ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1986/2 Karar Sayısı: 1986/1 Karar Günü : 20/1/1986 R.G. Tarih-Sayı :16.04.1986-19080 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisinin seksen üyesi. İPTAL DAVASININ KONUSU: Türkiye Büyük Millet Meclisinin "Sayıştayda
Açık Bulunan Üyelikler İçin Yapılan Seçime Dair" 12/11/1985 günlü, 27
sayılı kararının, Anayasa'nın 2., 87., 138., 139. ve 160. maddelerine
aykırılığı nedeniyle iptali istemidir. II - METİNLER : A - Türkiye Büyük Millet Meclisinin iptali istenilen kararı : "Sayıştayda Açık Bulunan Üyelikler İçin Yapılan Seçime Dair Karar No : 27Karar Tarihi : 12/11/1985 832 numaralı Sayıştay kanunu ile bu Kanunu değiştiren 7/3/1985
tarihli ve 3162 numaralı Kanunun geçici 3 üncü maddesi uyarınca, Sayıştayda
açık bulunan 21 üyeliğe, T.B.M.M. Plan ve Bütçe Komisyonunca aşağıda isimleri
yazılı şahıslar seçilmiş ve bu seçim T.B.M.M. Genel Kurulunun 12/11/1985
tarihli 27 nci Birleşiminde onaylanmıştır. B - Dayanılan Anayasa Kuralları : Madde 2 - Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve
adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine
bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve
sosyal bir hukuk Devletidir. "Madde 87- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve
yetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu ve
bakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmünde
kararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarını
görüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek;
milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anayasanın 14 üncü
maddesindeki fiillerden dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere, genel ve özel
af ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine
getirilmesine karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri
kullanmak ve görevleri yerine getirmektir." "Madde 138- Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya,
kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin
kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge
gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz. Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı
yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya
herhangi bir beyanda bulunulamaz. Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak
zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle
değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." "Madde 139 - Hâkimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri
istemedikçe Anayasada gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamaz; bir mahkemenin
veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük
haklarından yoksun kılınamaz. Meslekten çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymiş
olanlar; görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceği kesin olarak
anlaşılanlar veya meslekte kalmalarının uygun olmadığına karar verilenler
hakkında kanundaki istisnalar saklıdır." "Madde 160- Sayıştay, genel ve katma bütçeli dairelerin bütün
gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek
ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen
inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevlidir. Sayıştayın
kesin hükümleri hakkında ilgililer yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş
gün içinde bir kereye mahsus olmak üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabilirler.
Bu kararlar dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamaz, Vergi, benzeri malî yükümlülükler ve ödevler hakkında, Danıştay
ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararları esas
alınır. Sayıştayın kuruluşu, işleyişi, denetim usulleri, mensuplarının
nitelikleri, atanmaları, ödev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri ve diğer
özlük işleri, Başkan ve üyelerinin teminatı kanunla düzenlenir. Silahlı Kuvvetler elinde bulunan Devlet mallarının Türkiye Büyük
Millet Meclisi adına denetlenmesi usulleri, Millî Savunma hizmetlerinin
gerektirdiği gizlilik esaslarına uygun olarak kanunla düzenlenir. III - İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk
inceleme toplantısında aşağıdaki sorun üzerinde durulmuştur : Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkileri genel olarak Anayasanın
148. maddesinde belirtilmiştir. Buna göre Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasaya
şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetler. Anayasa değişikliklerini ise
sadece şekil bakımından inceler ve denetler. Bunun dışında Anayasanın 85. maddesi uyarınca yasama
dokunulmazlığının kaldırılmasına ve üyeliğin düşmesine ilişkin T.B.M.M.
Kararları da Anayasa Mahkemesinin denetim alanındadır. Davada; Türkiye Büyük Millet Meclisince verilmiş bir kararın
iptali istendiğine, bir Kanun veya kanun hükmünde kararname söz konusu
olmadığına göre, bu karar ancak bir içtüzük düzenlemesi niteliğinde ise Anayasa
Mahkemesince denetlenebilir. Bundan dolayı dava konusu kararın bu yönden
incelenmesi gerekir. Anayasanın 160. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Sayıştayın
kuruluşu; işleyişi, denetim usulleri, mensuplarının nitelikleri, atanmaları,
ödev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri ve diğer özlük işleri, başkan ve
üyelerinin teminatı kanunla düzenlenir" denilmiştir. Görülüyorki, Anayasa, Sayıştay üyelerinin seçimi ile ilgili özel
bir hüküm koymamış, bunun yöntemini çıkarılacak kanuna bırakmıştır. 21/2/1967 günlü, 832 sayılı Sayıştay Kanunu, Sayıştay üyelerinin
nitelikleri ve seçimlerine ilişkin ayrıntılı hükümler içermektedir. 7/3/1985 günlü, 3162 sayılı "21/2/1967 tarih ve 832 sayılı
Sayıştay Kanununda Değişiklik Yapılması ve Bu Kanuna Üç Ek Madde Eklenmesi
Hakkında Kanunun geçici 3. maddesi Sayıştayda boş bulunan üyeliklere yapılacak
seçim konusunda şu hükmü getirmiştir : "Bu Kanunun yürürlüğünü takiben
halen Sayıştayda boş bulunan üyeliklerle, 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye
ek olarak çıkarılan Bakanlar Kurulunun 18/7/1984 tarih ve 8/8360 sayılı Kararı
gereğince verilen kadrolara yapılacak üye seçimleri bir defaya mahsus olmak
üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonunca doğrudan
yapılarak, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun onayına sunulur. Genel
Kurul bu onay işlemini Plan ve Bütçe Komisyonunca seçimin sonuçlanmasından
başlayarak iki ay içinde tamamlamadığı takdirde Plan ve Bütçe Komisyonu kararı
kesindir." Özel Kanunun öngördüğü bu yöntemin Anayasaya aykırı olup
olmadığının incelenmesi davanın konusu dışındadır. Davacılar, Sayıştay üyeliklerine yapılan seçimin, Türkiye Büyük
Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonunda yasal koşullara aykırı davranılmak
suretiyle sonuçlandırıldığını, partizanlık yapıldığını, yasama yorumu yapılarak
Anayasaya ters düşüldüğünü, bu işlemin Türkiye Büyük Millet Meclisinde
onaylanmasıyla yasaya ve dolayısıyla Anayasaya aykırı yeni bir içtüzük
düzenlemesi ortaya çıktığını ileri sürmektedirler. Oysa, T.B.M.M. Genel Kurulunca alınan kararın, 832 sayılı Sayıştay
Kanunu ve bu Kanunu değiştiren 3162 sayılı Kanunun geçici 3. maddesi uyarınca,
Sayıştayda açık bulunan üyeliklere T.B.M.M. Plan ve Bütçe Komisyonunda yapılan
seçimin onaylanmasından ibaret bulunduğu ve bir içtüzük düzenlemesi ya da
içtüzüğün bir hükmünün değiştirilmesi niteliğinde olmadığı tartışmaya yer
bırakmayacak kadar açıktır. Böyle olunca bu kararın oluşturulmasında Anayasaya
ve kanuna aykırı uygulamalar yapıldığı yolundaki iddiaların da incelenmesine
olanak yoktur. Gerçekten, bu iddiaların incelenebilmesi, kararın Anayasa
Mahkemesince denetlenebilmesine bağlıdır. Bu nedenlerle; Türkiye Büyük Millet Meclisinin dava konusu
kararının Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmesi Anayasa Mahkemesi'nin
görevi dışında bulunduğundan; söz konusu kararın iptali istemiyle açılan
davanın reddine karar verilmelidir. H. Semih ÖZMERT bu gerekçeye katılmamıştır IV- SONUÇ : Anayasa'nın 148. maddesi, Anayasa Mahkemesi'ni kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasaya
şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetlemekle görevlendirmiştir. Dava konusu karar, 7/3/1985 günlü, 3162 sayılı Kanun'un geçici 3.
maddesi uyarınca Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonu
tarafından Sayıştay'da açık bulunan üyeliklere yapılan seçimin Türkiye Büyük
Millet Meclisi Genel Kurulu'nca onaylanmasından ibarettir. İşbu karar, İçtüzük
hükmü niteliğinde bulunmadığı gibi, Anayasa'nın istisnai olarak denetimini
Anayasa Mahkemesi'ne verdiği Türkiye Büyük Millet Meclisi kararlarından da değildir. Bu itibarla, iptal davasının Anayasa Mahkemesi'nin görevsizliği
nedeniyle reddine, H. Semih Özmert'in "Söz konusu kararın bir içtüzük
kuralı ihdası niteliğinde olduğu ve bunun da Anayasa'nın 2, 87, 138, 139 ve
160. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali talep edilmiştir. Bu kararın oluşturulmasında yeni bir içtüzük hükmü yaratılmış
olduğu yönünde öne sürülen iddiaların Anayasa'ya uygıınluk denetiminden
geçirilebilmesi, ancak bu kararın denetiminin Anayasa Mahkemesi'nin görev ve
yetkisi içinde olması koşulu ile gerçekleştirilebilir. Bu nedenle, verilen kararda, "İçtüzük hükmü niteliğinde
bulunmadığı" biçiminde bir hüküm verilmemesi gerekir. Esasen ilk inceleme
safhasında, böyle bir değerlendirilmede de bulunulamaz. Bu itibarla, iptal davasının Anayasa Mahkemesi'nin görevsizliği
nedeniyle reddine karar verilmekle yetinilmeli" biçimindeki değişik
gerekçesi ile, 20/1/1986 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan H.
  Semih ÖZMERT Başkanvekili Orhan
  ONAR Üye Necdet
  DARICIOĞLU Üye Yekta
  Güngör ÖZDEN Üye Muammer
  TURAN Üye Mehmet
  ÇINARLI Üye Selahattin
  METİN Üye Servet
  TÜZÜN Üye Mahmut
  C. CUHRUK Üye Mustafa
  ŞAHİN Üye Adnan
  KÜKNER