ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2015/6 Karar Sayısı : 2015/63 Karar Tarihi : 1.7.2015 R.G. Tarih-Sayı : 15.7.2015 –
29417 İPTAL DAVASINI AÇAN : Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri M. Akif HAMZAÇEBİ, Engin ALTAY ve Levent GÖK ile
birlikte 123 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : 20.11.2014
tarihli ve 6570 sayılı İstanbul Tahkim Merkezi Kanunu'nun 6. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan " Baro başkanlarının ."
ve ". seçeceği ." ibarelerinin Anayasa'nın 2. maddesine
aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar
verilmesi talebidir. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ 6570 sayılı Kanun'un dava konusu ibarelerin de yer aldığı 6.
maddesi şöyledir: "Genel Kurul MADDE 6- (1) Genel Kurul, mesleğinde
en az on yıl tecrübeye sahip olanlar arasından; a) Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin ticaret ve sanayi
odalarından iki, ticaret odalarından bir, deniz ticaret odalarından bir, sanayi
odalarından bir ve ticaret borsalarından bir olmak üzere seçeceği toplam altı, b) Baro başkanlarının baroya kayıtlı avukatlar arasından seçeceği dört, c) Yükseköğretim Kurulunun tahkim konusunda tecrübeli öğretim
üyeleri arasından seçeceği üç, ç) Türkiye İhracatçılar Meclisinin seçeceği iki, d) Adalet Bakanlığının idari görevde çalışan birinci sınıf
hâkimler arasından seçeceği bir, e) Türkiye Bankalar Birliğinin seçeceği bir, f) Türkiye Katılım Bankaları Birliğinin seçeceği bir, g) Sermaye Piyasası Kurulunun seçeceği bir, ğ) Borsa İstanbul Anonim Şirketinin seçeceği bir, h) Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonunun seçeceği bir, ı) Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun seçeceği bir, i) Türkiye Sermaye Piyasaları Birliğinin seçeceği bir, j) En fazla üyeye sahip işçi ve işveren sendikaları
konfederasyonlarından birer, temsilci olmak üzere toplam yirmi beş üyeden oluşur. Bu
temsilciler, yukarıda sayılan kurumların yönetim organları tarafından seçilir.
Üyelerin seçildikleri kurumdaki görevleri devam eder. Baro başkanları
kontenjanından seçilecek temsilcilerin belirlenmesi amacıyla Türkiye Barolar
Birliği tarafından adayların bildirildiği tarihten itibaren on gün içinde
Birlik tarafından belirlenen yer ve zamanda baro başkanları tarafından seçim
yapılır. Her bir baro başkanının bir oy kullanabileceği bu seçimde, en fazla oy
alan dört aday üye seçilmiş sayılır. (2) Genel Kurul üyeleri dört yıl için seçilir. Süresi dolan üye
yeniden seçilebilir. Üyeliğin herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde, bu
üyenin kalan süresini tamamlamak üzere aynı kontenjandan seçim yapılır." II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve Kadir
ÖZKAYA'nın katılımlarıyla 18.2.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma talebinin ise esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Mücahit AYDIN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen kanun hükmü, dayanılan
Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İptal Talebinin Gerekçesi 3. Dava dilekçesinde özetle, İstanbul Tahkim Merkezi Genel Kuruluna
avukatlar arasından gönderilecek dört temsilcinin Türkiye Barolar Birliği
yönetim organı yerine baro başkanları tarafından seçilmesini öngören kuralın
siyasi iktidara yakın bir Genel Kurul oluşturmak amacıyla çıkarıldığı, Merkezin
bağımsız ve tarafsız çalışmasına engel teşkil edeceği ve kamu yararıyla
bağdaşmadığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 4. 6570 sayılı Kanun'un 6. maddesinde İstanbul Tahkim Merkezi
Genel Kurulunun oluşumu düzenlenmiş ve Genel Kurulun, maddede yer verilen
kurumların yönetim organlarınca mesleğinde en az on yıl tecrübeye sahip olanlar
arasından söz konusu kurumları temsilen seçilen yirmibeş üyeden meydana
geleceği belirtilmiş, dava konusu kuralda ise baroya kayıtlı avukatlar
arasından seçilecek dört temsilcinin baro başkanları tarafından seçilmesi
öngörülmüştür. 5. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk
devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun
olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her
alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. 6. Hukuk devleti ilkesinin bir başka gereği ise kanunların kamu
yararı amacını gerçekleştirmek üzere çıkarılmasıdır. Anayasa Mahkemesinin kimi
kararlarında kamu yararı kavramından ne anlaşılması gerektiği ortaya
konulmuştur. Buna göre, kamu yararı, genel bir ifadeyle, bireysel, özel
çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmektedir.
Kanunun amaç öğesi bakımından Anayasa'ya uygun sayılabilmesi için kanunun
çıkarılmasında kamu yararı dışında bir amacın gözetilmemiş olması gerekir.
İlgili yasama belgelerinin incelenmesinden kanunun kamu yararı dışında bir
amaçla çıkarılmış olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa amaç unsuru bakımından
Anayasa'ya aykırı olduğu söylenebilir.Kanun koyucunun kamu yararı amacıyla
hareket edip etmediği ancak ilgili yasama belgeleri incelenerek ve kuralın
objektif anlamına bakılarak tespit edilebilir. 7. Öte yandan kanun koyucu, Anayasa'ya ve hukukun genel ilkelerine
aykırı olmamak kaydıyla kural koyma yetkisine sahip olup yapılan bir
düzenlemede kamu yararının bulunup bulunmadığını kendisi takdir eder.
Anayasa'ya uygunluk denetiminde kanun koyucunun kamu yararı anlayışının
isabetli olup olmadığı değil, incelenen kuralın kamu yararı dışında belli
bireylerin ya da grupların çıkarları gözetilerek yasalaştırılmış olup olmadığı
incelenir. 8. Kanunla, yabancılık unsuru taşıyanlar da dâhil olmak üzere
uyuşmazlıkların tahkim ve alternatif uyuşmazlık çözüm yolları ile
çözümlenmesini sağlamak üzere, özel hukuk hükümlerine tâbi ve tüzel kişiliği
haiz olan İstanbul Tahkim Merkezi (Merkez) kurulmaktadır. Kanun'un 5. maddesine
göre Merkez; Genel Kurul, Yönetim Kurulu, Denetçi, Danışma Kurulu, Milli ve
Milletlerarası Tahkim Divanları ile Genel Sekreterlikten oluşmaktadır. 9. Kanun'un genel gerekçesinde, Merkezin, Türkiye'de tahkim ve
alternatif çözüm yollarının bilinmesi, anlaşılması ve kullanılmasına ivme
kazandırma amacıyla kurulduğu ifade edilmiştir. Kanun'un 4. maddesinde
Merkez'in görevi, tahkim ve alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına ilişkin
hizmetlerin yürütülmesini sağlamanın yanı sıra bu alanda tanıtım ve yayın
yapmak, bilimsel çalışmaları desteklemek ve yurtdışındaki ilgili kurumlarla
işbirliği yapmak olarak belirtilmiştir. 10. Kanunkoyucu, yasamanın genelliği ilkesinin bir gereği olarak,
Anayasa'da düzenlenmeyen bir alanı doğrudan düzenleyebilir.Bu bağlamda,
ülkemizde tahkim ve alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının gelişmesini sağlamak
ve kullanılmasını artırmak amacıyla yasal düzenlemeler yapılması, bu kapsamda
özerk kurum veya kuruluşlar oluşturulması ve bunların teşkilat yapısı ile görev
ve yetkilerinin belirlenmesi kanun koyucunun takdirindedir. Bu itibarla,
anayasal bir kurum olmayıp kanunla kurulan İstanbul Tahkim Merkezi'nin oluşumu
ve teşkilat yapısının belirlenmesi, anayasal sınırlar içinde kalmak kaydıyla
kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır. 11. Türkiye Büyük Millet Meclisi Adalet Komisyonu Raporu'nda,
avukatlar arasından gönderilecek temsilcileri kendileri de seçimle iş başına
gelen baro başkanlarının seçeceğini öngören düzenlemenin çoğulculuğun
sağlanması amacına yönelik olduğu ifade edilmiştir. Söz konusu düzenlemenin
kamu yararı dışında özel çıkarlar gözetilerek veya belirli kişiler lehine
getirildiği sonucuna ulaşılamamaktadır. Kanun koyucunun, çoğulculuğun
sağlanması amacıyla baroya kayıtlı avukatlar arasından gönderilecek
temsilcilerin baro başkanlarınca seçilmesini öngörmesinde kamu yararı dışında
bir amacın güdüldüğü söylenemeyeceğinden kuralda hukuk devleti ilkesine aykırı
bir yön bulunmamaktadır. 12. Açıklanan nedenlerle, dava konusu ibareler Anayasa'nın 2.
maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 13.Dava dilekçesinde özetle, dava konusu ibarelerin Anayasaya
açıkça aykırı olduğuveyürürlüklerinin durdurulmaması halinde hukuk devleti
yönünden giderilmesi olanaksız durum ve zararların ortaya çıkacağı, bu nedenle
ibarelerin yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi gerektiği ileri
sürülmüştür. 20.11.2014tarihli ve 6570 sayılıİstanbul Tahkim MerkeziKanunu'nun
6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan "Baro
başkanlarının." ve ".seçeceği." ibarelerineyönelik iptal
talepleri, 1.7.2015 tarihli, E.2015/6, K.2015/63 sayılı kararla
reddedildiğinden, bu ibarelere ilişkin yürürlüğün durdurulması istemlerinin
REDDİNE, 1.7.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- HÜKÜM 20.11.2014tarihli ve 6570 sayılı İstanbul Tahkim Merkezi
Kanunu'nun 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan "Baro
başkanlarının." ve ".seçeceği." ibarelerininAnayasa'ya
aykırı olmadıklarına ve iptal istemlerinin REDDİNE, 1.7.2015 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Başkanvekili Burhan
  ÜSTÜN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye M.
  Emin KUZ Üye Kadir
  ÖZKAYA Üye Rıdvan
  GÜLEÇ