ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1995/37 Karar Sayısı : 1995/31 Karar Günü : 11.7.1995 R.G. Tarih-Sayı :23.03.1996-22589 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Yargıtay 10. Hukuk Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanunu'nun 110. maddesinin birinci tümcesinin, "... suç sayılır bir
hareketi yüzünden hastalanan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği
verilmemesi..." bölümünün Anayasa'nın 2., 5., 60. ve 61. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Kısmen kendi kusuru sonucu meydana gelen bir trafik kazasında
yaralanan ve Sosyal Sigortalar Kurumu'nca tedavi altına alınan sigortalıya 506
sayılı Yasa'nın 110. maddesine göre ödenmekte olan iş göremezlik ödeneği
Kurum'ca kesilmiş ve o tarihe kadar ödenenlerin de geri verilmesi
istenilmiştir. Sigortalı tarafından açılan dava sonucunda Kurum'ca ödenmesi
kesilen geçici iş göremezlik ödeneğinin ödenmesine ve davacı için 506 sayılı
Yasa'nın 110. maddesinin uygulanamayacağının tesbitine ilişkin karar, Sosyal
Sigortalar Kurumu'nca temyiz edilmiştir. Temyiz istemini inceleyen Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 506 sayılı
Yasa'nın 110. maddesinin birinci tümcesinde yer alan ve "suç sayılan bir
hareketi yüzünden hastalanan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği
verilmemesini" öngören kuralın iptali istemiyledoğrudan Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasası'nın iptali istenilen bölümün
yer aldığı 110. maddesi şöyledir: "Madde 110- Kastı veya suç sayılır bir hareketi yüzünden iş
kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalıya geçici
iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri verilmez. Sigortalıya
yalnız gerekli sağlık yardımı yapılır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik,
lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 5.- Devletin temel amaç ve görevleri, Türk
milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti
ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak;
kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle
bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri
kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları
hazırlamaya çalışmaktır." 3- "MADDE 60.- Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve
teşkilatı kurar." 4- "MADDE 61.- Devlet, harp ve vazife şehitlerinin dul ve
yetimleriyle, malûl ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat
seviyesi sağlar. Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını
sağlayıcı tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur. Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak
diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir. Devlet, korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılması için
her türlü tedbiri alır. Bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurar veya
kurdurur." IV- İLK İNCELEME ve SINIRLAMA SORUNU Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör ÖZDEN,
Güven DİNÇER, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, İhsan PEKEL, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ,
Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Lütfi F. TUNCEL'in
katılmalarıyla 11.7.1995 günü yapılan ilk inceleme toplantısında; 1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
oybirliğiyle, 2- İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'ce iptali istenen 506 sayılı
Yasa'nın 110. maddesinin birinci tümcesinde yer alan "... suç sayılır bir
hareketi yüzünden hastalanan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği verilmemesi
..."ni öngören kural hakkındaki esas incelemenin, uyuşmazlığın taksirli
bir hareket yüzünden doğması nedeniyle "... suç sayılır taksirli bir
hareketi yüzünden hastalanan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği
verilmemesi ..." yönünden yapılmasına, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU ile Lütfi F.
TUNCEL'in karşıoyları ve oyçokluğuyla karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, itiraz
konusu yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : A- Anayasa'nın 2., 5. ve 60. Maddeleri Yönünden İnceleme Anayasa'nın "sosyal güvenlik hakkı" başlıklı 60.
maddesinin birinci fıkrasında, herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olacağı
öngörülmüştür. Sosyal güvenlik hakkı, çalışanların yaşamlarının ve yarınlarının
güvencesidir. Sosyal güvenlik, toplumun parçası olan bireylere, gelirleri ne
olursa olsun doğal bir olay olan yaşlılık ile hastalık, kaza, ölüm ve malûllük
gibi sosyal riskler karşısında asgari bir yaşam düzeyi sağlama amacına
yöneliktir. 60. maddenin ikinci fıkrasında, Devlete sosyal güvenliği sağlayacak
gerekli önlemleri almak ve teşkilâtı kurmak görevi verilmiştir. TC. Emekli
Sandığı, Bağ-Kur ve Sosyal Sigortalar Kurumu, ülkemizde sosyalgüvenliğin
temelini oluşturan kurumlardır. Sosyal Sigortalar Kurumu, hizmet akdine
dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlara, iş kazalarıyla
meslek hastalıkları, hastalık, analık, malûllük, yaşlılık ve ölüm hallerinde
sosyal sigorta yardımları yapan sosyal güvenlik kuruluşudur. Çalışmaları, yasal
ölçüler içinde ve sigorta esaslarına göre düzenlenmiştir. Bu madde, sosyal
güvenliğin düzenlenmesinde temel kural olmakla birlikte, Anayasa'nın, çalışma
hayatını düzenleyen diğer kuralları da bütün sosyal güvenlik kurumları gibi
Sosyal Sigortalar Kurumu için de geçerlidir. Sosyal devlet, Anayasa'nın 2. maddesi uyarınca vatandaşın sosyal
durumu ve refahı ile ilgilenen ve onlara asgarî yaşam düzeyi sağlayan
devlettir. Anayasa'nın 5. maddesinde ise, "... kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerine,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak ..."
devletin temel amaç ve görevleri arasında sayılmıştır. Sosyal Sigortalar Yasası'nın itiraz konusu 110. maddesinde, kasdî
veya suç sayılır bir hareketi yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına
tutulan ya da hastalanan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneğiyle sürekli iş
göremezlik gelirinin verilemeyeceği ve sigortalıya yalnız gerekli sağlık
yardımlarının yapılacağı öngörülmüştür. Buna göre, suç sayılır bir hareketiyle
iş kazasınauğraması durumunda, sigortalı geçici işgöremezlik gelirinden
yararlandırılmamaktadır. Sosyal sigorta yasalarla kurulmuş bir sistem olup, sigortanın
kapsamı, sigorta alanı ve kapsadığı riskler ile alınacak primler yasal
ölçülerle belirlenmiştir. Sosyal güvenliğin ve sigortanın temel özelliği ve
nedeni olan sosyal risklerin karşılaması işlevinin yasalarda öngörülmesi
zorunludur. Öte yandan, modern toplumun ulaştığı bilimsel düzey ve ileri
teknolojik uygulamalar iş kazaları ve meslek hastalıkları kavramlarına yeni
boyutlar getirmiş ve yeni iş güvenliği sorunlarını ortaya çıkarmıştır. İleri ve
karmaşık teknolojik uygulamalar bağlamında "kusur" kavramı, ceza
hukukundaki anlamıyla "suç kavramı"na dönüşebilmekte ve maddenin düzenlenişine
göre kastî suç olmasa bile bu tür suç sayılabilir bir eylemi yüzünden işçi
sosyal güvenliğinden yoksun kalabilmektedir. Emeğinden ve sosyal güvenlik hakkından başka hiçbir güvenceye
sahip olmayan işçinin, suç sayılabilecek kusurlu bir eylemi nedeniyle sosyal
güvenlikten yoksun bırakılması, prime dayanan sigorta anlayışına uygun
değildir. Taksirli suçları nedeniyle meydana gelen iş kazalarında işçiyi
geçici iş göremezlik gelirinden yoksun bırakan Yasa'nın 110. maddesindeki
kural, sosyal güvenlik hakkının özüne aykırıdır. Bu nedenlerle, sınırlama kararı uyarınca incelenen 110. maddedeki
itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 5. ve 60. maddelerine aykırıdır. İptali
gerekir. Haşim KILIÇ bu görüşe katılmamıştır. B- Anayasa'nın 61. Maddesi Yönünden İnceleme Anayasa'nın 61. maddesinde harp ve vazife şehitlerinin dul ve
yetimleri ile malûl ve gazilerin, sakatların, yaşlıların ve korunmaya muhtaç
çocukların devletçe korunmalarına yönelik özel kurallar konulmuştur. Anayasa'nın 60. ve 61. maddeleri, geniş anlamda sosyal güvenlik konularının
düzenlemelerine karşın birbirinden tümüyle ayrıdırlar. 61. madde de, toplumun
özel olarak koruması ve gözetmesi gereken bir kesiminin sosyal güvenliği, 60.
maddede ise, sigorta esasına dayanan ve çalışanların geleceğini güvence altına
alan sosyalgüvenlik sistemleri düzenlemektedir. Bu nedenle, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 61. maddesi ile
ilgisi görülememiştir. VI- SONUÇ 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 110.
maddesinin, "... suç sayılan taksirli bir hareketi yüzünden hastalanan
sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği verilmemesi ..." yönünden
İPTALİNE, Haşim KILIÇ'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 11.7.1995 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye İhsan PEKEL Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1995/37 Karar Sayısı : 1995/31 (İlk İnceleme Evresinde Sınırlamaya İlişkin) Anayasa Mahkemesi'nce; 17.1.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasası'nın 110.
maddesinin, "...suç sayılan taksirli bir hareketi yüzünden hastalanan
sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneğinin verilmemesi..." yönünden
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline karar verilmiştir. Anayasa Mahkemesi'nce sınırlanarak incelenen 506 sayılı Sosyal
Sigortalar Yasası'nın "sigortalının kasdı ve suç sayılır hareketi"
başlıklı 110. maddesi ise aynen: "Madde 110.- Kasdı veya suç sayılır bir hareketi yüzünden iş
kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalıya geçici
iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri verilmez. Sigortalıya
yalnız gerekli sağlık yardımları yapılır." şeklindedir. İtiraz yoluna başvuran Yargıtay 10. Hukuk Dairesi kararında;
"Suç sayılan bir hareketi yüzünden hastalanan sigortalıya geçici iş
göremezlik ödeneği verilmemesini" öngören kuralın iptali istenmektedir. Maddede, suç sayılı hareketler, kendi içinde kasdı, taksirli gibi
bir ayırıma tabi tutulmamıştır. Nitekim Anayasa Mahkemesi 10.12.1991 günü aldığı E. 1991/23, K.
1991/47 sayılı benzer bir kararında, aynı maddede yer alan "...suç sayılır
bir hareketi yüzünden iş kazasına uğrayan sigortalıya sürekli iş göremezlik
geliri verilmemesi"ne ilişkin kuralı, taksirli suç ayrımı yapmadan iptal
etmiştir. Anayasa'nın 152. maddesine göre, davaya bakmakta olan mahkeme
"uygulanacak bir kanun veya ... hükümlerini" Anayasa'ya aykırı
görmesi veya taraflardan birinin aykırılık savını ciddî bulduğu kanısına varması
durumunda bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilir. Yerel Mahkemenin, bir kuralı Anayasa Mahkemesi'ne götürebilme ve
Anayasa Mahkemesi'nin de itiraz yoluyla gelen işte Anayasa'ya uygunluk denetimi
yapabilme yetkileri "uygulanacak kural" ile sınırlıdır. Yargıtay 10. Dairesinin başvuru kararından ve olaydan anlaşıldığı
üzere davada uygulanacak kural "suç sayılır bir hareketi yüzünden
hastalanan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği" verilmemesi ile
ilgilidir. Bu kuralın, maddede yazılı olmayan taksirli suçlarla ayrıca
sınırlandırılması "uygulanacak kural"ın Anayasa Mahkemesi'nce suçun
niteliğine özgülenerek daraltılması sonucunu doğurur. Açıklanan nedenlerle verilen kararın, uygulanacak kuralın taksirli
suçlarla ayrıca sınırlandırılması ve bu kapsamla iptali yönüne karşıyız. Üye Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye Lütfi F.
  TUNCEL KARŞIOY
GEREKÇEM Esas Sayısı : 1995/37 Karar Sayısı : 1995/31 Anayasa'nın 60. maddesinde herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip
olduğu belirtilerek sosyal riskler karşısında asgari bir hayat seviyenin
teminat altına alınması amaçlanmıştır. Yine aynı madde de, belirtilen sosyal
güvenliği sağlayacak sosyal güvenlik kuruluşlarını kurma görevi de devlete
verilmiştir. Sosyal Sigortalar Kurumu bu kapsamda görev yapan bir sosyal
güvenlik kuruluşudur. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 26. maddesi işveren
sorumluluğunu düzenlemiştir. İşverenin kendi suç sayılır bir hareketi sebebiyle
meydana gelen iş kazası ve meslek hastalığından dolayı Sosyal Sigortalar
Kurumu'nun işçiye yaptığı ödemeler işverenden tahsil edilmektedir. Bu maddenin
Anayasa'ya aykırılığı iddia edilmiş fakat Anayasa Mahkemesi 1990/28 Esas,
1991/11 sayılı kararı ile maddenin Anayasa'ya aykırı olmadığına karar
vermiştir. Kararda " ... İşverenin Sosyal Sigortalar karşısındaki
sorumluluğunu düzenleyen itiraz konusu kural, kurumun iş kazası ya da meslek
hastalığına uğrayan sigortalı için yaptığı giderleri sigortalının zarara
uğramasına neden olanlarından rûcu yoluyla geri isteyebilme hakkı, kurumuna
sigortalıya yardım yapma ödevi dolayısıyla malvarlığında meydana gelen
eksiltmeyi kısmen ve tümüyle giderme olanağı sağlar. Öte yandan zararı ödemek
durumunda bulunan kişilerin bundan böyle sigortalının sağlığını ve can
güvenliğini korumak yönünden daha çok özen göstermesi sağlanmış, iş kazası ve
meslek hastalıklarının meydana gelmesi önlenmiş olur." denmektedir.
Kararda da belirtildiği gibi işveren sorumluluğunun temel amacı Sosyal
Sigortalar Kurumu'nun malvarlığının eksilmemesi ile işçinin can güvenliği
konusunda gerekli önlemleri almasını temin için sözkonusu yasa hükmü
düzenlenmiştir. Dava konusu Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 110. maddesi de işçi
sorumluluğuna yönelik getirilmiş paralel bir hükümdür. İşçinin kasdî ve suç
sayılır bir hareketi yüzündeniş kazasına uğraması ya da meslek hastalığına
tutulması halinde sigortalıya geçici ya da devamlı daimi iş göremezlik geliri
verilmemek suretiyle hem Sosyal Sigortalar Kurumu'nun malvarlığının eksilmesi
önlenmek istenmiş hem de işçinin işinde daha dikkatlidavranması düşünülerek
işyerinde başkalarına zarar vermemesi amaçlanmıştır. Dava konusu yasa hükmü, suç teşkil eden bir fiil neticesinde iş
kazasına uğrayan işçilere geçici iş göremezlik ödeneği verilmemesini
öngörüyordu. Bu bölüm çoğunluk görüşü gereğince iptal edilmiştir. Çoğunluk
gerekçesinde özellikle taksirli suçlar açısından işçinin yasada belirtilen
gelirden mahrum edilemeyeceği vurgulanmıştır. Taksirli suç ağır olabileceği
gibi hafif de olabilir. Ağır taksirde suçlu fiil sonunda doğacak ağır zararın
olmasını arzu etmemesine rağmen bu zararın olabileceğini tahmin edebilecek
durumdadır. Yasakoyucu işçinin belirtilen bu taksirli fiili sonunda (esasen
tahmin edilebilir) meydana gelebilecek zararı önlemek için dava konusu yasa
hükmünü getirmiştir. İptal edilmekle ağır kusur sonucu büyük zararların
doğmasına sebep olan kişiler sosyal hak kavramına sığınarak suç sayılan bir
hareketi yüzünden Sosyal Sigortalar Kurumu'ndan yardım sağlayacaktır. Sosyal güvenlik hakkını, devlet kuracağı sosyal güvenlik kuruluşları
eliyle yürüteceğine göre Anayasa'nın 65. maddesi gereğince malî kaynaklarının
yeterliliği ölçüsünde bu görevini yerine getirecektir. Aksi halde sosyal
güvenlik kuruluşlarının malvarlığında meydana gelen eksilme kurumu acze
düşürebilir. İşçinin işyerinde azami özeni göstermesi ve Sosyal Sigortalar
Kurumu'nun malî yapısı düşünülerek yasakoyucu sosyal güvenlik hakkına
belirtilen sınırlamayı getirmiştir. Bu nedenlerle çoğunluğun iptal kararına katılmıyorum. Üye Haşim
  KILIÇ