ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2022/124 Karar Sayısı : 2023/135 Karar Tarihi : 26/7/2023 R.G. Tarih - Sayı : 1/11/2023
- 32356 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bayburt Sulh Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 9/6/1932
tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’na 17/7/2003 tarihli ve 4949 sayılı
Kanun’un 34. maddesiyle eklenen 128/a maddesinin birinci fıkrasının ikinci
cümlesinin Anayasa’nın 2., 12., 13. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Kıymet takdirine itiraz talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 128/a
maddesi şöyledir: “Kıymet takdirine ilişkin şikâyet: Madde 128/a – (Ek : 17/7/2003-4949/34 md.) Kıymet takdirinin tebliğ edildiği ilgililer, raporun
tebliğinden itibaren yedi gün içinde raporu düzenleten icra dairesinin
bulunduğu yerdeki icra mahkemesinde şikâyette bulunabilirler . Şikâyet
tarihinden itibaren yedi gün içinde gerekli masraf ve ücretin mahkeme veznesine
yatırılması hâlinde yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılabilir; aksi hâlde
başka bir işleme gerek olmaksızın şikâyet kesin olarak reddedilir. (Değişik birinci cümle: 12/2/2004-5092/2 md.) Kesinleşen
kıymet takdirinin yapıldığı tarihten itibaren iki yıl geçmedikçe yeniden kıymet
takdiri istenemez. Ancak, doğal afetler ve imar durumundaki çok önemli
değişiklikler meydana getiren benzer hallerde yeniden kıymet takdiri
istenebilir. (Ek fıkra: 21/2/2007-5582/3 md.) 2499 sayılı Sermaye
Piyasası Kanununun 38/A maddesinin birinci fıkrasında tanımlanan konut
finansmanından kaynaklanan alacaklar ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığının
rehinle temin edilmiş alacaklarının takibinde, birinci fıkra uyarınca
yaptırılmasına karar verilen bilirkişi incelemesi, aynı Kanunun 22 nci
maddesinin birinci fıkrasının (r) bendi uyarınca yetki verilmiş kişi veya
kurumlara yaptırılır. Kıymet takdirine ilişkin şikâyet yetkisiz icra
mahkemesine yapılırsa, icra mahkemesi evrak üzerinde inceleme yaparak başvuru
tarihinden itibaren en geç on gün içinde yetkisizlik kararı verir ve masrafını
gider avansından karşılamak suretiyle dosyayı resen yetkili icra mahkemesine
gönderir. Bu madde gereğince icra mahkemesinin verdiği kararlar
kesindir.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M.
Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU,
Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla
26/10/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından
işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör
Cengiz ERTEN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu
kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Anlam ve Kapsam 3. 2004 sayılı Kanun’un “ Kıymet
takdiri ” başlıklı 87. maddesinin birinci fıkrasına göre haciz yapan memur
gerektiğinde bilirkişiden yardım almak suretiyle sicile kayıtlı olanların
dışındaki malların kıymet takdirini yapar. Anılan maddenin ikinci fıkrasına
göre sicile kayıtlı malların kıymet takdirinin ise bilirkişilere yaptırılması
zorunludur. 4. Anılan Kanun’un 128/a maddesinin
birinci fıkrasının birinci cümlesinde kıymet takdirine ilişkin bir başvuru yolu
düzenlenmiştir. Buna göre kıymet takdirinin tebliğ edildiği ilgililerin,
raporun tebliğinden itibaren yedi gün içinde raporu düzenleten icra dairesinin
bulunduğu yerdeki icra mahkemesinde şikâyette bulunabilecekleri hükme
bağlanmıştır. 5. Kural, ilgililer tarafından kıymet
takdirine yapılan şikâyet üzerine yeniden bilirkişi incelemesinin yapılabilmesi
için şikâyet tarihinden itibaren yedi gün içinde gerekli masraf ve ücretin
mahkeme veznesine yatırılmasını öngörmekte, aksi takdirde başka bir işleme
gerek olmaksızın şikâyetin kesin olarak reddedileceğini hüküm altına
almaktadır. 6. Bu bağlamda kıymet takdirine şikâyetin
kesin olarak reddedilmesi üzerine bu hususun herhangi bir aşamada yeniden ele
alınıp alınamayacağının belirlenmesi gerekmektedir. 7. Kanun’un 134. maddesi kapsamında, icra
müdürlükleri tarafından hacizli malın ihalesine ilişkin yapılan işlemlere karşı
icra mahkemesine şikâyet yolu öngörülmüştür. Buna göre icra müdürlükleri
tarafından hacizli malın ihalesine ilişkin işlemlerin kanuna aykırı yapıldığı
iddiasına dayanılarak başvurulan şikâyet yolunda, satış aşamasında ihalenin
feshi yoluyla kıymet takdirine karşı daha önce şikâyette bulunanlar, ihalenin
feshi davasında ihale sürecinden önceki hazırlık aşamalarında -kıymet takdiri
aşaması da dâhil- usulsüzlük yapıldığını iddia edebilirler. Bu durumda kıymet takdirine itiraz yolunda verilen karar kesin
olmakla birlikte ihalenin feshi davasına karşı kanun yolu açık olduğundan istinaf
ve temyiz aşamasında kıymet takdirine ilişkin itirazların da değerlendirilmesi
mümkündür. B. İtirazın Gerekçesi 8. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralın kıymet
takdirine itiraz davasında gerekli masrafların süresinde yatırılmaması hâlinde
esaslı bir değerlendirme yapılmadan davanın kesin olarak reddine neden olduğu,
bu gerekçeyle davanın kesin olarak reddinin bir daha dava açılmasını imkânsız
kıldığı, bu itibarla hak arama özgürlüğüne ağır bir sınırlama getirildiği
belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 12., 13. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 9. Anayasa’nın “ Hak arama hürriyeti ” başlıklı 36.
maddesinin birinci fıkrasında “ Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile
adil yargılanma hakkına sahiptir ” hükmüne yer verilmiştir. 10. Hak arama özgürlüğünün temel
unsurlarından biri mahkemeye erişim hakkıdır. Mahkemeye erişim hakkı, hukuki
bir uyuşmazlığın bu konuda karar verme yetkisine sahip bir mahkeme önüne
götürülmesi hakkını da kapsar. Kişinin uğradığı bir haksızlığa veya zarara
karşı kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı haksız bir uygulama veya
işleme karşı haklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin, zararını
giderebilmesinin en etkili ve güvenceli yolu yargı mercileri önünde dava
hakkını kullanabilmesidir. Kişilere yargı mercileri önünde dava hakkının
tanınması hak arama özgürlüğünün ön koşulunu oluşturur (AYM, E.2018/99,
K.2021/14, 3/3/2021, § 21). 11. İtiraz konusu kuralla d avanın
açılmasından sonra yedi gün içinde gerekli masraf ve ücretlerin yatırılmaması hâlinde
başka bir işleme gerek olmaksızın davanın kesin olarak reddedileceğinin
öngörülmesi suretiyle mahkemeye erişim hakkına yönelik bir sınırlama
getirildiği açıktır. 12. Anayasa’nın 13.
maddesinde “ Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca
Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak
kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna,
demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük
ilkesine aykırı olamaz. ” denilmektedir. Buna göre temel hak ve özgürlüklere
sınırlama getiren düzenlemelerin kanunla yapılması, meşru amaca dayanması,
Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir. 13. Bu itibarla mahkemeye erişim hakkını
sınırlamaya yönelik bir kanuni düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp
kuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde belirli ve öngörülebilir olması
gerekir (AYM, E.2021/107, K.2022/109, 28/9/2022, § 17). 14. Esasen temel hak ve özgürlükleri
sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması Anayasa’nın 2. maddesinde
güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde
kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya
ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel
olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem
içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin
sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının
öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven
duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici
yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§
153, 154). Dolayısıyla Anayasa’nın 13. maddesinde sınırlama ölçütü olarak
belirtilen kanunilik, Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti
ilkesi ışığında yorumlanmalıdır. 15. Şikâyet tarihinden itibaren yedi gün
içinde gerekli masraf ve ücretin mahkeme veznesine yatırılması hâlinde yeniden
bilirkişi incelemesinin yaptırılabileceğini, aksi hâlde başka bir işleme gerek
olmaksızın şikâyetin kesin olarak reddedileceğini öngören kuralda hangi hal ve
şartta bilirkişi incelemesinin yapılabileceği veya davanın reddedileceği
hususlarının herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak
düzenlendiği gözetildiğinde kuralın kanunilik şartını sağladığı
anlaşılmaktadır. 16. Anayasa'nın 36.
maddesinde hak arama özgürlüğüne yönelik herhangi bir sınırlama nedeni
öngörülmemiş olmakla birlikte sınırlama nedeni belirtilmemiş hakların da o
hakkın doğasından kaynaklanan bazı sınırlarının bulunduğu kabul edilmektedir.
Öte yandan Anayasa’nın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile
devlete yüklenen ödevler, özel sınırlama sebebi gösterilmemiş hak ve
özgürlüklere sınır teşkil edebilir (AYM, E.2018/99, K.2021/14, 3/372021, § 24). 17. Bu bağlamda Anayasa’nın 141.
maddesinin dördüncü fıkrasında “ Davaların en az giderle ve mümkün olan
süratle sonuçlandırılması yargının görevidir .” denilmek suretiyle davaların
makul bir süre içinde bitirilmesi gerekliliği açıkça ifade edilmiştir. Bu hak
gereğince devletin, davaların makul bir süre içinde bitirilmesi yönünde pozitif
yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu hak gereğince devlet, yargılamaların gereksiz
yere uzamasını engelleyecek etkin çareler oluşturmak zorundadır. Ancak bu
amaçla alınacak kanuni tedbirlerin ve öngörülen çarelerin yargılama sonucunda
işin esasına yönelik adil ve hakkaniyete uygun bir karar verilmesine engel
oluşturmaması gerekir (AYM, E.2013/4, K. 2013/35, 28/2/2013). 18. İtiraz konusu kuralın
da yer aldığı maddenin gerekçesinde belirtildiği üzere yargılama giderlerinin
ödenmemesi nedeniyle kıymet takdirine itiraz davasının reddedilmesine
hükmedilmesinin öngörülmesindeki amaç, kıymet takdirine itiraz davasının
sürüncemede kalmasının önlenmesi ve dolayısıyla yargılamaların makul süre
içinde tamamlanması olup anayasal açıdan meşru bir amaca dayanılmaktadır. Nitekim
kuralın gerekçesinde kıymet takdirine itirazda hak ve zaman kaybının önlenmesi
ve farklı uygulamaların ortadan kaldırılmasının amaçlandığı belirtilmiştir. 19. Mahkemeye erişim hakkına yönelik
sınırlamanın Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca ölçülü olması gerekir. Ölçülülük
ilkesi ise elverişlilik , gereklilik ve orantılılık olmak
üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın
ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını, diğer bir
ifadeyle aynı amaca daha hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün
olmamasını, orantılılık ise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak
istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir
(AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015;
E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016, § 18; Mehmet Akdoğan ve diğerleri , B.
No: 2013/817, 19/12/2013, § 38; Mahmut Üçüncü , B. No: 2014/1017, 13/7/2016,
§ 81). 20. Kıymet takdirine itiraz davası açan
kişiler tarafından yeniden yapılacak kıymet takdiri için gerekli olan keşif ve
bilirkişi ücretinin belirli süre içinde yatırılmaması sebebiyle davanın
esasının incelenmeyerek reddedilmesinin gereksiz yere dava açılmasının hak ve
zaman kaybının önlenmesi ile farklı uygulamaların ortadan kaldırılması
bakımından elverişli bir araç olduğu konusunda tereddüt bulunmamaktadır ( Nkt
Teknoloji Dağıtım Ticaret Ltd. Şti. , B. No: 2018/26844, 24/2/2021, § 40). 21. 2004
sayılı Kanun’da hüküm bulunmayan hâllerde takip hukukuna uygun olduğu sürece
12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun uygulanması
mümkündür (Yargıtay 12. HD, E.2020/670,
K.2020/3797, 4/6/2020; HGK E.2013/2195, K.2015/1141, 1/4/2015). Bu doğrultuda itiraz
konusu kuralın, 6100 sayılı Kanun’un 120. maddesinde düzenlenen gider avansının
özel şekli olduğu söylenebilir (Yargıtay HGK, E.2017/12-349, K.2020/1031, 15/12/2020;
12. HD, E.2015/31612, K.2016/496, 12/1/2016). 22. Buna göre itiraz edenin kuralda yazılı olan ve gerekli
masraf ve ücret olarak ifade edilen miktarı mahkemenin tespiti olmaksızın
yatıramayacağı, dolayısıyla uygulamada da kıymet takdirine itiraz şikâyetinin
masraf bulunmaması nedeniyle esasa girilmeksizin usulden reddedilebilmesi için
kuralda yer alan gerekli masraf ve ücretin mahkemece belirlenip itiraz
edene bildirilmesinin arandığı anlaşılmaktadır. O hâlde kural, mahkemece
gerekli masraf ve ücretin belirlenerek şikâyette bulunana bildirilmesine rağmen
yatırılmaması hâlinde işlerlik kazanacaktır. Bu nedenle kıymet
takdirine itiraz eden ilgili, eksik masrafın mahkemece tamamlatılması yoluyla
ne kadar miktarı hangi süre içinde yatırması gerektiğini bilebilecek durumdadır.
Yeniden bilirkişi incelemesi talep eden ilgilinin masrafı yatırmaması durumunda
takibin sürüncemede kalmaması amacına, kıymet takdirine itirazın kesin olarak
reddedilmesinden daha hafif bir tedbirle ulaşılabileceği söylenemeyeceğinden
kuralla öngörülen sınırlama gereklilik koşulunu taşımaktadır. 23. Şikâyet
tarihinden itibaren masraf yatırılması için kuralla öngörülen yedi günlük süre
ancak mahkemece bilirkişi masrafının belirlenmesi ve ilgiliye bildirilmesi hâlinde
işleyecektir. Diğer yandan kıymet takdirine itiraz eden ilgilinin bu aşamadaki
hukuka aykırılık iddialarının ihalenin feshi davası yoluyla ileri sürebilme imkânının
tanınması, şikâyetin reddine dair kararın kesin nitelikte olmasını (kanun yolu
bulunmamasını) da telafi edici niteliktedir. Ayrıca adli yardım kurumundan
yararlanma bakımından genel hükümlerin işlemeye devam edeceği de gözetildiğinde
kuralla mahkemeye erişim hakkına getirilen sınırlamanın orantılı olduğu
sonucuna ulaşılmıştır. 24. Açıklanan nedenlerle
kural, Anayasa’nın 13. ve 36. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 2. ve 12.
maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen
hususların Anayasa’nın 13. ve 36. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında
ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2. ve 12. maddeleri yönünden ayrıca
bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. IV. HÜKÜM 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’na
17/7/2003 tarihli ve 4949 sayılı Kanun'un 34. maddesiyle eklenen 128/a
maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE 26/7/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR