ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2015/37 Karar Sayısı : 2015/119 Karar Tarihi : 23.12.2015 R.G. Tarih-Sayı :
6.1.2016-29585 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 19. İş
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 12.1.2011 tarihli ve 6100
sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun; 1- 57. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendinde yer
alan ".veya birbirine benzer." ibaresinin, 2- 233. maddesinin (5) numaralı fıkrasında yer alan ".hâkim
de dâhil olmak üzere." ibaresinin, Anayasa'nın 12.,  13., 14., 49., 50., 138., 139. ve
140. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar
verilmesi talebidir. OLAY: Davacılar tarafından, ödenmemiş ücret, fazla mesai, yıllık
izin, hafta tatili, asgari geçim indirimi, ulusal bayram ve genel tatiller
ücreti ile kıdem tazminatı alacağının ödenmesi talebiyle işveren aleyhine
açılan davada, itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKÜMLERİ Kanun'un itiraz konusu ibarelerinin de yer aldığı 57. ve 233.
maddeleri şöyledir: "MADDE 57- (1) Birden çok kişi, aşağıdaki hâllerde birlikte
dava açabilecekleri gibi aleyhlerine de birlikte dava açılabilir: a) Davacılar veya davalılar arasında dava konusu olan hak veya
borcun, elbirliği ile mülkiyet dışındaki bir sebeple ortak olması. b) Ortak bir işlemle hepsinin yararına bir hak doğmuş olması veya
kendilerinin bu şekilde yükümlülük altına girmeleri. c) Davaların temelini oluşturan vakıaların ve hukuki sebeplerin
aynı veya birbirine benzer olması." "MADDE 233- (1) Yemin, mahkeme huzurunda eda olunur. (2) Hâkim, yeminin icrasından önce yemin edecek kimseye, hangi
konuda yemin edeceğini açıklar, yeminin anlam ve önemini anlatır ve yalan yere
yemin etmesi hâlinde cezalandırılacağı hususunda dikkatini çeker. (3) Yemin edecek kimse, yemin konusunun yeterli açıklıkta
olmadığını ileri sürerse; hâkim, karşı tarafın görüşünü aldıktan sonra derhâl
bu konuda kararını verir. (4) Sonra "Size sorulan sorular hakkında, gerçeğe uygun cevap
vereceğinize ve hiçbir şey saklamayacağınıza namusunuz, şerefiniz ve kutsal
saydığınız bütün inanç ve değerler üzerine yemin eder misiniz'" diye
sorar. O kimse de " Bana sorulan sorular hakkında gerçeğe uygun cevap
vereceğime ve hiçbir şey saklamayacağıma namusum, şerefim ve kutsal saydığım
bütün inanç ve değerlerim üzerine yemin ediyorum." demekle yemin eda
edilmiş sayılır. (5) Yemin eda edilirken, hâkim de dâhil olmak üzere hazır
bulunan herkes ayağa kalkar." II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN,
Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan
Tahsin GÖKCAN ve Kadir ÖZKAYA'nın katılımlarıyla 22.4.2015
tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle başvurunun
yöntemine uygunluğu sorunu görüşülmüştür. 2. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un  " Anayasaya aykırılığın mahkemelerce ileri
sürülmesi " başlıklı 40. maddesinde Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla
yapılacak başvurularda izlenecek yöntem belirtilmiştir.  Söz konusu
maddenin (1) numaralı fıkrasında, bir davaya bakmakta olan mahkemenin, bu
davada uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini
Anayasa'ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda, bu fıkrada
sayılan belgeleri dizi listesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği
kurala bağlanmış; anılan fıkranın (a) bendinde de " iptali istenen
kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan gerekçeli
başvuru kararının aslı ", mahkemeye gönderilecek belgeler arasında
sayılmıştır. Anılan maddenin (4) numaralı fıkrasında ise açık bir şekilde
dayanaktan yoksun veya yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının, Anayasa
Mahkemesi tarafından esas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği
hükme bağlanmıştır. 3. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 46. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (a) bendinde de itiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçeli
kararında, Anayasa'ya aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin
Anayasa'nın hangi maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve
gerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği ifade edilmiştir. 4. İçtüzük'ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde
de Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede, başvuruda eksikliklerin
bulunduğu tespit edilirse, itiraz yoluna ilişkin işlerde esas incelemeye
geçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği; (2) numaralı fıkrasında ise
anılan (b) bendi uyarınca verilen kararın, itiraz yoluna başvuran mahkemenin eksiklikleri
tamamlayarak yeniden başvurmasına engel olmadığı belirtilmiştir. 5. Yapılan incelemede, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin, Kanun'un
233. maddesinin (5) numaralı fıkrasında yer alan ".hâkim de
dâhil olmak üzere." ibaresinin Anayasa'nın hangi maddelerine,
hangi nedenlerle aykırı olduğunu ayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte açıkça
göstermediği anlaşılmıştır. Dolayısıyla bu ibare yönünden yapılan başvurunun
yöntemine uygun olmadığından esas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir. 6. Açıklanan nedenlerle, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri
Kanunu'nun; A- 233. maddesinin (5) numaralı fıkrasında yer alan ".hâkim
de dâhil olmak üzere." ibaresinin iptaline karar verilmesi talebiyle
yapılan itiraz başvurusunun, 6216 sayılı Kanun'un 40. maddesinin (4) numaralı
fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından, esas incelemeye geçilmeksizin
REDDİNE, B- 57. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendinde yer
alan ".veya birbirine benzer." ibaresinin ESASININ
İNCELENMESİNE, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 7. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Berrak YILMAZ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü. A- İtirazın Gerekçesi 8. Başvuru kararında özetle, itiraz konusu ".veya
birbirine benzer." ibaresinin ucu açık bir ibare olup iyiniyet ve
dürüstlük kurallarına aykırı olarak kullanılmaya müsait  bulunduğu, birden
çok davacı tarafından açılan dava dosyasında davacıların her biri ile ilgili
olarak delillerin toplanması, tanıkların dinlenmesi, bilirkişi raporlarının
denetlenmesi gibi hususlar dikkate alındığında, kararın isabetli olarak
verilmesi ve davanın kısa sürede sonuçlanmasının mümkün olmadığı, birden çok
davanın tek dava dilekçesiyle açılmasının ağır iş yükü altında özveriyle
çalışan yargı mensuplarının ve kalem personelinin haklarını ihlal ettiği, bu
şekilde açılan davalarda davacıların haklarının zamanaşımına uğramasının mümkün
olduğu, benzer vakıa ve sebeplerle ilgili davaların farklı mahkemelerde farklı
bilgi ve yaklaşımdaki hâkimler tarafından görülmesinin daha isabetli olacağı
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 12., 13., 14., 49. ve 50. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 9. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca, kural Anayasa'nın
36., 141. ve 142. maddeleri yönünden incelenmiştir. 10. Kanun'un 57. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendinde, davaların
temelini oluşturan vakıaların ve hukuki sebeplerin aynı veya birbirine benzer
olması halinde birden çok kişinin birlikte dava açabileceği gibi aleyhlerine de
birlikte dava açılabileceği öngörülmekte olup söz konusu bentte yer alan " ...veya
birbirine benzer... " ibaresi, itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır. 11. Anayasa'nın " Hak arama hürriyeti "
başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrasında, " Herkes, meşrû vasıta ve
yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı
olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. "
denilerek yargı organlarına davacı ve davalı olarak başvurabilme hakkı ile
bunun doğal sonucu olarak iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence
altına alınmıştır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesinin
birinci fıkrasında da her şahsın kanuni, müstakil ve tarafsız bir mahkeme
tarafından davasının dinlenilmesini isteme hakkı olduğu belirtilmiştir. 12. Anayasa'nın 141. maddesinde, "...Davaların en az
giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının
görevidir." denilmek suretiyle davaların makul bir süre içinde
bitirilmesi gerekliliği ifade edilmiştir. Bu
ilke gereğince Devlet, yargılamaların gereksiz yere uzamasını engelleyecek
etkin önlemler almak zorundadır. Bu bağlamda, hukuk sisteminde ve
özellikle yargılama usulünde, yargılamaların makul süre içerisinde
bitirilmesini olanaklı kılacak şekilde usul kurallarına yer verilmesi, adil
yargılanma ilkesinin bir gereğidir. Ancak bu amaçla alınacak kanunî tedbirlerin
ve öngörülen çarelerin, yargılama sonucunda işin esasına yönelik adil ve
hakkaniyete uygun bir karar verilmesine engel oluşturmaması gerektiği de
tartışmasızdır. 13. Anayasa'nın 142. maddesinde ise "Mahkemelerin
kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla
düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir. Kanun koyucu, Anayasa'nın
temel ilkelerine ve Anayasa'da öngörülen kurallara bağlı kalmak koşuluyla, yargılama
usullerinin belirlenmesi konusunda takdir yetkisine sahiptir. Bu bağlamda
getirilen usul kurallarının, Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen "adil
yargılanma hakkı" nın öngördüğü güvencelere aykırılık taşımaması bir
zorunluluktur. 14. 6100 sayılı Kanun, hukuk mahkemelerinde uygulanacak yargılama
usullerini düzenlemektedir. Kanun'un 57. maddesinde düzenlenen ihtiyari dava
arkadaşlığı, hukuk davalarında,kanunda gösterilen sebeplerin varlığı halinde
birden çok kişinin aynı dava dilekçesiyle birlikte dava açabilmelerine veya
birden çok kişiye karşı aynı dava dilekçesi ile dava açılabilmesine olanak
sağlayan bir usul hukuku müessesesidir. Maddenin (c) bendinde yer alan itiraz
konusu kuralla, davaların temelini oluşturan vakıaların ve hukuki
sebeplerin " birbirine benzer olması" ,  ihtiyari dava
arkadaşlığını oluşturan sebeplerden biri olarak kabul edilmiştir. 15. Kanun koyucu kuralla, gerekçede ifade edildiği gibi, usul
ekonomisi ve çelişkili kararların önlenmesi amaçlarını gerçekleştirmeye yönelik
olarak ihtiyari dava arkadaşlığını oluşturacak sebepleri genişletmiş ve
davaların temelini oluşturan vakıaların ve hukuki sebeplerin birbirine benzer
olması halinde de ihtiyari dava arkadaşlığının oluşacağını
düzenlemiştir. Bu bağlamda kuralın, söz konusu davalarda tahkikat
aşamasının ortak olması nedeniyle tekrarı gerekecek usul işlemlerinin
yapılmasına engel olduğu, bu suretle mahkemeler tarafından çok sayıda
davanın ayrı duruşmalar yapılarak görülmesi yerine tek bir dava dosyası
üzerinden sürdürülerek zaman ve emek tasarrufu sağlamayı amaçladığı
anlaşılmaktadır. Ayrıca kuralın bu davaların aynı mahkemede görülmesini
sağlamak suretiyle benzer davalarda benzer kararlar verilmesini sağlamayı
amaçladığı da açıktır. Dolayısıyla kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında,
usul ekonomisi açısından ve benzer davalarda benzer kararların verilmesini
sağlamaya yönelik olarak birbirine benzer vakıa ve hukuki sebeplerin
bulunmasını ihtiyari dava arkadaşlığı sebeplerinden biri olarak öngördüğü
itiraz konusu kuralda Anayasa'ya aykırı bir yön bulunmamaktadır. 16. Öte yandan itiraz konusu kuralın yargılama sonucunda işin
esasına yönelik adil ve hakkaniyete uygun bir karar verilmesini engelleyeceği
de söylenemez. Zira ihtiyari dava arkadaşlığının söz konusu olduğu davalarda
tarafların davasını tüm yönleriyle mahkeme önüne getirmesine engel bir durum
bulunmamaktadır. Ayrıca itiraz konusu kural, birbirine benzer vakıa ve hukuki
sebeplerin bulunduğu davaların ihtiyari dava arkadaşlığı yoluyla birlikte
açılabilmesine olanak sağlayan bir düzenleme olup, bu sebeplerin varlığı
halinde davaların mutlaka birden çok kişiye karşı aynı dava dilekçesiyle
birlikte ya da birden çok kişinin davalı olarak gösterilerek bunlara karşı aynı
dava dilekçesi ile dava açılmasını zorunlu kılan bir düzenleme değildir.
Dolayısıyla davanın taraflarının bir yargı mercii önünde sahip oldukları
anayasal haklarını engellemeyen itiraz konusu kuralda hak arama özgürlüğüne ve
adil yargılanma hakkına aykırı bir yön bulunmamaktadır . 17. Ayrıca başvuru kararında ifade edildiği gibi taraf sayısının
çok fazla olması nedeniyle delillerin toplanması, tanıkların dinlenmesi ve
bilirkişi raporlarının denetlenmesi gibi konularda buşekilde açılan
davalarda güçlükler yaşanabileceği düşünülebilir ise de mahkemenin, Kanun'un
167. maddesine göre yargılamanın iyi bir şekilde yürütülmesi imkânının ortadan
kalktığı durumlarda, davanın her aşamasında taraflardan birinin talebi üzerine
veya kendiliğinden, birlikte açılan davaların ayrılmasına karar vermek suretiyle
söz konusu davaların  görülmesi imkânı bulunmaktadır. 18. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 36., 141. ve
142. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 19. Kuralın Anayasa'nın 12., 13., 14., 49. ve 50.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. IV- HÜKÜM 12.1.2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 57.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendinde yer alan ".veya
birbirine benzer." ibaresinin  Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve itirazın REDDİNE, 23.12.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Hicabi
  DURSUN Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ