ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2024/181 Karar Sayısı : 2024/176 Karar Tarihi : 5/11/2024 R.G. Tarih - Sayı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Adana 13. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: A. 4/12/2004
tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 272. ve 286. maddelerinin, B. 5271 sayılı
Kanun’a 20/7/2017 tarihli ve 7035 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle eklenen 308/A
maddesinin, Anayasa’nın 36., 37. ve 138. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir. OLAY: Göçmen
kaçakçılığı suçundan açılan davada itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı
olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ Kanun’un itiraz konusu; A. 272. maddesi
şöyledir: “ İstinaf Madde 272 – (1) İlk derece mahkemelerinden
verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak, onbeş yıl ve daha
fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler, bölge adliye mahkemesince re'sen
incelenir. (2) Hükümden
önce verilip hükme esas teşkil eden veya başkaca kanun yolu öngörülmemiş olan
mahkeme kararlarına karşı da hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulabilir. (3) Ancak; a) (Değişik:
31/3/2011-6217/23 md.) Hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları
hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen onbeşbin Türk Lirası dâhil adlî para
cezasına mahkûmiyet hükümlerine, b) Üst
sınırı beşyüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan beraat
hükümlerine, c) Kanunlarda
kesin olduğu yazılı bulunan hükümlere, Karşı istinaf yoluna başvurulamaz. (Ek cümle:14/4/2020-7242/17 md.) Bu suretle verilen hükümler tekerrüre esas olmaz. ” B. 286. maddesi
şöyledir: “ Temyiz Madde 286 – (1) Bölge adliye mahkemesi
ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir. (2) Ancak; a) İlk
derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı
ne olursa olsun adlî para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine
dair bölge adliye mahkemesi kararları, b) İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha
az hapis cezalarını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararları, c) (Ek:
20/7/2017-7035/20 md.) Hapis cezasından çevrilen seçenek yaptırımlara
ilişkin ilk derece mahkemesi kararları ile ilgili olarak bölge adliye
mahkemesince verilen; seçenek yaptırımlara ilişkin her türlü kararlar ve
istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar, d) (Anayasa
Mahkemesinin 27/12/2018 tarihli ve E.:2018/71 K.:2018/118 sayılı Kararı ile
İptal; Yeniden Düzenleme:20/2/2019-7165/7 md.) İlk defa bölge adliye
mahkemesince verilen ve 272 nci maddenin üçüncü fıkrası kapsamı dışında kalan
mahkûmiyet kararları hariç olmak üzere, ilk derece mahkemelerinin görevine
giren ve kanunda üst sınırı iki yıla kadar (iki yıl dâhil) hapis cezasını
gerektiren suçlar ve bunlara bağlı adlî para cezalarına ilişkin her türlü bölge
adliye mahkemesi kararları, e) Adlî
para cezasını gerektiren suçlarda ilk derece mahkemelerinden verilen hükümlere
ilişkin her türlü bölge adliye mahkemesi kararları, f) (Değişik:
18/6/2014-6545/78 md.) Sadece eşya veya kazanç müsaderesine veya bunlara yer
olmadığına ilişkin ilk derece mahkemesi kararları ile ilgili olarak istinaf
başvurusunun esastan reddine dair kararları, g) On
yıl veya daha az hapis cezasını veya adlî para cezasını gerektiren suçlardan,
ilk derece mahkemesince verilen beraat kararları ile ilgili olarak istinaf
başvurusunun esastan reddine dair kararları, h) (Değişik:
18/6/2014-6545/78 md.) Davanın düşmesine, ceza verilmesine yer olmadığına,
güvenlik tedbirine ilişkin ilk derece mahkemesi kararları ile ilgili olarak
bölge adliye mahkemesince verilen bu tür kararlar veya istinaf başvurusunun
esastan reddine dair kararlar, ı) Yukarıdaki
bentlerde yer alan sınırlar içinde kalmak koşuluyla aynı hükümde, cezalardan ve
kararlardan birden fazlasını içeren bölge adliye mahkemesi kararları, Temyiz edilemez. (3) (Ek:17/10/2019-7188/29
md.) İkinci fıkrada belirtilen temyiz edilemeyecek kararlar kapsamında olsa
bile aşağıda sayılan suçlar nedeniyle verilen bölge adliye mahkemesi ceza
dairelerinin kararları temyiz edilebilir: a) Türk Ceza Kanununda yer alan; 1. Hakaret (madde 125, üçüncü fıkra), 2. Halk arasında korku ve panik yaratmak amacıyla tehdit
(madde 213), 3. Suç işlemeye tahrik (madde 214), 4. Suçu ve suçluyu övme (madde 215), 5. Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama (madde
216), 6. Kanunlara uymamaya tahrik (madde 217), 7. (Ek:13/10/2022-7418/30
md.) Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma (madde 217/A), 8. Cumhurbaşkanına hakaret (madde 299), 9. Devletin egemenlik alametlerini aşağılama (madde 300), 10. Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini,
Devletin kurum ve organlarını aşağılama (madde 301), 11. Silâhlı örgüt (madde 314), 12. Halkı askerlikten soğutma (madde 318), suçları. b) Terörle Mücadele Kanununun 6 ncı maddesinin ikinci ve
dördüncü fıkrası ile 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlar. c) Toplantı
ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun 28 inci maddesinin birinci fıkrası, 31 inci
maddesi ve 32 nci maddesinde yer alan suçlar. ” C. 308/A maddesi
şöyledir: “ Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığının
itiraz yetkisi Madde 308/A- (Ek:
20/7/2017-7035/23 md.) (1) (Değişik cümle: 28/3/2023-7445/22 md.) Bölge adliye mahkemesi ceza
dairelerinin kesin nitelikteki kararlarına karşı bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet
başsavcılığı, re’sen veya istem üzerine, kararın kendisine verildiği tarihten
itibaren bir ay içinde kararı veren daireye itiraz edebilir. Sanığın lehine
itirazda süre aranmaz. (Ek cümleler: 28/3/2023-7445/22 md.) Sanık
aleyhine itiraz edilebilmesi için kararı etkileyecek nitelikte esaslı bir
hatanın bulunması zorunlu olup, bu itiraz sanık veya müdafiine daire tarafından
tebliğ olunur. Tebligat, ilgililerin dava dosyasından belirlenen son
adreslerine yapılmasıyla geçerli olur. İlgililer, tebliğden itibaren iki hafta
içinde yazılı olarak cevap verebilir. (Değişik cümleler: 17/10/2019-7188/30
md.) Daire, mümkün olan en kısa sürede itirazı inceler ve yerinde görürse
kararını düzeltir; görmezse dosyayı itirazı incelemek üzere ceza daireleri
başkanlar kuruluna gönderir. Kurula gönderilen itiraz hakkında, kararına itiraz
edilen dairenin başkanı veya görevlendireceği üye tarafından kurula sunulmak
üzere bir rapor hazırlanır. (Ek cümleler: 17/10/2019-7188/30 md.) Kurulun itirazın kabulüne ilişkin kararları, gereği için dairesine gönderilir.
Kurulun verdiği kararlar kesindir. Dörtten fazla ceza dairesi olan bölge adliye
mahkemelerinde Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından daire başkanları
arasından belirlenen ve dört üyeden oluşan başkanlar kurulu bu incelemeyi
yapar. Başkanlar kurulunun bu maddeye ilişkin çalışma usul ve esasları,
Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan
ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Muhammed Nuri
ÖZGÜR tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun
hükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Anayasaya aykırılığın
mahkemelerce ileri sürülmesi” başlıklı 40. maddesinde Anayasa Mahkemesine
itiraz yoluyla yapılacak başvurularda izlenecek yöntem belirtilmiştir. Söz
konusu maddenin (1) numaralı fıkrasında bir davaya bakmakta olan mahkemenin bu
davada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini
Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu fıkrada sayılan
belgeleri dizi listesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği kurala
bağlanmış; anılan fıkranın (a) bendinde de “İptali istenen kuralların
Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru
kararının aslı” Anayasa Mahkemesine gönderilecek belgeler arasında
sayılmıştır. Anılan maddenin (4) numaralı fıkrasında ise açık bir şekilde
dayanaktan yoksun veya yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının Anayasa
Mahkemesi tarafından esas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği
hükme bağlanmıştır. 3. Anılan İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (a) bendinde itiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçeli kararında
Anayasa’ya aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin Anayasa’nın hangi
maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriyle
birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği düzenlenmiştir. 4. İçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b)
bendinde de Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede başvuruda eksikliklerin
bulunduğunun tespit edilmesi hâlinde itiraz yoluna ilişkin işlerde esas
incelemeye geçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği, (2) numaralı
fıkrasında ise anılan (b) bendi uyarınca verilen kararın itiraz yoluna başvuran
mahkemenin eksiklikleri tamamlayarak yeniden başvurmasına engel olmadığı
belirtilmiştir. 5. Yapılan incelemede itiraz yoluna başvuran Mahkeme
tarafından itiraz konusu kuralların hangilerinin bakılmakta olan davada
uygulanacak kural niteliğinde olduğu gözetilmeden, hangi nedenlerle Anayasa’ya
aykırı olduklarının ayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte ortaya konulmaksızın,
belirsiz ve genel bir anlatımla tamamı
bakımından kategorik olarak Anayasa’ya
aykırılık iddiasında bulunulduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla başvuru
kararının yöntemine uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. 6. Açıklanan nedenlerle 6216 sayılı Kanun’un 40.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi ile İçtüzük’ün
46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendine aykırı olduğu
anlaşılan itiraz başvurusunun 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı
fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından reddi gerekir. III. HÜKÜM A. 4/12/2004
tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 272. ve 286. maddelerinin, B. 5271 sayılı
Kanun’a 20/7/2017 tarihli ve 7035 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle eklenen 308/A
maddesinin, iptallerine karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz
başvurusunun 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası
gereğince yöntemine uygun olmadığından REDDİNE 5/11/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI