ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1999/46 Karar Sayısı : 2000/25 Karar Günü : 20.9.2000 Resmi Gazete Tarih/Sayı: 04.10.2002/24896 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Küçükçekmece İcra
Tetkik Mercii İTİRAZIN KONUSU : 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı
"İcra ve İflâs Kanunu"nun 82. maddesinin birinci bendi ile 3.4.1930
günlü, 1580 sayılı "Belediye Kanunu"nun 19. maddesinin yedinci
bendinin Anayasa'nın 35. ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Alacaklı Şirket tarafından yapılan ilâmlı icra takibinde borçlu
Belediyece, banka hesaplarındaki paraların kamuya tahsisli olduğu ileri sürülerek
haczin kaldırılması istemine ilişkin davada, İcra ve İflâs Kanunu'nun 82.
maddesinin birinci bendi ile Belediye Kanunu'nun 19. maddesinin yedinci
bendinin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 1- 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu'nun "Haczi caiz olmayan
mallar ve haklar" başlıklı 82. maddesinin itiraz konusu birinci bendi
şöyledir: "Madde 82- Aşağıdaki şeyler
haczolunamaz : 1. Devlet malları ile mahsus kanunlarında haczi caiz
olmadığı gösterilen mallar, ..." 2- 1580 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyelerin hakları,
salâhiyet ve imtiyazları" başlıklı 19. maddesinin iptali istenilen 7.
bendi şöyledir: "Madde 19 - Belediyelerin hakları,
salâhiyetleri ve imtiyazları şunlardır : ... 7- Belediye daire ve şubeleri, bahçeleri, umuma ait akar olmıyan
açık ve kapalı mahalleri emlâk vergisinden müstesna olmak, belediye vergi ve
resimleri ile hidematı âmmeye muhtas ve akar olmayan emval ve eşyası üzerine
haciz konulmamak;" B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şöyledir: 1- "MADDE 35.- Herkes, mülkiyet ve
miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı
olamaz." 2- "MADDE 138.- Hâkimler, görevlerinde
bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine
göre hüküm verirler. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin
kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge
gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz. Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı
yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya
herhangi bir beyanda bulunulamaz. Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak
zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle
değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." C- İlgili Anayasa Kuralı İlgili görülen Anayasa kuralı şöyledir. "MADDE 13.- Temel hak ve
hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünün, millî
egemenliğin, Cumhuriyetin, millî güvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin,
kamu yararının, genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıca Anayasanın
ilgili maddelerinde öngörülen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna
uygun olarak kanunla sınırlanabilir. Temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalar
demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldükleri amaç
dışında kullanılamaz. Bu maddede yer alan genel sınırlama sebepleri temel hak ve
hürriyetlerin tümü için geçerlidir." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Ahmet Necdet
SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,
Mustafa YAKUPOĞLU, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Mahir Can ILICAK ve Rüştü
SÖNMEZ'in katılmalarıyla 16.11.1999 günü yapılan ilk inceleme toplantısında:
2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu'nun 82. maddesinin birinci bendinde yer alan
"Devlet malları" sözcüklerinin iptali istemiyle daha önce yapılan
başvurunun 21.10.1992 günlü, Esas:1992/13, Karar:1992/50 sayılı kararla esastan
incelenerek Anayasa'ya aykırı olmadığı gerekçesiyle reddedildiği ve karar
30.6.1993 günlü, 21623 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandığı saptanmakla; Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesine göre,
Anayasa Mahkemesi'nin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî
Gazete'de yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün
Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz. "Devlet
malları" sözcüklerinin iptali için daha önce yapılan bir başka başvuru
nedeniyle Anayasa Mahkemesi'nce işin esasına girilerek verilen ret kararının
30.6.1993 günlü Resmi Gazete'de yayımlandığı ve bu tarihden itibaren on yıllık
süre geçmeden aynı sözcüklerin iptali için başvuru yapıldığı anlaşıldığından,
bu başvurunun "Devlet malları" sözcüklerini içeren bölümünün
Anayasa'nın 152. maddesiyle 2949 sayılı Kanun'un 28. maddesinin son fıkrası uyarınca
reddine, 3.4.1930 günlü, 1580 sayılı "Belediye Kanunu"nun 19.
maddesinin yedinci bendine ilişkin itirazın esasının incelenmesine, sınırlama
sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152 ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre Anayasa Mahkemesi'ne
itiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemenin,
bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin iptalini istediği, 1580 sayılı
Belediye Kanunu'nun 19. maddesinin yedinci bendinde, "Belediye daire ve
şubeleri, bahçeleri, umuma ait akar olmayan açık ve kapalı mahalleri emlâk
vergisinden müstesna olmak, belediye vergi ve resimleri ile hidematı âmmeye
muhtas ve akar olamıyan emval ve eşyası üzerine haciz konulmamak"
denilmektedir. Bakılmakta olan davanın konusu, borçlu durumda olan belediyenin
aleyhine yapılan ilâmlı icra takibi sırasında banka şubelerindeki kamuya tahsis
kararı alınan hesaplarına konulan haczin kaldırılması istemidir. Bu nedenle,
19. maddenin yedinci bendine ilişkin esas incelemenin "...hidematı âmmeye
muhtas ve akar olmayan emval ve eşyası..." ile sınırlı olarak yapılmasına
karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Devletin borçlarını icra takibi
olmaksızın ödemesi gerektiğini, belediyelerin itiraz konusu kurallardaki
yetkilerini sürekli olarak borçlarını ödememek için kullandıklarını, bu durumun
alacaklıları zor duruma düşürdüğünü, Anayasa'nın 35. maddesinin ikinci
fıkrasında mülkiyet hakkının kamu yararı amacı ile sınırlanabileceğinin
belirtildiği, buna rağmen belediyelerin tüm mal varlıklarını kamu yararına
tahsis ederek mülkiyet hakkını sınırlamak yerine ortadan kaldırdığını,
Anayasa'nın 138. maddesinde, yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkeme
kararlarına uyma zorunluluğu bulunmasına karşın icra takibinin esasını
oluşturan mahkeme ilâmının uygulanmasının itiraz konusu kurallarla
engellendiğini ileri sürmüştür. 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu'nun 82. maddesinin birinci
fıkrasında, Devlet malları ile mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı
gösterilen malların icra takiplerinde haczedilemeyeceği; 1580 sayılı Belediye
Kanunu'nun 19. maddesinin yedinci fıkrasında da, Belediye daire ve şubeleri,
bahçeleri, umuma ait akar olmayan açık ve kapalı mahalleri emlâk vergisinden
müstesna olmak, belediye vergi ve resimleri ile hidematı âmmeye muhtas ve akar
olmayan emval ve eşyası üzerine haciz konulamayacağı hükme bağlanmıştır. Anayasa'nın 35. maddesinde, "Herkes, mülkiyet ve miras
haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı
olamaz." kuralına yer verilmiş, temel hak ve özgürlüklerin sınırını
gösteren 13. maddesinde ise, temel hak ve hürriyetlerin, Devletin ülkesi ve
milletiyle bölünmez bütünlüğünün, millî egemenliğin, Cumhuriyetin, millî
güvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin, kamu yararının, genel ahlâkın ve
genel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıca Anayasanın ilgili maddelerinde
öngörülen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunla
sınırlanabileceği, temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel
sınırlamaların demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamayacağı ve
öngörüldükleri amaç dışında kullanılamayacağı, bu maddede yer alan genel
sınırlama sebeplerinin temel hak ve hürriyetlerin tümü için geçerli olduğu
belirtilmiştir. İtiraz konusu kuralla, belediyelere ait hidematı âmmeye muhtas ve
akar olmayan emval ve eşya üzerine haciz konulamayacağı belirtilerek mülkiyet
hakkına sınırlama getirilmiş ise de, akarı olan emval için haciz işlemi
yapılabilmesi imkânının bulunması, kişilerin bu hakkının tamamen ortadan
kaldırılmadığını göstermektedir. 1580 sayılı Belediye Kanunu'nun 1. maddesinde "Belediyeler,
beldenin ve belde sakinlerinin mahalli mahiyette müşterek ve medenî
ihtiyaçlarını tanzim ve tesviye ile mükellef hükmi şahsiyettir."
denilmektedir. Aynı Yasa'nın 15. maddesi ile diğer maddelerinde belirtilen Belediyeye
ait hizmetler, toplumun genel ve ortak gereksinimlerini karşılamak için kamu
yararı gözetilerek yapılan, devamlı ve düzenli çalışmalardır. Günümüzde kamu yararı, toplum yararı, ortak çıkar, genel yarar
gibi birbirinin yerine kullanılan kavramlarla anlatılmak istenen, bireysel
çıkardan farklı ve onun üstünde ortak bir yarardır. Belediyelerin, devamlılık gösteren hizmetlerinin görülmesine
ayrılmış olan emval veya eşyaların hacze konu olabilmesinin, belediyelerin
yerine getirmekle yükümlü bulundukları kamuya ilişkin hizmetlerin ifa
vasıtalarını ortadan kaldırmak gibi arzu edilmeyen bir netice doğuracağı
kuşkusuzdur. İtiraz konusu kuralla getirilen sınırlamada amaç toplum yararının
üstün tutulmasıdır. Bu sınırlama dışında belediye aleyhine her türlü icra
takibinin yapılabilmesi mümkündür. Bu nedenle, engellenmeden söz edilemeyeceği
gibi haklı bir neden olmaksızın mahkeme kararlarının yerine getirilmesinin
geciktirilmesi olanağının borçlu idarenin iradesine bırakılmış olduğu iddiası
da yerinde değildir. Belirtilen nedenlerle, itiraz konusu kurallar Anayasa'nın 13., 35.
ve 138. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOLU, Mahir Can ILICAK ve
Rüştü SÖNMEZ bu görüşe katılmamışlardır. VI- SONUÇ 1- 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı "İcra ve İflas Kanunu"nun
82. maddesinin 1. bendinin "...mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı
gösterilen mallar," bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 2- 3.4.1930 günlü, 1580 sayılı "Belediye Kanunu"nun 19.
maddesinin 7. bendinin "...hidematı âmmeye muhtas ve akar olmayan emval ve
eşyası..." bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ile Rüştü
SÖNMEZ'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 20.9.2000 gününde karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN KARŞIOY
YAZISI 1580 sayılı Belediye Kanunu'nun 19. maddesinin yedinci bendinin,
sınırlama kararı uyarınca incelenen belediyelerin "hidematı âmmeye muhtas
ve akar olmayan emval ve eşyası" üzerine haciz konulamayacağına ilişkin
bölümüyle, belediyelerin kimi malları alacaklılarına karşı korumaya alınmıştır.
Buna göre, belediyelerin kamu hizmetine özgülenmemiş özel mülkleri ya da gelir
getiren taşınmazları olmadıkça kişilerin alacaklarına kavuşma olanağı
bulunmamaktadır. Mülkiyet hakkını düzenleyen Anayasa'nın 35. maddesinin gerekçesinde
de belirtildiği gibi mülkiyet hakkı için öngörülen anayasal güvence, yalnız
menkul ve taşınmaz malları değil, para ile değerlendirilebilen hakları ve mal
varlığını da kapsamaktadır. Bu nedenle, kişilerin alacak haklarının da 35.
maddenin güvencesi altında olduğunda duraksamaya yer yoktur. Maddenin ikinci
fıkrasında bu hakkın ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlandırılabileceği
vurgulanmış temel hak ve hürriyetlerin tümü için geçerli olduğu belirtilen
genel sınırlama nedenlerinin düzenlendiği 13. maddede de genel ve özel
sınırlamaların demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamayacağı ve
öngörüldükleri amaç dışında kullanılamayacağı açıklanmıştır. Bir hak ve
özgürlüğün tümüyle kullanılamaz hale getirilmesi ise kuşkusuz, sınırlamayı aşan
hakkı yok eden bir durumdur. İtiraz konusu düzenlemeyle belediyelerin geliri olmayan tüm mal
varlıklarının kamu hizmetine özgülenmesi ve gelir getiren mallarının da
bulunmaması halinde kesinleşmiş yargı kararlarına karşın alacaklıların haciz
yoluyla haklarına ulaşmaları tümüyle engellenmektedir. Sınırlamanın ötesinde
hakkı ortadan kaldıran bu durum, Anayasa'nın yalnız 35. ve 13. maddelerine
değil, hak arama özgürlüğüne ilişkin 36. maddesine de açık bir aykırılık
oluşturmaktadır. İnsanı öne çıkaran çağdaş demokrasilerde, kamu yararı gerekçesiyle
de olsa kişi haklarını tümüyle kullanılamaz hale getirebilecek düzenlemelere
izin verilmemekte, bu konuda adil bir denge kurulmasına özen gösterilmektedir. Belediyelerin kamu hizmetine özgülenen menkul ve gayrimenkullerinin
korunmasındaki kamusal yarar yadsınamaz. Ancak, bunun kişi haklarını tümüyle
yok edebilecek düzeye vardırılması da düşünülemez. Anayasa'nın 2. maddesinde
belirtilen demokratik hukuk devletinde yalnız hakkın ortadan kaldırılması değil
elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaştırılması da, kuralın Anayasa'ya
aykırılığının kabulü için yeterlidir. Bu bağlamda kimi durumlarda kişilerin
belediyelerden olan alacaklarını tahsil etmelerini önemli ölçüde zorlaştıran
kimi durumlarda da tümüyle engelleyen itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 13.,
35. ve 36. maddelerine aykırıdır. Açıklanan nedenlerle, başvurunun reddine ilişkin çoğunluk görüşüne
katılmıyoruz. Başkan Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ