ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1997/6 Karar Sayısı : 1997/5 Karar Günü : 29.1.1997 R.G. Tarih-Sayı :R.G.'de yayımlanmamıştır. (Red) İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Vezirköprü Asliye 1. Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 18.6.1927 günlü, 1086 sayılı "Hukuk Usulü
Muhakemeleri Kanunu"nun 87 nci maddesinin son cümlesindeki "Müddei
ıslâh suretiyle müddeabihi tezyit edemez." kuralının Anayasa'nın 2 13.,
36. ve 141. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacılar Hazine adına oluşmuş tapu kayıtlarının iptali davasında
verilen ara kararı gereğince, davacılar vekilinin 27.12.1990 günlü, "tapu
kayıt iptali olarak açılan davanın tapu kayıt iptali ve tescil davası olarak
düzeltilmesi" istemini içeren dilekçesini "ıslâh" olarak
değerlendiren ve buna göre davada uygulanacak kural olduğunu kabul ettiği
HUMK'nun 87. maddesinin son cümlesinde yer alan kuralın Anayasa'ya aykırı
olduğu kanısına varan mahkeme, kendiliğinden itiraz yoluna başvurmaktadır. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı . İtiraz konusu kuralı da içeren HUMK'nun 87. maddesi şöyledir : "Madde 87- Islah, bunu yapan tarafın teşmil edeceği
noktadan itibaren usule mütaallik bilcümle muamelelerin yapılmamış
addolunmasını müstelzimdir. Ancak hâkim huzurunda sebkeden ikrarlarla bir
mahallin keşif ve muayenesi üzerine tesbit olunan hali mübeyyin her nevi zabıt
varakalarının ve ehli hibre raporlarının münderecatı ve şahitlerin şahadetleri
mahfuzdur. Şu kadar ki ıslahtan sonra cereyan edecek tahkikat neticesinde
tebeyyün edecek hal, mezkür reylerin nazara alınmasını icap etmezse bunlara da
olmamış nazariyle bakılır. Müddei ıslah suretiyle müddeabihi tezyit
edemez." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa maddeleri şunlardır : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine
bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve
sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 13.- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve
milletiyle bölünmez bütünlüğünün, millî egemenliğin, Cumhuriyetin, millî güvenliğin,
kamu düzeninin, genel asayişin, kamu yararının, genel ahlâkın ve genel sağlığın
korunması amacı ile ve ayrıca Anayasanın ilgili maddelerinde öngörülen özel
sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunla sınırlanabilir. Temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalar
demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldükleri amaç
dışında kullanılamaz. Bu maddede yer alan genel sınırlama sebepleri temel hak ve
hürriyetlerin tümü için geçerlidir." 3- "MADDE 36.- Herkes, meşrü vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz." 4- "MADDE 141.- Mahkemelerde duruşmalar herkese açıktır.
Duruşmaların bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasına ancak genel ahlâkın
veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hallerde karar verilebilir. Küçüklerin yargılanması hakkında kanunla özel hükümler konulur. Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeleri olarak yazılır. Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması,
yargının görevidir." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca 29.1.1997 günü
yapılan ilk inceleme toplantısında, ilk inceleme raporu, dava dosyası ve
ekleri, iptali istenen yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile öbür yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü : Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 28. maddesi uyarınca, bir davaya bakmakta
olan mahkemenin, uygulanacak bir yasa ya da kanun hükmünde kararname
hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddî olduğu kanısına varması durumunda iptali istemiyle
başvurabilmesi için öncelikle iptali istenen kuralın, o davada uygulanacak
kural olması gerekir. Bakılmakta olan davada uygulanacak yasa kuralı, davayı yürütmeye,
uyuşmazlığı çözmeye, davayı sona erdirmeye ya da kararın dayanağını oluşturmaya
yarayacak kuraldır. İtiraz yoluna başvuran mahkemeye göre olayda verilen ara kararı
uyarınca "davacılar vekili eksikliği farkederek 27.12.1990 günlü
dilekçesiyle neticei talebini değiştirmiş" o zamana kadar yalnızca tapu
iptal davası olarak yürütülen davaya tescil istemini de eklemiştir. Mahkeme, bu
işlemi HUMK'nun 83-90 maddelerinde düzenlenen davanın ıslahı olarak
değerlendirmiştir. Bunun doğal sonucu olarak da müddeabihin arttırılmasına
engel olan itiraz konusu kuralın uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak kural
olduğunu kabul etmiştir. Davacılar vekili, 27.12.1990 günlü dilekçeyi "Dava
dilekçesinde tescil isteği bulunmadığından tescil talebini içeren dilekçe
vermesi için davacılar vekiline süre verilmesine" ilişkin 6.4.1990 günlü
ara kararının gereğinin yerine getirilmesi amacıyla vermiştir. 27.12.1990 günlü
dilekçe ile davanın ıslah edildiği açıkça belirtilmediği gibi, "Davanın o
evresine kadar yapılmış yönteme ilişkin işlemlerin tamamen veya kısmen düzeltilmesi"
olarak tanımlanabilecek ıslah işlemine dayalı olarak hiç bir istemde de
bulunulmamıştır. Açıklanan nedenlerle, davada ıslah sözkonusu olmadığından, ıslah
suretiyle "müddeabihin tezyidini" engelleyen itiraz konusu kural da
bakılmakta olan davada uygulanacak kural değildir. Başvurunun, mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddine karar verilmesi gerekmektedir. Güven DİNÇER ve Selçuk TÜZÜN bu görüşe katılmamışlardır. V- SONUÇ 18.6.1927 günlü, 1086 sayılı "Hukuk Usulü Muhakemeleri
Kanunu"nun 87. maddesinin son tümcesi, bakılmakta olan davada uygulanacak
kural olmadığından Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle başvurunun REDDİNE, Güven
DİNÇER ile Selçuk TÜZÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 29.1.1997 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N.SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU KARŞIOY
YAZISI Anayasa'ya aykırılık iddiası, dava konusu olayda tescil talebi
olmaksızın açılan tapu iptal davasında davacının, ek bir dilekçe vererek
talebini genişletmesinden doğmuştur. Yargıtay'ın yerleşik içtihatları gereği tapu iptal taleplerinin
tescil talebi ile birlikte istenilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu yüzden
davadaki "nihai talebi"n içeriği olan "müddeabih"in,
"tapu iptal ve tescil" işleminden oluşacağı tabiidir. Yaşayan gayrimenkul hukukunun özelliklerinden doğan bu sonuç
yargılama sırasında Hukuk yargılama usulü kanunun tevsi ile ilgili kurallarının
uygulanmasını gerektirebilir. Davada "uygulanacak kural" deyimi, davanın üzerine
kurulduğu hukuki yapı ile davanın seyrini ve hüküm bölümünü etkileyen
kuralların tümünü kapsar. Anayasa yargısında yargılanan kuraldır. Anayasa yargısının amacı
Anayasa'ya uygunluk denetimidir. Uygulanan kural kavramının dar anlaşılması,
anayasal denetimin amacına aykırılık oluşturur ve bu denetimi güçleştirerek
daraltır. Anayasal denetime tabi tutulan kurallar, birbirleri ile bağlantıları
gözönünde tutularak ve bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Gayrimenkul
mülkiyetine yönelik davanın görülmesine ve çözümlenmesine etkili olan kurallar
ister maddi hukuka, isterse usul hukukuna ait olsunlar uyuşmazlığın çözümünde
uygulanacak kurallardır. Bu nedenlerle dava konusu hukuk yargılama usulü kuralının
"tapu iptal ve tescil" davaları yönünden davada uygulanacak kural
olduğu görüşüyle karara karşıyız. Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN