ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1997/57 Karar Sayısı : 1998/11 Karar Günü : 30.4.1998 R.G. Tarih-Sayı :23.03.1999-23648 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul 13. Asliye
Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765
sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 104. maddesinin birinci fıkrasında yer
alan "... adlî makamlar huzurunda maznunun sorguya çekilmesi, ..."
sözcüklerinin, Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I - OLAY Görevi ihmal suçundan açılan kamu davasında Mahkeme, TCK'nun 104.
maddesinin birinci fıkrasında yer alan "... adlî makamlar huzurunda maznunun
sorguya çekilmesi, ..." sözcüklerinin Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri
sürerek iptali istemiyle doğrudan başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A-İtiraz Konusu Yasa Kuralı 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 104. maddesinin itiraz konusu
sözcükleri de içeren birinci fıkrası şöyledir : "Madde 104 - Hukuku âmme davasının müruru zamanı, mahkûmiyet
hükmü yakalama, tevkif, celb veya ihzar müzekkereleri, adlî makamlar huzurunda
maznunun sorguya çekilmesi, maznun hakkında son tahkikatın açılmasına dair olan
karar veya C. Müddeiumumisi tarafından mahkemeye yazılan iddianame ile
kesilir." B-Dayanılan Anayasa Kuralı Dayanılan Anayasa kuralı şöyledir : "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın
ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Mustafa YAKUPOĞLU ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 4.9.1997 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen yasa kuralı, Anayasa'ya aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa
kuralıyla bunlarla ilgili gerekçeler ve dosyada bulunan tüm belgeler okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Türk Ceza Kanunu'nun 104. maddesinin birinci fıkrasında,
"Hukuku âmme davasının mürûru zamanı, mahkûmiyet hükmü, yakalama, tevkif,
celp veya ihzar müzekkereleri, adli makamlar huzurunda maznunun sorguya
çekilmesi, maznun hakkında son tahkikatın açılmasına dair olan karar veya
C. müddeiumumisi tarafından mahkemeye yazılan iddianame ile kesilir" denilmektedir. Mahkeme uygulamada adalete teslim olan sanığa, müruru zaman kesen
muameleler sonucunda bir ceza verilebildiği halde, adli makamlar huzuruna
gelmeyen sanığa ise ceza verilemediğini, davasının düştüğünü, bu durumun, aynı
konumda bulunan sanıklar arasında eşitsizliğe yol açarak Anayasa'nın 10.
maddesine aykırılık oluşturduğunu ileri sürmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde kanun önünde eşitlik ilkesi
tanımlanmıştır. Bu ilkeye göre, "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
olacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlarındaki farklılık, hukuksal
özellikler, değişik kuralları ve değişik uygulamaları gerekli kılabilir. Aynı
durumda olanlar için ayrı düzenleme, Anayasa'ya aykırılık oluşturur. Kimi
kişilerin haklı bir nedene dayanılarak değişik kurallara bağlı tutulmaları ise
eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Kişisel nitelikleri ve durumları aynı
olanlar arasında yasalarla, değişik uygulamalar yapılamaz. Kamu yararı ya da başka
haklı nedenlere dayanılarak yasalarda farklı uygulamalar getirilmesinden,
eşitlik ilkesinin zedelendiği sonucu çıkarılamaz. Sorgu, bir kimsenin yargıç tarafından sanık sıfatı ile ifadesinin
alınmasıdır. Dolayısıyla sanığın her ifadesi, sorgu niteliğinde değildir.
Sorgu, suçlanan kişinin olayla ilgili bilgisine başvurmaktır. Sorguda
söylenenler, kanıtların toplanması ve değerlendirilmesi
bakımından önemlidir. Sorgu, ikrar elde etmek için kabul edilmiş bir
vasıta olmayıp, bir çeşit savunma aracıdır. Bu açıdan bakıldığında, sorguya
çekilmek sanık için bir haktır. Zamanaşımının kesilmesi açısından, sanığın sorgusunun yapılmış
olması isnat edilen fiile, sanığın sorgusunun, kaçma veya bir başka nedenle
yapılamamış olması ise kişiye bağlı bir durumdur. Bu bakımdan sanıkları
sorgudan kaçan ve sorgusu yapılan diye gruplandırmak ve bunlar arasında,
zamanaşımının sorgu nedeniyle kesilmesi açısından eşitlik incelemesi yapmak
olanaklı değildir. Zamanaşımı süresinin kesilmesi her zaman sanığın aleyhinde
değildir. Sanık, herhangibir nedenle hakkındaki davadan haberdar olup savunma
yapamazsa, dava belli sürenin geçmesi ile ortadan kalkar. Ancak sanık aklanmış
olmaz. Oysa, sanığın sorgusu, ona aklanma olanağı verir. Bu nedenle,
"sorgu"nun zamanaşımını kesmemesi durumunda, sanığın savunmasına
ilişkin kanıtların toplanması için geçecek süre içinde davanın, zamanaşımı
süresinin dolduğu gerekçesi ile sonuçlandırılması, her zaman sanık
yararına değildir. Öte yandan, Türk Ceza Kanunu'nun 106. maddesi ile iştirak halinde
aynı suçu işleyenlerden biri için zamanaşımının kesilmesi diğerleri için de
kesilmesi sonucunu doğurduğundan aynı suçu işleyen sanıklar arasında bu konuda
herhangi bir eşitsizlik bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10.
maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Yalçın ACARGÜN bu görüşe
katılmamıştır. VI- SONUÇ 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 104.
maddesinin birinci fıkrasında yer alan "...adlî makamlar huzurunda
maznunun sorguya çekilmesi, ..." sözcüklerinin Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, 30.4.1998 gününde Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyu ve
OYÇOKLUĞUYLA karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Mustafa
  YAKUPOĞLU Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK KARŞIOY
YAZISI TCK.nun 102. maddesiyle suçların nitelik ve nevilerine göre belli
zamanın geçmesiyle kamu davasının ortadan kalkacağı öngörülmüştür. Aynı Yasa'nın 104. maddesiyle sanığın "adli makamlar
huzurunda sorguya çekilmesi" zamanaşımını kesen işlemlerden biri olarak
belirlenmiştir. Bu yasal düzenleme sonucu kendiliğinden adli makamlara başvurarak
sorgulanmasını sağlayan bir sanık hakkında zamanaşımı kesilmekte, oysa kaçarak
sorgusunun yapılmasına olanak tanımayan ve aynı suçu aynı tarihte işlemekten
sanık kişi hakkında ise zamanaşımı kesilmemekte böylece kötü niyetli sanık
hakkındaki davanın ortadan kalkması, kendiliğinden başvurup sorgusu yapılan
sanığın ise mahkumiyetine karar verilebilmesi gibi adalet ve eşitlik ilkelerini
zedeleyeceği durumlar ortaya çıkabilmektedir. İştirak halinde işlenen suçlarda, sanıklardan biri hakkında
zamanaşımını kesen işlemlerden birinin mevcudiyeti halinde zamanaşımının
kesilmesinin birlikte yargılanan diğer sanıklara sirayetini öngören TCK.nun
106. maddesi karşısında bu eşitsizlik daha belirgin hale gelmektedir. Örneğin
aynı suçu aynı tarihte işlediği iddia edilen iştirak halinde bir suçtan
yargılanmakta olan sanıklar ile tek başına aynı suçu aynı tarihte işlediği
iddia edilen sanıkların davaları farklı şekilde zamanaşımına tabi olmaktadırlar. Bu durum, evrensel nitelikteki adil yargılanma ilkesine ve
Anayasa'nın 10. maddesinde belirlenen eşitlik ilkesine aykırı olduğundan itiraz
konusu kuralın iptali gerektiği düşüncesiyle aksi yönde oluşan çoğunluk
görüşüne karşıyım. Üye Yalçın ACARGÜN