ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2015/4 Karar Sayısı : 2015/61 Karar Tarihi : 1.7.2015 R.G. Tarih-Sayı : 15.7.2015
- 29417 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kocaeli
4. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 26.9.2004 tarihli ve
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasının son
cümlesinin Anayasa'nın 38. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline
karar verilmesi talebidir. OLAY: Trafik düzeninin gerektirdiği
dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen taksirle yaralama
suçundan hapis cezası ile cezalandırılan ve iki ay onbeş gün süreyle sürücü
belgesinin geri alınmasına karar verilen hükümlünün, hapis cezasının infazının
ertelenmesine rağmen sürücü belgesinin tarafına iade edilmemesi üzerine açtığı
davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,
iptali için başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ 5237 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 53. maddesi şu
şekildedir: "Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma Madde 53- (1) Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis
cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak; a) Sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevinin
üstlenilmesinden; bu kapsamda, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinden veya
Devlet, il, belediye, köy veya bunların denetim ve gözetimi altında bulunan
kurum ve kuruluşlarca verilen, atamaya veya seçime tabi bütün memuriyet ve
hizmetlerde istihdam edilmekten, b) Seçme ve seçilme ehliyetinden ve diğer siyasi hakları
kullanmaktan, c) Velayet hakkından; vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette
bulunmaktan, d) Vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti
tüzel kişiliklerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan, e) Bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşunun iznine tabi bir meslek veya sanatı, kendi sorumluluğu altında
serbest meslek erbabı veya tacir olarak icra etmekten, Yoksun bırakılır. (2) Kişi, işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis
cezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz. (3) Mahkûm olduğu hapis cezası ertelenen veya koşullu salıverilen
hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri
açısından yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanmaz. Mahkûm olduğu hapis cezası
ertelenen hükümlü hakkında birinci fıkranın (e) bendinde söz konusu edilen hak
yoksunluğunun uygulanmamasına karar verilebilir. (4) Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiili işlediği sırada
onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında birinci fıkra hükmü
uygulanmaz. (5) Birinci fıkrada sayılan hak ve yetkilerden birinin kötüye
kullanılması suretiyle işlenen suçlar dolayısıyla hapis cezasına mahkûmiyet
halinde, ayrıca, cezanın infazından sonra işlemek üzere, hükmolunan cezanın
yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına
karar verilir. Bu hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle
işlenen suçlar dolayısıyla sadece adlî para cezasına mahkûmiyet halinde,
hükümde belirtilen gün sayısının yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin
kullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Hükmün kesinleşmesiyle icraya
konan yasaklama ile ilgili süre, adlî para cezasının tamamen infazından
itibaren işlemeye başlar. (6) Belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeninin
gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen
taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak
üzere, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin
geri alınmasına karar verilebilir. Yasaklama ve geri alma hükmün
kesinleşmesiyle yürürlüğe girer ve süre, cezanın tümüyle infazından itibaren
işlemeye başlar. " II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve Kadir
ÖZKAYA'nın katılımlarıyla 18.2.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayhan KILIÇ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Uygulanacak Kural ve Sınırlama Sorunu 3. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi hâlinde veya
taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına
varması durumunda, bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya
yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine
başvurabilmesi için, elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir
davanın bulunması, iptali istenen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak kanun kuralları,
davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde ve davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan
kurallardır. 4. Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasının
birinci cümlesinde, belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeninin
gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen
taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak
üzere, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin
geri alınmasına karar verilebileceği belirtilmiş; itiraz konusu ikinci
cümlesinde ise yasaklanma veya sürücü belgesinin geri alınması tedbirlerinin
hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe gireceği ve sürenin, cezanın tümüyle
infazından itibaren işlemeye başlayacağı kurala bağlanmıştır. 5. Maddenin (6) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde, belli bir
meslek veya sanatın gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık ile
trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık biçiminde
iki ayrı taksirli suçtan söz edilmiş ve bu suçlardan mahkûmiyet halinde
uygulanacak tedbirler de "belli bir meslek veya sanatın icrasının
yasaklanması" ve "sürücü belgesinin geri
alınması" biçiminde sayılmıştır. Yasaklanma ve sürücü belgesinin
geri alınması tedbirlerinin mahiyetleri dikkate alındığında, yasaklanma
tedbirinin belli bir meslek veya sanatın gerektirdiği dikkat ve özen
yükümlülüğüne, sürücü belgesinin geri alınması tedbirinin ise trafik düzeninin
gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen suçlara
uygulanacağı anlaşılmaktadır. 6. İtiraz yoluna başvuran Mahkemede görülmekte olan dava, trafik
düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla hapis
cezasına mahkûm olan ve sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilen
hükümlünün, sürücü belgesinin iadesi talebiyle açılmıştır. Dolayısıyla itiraz
konusu kuralda yer alan "Yasaklama ve ." ibaresinin
uyuşmazlıkta uygulanma kabiliyeti bulunmamaktadır. 7. İtiraz konusu kuralın ".hükmün kesinleşmesiyle
yürürlüğe girer ve süre, cezanın tümüyle infazından itibaren işlemeye
başlar." kısmı ise hem "yasaklama" hem
de "geri alma" yönünden uygulanabilecek ortak kural
niteliği taşımaktadır. Görülmekte olan dava ise sürücü belgesinin geri alınması
tedbirine ilişkin olduğundan kuralın geri kalan kısmının sadece ".geri
alma." ibaresiyle sınırlı olarak incelenmesi gerekmektedir. 8. Açıklanan nedenlerle, 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk
Ceza Kanunu'nun 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasının son cümlesinin; 1- "Yasaklama ve ." ibaresinin itiraz
başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı
bulunmadığından, bu ibareye ilişkin  başvurunun Mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle reddine, 2- Kalan bölümünün ".geri alma." ibaresiyle
sınırlı olarak incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. B- İtirazın Gerekçesi 9. Başvuru kararında özetle, sürücü belgesinin geri alınması
tedbirinin hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe girmesinin ve sürenin de cezanın
tümüyle infazından itibaren işlemeye başlamasının, cezanın ertelendiği veya
adli para cezasının takside bağlandığı hallerde hükümlüye mahkeme kararında
belirtilenden daha uzun süreli ceza uygulanması sonucunu doğurduğu belirtilerek
kuralın, Anayasa'nın 38. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 10. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu
kural Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir. 11. Kanun'un 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasının birinci
cümlesinde, trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne
aykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az
ve üç yıldan fazla olmamak üzere, sürücü belgesinin geri alınmasına karar
verilebileceği hükme bağlanmış; ikinci cümlesinde yer alan itiraz konusu
kuralda ise sürücü belgesinin geri alınması tedbirinin hükmün kesinleşmesiyle
yürürlüğe gireceği ve sürenin, cezanın tümüyle infazından itibaren işlemeye
başlayacağı belirtilmiştir. 12. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. 13. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel
ilkelerinden biri de " belirlilik "tir. Bu ilkeye göre, yasal
düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve
kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması,
ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi
de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey
hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun
bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir.
Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve
davranışlarını belirler. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını,
bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de
yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını
gerekli kılar. 14. Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, " Kimse,
işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı
cezalandırılamaz. " denilerek " suçun kanuniliği ";
üçüncü fıkrasında da " Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri
ancak kanunla konulur. " ifadesine yer verilerek " cezanın
kanuniliği " ilkesi getirilmiştir. Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan
" suçta ve cezada kanunilik " ilkesi uyarınca, hangi eylemlerin
yasaklandığı ve bu yasak eylemlere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer
bırakmayacak biçimde kanunda gösterilmesi, kuralın açık, anlaşılır ve
sınırlarının belli olması gerekmektedir. Kişilerin, yasak eylemler ile bu
eylemlerin işlenmesi durumunda ne tür yaptırımlarla karşılaşacaklarını önceden
bilmeleri düşüncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin güvence
altına alınması amaçlanmaktadır. 15. Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinde, bir güvenlik tedbiri
olarak belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma kurumu düzenlenmektedir.
Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma kurumu, kural olarak kasten işlenen
suçlara yönelik olmakla birlikte, maddenin (6) numaralı fıkrasında buna bir
istisna getirilmekte ve taksirle işlenen bazı suçlardan mahkûmiyet halinde de
hükümlünün birtakım haklardan yoksun bırakılmasına imkân tanınmaktadır. Bu
kapsamda, trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık
dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç
yıldan fazla olmamak üzere sürücü belgesinin geri alınmasına karar
verilebileceği öngörülmektedir. 16. Maddenin (6) numaralı fıkrasında belirtilen sürücü belgesinin
geri alınması tedbirinin uygulanabilmesi için, mahkûmiyet hükmünün kurulması
yeterli olmayıp ayrıca mahkemenin, mahkûmiyetle birlikte sürücü belgesinin geri
alınması tedbirinin uygulanmasına da karar vermesi gerekmektedir. Üç aydan az
ve üç yıldan fazla olmamak üzere yoksunluk süresinin takdirinde mahkûmiyet
süresinin bir önemi bulunmamakta, yoksunluk süresi, mahkûmiyet süresinden
bağımsız olarak hakim tarafından takdir edilmektedir. 17. Anayasa'nın 38. maddesinde düzenlenen kanunilik ilkesi,
cezaların yanında, ceza yerine geçecek olan güvenlik tedbirlerinin de önceden
kanunla belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Sürücü belgesinin geri alınması
tedbirinin, trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne
aykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet halinde uygulanacağı
hususu Kanun'da açık, net ve anlaşılır bir biçimde ifade edilmektedir. 18. Öte yandan, Kanun'un 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasının
itiraz konusu kuralı da içeren son cümlesinde, sürücü belgesinin geri alınması
tedbirinin hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe gireceği ifade edilmiş ise de
tedbirin yürürlüğe girmesi, uygulanmaya başlanacağı anlamına gelmemektedir.
Anılan cümle, önceki cümleyle birlikte bir bütün olarak dikkate alındığında,
sürücü belgesinin geri alınması tedbirinin uygulanabilmesi için cezanın tümüyle
infaz edilmesi veya infaz edilmiş sayılması gerektiği anlaşılmaktadır. Bu
itibarla, kuralda suç ve cezaların kanuniliği ve hukuk devleti ilkelerine
aykırı bir yön bulunmamaktadır. 19. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2. ve
38. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. IV- HÜKÜM 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 53.
maddesinin (6) numaralı fıkrasının son cümlesinin; A- "Yasaklama ve." ibaresinin, itiraz
başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı
bulunmadığından, bu ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle REDDİNE, B- Kalan bölümünün ".geri alma." ibaresiyle
ile sınırlı olarak incelenmesine, C- ".geri alma." ibaresinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 1.7.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Başkanvekili Burhan
  ÜSTÜN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye M.
  Emin KUZ Üye Kadir
  ÖZKAYA Üye Rıdvan
  GÜLEÇ