ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2020/48 Karar Sayısı
: 2023/11 Karar Tarihi
: 25/1/2023 R.G.Tarih-Sayı
: 9/11/2023-32364 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte
135 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 7/4/2020 tarihli ve (58) numaralı Bakanlıklara Bağlı,
İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; A . 6. maddesiyle
15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı
Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve
Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; 1. 232. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının değiştirilen (b) bendinin, 2. 232. maddesinin
(1) numaralı fıkrasına eklenen (d) bendinin “… yerli ve yabancı sermayeli
şirketlerin kurulması, iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu işletmelere katkı
sağlayacak kaynakların temin edilmesi, …” bölümünün, B. 7. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 234. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının değiştirilen (t) bendinin “… kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek
ve tüzel kişilerden işletme ve girişimcilere ait bu hususlara ilişkin her türlü
bilgi ve veriyi almak ve analiz etmek, raporlamak,…” bölümünün, C. 8. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 235. maddesinin (4) numaralı
fıkrasında yer alan “… yabancı uzmanlar …” ibaresinin “… personel …”
şeklinde değiştirilmesi ile (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 235.
maddesinin (4) numaralı fıkrasının, Ç. 18. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 563. maddesinin (1) numaralı
fıkrasına eklenen (ç) bendi ile (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
563. maddesinin, D. 24. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 603. maddesine eklenen (2)
numaralı fıkranın birinci cümlesinin, E. 26. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen 608/A maddesinin, F. 27. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen 610/A maddesinin, G. 45. maddesiyle; 1. Ekli (1) Sayılı
Liste'de yer alan kadroların iptal edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı
Resmî Gazete'de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvel'in ilgili bölümlerinden
çıkarılmasının, 2. Ekli (2) Sayılı
Liste'de yer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvel 'in ilgili bölümlerine eklenmesinin, Ğ. Geçici 1.
maddesinin, Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 13., 20., 70.,73., 104., 123. ve
128. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talebidir. I. İPTALİ
İSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALLARI Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK) iptali talep
edilen kuralların da yer aldığı; 1. 6. maddesiyle
(4) numaralı CBK’nın 232. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının değiştirilen (b) bendi
şöyledir: “ Başkanlıkta
istihdam edilecek personelin görev ve pozisyonlarını, sayılarını ve alacakları
ücretlere ait teklifleri ilgili mercilere sunulmak üzere karara bağlamak .” 2. 6. maddesiyle
(4) numaralı CBK’nın 232. maddesinin (1)
numaralı fıkrasına eklenen (d) bendi
şöyledir: “ Küçük ve orta ölçekli işletmelere hizmet vermek
amacıyla yerli ve yabancı sermayeli şirketlerin kurulması, iştirak edilmesi
ve gerektiğinde bu işletmelere katkı sağlayacak kaynakların temin edilmesi, yurtiçinden
veya yurtdışından kaynak sağlanması konularında karar almak.” 3. 7. maddesiyle
(4) numaralı CBK’nın 234. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının değiştirilen (t) bendi
şöyledir: “ İşletmelere ve girişimcilere yönelik belirlenen
destek politikalarının tasarım süreçlerinde faydalanılmak ve sunulan
hizmetlerin hızlı, kaliteli, basitleştirilmiş ve düşük maliyetli bir şekilde
yerine getirilmesini sağlamak, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel
kişilerden işletme ve girişimcilere ait bu hususlara ilişkin her türlü bilgi ve
veriyi almak ve analiz etmek, raporlamak, ilgili mevzuatı çerçevesinde
gerçek ve tüzel kişilerle paylaşmak.” 4. 8. maddesiyle
(4) numaralı CBK’nın 235. maddesinin değiştirilen (4) numaralı fıkrası
şöyledir: “ Başkanlıkta
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 26 ncı maddesine göre personel
istihdam edilebilir .” 5. 1 8. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın, (1) numaralı fıkrasına (ç) bendinin eklendiği 563. maddesi şöyledir: “ TSE’nin gelirleri MADDE 563 – (1) Türk Standardları Enstitüsünün gelirleri
şunlardır: a) Türk Standardları Enstitüsünün yapacağı hizmetler
karşılığı olarak gerçek ve tüzel kişilerden Yönetim Kurulunca uygun görülecek
miktarda veya tarifelerine göre alınacak ücretler. b) Yayın ve “TSE” markasından sağlanacak gelirler. c) Her türlü yardım, bağış ve sair gelirler. ç) (Ek:RG-8/4/2020-31093-CK-58/18) Genel bütçeden yapılacak Hazine yardımları. ” 6. 24. maddesiyle
(4) numaralı CBK’nın 603. maddesine eklenen (2) numaralı fıkranın birinci
cümlesi şöyledir: “ Başkanlıkta, Başkana yardımcı olmak üzere altı
Başkan Yardımcısı atanabilir. ” 7. 26. maddesiyle
(4) numaralı CBK’ya eklenen 608/A maddesi şöyledir: “ (1) Kurumda görev yapan Teftiş Başkanı, İstatistik
Daire Başkanı, İstatistik Grup Başkanı ve İstatistik Grup Müdürü sırasıyla,
mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından 375 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 30 uncu maddesi uyarınca bağımsız genel müdürlük
Teftiş Kurulu Başkanı, Gelir İdaresi Daire Başkanı, Gelir İdaresi Grup Başkanı
ve Gelir İdaresi Grup Müdürüne denktir. ” 8. 27. maddesiyle
(4) numaralı CBK’ya eklenen 610/A maddesi şöyledir: “ (1) Başkanlıkta 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin ek 24 üncü maddesine göre müfettiş ve müfettiş yardımcısı istihdam
edilebilir. Bunlar mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük hakları
bakımından 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 30 uncu maddesi uyarınca
bağımsız genel müdürlük müfettiş ve müfettiş yardımcılarına denktir . ” 9. 45. maddesi
şöyledir: “ Ekli (1) sayılı listede yer alan kadrolar iptal
edilerek 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin
eki (I) sayılı Cetvelin ilgili bölümlerinden çıkarılmış ve ekli (2) sayılı
listede yer alan kadrolar ihdas edilerek 2 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin eki (I) sayılı Cetvelin ilgili bölümlerine eklenmiştir. ” (1) SAYILI LİSTE KURUMU : MADEN VE
PETROL İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEŞKİLATI : MERKEZ İPTAL EDİLEN KADROLARIN SINIFI UNVANI DERECESİ ADEDİ GİH Eğitim
  Dairesi Başkanı 1 1 TOPLAM 1 KURUMU : TÜRKİYE
İSTATİSTİK KURUMU BAŞKANLIĞI TEŞKİLATI : MERKEZ İPTAL EDİLEN KADROLARIN SINIFI UNVANI DERECESİ ADEDİ GİH TÜİK
  Daire Başkanı 1 16 GİH Strateji
  Geliştirme Daire Başkanı 1 1 GİH Personel
  Daire Başkanı 1 1 GİH Destek
  Hizmetleri Daire Başkanı 1 1 TOPLAM 19 KURUMU : TÜRKİYE
İSTATİSTİK KURUMU BAŞKANLIĞI TEŞKİLATI : TAŞRA İPTAL EDİLEN KADROLARIN SINIFI UNVANI DERECESİ ADEDİ GİH Şube
  Müdürü 1 26 TOPLAM 26 (2) SAYILI LİSTE KURUMU : MADEN VE
PETROL İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEŞKİLATI : MERKEZ İHDAS EDİLEN KADROLARIN SINIFI UNVANI DERECESİ ADEDİ GİH Daire
  Başkanı 1 1 TOPLAM 1 KURUMU : TÜRKİYE
İSTATİSTİK KURUMU BAŞKANLIĞI TEŞKİLATI : MERKEZ İHDAS EDİLEN KADROLARIN SINIFI UNVANI DERECESİ ADEDİ GİH Türkiye
  İstatistik Kurumu Başkan Yardımcısı 1 2 GİH İstatistik
  Daire Başkanı 1 25 GİH İstatistik
  Grup Başkanı 1 67 GİH Teftiş
  Başkanı 1 1 GİH Müfettiş 1 6 GİH Müfettiş
  Yardımcısı 7 4 TOPLAM 105 KURUMU : TÜRKİYE
İSTATİSTİK KURUMU BAŞKANLIĞI TEŞKİLATI : TAŞRA İHDAS EDİLEN KADROLARIN SINIFI UNVANI DERECESİ ADEDİ GİH İstatistik
  Grup Müdürü 1 86 TOPLAM 86 10. Geçici 1. maddesi
şöyledir: “ Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte Türkiye
İstatistik Kurumu Daire Başkanı ve Destek Hizmetleri Daire Başkanı kadrolarında
bulunanların görevleri başkaca bir işleme gerek kalmaksızın sona erer. Bunlar
hakkında 3 sayılı Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında
Atama Usullerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 6 ncı maddesi hükümlerine
göre işlem tesis edilir. 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin geçici 1 inci maddesinin dördüncü fıkrası hükümleri saklıdır. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA , Serdar ÖZGÜLDÜR, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai
AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ ve Basri BAĞCI ’nın
katılımlarıyla 25/6/2020 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, A. 7/4/2020
tarihli ve (58) numaralı Bakanlıklara Bağlı,
İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; 1. 6. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili
Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin , a. 232. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının değiştirilen (b) bendinin, b. 232. maddesinin
(1) numaralı fıkrasına eklenen (d) bendinin “… yerli ve yabancı sermayeli şirketlerin
kurulması, iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu işletmelere katkı sağlayacak
kaynakların temin edilmesi ,…” bölümünün, 2. 7. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 234. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının değiştirilen (t) bendinin “…k amu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerden
işletme ve girişimcilere ait bu hususlara ilişkin her türlü bilgi ve veriyi
almak ve analiz etmek, raporlamak ,…” bölümünün, 3. 8. maddesiyle (4)
numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 235. maddesinin (4) numaralı
fıkrasında yer alan “…yabancı uzmanlar…” ibaresinin “…personel…” şeklinde değiştirilmesinin, 4. 18. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 563. maddesinin (1) numaralı
fıkrasına eklenen (ç) bendinin, 5. 24. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 603. maddesine eklenen (2)
numaralı fıkranın birinci cümlesinin, 6. 26. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen 608/A maddesinin, 7. 27. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen 610/A maddesinin, 8. 45 . maddesi yle; a. Ekli (1) Sayılı
Liste'de yer alan kadroların iptal edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvel'in ilgili bölümlerinden çıkarılmasının, b. Ekli (2) Sayılı
Liste'de yer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvel 'in ilgili bölümlerine eklenmesinin, 9. Geçici 1.
maddesinin, dosyada eksiklik
bulunmadığından esasının incelenmesine,
yürürlüklerinin durdurulması taleplerinin esas inceleme aşamasında karara
bağlanmasına, B. (4) numaralı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; 1. 235. maddesinin
(4) numaralı fıkrasının “…personel…” ibaresi dışında kalan bölümünün, 2. 563. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendi dışında
kalan bölümünün, iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar
verilmesi talebiyle açılan davanın, süre aşımı nedeniyle REDDİNE, 25/6/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Cengiz ERTEN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu CBK kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Anayasal Çerçevesi
ve Yargısal Denetimi 3. Anayasa Mahkemesi
CBK’ların anayasal çerçevesini ve yargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha
önceki kararlarında belirlemiştir. Buna göre CBK’ların
yargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konu bakımından yetki
kurallarına uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bu kapsamda düzenlemenin; yürütme yetkisine ilişkin olması,
Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel
haklar, kişi hakları ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar
ve ödevlerle ilgili olmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi
öngörülen ya da kanunda açıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönünden herhangi
bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerik yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi
yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6,
23/01/2020, §§ 3-13; E.2019/31, K.2020/5, 23/01/2020, §§ 3-13; E.2018/119,
K.2020/25, 11/06/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27, 11/06/2020,
§§ 3-13). B. CBK’nın
6. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 232. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının
Değiştirilen (b) Bendinin İncelenmesi 1.
Genel Açıklama 4. Küçük ve Orta
Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığının (KOSGEB)
kuruluşu, teşkilatı, görev ve yetkileriyle ilgili usul ve esaslar (4) numaralı
CBK’nın 224. ila 236. maddelerinde düzenlenmiştir. 5. (4) numaralı CBK’nın 224. maddesinde KOSGEB’in tüzel kişiliğe sahip, özel bütçeli ve bütün
işlemlerinde özel hukuk hükümlerine tabi bir kamu kurumu olup Sanayi ve Teknoloji
Bakanlığının ilgili kuruluşu olduğu belirtilmiş; 228. maddesinde KOSGEB’in
organları genel kurul, icra komitesi ve başkanlık olarak belirlenmiştir. 6. Anılan CBK’nın 235. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
birinci cümlesinde KOSGEB’in asli personelinin 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı
Kanun Hükmünde Kararname’nin (KHK) ek 27. maddesine göre istihdam edilen
sözleşmeli personel olduğu hükme bağlanmıştır. 7. 375 sayılı KHK’nın ek 27. maddesinin ikinci fıkrasında
bu kapsamda istihdam edilenlere mali ve sosyal hak ve yardımlar kapsamında
yapılan bütün ayni ve nakdî ödemelerin, bir aylık toplam net tutarının 375
sayılı KHK’nın ek 11. maddesi uyarınca belirlenen emsali personele mali ve
sosyal hak ve yardımlar kapsamında yapılması öngörülen ödemelerin bir aylık
toplam net tutarını geçememek üzere Cumhurbaşkanı veya yetkilendireceği makamca
belirleneceği belirtilmiştir. 8. Diğer yandan (2) numaralı CBK’nın 1. maddesinde
CBK’nın amacının kapsamında bulunan kamu
kurum ve kuruluşlarına ait kadro ve pozisyonların ihdası, iptali ve
kullanılmasına dair esas ve usulleri düzenlemek olduğu belirtilmiş; “ Kapsam ”
başlıklı 2. maddesinde de CBK’nın 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî
Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na ekli (I), (II) ve (IV) Sayılı Cetvellerde yer
alan idareler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunlarla veya
CBK’larla kurulan diğer idareler, fonlar ve kefalet sandıkları hakkında
uygulanacağı hükme bağlanmıştır. 9. KOSGEB’in 5018 sayılı Kanun’a ekli (II) Sayılı
Cetvel’in “ B) ÖZEL BÜTÇELİ DİĞER İDARELER ” bölümünde yer aldığı,
dolayısıyla (2) numaralı CBK’nın kapsamında olduğu görülmektedir. Bu itibarla
KOSGEB’de istihdam edilecek personelin kadro ve pozisyonlarının ihdası, iptali
ve kullanılmasının (2) numaralı CBK’da belirlenen usul ve esaslara tabi olduğu
açıktır. 2.
Anlam ve kapsam 10. (4) numaralı CBK’nın 232. maddesinde icra
komitesinin görevleri düzenlenmiş olup bu kapsamda anılan maddenin (1) numaralı
fıkrasının dava konusu (b) bendinde b aşkanlıkta
istihdam edilecek personelin görev ve pozisyonlarını, sayılarını ve alacakları
ücretlere ait teklifleri ilgili mercilere sunulmak üzere karara bağlamak icra
komitesinin görevleri arasında sayılmıştır. 11. CBK’nın 235. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
birinci cümlesi uyarınca KOSGEB’in asli personelinin 375 sayılı KHK’nın ek 27.
maddesine istihdam edilen sözleşmeli personel olduğu, diğer yandan KHK’nın
anılan maddesinde söz konusu personele yapılacak ödemeleri belirlemeye
Cumhurbaşkanı’nın veya onun yetkilendireceği makamın yetkili kılındığı
gözetildiğinde, kuralla icra komitesinin bu personelin alacakları ücretlere ait
tekliflerinin sunulmasının öngörüldüğü ilgili mercilerin Cumhurbaşkanı veya
onun yetkilendireceği makam olduğu anlaşılmaktadır. 12. Diğer yandan (2) numaralı CBK’nın 8. maddesinin (2)
numaralı fıkrasının (a) bendinde bu CBK kapsamına giren kuruluşların sözleşmeli
personel pozisyonlarının sayı, unvan, nitelik, sözleşme ücreti ve sürelerinin
belirlenmesi suretiyle merkezde toplam sayı olarak, taşrada ise bölge veya il
bazında Cumhurbaşkanınca ihdas edilebileceği belirtilmiştir. 13. Bu itibarla b aşkanlıkta
istihdam edilecek personelle ilgili olarak kuralla icra komitesine verilen görevin biri
bu personelin nihai olarak Cumhurbaşkanınca ihdas edilecek pozisyonlarını
karara bağlamak, diğeri de bunların alacakları ücretlere ait teklifleri
Cumhurbaşkanı’na veya onun yetkilendireceği makama sunulmak üzere karara
bağlamak olmak üzere iki yönü bulunmaktadır. 3.
İptal Talebinin Gerekçesi 14. Dava dilekçesinde özetle; kuralla KOSGEB bünyesinde
istihdam edilecek bütün personelin görev, pozisyon, sayı ve ücretlerinin
belirlenmesi görevinin icra komitesine verildiği, bir kamu tüzel kişisi olan
KOSGEB’de çalıştırılacak personelin kamu görevlisi olması sebebiyle bu
hususların kanunla düzenlenmesi gerektiği, kamuda istihdam türlerinin genel
olarak 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda, özel olarak
da 375 sayılı KHK’da açıkça düzenlendiği, dolayısıyla aynı konuda CBK
çıkarılamayacağı, idarenin yasama yetkisi ile donatılması anlamına gelecek olan
kuralın hukuk güvenliği ilkesini açık bir biçimde ihlal ettiği belirtilerek
kuralın Anayasa’nın 2., 6., 8., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 4.
Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 15. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın 6., 8. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş
ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan
fıkra kapsamında yapılacaktır. 16 . Kuralın belirli
bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan bir kamu kurumunun organının
göreviyle ilgili düzenleme öngördüğü, bu itibarla yürütme yetkisine ilişkin bir
hususu düzenlediği açıktır. 17. Kural, Anayasa’nın CBK ile
düzenlenmesi yasaklanan İkinci Kısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer
alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan
siyasi haklar ve ödevler ile ilgili herhangi bir düzenleme de içermemektedir. 18. Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının üçüncü cümlesinde Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi
öngörülen konularda CBK çıkarılamayacağı hükmüne yer verilmiştir. Anayasa
koyucunun bir konunun kanunla düzenlenmesini özel olarak öngörmesi bu alanın
münhasıran kanunla düzenlenmesini istediği anlamına gelir. Bu kapsamda Anayasa
bir konunun kanunla düzenleneceğini öngörmüşse bu konuda CBK çıkarılamaz.
Bununla birlikte Anayasa’da CBK’larla düzenleneceği özel olarak öngörülen
konulara ilişkin Anayasa hükümlerinin açıkça izin verdiği hususlarda CBK’larla
düzenleme yapılabilir. 19. Anayasa’nın 123.
maddesinin birinci fıkrasında “ İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür
ve kanunla düzenlenir. ” denilmiştir. Anayasa’nın anılan maddesinde
düzenlenen idarenin kanuniliği ilkesi, idarenin ve organlarının kanunla
düzenlenmesini gerekli kılar. Ancak Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü
fıkrasında kamu tüzel kişiliğinin kanunla veya CBK ile kurulacağı hükme
bağlanmış, dolayısıyla kamu tüzel kişiliğinin CBK ile de kurulmasına açıkça
izin verilmiştir. Diğer yandan Anayasa Mahkemesinin 12/6/2020 tarihli ve
E.2019/105, K.2020/30 sayılı kararında da belirtildiği üzere anılan fıkrada yer
alan “ …kurulur. ” ibaresinin CBK ile kurulan bir kamu tüzel kişiliğinin
CBK ile düzenlenmesini de içerdiği anlaşılmaktadır. Zira Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasındaki koşullara bağlı olmak kaydıyla kamu tüzel
kişiliğinin görevleri, yetkileri ve yapısı gibi unsurların CBK’yla düzenlenemeyeceğinin
kabulü, kamu tüzel kişiliğinin CBK’yla kurulmasını mümkün kılan anayasal hükmü
işlevsiz, dolayısıyla anlamsız kılabilecektir (anılan kararda bkz. § 45). 20. (4) numaralı CBK’nın 224. maddesinde KOSGEB’in tüzel
kişiliğe sahip bir kuruluş olduğu belirtilse de kamu tüzel kişisi olduğuna dair açık bir hükme yer
verilmemiştir. Anılan CBK’nın KOSGEB’in kuruluşu, teşkilatı, görev ve yetkileri ile
personel yapısına ilişkin hükümleri birlikte değerlendirildiğinde ve bu
bağlamda kamu gücü ve yetkileriyle donatıldığı,
karar organının kamusal yönü bulunan kişilerden teşekkül ettiği, merkezî
idareyle olan bağı ve tabi olduğu muafiyet ve ayrıcalıkları göz önünde
bulundurulduğunda kamu tüzel kişiliğini haiz olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim
Anayasa Mahkemesinin 13/12/2022 tarihli ve E.2020/29, K.2022/155 sayılı kararı
da bu yöndedir (anılan kararda bkz. § 34) 21. Bu itibarla Anayasa’da bir kamu
tüzel kişiliğinin kurulması CBK ile düzenlenebilecek konulardan olduğundan,
kamu tüzel kişisi niteliğindeki KOSGEB’in organının görevlerine ilişkin
düzenlemenin kanunla yapılmamasının Anayasa’ya aykırı bir yönü bulunmamaktadır. 22. Kuralla aynı alanda hüküm ifade eden karşılaştırmaya esas olabilecek nitelikte, kanunla yapılan herhangi bir düzenleme tespit edilememiştir. Bu
itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya ilişkin olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır. 23. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. M. Emin KUZ bu görüşe katılmamıştır. b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 24. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen
hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak
ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup
bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan,
hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. 25. Hukuk devletinin temel unsurlarından biri belirlilik ilkesidir.
Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarına göre anılan ilke, yasal
düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve
kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel
olmasını gerektirmektedir. Anılan ilkenin
yürütmenin asli düzenleyici işlemi niteliğinde olan CBK’lar bakımından da
geçerli olduğunda şüphe bulunmamaktadır (AYM, E.2019/96, K.2022/17, 24/2/2022, § 47; E.2018/133, K.2021/79, § 52). 26. Kuralla KOSGEB’de istihdam
edilecek personelle ilgili olarak icra komitesine verilen personelin;
görev ve pozisyonlarını, sayılarını karara bağlama görevinin (2) numaralı
CBK’da belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, alacakları ücretlere ait
teklifleri karara bağlama görevinin de 375 sayılı KHK’nın ek 27. maddesinde
belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde kullanılmasının öngörüldüğü
anlaşılmaktadır. Bu itibarla uygulamada herhangi bir tereddüde mahal
bırakmayacak şekilde açık, net ve anlaşılır bir
biçimde düzenlendiği görülen kuralın belirlilik ilkesine aykırı bir yönü
bulunmamaktadır. 27. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. M. Emin KUZ bu görüşe katılmamıştır. C. CBK’nın
6. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 232. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasına
Eklenen (d) Bendinin “ …yerli ve yabancı sermayeli şirketlerin kurulması,
iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu işletmelere katkı sağlayacak kaynakların
temin edilmesi, … ” Bölümünün İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 28. Dava dilekçesinde özetle; kuralla küçük ve orta
ölçekli işletmelere hizmet vermek amacıyla yerli veya yabancı sermayeli
şirketlerin kurulması, iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu işletmelere katkı
sağlayacak kaynakların temin edilmesi konularında karar almanın KOSGEB’in icra
komitesinin görevleri arasında düzenlendiği, bu tür oluşumların ancak kanun
veya CBK ile kurulabileceği, idarenin kanuniliği ilkesi uyarınca bu hususta
idareye yetki devri yapılamayacağı, ayrıca şirket kurulması veya bunlara
iştirak edilmesinin 8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’de açıkça düzenlenen bir konu olduğundan bu
alanda CBK ile düzenleme yapılamayacağı belirterek kuralın Anayasa’nın 2., 6.,
7., 8., 11., 104. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 29. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın 6., 7., 8., 11. ve 123. maddelerine de aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan
fıkra kapsamında yapılacaktır. 30. (4) numaralı CBK’nın 232. maddesinin (d) bendinde k üçük ve orta ölçekli işletmelere hizmet vermek amacıyla
yerli ve yabancı sermayeli şirketlerin kurulması, iştirak edilmesi ve
gerektiğinde bu işletmelere katkı sağlayacak kaynakların temin edilmesi, yurt
içinden veya yurt dışından kaynak sağlanması konularında karar almak KOSGEB’in
icra komitesinin görevleri arasında düzenlenmiş olup söz konusu bendin “ …yerli
ve yabancı sermayeli şirketlerin kurulması, iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu
işletmelere katkı sağlayacak kaynakların temin edilmesi,… ” bölümü dava
konusu kuralı oluşturmaktadır. 31. CBK’nın 6. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 232.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının değiştirilen (b) bendinin konu bakımından
yetki yönünden Anayasa’ya uygunluk
denetimi bölümünde Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci,
ikinci ve üçüncü cümleleri bakımından yapılan incelemeye ilişkin olarak
belirtilen hususlar dava konusu kural için de geçerlidir. 32. Bu itibarla KOSGEB’in organı olan icra komitesinin görevleriyle ilgili
bir düzenleme öngören kuralın yürütme yetkisine ilişkin olduğu, Anayasa’da CBK ile
düzenlenmesi yasaklanan haklar ve ödevlerle ilgisinin bulunmadığı, ayrıca münhasıran kanunla düzenlenmeyi gerektiren konulardan da
olmadığı anlaşıldığından Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı bir yönü bulunmamaktadır. 33. Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının dördüncü cümlesinde kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK
çıkarılamayacağı kurala bağlanmıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM)
Anayasa’nın 87. maddesinde düzenlenen kanun koyma yetkisi kapsamında
kanun adı altında yaptığı düzenlemelerin bu kapsamda olduğunda kuşku
bulunmamaktadır. Diğer yandan Anayasa Mahkemesi KHK’larda açıkça düzenlenen
konular bakımından da CBK çıkarılmasına ilişkin aynı yasağın geçerli olup
olmadığı hususunu daha önceki bazı kararlarında değerlendirmiş ve KHK’ların
Anayasa’nın mülga hükümlerinde belirtilen niteliği, getiriliş amacı, Anayasa
Mahkemesinin KHK’larla ilgili içtihadı ve uygulama dikkate alındığında
KHK’ların kanun hükmünde olduklarının görüldüğü, dolayısıyla KHK ile açıkça
düzenlenen bir konuda da Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
dördüncü cümlesi uyarınca CBK çıkarılamaması gerektiğine karar vermiştir (AYM,
E.2019/78, K.2020/6, 23/1/2020, §§ 34-39; AYM, E.2019/105, K.2020/30, 12/6/2020,
§§ 24-29). 34. Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının dördüncü cümlesi uyarınca yapılacak denetimde
karşılaştırmaya esas olabilecek, daha önce çıkarılmış bir kanun olup
olmadığının tespit edilmesi gerekir. Sonrasında ise -böyle bir kanun varsa-
incelenen CBK kuralının kanunun açıkça düzenlediği konuyu düzenleyip
düzenlemediği belirlenmelidir. Bu değerlendirme yapılırken önce ilgili kanunun
CBK ile düzenlenen alanda hüküm ifade edip etmediğinin belirlenmesi, ardından
da kanundaki düzenlemenin açık olup olmadığının tespit edilmesi gerekir. Bu
bağlamda CBK kuralı olmaması durumunda karşılaştırmaya esas alınan kanun
hükmünün CBK ile düzenleme yapılan konuya uygulanacak olup olmaması, CBK
kuralının kanun ile düzenlenen konuda çıkarılıp çıkarılmadığına dair bir
gösterge olacaktır (AYM, E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, § 17). 35. 233 sayılı KHK’nın 1. maddesinde bu KHK’nın i ktisadi devlet teşekkülleri ile kamu iktisadi
kuruluşlarını ve bunların müesseselerini, bağlı ortaklıklarını ve iştiraklerini
kapsadığı, 2. maddesinde de kamu iktisadi teşebbüsü nün (teşebbüs) iktisadi devlet teşekkülü ile kamu iktisadi kuruluşunun ortak adı olduğu
belirtilmiştir. Aynı maddede i ktisadi
devlet teşekkülü (teşekkül) sermayesinin
tamamı devlete ait, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet göstermek
üzere kurulan kamu iktisadi teşebbüsü; k amu iktisadi kuruluşu (kuruluş) sermayesinin tamamı devlete ait olup tekel niteliğindeki
mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan,
gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan
kamu iktisadi teşebbüsü; iştirak ise iktisadi devlet teşekküllerinin, kamu iktisadi
kuruluşlarının veya bağlı ortaklıklarının sermayelerinin en az yüzde on beşine
en çok yüzde ellisine sahip bulundukları anonim şirketler olarak
tanımlanmıştır. 36. KHK’nın 3. maddesinin 1. numaralı fıkrasında
teşebbüslerin Cumhurbaşkanınca kurulacağı belirtilmiş, 27. maddesinde de
iştiraklerin teşkili ve nitelikleri düzenlenmiştir. 37. Teşebbüslerin kurulması, organları,
personel rejimi, görev ve yetkileri, işleyiş ve amaçları ve sona ermeleri yasal
veya idari işlemlerle düzenlenen, sermayesinin tamamı devlete ait iktisadi
alanda kural olarak ticari esaslara göre faaliyet gösteren veya tekel
niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretip pazarlayan kamu
tüzel kişileridir. Diğer bir deyişle teşebbüslerin faaliyet gösterilen sektörde
sermaye birikimi sağlayarak kamu refahını artırma amacıyla var olan, özel hukuk
kişileriyle özel hukuk hükümlerine göre yaptığı iş ve işlemleriyle de
endüstriyel ve ticari kamu hizmeti veren kamu tüzel kişileridir (AYM, E.2012/92,
K.2013/31, 28/2/2013). 38. KOSGEB ise bir
teşebbüs olmayıp ülkenin ekonomik ve sosyal ihtiyaçlarının karşılanmasında
küçük ve orta ölçekli işletmelerin payını ve etkinliğini artırmak, rekabet
güçlerini ve düzeylerini yükseltmek, sanayide entegrasyonu ekonomik gelişmelere
uygun biçimde gerçekleştirmek amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile ilgili
olarak kurulmuş bir kamu tüzel kişisidir. 39. 233 sayılı KHK ekonomik ihtiyaçlar gözetilerek yeni
bir teşebbüs kurulmasına veya mevcut bir
müessese veya bağlı ortaklığın teşebbüs hâline getirilmesi ile teşebbüs veya
bağlı ortaklığın bir anonim şirkete iştirakine ilişkin hususları
düzenlemektedir. Buna karşılık bir teşebbüs niteliği taşımayan KOSGEB’in icra
komitesine kuralla verilen görevin ekonomik ihtiyaçlar gözetilerek yeni
teşebbüs kurulması, mevcut bir müessese veya bağlı ortaklığın teşebbüs hâline
getirilmesi ile teşebbüs veya bağlı ortaklığın bir anonim şirkete iştiraki ile
bir ilgisi bulunmamaktadır. KOSGEB’in
kuruluş amacının, küçük ve orta ölçekli işletmelere hizmet vermek amacıyla
yerli ve yabancı sermayeli şirketlerin kurulması, iştirak edilmesi ve
gerektiğinde bu işletmelere katkı sağlayacak kaynakların temin edilmesine
ilişkin olduğu görülmektedir. Dolayısıyla kural uyarınca KOSGEB’e teşebbüs
kurma veya teşebbüse iştirak etme yetkisi verilmesi söz konusu değildir. 40. Bu itibarla 233 sayılı KHK’nın dava konusu kuralla aynı alanda hüküm ifade
etmediği, başka bir deyişle açıkça aynı konuyu düzenlemediği görüldüğünden ku ralın Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü cümlesine aykırı bir yönünün de
bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 41. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. M. Emin KUZ bu görüşe katılmamıştır. b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 42. Anayasa’nın 2. maddesinde güvence
altına alınan h ukuk devleti ilkesi gereğince
kanunların ve CBK’ların kamu yararı gözetilerek
çıkarılması zorunludur. Anayasa Mahkemesinin kararlarına göre kamu
yararı genel bir ifadeyle bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan
toplumsal yararı ifade etmektedir. Kanunun ya da CBK’nın amaç ögesi bakımından
Anayasa’ya uygun sayılabilmesi için çıkarılmasında kamu yararı dışında bir
amacın gözetilmemiş olması gerekir. Kamu yararı dışında bir amaçla çıkarılmış
olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa amaç unsuru bakımından Anayasa’ya aykırılık söz
konusudur. 43. Anayasa’ya uygunluk denetiminde kuralın
öngörülmesindeki kamu yararı anlayışının isabetli olup olmadığı değil incelenen
kuralın ihdasında kamu yararı dışında belli bireylerin ya da grupların
çıkarlarının gözetilip gözetilmediği incelenir. Diğer bir anlatımla bir kuralın
Anayasa’ya aykırılık sorunu çözümlenirken kamu yararı konusunda Anayasa
Mahkemesinin yapacağı inceleme, yalnızca kuralın kamu yararı amacıyla çıkarılıp
çıkarılmadığının denetimiyle sınırlıdır. 44. Küçük ve orta ölçekli işletmelere hizmet vermek
amacıyla KOSGEB tarafından yerli ve yabancı sermayeli şirketler kurulmasının,
bu şirketlere iştirak edilmesinin ya da gerektiğinde bu işletmelere katkı
sağlayacak kaynakların temin edilmesinin söz
konusu işletmelerin güçlenmesine ve ülke ekonomisindeki etkinliklerinin
artmasına olumlu yönde etki edebileceği yadsınamaz. Bu itibarla kamu yararının sağlanması amacına yönelik olarak ihdas
edildiği anlaşılan kuralın hukuk devleti ilkesine aykırı bir yönü
bulunmamaktadır. 45. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M.
Emin KUZ ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır. Ç. CBK’nın 7. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 234. Maddesinin
(1) Numaralı Fıkrasının Değiştirilen (t) Bendinin “ …kamu kurum ve
kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerden işletme ve girişimcilere ait bu
hususlara ilişkin her türlü bilgi ve veriyi almak ve analiz etmek, raporlamak,… ”
Bölümünün İncelenmesi 1. İptal
Talebinin Gerekçesi 46. Dava dilekçesinde özetle; kuralda KOSGEB’in kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel
kişilerden isteyebileceği bilgi ve belgelerin türünün, niteliğinin ve
kapsamının tanımlanmadığı, dolayısıyla bu bilgilerin kişisel veriler de
olabileceğinden temel hak ve özgürlükleri
ilgilendiren bu alana ilişkin düzenlemelerin CBK ile yapılamayacağı, kişisel verilerin korunmasına ilişkin herhangi bir
güvence içermeyen kuralın hukuk devletinin gerektirdiği belirlilik ve
öngörülebilirlik ilkelerini taşımadığı belirtilerek
Anayasa’nın 2., 13., 20. ve 104. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 47. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın 13. ve 20. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise
de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin
on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra
kapsamında yapılacaktır. 48. (4) numaralı CBK’nın 234. maddesinin (1) numaralı fıkrasında
KOSGEB’in organlarından biri olan başkanlığın görevleri düzenlenmiş olup bu
kapsamda anılan fıkranın (t) bendinde işletmelere
ve girişimcilere yönelik belirlenen destek politikalarının tasarım süreçlerinde
faydalanılmak ve sunulan hizmetlerin hızlı, kaliteli, basitleştirilmiş ve düşük
maliyetli bir şekilde yerine getirilmesini sağlamak, kamu kurum ve kuruluşları
ile gerçek ve tüzel kişilerden işletme ve girişimcilere ait bu hususlara
ilişkin her türlü bilgi ve veriyi almak ve analiz etmek, raporlamak, ilgili
mevzuatı çerçevesinde gerçek ve tüzel kişilerle paylaşmak başkanlığın görevleri
arasında sayılmıştır. Anılan bendin “ …kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek
ve tüzel kişilerden işletme ve girişimcilere ait bu hususlara ilişkin her türlü
bilgi ve veriyi almak ve analiz etmek, raporlamak,… ” bölümü dava konusu
kuralı oluşturmaktadır. 49. Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesinde CBK ile düzenlenemeyecek
konular Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan
temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi
haklar ve ödevler olarak belirtilmiştir. 50. Kişisel verilerin korunması hakkı
Anayasa’nın 20. maddesi kapsamında anayasal güvenceye bağlanmıştır. Anılan
maddenin üçüncü fıkrasında herkesin kendisiyle ilgili kişisel verilerin
korunmasını isteme hakkına sahip olduğu ifade edilmiş; kişisel verilerin ancak
kanunda öngörülen hâllerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebileceği, kişisel
verilerin korunmasına ilişkin esas ve usullerin kanunla düzenleneceği
belirtilmiştir. Buna göre Anayasa’nın anılan maddesinde düzenlenen ve “ Kişinin
Hakları ve Ödevleri ” başlıklı İkinci Bölümü’nde yer alan kişisel verilerin
korunması hakkına ilişkin olarak CBK ile düzenleme yapılması mümkün değildir. 51. Kuralla işletmelere ve girişimcilere yönelik
belirlenen destek politikalarının tasarım süreçlerinde faydalanılmak ve sunulan
hizmetlerin hızlı, kaliteli, basitleştirilmiş ve düşük maliyetli bir şekilde
yerine getirilmesini sağlamak üzere kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve
tüzel kişilerden işletme ve girişimcilere ait bu hususlara ilişkin olarak
alınabileceği öngörülen her türlü bilgi arasında kişisel nitelikteki verilerin
de bulunabileceği görülmektedir. Bu itibarla kural, kişisel verilere ilişkin
bir düzenleme niteliğinde olup CBK ile düzenlenemeyecek yasak alan içinde
kalmaktadır 52. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
ikinci cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca anılan fıkranın
birinci, üçüncü ve dördüncü cümleleri yönünden incelenmemiştir. Kural, konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir. D. CBK’nın 8. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 235. Maddesinin (4) Numaralı
Fıkrasında Yer Alan “… yabancı
uzmanlar… ” İbaresinin “… personel… ” Şeklinde Değiştirilmesinin
İncelenmesi 1. Genel
Açıklama 53. 375 sayılı KHK’nın “ Yerli veya yabancı sözleşmeli
personel istihdamı ” başlıklı ek 26. maddesinde Cumhurbaşkanlığı,
bakanlıklar ile diğer kamu kurum veya kuruluşlarında sözleşmeyle yerli veya
yabancı personel istihdamına ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. 54. Anılan maddenin birinci fıkrasında Cumhurbaşkanlığı,
bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmasına ilişkin
CBK’larda öngörülmesi kaydıyla; 657 sayılı Kanun ve diğer kanunların sözleşmeli
personel çalıştırılması hakkındaki hükümlerine bağlı olmaksızın, özel bilgi ve
uzmanlık gerektiren geçici mahiyetteki işlerde, yerli veya yabancı personelin
tam zamanlı, kısmi zamanlı veya projelerle sınırlı olarak sözleşmeyle istihdam
edilebileceği belirtilmiştir. 55. Maddenin ikinci fıkrasında bunlara verilecek her
türlü ödemeler dâhil ücretlerin, 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (B) bendine
göre çalıştırılanlar için uygulanmakta olan sözleşme ücreti tavanının beş
katını aşmamak üzere Cumhurbaşkanı veya yetkilendireceği makamca ilgililerin
yürüteceği görevler göz önüne alınarak tespit edileceği ifade edilmiştir. 56. Ek 26. maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarında bu
madde kapsamında sözleşmeli olarak istihdam edilen personelin, 5510 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı
sayılacağı, ancak teşkilatlanmalara ilişkin CBK’larda öngörülmesi hâlinde
personelin 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ile
ilgilendirileceği, kısmi zamanlı olarak çalıştırılanlar için iş sonu tazminatı
ödenmeyeceği ve işsizlik sigortası primi yatırılmayacağı belirtilmiştir. 57. Ek 26. maddenin beşinci ve altıncı fıkralarında
kanunlardaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla, bu statüde çalıştırılmanın, sözleşme
bitiminde kamu kurum ve kuruluşlarında herhangi bir pozisyon, kadro veya
statüde çalışma açısından kazanılmış hak oluşturmayacağı, bu kapsamda istihdam
edilecek personelde kurumsal hizmetlerin gerektirmesi hâlinde aranacak öğrenim
ve yabancı dil bilgisi şartı ile diğer şartların, bunların işe alınmaları,
sınav ve istisnaları, sözleşme süre, usul ve esasları, görev, yetki ve
yükümlülükleri, sözleşmelerinin feshi ile istihdamlarına dair diğer hususların
kurumlarca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınmıştır. 58. Söz konusu madde kapsamında istihdam edilmesi
öngörülen yerli veya yabancı sözleşmeli personelin özel bilgi ve uzmanlık
gerektiren geçici nitelikteki işlerde veya projelerle sınırlı olarak görev
yaptığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla anılan personelin görev süresi özel bilgi
ve uzmanlık gerektiren belirli bir işin ya da projenin süresi ile sınırlı olmak
üzere belirlenmiş olup geçici olarak çalıştırılmaları öngörülmüştür. Buna göre,
anılan madde kapsamında istihdam edilecek sözleşmeli personelin yapacağı görev,
kamu hizmeti niteliği olmakla birlikte süreklilik arz etmediğinden, Anayasa'nın
128. maddesinde öngörülen, genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli
ve sürekli bir görev sayılamaz. Bu itibarla 375 sayılı KHK’nın ek 26. maddesi
kapsamında çalıştırılması öngörülen yerli veya yabancı sözleşmeli personel
Anayasa’nın anılan maddesi kapsamında kamu görevlisi statüsünde değildir. 2. İptal Talebinin Gerekçesi 59. Dava dilekçesinde özetle; kuralla KOSGEB’de sözleşmeli personel istihdam edilmesine
imkân tanındığı, kurumun yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetinin gerektirdiği
asli ve sürekli görevleri yerine getirmeleri amacıyla istihdam edilmeleri
sebebiyle sözleşmeli personelin Anayasa’nın 128. maddesinde sayılan diğer kamu
görevlileri kapsamında yer aldığının kabulünün gerektiği, dolayısıyla anılan
personelin hukuki statüsünün münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken konulardan
olduğu, diğer yandan kamu görevlilerinin istihdamının Anayasa’nın 70.
maddesinde düzenlenen kamu hizmetine girme hakkına ilişkin olması sebebiyle CBK
ile düzenlenemeyecek yasak alanda kaldığı; Cumhurbaşkanı’nın CBK çıkarma
yetkisini Anayasa’da öngörülen sınırlar dışında kullandığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 6., 8., 70., 104. ve 128. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 60. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın 6., 8., 70. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan
fıkra kapsamında yapılacaktır. 61. (4) numaralı CBK’nın KOSGEB’in personel rejiminin
düzenlendiği 235. maddesinin (4) numaralı fıkrasında b aşkanlıkta 375 sayılı KHK’nın ek 26. maddesine göre
personel istihdam edilebileceği öngörülmekte olup anılan fıkrada yer alan “ …personel… ”
ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır. 62. Anayasa Mahkemesi, personel istihdamının idarenin teşkilat yapısı ile ilgili
olduğunu, idarenin kuruluş ve görevlerinin bir parçasını oluşturduğunu belirtmiştir (AYM,
E.2018/123, K.2022/138, 9/11/2022, § 55). 63. Kuralla KOSGEB’in faaliyet alanına giren hizmetlerin
yürütülmesi sırasında özel bilgi ve uzmanlık
gerektiren geçici nitelikteki işlerde çalıştırılmak üzere yerli veya yabancı
personelin sözleşmeyle istihdam edilebilmesine
imkân sağlayan bir düzenleme getirildiği gözetildiğinde kuralın yürütme
yetkisine ilişkin konulardan olduğu açıktır. 64. Kural, Anayasa’nın CBK ile
düzenlenmesi yasaklanan İkinci Kısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer
alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan
siyasi haklar ve ödevler ile ilgili herhangi bir düzenleme içermemektedir. 65. KOSGEB’in (4) numaralı CBK’nın 224. maddesiyle
kurulmuş bir kamu tüzel kişiliği olduğu gözetildiğinde Anayasa’nın 123.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca CBK ile kurulan bu tüzel kişiliğe ilişkin
personel istihdamıyla ilgili düzenlemelerin de CBK ile yapılması mümkün
olduğundan kuralın Anayasa’nın anılan
maddesiyle bağlantılı olarak 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü
cümlesine aykırı bir yönü de bulunmamaktadır (benzer yöndeki karar için bkz.
AYM, E.2019/87, K.2022/158, 13/12/2022, § 118) . 66. Diğer yandan 375 sayılı KHK’nın ek
26. maddesinin birinci fıkrasında anılan madde uyarınca personel istihdam edilmesi ilgili kurumun teşkilatlanmasına ilişkin
CBK’da bu hususun öngörülmüş olması şartına bağlanmıştır. Başka bir ifadeyle
375 sayılı KHK’nın ek 26. maddesi KOSGEB’de anılan madde kapsamında personel istihdam edilmesine yönelik doğrudan
bir düzenleme öngörmemektedir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen
bir konuya ilişkin olmadığı anlaşılmaktadır. 67. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı
değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin
YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR bu görüşe
katılmamışlardır. b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 68. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi
nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden incelenmiştir. 69. ( 4) numaralı CBK’nın
235. maddesinin dava konusu kuralın da yer aldığı (4) numaralı fıkrasında personel istihdamına
ilişkin usul ve esaslar hakkında 375 sayılı KHK’nın ek 26. maddesine atıf
yapılmaktadır. Dolayısıyla dava konusu kuralda düzenlemeye konu olan bu alanda
hukuk devletinin temel unsurlarından biri olan belirlilik ilkesinin gereği
olarak kurallaştırmanın yapıldığından söz edilebilmesi için kuralın atıfta
bulunduğu KHK hükmünde anılan personelin istihdamına ve bununla bağlantılı
olarak hukuki statülerine ilişkin temel ilkelerin hem
kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer
vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olarak belirlenmiş
olması gerekir. 70. Bu bağlamda söz konusu KHK’nın ek 26. maddesinde
anılan madde kapsamında personel istihdamına ilişkin usul ve esasların açık,
net, anlaşılır, uygulanabilir
ve nesnel şekilde saptanmış olduğu
görüldüğünden dava konusu kural bu yönüyle bir belirsizlik içermemektedir. 71. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin
reddi gerekir. E. CBK’nın 18. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 563.
Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasına Eklenen (ç) Bendinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 72. Dava dilekçesinde özetle; kuralın genel bütçeden
yapılacak hazine yardımlarının Türk Standartları Enstitüsünün (TSE) gelirleri
arasına eklenmesini öngördüğü, verginin kanuniliği ilkesi gereği idarelerin
gelirlerinin kanunla düzenlenmesi gerektiği, “ Vergi Ödevi ”nin temel hak
ve özgürlükler arasında yer aldığı, münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen
konuların CBK ile düzenlenmesinin yasama yetkisinin devri ve Anayasa’daki CBK
ile düzenleme yetkisinin sınırlarının aşılması anlamına geldiği, kuralın 5018
sayılı Kanun’un 37. maddesinde açıkça düzenlenmiş bir konuyu düzenlediği
belirtilerek Anayasa’nın 7., 73. ve 104. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 73. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın 7. ve 73. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise
de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin
on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra
kapsamında yapılacaktır. 74. Kural, genel bütçeden yapılacak hazine yardımlarının
TSE’nin gelirleri arasında yer almasını öngörmektedir. 75 . TSE’nin
kurulmasına, teşkilatı ile görev ve yetkilerine ilişkin hususlar (4) numaralı
CBK’nın 549. ila 565. maddelerinde düzenlenmiştir. Bu kapsamda anılan CBK’nın
550. maddesinde TSE’nin Sanayi ve Teknoloji
Bakanlığı ile ilgili, tüzel kişiliğe sahip, özel hukuk hükümlerine göre
yönetilen, özel bütçeli bir kamu kurumu olduğu belirtilmiştir. Bu itibarla TSE’nin kamu
tüzel kişiliğine sahip bir kurum olduğu anlaşılmaktadır. 76. Daha önce de ifade edildiği üzere
Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca CBK ile kurulan bir kamu
tüzel kişiliğinin teşkilat yapısının da CBK ile düzenlenmesi mümkündür. 77. Bir tüzel kişiliğin gerçek anlamda kurulduğundan
bahsedebilmek için görevleri, teşkilat yapısı gibi unsurların da belirlenmesi
gerekmektedir. Teşkilat yapısı, görevleri, çalışma usulü gibi konular
düzenlenmeden bir kamu tüzel kişiliğinin faaliyette bulunması düşünülemez. Kamu
tüzel kişileri belli bir kamu hizmetini yerine getirmek amacıyla kurulur. Bu
hizmetin yerine getirilebilmesi için tüzel kişiliğin kurulması yeterli olmayıp
teşkilat yapısının oluşturulması, görev ve yetkilerinin de belirlenmesi gerekir (AYM, E.2018/124, K.2020/56, 15/10/2020, §
20). 78. Buna karşılık gelirlerinin belirlenmesi hususu bir
kamu tüzel kişiliğinin teşkilatlanmasının zorunlu unsurlarından biri olarak
kabul edilemez. Bu itibarla kamu tüzel kişiliğinin gelirlerinin belirlenmesi Anayasa’nın
CBK ile düzenlenebileceğini özel olarak öngördüğü konulardan değildir (aynı
yöndeki karar için bkz. AYM, E.2019/87, K.2022/158, 13/12/2022, § 138 ). 79. Kuralla belirlenen TSE’nin gelirlerinin Anayasa’nın 123. maddesinin birinci fıkrası uyarınca
münhasıran kanunla düzenlenmesi gerekmektedir. Bu itibarla kuralda Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı şekilde düzenleme
yapıldığı anlaşılmaktadır. 80. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır. İptali
gerekir. Kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
üçüncü cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca konu
bakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci, ikinci ve dördüncü cümleleri
yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. Kural, konu bakımından yetki yönünden
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı
görülerek iptal edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir. F. CBK’nın 24. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 603.
Maddesine Eklenen (2) Numaralı Fıkranın Birinci Cümlesinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 81. Dava dilekçesinde özetle; kamu görevlilerinin
kadrolarının ihdasının ve atanmasının münhasıran kanunla düzenlenmesi gerektiği
belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 6., 7., 8., 11., 104. ve 128. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 82. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın 6., 7., 8., 11. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de
CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra
kapsamında yapılacaktır. 83. Kural, Türkiye
İstatistik Kurumu (TÜİK) Başkanlığında başkana yardımcı olmak üzere altı başkan
yardımcısının atanabileceğini hükme bağlamaktadır. Bu itibarla kural, TÜİK’e
altı adet başkan yardımcısı kadrosunun ihdas edilmesi şeklinde bir düzenleme
getirmektedir. 84. Anayasa Mahkemesi bakanlıkların
ve bağlı kuruluşlarının, CBK ile kurulan kamu tüzel kişiliklerinin, Cumhurbaşkanlığı merkez teşkilatı ile Cumhurbaşkanlığına
bağlı kurum ve kuruluşların kadrolarının
ihdası ve iptaline ilişkin düzenlemelerin CBK’larla yapılmasının konu
bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygun olup olmadığı hususunu daha önceki
bazı kararlarında değerlendirmiştir. Bu kapsamda söz konusu kurum ve
kuruluşların kadrolarının ihdası ve iptaliyle ilgili düzenlemelerin idarenin
teşkilat yapısı ile ilgili olup yürütme yetkisine ilişkin konulardan olduğu,
Anayasa’da CBK ile düzenlenmesi yasaklanan haklar ve ödevlerle ilgisinin
bulunmadığı ve Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasının “Bakanlıkların
kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve
taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir” ile
Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrasının “Kamu tüzel kişiliği, kanunla
veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur” şeklindeki hükümleriyle bağlantılı
olarak Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine
aykırı bir yönünün de bulunmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2020/8, K.2021/25,
31/3/2021, §§ 17-22; E.2021/50, K.2021/89, 16/12/2021, §§ 18-23; E.2021/91,
K.2021/106, 30/12/2021, §§ 19-25; E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020, §§ 27, 28; E.2022/37,
K.2023/44, 9/3/2023, §§ 9,10). 85. (4) numaralı
CBK’nın 598. maddesi hükmüne göre Hazine ve
Maliye Bakanlığı ile ilişkili ve kamu tüzel
kişiliğine sahip bir kurum olan TÜİK’e kadro ihdas edilmesini öngören
dolayısıyla anılan Kurumun teşkilat yapısıyla ilgili bir düzenleme getiren dava
konusu kural yönünden, belirtilen kararlardan ayrılmayı gerektiren bir durum
bulunmamaktadır. 86. Bu itibarla kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı bir düzenleme
içermemektedir. 87. Kuralla aynı alanda hüküm ifade eden karşılaştırmaya esas olabilecek nitelikte, kanunla yapılan herhangi bir düzenleme tespit edilememiştir. Bu
itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya ilişkin olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır. 88. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin
YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR bu görüşe
katılmamışlardır. b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 89. Kuralla TÜİK’e altı adet başkan yardımcısı kadrosu ihdas edilmiştir. İhdas edilen kadro ve sayısı
açık, net ve anlaşılır bir şekilde düzenlendiğinden kuralda belirlilik ve
öngörülebilirlik ilkelerine aykırılık bulunmamaktadır. 90. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin
reddi gerekir. G. CBK’nın 26. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’ya Eklenen
608/A Maddesinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 91. Dava dilekçesinde özetle; kuralın 375 sayılı KHK’nın
ek 30. maddesinde açıkça düzenlenen bir konuya ilişkin olduğu, kanunda açıkça
düzenlenmiş bir alanda CBK çıkarılamayacağı yolundaki anayasal hükmün söz
konusu alanda kanun eliyle dahi bu tür bir yetkinin CBK’ya tanınamayacağı
şeklinde anlaşılması gerektiği, CBK ile ihdas edilen kadrolarda istihdam
edilecek olan kamu görevlilerine verilecek olan mali hakların kanunla
belirlenmesi gerektiği, 375 sayılı KHK’nın ek 30. maddesinin iptali talebiyle
açılan davanın derdest olduğu, yürütme yetkisi ve görevinin anayasal sınırların
dışına çıkılmadan icra edilmesi gerektiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 6.,
8., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 92. Dava dilekçesinde konu bakımından
yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 6., 8. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu
ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki
inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 93. Kural, TÜİK’te
görev yapan teftiş başkanı, istatistik daire başkanı, istatistik grup başkanı
ve istatistik grup müdürünün sırasıyla, mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer
özlük hakları bakımından 375 sayılı KHK’nın ek 30. maddesi uyarınca bağımsız
genel müdürlük teftiş kurulu başkanı, gelir idaresi daire başkanı, gelir
idaresi grup başkanı ve gelir idaresi grup müdürüne denk olduğunu
öngörmektedir. 94. Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesinde Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın
Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri
ile Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin CBK’yla
düzenlenemeyeceği, üçüncü cümlesinde ise münhasıran kanunla düzenlenmesi
öngörülen konularda CBK çıkarılamayacağı hüküm altına alınmıştır. 95. Anayasa Mahkemesi
memurlar ve diğer kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarıyla ilgili
hükümlerin mülkiyet hakkına ilişkin düzenleme içerdiğine, özlük işlerinin de
Anayasa’nın 128. maddesi gereğince kanunla düzenlenmesi gerektiğine bu nedenle
bu hususların Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve
üçüncü cümleleri uyarınca CBK ile düzenlenemeyeceğine karar vermiştir (AYM, E.2018/123,
K.2022/138, 9/11/2022, §§ 74-79). Dava
konusu kuralda da TÜİK’teki teftiş başkanı,
istatistik daire başkanı, istatistik grup başkanı ve istatistik grup müdürü
kadrolarının mali ve sosyal haklarıyla diğer özlük işlerine ilişkin düzenlemeye
yer verildiğinden anılan karardan ayrılmayı gerektiren bir durum
bulunmamaktadır. 96. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırıdır.
İptali gerekir. Kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca
konu bakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci ve dördüncü cümleleri
yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. Kural, konu bakımından yetki yönünden
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine
aykırı görülerek iptal edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir. Ğ. CBK’nın 27.
Maddesiyle (4) Numaralı CBK’ya Eklenen 610/A Maddesinin İncelenmesi 1. Birinci
Cümle a. Anlam ve
Kapsam 97. Kuralla TÜİK’te 375 sayılı KHK’nın ek 24. maddesine
göre müfettiş ve müfettiş yardımcısı istihdam edilebileceği hüküm altına
alınmıştır. 98. Kuralın atıfta
bulunduğu 375 sayılı KHK’nın ek 24. maddesinin birinci fıkrasında bakanlıklar
ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmasına ilişkin CBK’larda
öngörülmesi kaydıyla bakanlık, kurum ya da birim düzeyinde müfettiş, denetmen,
denetçi, kontrolör, aktüer ile müfettiş yardımcısı, denetmen yardımcısı,
denetçi yardımcısı, aktüer yardımcısı ve stajyer kontrolör istihdam
edilebileceği düzenlenmiştir. 99. Anılan maddenin
ikinci fıkrasında merkez teşkilatına ait kadro veya pozisyonlarda istihdam
edilecekler hakkında 657 sayılı Kanun’un ek 41. maddesinin ikinci, üçüncü ve
dördüncü fıkraları ile yabancı dil şartı hariç olmak üzere beşinci fıkrasında
yer alan hükümlerin kıyasen uygulanacağı belirtilmiştir. Söz konusu Kanun’un ek
41. maddesinin ikinci fıkrasında uzman yardımcılığına atanabilmek için gerekli
şartlar belirlenmiş, üçüncü fıkrasında uzman yardımcılarının mesleğe özel
yarışma sınavı ile alınacağı düzenlenmiş, beşinci fıkrasında uzman
yardımcılığına atananların en az üç yıl çalışmış olma ve hazırlayacakları
uzmanlık tezinin kabul edilmesi şartıyla yeterlik sınavına girmeye hak kazanacakları
kurala bağlanmıştır. 100. Anılan KHK’nın ek 24. maddesinin üçüncü fıkrasında
taşra teşkilatına ait kadro veya pozisyonlarda istihdam edilecekler hakkında
657 sayılı Kanun’un ek 41. maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile
yabancı dil ve tez şartı hariç olmak ve yeterlik sınavı yazılı ve sözlü
aşamalardan oluşmak üzere beşinci fıkrada yer alan hükümlerin kıyasen
uygulanacağı öngörülmüştür. 101. KHK’nın ek 24. maddesinin dördüncü fıkrasında bu
madde kapsamında istihdam edilen yardımcı veya stajyerlerden, verilen ilave
süre içerisinde tezlerini sunmayan veya ikinci defa hazırladıkları tezleri de
kabul edilmeyenlerin, ikinci sınavda da başarı gösteremeyen veya sınav hakkını
kullanmayanların, yardımcı veya stajyer unvanını kaybedecekleri ve kurumlarında
durumlarına uygun kadro veya pozisyonlara atanacakları düzenlenmiştir. 102. Söz konusu maddenin altıncı fıkrasında bu madde
kapsamında istihdam edilecek personelin mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri,
yarışma ve yeterlik sınavları, çalışma usul ve esasları, hizmetin gerektirmesi
hâlinde birim veya görev yeri itibarıyla yer değiştirme esasları ile diğer
hususların kurumlarınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenmesi öngörülmüştür. b. İptal
Talebinin Gerekçesi 103. Dava dilekçesinde özetle; kuralın CBK’nın 26.
maddesiyle (4) numaralı CBK’ya eklenen 608/A maddesine yönelik gerekçelerle
Anayasa’nın 6., 8., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu i. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 104. Dava dilekçesinde konu bakımından
yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 6., 8. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu
ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki
inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 105. (4) numaralı CBK’nın 235. maddesinin (4) numaralı
fıkrasında yer alan “ …personel… ”
ibaresinin konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi bölümünde Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümleleri bakımından
yapılan incelemeye ilişkin olarak belirtilen gerekçeler dava konusu kural için
de geçerlidir. 106. Diğer yandan 375 sayılı KHK’nın ek 24. maddesinin birinci fıkrasında anılan
madde uyarınca personel istihdam edilmesi,
ilgili kurumun teşkilatlanmasına ilişkin CBK’da bu hususun öngörülmüş olması
şartına bağlanmıştır. Başka bir ifadeyle 375 sayılı KHK’nın ek 24. maddesi
TÜİK’te anılan madde kapsamında müfettiş ve
müfettiş yardımcısı istihdam edilmesine yönelik doğrudan bir düzenleme
öngörmemektedir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya
ilişkin olmadığı anlaşılmaktadır. 107. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı
değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin
YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR bu görüşe
katılmamışlardır. ii. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 108. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi
uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden incelenmiştir. 109. (4) numaralı CBK’nın 235. maddesinin (4) numaralı fıkrasında yer alan “ …personel… ” ibaresinin içerik yönünden Anayasa’ya
uygunluk denetimi bölümünde belirtilen gerekçeler dava konusu kural bakımından
da geçerlidir. 110. Bu bağlamda 375 sayılı KHK’nın ek 24. maddesinde
anılan madde kapsamında personel istihdamına ilişkin usul ve esasların açık,
net, anlaşılır, uygulanabilir
ve nesnel şekilde saptanmış olduğu
görüldüğünden dava konusu kural bu yönüyle bir belirsizlik içermemektedir. 111. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin
reddi gerekir. 2. İkinci Cümle a. İptal Talebinin Gerekçesi 112. Dava dilekçesinde
özetle; kuralın CBK’nın 26. maddesiyle (4) numaralı CBK’ya eklenen 608/A
maddesine yönelik gerekçelerle Anayasa’nın 6., 8., 104. ve 128. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 113. Dava dilekçesinde konu bakımından
yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 6., 8. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu
ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki
inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 114. Kural, TÜİK’te 375 sayılı KHK’nın ek 24. maddesine
göre istihdam edilen müfettiş ve müfettiş yardımcılarının mali ve sosyal hak ve
yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından anılan KHK’nın ek 30. maddesi
uyarınca bağımsız genel müdürlük müfettiş ve müfettiş yardımcılarına denk
olduğunu öngörmektedir. 115. CBK’nın 26.
maddesiyle (4) numaralı CBK’ya eklenen 608/A maddesinin Anayasa’ya uygunluk denetimi bölümünde belirtilen gerekçeler dava
konusu kural yönünden de geçerlidir. 116. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırıdır.
İptali gerekir. Kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca
konu bakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci ve dördüncü cümleleri
yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. Kural, konu bakımından yetki yönünden
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine
aykırı görülerek iptal edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir. H. CBK’nın 45.
Maddesiyle Ekli (1) Sayılı Liste'de Yer Alan Kadroların İptal Edilerek (2)
Numaralı CBK’nın Eki (I) Sayılı Cetvel'in İlgili Bölümlerinden Çıkarılmasının;
Ekli (2) Sayılı Liste'de Yer Alan Kadroların İhdas Edilerek (2) Numaralı
CBK’nın Eki (I) Sayılı Cetvel 'in İlgili Bölümlerine Eklenmesinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 117. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Maden ve Petrol
İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) ile TÜİK’in merkez ve taşra teşkilatlarında
genel idare esaslarına göre yürütülmekte olan kamu hizmetlerinin gerektirdiği
asli ve sürekli görevleri ifa eden yönetici ve personellerin kadrolarının ihdas
ve iptaline ilişkin olması nedeniyle münhasıran kanunla düzenlenmesi gerektiği,
Anayasa’nın CBK çıkarma yetkisine ilişkin olarak konu bakımından öngördüğü
sınırların aşıldığı, yasama yetkisinin devredilemezliği ilkesinin ihlal
edildiği, yürütme yetkisi ve görevinin anayasal sınırların dışına çıkılmadan
icra edilmesinin gerektiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile
2., 6., 7., 8., 11., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu
Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 118. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7., 8., 11. ve 128. maddelerine de
aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki
kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu
husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 119. Kural, MAPEG ve TÜİK’e ilişkin olarak bir kısım kadroların iptal edilerek (2) numaralı CBK’nın eki (I) Sayılı Cetvel'in ilgili
bölümlerinden çıkarılmasını ve aynı kurumlara ilişkin olarak bir kısım
kadroların ihdas edilerek
(2) numaralı CBK’nın eki (I) Sayılı Cetvel’in ilgili bölümlerine eklenmesini öngörmektedir. 120. CBK’nın 24.
maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 603. maddesine eklenen (2) numaralı fıkranın
birinci cümlesinin konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi
bölümünde Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve
üçüncü cümleleri bakımından yapılan incelemeye ilişkin olarak belirtilen
hususlar dava konusu kural için de geçerlidir. 121. Bu itibarla Hazine
ve Maliye Bakanlığı ile ilişkili ve kamu
tüzel kişiliğine sahip bir kurum olan TÜİK ile (4) numaralı CBK’nın 766.
maddesine göre Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına bağlı ve kamu tüzel
kişiliğine sahip bir kurum olan MAPEG’e ilişkin olarak kadro ihdası ve iptalini
öngören kural, Anayasa’nın 104. maddesinin
on yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı bir
düzenleme içermemektedir. 122. Kuralla aynı alanda hüküm ifade eden karşılaştırmaya esas olabilecek nitelikte, kanunla yapılan herhangi bir düzenleme tespit edilememiştir. Bu
itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya ilişkin olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır. 123. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir.
İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin
YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR bu görüşe
katılmamışlardır. b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 124. CBK’nın 24.
maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 603. maddesine eklenen (2) numaralı fıkranın
birinci cümlesinin içerik yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi bölümünde
belirtilen gerekçeler dava konusu kural bakımından da geçerlidir. 125. Bu itibarla MAPEG’e ve TÜİK’e ilişkin olarak ihdas
ve iptal edilen kadro ve sayıları açık, net ve anlaşılır bir şekilde
düzenlendiğinden kuralda belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırılık
bulunmamaktadır. 126. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. I. CBK’nın Geçici 1. Maddesinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 127. Dava dilekçesinde özetle; kamu görevlilerinin görevlerine son verilmesiyle ilgili
düzenlemenin münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken bir alana ilişkin olduğu
belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 104. ve
128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 128. Dava
dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 128. maddesine
de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki
kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu
husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 129. Kural, maddenin yürürlüğe girdiği 8/4/2020 tarihinde
TÜİK Daire Başkanı ve Destek Hizmetleri Daire Başkanı kadrolarında bulunanların
görevlerinin başkaca bir işleme gerek kalmaksızın sona ereceğini, bunlar
hakkında 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (3)
numaralı Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama
Usûllerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 6. maddesi hükümlerine göre
işlem tesis edileceğini, 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK’nın geçici 1.
maddesinin dördüncü fıkrası hükümlerinin saklı olduğunu hükme bağlamıştır. 130. Kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilat yapısı içinde
yer alan kadro unvanlarındaki değişikliklere bağlı olarak söz konusu kadrolarla
ilgili olarak gerçekleştirilen atama veya göreve son verme işlemleri de
idarenin teşkilat yapısıyla ilgili düzenlemelerin bir sonucudur. Bu itibarla CBK’nın
24. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 603. maddesine eklenen (2) numaralı
fıkranın birinci cümlesinin konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygunluk
denetimi bölümünde kadro ihdası ve iptaline
ilişkin düzenlemelerin CBK’larla yapılmasının anayasallığına ilişkin olarak
yapılan değerlendirmeler bu tür düzenlemeler
bakımından da aynen geçerlidir. 131. TÜİK’in merkez teşkilatında “ TÜİK Daire Başkanı ”
ve “ Destek Hizmetleri Daire Başkanı ” kadroları yer almaktayken söz
konusu kadrolar, CBK’nın 45. maddesiyle iptal
edilmiştir. Anılan kadroların iptal edilmesine bağlı olarak, o kadrolardaki
görevi yürüten kişilerin görevlerinin sona ermesini öngören, dolayısıyla
TÜİK’in teşkilat yapısıyla ilgili bir düzenleme getiren kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı bir düzenleme içermemektedir. 132. Kuralın kapsamına giren konuda kanunla yapılan
herhangi bir düzenlemeye rastlanmamıştır. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça
düzenlenen bir konuya ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 133. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin
YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR bu görüşe
katılmamışlardır. b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 134. Kuralın
hem kişiler hem de idare yönünden açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir bir
şekilde düzenlendiği, bu itibarla belirlilik ilkesine aykırı bir yönünün
bulunmadığı anlaşılmıştır. 135. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin
reddi gerekir. IV. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 136. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasında kanunun,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün
belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmaması
sonucunu doğuruyorsa bunların da Anayasa Mahkemesince iptaline karar
verilebileceği öngörülmektedir. 137. CBK’nın 7.
maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 234. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
değiştirilen (t) bendinin “… kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel
kişilerden işletme ve girişimcilere ait bu hususlara ilişkin her türlü bilgi ve
veriyi almak ve analiz etmek, raporlamak,…” bölümünün iptali nedeniyle anılan bendin
uygulanma imkânı kalmayan “ …ilgili mevzuatı çerçevesinde gerçek ve tüzel
kişilerle paylaşmak. ” bölümünün de 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4)
numaralı fıkrası gereğince iptali gerekir. V. İPTAL KARARININ
YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 138. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “ Kanun,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez. ” denilmekte, 6216 sayılı Kanun’un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanarak Mahkemenin gerekli
gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının
yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği
belirtilmektedir. 139. CBK’nın; 7. maddesiyle (4) numaralı
CBK’nın 234. maddesinin (1) numaralı fıkrasının değiştirilen (t) bendinin “ …kamu
kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerden işletme ve girişimcilere
ait bu hususlara ilişkin her türlü bilgi ve veriyi almak ve analiz etmek,
raporlamak, ilgili mevzuatı çerçevesinde
gerçek ve tüzel kişilerle paylaşmak. ”
bölümünün, 18. maddesiyle (4)
numaralı CBK’nın 563. maddesinin (1) numaralı fıkrasına eklenen (ç) bendinin, 26. maddesiyle (4) numaralı CBK’ya eklenen 608/A
maddesinin, 27. maddesiyle (4) numaralı
CBK’ya eklenen 610/A maddesinin ikinci cümlesinin i ptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu
yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden iptal kararının ortaya çıkardığı
hukuki boşluğun doldurulabilmesi amacıyla TBMM tarafından gerekli
düzenlemelerin yapılması için Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla
6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu maddeye,
bende, cümleye ve bölüme ilişkin iptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete’de
yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VI. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 140. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralların
uygulanmaları hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğabileceği
belirtilerek yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir. 7/4/2020 tarihli ve (58) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar
ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; A. 1. 7.
maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve
30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı,
İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 234. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının değiştirilen (t) bendinin “…k amu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerden
işletme ve girişimcilere ait bu hususlara ilişkin her türlü bilgi ve veriyi
almak ve analiz etmek, raporlamak ,…” bölümüne, 2. 18. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 563. maddesinin (1) numaralı
fıkrasına eklenen (ç) bendine, 3. 26. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen 608/A maddesine, 4. 27. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen 610/A maddesinin ikinci
cümlesine, yönelik iptal hükümlerinin yürürlüğe
girmelerinin ertelenmeleri nedeniyle bu maddeye, bende, cümleye ve bölüme
ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE, B. 1. 6.
maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin ; a. 232. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının değiştirilen (b) bendine, b. 232. maddesinin
(1) numaralı fıkrasına eklenen (d) bendinin “… yerli ve yabancı sermayeli şirketlerin
kurulması, iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu işletmelere katkı sağlayacak
kaynakların temin edilmesi ,…” bölümüne, 2. 8. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 235. maddesinin (4) numaralı
fıkrasında yer alan “…yabancı uzmanlar…” ibaresinin “…personel…” şeklinde değiştirilmesine, 3. 24. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 603. maddesine eklenen (2)
numaralı fıkranın birinci cümlesine, 4. 27. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen 610/A maddesinin birinci
cümlesine, 5 . 45 . maddesi yle; a . Ekli (1) Sayılı
Liste'de yer alan kadroların iptal edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvel'in ilgili bölümlerinden çıkarılmasına, b. Ekli (2) Sayılı
Liste'de yer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvel 'in ilgili bölümlerine eklenmesine, 6. Geçici 1.
maddesine, yönelik iptal talepleri 25/1/2023 tarihli ve E.2020/48,
K.2023/11 sayılı kararla reddedildiğinden, bu maddeye, bende, bölüme,
cümlelere, eklemeye, değişikliğe ve çıkarmaya ilişkin yürürlüğün durdurulması
taleplerinin REDDİNE, 25/1/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. VII. HÜKÜM 7/4/2020 tarihli ve (58) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar
ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; A. 6. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı,
İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin ; 1. 232. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının değiştirilen (b) bendinin konu bakımından yetki yönünden ve
içeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE , M. Emin KUZ’un karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 2. 232. maddesinin
(1) numaralı fıkrasına eklenen (d) bendinin “… yerli ve yabancı sermayeli şirketlerin
kurulması, iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu işletmelere katkı sağlayacak
kaynakların temin edilmesi ,…” bölümünün; a. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, M. Emin KUZ’un karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, b. İçeriği
itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ ile Yusuf Şevki
HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, B. 7. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 234. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının değiştirilen (t) bendinin; 1. “…k amu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel
kişilerden işletme ve girişimcilere ait bu hususlara ilişkin her türlü bilgi ve
veriyi almak ve analiz etmek, raporlamak ,…” bölümünün konu
bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal
hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası
gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA
YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, 2. “...ilgili
mevzuatı çerçevesinde gerçek ve tüzel kişilerle paylaşmak.” bölümünün 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası
gereğince İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216
sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ
GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, C. 8. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 235. maddesinin (4) numaralı
fıkrasında yer alan “…yabancı uzmanlar…” ibaresinin “…personel…” şeklinde değiştirilmesinin; 1. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin
YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2. İçeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, Ç. 18. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 563. maddesinin (1) numaralı
fıkrasına eklenen (ç) bendinin konu
bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal
hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince
KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE
GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, D. 24. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 603. maddesine eklenen (2)
numaralı fıkranın birinci cümlesinin; 1. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin
YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2. İçeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, E. 26. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen 608/A maddesinin konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna
ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı
fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY
SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, F. 27. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen 610/A maddesinin; 1. Birinci
cümlesinin; a. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına
ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM,
M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, b. İçeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, 2. İkinci
cümlesinin konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın
153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3)
numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK
DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, G . 45 . maddesi yle; 1 . Ekli (1) Sayılı
Liste'de yer alan kadroların iptal edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvel'in ilgili bölümlerinden çıkarılmasının; a. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin
YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, b. İçeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, 2. Ekli (2) Sayılı
Liste'de yer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvel 'in ilgili bölümlerine eklenmesinin; a. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin
YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, b. İçeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, Ğ. Geçici 1.
maddesinin; 1. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin
YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2. İçeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, 25/1/2023 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz
çoğunluğu (58) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK) 8. maddesiyle
(4) numaralı CBK’nın 235. maddesinin değiştirilen (4) numaralı fıkrasının, 24.
maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 603. maddesine eklenen (2) numaralı fıkranın
birinci cümlesinin, 27. maddesiyle (4) numaralı CBK’ya eklenen 610/A
maddesinin, 45. maddesiyle ekli (1) sayılı listede yer alan kadroların iptal edilerek
(2) numaralı CBK’nın eki (I) sayılı Cetvelin ilgili bölümünden çıkarılması ve
ekli (2) sayılı listede ye alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı CBK’nın
eki (I) sayılı Cetvelin ilgili bölümlerine eklenmesinin, geçici 1. maddesinin
konu bakımından; 6. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 232. maddesinin (1)
numaralı fıkrasına eklenen (d) bendinin “… yerli ve yabancı sermayeli
şirketlerin kurulması, iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu işlemlere katkı
sağlayacak kaynakların temin edilmesi ,…” bölümünün ise içerik yönünden
Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vermiştir. A. Konu
Bakımından Yetki Yönünden 2. CBK’nın dava konusu
8. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 235. maddesinin (4) numaralı fıkrası “ Başkanlıkta
375 sayılı kanun Hükmünde Kararnamenin [KHK] ek 26 ncı maddesine göre personel
istihdam edilir ” şeklinde değiştirilmiştir. Kuralın atıf yaptığı 375 sayılı
KHK’nın ek 26. maddesinde özel bilgi ve uzmanlık gerektiren geçici mahiyetteki
işlerde tam zamanlı, kısmî zamanlı veya projelerle sınırlı olarak sözleşmeyle
yerli ve yabancı personelin çalıştırılabilmesine, bu personele ödenecek ücretin
belirlenmesine, personelin niteliklerine, tabi olacakları sigorta hukukuna,
kendileriyle yapılacak sözleşmenin süresi ve esaslarına yönelik hükümlere yer
verilmektedir. 3. Dava konusu kural,
istihdam edilecek personelin alacağı azami ücretin belirlenmesini de kapsadığı
için mülkiyet hakkını düzenleyen bir CBK hükmü mahiyetindedir. Diğer yandan
kural, sadece mülkiyet hakkını değil, aynı zamanda istihdam edilecek personelin
Anayasa’nın 48. ve 49. maddelerinde güvenceye alınan çalışma hakkı ve sözleşme
özgürlüğünü de ilgilendirmektedir. Söz konusu hak ve özgürlüklere yönelik sınırlamaların Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca kanunla yapılması gerekmektedir. Dolayısıyla
kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü
cümlelerine aykırıdır (benzer yönde bkz. AYM, E.2020/28, K.2022/156,
13/12/2022, Karşıoy Gerekçesi). 4. CBK’nın dava konusu
27. maddesiyle (4) numaralı CBK’ya eklenen 610/A maddesi uyarınca “ Başkanlıkta
375 sayılı kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesine göre müfettiş ve
müfettiş yardımcısı istihdam edilebilir .” 375 sayılı KHK’nın ek 24.
maddesinde ve onun atıf yaptığı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ek 41.
maddesinin ilgili hükümlerinde, diğer memur ve kamu görevlileri yanında,
müfettiş yardımcılarının kamu hizmetine girişine ve bu hizmete girdikten sonra
müfettiş olarak atanmak için sahip olmaları gereken niteliklere ilişkin
hususlar düzenlenmektedir. 5. Dolayısıyla yaptığı
atıf nedeniyle kural, Başkanlıkta istihdam edilebilecek olan müfettiş
yardımcıları bakımından kamu hizmetine giriş şartları ile müfettişler
bakımından göreve atanmak için gerekli nitelikleri de düzenlemiş olmaktadır. Bu
sebeple kural müfettişler yönünden Anayasa’nın münhasıran kanunla
düzenlenmesini öngördüğü konuda (m. 128), müfettiş yardımcıları yönünden de
kamu hizmetine girme hakkına (m. 70) ilişkin düzenleme yaptığı için Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırıdır
(aynı yönde bkz. (AYM, E.2018/123, K.2022/138, 09/11/2022, Karşıoy Gerekçesi,
§§ 13-19). 6. CBK’nın dava konusu
24. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 603. maddesine eklenen (2) numaralı
fıkranın birinci cümlesi “ Başkanlıkta, Başkana yardımcı olmak üzere altı
Başkan Yardımcısı atanabilir ” şeklindedir. Bunun yanında CBK’nın 45.
maddesiyle ekli (1) sayılı listede yer alan kadroların iptal edilerek (2)
numaralı CBK’nın eki (I) sayılı Cetvelin ilgili bölümünden çıkarılması ve ekli
(2) sayılı listede ye alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı CBK’nın eki
(I) sayılı Cetvelin ilgili bölümlerine eklenmesi öngörülmektedir. Öte yandan
CBK’nın geçici 1. maddesi uyarınca maddenin yürürlüğe girdiği tarihte TÜİK
Daire Başkanı ve Destek Hizmetleri Daire Başkanı kadrolarında bulunanların
görevlerinin başkaca bir işleme gerek kalmaksızın sona ermesi, bunlar hakkında
(3) numaralı CBK’nın 6. maddesine göre işlem yapılması ve 703 sayılı KHK’nın
geçici 1. maddesinin dördüncü fıkrası hükümlerinin saklı olması
öngörülmektedir. 7. Anayasa Mahkemesinin
2018/119 esas sayılı kararına ilişkin muhalefet şerhinde açıkladığımız üzere, kamu
kurum ve kuruluşlarında kadro ihdasına ve iptaline yönelik hususlar bütçe
hakkıyla ilgisi, başta mülkiyet hakkı olmak üzere temel hak ve hürriyetlere
ilişkin olması ve münhasıran kanunla öngörülen bir konu olması nedeniyle CBK
ile düzenlenemez. Dolayısıyla bu yönde düzenleme yapan CBK hükümleri
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü
cümlelerine aykırılık teşkil eder (bkz. AYM, E.2018/119, K.2020/25, 11/06/2020, Karşıoy Gerekçesi , §§ 14-36; E. 2020/8, K. 2021/25, 31/3/2021, Karşıoy
Gerekçesi). Bu gerekçelerle kadro ihdası ve iptali içeren dava konusu kurallar
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü
cümlelerine aykırıdır. 8. Öte
yandan, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine göre
“ Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz ”. Anayasa’nın 128. maddesi
gereğince kamu görevlilerinin “ atanmaları ”na ilişkin hususlar münhasıran
kanunla düzenlenmesi gereken konulardandır. Bu sebeple maddenin yürürlüğe
girdiği tarihte bazı kadrolarda bulunanların görevlerinin başkaca bir işleme
gerek kalmaksızın sona ermesini öngören CBK’nın dava konusu geçici 1. maddesi
de Anayasa’ya aykırıdır (aynı yönde muhalefet gerekçemiz için bkz. AYM,
E.2020/8, K.2021/25, 31/03/2021, Karşıoy Gerekçesi, § 18). B.İçerik Yönünden 9. CBK’nın dava konusu
6. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 232. maddesinin (1) numaralı fıkrasına
eklenen (d) bendi uyarınca “… yerli ve yabancı sermayeli şirketlerin
kurulması, iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu işlemlere katkı sağlayacak
kaynakların temin edilmesi ,…” Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme
ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) icra komitesinin görevleri arasında
sayılmaktadır. 10. Anayasa
Mahkemesinin kararlarında sıklıkla vurgulandığı üzere hukuk devletinin temel
unsurlarından olan hukuki belirlilik ilkesi uyarınca kanuni
düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve
kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel
olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem
içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin
sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının
öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven
duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici
yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§
153, 154; AYM, E. 2020/15, K. 2020/78, 24/12/2020, § 10; İ.K. [GK], B.
No: 2019/20904, 15/4/2021, § 47). 11. Hukuki belirlilik
ve güvenlik ilkelerinin yürütmenin ilk elden düzenleyici işlemi olan CBK’lar
bakımından da geçerli olduğu izahtan varestedir. Bu anlamda CBK ile
düzenlenebilecek bir konuda Cumhurbaşkanı tarafından usulüne uygun, şekil
şartlarını taşıyan bir Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin çıkarılması yeterli
değildir. CBK hükümlerinin keyfi uygulamalara izin vermeyecek şekilde açık,
belirli ve herkes için öngörülebilir nitelikte olması zorunludur. 12. Diğer yandan
konuya ilişkin her ayrıntının mutlaka CBK’da düzenlenmesi gerekmez. Kanun
koyucunun bazı durumlarda yaptığı gibi, CBK koyucu da düzenlediği konuya
ilişkin genel çerçeveyi, temel kural, ilke, esas ve şartları belirledikten
sonra idare tekniği ve uzmanlığa dair diğer hususların düzenlenmesini alt idari
işlemlere bırakabilir. Bu şartları taşımayan bir CBK hükmü konu bakımından Anayasa’ya
uygun olsa bile içerik yönünden Anayasa’ya aykırı olacaktır. 13. Dava konusu CBK
hükmü tam da böyle bir kuraldır. Zira kural KOSGEB’in “ yerli ve yabancı
sermayeli şirketlerin kurulması, iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu işlemlere
katkı sağlayacak kaynakların temin edilmesi ” kararlarını alma görev ve
yetkisine sahip olduğunu belirtmekte, bunun dışında söz konusu şirketlerin
kurulmasına, iştirake ve kaynakların teminine ilişkin usul ve esaslar hakkında
herhangi bir düzenlemeye yer vermemektedir. Başka bir ifadeyle, iptali istenen
kural, kurulacak ve/veya iştirak edilecek şirketlerin türü, mali durumu ve
faaliyet yürüttüğü alanlar gibi konularda herhangi bir sınırlama getirmediği
gibi, söz konusu iştirakin bilhassa yabancı sermayeli şirketler yönünden hangi
hukuka tabi olacağına dair bir düzenleme ya da herhangi bir kanuna atıf da
içermemektedir. 14. Sonuç olarak, dava
konusu kural hiçbir çerçeve çizmeden, temel ilke, esas ve şartları belirlemeden
KOSGEB’in icra komitesinin kararıyla yerli ve yabancı sermayeli şirketlerin
kurulması, iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu işlemlere katkı sağlayacak
kaynakların temin edilmesi ne imkân sağladığı, bu konudaki düzenlemeyi
(zımnen de olsa) diğer düzenleyici işlemlere bıraktığı için içerik yönünden
Anayasa’nın 2. maddesine ve 106. maddesinin on birinci fıkrasına aykırılık
teşkil etmektedir (benzer yönde bkz. AYM, E.2019/96, K.2022/17, 24/02/2022,
Karşıoy Gerekçesi, §§ 9-24). 15. Yukarıda (A) ve
(B) başlığı altında açıklanan gerekçelerle kuralların Anayasa’ya aykırı
olduğunu ve iptal edilmeleri gerektiğini düşündüğümden çoğunluğun red yönündeki
kararına katılmıyorum. Başkan Zühtü ARSLAN KARŞIOY GEREKÇESİ 1 . CBK’nın 6. maddesiyle eklenen, 4 Sayılı CBK’nın
232. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin içeriğinin denetlenmesi
yönünden : Hukuk devleti ilkesi uyarınca kamu tüzel kişilerinin
yürütecekleri kamu hizmetlerine ilişkin yasal düzenlemelerin kamu yararını
gözetmesi gerekir. Kuralla KOSGEB’e kuruluş amacı doğrultusunda küçük ve orta
ölçekli işletmelere hizmet etmek üzere yerli ve yabancı sermaye şirketlerinin
kurulması, iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu işletmeler için kaynak
sağlanması konularında İcra Komitesi’ne yetki verilmektedir. Bu anlamda kuralın meşru amacının bulunduğu kabul edilmelidir. Bununla birlikte hukuk
devleti ilkesi yönünden kuralın ayrıca keyfiliğe karşı güvenceleri içermesi,
belirsiz ve öngörülemez olmaması gerekmektedir. Belirlilik ilkesi yasal
düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve
kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmasını,
ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesini
ifade etmektedir (AYM, E. 2013/39, K. 2013/65, 22/5/2013; İ.K. [GK],
B.No: 2019/20904, 15/4/2021, § 47). Nitekim incelenen kuralda yalnızca İcra
Komitesi’nin kullanacağı yetkilerden söz edilmesine karşın, bu yetkilerin
kapsamına ve hangi hal ve şartlarda kullanılması gerektiğine ilişkin bir
çerçeve çizilmemiştir. Dolayısıyla idareye kapsamı belirsiz geniş bir yetki
devrine neden olan kuralın içerik yönünden Anayasa’nın 2. maddesine aykırı
olduğu görüşündeyim. Diğer taraftan idareye kapsamı belirlenmeyen geniş bir
yetki verilmesi, Anayasa’da CBK ile düzenleme yetkisi verilen konularda CBK’ya
ilişkin asli yetkinin idareye bırakılmış olması dolayısıyla da Anayasa’ya
aykırılığa neden olmaktadır. 2. CBK’nın 6. maddesiyle 4 sayılı CBK’nın değiştirilen
4. fıkrasındaki yabancı uzmanlar ibaresinin “personel” olarak değiştirilmesi : İptali istenen kuralda 375 sayılı KHK’nın ek 26. maddesi kapsamında personel
istihdam edilebileceği belirtilerek, anılan düzenlemedeki bu personele
verilecek ücretlere de atıf yapılmaktadır. Dolayısıyla incelenen ibare aslında
personelin ücretini de belirleyici niteliktedir. Personel ücretlerine ilişkin
düzenlemeler ise Anayasanın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet
hakkıyla ilgilidir. Bilindiği üzere Anayasanın 104. maddesinin 17. fıkrasının
2. cümlesinde temel hak ve özgürlüklerle ilgili hususların CBK ile
düzenlenemeyeceği belirtilmektedir. Bu durumda kuralın yasak alanda düzenleme
yaptığı anlaşıldığından konu bakımından iptal edilmesi gerekmektedir. 3. CBK’nın 24. maddesiyle eklenen, 4 Sayılı CBK’nın
603. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi : Kural ile Başkan’a
yardımcı olmak üzere altı başkan yardımcısı atanabileceği düzenlenmektedir. Bu
düzenleme kadro ihdası mahiyetindedir. Bu konuda E. 2021/91 - K. 2021/106
sayılı karara yazdığım karşıoy gerekçesinde yer alan görüşüm doğrultusunda
kuralın konu bakımından Anayasa’ya aykırı olduğu için iptal edilmesi
gerektiğini düşünmekteyim. 4. CBK’nın 27. maddesiyle eklenen, 4 Sayılı CBK’nın
610/A. maddesi : Madde ile Başkanlık’ta istihdam edilecek müfettiş ve
müfettiş yardımcıları ile bunların sosyal hakları ve özlük hakları
düzenlenmektedir. Özlük haklara ilişkin düzenlemeler öncelikle mülkiyet hakkına
yöneliktir. Anayasanın 104. maddesinin 17. fıkrasının 2. cümlesinde temel hak
ve özgürlüklerle ilgili hususların CBK ile düzenlenemeyeceği belirtilmektedir.
Bu nedenle kural yasak alanda düzenleme yaptığı için iptali gerekmektedir. Öte
yandan müfettiş ve müfettiş yardımcıları yönünden ise atıf yapılan kurallar
kapsamında Mahkememizin daha önce karara bağlanan 2020/7 Esas sayılı dosyasında
yazdığım karşıoydaki gerekçelerle Anayasanın 104. maddesinin 17. fıkrasının 3. cümlesinde
belirtilen yasağa aykırılık dolayısıyla da konu bakımından iptal edilmesi
gerektiğini düşünmekteyim. 5. CBK’nın, 2 Sayılı CBK’nın I Sayılı Cetvelinde
değişiklik ve ekleme yapan 45. maddesi : Kural ile bir kısım kadroların
iptal edilerek I sayılı Cetvelin ilgili kısmından çıkarılıp 2 sayılı listede
yer alan kadroların ihdas edilerek 2 sayılı CBK’nın eki I sayılı Cetvelin
ilgili bölümüne eklenmesi düzenlenmiştir. Kadro iptali ve ihdasıyla ilgili olan
bu düzenlemede konu bakımından yasak alanda düzenleme yapılmaktadır. Bu konuda
E. 2021/91 - K. 2021/106 sayılı karara yazdığım karşıoydaki görüşüm
doğrultusunda kuralın konu bakımından Anayasa’ya aykırı olup iptal edilmesi
gerektiği görüşündeyim. 6. 58 sayılı CBK’nın Geçici 1. maddesi : Bu
kuralda belirtilen daire başkanlarının görevlerinin sona ereceği ve bunlar
hakkında atılı mevzuat gereği işlem tesis edileceği düzenlenmektedir. Bu konuda
daha önce Mahkememizin karara bağladığı 2018/149 E. sayılı dosyada ifade
ettiğim karşıoy gerekçesindeki görüş doğrultusunda kuralın konu bakımından
Anayasa’ya aykırılığı nedeniyle iptal edilmesi gerektiği görüşündeyim. Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN KARŞIOY GEREKÇESİ 1. (58) sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK)’nın
6. maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 232. maddesinin birinci fıkrasına eklenen
(d) bendinin içerik yönünden Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olduğu
düşüncesindeyim. 2. CBK’nın 8. maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 235.
maddesinin (4) numaralı fıkrasında yer alan “yabancı uzmanlar” ibaresinin
“personel” şeklinde değiştirilmesini içeren kural ü cret konusunda bir düzenleme yaptığından mülkiyet hakkı
kapsamında yasak alan içinde kalmaktadır. Bu nedenle Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesi aykırıdır. 3. CBK’nın 24. maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 603.
maddesine eklenen (4) numaralı fıkranın birinci cümlesinde yer alan
“Başkanlıkta, Başkana yardımcı olmak üzere altı Başkan Yardımcısı atanabilir”
ibaresi münhasıran kanunla
düzenlenmesi gereken bir konuda düzenleme içerdiğinden Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı düşmektedir. 4. CBK’nın 27. maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 610/A. maddesi
müfettiş yardımcıları yönünden kamu
hizmetine girme hakkıyla bağlantılı olup, Anayasa’nın siyasi haklar ve ödevler
başlıklı dördüncü bölümünde 70. maddesinde kendisine yer bulmuştur.
Dolayısıylan kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci
cümlesine aykırılık oluşturmaktadır. Müfettiş istihdamı yönünden de kural,
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesiyle uyumlu
değildir. 5. (2)
Numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında CBK’nın (1) Sayılı Cetvelinde Değişiklik
ve Ekleme Yapan 45. maddesi münhasıran kanunla
düzenlenmesi gereken bir konuda düzenleme yaptığından Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesiyle bağdaşmamaktadır. 6. CBK’nın Geçici 1. maddesinde yer verilen düzenlemedeki
bakanlık daire başkanlarının Anayasa’nın 104. Maddesinin dokuzuncu fıkrası
kapsamında üst kademe kamu yöneticisi olarak değerlendirilmeleri zor
gözükmektedir. Zira, bakanlık daire başkanlığı orta düzey bir yönetim
kademesidir. Anayasa’nın 128. maddesinin ikinci fıkrası gözetildiğinde dava
konusu kural Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır. 7. Belirtilen nedenlerle çoğunluk kararına katılmıyorum. Üye Engin YILDIRIM KARŞIOY
GEREKÇESİ (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin (CBK) 232.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının değişik (b) bendinin ve (d) bendindeki
“…yerli ve yabancı sermayeli şirketlerin kurulması, iştirak edilmesi ve
gerektiğinde bu işletmelere katkı sağlayacak kaynakların temin edilmesi,…”
bölümünün, 235. maddesinin (4) numaralı fıkrasındaki “…personel…” ibaresinin,
603. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin, 610/A maddesinin
birinci cümlesi ile (58) numaralı CBK’nın 45. ve geçici 1. maddelerinin
Anayasaya aykırı olmadığına ve iptal taleplerinin reddine karar verilmiştir. 1. 232. maddenin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin ve
(d) bendindeki yukarıda belirtilen bölümün iptali talebinin konu yönünden
reddine dair kararın gerekçesinde; kuralların yürütme yetkisine ilişkin olduğu,
yasak alanla ilgili düzenleme içermediği, Anayasada kanunla düzenlenmesi
öngörülen ve kanunda açıkça düzenlenen konulardan da olmadığı, bu nedenle konu
yönünden Anayasanın 104. maddesinin onyedinci fıkrasına aykırılık bulunmadığı
belirtilmiştir. Çoğunluğun, mezkûr kuralların Anayasada kanunla
düzenlenmesi öngörülen konularda düzenleme yapmadığı yönündeki gerekçesinde,
KOSGEB’in kamu tüzelkişiliğine sahip olması sebebiyle düzenleme Anayasanın 123.
maddesinin son fıkrasında kamu tüzelkişileri bakımından öngörülen istisna
kapsamında değerlendirilse de, daha önceki karşıoy gerekçelerimde vurguladığım
üzere, 123. maddenin birinci fıkrasında idarenin kuruluş ve görevlerinin
kanunla düzenlenmesini öngören temel ilkeye son fıkrasında sadece kamu
tüzelkişiliklerinin kurulması bakımından getirilen istisnanın kamu
tüzelkişilerinin teşkilât ile görev ve yetkilerini de kapsayacak şekilde
genişletilmesi mümkün değildir (geniş açıklama için bkz. 30/12/2020 tarihli ve
E.2019/71, K.2020/82 sayılı karara ilişkin karşıoy gerekçem). Diğer taraftan, çoğunluk tarafından aynı hükümlerin
içerik yönünden de Anayasaya aykırı olmadığı sonucuna varılırken ilk kuralın
belirlilik ilkesine, ikinci kuralın ise kamu yararına aykırı olmadığı,
dolayısıyla hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturan bir yönünün bulunmadığı
ifade edilerek red sonucuna ulaşılmıştır. Dava konusu bu kurallardan ilkinde, KOSGEB bünyesinde
“istihdam edilecek personelin görev ve pozisyonlarını, sayılarını ve alacakları
ücretlere ait teklifleri ilgili mercilere sunulmak üzere karara bağlama”;
diğerinde de “yerli ve yabancı şirketlerin kurulması, (bunlara) iştirak
edilmesi ve gerektiğinde bu işletmelere katkı sağlayacak kaynakların temin
edilmesi” görevleri de KOSGEB’in organlarından olan İcra Komitesinin görevleri
arasında sayılmıştır. Anılan kurallar, yukarıda açıklandığı üzere, Anayasanın
123. maddesinin son fıkrasında öngörülen istisnalar arasında yer almayan görev
ve yetkilere ilişkin düzenleme öngördüğünden, Anayasanın 104. maddesinin
onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine göre kanunla düzenlenmesi gereken konular
arasında olduğu gibi içerik yönünden de belirlilik ilkesine aykırıdır. Önceki kararlarımızda da belirtildiği üzere, Anayasanın
2. maddesinde öngörülen hukuk devletinin temel unsurlarından biri olan
belirlilik ilkesi, düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi
bir tereddüde ve şüpheye yer bırakmayacak şekilde açık, net, anlaşılır, nesnel
ve sınırlarının belirli olmasını, ayrıca keyfîliğe yol açmayacak bir içeriğinin
bulunmasını gerektirmekte; hukukî güvenlik ilkesiyle bağlantılı olarak da
normların öngörülebilir olmasını ve kanunda veya CBK’da belirli bir kesinlik
içinde hangi somut olgulara hangi sonuçların bağlandığının görülebilmesini
zorunlu kılmaktadır. Bu ilke yasama organının, CBK’lar yönünden ise
Cumhurbaşkanının takdir yetkisini hukuk devleti ilkesine uygun şekilde,
anayasal sınırlar içinde kullanıp kullanmadığının belirlenmesi bakımından da
önem taşımaktadır (geniş açıklama için bkz. 3/6/2021 tarihli ve E.2020/9,
K.2021/37 sayılı karara ilişkin karşıoy gerekçem). Bu ilke uyarınca kanun ve CBK hükümleri, yukarıda
belirtildiği gibi ilgililerin bir işlem veya fiilin belirli şartlarda ne tür
sonuçlar doğurabileceğini makul bir düzeyde öngörmelerini mümkün kılacak
şekilde düzenlenmeli ve idareye verilen takdir yetkisinin kapsamı ve uygulama
usulü açık olarak belirlenmelidir. Hukuk devleti ilkesinin gereği olan bu ilke,
Anayasaya uygunluk denetiminde, uygulamadan ve kanunun veya CBK’nın verdiği
yetkiye dayanılarak yapılan düzenleyici idarî işlemlerden bağımsız olarak,
sadece kanun ve CBK hükmü üzerinden değerlendirilir ve bu değerlendirmeye göre
mezkûr düzenleyici işlemlerin dayanacağı, muhataplarınca öngörülebilir bir
normun bulunup bulunmadığı tespit edilir. Diğer taraftan, kanunla veya CBK ile yapılan
düzenlemelerin belli bir ölçüde soyutluk içermesi kaçınılmaz olsa da, yapılan
düzenlemede bir konudan sadece kavramsal veya kurumsal olarak bahsedilmesi
belirlilik ilkesi bakımından yeterli değildir. CBK’nın 232. maddesinin birinci fıkrasının incelenen (b)
bendinde sayılan hususları karara bağlama konusunda İcra Komitesine hiçbir ilke
belirlenmeden ve çerçeve çizilmeden görev verilmiş; aynı maddenin (d) bendinde
de yerli ve yabancı sermayeli şirketlerin kurulması, bunlara iştirak edilmesi
ve gerektiğinde bu işletmelere katkı sağlayacak kaynakların temin edilmesi,
hattâ -iptali talep edilmiş olmasa da- yurtiçi veya yurtdışında kaynak sağlanması
yine aynı organın görevleri arasına dâhil edilmiştir. Çoğunluğun red gerekçesinde, İcra Komitesine ilk kuralla
verilen yetkinin 375 sayılı KHK’nın ek 27. maddesinde belirtilen usûl ve
esaslar çerçevesinde kullanılmasının öngörüldüğü belirtilmiş; (d) bendinin
iptali istenen bölümü ile ilgili olarak ise belirlilik bakımından hiçbir
değerlendirme yapılmadan, kuralın kamu yararı amacıyla çıkarılması nedeniyle
hukuk devleti ilkesine aykırı bir yönünün bulunmadığının açıklanmasıyla
yetinilmiştir. CBK’nın 232. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b)
bendinin belirlilik ilkesine aykırı olmadığı yönündeki söz konusu
değerlendirmeye daha önce açıkladığım gerekçelerle katılmam mümkün olmadığı
gibi, (d) bendinin incelenen bölümünün bu ilkeye uygunluğu bakımından da herhangi
bir değerlendirme yapılmadığından, benzer konudaki bir düzenlemeyle ilgili
olarak daha önce verilen 24/2/2022 tarihli ve E.2019/96, K.2022/17 sayılı
karara ilişkin karşıoy gerekçemde ayrıntılı olarak açıklanan sebeplerle bu
hükmün de belirlilik ilkesine, dolayısıyla da Anayasanın 2. maddesine aykırı
olduğu düşüncesiyle katılmam mümkün olmamıştır. Kısaca, incelenen kurallarda veya CBK’nın başka
hükümlerinde yahut diğer kanunlarda konunun temel esasları herhangi bir
tereddüde yer vermeyecek şekilde ve belli bir kesinlik içinde açık, net,
anlaşılır ve nesnel olarak düzenlenmeden idareye çok geniş ve ölçüsüz bir
takdir alanı bırakıldığından, anılan kurallar belirlilik ve öngörülebilirlik
ilkelerine aykırılık oluşturacak niteliktedir. Bu sebeplerle, dava konusu kurallar konu ve içerik
yönünden Anayasaya aykırıdır. 2. Çoğunluğun, CBK’nın 235. maddesinin (4) numaralı
fıkrasındaki “…personel…” ibaresinin iptali talebinin reddine ilişkin
gerekçesinde; yukarıda ilk kısımda belirtilen gerekçelerle kuralın Anayasanın
104. maddesinin onyedi fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı olmadığı sonucuna
varılmıştır. KOSGEB’de 375 sayılı KHK’nın ek 26. maddesine göre
personel istihdam edilebileceğine ilişkin bu hüküm de, yukarıda belirtildiği
üzere, teşkilâtı ile görev ve yetkilerinin CBK ile düzenlenmesi mümkün olmayan
Kurumun personel istihdamına ilişkin olduğundan, konu yönünden Anayasanın 104.
maddesinin onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır. 3. CBK’nın 603. maddesinin (2) numaralı fıkrası ile 610/A
maddesinin (1) numaralı fıkrasının Anayasaya aykırı olduğu iddia edilen birinci
cümlelerinin de benzer gerekçelerle Anayasaya aykırı olmadığına karar
verilmiştir. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile ilişkili ve kamu
tüzelkişiliğini haiz bir kuruluş olarak düzenlenen TÜİK’te Başkana yardımcı
olmak üzere altı başkan yardımcısı atanabilmesini ve 375 sayılı KHK’nın ek 24.
maddesine göre müfettiş ve müfettiş yardımcısı istihdam edilebilmesini öngören
bu kurallar da yukarıda açıklanan sebeplerle konu yönünden Anayasanın 104.
maddesinin onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır. 4. (58) numaralı CBK’nın 45. ve geçici 1. maddelerinin
konu bakımından yetki yönünden reddine dair gerekçelerde de; benzer konularda
verilen daha önceki kararlarda olduğu gibi ve yukarıda belirtilen sebeplerle
Anayasanın 104. maddesinin onyedinci fıkrasına aykırılık bulunmadığı sonucuna
ulaşılmıştır. Mezkûr kurallardan ilkinde ekli (1) sayılı listedeki
kadroların iptal edilerek (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında CBK’nın
eki (I) sayılı cetvelin ilgili bölümlerinden çıkarıldığı ve ekli (2) sayılı
listedeki kadroların ihdas edilerek (2) numaralı CBK’nın eki (I) sayılı
Cetvelin ilgili bölümlerine eklendiği; ikincisinde de bu maddenin yürürlüğe
girdiği tarihte bazı kadrolarda bulunanların görevlerinin başka bir işleme
gerek kalmadan sona ereceği hükme bağlanmıştır. Benzer kuralların Anayasaya aykırı olduğu düşüncesiyle
yazdığım karşıoy gerekçelerinde ayrıntılı olarak açıkladığım sebeplerle,
çoğunluğun red gerekçesinde bu kurallarla ilgili olarak yapılan
değerlendirmelere ve varılan sonuca katılmam da mümkün olmamıştır (örn. olarak
bkz. 12/6/2020 tarihli ve E.2019/105, K.2020/30 sayılı; 30/12/2020 tarihli ve
E.2019/71, K.2020/82 sayılı; 30/12/2021 tarihli ve E.2021/91, K.2021/106
sayılı; 31/3/2021 tarihli ve E.2020/8, K.2021/25 sayılı; 28/9/2022 tarihli ve
E.2021/90, K.2022/108 sayılı kararlara ilişkin karşıoy gerekçelerim). Yukarıda belirtilen sebeplerle, söz konusu kuralların
Anayasaya aykırı olduğu ve iptal edilmeleri gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun
red kararlarına karşıyım. Üye M. Emin KUZ KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz çoğunluğunun 7/4/2020 tarihli ve (58)
numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum
ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik
Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile ilgili gerçekleştirilen
Anayasa’ya uygunluk denetiminde ulaştığı kanaatlere aşağıda belirttiğim
kurallarda, açıklayacağım gerekçelerle katılmamaktayım. A. 6. maddeyle eklenen 4 sayılı CBK’nın 232. maddesinin
birinci fıkrasının (d) bendi : 2. Kural, küçük ve orta ölçekli işletmelere hizmet vermek
amacıyla yerli ve yabancı sermayeli şirketlerin kurulması, iştirak edilmesi ve
gerektiğinde bu işletmelere katkı sağlayacak kaynakların temin edilmesi,
yurtiçinden veya yurtdışından kaynak sağlanması konularında karar alma
şeklindeki görevi Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme
İdaresi Başkanlığının (KOSGEB) organlarından İcra Komitesine vermektedir.
Kuraldaki dava konusu edilen “yerli ve yabancı sermayeli şirketlerin kurulması,
iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu işletmelere katkı sağlayacak kaynakların
temin edilmesi” ibaresinin konu bakımından yetki yönü ile Anayasa’ya uygun olsa
da içerik yönü ile belirsiz gerekçesiyle Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olduğu
için iptali gerekmektedir. 3. Zira dava konusu kuralla yerli ve yabancı sermayeli
şirketlerin kurulması, iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu işletmelere katkı
sağlayacak kaynakların temin edilmesinin hangi şartlar dahilinde gerçekleşeceği hususunda bir belirleme mevcut değildir. 4. KOSGEB’in küçük ve
orta ölçekli işletmelere hizmet vermek amacıyla yerli ve yabancı sermayeli
şirketlerin kurulması, iştirak edilmesi ve gerektiğinde bu işletmelere katkı
sağlayacak kaynakların temin edilmesi şeklindeki kendi kuruluş amacına uygun
faaliyete bulunması önemli olmakla birlikte dava
konusu kuralda bunun kapsamı ile ilgili belirlenmiş bir hukuki çerçeve
bulunmamaktadır. Zira ne dava konusu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde ne de
diğer Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve kanunlarda bu konuya dair dair bir
çerçeve belirlenmiş ve konuya ilişkin usul ve esaslara yer verilmiştir. 5. Gerçekleştirilen Anayasa’ya uygunluk denetimi
bağlamında Mahkememizin şu değerlendirmesi fevkalade önem arz etmektedir: “Anayasa’nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti, bir
hukuk devleti olarak nitelendirilmiştir. Hukuk devletinin temel unsurlarından
biri de ‘belirlilik’ ilkesidir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem
kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer
vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca
kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir” (E.2015/41,
K.2017/98, 04/05/2017, § 153). 6. Denetlenen kuralda konuya ilişkin temel hukuki
çerçevesi, kapsam ve sınırları ana hatları ile belirlenmemiş olması yerli ve yabancı sermayeli şirketlerin kurulması, iştirak
edilmesi ve gerektiğinde bu işletmelere katkı sağlayacak kaynakların temin
edilmesi hususunda ortaya çıkabilecek yetki,
sorumluluk ve benzeri oldukça önemli konularda belirsizliği ortaya
çıkarmaktadır. Bu belirsizliğin uygulamada önemli sorunlara sebebiyet vermesi
de mümkündür. 7. Dolayısıyla kuralın belirlilik koşulunu
sağlamadığından içerik yönüyle Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olup iptali
gerektiği kanaatinde olduğumdan çoğunluğun aksi yöndeki kararına
katılmamaktayım. B. 8. Maddeyle (4) Numaralı CBK’nın 235. Maddesinin 4.
Fıkrasında Yer Alan “Yabancı Uzmanlar” İbaresinin “Personel” Şeklinde
Değiştirilmiş İbaresinin İncelenmesi: 8. Kural KOSGEB’de personel istihdamını hüküm altına
almaktadır. Personel istihdamının 375 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 26. maddesine göre yapılacağı öngörülmektedir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 26. maddesinde 657 sayılı Devlet
Memurları Kanunu ve diğer kanunların sözleşmeli personel çalıştırılması
hakkındaki hükümlere bağlı olmaksızın, özel bilgi ve uzmanlık gerektiren geçici
mahiyetteki işlerde, yerli veya yabancı personelin tam zamanlı, kısmi zamanlı
veya projelerle sınırlı olarak sözleşmeyle istihdam edileceği ve bunlara
verilecek her türlü ödemeler dahil ücretlerin ne şekilde düzenleneceği ile
ilgili kurallar yer almaktadır. 9. Dolayısıyla Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kuralındaki
ibare bu yönü ile Anayasa’nın 35. maddesindeki mülkiyet hakkı ve bazı özlük
hakları ile ilgili bir niteliğe sahiptir. Bu yönü ile dava konu ibarenin
Anayasa’nın 104. maddesinin 17. fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı
olduğu için konu bakımından yetki yönü ile Anayasa’ya aykırılık taşıdığı için
iptali gerektiği kanaatindeyim. C. Dava konusu aşağıdaki dört kuralda şu şekilde
düzenlemeler yer almaktadır: a. 26. maddesiyle eklenen 4 sayılı CBK’nın 603.
maddesinin ikinci fıkrasının ilk cümlesi: 10. Bu kuralla Başkanlıkta,
Başkana yardımcı olmak üzere altı Başkan Yardımcısı atanabileceği
düzenlenmektedir. b. 27. maddesiyle eklenen 4 sayılı CBK’nın 610/A. Maddesi : 11. Bu kuralla Başkanlıkta
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesine göre müfettiş ve
müfettiş yardımcısı istihdam edilebileceği, bunların mali ve sosyal hak ve
yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin ek 30 uncu maddesi uyarınca bağımsız genel müdürlük müfettiş ve
müfettiş yardımcılarına denk olduğu öngörülmektedir. c. 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında CBK’nın (I)
sayılı cetvelinde değişiklik ve ekleme yapan 45. madde: 12. Bu kuralla birtakım kadro iptali ve ihdası gerçekleştirilmektedir. d. 58 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Geçici 1.
maddesi: 13. Bu kuralla ise maddenin yürürlüğe girdiği tarihte
Türkiye İstatistik Kurumu Daire Başkanı ve Destek Hizmetleri Daire Başkanı
kadrolarında bulunanların görevleri başkaca bir işleme gerek kalmaksızın sona
ereceği ve bununla bağlantılı hususlar düzenlenmektedir. 14. Yukarıda sıralanan dört kural da esasında kadro
düzenlemesi niteliğinde görülebilir. Kurallarda bunun yanında aynı zamanda
özlük hakkının düzenlenmesi, atama, görevin sonlandırılması ve benzeri kamu
görevlileri ile ilgili hükümlere de yer verilmektedir. Bununla birlikte
kuralların kadro ile ilgili yönlerinden hareketle Anayasa’nın 104. maddesinin
17. fıkrasının ilk cümlesine aykırılık nedeniyle konu bakımından yetki yönü ile
Anayasa’ya aykırı oldukları görülmektedir. 15. Kadro ihdası hususunda benzer biçimde Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi ile kadro ihdası konusunu düzenleyen bir kurala ilişkin Anayasa
Mahkemesinin daha önce verdiği bir kararda bu konunun Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi ile düzenlenmesinin Anayasa’ya aykırılık teşkil ettiği görüşünde
olduğumdan Mahkememiz çoğunluğunun iptal isteminin reddi yönündeki kanaatine
katılmamıştım (Bkz.: E. S.: 2018/119, K. S.: 2020/25, K. T.: 11/06/2020 §§ 6-22, 27-31, 33) .
Aynı hukuki gerekçelerin kadro ile ilgili düzenlemelerin yer aldığı dava konusu
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümlerinde de geçerli olduğu kanaatinde
olduğumdan E. S.: 2018/119, K. S.: 2020/25 sayılı kararın karşıoyunda yer
verdiğim gerekçelerle dava konusu ibarenin de konu bakımından yetki yönü ile
Anayasa’ya aykırı olduğundan iptali gerektiği kanaatindeyim. 16. Yukarıda sıralanan kurallarla ilgili Anayasa’ya
uygunluk denetiminde açıkladığım gerekçelerle çoğunluğun aksi yöndeki kararına
katılmamaktayım. Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ KARŞI OY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz çoğunluğu (58) numaralı Bakanlıklara Bağlı,
İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nde Değişiklik Yapılmasına Dair
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’in (CBK); A. 8. maddesiyle (4)
numaralı CBK’nın 235. maddesinin (4) numaralı fıkrasında yer alan “… yabancı
uzmanlar …” ibaresinin “… personel …” şeklinde değiştirilmesi B. 24. maddesiyle (4)
numaralı CBK’nın 603. maddesine eklenen (2) numaralı fıkranın birinci
cümlesinin, C. 27. maddesiyle (4)
numaralı CBK’ya eklenen 610/A maddesinin, D. 45. maddesiyle;
Ekli (1) SAYILI LİSTE'de yer alan kadroların iptal edilerek 10/7/2018 tarihli
ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü
Hakkında CBK’nın eki (I) Sayılı Cetvel'in ilgili bölümlerinden çıkarılmasının
ve Ekli (2) SAYILI LİSTE'de yer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı
CBK’nın eki (I) Sayılı Cetvel 'in ilgili bölümlerine eklenmesinin, E. Geçici 1. maddesinin, konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vermiştir. Aşağıda açıklanan
nedenlerle bu karara katılma imkânı olmamıştır. A. CBK’nın 8.
Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 235.
Maddesinin (4) Numaralı Fıkrasında Yer Alan Yer Alan “ Yabancı Uzmanlar ”
İbaresinin “ Personel ” Şeklinde Değiştirilmiş İbaresinin İncelenmesi 2. Kural KOSGEB’te 375 sayılı KHK’nın ek 26. maddesine
göre personel istihdamına imkân sağlamaktadır. Bu personel yerli veya yabancı
olabilecektir. 3. KOSGEB’in personel rejimine ilişkin düzenleme öngören
kuralın Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci cümlesi
uyarınca yürütme yetkisine ilişkin konulardan olduğu açıktır. 4. İptali istenen kural, 375 sayılı KHK’nın ek 26.
maddesi kapsamında personel istihdam edilebilmesine imkân tanımakta, başka bir
ifadeyle atıf yapılan madde kapsamındaki düzenlemeyi bir bütün hâlinde
uygulanır hale getirmektedir. 375 sayılı KHK’nın ek 26. maddesinin ikinci
fıkrasında “ …verilecek her türlü ödemeler dahil ücretler… ” in tespiti
hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla dava konusu kuralla KOSGEB’de çalıştırılacak
personelin alacağı ücret belirlenmekte, diğer bir ifadeyle ücret konusunda bir
düzenleme öngörülmektedir. 5. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
ikinci cümlesinde Anayasa’nın İkinci Kısım Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer
alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile Dördüncü Bölümü’nde yer alan
siyasi haklar ve ödevlerin CBK’yla düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. 6. Anayasa'nın 35. maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet
hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal
varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). 7. Anayasa Mahkemesinin norm denetimi ve bireysel
başvuruya ilişkin kararlarında da kişilere ödenmesi öngörülen ücret, maaş,
yaşlılık aylığı, emeklilik ikramiyesi ve kıdem tazminatı gibi ödemeler mülkiyet
hakkı kapsamında değerlendirilmektedir (norm denetimine konu karar için bkz.
AYM, E.2019/50, K. 2019/96, 25/12/2019, § 13; bireysel başvuruya konu kararlar
için bkz. Ayten Yeğenoğlu , B. No: 2015/1685, 23/5/2018, § 32; Naci
Altınbulduk , B. No: 2017/38608, 11/12/2019, § 19; Muzaffer Peker , B.
No: 2016/7192, 7/11/2019, § 30). 8. Bu bağlamda KOSGEB personeline yapılacak ödemeler söz
konusu kişilere ekonomik menfaat temin etmeyi içerdiğinden “ mülkiyet hakkı ”
kapsamındadır. Bu itibarla dava konusu kural Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca CBK ile düzenlenemeyecek yasak alan
içinde kalmaktadır. B. CBK’nın 24. maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 603.
Maddesine Eklenen (2) Numaralı Fıkranın Birinci Cümlesinin İncelenmesi 9. Dava konusu kural TÜİK Başkanlığında, Başkana yardımcı
olmak üzere altı Başkan yardımcısı atanabileceğini düzenlemektedir. 10. TÜİK CBK’nın 598. maddesine göre Bakanlık ile
ilişkili, kamu tüzel kişiliğini haiz bir kuruluştur. 11. Dava konusu kural, TÜİK başkanına yardımcı olmak
üzere altı başkan yardımcısının atanabileceğini düzenlediğinden bu husus başkan
yardımcılarının sayısı ile ilgili olup kadro ihdasını öngörmektedir. 12. Anayasa'nın 128. maddesinde
Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare
esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği
asli ve sürekli görevlerin, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle
görüleceği ifade edilmiş; memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri,
atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri
ile diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. 13. Dava konusu kural uyarınca atanacak başkan
yardımcılarının üst düzey kamu yöneticisi sıfatını haiz olmamaları sebebiyle
Anayasa’nın 104. maddesinin dokuzuncu fıkrası kapsamında değerlendirilemeyecekleri
dolayısıyla Anayasa’nın 128. maddesi anlamında memur veya diğer kamu görevlisi
sıfatına sahip bulunduklarında tereddüt bulunmamaktadır. Bu sebeple
atanmalarına ilişkin düzenlemelerin kanunla yapılması gerektiği açıktır. 14. Açıklanan gerekçelerle kural , Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine
aykırıdır. C. CBK’nın 27.
maddesiyle (4) Numaralı CBK’ya Eklenen 610/A Maddesinin Birinci Cümlesinin
İncelenmesi 15. Dava konusu kuralla TÜİK Başkanlığında 375 sayılı
KHK’nın ek 24. maddesine göre müfettiş ve müfettiş yardımcısı istihdam
edilebileceği hüküm altına alınmıştır. 16. TÜİK’de istihdam edilecek müfettiş ve müfettiş
yardımcılarının Anayasa’nın 128. maddesi anlamında memur veya diğer kamu
görevlisi sıfatına sahip bulunduklarında tereddüt bulunmamaktadır. 17. 375 sayılı KHK’nın ek 24. maddesi müfettiş ve müfettiş yardımcılarının taşıması gereken
nitelikleri düzenlemektedir. Bu niteliklerin
bizzat CBK kuralı ile düzenlenmesi ile CBK kuralında KHK’ya atıfla düzenlenmesi
arasında fark bulunmamaktadır. 18. Açıklanan gerekçelerle kural , Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine
aykırıdır. D. (58) Numaralı CBK’nın 45. Maddesiyle Ekli (1) Sayılı
Listede Yer Alan Kadroların İptal Edilerek CBK’nın Eki (I) Sayılı Cetvelin
İlgili Bölümlerinden Çıkarılması ve Ekli (2) Sayılı Listede Yer Alan
Kadroların İhdas Edilerek (2) numaralı CBK’nın Eki (I) Sayılı Cetvelin İlgili
Bölümlerine Eklenmesinin İncelenmesi 19. Dava konusu kurallar Ekli (1) SAYILI LİSTE'de yer
alan kadroların iptal edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî
Gazete'de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvel'in ilgili bölümlerinden
çıkarılmasına ve Ekli (2) SAYILI LİSTE'de yer alan kadroların ihdas edilerek
(2) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvel 'in ilgili
bölümlerine eklenmesini öngörmektedir. Böylece
kurallarla, MAPEG ile TÜİK Başkanlığı için (2) numaralı CBK’nın ekinde yer alan
(1) sayılı listedeki kadroları iptal etmekte ve ekli (2) sayılı listedeki
kadrolar da ihdas edilmekte ve bu listede yer alan kadroların (2) numaralı
CBK’nın eki (I) sayılı Cetvelin MAPEG, TÜİK Başkanlığı merkez ve taşra
bölümlerine eklenmesi düzenlenmektedir. 20. Çoğunluk görüşünde MAPEG ve TÜİK Başkanlığındaki
kadroların iptali ve ihdaslarıyla ilgili kuralların Anayasa’nın 123. maddesi ve 106. maddesinin on birinci fıkrası
uyarınca teşkilat yapısı kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ve bu yönüyle
Anayasa’ya aykırı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 21. Kural ile düzenleme yapılan kadrolarda görev alacak
kişilerin Anayasa’nın 128. maddesinde belirtilen memur veya diğer kamu
görevlisi niteliğini haiz oldukları dikkate alındığında kadrolarına ilişkin
düzenlemelerin kanunla yapılması gerektiği açıktır. 22. Açıklanan nedenle kural Anayasa’nın 104. maddesinin
on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır. F . CBK’nın Geçici 1. maddesinin Anayasaya Aykırılığının
İncelenmesi 23. Kuralla, geçici 1. maddenin yürürlüğe girdiği
8/4/2020 tarihinde TÜİK Başkanlığı’nda Daire Başkanı ve Destek Hizmetleri Daire
Başkanı kadrolarında bulunanların görevlerinin başkaca bir işleme gerek
kalmaksızın kendiliğinden sona ereceği ve söz konusu personel hakkında (3)
numaralı CBK’nın 6. maddesinin çerçevesinde işlem tesis edileceği, 2 /7/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK’nın geçici 1.
maddesinin (4) numaralı fıkrası hükümlerinin saklı tutulacağı öngörülmektedir. 24. Kural ile haklarında düzenleme yapılan kadrolarda
görevli kişilerin üst düzey kamu yöneticisi olarak değerlendirilmesi mümkün
olmadığından düzenlemenin Anayasa’nın 128. Maddesi uyarınca kanunla yapılması
gerekmektedir. 25. Açıklanan nedenle kural Anayasa’nın 104. maddesinin
on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır. Üye Kenan YAŞAR