ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1991/13 Karar Sayısı : 1992/10 Karar Günü : 19.2.1992 R.G. Tarih-Sayı :17.11.1994-22114 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul 3. Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 3284 sayılı Yasa'nın 15. maddesiyle değişik 5434
sayılı Emekli Sandığı Yasası'nın 94/1-2 ve 99/1. maddelerinin Anayasa'nın
eşitlik ilkesi ile ilgili 10. maddesine aykırı olduğu görüşüyle iptali
istemidir. I- OLAY 7.8.1986 gününde emekli olan sanık FŞ., emekli maaşını almayı
sürdürürken babasından yetim aylığı bağlanması için TC. Emekli Sandığı'na
başvurusu üzerine doldurduğu kimlik araştırma belgesinin "Emekli, dul ve
yetim maaşı alıyorsa kurum ve emeklilik sicil no" sütununa (-) işareti
koymak suretiyle gerçeğe aykırı beyanda bulunarak kendisine yetim aylığı
bağlanmasını sağladığının, anlaşılması üzerine hareketine uyan TCK'nun 342/1,
31, 33. maddesi gereğince cezalandırılması istemiyle açılan kamu davasına
ilişkin yargılama sırasında, Sosyal Sigortalar Kurumundan veya Bağ-Kur'dan
emekli olanlara ayrıca yetim maaşı bağlanmasını engelleyen bir kural
bulunmamasına karşın Emekli Sandığı'ndan emekli maaşı almakta olanlara ayrıca
yetim maaşı bağlanmasını engelleyen 5434 sayılı TC. Emekli Sandığı Kanunu'nun
94/1-2 ve 99/1. maddelerinin Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı olduğu
görüşüyle bu yasa kuralının iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A. İptali İstenen Yasa Kuralları 8.6.1949 gün 5434 sayılı TC. Emekli Sandığı Kanunu'nun iptali
istenen, 7.5.1986 gün ve 3284 sayılı Yasayla değişik 94/1-2 maddesiyle 99/1.
maddesi şöyledir: 1. "Madde 94- (Değişik 7.5.1986-3284/15 md.) Bu kanunda belirtilen istisnalar dışında, iki yönden aylığa hak
kazananların tercih ettikleri aylıkları, sandığa yazılı müracaatları takip eden
aybaşından itibaren ödenir. Diğer aylıkları sürekli olarak kesilir. Ancak, iki yönden aylığa aynı zamanda hak kazananlara, müstehak
oldukları tarihten itibaren fazla olan aylıkları ödenir." 2. "Madde 99- Emekli, adî malüllük, vazife malüllüğü, dul ve
yetim aylığı, son hizmet zammı alanlardan; hiçbir şarta bağlı olmaksızın
emeklilik hakkı tanınan vazifelere tayin edilenlerin, aylıklarının tamamı, bu
vazifelere tayinleri tarihini takip eden ay başından itibaren kesilir. Ancak
hayrat hademesinin aylıkları kesilmez ve kendilerine bu hizmetlerinden dolayı
son hizmet zammı da yapılmaz......" B. Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin dayandığı eşitlik ilkesini
içeren Anayasa'nın 10. maddesi şöyledir. "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce,
felsefî inanç, din mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun
önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Yekta Güngör
ÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, İhsan PEKEL, Selçuk
TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Erol CANSEL, Yavuz NAZAROĞLU, Güven DİNÇER ve Haşim
KILIÇ'ın katılmalarıyla 30.4.1991 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyadaki eksiklikler giderilmiş olduğundan işin esasının incelenmesine,
sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ A- Sınırlama Sorunu İtiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada sanık
Emekli Sandığı iştirakçisi olarak, almakta olduğu emekli aylığı yanında
babasından da yetim aylığı almak istemekte ancak 5434 sayılı TC. Emekli Sandığı
Kanunu'nun 94. maddesinin birinci fıkrasındaki "bu kanunda belirtilen
istisnalar dışında iki yönden aylığa hak kazananların tercih ettikleri
aylıkları, sandığa yazılı müracaatları takip eden aybaşından itibaren ödenir.
Diğer aylıkları sürekli olarak kesilir" kuralı ise buna engel olmaktadır. İptali istenen aynı Yasa'nın 99. maddesinin birinci fıkrası ise
"emekli, adi mallüllük, vazife malüllüğü, dul ve yetim aylığı, son hizmet
zammı alanlardan hiçbir şarta bağlı olmaksızın emeklilik hakkı tanınan
vazifelere tayin edilenlerin aylıklarının tamamının bu vazifelere tayinleri
tarihini takip eden aybaşından itibaren kesileceğine ilişkin olup sanık emekli
aylığı almakta iken emekli hakkı tanınan bir göreve atanmadığından bu kuralın
itiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanmasından da
sözedilemez. Açıklanan nedenlerle esas incelemenin 5434 sayılı Emekli Sandığı
Kanunu'nun 94. maddesinin 1. ve 2. fıkraları ile sınırlı olarak yapılması
gerekir. B- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı 5434 sayılı TC. Emekli Sandığı Kanunu'nun iptali istenen 94.
maddesinde iki yönden aylığa hak kazananların tercih ettikleri aylıklarının
Sandığa başvuruda bulundukları tarihi izleyen ay başından geçerli olarak
kendilerine ödenmesi, diğer aylıklarının ise kesilmesi öngörülmektedir. C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, dava konusu kuralın Anayasa'nın
10. maddesine aykırı olduğu savıyla iptaline karar verilmesini istemektedir. Anayasa'nın 10. maddesinin "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar." denilmektedir. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
olacağı anlamına gelmez. Yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmesi ve bu
nedenlerle eşitsizliğe yol açılması Anayasa'nın 10. maddesi karşısında geçerli
görülemez. Bu mutlak yasak, aynı hukuksal durumda olanlara aynı kuralların
uygulanmasını sağlamakta, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasını ise
engellemektedir. Kimi yurttaşların haklı bir nedene dayanılarak değişik
kurallara bağlı tutulmaları Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz.
Durum ve konumlarındaki özellikler kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları gerekli kılabilir. Özelliklere, ayrılıklara dayandığı için haklı olan
nedenler, aynı düzenlemeyi aykırı değil geçerli kılar. Aynı hukuksal durumda
bulunanlar için ayrı düzenleme Anayasa'ya aykırılık oluşturur. Anayasa'nın
amaçladığı eylemli değil, hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı,
ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü
eşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. Başka bir anlatımla, kişisel nitelikleri ve
durumları özdeş olanlar arasında yasalara değişik kurallar konulamaz.
Durumlardaki değişikliğin doğurduğu zorunluluklar, kamu yararı ya da başka
haklı nedenlere dayanılarak yasalarla farklı uygulamalar getirilmesinden,
Anayasa'nın eşitlik ilkesinin çiğnendiği sonucu çıkarılamaz. Bu durumda, eşitliği bozduğu ileri sürülen kural, haklı bir nedene
dayanmaktaysa ya da kamu yararı amacıyla yürürlüğe konulmuş ise bu kuralın
eşitlik ilkesini zedelediğinden sözedilemez. Ancak, "kamu yararı" ve "haklı neden"in a)
ANLAŞILABİLİR b) AMAÇLA İLGİLİ c) MAKUL ve ADİL olması gerekir. Getirilen
düzenleme herhangi bir biçimde birbirini tamamlayan, biribirini doğrulayan ve
biribirini güçlendiren bu üç ölçütten birine uymuyorsa, eşitlik ilkesine aykırı
bir yön vardır denilebilir. Çünkü eşitliği bozduğu öne sürülen kural haklı bir
nedene dayanmamakta ya da kamu yararı amacıyla yürürlüğe konulmamış olmaktadır.
Başlangıçta var olan uyum içindeki bu koşullar, zamanla aralarındaki bağın
çözülmesi halinde de Anayasa kuralına aykırı hale gelebilirler. Bu açıklamalara göre iptali istenen Yasa kuralı; TC. Emekli
Sandığı'nın iştirakçileri ile ilgili olup, farklı sosyal güvenlik kuruluşları
olan Sosyal Sigortalar Kurumu ile Bağ-Kur iştirakçileri için değişik
düzenlemeler yapılması bu üç sosyal güvenlik kuruluşu iştirakçilerinin farklı
hukuksal durumda bulunmaları karşısında eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Bu nedenle sınırlama kararı uyarınca incelenen TC. Emekli Sandığı
Yasası'nın 94. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının iptali isteminin reddi
gerekir. Üye Servet TÜZÜN bu görüşe katılmamıştır. VI- SONUÇ A. 5434 sayılı TC. Emekli Sandığı Yasası'nın değişik 94.
maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile 99. maddesinin birinci fıkrasına
yönelik itirazın yalnız 94. maddenin birinci ve ikinci fıkralarıyla sınırlı
olarak incelenmesine OYBİRLİĞİYLE, B. Sınırlama kararı uyarınca incelenen yukarıda belirtilen
fıkraların Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Servet TÜZÜN'ün
karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 19.2.1992 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Servet TÜZÜN Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Erol CANSEL Üye Yavuz
  NAZAROĞLU Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1991/13 Karar Sayısı : 1992/10 5434 Sayılı TC. Emekli Sandığı Kanunu'nun itiraz konusu değişik
94. maddenin birinci fıkrasında; "Bu Kanunda belirtilen istisnalar dışında
iki yönden aylığa hak kazananların tercih ettikleri aylıkları, sandığa yazılı
müracaatları takip eden aybaşından itibaren ödenir. Diğer aylıkları, sürekli
olarak kesilir.", ikinci fıkrasında ise, "Ancak, iki yönden aylığa
hak kazananlara müstehak oldukları tarihten itibaren fazla olan aylıkları
ödenir." kuralları yer almaktadır. İşbu düzenleme ile genelde iki yönden emekli aylığı almağa hak
kazananlara, sadece fazla olan aylıkların ödeneceğine dair kural getirildiğine
göre; burada önemli olan ve açıklığa kavuşturulması gereken husus, tek yönden
ödeme yapılabilmesi konusunun Anayasa'da yer alan ilkelere aykırı düşen yönlerinin
bulunup bulunmadığı olmaktadır. Anayasa'nın 60. maddesinde "Herkes, sosyal güvenlik hakkına
sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilat
kurar." denilmektedir. Kamu hizmeti görevlileri olan memurların, sosyal güvenliği 5434
sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 2898 sayılı Kanunla
değişik 41. maddesinde yer alan "Emekli, adî malullük ve vazife malullüğü
aylıklarının hesaplanmasında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 43.
maddesindeki gösterge tablosu ve personel kanunlarındaki ek göstergelerin esas
alınacağı" biçiminde hükümle sağlanmıştır. Anayasa'nın 2. maddesinde "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun
huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı,
Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal hukuk Devletidir." denilmekte, 10. maddesinde
de herkesin, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din,
mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu,
hiçbir kişiye, aileye zümreye veya sınıfa ihtiyaz tanınamayacağı belirtilmiş
bulunmaktadır. İtiraz konusu 94. maddenin birinci ve ikinci fıkra hükümleri, iki
yönden sosyal güvenlik hakkını kazanan kişilere; Sosyal Sigortalar Kurumu ve
Bak-Kur'da çalışanların bu haktan yararlanmalarına karşın, sadece tek yönden
emekli aylığı ödenmesi gibi eşitlik, sosyal güvenlik hakkı ve adalet duygusuyla
bağdaşmayan, ayrıcalık getirdiğinden Anayasa'nın 2., 10. ve 69. maddelerine
aykırıdır. Çoğunluğun bu düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olmadığı yolundaki
görüşüne yukarıda açıklanan nedenlerle katılmıyorum. Üye Servet TÜZÜN