ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/61 Karar Sayısı : 2012/135 Karar Günü : 27.9.2012 R.G. Tarih-Sayı :
01.12.2012-28484 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Birinci Daire İTİRAZIN KONUSU : 28 .5.1988 günlü,
3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu'nun 16. maddesinin birinci fıkrasının (d)
bendinin, Anayasa'nın 2. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacının,
dikkatsizlik ve tedbirsizlikle ölüme sebebiyet vermek suçundan (6) aydan fazla
hapis cezası alması nedeniyle hakkında uygulanan ilişik kesme işleminin
yürütmesinin durdurulması ve iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu savını ciddi bulan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 28.5.1988
günlü, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu'nun 16. maddesinin birinci fıkrasının
(d) bendi şöyledir: 'Mülki, adli ve askeri görevlerini yaptıkları sırada işledikleri
suçlardan (6) aydan fazla hapis cezasına hüküm giyenler,' B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında Anayasa'nın 2. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Erdal TERCAN ve Muammer TOPAL'ın katılımlarıyla 15.6.2012
gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, d osyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Berrak
YILMAZ tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa
kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, uzman jandarmaların kast-taksir ayrımına
gidilmeksizin taksirle işlenecek suçları da kapsayacak şekilde mülki, adli ve
askeri görevlerini yaptıkları sırada işledikleri suçlardan (6) aydan fazla
hapis cezasına hüküm giymeleri halinde ilişiklerinin kesilmesini öngören itiraz
konusu kuralın Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kural ile, mülki, adli ve askeri görevlerini
yaptıkları sırada işledikleri suçlardan (6) aydan fazla hapis cezasına hüküm
giyen uzman jandarmalar hakkında, işledikleri suçun kasten veya taksirli
şekilde işlenmesi konusunda bir ayrım yapılmaksızın ilişik kesme işlemi
uygulanacağı öngörülmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde yasa koyucu, Anayasa
kurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine
sahiptir. Kanun koyucu asli cezalara bağlı olarak kimi yoksunluklar öngörüp
öngörmeme konularında anayasal ilkeler çerçevesinde takdir hakkına sahiptir.
Ceza hukukunda, doğrudan doğruya bir suçun karşılığı olmak üzere öngörülen asli
cezanın yanında, bu cezanın etkisini artırmak, suç işlenmesinde caydırıcılığı
sağlamak için, asli cezaya ek olarak kimi hak yoksunlukları da getirilmiştir.
İtiraz konusu kuralda da, uzman jandarmaların mesleklerinin saygınlığı, bunlara
karşı toplumun güven duygusu ve içeriklerinde yer alan etik değerleri göz önüne
alınarak, bu mesleği icra edecek olanların belli suçlardan mahkûm olmaları
hâlinde, aslî cezanın yanı sıra sürekli olarak hak yoksunluğu öngörülmüştür.
Ancak, ceza hukuku alanında olduğu gibi hak yoksunluğu getiren itiraza konu
düzenlemede de kuralların, önleme ve iyileştirme amaçlarına uygun olarak
ölçülü, adil ve orantılı olması gerekir. Kanun koyucunun hak yoksunluklarını
belirlerken takdir hakkı çerçevesindeki tercihini de Anayasa'ya uygun olarak kullanması
gerektiği açıktır. Dava konusu kuralda, meslek veya görevlerin özelliklerine,
suçların niteliğine, bu suçlara verilen cezalar ve cezaların süresine, suçların
kasıtla veya taksirle işlenip işlenmediğine bakılmamakta ve işlenen suçlar
arasında bir kademelendirme de yapılmayarak altı aydan fazla hapis cezasına
mahkûm olan uzman jandarmaların söz konusu mesleği sürekli olarak icra
edememeleri gibi insan hayatında çok önemli bir hukuki sonuç öngörülmektedir.
Bu durum ise kişilerin işledikleri suçlara göre adaletli ve eylemle orantılı
olmayan ölçüsüz bir hak yoksunluğuna yol açmaktadır. Açıklanan
nedenlerle itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk
devleti ilkesine aykırıdır. İptali gerekir. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında 'Kanun,
kanun hükmünde kararname ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin
(3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. 28.5.1988 günlü, 3466 sayılı Kanun'un 16. maddesinin
birinci fıkrasının (d) bendinin iptal edilmesi nedeniyle, doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek
nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216
sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un
66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu bende ilişkin iptal hükmünün,
kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe
girmesi uygun görülmüştür. VII- SONUÇ 1-
28.5.1988 günlü, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu'nun 16. maddesinin birinci
fıkrasının 'Mülki, adli ve askeri görevlerini yaptıkları sırada işledikleri
suçlardan (6) aydan fazla hapis cezasına hüküm giyenler.' biçimindeki (d)
bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2-
3466 sayılı Kanun'un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin iptal
edilmesi nedeniyle, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ
GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 27.9.2012
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN