ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/40 Karar Sayısı : 2009/17 Karar Günü : 5.2.2009 R.G Tarih-Sayı : 05.06.2009-27249 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR: 1- Danıştay 11. Dairesi (E.2005/40) 2- Ankara Bölge İdare Mahkemesi (E.2002/33) İTİRAZLARIN KONUSU: 24.5.1983 günlü, 2829 sayılı Sosyal
Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında
Kanun'un 12. maddesinin birinci fıkrasında yer alan 'Son defa T.C. Emekli
Sandığına tabi görevlerden emekliye ayrılan ve'' ibaresinin Anayasa'nın 2.,
10. ve 60. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Farklı sosyal güvenlik kurumlarına tabi olarak geçen hizmetlerin
birleştirilmesi sonucunda yaşlılık aylığı bağlandığı halde 5434 sayılı Yasa'ya
göre emekli ikramiyesi ödenmemesi işlemine karşı açılan davalarda itiraz konusu
ibarenin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler iptali için
başvurmuşlardır. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 2829 sayılı Yasa'nın itiraz konusu ibareyi de içeren 12. maddesi
şöyledir: ' Son defa T.C. Emekli Sandığına tabi görevlerden emekliye
ayrılan ve kendilerine bu Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen
hizmet süreleri üzerinden aylık bağlananlara, T.C. Emekli Sandığına tabi daire,
kuruluş ve ortaklıklarda prim veya kesenek ödemek suretiyle geçen sürelerinin
toplamı üzerinden, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre
emekli ikramiyesi ödenir. Ancak, ilgililere, her ne suretle olursa olsun evvelce kıdem
tazminatı veya emekli ikramiyesi ödenmiş süreler, emekli ikramiyesinin
hesabında dikkate alınmaz. Ayrıca, 8 inci maddenin birinci fıkrası gereğince aylık
bağlananlara, emekli oldukları son görevlerinden dolayı ilgili bulundukları
sosyal güvenlik kurumu kanununun emekli ikramiyesine veya iş kanununun kıdem
tazminatına ilişkin hükümleri uygulanır.' B- İlgili Yasa Kuralı 2829 sayılı Yasa'nın 8. maddesi şöyledir: 'Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son
yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca,
hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden
sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve
ödenir. Ancak, malullük, ölüm, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununa
göre yaş haddinden re'sen emekli olma süresi kanunla belirlenen vazifelere
atanma veya seçilme ve bağlı oldukları kurumun kanunla değiştirilmesi
hallerinde ilgililere hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca,
kendi mevzuatına göre aylık bağlanır.' C- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 2., 10. ve 60. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME A- 2002/33 esas sayılı davada,Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8.
maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN,
Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU,
Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'nın katılımlarıyla28.2.2002 günündeyapılan ilk
inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine,Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ ve Ertuğrul ERSOY'un karşıoyları
ve oyçokluğuyla , B- 2005/40 esas sayılı davada, 12.5.2005 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine oybirliğiyle, karar verilmiştir. V- BİRLEŞTİRME KARARI 24.5.1983 günlü, 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi
Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun'un 12. maddesinin
birinci fıkrasındaki 'Son defa T.C. Emekli Sandığına tabi görevlerden
emekliye ayrılan '' bölümünün iptali istemiyle yapılan itiraz başvurusuna
ilişkin 2002/33 esas sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle
2005/40 esas sayılı dava ile birleştirilmesine, esasının kapatılmasına, esas
incelemenin 2005/40 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 12.5.2005
gününde oybirliğiyle karar verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu ve ilgili Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten ve 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 30.
maddesinin birinci fıkrası gereğince Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Başkanı Fatih
Acar, SGK Sosyal Sigortalar Genel Müdürü İbrahim Ulaş, SGK Kamu Görevlileri
Emeklilik İşleri Dairesi Başkanı İsmail Ertüzün, Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı İş Müfettişi Erol Güner ve SGK Kamu Görevlileri Emeklilik İşleri
Dairesi Başkanlığı Şube Müdürü Necmettin Taşan'ın 4.2.2009 günlü sözlü
açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararlarında, başka sosyal güvenlik kurumlarına bağlı
olarak çalıştıktan sonra, son bir yılda Emekli Sandığına tabi bir görevde
bulunanlara bu süre üzerinden emekli ikramiyesi ödendiği halde uzun süre Emekli
Sandığına tabi görevlerde çalışıp başka bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi
olarak yaşlılık aylığına hak kazananlara Emekli Sandığınca emekli ikramiyesi
ödenmediği, bunun kişinin sosyal güvenlik hakları kapsamında yer alan toplu
ödemeden (ikramiyeden) yararlanma hakkını ortadan kaldırdığı, adalet ve
hakkaniyet ölçülerine göre bu durumda olanlara, Emekli Sandığına tabi olarak
çalıştıkları sürelerdeki prim veya keseneklere göre emekli ikramiyesi ödenmesi
gerektiği, bu nedenlerle itiraz konusu ibarenin Anayasa'nın 2., 10. ve 60.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2829 sayılı Yasa'nın 12. maddesinin birinci fıkrasına göre emekli
ikramiyesi ödenebilmesi için, son defa T.C. Emekli Sandığına tabi görevlerden
emekliye ayrılma ve kendilerine 2829 sayılı Yasa'nın 8. maddesi uyarınca
birleştirilen hizmet süreleri üzerinden aylık bağlanma koşullarını taşımak
gerekmektedir. Bu koşulları taşıyanlara, T.C. Emekli Sandığına tabi daire,
kuruluş ve ortaklıklarda prim veya kesenek ödemek suretiyle geçen sürelerin
toplamı üzerinden 5434 sayılı Yasa hükümlerine göre emekli ikramiyesi
ödenecektir. Bu koşullarla birlikte 5434 sayılı Yasa'nın 89. maddesinin birinci
fıkrasındaki ''her tam fiili hizmet yılı için, ' hesaplanacak tutarların bir
aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir.' hükmü gereğince emekli ikramiyesi
alabilmek için, T.C. Emekli Sandığına tabi görevlerde en az bir yıl çalışmış
olmak da gerekmektedir. 2829 sayılı Yasa'nın 8. maddesinin birinci fıkrasına göre,
birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden ilgililere, son yedi yıllık
fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet
sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi
olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanacaktır. 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesinin dördüncü fıkrasında 'T.C.
Emekli Sandığı Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanununa veya yalnız Sosyal
Sigortalar Kanununa tabi olarak sadece aynı ya da değişik kamu kuruluşlarında
geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesi suretiyle Sosyal Sigortalar Kanununa
göre yaşlılık veya malullük aylığına ya da toptan ödemeye hak kazanan işçiye,
bu kamu kuruluşlarında geçirdiği hizmet sürelerinin toplamı üzerinden son kamu
kuruluşu işverenince kıdem tazminatı ödenir.' hükmüne yer verilmiştir. Yukarıdaki düzenlemelere göre, farklı sosyal güvenlik
kurumlarındaki hizmet sürelerinin birleştirilmesiyle 2829 sayılı Yasa'nın 8.
maddesi gereğince son yedi yıllık hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi
fazla olması nedeniyle Sosyal Sigortalar Kurumunca aylık bağlanması halinde,
aynı veya farklı kamu kuruluşlarında, gerek Emekli Sandığına, gerekse Sosyal
Sigortalar Kurumuna tabi olarak geçmiş olsun, anılan kamu kuruluşlarında geçen
toplam hizmet süreleri üzerinden son kamu kuruluşu işveren tarafından ilgiliye
kıdem tazminatı ödendiği; son yedi yıllık hizmet süresi içinde fiili hizmet
süresi fazla olan Emekli Sandığınca aylık bağlanması halinde ise son defa
Emekli Sandığına tabi bir görevden emekliye ayrılmayan ilgiliye, emekli
ikramiyesi ödenmediği, yalnızca kamuda işçi olarak geçen süreye karşılık kıdem
tazminatı ödendiği anlaşılmaktadır. Diğer taraftan, bir yıldan fazla 5434 sayılı Yasa kapsamında görev
yaptıktan sonra kamu dışında bir sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olarak
çalışmalarını tamamlayıp 2829 sayılı Yasa'nın 8. maddesi uyarınca yaşlılık
aylığı bağlananlara da, son defa Emekli Sandığına tabi bir görevden emekliye
ayrılma koşulunu taşımadıklarından Emekli Sandığına tabi olarak yaptıkları
çalışma süreleri için emekli ikramiyesi ödenmemektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk
devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun
olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her
alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 10. maddesindeki 'kanun önünde eşitlik ilkesi' hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal
eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin
yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını
ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi
ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi
yasaklanmıştır. 2829 sayılı Yasa'da benimsenen sistemle, farklı sosyal güvenlik
kuruluşlarındaki hizmet süreleri birleştirilerek emekli olanlara yaşlılık
aylığı bağlandığı halde, itiraz konusu ibareyle son defa bağlı olunan sosyal
güvenlik kurumuna göre ayırım yapılarak Emekli Sandığına tabi görevlerden
emekliye ayrılmayanlara, 5434 sayılı Yasa'ya tabi çalışma süreleri için emekli
ikramiyesi ödenmemesi, Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı
olduğu gibi, adil sonuçlar doğurmadığından 2. maddesindeki hukuk devleti
ilkesine de aykırıdır. Bu nedenle itiraz konusu ibare, Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. İptal edilen ibarenin, ayrıca Anayasa'nın 60. maddesi yönünden
incelenmesine gerek görülmemiştir. VII- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında 'Kanun, kanun
hükmünde kararname ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi İptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun'un 53. maddesinin dördüncü fıkrasında da bu
kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise Anayasa Mahkemesi'nin,
iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu
yararını ihlâl edici mahiyette görmesi halinde yukarıdaki fıkra hükmünü
uygulayacağı belirtilmektedir. İtiraz konusu ibarenin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal
boşluk kamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve
beşinci fıkraları gereğince iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete'de
yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VIII- SONUÇ A-24.5.1983 günlü, 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi
Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun'un 12. maddesinin
birinci fıkrasında yer alan 'Son defa T.C. Emekli Sandığına tabi görevlerden
emekliye ayrılan ve ...' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B-İptal edilen ibarenin doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararını
ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları
gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK
BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 5.2.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY GEREKÇESİ 1982 Anayasası'nın Geçici 15. maddesinin, 12 Eylül 1980
tarihinden, ilk genel seçimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet
Meclisi'nin Başkanlık Divanı'nı oluşturuncaya (6.12.1983) kadar geçecek süre
içinde, çıkarılan kanunların, kanun hükmünde kararnameler ile 2324 sayılı
Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve tasarrufların Anayasa'ya
aykırılığının iddia edilemeyeceğine ilişkin son fıkrası 3.10.2001 günlü, 4709
sayılı Yasa ile madde metninden çıkarılmış, ancak aynı kurala koşut düzenleme
getiren 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Yasa'nın 25. maddesi değiştirilmemiştir. Bu durumda Anayasa
değişikliğine karşın belirtilen dönemde çıkan yasaların Anayasa'ya uygunluğunun
denetlenmesini engelleyen 2949 sayılı Yasa'nın 25. maddesinin ihmalinin mi
iptalinin mi gerektiğinin tartışılması gerekmiştir. Anayasa'nın 152. maddesinde 'Bir davaya bakmakta olan mahkeme,
uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasaya
aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının
ciddî olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara
kadar davayı geri bırakır' denilmektedir. Maddede 'davaya bakmakta olan
mahkeme' yönünden bir sınırlandırma getirilmediğinden iptal ve itiraz
başvuruları nedeniyle incelediği davalarda Anayasa Mahkemesi'nin davaya
bakmakta olan Mahkeme olduğunda duraksanamaz. 2949 sayılı Yasa'nın 18. maddesinin 2. bendinde 'Mahkemelerce
kendisine Anayasa'nın 152 nci maddesine göre intikal ettirilen işleri ve Yüce
Divan sıfatıyla çalışırken veya siyasî partilerin kapatılmasına ilişkin
davalarda aynı madde gereğince ön mesele olarak bakması gereken işleri karara
bağlamak' Anayasa Mahkemesi'nin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. Burada
yalnız Yüce Divan sıfatıyla çalışırken veya siyasî partilerin kapatılmasına
ilişkin davalardan söz edilmesi ise ön mesele olarak kabul edilen işlerin
bunlarla sınırlı olduğu anlamına gelmemekte, Anayasa Mahkemesi'nin asıl işlevi
olan Anayasa'ya uygunluk denetiminin yanı sıra görevlendirildiği bu iki konuda
doğabilecek duraksamaları önleme amacına yönelik bulunmaktadır. Öte yandan, Anayasa'nın 152. maddesinin 'Anayasaya aykırılığın
diğer mahkemelerde ileri sürülmesi' biçimindeki başlığından yola çıkarak
Anayasa Mahkemesi'nin 'diğer mahkemeler' kapsamına girmemesi nedeniyle iptal ve
itiraz başvuruları nedeniyle baktığı davalarda uyguladığı bir kuralın
Anayasa'ya aykırılığını incelemeyeceği sonucuna varılamaz. Gerçekten böyle
düşünüldüğünde, Anayasa Mahkemesi'nin Yüce Divan ve siyasî parti kapatma
davalarında da Anayasa'ya aykırılıksorununu ön mesele olarak inceleyememesi
gerekir. Çünkü bu davaların diğer mahkemelerde görülebilecek türden klâsik
davalar olması sonuçta bu davalara bakan Mahkeme'nin Anayasa Mahkemesi olduğu
gerçeğini ortadan kaldırmaz. Ayrıca Anayasa maddelerinin başlıkları Anayasa'nın
176. maddesine göre Anayasa metninden sayılmaz. Öte yandan, Anayasa yargısının kabul edildiği bir hukuk
sisteminde, Anayasa'nın üstünlüğünün ve bağlayıcılığının sağlanabilmesi için
bir zorunluluk olmadıkça ihmâl yoluna gidilmesi olağan ve kabul gören bir
yöntem değildir. Bu bağlamda Anayasa'nın 138. maddesindeki hâkimlerin
Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine göre hüküm
vereceklerine ilişkin kuralla hakimlerin doğrudan Anayasa'yı uygulayabilmeleri
değil bakmakta oldukları bir davada uygulayacakları kuralları Anayasa'ya aykırı
bulmaları halinde bunların iptalleri için itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne
başvurmaları sağlanarak aykırılığın giderilmesi amaçlanmıştır. Mahkemelerin
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vardıkları kuralları ihmâl ederek doğrudan
Anayasa'yı uygulayabileceklerinin kabulü, Anayasa'ya uygunluk denetiminin
Anayasa Mahkemesi'ne verildiği bir hukuk sistemine ve onu yansıtan Anayasa'ya
aykırılık oluşturur. Anayasa'nın Geçici 15. maddesinin son fıkrasının 4709 sayılı Yasa
ile kaldırılmasından önceki dönemde, bu fıkra kapsamına giren kimi yasalardaki
kuralların Anayasa'da yapılan değişiklikler sonucu Anayasa'ya aykırı duruma
gelmelerine karşın mahkemelerde görülmekte olan davalarda bunların Anayasa'ya
aykırılıklarının ileri sürülememesi nedeniyle aradaki aykırılık iptalin
imkânsızlığı karşısında zorunlu olarak ihmâl yoluyla giderilmeye çalışılmıştır.
Bir hukuk karmaşasının yaşandığı tartışmasız olan bu dönem, 4709 sayılı
Yasa'nın getirdiği değişiklikle sona ermiştir. Artık Türk hukuk sisteminde
'ihmâl' yönetimini haklı kılacak bir neden kalmamıştır. Ayrıca bu yöntem, ihmâl
edilmekle dolaylı olarak Anayasa'ya aykırı oldukları saptanan kimi kuralların
varlıklarını sürdürmelerine neden olmaktadır. Açıklanan nedenlerle, 2949 sayılı Yasa'nın 25. maddesi iptal
edilmeden, bu maddenin ihmâli yoluyla esasın incelenmesine geçilemeyeceği
gerekçesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU