ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2006/94 Karar Sayısı : 2009/92 Karar Günü : 25.6.2009 R.G. Tarih-Sayı
:10.11.2009-27402 İPTAL DAVASINI AÇAN : Türkiye Büyük Millet Meclisi
üyeleri Kemal ANADOL, Kemal KILIÇDAROĞLU ve 113 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : 21.3.2006 günlü, 5473 sayılı
Değişik Adlar Altında İlave Ödemesi Bulunmayan Memurlara ve Sözleşmeli
Personele Ek Ödeme Yapılması İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde
Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 1. maddesiyle 27.6.1989 günlü, 375
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen Ek Madde 4'ün birinci fıkrasının
Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 90. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve
yürürlüğünün durdurulması istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 21.3.2006 günlü, 5473 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle 27.6.1989
günlü, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen iptali istenen fıkranın
yer aldığı ek 4. madde şöyledir: ' 25/6/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları
Kanunu hükümleri uyarınca kamu görevlileri sendikasına üye olup, kendisinden
üyelik ödentisi kesilen kamu görevlilerine, anılan kesintinin yapıldığı her ay
için 5 YTL tutarında sendika ödeneği verilir. Bu ödeme, damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi
tutulmaz ve ilgili mevzuatı uyarınca ödenmekte olan zam, tazminat, ödenek,
döner sermaye payı, ikramiye, ücret ve her ne ad altında olursa olsun benzeri
ödemelerin hesabında dikkate alınmaz.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın2., 10., 11. ve 90. maddelerinedayanılmış,
51. maddesi ise ilgili görülmüştür. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa
YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve
Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımlarıyla 27.6.2006 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN İNCELENMESİ 21.3.2006 günlü, 5473 sayılı Değişik Adlar Altında İlave Ödemesi
Bulunmayan Memurlara ve Sözleşmeli Personele Ek Ödeme Yapılması İle Bazı Kanun
ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 1.
maddesiyle 27.6.1989 günlü, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen Ek
Madde 4'ün birinci fıkrasının yürürlüğünün durdurulması isteminin, koşulları
oluşmadığından reddine 27.6.2006 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen Yasa
kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: Dava dilekçesinde, kamu görevlileri sendikası üyesi olan personele
sendika aidatlarından kaynaklanan kayıplarını telafi amacıyla aylık 5 YTL ek
ödeme yapılmasının, demokratik ilkeler ile Uluslarasası Çalışma Örgütünün 98 ve
151 sayılı Sözleşmelerine ve dolayısıyla Anayasa'nın 90. maddesine aykırı
olduğu, kamu görevlileri örgütlerinin kamu makamlarından tamamen bağımsız
olması gerekirken itiraz konusu kuralla kamu işvereninin mali yolla sendikalara
müdahalesinin önünün açıldığı, sendika üyesi olan kamu görevlilerinin
maaşlarındaki farklılığa bağlı olarak ödedikleri üyelik aidat miktarlarının
farklı olmasına rağmen sendikalı tüm kamu görevlilerine aynı tutarda sendika
ödeneği verilmesinin aynı sendikaya üye olanlar arasında avantaj ve
dezavantajlı bir durum ortaya çıkmasına neden olduğu ve eşitlik ilkesiyle
bağdaşmadığı, Anayasa'ya aykırı bir hükmün hukuk devleti, Anayasa'nın üstünlüğü
ve bağlayıcılığı ilkelerine de aykırılık oluşturacağı belirtilerek, kuralın
Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 90. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda
ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.
İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık
incelemesi yapabileceğinden, iptali istenen kuralla ilgisi nedeniyle
Anayasa'nın 51. maddesi yönünden de inceleme yapılmıştır. İptali istenilen kuralla, Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu
hükümleri uyarınca kamu görevlileri sendikasına üye olan ve kendisinden üyelik
ödentisi kesilen kamu görevlilerine, anılan kesintinin yapıldığı her ay için 5
YTL tutarında sendika ödeneği verilmesi öngörülmektedir. Anayasa'nın 'Sendika kurma hakkı' başlıklı 51. maddesinin birinci
fıkrasında, 'Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde,
ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden
izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma
ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye
olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.' hükmüne yer verilmiş,altıncı
fıkrasında da 'Sendika ve üst kuruluşlarının tüzükleri, yönetim ve
işleyişleri, Cumhuriyetin temel niteliklerine ve demokrasi esaslarına aykırı
olamaz.' denilmiştir. Çalışanların ve işverenlerin, belirli bir işkolunda, ortak
ekonomik ve toplumsal çıkarlarını korumak ve geliştirmek amacıyla kurdukları
sendikalar, demokratik sosyal hukuk devletinin vazgeçilmez ögelerinden birini
oluşturmaktadır. Sendikaların görevlerini yerine getirmeleri ve sendikal hakların
kullanılması, sendikaların bağımsız olmalarını gerekli kılar. Sendikaların
bağımsızlıklarını korumaları ve amaçlarını gerçekleştirmeye yönelik eylemlerini
sürdürmeleri de temelde üyelik ödentilerinden oluşan yeterli düzeyde
gelirlerinin bulunmasına bağlıdır. Sendikaya üye olan kişiler tarafından ödenen üyelik ödentileri,
kollektif haklardan olan sendikal haklara ilişkin faaliyette bulunma konusunda
üyelerin iradesini yansıtmakta ve sendikalar ile üyeleri arasındaki ilişkinin
temelini oluşturmaktadır. Anayasa'nın 51. maddesinde yer alan hiç kimsenin
sendikalara üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamayacağı hükmü,
sendikalara üyeliğin gönüllülük esasına dayanmasını ifade etmekte ve bu
çerçevede üyelik ödentileri de isteğe bağlı bu birlikteliğin demokratik
zeminini oluşturmaktadır. Kamu görevlileri sendikasına üye olan kamu görevlilerine,
kendilerinden üyelik ödentisi kesintisi yapılan her ay için belirli bir tutarda
sendika ödeneği verilmesini öngören dava konusu kural, sendikalar ile üyeleri
arasında olması gereken ilişkinin mahiyetini ve buna bağlı olarak sendikaların
faaliyetlerinin demokratikliğini olumsuz etkileyecek niteliktedir. Üyelerin
ödemesi gereken ödentilerin, sendika ödeneği adı altında sendika üyesi kamu
görevlilerine Devlet tarafından verilmesi ve bu suretle sendikaların gelir elde
etmeleri, sendikalara ve üyelerinin gönüllülük esasına dayalı katılımlarına
müdahale anlamını taşımakta ve sendikaların bağımsızlığı ilkesine aykırı
bulunmaktadır. Uluslararası Çalışma Örgütünün 98 ve 151 sayılı Sözleşmelerinde de
sendikalara müdahale yasaklanmıştır. Teşkilatlanma ve Kollektif Müzakere Hakkı Prensiplerinin
Uygulanmasına İlişkin 98 sayılı Uluslararası Çalışma Sözleşmesi'nin 2.
maddesinde; '1- İşçi ve işveren teşekkülleri, gerek doğrudan doğruya, gerek
mümesilleri veya üyeleri vasıtasıyle, birbirlerinin kuruluşları, işleyişleri ve
idarelerine müdahalede bulunmalarına karşı gerekli surette himaye
edileceklerdir. 2- Bilhassa işçi teşekküllerini bir işverenin veya bir işveren
teşekkülünün kontrolüne tabi kılmaya, bir işverenin veya bir işveren
teşekkülünün kendi nüfuzu altına alınmış işçi teşekkülleri ihdasını tahrik
etmeye veya işçi teşekküllerini mali yollarla veya başka bir şekilde
desteklemeye matuf tedbirler, bu maddedeki manasıyle müdahale hareketlerinden
sayılır.', Kamu Hizmetinde Örgütlenme Hakkının Korunmasına ve İstihdam
Koşullarının Belirlenmesi Yöntemlerine İlişkin 151 sayılı Sözleşme'nin 5.
maddesinde de; '1- Kamu görevlileri örgütleri, kamu makamlarından tamamen
bağımsız olacaklardır. 2- Kamu görevlileri örgütleri kuruluş, işleyiş veya yönetimlerinde
kamu makamlarının her türlü müdahalesine karşı yeterli korumadan
yararlanacaklardır. 3- Bir kamu makamının tahakkümü altında kamu görevlileri
örgütlerinin kuruluşunu geliştirmeye veya kamu görevlileri örgütlerini bir kamu
makamının kontrolü altında tutmak amacıyla mali veya diğer biçimlerde
desteklemeye yönelik önlemler bu madde bakımından müdahaleci faaliyetler olarak
kabul edilecektir.' hükümleri yer almaktadır. TBMM tarafından onaylanmış olan bu uluslararası sözleşmeler ile
Anayasa'nın 51. maddesinde benimsenen ilkelerin, öz yönünden bir farklılık
içermediği görülmektedir. Kamu görevlileri sendikasına üye olan kamu görevlilerine,
kendilerinden üyelik ödentisi kesintisi yapılan her ay için belirli bir tutarda
sendika ödeneği verilmesi, dolaylı yoldan sendikalara ve üyelerinin gönüllülük
esasına dayalı katılımlarına müdahale anlamı taşıdığından, Anayasa'nın 51.
maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa'nın 51. maddesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 90. maddeleri yönünden
incelenmesine gerek görülmemiştir. VI- SONUÇ 21.3.2006 günlü, 5473 sayılı Değişik Adlar Altında İlave Ödemesi
Bulunmayan Memurlara ve Sözleşmeli Personele Ek Ödeme Yapılması ile Bazı Kanun
ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 1.
maddesiyle 27.6.1989 günlü, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen Ek
Madde 4'ün birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 25.6.2009
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ