ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  : 2006/93 Karar Sayısı : 2009/88 Karar Günü : 18.6.2009 R.G. Tarih-Sayı
:06.10.2009-27368 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 5. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 9.8.1983 günlü, 2872 sayılı
Çevre Kanunu'nun 22. maddesinin Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY Denizi kirletmekten dolayı gemi sahibine verilen idarî para
cezasının iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya
aykırı olduğu savını ciddi bulan Mahkemeiptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 9.8.1983 günlü, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 22. maddesi şöyledir: 'Bütün sahillerimizde, karasularımız ile iç sularımız olan Marmara
Denizi, İstanbul ve Çanakkale boğazlarında, liman ve körfezlerimiz, tabii ve
suni göllerimiz ile akarsularımızda bu Kanunun 8 inci maddesinin birinci
fıkrasındaki kirletme yasağına uymayan gemiler ile deniz vasıtalarına; a) Balast tahliyesi yapan tankerlerden, 1000 (dahil) gros tona
kadar olanlara 5 milyon lira, 1000 ilâ 5.000 (dahil) gros ton arasındakilere,
10 milyon lira, 5.000 gros tondan fazla olanlara 50 milyon lira, b) Tankerler dahil diğer gemilerden, her türlü atık ve artık
döken, sintine tahliyesi yapanlara 18 (dahil) ila 1000 (dahil) gros ton
arasındakilere, 5 milyon lira, 1.000 gros tondan fazla olanlara 10 milyon lira, c) 18 (hariç) gros tona kadar olan gemilere ve gemi tarifine
uymayan denizi kirleten veya sintine basan (iki zamanlı kıçtan takmalı ve
benzine yağ karıştırarak çalışan motorlu teknelerin eksoz kirletmeleri hariç)
deniz vasıtalarına 300 bin lira, Para cezası verilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın2. ve 10.maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa
YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve
Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ünkatılımlarıyla 6.6.2006 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Yasa'nın 8. maddesinde her türlü atık ve
artığın neden olacağı kirlilikten söz edildiği halde itiraz konusu kuralın,
deniz, göl ve akarsuların kirletilmesi halinde idarî para cezalarının
belirlenmesinde kirliliğe neden olan deniz araçlarının gros ton büyüklüklerini
esas aldığı, kirlilik miktarının geminin gros tonuna bağlı olmadığı, kirliliğin
denize yapacağı etki bakımından değerlendirilerek fiilin ağırlığına göre para
cezası miktarının belirlenmesi gerekirken, kirliliğin geminin büyüklüğüne
bağlanmasının sosyal hukuk devleti ve eşitlik ilkeleriyle bağdaşmadığından
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2872 sayılı Yasa'nın 22. maddesinde, bütün sahillerimizde,
karasularımız ile iç sularımız olan Marmara Denizi, İstanbul ve Çanakkale
boğazlarında, liman ve körfezlerimiz, tabii ve suni göllerimiz ile
akarsularımızda bu Yasa'nın 8. maddesinin birinci fıkrasındaki kirletme
yasağına uymayan gemiler ile diğer deniz araçlarına verilecek idarî para
cezaları öngörülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk
devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun
olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her
alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. Yasa'nın 8. maddesinin birinci fıkrasında 'Her türlü atık ve
artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen
standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı
ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde
bulunmak yasaktır' denilmektedir. İtiraz konusu kuralda, deniz, göl ve akarsuları kirleten gemi ve
deniz araçlarına verilecek idarî para cezalarında, deniz aracının cinsi ve
kirletmenin türü temel alınarak, bu araçların kirletme kapasiteleriyle
bağlantılı olan gros ton büyüklüklerine göre kademelendirmeye gidilerek belirli
ölçütler öngörülmüştür. Deniz, göl ve akarsularda gemi ve deniz araçlarından kaynaklanan
çevre kirliliğinin belirlenebilmesinde, kirliliğe neden olan maddenin
niteliğine göre suyun içerisinde hızla yayılması ve ortamın özelliklerinden
kaynaklanan zorluklar bulunmaktadır. İtiraz konusu kural kapsamındaki bir deniz
aracının neden olduğu deniz kirliliğinin, deniz canlılarına ve deniz dibine
verdiği zararın, ekolojik dengenin maruz kaldığı mevcut ve gelecekteki olumsuz
etkilerinin günümüzde tam olarak belirlenebilmesi olanaklı değildir. İtiraz konusu kuralda 'kirletme' ölçütünün esas alınmamış
olmasının, idarî para cezası öngörülen deniz araçlarının doğası gereği, deniz,
göl ve akarsularda meydana gelen kirletmenin neden olduğu zararın tam olarak
tespit edilememesinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde Anayasa'ya
ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla hangi eylemlerin suç
sayılacağı, bunlara uygulanacak yaptırımın türü ve ölçüsü, cezayı ağırlaştırıcı
ve hafifletici nedenlerin belirlenmesi gibi konularda yasakoyucunun takdir
yetkisi bulunmaktadır. Açıklanan nedenlerle, deniz, göl ve akarsuların deniz araçları
tarafından kirletilmesi halinde öngörülen idarî para cezalarının yasa koyucunun
takdir alanı içerisinde belirlenmesinde itiraz konusu kuralda esas alınan
ölçütlerde Anayasa'nın 2. maddesine aykırılık görülmemiştir. İtirazın reddi
gerekir. İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 9.8.1983 günlü, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 22. maddesinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 18.6.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ