ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1999/35 Karar Sayısı : 2002/104 Karar Günü : 12.11.2002 Resmi Gazete tarih/sayı:29.03.2003/25063 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Gülyalı Sulh Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 14.1.1998
günlü, 4320 sayılı "Ailenin Korunmasına Dair Kanun"un 1. maddesinin
birinci ve ikinci fıkraları ile 2. maddesinin üçüncü fıkrasının, Anayasa'nın
Başlangıç'ı ile 10. ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Eşini darp ederek işinden ve gücünden kalacak derecede yaralayan
kişi hakkında açılan davada 4320 sayılı "Ailenin Korunmasına Dair
Kanun"un 1. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile 2. maddesinin
üçüncü fıkrasını Anayasa'ya aykırı bulan Mahkeme iptali istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 14.1.1998 günlü, 4320 sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanun'un
iptali istenen fıkraları da içeren 1. ve 2. maddeleri şöyledir: 1- "Madde 1 - Türk Kanunu
Medenisinde öngörülen tedbirlerden ayrı olarak, eşlerden birinin veya
çocukların veya aynı çatı altında yaşayan diğer aile bireylerinden birinin aile
içi şiddete maruz kaldığını kendilerinin veya Cumhuriyet Başsavcılığının
bildirmesi halinde, Sulh Hukuk Hakimi re'sen meselenin mahiyetini gözönünde
bulundurarak aşağıda sayılan tedbirlerden bir ya da birkaçına birlikte veya
uygun göreceği benzeri başkaca tedbirlere de hükmedebilir: Kusurlu eşin; a) Diğer eşe veya çocuklara veya aynı çatı altında yaşayan diğer
aile bireylerine karşı şiddete veya korkuya yönelik davranışlarda bulunmaması, b) Müşterek evden uzaklaştırılarak bu evin diğer eşe ve varsa
çocuklara tahsisi ile diğer eş ve çocukların oturmakta olduğu eve veya iş
yerlerine yaklaşmaması, c) Diğer eşin, çocukların veya aynı çatı altında yaşayan diğer
aile bireylerinin eşyalarına zarar vermemesi, d) Diğer eşi, çocukları veya aynı çatı oltında yaşan aile
bireylerini iletişim vasıtalarıyla rahatsız etmemesi, e) Varsa silah ve benzeri araçlarını zabıtaya teslim etmesi, f) Alkollü veya uyuşturucu herhangi bir madde kullanılmış olarak
ortak konuta gelmemesi veya ortak konutta bu maddeleri kullanmaması. Yukarıdaki hükümlerin tatbiki maksadıyla öngörülen süre altı ayı
geçemez ve kararda hükmolunan tedbirlere aykırı davranılması halinde
tutuklanacağı ve hürriyeti bağlayıcı cezaya hükmedileceği hususu kusurlu eşe
ihtar olunur. Hakim bu konuda mağdurların yaşam düzeylerini gözönünde bulundurarak
tedbir nafakasına hükmeder. Birinci fıkra hükmüne göre yapılan başvurular harca tabi
değildir." 2- "Madde 2 - Koruma kararının bir
örneği mahkemece Cumhuriyet Başsavcılığına tevdi olunur. Cumhuriyet
Başsavcılığı koruma kararının uygulanmasını zabıta marifetiyle izler. Koruma kararına uyulmaması halinde zabıta, mağdurların şikayet
dilekçesi vermesine gerek kalmadan re'sen soruşturma yaparak evrakı en kısa
zamanda Cumhuriyet Başsavcılığına intikal ettirir. Cumhuriyet başsavcılığı koruma kararına uymayan eş hakkında Sulh
Ceza Mahkemesinde kamu davası açar. Bu davanın duruşması yer ve zaman kaybına
bakılmaksızın 3005 sayılı Meşhut Suçların Muhakeme Usulü Kanunu hükümlerine
göre yapılır. Fiili başka bir suç oluştursa bile, koruma kararına aykırı
davranan eşe ayrıca üç aydan altı aya kadar hapis cezası hükmolunur." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 10. ve 138.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 8. maddesi gereğince, Ahmet Necdet
SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI,
Ali HÜNER, Mustafa YAKUPOĞLU, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü
SÖNMEZ'in katılmalarıyla 28.9.1999 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında
öncelikle davada uygulanacak kural sorunu üzerinde durulmuştur. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış
ve Mahkeme'nin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa
kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya
davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte
bulunan kurallardır. Başvuran Mahkeme, 4320 sayılı "Ailenin Korunmasına Dair
Kanun"un 1. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile 2. maddesinin
üçüncü fıkrasının iptalini istemektedir. İtiraz konusu 2. maddenin üçüncü
fıkrasında, koruma kararına uymayan eş hakkında Cumhuriyet savcılığı tarafından
sulh ceza mahkemesine dava açılacağı belirtilmektedir. Görülmekte olan dava, henüz Sulh Hukuk Mahkemesi'nde koruma kararı
verilmesi aşamasındadır. Bu nedenle, koruma kararına uymayan eş hakkında
Cumhuriyet savcılığı tarafından sulh ceza mahkemesine dava açılacağını
düzenleyen 2. maddenin üçüncü fıkrası, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin
bakmakta olduğu davada uygulayacağı kural olmadığından buna ilişkin itirazın
başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE; 1. maddenin birinci ve
ikinci fıkralarına yönelik itirazın esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu
yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Yasa'nın 1. Maddesinin Birinci Fıkrasının İncelenmesi Mahkeme, itiraz konusu fıkranın, aile içerisinde şiddet uygulayan
eşlere tedbir öngörürken aynı şiddeti uygulayan çocuk veya aynı çatı altında
yaşayan diğer aile bireyleri için herhangi bir tedbir uygulanmasına imkan
vermemesi nedeniyle, Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı
olduğunu ileri sürmektedir. 4320 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin birinci fıkrasına göre,
eşlerden birinin, çocukların veya aynı çatı altında yaşayan diğer aile
bireylerinin aile içi şiddete maruz kaldığını, kendisinin veya Cumhuriyet
başsavcılığının bildirmesi halinde sulh hukuk hakimi, Türk Medeni Kanunu'nda
öngörülen tedbirlerin dışında fıkrada sayılan tedbirlerden bir ya da birkaçına
veya uygun göreceği benzer başka tedbirlere re'sen hükmedebilecektir. İkinci fıkrada, mahkemenin hükmedeceği tedbirin süresinin altı ayı
geçemeyeceği ve tedbirlere aykırı davranılması halinde tutuklanacağı ve
hürriyeti bağlayıcı cezaya hükmedileceği hususlarının kusurlu eşe ihtar
edileceğini öngörmektedir. Böylece, Medeni Kanun'daki tedbirlerden ayrı olarak,
4320 sayılı Yasa ile aile bireylerinin şiddete maruz kalması halinde hakim
tarafından re'sen önlemler alınabilmesine olanak tanınmıştır. Maddenin gerekçesinde, "... Ailenin korunması fikrinin her
şeyden önce Medenî Kanun anlamında evliliklerin kurulmasını kolaylaştırmak
olduğu şüphesizdir... Millet hayatı bakımından aile kutsal bir temeldir. Bu
nedenle, Devlet, ailenin refahını ve huzurunu koruyacaktır" denilmektedir. Anayasa'nın "Ailenin korunması" başlıklı 41. maddesinde,
ailenin Türk toplumunun temeli olduğu vurgulandıktan sonra, Devletin ailenin
huzur ve refahı, özellikle ananın ve çocukların korunması için gerekli
tedbirleri alacağı öngörülmüş, Devlete aileye yönelik bazı görevler yükleyerek
aile kurumuna anayasal güvence sağlanmak istenmiştir. Devlete yüklenen tüm
koruma görevlerinin aile içi koşulların düzeltilmesi, iyileştirilmesiyle ilgili
olduğu açıktır. Amaç karı, koca ve çocuklardan oluşan ailenin birlik ve
bütünlüğünü korumaktır. Bu nedenle 4320 sayılı Yasa'yla kanun koyucu
Anayasa'nın 41. maddesinin emrettiği düzenlemelerden birini yerine getirmiştir. Aile birliğinin korunması ve devamı yönünden eşlerle diğer aile
bireylerinin görev ve sorumlulukları aynı olmadığından bunlar arasında eşitlik
karşılaştırılması yapılamaz. Kaldıki yasakoyucu diğer aile bireylerinin şiddet eylemlerine
karşı aileyi koruyucu kimi önlemleri her zaman alabilir. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 10. maddesine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. B- Yasa'nın 1. Maddesinin İkinci Fıkrasının İncelenmesi İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 4320 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan "kararda hükmolunan tedbirlere aykırı
davranılması halinde tutuklanacağı ve hürriyeti bağlayıcı cezaya hükmedileceği
hususu kusurlu eşe ihtar olunur" kuralının Anayasa'nın Başlangıç'ındaki
güçler ayrılığı ilkesi ile 138. maddesinin ikinci fıkrasına aykırı olduğunu
ileri sürmektedir. Anayasa'nın 138. maddesinin ikinci fıkrasında "Hiçbir organ,
makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve
hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde
bulunamaz." denilmektedir. Yasa'nın 1. maddesinin ikinci fıkrasında, aile içinde şiddet
uygulayan kusurlu eşe, öngörülen tedbirin süresinin altı aydan fazla
olamayacağı ve kararda hükmolunan tedbire aykırı davranması halinde
tutuklanacağı ve hürriyeti bağlayıcı cezaya hükmedileceği hususlarının ihtar
olunacağı belirtilmektedir. Yasa'nın 2. maddesinde ise koruma kararına aykırı davranan eşe
fiili başka bir suç oluştursa bile üç aydan altı aya kadar hapis cezası verileceği
öngörülmektedir. Türk hukuk sisteminde, tutuklamanın tedbir niteliğinde olması
nedeniyle hakim, CMUK'nun tutuklamaya ilişkin hükümlerini gözeterek bu konudaki
takdir yetkisini kullanır. Maddenin ikinci fıkrasında yer alan ".... tedbirlere aykırı
davranılması halinde tutuklanacağı ve hürriyeti bağlayıcı
cezaya hükmedileceği hususu kusurlu eşe ihtar olunur." tümcesi, sulh hukuk
mahkemesi tarafından verilen koruma kararının, aile içi şiddetin önlenmesi
hususundaki etkinliğini sağlamaya ve tedbire uyulmaması halinde olası
sonuçlarının hatırlatılmasına yönelik uyarı niteliğinde özel bir düzenlemedir. Koruma kararında yer alan tedbirlere aykırı davranan kusurlu eşin
tutuklanmasının istenmesi durumunda hâkimin, yukarıda açıklandığı gibi
tutuklanmanın genel ve özel koşullarının bulunup bulunmadığını serbestçe
değerlendirerek karar verebilecek durumda olması nedeniyle kural, Anayasa'nın
Başlangıç'ındaki güçler ayrılığı ilkesi ile 138. maddesine aykırı
bulunmamıştır. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 14.1.1998 günlü, 4320 sayılı "Ailenin Korunmasına Dair
Kanun"un 1. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının, Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE,12.11.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN