ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1976/8 Karar Sayısı:1976/11 Karar Günü:2/3/1976 Resmi Gazete tarih/sayı:10.6.1976/15612 İtiraz
yoluna başvuran: Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Daireler Kurulu. İtirazın
konusu: 4/7/1972 günlü, 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun
7/A., 8/2., 9., 10., 14/2-3. ve 16. maddelerinin Anayasanın 2., 7., 12., 132.,
133., 134., 138., 140. maddelerine ve 26/10/1963 günlü, 357 sayılı Askeri
Hâkimler Kanununun 17/7/1972 günlü 1611 sayılı, 357 sayılı Askeri Hâkimler
Kanununun 17/7/1972 günlü 1611 sayılı Kanunun 1. maddesiyle değiştirilen 12.
maddesinin (B) işaretli bendinin 2 sayılı fıkrasının (f) işaretli alt bendinin
Anayasanın 4., 7., 8., 12., 132., 133., 134., 140. maddelerine aykırılığı
nedeniyle iptal edilmeleri istemidir. I-
Olay : Davacı
Avukatı, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin Askeri Hâkim Üyelerinden biri olan
müvekkili hakkında Milli Savunma Bakanlığınca yapılan sicil düzenlemesine
ilişkin işlemin iptali ve düzenlenmiş olan sicillerin geçersiz sayılması
istemiyle adı geçen Bakanlık aleyhine Askeri Yüksek İdare Mahkemesine dava
açmıştır. 5
Mayıs 1975 günlü dava dilekçesi genel evrak 1975/2262 sayı ile işleme konulmuş,
davalı Bakanlığa ve Bakanlığın cevap dilekçesi davacı avukatına tebliğ edilmiş,
davacı avukatının cevaba cevap vermeyeceğini bildirmesi üzerine de dava dosyası
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başkanunsözcülüğüne verilmiştir.
Başkanunsözcülüğünce, 17 Kasım 1975 günlü ve genel sekreterlik 1975/2262 ve
Başkanunsözcülüğü 1975/13121 sayılı düşünce yazısı yazılmıştır. Bu yazıdan
sonra yine Başkanunsözcülüğünce Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 2. Başkanlığına
günü belirtilmeksizin yazılan, Kasım 1975 tarihli genel sekreterlik 1975/2262
sayılı yazıda "davacı ...... na ait olup 1602 sayılı Kanunun 47. maddesine
göre düşünceye bağlanan dosya davacının Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde As.
Ha. Subay Üye oluşu, aynı statüdeki diğer üyeleri de ilgilendirmesi ve Yüksek
Mahkemenin bünye ve çalışmasıyla ilgili olarak prensibe taallûk eden bir
keyfiyet olduğundan davaya 1602 sayılı Kanunun 26/e maddesi gereğince Daireler
Kurulunca karara bağlanmak üzere (Ek-1 ilişikte sunulmuştur" denilmiş ve
böylece dosya Daireler Kurulunun 1975/102 esas sayısına kaydedilmiştir. Daha
sonra davacı imzası ile Askeri Yüksek idare Mahkemesi Daireler Kurulu Başkanlığına
verilen 18/12/1975 günlü dilekçe ile 1602 sayılı Kanunun 7., 8., 9., 10., 14.,
16., 80.,. ve 357 sayılı Kanunun ilgili hükümlerinin iptali için Anayasa
Mahkemesine başvurulması istenmiştir. Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Daireler Kurulu da, Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi
görerek 357 sayılı Yasanın 1611 sayılı Yasa ila değişik 12. maddesinin (B)
bendi (f) alt bendinin iptali için oybirliği ve 1602 sayılı Kanunun kararda
sözü edilen kuruluş ile ilgili maddelerinin iptali için de oyçokluğu ile Anayasa
Mahkemesine başvurulmasına 26/12/1975 gününde karar vermiştir. II-
İLGİLİ YASA KURALLARI : Anayasa
Madde 151- Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun hükümlerini
Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının
ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara
kadar davayı geri bırakır. Mahkeme,
Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi görmezse bu iddia temyiz merciince esas
hükümle birlikte karara bağlanır. Anayasa
Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere altı ay içinde kararını
verir ve açıklar. Bu
süre içinde karar verilmezse, mahkeme, Anayasaya aykırılık iddiasını kendi
kanısına göre çözümleyerek davayı yürütür. Ancak, Anayasa Mahkemesinin kararı,
esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse, mahkemeler buna uymak
zorundadır. 44
sayılı Kanun Madde 27- Bir davaya bakmakta olan mahkeme: 1. O
dava sebebiyle uygulanacak kanun hükümlerini Anayasaya aykırı görürse, bu
yoldaki gerekçeli kararı veya; 2.
Taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına
varırsa, tarafların bu konudaki iddia ve savunmalarını ve kendisini bu kanıya
götüren görüşünü açıklayan kararı; Dosya
muhtevasının mahkemece bu konu ile ilgili görülen tasdik-i suretleriyle birlikte
Anayasa Mahkemesi Başkanlığına gönderir. Mahkeme,
Anayasa Mahkemesinin bu konuda, vereceği karara resmen ıttıla kasbedinceye
kadar, davayı geri bırakır. Anayasa
Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere üç ay içinde kararını
verir. 1602
sayılı Kanun Madde 22- Birinci Daire; asker kişilerin atanma, yer değiştirme,
nasıp, sicil, kademe ilerletilmesi, terfi, aylık, yolluk ve kanunlardan doğan
hak ve menfaatlerine ilişkin uyuşmazlıkları ve davaları çözümler. Madde
26- Daireler Kurulu asker kişilerle ilgili aşağıda yazılı uyuşmazlıklara ve
davalara bakar. a)
Birden fazla dairenin görevine taallûk eden davalar; b)
Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin daireleri arasında çıkan görev ve yetki
uyuşmazlıkları; c)
Bakanlar Kurulu kararlarına karşı açılan davalar; d)
Danıştaydan alınan düşünceler üzerine uygulanan eylem ve işlemler hakkında
açılan davalar; e)
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başkanının veya Başkanun sözcüsünün yahut
dairelerin prensibe taallûk eden hususlarda Daireler Kurulunda görüşülmesini
uygun gördükleri davalar; (e)
bendinde yazılı olan yetkinin Başkan tarafından kullanılması davanın açılması
sırasında; Başkanun sözcüsü tarafından kullanılması, esas hakkında düşünce
verilmeden önce olur. Bu
yetkinin Başkamın sözcüsü tarafından kullanılması halinde, dava dosyası ilgili
dairece ayrıca bir karar verilmesine mahal kalmaksızın Daireler Kuruluna tevdi
olunur. III-
İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi, içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 2/3/1976 gününde yaptığı ilk
inceleme toplantısında, aşağıdaki sorunlar üzerinde durmuştur. l-
Görev sorunu : Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Daireler Kurulu tarafından itiraz yoluyla Mahkememize
gönderilen işin incelenmesi, Anayasanın değişik 147. maddesi ve 22/4/1962
günlü, 44 sayılı Yasanın 20. maddesinin 2 sayılı bendi gereğince Anayasa
Mahkemesinin görevine girmektedir. 2-
Yetki sorunu : Anayasanın
değişik 151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddelerine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o davada uygulanacak yasa hükümlerini, Anayasaya aykırı görürse,
iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Bu nedenle bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi, elinde yolunca açılmış ve
görevine giren bir davanın bulunması ve İptali istenen yasa kuralının o davada
uygulanacak kural olması koşullarına bağlıdır. Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Daireler Kurulunun görevleri ve davaya bakabilme
koşulları, 1602 sayılı Kanunun 26. maddesinde belirtilmiş olduğundan, aşağıda
açıklanan nedenlerle sözü geçen Kurulca, bu evrede bu davaya bakılmasına olanak
yoktur. Başkanun
sözcüsü, Kasım 1975 günlü Genel Sekreterlik 1975/2262 ve Başkamın sözcülüğü 1975/13121
sayılı yazısında, 1602 sayılı Kanunun 26. maddesinin (e) bendi gereğince
davanın Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Daireler Kurulunda görüşülmesini
istemiştir. 26.
maddenin sözü edilen (e) bendi şöyledir: "Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Başkanının veya Başkanım buzcusunun yahut dairelerin
prensibe taallûk eden hususlarda Daireler Kurulunda görüşülmesini uygun
gördükleri davalar, (e)
bendinde yazılı olan yetkinin Başkan tarafından kullanılması, davanın açılması
sırasında; Başkanun sözcüsü tarafından kullanılması, esas hakkında düşünce
verilmeden önce olur. Bu
yetkinin Başkanun sözcüsü tarafından kullanılması halinde, dava dosyası ilgili
dairece ayrıca bir karar verilmesine mahal kalmaksızın Daireler Kuruluna tevdi
olunur." Yasa
hükmünden açıkça anlaşılacağı üzere Başkanun sözcüsünün. Daireler Kuruluna
başvurma yetkisini esas hakkında düşünce vermesinden önce kullanmış olması
gerekir. Yukarıda
olay bölümünde açıklandığı gibi, dava 5 Mayıs 1575 gününde açılmış; gerekli
işlemler yapıldıktan sonra dava dosyası Başkanunsözcülüğüne verilmiş; Başkanun
sözcüsü 17 Kasım 1975 günlü, Genel Sekreterlik 1975/2262 ve Başkanun sözcülüğü
1975/13121 sayılı düşünce yazısını yazmış ve içeriğinden bu düşünce yazısından
sonra yazıldığı anlaşılan -günü belirsiz- Kasım 1975 tarihli ve aynı sayılı
yazı ile dosyanın Daireler Kurulunca karara bağlanmasını istemiştir. 26.
maddenin yukarıda açıklanan (e) bendi ise, Başkanun sözcüsünün Daireler
Kuruluna başvurma isteğini, esas hakkında düşünce vermeden önce yapması
koşuluna bağlamıştır. Bu itibarla olayda Daireler Kurulunun davaya bakması
koşulu gerçekleşmemiş olduğundan Daireler Kurulunun elinde yolunca açılmış,
görevine giren bir dava bulunduğunu kabul etmek olanaksızdır. Elinde
yolunca açılmış bir dava bulunmayan Daireler Kurulunun Anayasanın 151. ve 44
Sayılı Kanunun 27. maddesine göre Anayasa Mahkemesine başvurma yetkisi yoktur.
Bu nedenle itirazın reddi gerekir. IV-
SONUÇ : İtirazın,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Daireler Kurulunun yetkisizliği nedeniyle reddine
oybirliğiyle, 2/3/1976
gününde karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu