ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2010/26 Karar Sayısı : 2011/161 Karar Günü : 8.12.2011 R.G. Tarih-Sayı :
07.02.2012-28197 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR: 1- Trabzon İdare Mahkemesi (Esas Sayısı: 2010/26) 2- Ankara 8. İdare Mahkemesi ( Esas Sayısı: 2010/111) İTİRAZIN KONUSU: 4.1.1961 günlü, 213
sayılı Vergi Usul Kanunu'nun ek 13. maddesinin (4) numaralı fıkrasının (a)
bendinin, 25.6.2009 günlü, 5917 sayılı Kanun'un 47. maddesinin (3) numaralı
fıkrasıyla yeniden düzenlenen 'Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez
ve taşra teşkilatında çalışan...' biçimindeki ibaresininAnayasa'nın 10.
maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Milli Eğitim Bakanlığı kadrolarında görevli döner sermaye
saymanlarına ek ödeme yapılması istemiyle yapılan başvuruların reddi üzerine
açılan iptal davalarında, ek ödeme yapılacakların kapsamını belirleyen 213
sayılı Kanun'un ek 13. maddesinin (4) numaralı fıkrasının (a) bendinde yer alan
ibarenin Anayasa'ya aykırılığı savını ciddi bulan Mahkemeler, iptalleri için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 5917 sayılı Bütçe Kanunlarında Yer Alan Bazı Hükümlerin İlgili
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelere Eklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 47. maddesiyle
değiştirilen, 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun iptali istenilen
ibareyi de içeren ek 13. maddesi şöyledir: ' EK MADDE 13- (Fıkra 1,2,3 Mülga: 20/6/2001-4684/15
md) 4. Maliye Bakanı: a) (Mülga : 5/7/1991-KHK - 433/16md.; Yeniden düzenleme:
19/8/1991-KHK- 449/3 md. Değişik : 20/3/1997-KHK - 570/12 md.) Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşra
teşkilatında çalışan memurlar ile sözleşmeli personele (Vergi Denetim Kurulu
Başkan ve Yardımcıları, Vergi Müfettişi ve Yardımcıları ile bağlı kuruluşların
kadro karşılığı sözleşmeli personeli hariç) en yüksek Devlet memuru aylığının
(ek gösterge dahil) % 200'ünü geçmemek üzere ek ödeme yaptırmaya, b) Maliye Bakanlığı ile Gelir İdaresi Başkanlığı merkez ve taşra
teşkilatında çalışan (sözleşmeli olarak istihdam edilenler dahil) personele,
normal mesai gün ve saatleri dahilinde, daire dışında yapılan çalışmalarda,
aylık toplam 100 saati geçmemek üzere, dışarıda geçirilen her bir saat için,
karşılığı genel bütçeden ödenen fazla mesai ücreti esas alınmak suretiyle, bu
ücretin üç katını aşmayacak şekilde ödeme yaptırmaya; c) Maliye Bakanlığı ile Gelir İdaresi Başkanlığı merkez ve taşra
teşkilatı kadrolarında çalışan memurlar ile sözleşmeli personele, ayda 100
saati aşmayacak şekilde yaptırılacak ek fazla mesai karşılığında, fazla
mesainin yaptırıldığı saatler, çalışma mahalleri, çalışmaların resmi tatil ve
bayram günlerinde yaptırılması gibi hususlar dikkate alınmak suretiyle, Genel
Bütçeden ödenen fazla mesai ücretinin beş katını aşmayacak şekilde, saat başına
farklı fazla mesai ücreti tespitine, d) (Ek: 28/12/2001-4731/4 md.) Şehirler arası yollarda yapılacak
vergi denetimlerine yardımcı olmak üzere görevlendirilen güvenlik görevlilerine
de bu esaslar dahilinde fazla çalışma ücreti ödenmesine, Yetkilidir. Ek ödemelerde 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aylıklara
ilişkin hükümleri uygulanır. (Ek hüküm : 26/12/1993 - 3946/2 md.) Görev yapılan birim ve iş
hacmi,görev mahalli, görevin önem ve güçlüğü,personelin sınıfı, kadro
ünvanı,derecesi ve atanma biçimi gibi kriterlere göre yapılacak ek ödemelerin
farklı miktarları ve ödemeye ilişkin usul ve esasları Maliye Bakanı tarafından
tespit edilir. (Ek hüküm : 26/12/1993 - 3946/2 md.) Yukarıda belirtilen esaslar
dahilinde yapılacak ödemeler Gelir Vergisine tabi tutulmaz. (Ek cümle:
20/6/2001-4684/15 md.) Bu ödemeler bütçeden karşılanır. Bağlı kuruluşlar
personeline yapılacak ek ödemelerin belirlenmesinde, bunlara ödenmekte olan
ikramiye, fazla mesai ücreti gibi farklı ödemeler ile diğer imkanlar dikkate
alınır ve bağlı kuruluş bütçelerinden ödenir. (Ek paragraf:17/9/2004-5234/5 md.) Bu madde kapsamında bulunan
personele yapılan ikramiye, teşvik primi, teşvik ödemesi, döner sermaye katkı
payı ödemeleri, döner sermaye gelirlerinden yapılan ek ödemeler ve 4458 sayılı
Gümrük Kanunu uyarınca ödenen tutarlar ile Maliye Bakanlığınca belirlenecek
benzeri ödemelerin net tutarları, bu madde kapsamında yapılan ek ödemenin aylık
net tutarından mahsup edilir. Mahsuba ilişkin esas ve usulleri belirlemeye
Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödeme ilgili mevzuatı uyarınca ödenmekte olan zam,
tazminat, ödenek, döner sermaye payı, ikramiye, ücret ve her ne ad altında
olursa olsun benzeri ödemelerin hesabında dikkate alınmaz. (Mülga beşinci fıkra: 20/6/2001-4684/15 md.) 6. (Ek: 7/7/2011-KHK-646/4 md.) En yüksek Devlet memuru aylığının
(ek gösterge dahil); a) Vergi Denetim Kurulu Başkan ve Yardımcılarına %200'ünü, b) Vergi Müfettişi ve Yardımcılarından; görev yeri Küçük ve Orta
Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığı olarak belirlenenlere %100'ünü, diğer grup
başkanlıkları olarak belirlenenlere %200'ünü, geçmemek üzere her ay ek ödeme yapılabilir. Vergi Denetim Kurulu Başkan Yardımcıları ile Vergi Denetim Kurulu
Başkanlığında Vergi Müfettişlerinden Grup Başkanı olarak görevlendirilenlere en
yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %50'sini geçmemek üzere
ayrıca ek ödeme yapılabilir. Söz konusu ek ödemelerin oranı ile esas ve usulleri; görev yapılan
grup başkanlıkları, görev yapılan yer, kadro unvan ve derecesi gibi kriterler
birlikte veya ayrı ayrı dikkate alınarak Maliye Bakanı tarafından belirlenir.
Bu ödemelerde 657 sayılı Kanunun aylıklara ilişkin hükümleri uygulanır ve bu
ödemelerden damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesinti yapılmaz.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmış, 153.
maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME A- 2010/26 Esas Sayılı Başvuru Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Zehra Ayla PERKTAŞ
ve Recep KÖMÜRCÜ'nün katılımlarıyla 1.4.2010 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. B- 2010/111 Esas Sayılı Başvuru Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan
ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN ve Celal
Mümtaz AKINCI'nın katılımlarıyla 7.12.2010 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında; 1-7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili
gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin
ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engel
bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ
ve Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 sayılı dosyada belirtilen
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- BİRLEŞTİRME KARARI 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun ek 13. maddesinin
(4) numaralı fıkrasının 5917 sayılı Yasa'nın 47. maddesinin üçüncü fıkrasıyla
yeniden düzenlenen (a) bendinde yer alan 'Maliye Bakanlığı ile bağlı
kuruluşlarının merkez ve taşra teşkilatında çalışan'' ibaresinin iptaline karar
verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin 2010/111 esas sayılı
davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2010/26 esas sayılı dava ile
BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2010/26 esas sayılı
dosya üzerinden yürütülmesine, 7.12.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararlarında, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun ek 13.
maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendinde yer alan 'Maliye Bakanlığı
ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşra teşkilatı kadrolarında'' ibaresinin
Anayasa Mahkemesi'nin 20.3.2008 günlü, E.2006/109, K.2008/82 sayılı kararıyla
iptal edildiği, iptal hükmüyle oluşacak hukuki boşluğun giderilmesi amacıyla
yapılan 213 sayılı Kanun'un ek 13. maddesinin dördüncü fıkrasının (a)
bendindeki 5917 sayılı Bütçe Kanunlarında Yer Alan Bazı Hükümlerin İlgili Kanun
ve Kanun Hükmünde Kararnamelere Eklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile yapılan değişikliğin Anayasa
Mahkemesi'nin iptal ettiği hükümle aynı olduğu, eşitlik ilkesine aykırılığı
nedeniyle iptal edilen hükümle aynı hukuki sonuçlar doğurduğu belirtilerek,
kuralın Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle iptali istenen kural
Anayasa'nın 153. maddesi yönünden de incelenmiştir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun ek 13. maddesinin dördüncü
fıkrasının (a) bendi ile ek ödeme yapılabilmesi için ek ödeme yapılacak
memurlar ile sözleşmeli personelin Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının
merkez ve taşra teşkilatında çalışma zorunluluğu getirilmiştir. Maliye
Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşra teşkilatında çalışan
memurlar ile sözleşmeli personele (Vergi Denetim Kurulu Başkan ve Yardımcıları,
Vergi Müfettişi ve Yardımcıları ile bağlı kuruluşların kadro karşılığı
sözleşmeli personeli hariç), en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge
dahil) %200'ünü geçmemek üzere ek ödeme yapılabilmektedir. Kuralla, Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşların merkez ve taşra
teşkilatında çalışan memurlar ve sözleşmeli personele maaşlarının dışında ek
ödeme yapılması konusunda Maliye Bakanına yetki verilmiş ancak, kadroları Maliye
Bakanlığı'nda olmayan döner sermaye saymanlarına ek ödemede bulunulabilmesi
için herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasında, 'Anayasa
Mahkemesi kararları Resmi Gazete'de hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve
yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar' denilmektedir.
Buna göre, Anayasa Mahkemesi kararları yayımlanmakla bağlayıcılık özelliği
kazandığından, yasama organı aynı konuda farklı bir yasada düzenleme yapsa bile
bu kararları etkisiz veya sonuçsuz bırakacak tutum ve davranışlardan kaçınmak
ve iptal edilen kuralları yeniden yasalaştırmamak zorundadır. Anayasa Mahkemesi
kararlarının sonuçları kadar gerekçeleri de bağlayıcıdır. Çünkü kararlar
gerekçeleri ile bir bütünlük oluştururlar ve bu doğrultuda yasamanın da içinde
yer aldığı devletin ve kişilerin etkinliklerinde yönlendirici ve belirleyici
olurlar. Bu nedenle yasama organı iptal edilen yasaların yerine yeni düzenleme
yaparken kararların gerekçelerini de gözönünde bulundurmakla yükümlüdür. Bir yasa kuralının Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasına
aykırılığından söz edilebilmesi için, iptal edilen önceki kuralla içeriği
yönünden ' aynı ' ya da ' benzer ' olup olmadığının incelenmesi
gerekmektedir. Burada iki kuralın ' teknik, içerik ve kapsam ' bakımından
da benzer olması aranacaktır. Teknik içerik ve kapsam bakımından benzerlik,
iptal edilen yasa ile yeniden çıkarılan yasanın sözcüğü sözcüğüne aynı olması
anlamına gelmez. Çünkü, böyle bir anlayış Anayasa'nın 153. maddesinin son
fıkrasındaki kuralı anlamsız ve uygulanmaz kılar. Konu ve kapsam bakımından
sözcüklerde farklılıklar olsa bile ikinci yasanın aynı amaç doğrultusunda
Anayasa Mahkemesi kararına karşın onu etkisiz kılmak amacıyla çıkarıldığının
saptanması aranan koşulun gerçekleşmiş sayılması için yeterlidir. 213 sayılı Kanun'un ek 13. maddesinin dördüncü fıkrasının (a)
bendine göre ek ödeme yapılabilmesi için ek ödeme yapılacak memurlar ile
sözleşmeli personelin Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşra
teşkilatında çalışıyor olması gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi'nin 20.3.2008
günlü, E.2006/109, K.2008/82 sayılı kararında, kadroları Maliye Bakanlığı
bünyesinde olan saymanlarla, kadroları bu Bakanlık bünyesinde olmamakla
birlikte disiplin, sicil ve yargılanmalarına karar verilme gibi personel
işlemleri anılan Bakanlık tarafından yürütülen saymanların, yaptıkları
görevlerin nitelikleri, sorumlulukları, personel işlemleri ve Sayıştay'a hesap
verme konularındaki durumları aynı olduğundan aynı yasa kurallarına tabi
tutulmaları Anayasa'nın eşitlik ilkesi gereği olduğu, bu nedenle kadroları
Maliye Bakanlığı'nda bulunmayan ancak, yukarıda belirtilen personel işlemleri
yönünden anılan bakanlıkla ilgisi bulunan saymanların, sadece kadro ölçütünden
hareketle kadroları bu Bakanlıkta bulunan saymanların yararlandıkları ek
ödemeden yararlandırılmamaları Anayasa'nın 10. maddesine aykırı bulunmuş ve
kural iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesi'nin 'iptal hükmünün, kararın
Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesine' karar
vermesi ve kararın 5.7.2008 günlü, 26927 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanması
nedeniyle iptal kararı 5.7.2009 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Anayasa Mahkemesi'nin iptal ettiği kural ile itiraz konusu kural
arasında ilk bakışta farklılık varmış gibi görünse de, farklılık maddenin
önceki halinde bulunan ' kadroları' ibaresinin itiraz konusu kuralda
yer almamasından kaynaklanmaktadır. Ancak, anılan ibarenin madde metninden
çıkarılması halinde dahi maddenin kapsadığı kişiler değişmemektedir. Bu
nedenle, Anayasa Mahkemesi'nin iptal ettiği kural ile itiraz konusu kural
kapsam ve içerik yönünden aynı niteliktedir. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 153. maddesine aykırıdır.
İptali gerekir. Kural, Anayasa'nın 153. maddesine dayanılarak iptal edildiğinden
10. maddesi yönünden incelenmemiştir. VII- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında 'Kanun,
kanun hükmünde kararname ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi İptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun'un 66. maddesinin üçüncü fıkrasında
da bu kural tekrarlanmaktadır. 213 sayılı Kanun'un itiraz konusu ek 13. maddesinin dördüncü
fıkrasının (a) bendinde yer alan ibarenin iptal edilmesi nedeniyle doğacak
hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın
153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3)
numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete'de
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VIII- SONUÇ 1- 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanun'un ek 13.
maddesinin (4) numaralı fıkrasının (a) bendinin, 25.6.2009 günlü, 5917 sayılı
Kanun'un 47. maddesinin (3) numaralı fıkrasıyla yeniden düzenlenen 'Maliye
Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşra teşkilatında çalışan...'
biçimindeki ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2- 213 sayılı Kanun'un ek 13. maddesinin (4) numaralı fıkrasının
(a) bendinin 'Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşra
teşkilatında çalışan...' biçimindeki ibaresinin iptal edilmesi nedeniyle,
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı
fıkrası gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 8.12.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN