir. Bu kapsamda Anayasa,
bir konunun kanunla düzenleneceğini öngörmüşse bu konuda CBK çıkarılamaz.
Bununla birlikte Anayasa’da CBK’larla düzenleneceği özel olarak belirtilen
konularda CBK’larla düzenleme yapılması mümkündür. 28. Anayasa’nın 123.
maddesinin birinci fıkrasına göre “ İdare, kuruluş ve görevleriyle bir
bütündür ve kanunla düzenlenir. ” Ancak Anayasa’nın 106. maddesinin on
birinci fıkrasında “ Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve
yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması
Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir. ” denildiğinden bakanlıkların
kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve
taşra teşkilatlarının kurulması Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrası
uyarınca CBK ile düzenlenebileceği özel olarak belirtilen konular
kapsamındadır. 29. Bu bağlamda
Anayasa’nın CBK tarafından düzenleneceğini özel olarak öngördüğü yukarıda
belirtilen bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri,
teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması ile düzenlenmesi
kapsamında, bu konularla sınırlı olmak üzere Anayasa’nın 106. maddesinin anılan
hükmünde belirtilen hususlarda CBK ile düzenleme yapılabilir. 30. Kuralın
Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasında CBK ile düzenlenmesi
öngörülen bakanlıkların görev ve yetkilerine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Bu
itibarla kuralın Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasıyla bağlantılı
olarak 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü
de bulunmamaktadır. 31. Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü cümlesinde “ Kanunda açıkça
düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz ” denilmiştir.
Buna göre CBK’ların anılan Anayasa hükmü yönünden yapılacak denetiminde
öncelikle karşılaştırmaya esas olabilecek daha önce kabul edilmiş bir kanun
hükmünün bulunup bulunmadığının tespit edilmesi gerekir. Sonrasında ise -böyle
bir kanun hükmü varsa- incelenen CBK kuralının kanunun açıkça düzenlediği
konuya ilişkin olup olmadığı belirlenmelidir. Bu değerlendirme yapılırken önce
ilgili kanunun CBK ile düzenlenen alanda hüküm ifade edip etmediğinin
belirlenmesi, ardından da kanundaki düzenlemenin açık olup olmadığının tespit
edilmesi gerekir. 32. Tasfiyelik eşyaya
ilişkin olarak 4458 sayılı Kanun’un 177. maddesinde hangi eşyanın tasfiye
edileceği sayılmış, 178. maddenin birinci fıkrasında da tasfiye usulleri
belirlenmiştir. Dava konusu kuralda ise tasfiyelik eşya için açılacak depo,
mağaza ve satış reyonlarının işlettirilmesine imkân tanınmaktadır. Bu itibarla
kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya ilişkin olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır. 33. Açıklanan
nedenlerle kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı
değildir. İptal talebinin reddi gerekir. b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 34. Kuralla Bakanlık Destek
Hizmetleri, Tasfiye İşleri ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğü nün 4458 sayılı Kanun
gereğince tasfiyesi gereken eşya için açılacak depo, mağaza ve satış
reyonlarını işlettirmesi mümkün kılınmaktadır. 35. Anayasa’nın 128. maddesinde “ Devletin, kamu iktisadî
teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre
yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli
görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür. ” denilmektedir.
Bu hüküm uyarınca genel idare esaslarına göre yürütülen kamu hizmetlerinin
gerektirdiği görevlerden asli ve sürekli nitelik taşıyanların memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülmesi zorunludur. 36. Kamu hizmeti ,
geniş tanımıyla, devlet ya da diğer kamu tüzel kişileri tarafından veya
bunların denetimi ve gözetimleri altında, ortak gereksinimleri karşılamak ve
kamu yararını sağlamak için topluma sunulmuş bulunan sürekli ve düzenli
etkinliklerdir (AYM, E.2020/10, K.2020/67, 12/11/2020, § 23; E.2017/21,
K.2020/77, 24/12/2020, § 216) . 37. Kamu
hizmetlerinin bir kısmının genel idare esaslarına göre yürütülmesi zorunlu iken
bu zorunluluğu taşımayan kamu hizmetleri devletin gözetimi ve denetimi altında,
belirli yasal usullerle özel kişilere yaptırılabilir (AYM, E.2013/50,
K.2015/38, 1/4/2015; E.2020/10, K.2020/67,
12/11/2020, § 24) . 38. Gümrük
hizmetleri, bir taraftan ekonomik açıdan dış ticaretin düzenli, sürekli ve ülke
menfaatlerini koruyacak bir şekilde yürütülmesini, diğer taraftan kaçakçılığın
önlenmesini sağlamaktadır. Bu hizmetler kamu düzenini, ekonomik istikrarı ve
mülkiyet hakkını ilgilendiren, toplumun tümü üzerinde etkili, yürütülmesinde
kamu yararı bulunan hizmetlerdir. 39. Gümrük işlemleri
tamamlanamamış, sahiplerince teslim alınmamış veya kaçakçılıkla mücadele
mevzuatı gereğince yakalanan eşyanın tasfiyesine ilişkin işlemler de gümrük
hizmetlerinin bir parçasıdır. Ancak bu eşyanın muhafazası ve satışı için
açılacak depo, mağaza ve satış reyonlarına ilişkin tüm işlerin gümrük idaresi
tarafından genel idari esaslara göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli
görevlerden olduğu söylenemez. 40. Anayasa’nın 2.
maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan
haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil
bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuki güvenliği sağlayan, hukuk kurallarıyla kendini
bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. 41. Hukuk devletinin
temel ilkelerinden biri belirliliktir. Bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem
kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer
vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca
kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına imkân tanımaması gerekir. Belirlilik
ilkesi; hukuksal güvenlikle bağlantılı olup bireyin, kanundan, belirli bir
kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya
sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğini
bilmesini zorunlu kılmaktadır. 42. Bu yönden tasfiye
edilecek eşyaya ilişkin olarak genel idari esaslara göre yürütülmesi gereken
kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler dışındaki görevlerin
yerine getirilmesi amacıyla söz konusu yerlerin işlettirilebilmesi için buna
ilişkin usul ve esasların kanunda belirlenmesi gerekmektedir. Ayrıca bu
düzenlemelerde işletmecinin yetki ve sorumluluklarının da belirlenmesi gerekir. 43. Bu kapsamda
kuralda tasfiyelik eşya için açılacak depo, mağaza ve satış reyonlarının hangi
usullerle işletileceğine, işletmecinin yetki ve sorumluluklarına ilişkin
herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden söz konusu yerleri “ işlettirmek ”
hususunda yürütmeye yetki veren kural, Anayasa’nın 2. maddesi kapsamında
belirlilik ilkesine aykırıdır ve bu durum Anayasa’nın 128. maddesi yönünden
yapılacak denetime de engel teşkil etmektedir. 44. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Muammer TOPAL, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yıldız
SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI ile İrfan FİDAN bu görüşe
katılmamışlardır. Kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 128. maddesi yönünden incelenmemiştir. C. CBK’nın 16. maddesiyle, Ekli (1) Sayılı Liste’de Yer Alan
Kadroların İptal Edilerek (2) Numaralı CBK’nın Eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret
Bakanlığı Bölümünden Çıkarılması ile Ekli (2) Sayılı Liste’de Yer Alan
Kadroların İhdas Edilerek (2) numaralı CBK’nın Eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret
Bakanlığı Bölümüne Eklenmesinin ve CBK’nın Geçici 1. Maddesinin Birinci ve
Üçüncü Fıkralarının İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 45. Dava dilekçesinde
özetle; kuralların Bakanlıkta genel idare esaslarına göre yürütülmekte olan
kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden yöneticiler
ve personele ilişkin olduğu, bunların kadrolarının ihdas ve iptali ile
atanmalarına ilişkin hükümlerin münhasıran kanunla düzenlenmesi gerektiği,
Bakanlıkta genel müdür ve genel müdür yardımcısı olarak görev yapan bir kısım
personelin görevden alınmasının anılan personelin özlük haklarını da doğrudan
etkilediği, münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken bir konuda CBK çıkarıldığı,
bu suretle CBK çıkarma yetkisinin anayasal çerçeve dışında kullanıldığı,
yürütme organına genel, sınırsız, esasları ve çerçevesi belirsiz bir düzenleme
yetkisinin tanındığı, bu durumun yasama yetkisinin devredilemezliği,
Anayasa’nın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ile kuvvetler ayrılığı ilkeleriyle
bağdaşmadığı belirtilerek kuralların Anayasa’nın “ Başlangıç ” kısmı ile
2., 6., 7., 8., 11., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. Kuralların Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 46. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki
yönünden kuralların Anayasa’nın “ Başlangıç ” kısmı ile 6., 7., 8., 11. ve
128. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu
bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden
bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 47. Kurallar
Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatına ilişkin olarak bir kısım kadroların
ihdas edilerek (2) numaralı CBK’nın eki (I) sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığı
bölümüne eklenmesini, bir kısım kadroların da iptal edilerek anılan CBK’nın
belirtilen bölümünden çıkarılmasını, Bakanlıkta genel müdür ve genel müdür
yardımcısı olarak görev yapan bir kısım personelin bu görevlerinin sona
ermesini, kaldırılan birimlere tahsisli kadroların mevcutlu olarak Ticaret Bakanı
(Bakan) tarafından Bakanlık merkez teşkilatındaki diğer birimlere dağıtılmasını
öngörmektedir. 48. Teşkilat
yapısındaki değişiklikler neticesinde kamu kurum ve kuruluşlarının kadrolarının
ihdası veya iptali, başka bir deyişle kadro usulüne ilişkin düzenlemeler
idarenin teşkilat yapısı ile ilgili olup idarenin kuruluş ve görevlerinin
belirlenmesinin bir parçasını oluşturmaktadır (AYM, E.1965/32, K.1966/3,
4/2/1966; E. 2018/119, K. 2020/25, 11/6/2020, § 18; E.2020/8, K.2021/25,
31/3/2021, §17). 49. Bu
itibarla kadro ihdas ve iptalinin kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilat
yapısına ilişkin olduğu ve kurallarla Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatına
ilişkin kadroların iptalinin ve ihdasının hükme bağlandığı gözetildiğinde
kuralların yürütme yetkisine ilişkin konular dan olduğu anlaşılmaktadır. 50. Kurallar, Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklanan “ İkinci Kısım
Birinci ve İkinci Bölümleri ”nde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle “ Dördüncü Bölümü ”nde yer alan siyasi haklar ve ödevler
ile ilgili herhangi bir düzenleme de içermemektedir. 51. Bakanlıkların
kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve
taşra teşkilatlarının kurulması Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrası
uyarınca CBK ile düzenlenebileceği özel olarak belirtilen konular kapsamında
kalmaktadır (bkz. §§ 26, 27). 52. Bu çerçevede,
kuralın Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasında CBK ile düzenlenmesi
öngörülen Bakanlığın teşkilat yapısına ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Zira
yukarıda da belirtildiği üzere kadro ile teşkilat arasında yakın bir ilişki
olup kadro belirlenmeden bir kurum ve kuruluşun teşkilatlanmasından söz
edilmesi zordur. Bu itibarla kuralın Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci
fıkrasıyla bağlantılı olarak 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü
cümlesine aykırı bir yönü de bulunmamaktadır (AYM, E.2018/119,
K.2020/25, 11/6/2020, § 28; E.2020/8, K.2021/25, 31/3/2021, § 23). 53. Kuralların
kapsamına giren konuda kanunla yapılan herhangi bir düzenlemeye
rastlanmamıştır. Bu itibarla kuralların kanunda açıkça düzenlenen bir konuya
ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 54. Açıklanan
nedenlerle kurallar Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı
değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M.
Emin KUZ ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır. b. Kuralların İçerik Yönünden İncelenmesi 55. Hukuk devletinin
temel unsurlarından biri olan belirlilik ilkesinin yürütmenin asli
düzenleyici işlemi niteliğinde olan CBK’lar bakımından da geçerli olduğunda
şüphe bulunmamaktadır. Kurallarla Bakanlık merkez ve taşra teşkilatında yer
alan bazı kadrolar iptal ve ihdas edilmiş, Bakanlıkta genel müdür ve genel
müdür yardımcısı kademesinde görev yapan bir kısım personelin bu görevleri sona erdirilmiş, bir
kısım personelin başka bir kadroya atanması hususunda Bakana yetki verilmiştir.
İptal ve ihdas edilen kadro ve sayıları, görevi sona eren personelin kadroları
ile kaldırılan birimlere tahsisli kadroların diğer birimlere dağıtım usulü açık,
net ve anlaşılır bir şekilde düzenlendiğinden kurallarda belirlilik ve
öngörülebilirlik ilkelerine aykırılık bulunmamaktadır. 56. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın
2. maddesine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir. Ç. CBK’nın Geçici 2. Maddesinin Birinci Cümlesinin İncelenmesi 1. Genel Açıklama 57. 703 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname’nin (KHK) 29. maddesi ile 3/6/2011 tarihli ve 640 sayılı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname; 30. maddesi ile de 3/6/2011 tarihli ve 637 sayılı Ekonomi
Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
yürürlükten kaldırılmış, bu suretle kapatılan Ekonomi Bakanlığı ve Gümrük ve
Ticaret Bakanlığı bünyesindeki bazı
birimlerin birleştirilmesiyle (1) numaralı CBK ile Ticaret Bakanlığı adı
altında yeni bir bakanlık kurulmuş, bu kapsamda Ekonomi Bakanlığı bünyesindeki
İhracat Genel Müdürlüğü ile Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü, Gümrük ve Ticaret
Bakanlığı bünyesindeki Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü hizmet
birimleri Ticaret Bakanlığı bünyesine alınarak bu birimlerce yürütülen
faaliyetlerin Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü ile Avrupa Birliği ve
Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü hizmet birimleri tarafından yürütülmesi öngörülmüştür. 58. 703 sayılı KHK’nın
geçici 1. maddesinin (5) numaralı fıkrasında bir kısım kariyer meslek mensubu
personelin ilgili CBK’larda öngörülen uzman ve uzman yardımcısı kadrolarına
atanmaları öngörülmüş, anılan maddenin (6) numaralı fıkrasında ise bunun dışında
kalan personelin söz konusu maddenin yürürlük tarihi itibariyle görev
yaptıkları birimlerin veya bu birimlere verilmiş olan görevlerin ilgili CBK ile
düzenlendiği bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarına aynı unvanlı
kadrolara atanmış sayılacağı düzenlemesine yer verilmiştir. 59. Bu kapsamda,
(kapatılan) Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile (kapatılan) Ekonomi Bakanlığında
İhracatı Geliştirme Uzmanı ile Avrupa Birliği Uzmanı ve Avrupa Birliği Uzman
Yardımcısı olarak görev yapan personel, Ticaret Bakanlığına ilgisine göre
İhracat Genel Müdürlüğü ile Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğünde
görev yapmak üzere aynı unvanlarla atanmıştır. 2. İptal Talebinin Gerekçesi 60. Dava dilekçesinde
özetle; kuralın kamu hizmetine girme hakkı ve memurların atanmasıyla ilgili
olduğundan CBK ile bir düzenlenemeyeceği, uzman kadrosunda görev yapan bir
kısım memurun mesleklerinin değiştirilmesine ve atanmalarına ilişkin
düzenlemelerin kanunla yapılması gerektiği, aksi durumun yasama yetkisinin
devredilemezliği, kuvvetler ayrılığı ve yürütme yetkisinin Anayasa’ya ve
kanunlara uygun kullanılması gerektiğine ilişkin Anayasal ilkelerle
bağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 6., 7., 8., 104. ve 128.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 61. Dava
dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 6., 7., 8. ve
128. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu
bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104 . maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu
husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 62. (79) numaralı
CBK’nın geçici 2. maddesinin birinci cümlesinde bu maddenin yürürlüğe girdiği
tarihte Bakanlıkta Avrupa Birliği Uzmanı, Avrupa Birliği Uzman Yardımcısı ile İhracatı
Geliştirme Uzmanı kadrolarında bulunanların, bu maddenin yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren 1 ay içinde talep etmeleri hâlinde durumlarına uygun Ticaret
Uzmanı ve Ticaret Uzman Yardımcısı kadrolarına atanması hüküm altına alınmış
olup anılan cümle dava konusu kuralı oluşturmaktadır. 63. Anayasa'nın 128.
maddesinde devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin
genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin
gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin, memurlar ve diğer kamu görevlileri
eliyle görüleceği ifade edilmiş; memurların ve diğer kamu görevlilerinin
nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık
ve ödenekleri ile diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. 64. Kamu hizmeti
niteliği taşıyan görevlerin yerine getirilebilmesi bağlamında Bakanlıkta Ticaret Uzmanı ve Ticaret Uzman Yardımcısı kadrosunda
istihdam edilen personelin genel idari esaslara göre yürütülen asli ve sürekli
görevleri yerine getirdikleri, dolayısıyla Anayasa’nın
128. maddesi anlamında memur veya diğer kamu görevlisi sıfatına sahip
bulundukları hususunda tereddüt bulunmamaktadır. 65. Anayasa’nın 128. maddesine göre memurlar ve diğer kamu
görevlilerinin atanmalarının kanunla düzenlenmesi gerekmekte olup kuralla Ticaret Uzmanı ve Ticaret Uzman Yardımcısı kadrolarına
atanabilmeye ilişkin koşullara yönelik bir düzenleme öngörülmektedir. 66. Bu itibarla Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca münhasıran
kanunla düzenlenmesi gereken bir konuda düzenleme yapan kuralın Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı olduğu
anlaşılmaktadır. 67. Açıklanan
nedenlerle kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü
cümlesine aykırıdır. İptali gerekir. Kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
üçüncü cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca aynı fıkranın
birinci, ikinci ve dördüncü cümleleri yönünden incelenmemiştir. Kural konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir. D. CBK’nın Geçici 2. Maddesinin Kalan Kısmının İncelenmesi 68. CBK’nın geçici 2.
maddesinin birinci cümlesinin iptali nedeniyle
maddenin ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerinin uygulanma imkânı kalmamıştır.
Bu nedenle söz konusu cümleler 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin
(4) numaralı fıkrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu kurallar yönünden Anayasa’ya
uygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir. IV. İPTALİN DİĞER KURALLARA
ETKİSİ 69. 6216 sayılı
Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasında kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet
Meclisi İçtüzüğü’nün belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya
tümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa bunların da Anayasa Mahkemesince
iptaline karar verilebileceği öngörülmektedir. 70. (79) numaralı
CBK’nın geçici 2. maddesinin birinci cümlesinin iptali
nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan aynı
maddenin ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerinin 6216 sayılı Kanun’un
43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince iptali gerekir. V. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 71. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun, Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez . ” denilmekte, 6216 sayılı
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmak
suretiyle Anayasa Mahkemesinin gerekli
gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının
yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği
belirtilmektedir. 72. (79) numaralı CBK’nın 12.
maddesiyle (1) numaralı CBK’ya eklenen 458/B maddesinin (ğ) bendinde yer alan “ …işlettirmek… ”
ibaresi ile geçici 2. maddesinin iptal edilmesi nedeniyle
doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla
6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu madde ve ibareye ilişkin iptal
hükümlerinin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra
yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VI. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 73. Dava dilekçesinde
özetle; dava konusu kuralların uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız
zararın doğabileceği belirtilerek yürürlüklerinin durdurulmasına karar
verilmesi talep edilmiştir. 6/7/2021 tarihli ve (79) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; A. 1. 12.
maddesiyle 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (1)
numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne
eklenen 458/B maddesinin (ğ) bendinde yer alan “ ...işlettirmek...” ibaresine, 2. Geçici 2.
maddesine, yönelik iptal hükümlerinin yürürlüğe
girmelerinin ertelenmeleri nedeniyle bu madde ve ibareye ilişkin yürürlüğün
durdurulması taleplerinin REDDİNE, B. 1. 16.
maddesiyle; a. Ekli (1) Sayılı
Liste’de yer alan kadroların iptal edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığı
bölümünden çıkarılmasına, b. Ekli (2) Sayılı
Liste’de yer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığı bölümüne
eklenmesine, 2. Geçici 1.
maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarına, yönelik iptal talepleri 28/9/2022 tarihli ve E.2021/90,
K.2022/108 sayılı kararla reddedildiğinden bu fıkralara, bölümden çıkarmaya ve
bölüme eklemeye ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE, 28/9/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. VII. HÜKÜM 6/7/2021 tarihli ve (79) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; A. 12. maddesiyle
10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (1) numaralı
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen
458/B maddesinin (ğ) bendinde yer alan “ ...işlettirmek...” ibaresinin; 1. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, 2. İçeriği
itibarıyla Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Muammer TOPAL, Rıdvan GÜLEÇ,
Recai AKYEL, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI ile İrfan
FİDAN’ın karşıoyları ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 65. maddesinin (1) numaralı fıkrası
gereğince OYÇOKLUĞUYLA, iptal hükmünün, Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE , B. 16. maddesiyle; 1. Ekli (1) Sayılı
Liste’de yer alan kadroların iptal edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığı
bölümünden çıkarılmasının; a. K onu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin
YILDIRIM, M. Emin KUZ ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, b. İçeriği
itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE
OYBİRLİĞİYLE, 2. Ekli (2) Sayılı
Liste’de yer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığı bölümüne
eklenmesinin, a. K onu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin
YILDIRIM, M. Emin KUZ ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, b. İçeriği
itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE
OYBİRLİĞİYLE, C. Geçici 1.
maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının; 1. K onu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN,
Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2. İçeriği
itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE
OYBİRLİĞİYLE, Ç. Geçici 2.
maddesinin; 1. Birinci
cümlesinin konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE, 2. İkinci, üçüncü
ve dördüncü cümlelerinin 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE, iptal hükümlerinin, Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE , 28/9/2022 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz
çoğunluğu (79) numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
(CBK) 16. maddesi ile geçici 1. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının konu
bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vermiştir. İptali
istenen kurallar kadro ihdasına, iptaline, kaldırılan kadrolarda bulunanların
görevlerinin sona ermesine ve tahsisli kadroların mevcutlu olarak diğer
birimlere dağıtılmasına ilişkindir. 2. Anayasa
Mahkemesinin 2018/119 esas sayılı kararına yazdığımız muhalefet şerhinde
ayrıntılı bir şekilde açıkladığımız üzere, kamu görevlilerine ilişkin
kadroların ihdası ve iptali bütçe hakkıyla ilgili olup yasama yetkisi
kapsamındadır. Bu nedenle Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
birinci cümlesi uyarınca yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılabileceği
öngörülen CBK ile kadro ihdası ve iptali yapılamaz (bkz. AYM, E.2018/119,
K.2020/25, 11/6/2020, Karşıoy Gerekçesi, §§ 14- 24). 3. Aynı şekilde kadro
ihdası ve iptaline ilişkin düzenlemelerin, kamu görevlilerinin aylık ve
ödeneklerini doğrudan etkilediği, dolayısıyla mülkiyet hakkı kapsamında olduğu
açıktır. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesi
uyarınca CBK ile mülkiyet hakkına yönelik bir düzenleme yapılamaz (bkz. anılan
Karşıoy Gerekçesi, §§ 25- 29). 4. Diğer yandan
Anayasa’nın 128. maddesi kamu görevlilerinin kadrolarına ilişkin hususların
münhasıran kanunla düzenlenmesini gerektirmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesine
göre kamu görevlilerinin “ kadrolarına, bu kadroların ihdas ve iptaline
ilişkin kuralların da Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca kanunla düzenlenmesi
gerekir ” (AYM, E.2018/73, K.2019/65, 24/7/2019, § 139). 5. Mahkememizin 2020/8
esas sayılı kararına yazdığımız muhalefet şerhinde açıklandığı gibi, kaldırılan
kadrolarda görev yapanların görevine son verilmesi, yenilerinin atanması ve
kadroların dağıtılması Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca kanunla yapılması
gereken hususlardır (bkz. AYM, E.2020/8, K.2021/25, 31/03/2021, Karşıoy
Gerekçesi, § 18). Bu sebeple Anayasa’da CBK ile düzenlenmesi özel olarak
belirtilmeyen kamu görevlilerinin “ atanmaları ” konusunun Anayasa’nın
128. maddesi gereğince kanunla düzenlenmesi bir zorunluluktur. Bu haliyle
kurallar Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine de
aykırılık teşkil etmektedir. 6. Açıklanan
gerekçelerle kuralların konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı
olduğunu düşündüğümden çoğunluğun red yönündeki kararına katılmıyorum. Başkan Zühtü ARSLAN KARŞIOY GEREKÇESİ CBK’nın 16. Maddesiyle “Ekli 1 ve 2 Sayılı Listede Yer
Alan Kadroların İhdası Ve Listeden Çıkarılması ile Geçici 1. Maddenin Birinci
ve Üçüncü Fıkraları ile geçici 2. Maddede” yer alan kadro iptali, ihdası ve
kadro dağıtılmasına ilişkin kuralların konu bakımından anayasaya aykırı olduğu
iddiaları Mahkememiz çoğunluğu tarafından kabul edilmemiştir. Bu görüşe aşağıda
açıklanan nedenlerle iştirak edilememiştir. 1. Anayasa Mahkemesi çeşitli kararlarında kadro ihdası
konusunun kanunla düzenlenmesi gerektiğini belirttiği gibi, bütçe hakkıyla
ilişkilendirerek kadro ihdası veya kaldırılmasını yasama alanına ilişkin bir
konu olarak değerlendirmiştir (bkz. AYM 2016/47 E. – 2018/10, 14.2.2018,
par. 35-36; AYM 2013/24 E. – 2013/133, 14.11.2013; AYM 1987/21 E. – 1988/25 K.
28.6.1988). Görüldüğü üzere AYM kararlarında kadro ihdası bütçe hakkı kapsamında (AY 87, 162) değerlendirilmektedir. Bu durumda konu, yürütme yetkisi
içerisinde değerlendirilemeyeceği gibi kadro ihdasının kanunla düzenlenmesinin
zorunlu bulunması ve yürütme yetkisine ilişkin olmaması nedeniyle kural,
Anayasanın madde 104-fıkra 17’nin 1. cümlesine aykırılık oluşturduğundan iptali
gerekir. 2. Diğer taraftan Anayasanın 123/1. maddesinde idarenin
kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenlenmesi gerektiği
belirtilmektedir. Bununla birlikte Anayasada CBK’lar bakımından bu hükmün
istisnasını oluşturan birkaç düzenleme bulunmaktadır. Anayasanın 106.
maddesinin son fıkrası gereği bakanlıkların kuruluş ve görevleriyle ilgili
yetki ile Devlet Denetleme Kurulu (AY 108/son) ve Milli Güvenlik Kurulu Genel
Sekreterliği (AY 118/son) yönünden CBK ile düzenleme yapılması özel olarak
kabul edilmiştir. Şu halde özel olarak belirtilen hususlar dışında idarenin
teşkilatının bir parçası olan kamu görevlilerine ilişkin kadronun ihdasının da
kanunla düzenlenmesinin zorunlu olduğu sonucuna ulaşılması gerekmektedir.
Nitekim AYM daha önce verdiği bir kararda kadronun bir kurumun kuruluşunun
bir parçası olduğunu ifade etmiştir (AYM 1965/32 E. – 1966/3 K. 4.2.1966).
Başka bir anlatımla, bir kuruma ilişkin kadro düzenlemesi, kurumun kuruluşuyla
ilgili bir hukuki mesele olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte Anayasa’da
açık yetki verilmediği sürece kadro düzenlemesi bakımından Anayasanın diğer
hükümlerinin gözetilmesi zorunludur. 3. İkinci olarak kadroların, kamu personelinin maaş,
sosyal haklar ve benzeri özlük haklarıyla ilgili düzenlemelerin Anayasanın 128.
maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca “ Memurların ve diğer
kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve
yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir ”.
Bu husus Mahkememizin bir kararında; “kadro derecesi ile personelin özellikle
aylık ve ödenekleri ve diğer özlük hakları bakımından sıkı bir bağ
bulunmaktadır” (AYM, E.2005/139, K.2007/33, 22/3/2007) şeklinde ifade
edilmiştir. Görüldüğü üzere bu hüküm uyarınca kadrolara ilişkin düzenlemelerin
kanunla yapılması anayasal bir zorunluluktur. Bakanlıkların teşkilat yapısının
CBK ile kurulabileceğine ilişkin 106/son madde ile bu konuda bir istisna
getirildiği yolunda bir yorum akla gelebilir ise de bu düşüncenin ilgili
Anayasal kurallar karşısında geçerli olamayacağı ve istisna olan bu kuralın dar
yorumlanması gerektiği söylenmelidir. Bu konuda Anayasa Mahkemesi; “ Anayasa’da
CBK’larla düzenleneceği özel olarak öngörülen konulara ilişkin Anayasa
hükümlerinin açıkça izin verdiği hususlarda CBK’larla düzenleme
yapılabilir ” (AYM, E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, § 29) sözleriyle
Anayasada açıkça izin verilenler dışında yetkinin genişletilemeyeceğine işaret
etmiştir. 4. Esasen Anayasada kadroya ilişkin istisna yalnızca
madde 108/4’te Devlet Denetleme Kurulu üyelerinin “ özlük işleri ”nin CBK
ile düzenleneceği konusunda tanınmıştır. Başka deyişle Anayasa istisnai yetki
vermek istediğinde bu hususu açıkça düzenlemiştir. Bakanlıkların teşkilat
yapısının kurulması yetkisi kural olarak yalnızca ilgili bakanlığın
örgütlenmesine ilişkin hukuki çerçevenin oluşturulmasına yetki vermektedir.
Buna karşın kadro ihdas edilmesinin Anayasanın 70., 128. ve 161. maddeleriyle
mevcut bağı karşısında istisnai bir yetkinin yorum kurallarına aykırı şekilde
geniş biçimde yorumlanmasının Anayasanın anılan hükümlerinin devre dışı
bırakılmasına yol açacağını ifade etmek gerekir. Dolayısıyla münhasıran kanunla
düzenlenmesi gereken kadro ihdasının listenin iptali ve diğer liste yoluyla
ihdası şeklinde CBK ile düzenlenmesi Anayasanın 104/17. maddesinin üçüncü
cümlesine de aykırıdır, iptali gerekmektedir. 5. Üçüncü olarak; geçici birinci ve ikinci maddeler
kapsamında mevcut bazı kamu görevlerine ilişkin görevlerin sona erdirilmesi,
iptali ve kaldırılan birimlere ait tahsisli kadroların başka birimlere
dağıtılması ya da kadro unvanlarının değiştirilmesi yönündeki düzenlemeler bakımından
da Anayasanın 128. maddesi gereği kanunla düzenleme zorunluluğu bulunduğu gibi
özlük hakları üzerindeki etkileri nedeniyle mülkiyet hakkına temas etmesi
dolaysıyla anılan düzenlemenin konu bakımından temel haklara dair düzenleme
yasağı kapsamında görülmesi de gerekmektedir. Belirtilen nedenler yönünden de
geçici birinci maddenin birinci ve üçüncü fıkraları ile geçici ikinci
maddesinin konu bakımından Anayasanın 104. maddesinin 17. fıkrasının ikinci ve
üçüncü cümlelerine aykırılık dolayısıyla iptal edilmesi gerekmektedir. Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Karşı Oy 1. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Ticaret
Bakanlığı’nın teşkilat yapısının düzenlendiği 458/B maddesinin 1. fıkrasının
(ğ) bendinde Destek Hizmetleri, Tasfiye İşleri ve Döner Sermaye Genel
Müdürlüğü’ne tasfiye işlemleri için depo, mağaza ve satış reyonları açmak,
işletmek ve işlettirmek yetkisi verilmektedir. 2. Düzenlemede yer alan “işlettirmek” yetkisinin
Anayasa’nın 128. maddesi çerçevesinde genel idare esaslarına göre yürütülmesi
gereken asli ve sürekli işlerden olduğu; ayrıca başka kanunlarda konuya dair
düzenleme bulunduğundan bahisle konu bakımından CBK’ların yetki kapsamında
bulunmadığından Anayasa’ya aykırı olduğuna karar verilmesi talebinde
bulunulmuştur. 3. Çoğunluk bizim de iştirak ettiğimiz görüş çerçevesinde
konu bakımından iptal talebine mevzu edilen hüküm açısından bir sorun
bulunmadığına karar vermiştir. 4. Diğer taraftan söz konusu düzenlemede “işlettirmek”
yetkisinin sınırlarının belirlenmemiş olduğundan bahisle çoğunlukça normun
iptaline karar verilmiştir. 5. Teşkilat kanunları ve CBK.lar özellikleri itibariyle
kurum tarafından kullanılacak yetki ve faaliyetlerin genel olarak belirlendiği
düzenlemeler olup bütün faaliyetlerin kapsam ve sınırlarının bu tip
düzenlemelerde yer almasını beklemek normun işlevi ile de örtüşmemektedir. 6. Diğer taraftan söz konusu düzenlemelerde verilen
yetkilerin bazılarının mahiyetleri gereği CBK ile değil kanunla düzenlenmesi
gerekebilmektedir. 7. Böyle bir durumda CBK koyucunun verilen yetkinin kurum
ile bağlantısını kurmak için teşkilat düzenlemesinde yetkinin ismini zikretmek
dışında yapabileceği detaylı bir düzenleme de bulunmamaktadır. 8. Bu gibi durumlarda söz konusu yetkinin detaylarının
kanunla düzenlenmesi de gerekebilir. Zira “İşlettirmek” yetkisi üçüncü kişilere
ekonomik bir hak sağladığı gibi, tasfiye işlemleri mahiyeti gereği mülkiyet
hakkının el değiştirmesi gibi bir sonucu doğuran bir yetkidir. Bu nedenle detaylı
düzenlemelerin CBK ile değil kanunla yapılması gibi bir zaruretin ortaya
çıkması da muhtemeldir. 9. Nitekim 1 sayılı CBK.nın 44. maddesinde Adalet
Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’nün yetki ve görevleri
düzenlenirken “Adli sicili tutmak” görevinden bahsedilmektedir. 10. Adli sicil verileri tamamen kişisel verilerle alakalı
bir konu olduğundan bu hususta çerçeve mahiyetinde dahi olsa CBK.da hüküm
bulunmasını beklemek konu bakımından Anayasa’ya uygun düşmeyecektir. Bu
bağlamda adli sicil konusunda 5352 sayılı müstakil bir Kanun bulunmaktadır. 11. Norm koyucunun “İşlettirmek” yetkisinin mahiyetini
her zaman düzenleme imkanının bulunduğu göz önüne alındığında Ticaret
Bakanlığı’na dair düzenlemede sadece yetkinin isminden bahsedilip mahiyetine
dair bir çerçeve çizmemesinin anayasal bir sorun teşkil etmediğini
değerlendirdiğimizden çoğunluğun iptal yönündeki görüşüne iştirak edilmemiştir. Üye Muammer TOPAL Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN KARŞIOY GEREKÇESİ (79) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin (CBK) 16.
maddesinin ve geçici 1. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının Anayasaya
aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine karar verilmiştir. Red kararının gerekçesinde; kamu kurum ve
kuruluşlarındaki kadroların ihdası ile iptalinin idarenin teşkilat yapısıyla
ilgili olup idarenin kuruluş ve görevlerinin belirlenmesinin bir parçasını
oluşturduğu, dolayısıyla kuralın yürütme yetkisine ilişkin olduğu, Anayasanın
İkinci Kısmının Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi
hakları ve ödevleriyle Dördüncü Bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler ile
ilgili düzenleme içermediği, Anayasanın 106. maddesinin son fıkrasında CBK ile
düzenlenmesi öngörülen Bakanlığın teşkilat yapısına ilişkin olduğu anlaşılan
kuralın 106. maddenin son fıkrası ile bağlantılı olarak 104. maddenin onyedinci
fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü bulunmadığı gibi daha önce
kanunlarda da açıkça düzenlenmediği, bu nedenlerle konu yönünden Anayasanın
104. maddesine aykırı olmadığı belirtilmiştir. CBK’nın incelenen 16. maddesinde, ekli (1) sayılı
listedeki kadroların iptal edilerek (2) sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında
CBK’nın eki (I) sayılı Cetvelin Ticaret Bakanlığı bölümünden çıkarıldığı ve
ekli (2) sayılı listedeki kadroların ihdas edilerek (2) sayılı CBK’nın eki (I)
sayılı Cetvelin Ticaret Bakanlığı bölümüne eklendiği hükme bağlanmıştır. Bakanlıkların kadro ihdası ve iptalinin, teşkilat
yapısına ilişkin bir düzenleme olmasından dolayı Anayasanın 106. maddesinin son
fıkrasında “bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri,
teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması” bakımından
öngörülen istisna kapsamında yer aldığı, bu sebeple Anayasanın 123. maddesinin
birinci fıkrasında öngörülen kanunla düzenlenme ilkesine tâbi olmadığı ve 104.
maddesinin onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bulunmadığı yönündeki
çoğunluk görüşüne, kadro ihdası ve iptalinin yasama yetkisi kapsamında bulunan
bütçe hakkı ile ilgili olması, ayrıca 106. maddenin son fıkrasında CBK ile
düzenleneceği sınırlı olarak sayılan konular arasında kadro ihdası ve iptalinin
yer almaması sebebiyle, bu hususların Anayasanın 123. ve 128. maddeleri
uyarınca kanunla düzenlenmesi gerektiğinden katılmak mümkün değildir (ayrıntılı
açıklama için bkz. 11/6/2020 tarihli ve E.2018/119, K.2020/25 sayılı;
30/12/2021 tarihli ve E.2021/91, K.2021/106 sayılı kararlara ilişkin karşıoy
gerekçelerim). Başka bir deyişle, bütçe hakkı ile ilgili bulunan kadro
iptali ve ihdasının yürütme yetkisine ilişkin konulardan olmamasından dolayı
104. maddenin onyedinci fıkrasının birinci cümlesine; Anayasanın 123. ve 128.
maddeleri uyarınca kanunla düzenlenmesi gereken konular arasında yer almasından
dolayı da üçüncü cümlesine göre CBK ile düzenlenemeyeceği açıktır. Diğer taraftan, CBK’nın geçici 1. maddesinin, bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarihte Ticaret Bakanlığında kaldırılan genel müdür ve genel
müdür yardımcısı kadrolarında bulunanların görevlerinin sona ereceğine ilişkin
birinci fıkrası ile kaldırılan birimlere tahsisli kadroların Bakanlık merkez
teşkilâtındaki birimlere dağıtılmasına ilişkin üçüncü fıkrası da Anayasanın
128. maddesi uyarınca kanunla düzenlenmesinde zorunluluk bulunan konularla
ilgili olduğundan CBK ile düzenlenemez (aynı yönde bkz. 31/3/2021 tarihli ve
E.2020/8, K. 2021/25 sayılı karara ilişkin karşıoy gerekçem). Yukarıda belirtilen sebeplerle, anılan kuralların konu
bakımından yetki yönünden Anayasanın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının
birinci ve üçüncü cümlelerine aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği
düşüncesiyle çoğunluğun red kararına karşıyım. Üye M. Emin KUZ KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz çoğunluğunun 6/7/2021 tarihli ve (79) numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin 16. maddesiyle, Ekli (1) Sayılı Liste’de yer alan kadroların
iptal edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2)
numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I)
Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığı bölümünden çıkarılmasının, Ekli (2) Sayılı
Liste’de yer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığı bölümüne eklenmesinin
ve Geçici 1. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının konu bakımından yetki
yönünden Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin reddine ilişkin
karara katılmamaktayım. 2. Zira iptali talep edilen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
hükümlerinde kurallarda belirtilen kadroların ilgili bölümlerden çıkarılması,
yeni kadro ihdası ve kurallarda belirtilen kadrolarda bulunanların görevlerine
başkaca bir işleme gerek kalmaksızın son verilmesi şeklinde kadro ile ilgili
düzenlemeler yer almaktadır. 3. İptali istenen kuralların “konu bakımından yetki”
boyutu ile Anayasa’ya uygunluk denetiminde Mahkememiz
çoğunluğunca Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasına bir aykırılık bulunmadığı
kanaatine ulaşılsa da dava konusu kuralların Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı olduğu için
iptali gerekmektedir. 4. Nitekim Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kadro ihdası
konusunu düzenleyen bir kurala ilişkin Anayasa Mahkemesinin daha önce verdiği
bir kararda bu konunun Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenmesinin Anayasa’ya
aykırılık teşkil ettiği görüşünde olduğumdan Mahkememiz çoğunluğunun iptal
isteminin reddi yönündeki kanaatine katılmamıştım (Bkz.: E. S.: 2018/119, K.
S.: 2020/25, K. T.: 11/06/2020 §§
6-22-,27-31, 33) . Aynı hukuki gerekçelerin
kadro ile ilgili düzenlemelerin yer aldığı dava konusu (79) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi hükümlerinde de geçerli olduğu kanaatindeyim. 5. Dolayısıyla E. S.: 2018/119, K. S.: 2020/25 sayılı kararın
karşıoyunda yer verdiğim gerekçelerle (79)
numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde
Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 16. maddesi ile
Geçici 1. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasına aykırı
olması nedeniyle iptali gerektiği kanaatinde olduğum için çoğunluk görüşüne
katılamamaktayım. Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ