ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1998/4 Karar Sayısı : 1999/23 Karar Günü : 7.6.1999 R.G. Tarih-Sayı :21.07.2000-24116 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bakırköy 2. Ağır
Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765
sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 522. maddesinin üçüncü fıkrasında yer
alan "Eğer fail... bu babın ikinci faslında yazılı cürümlerden birini
işlemiş olursa, cezayı tenkise mahal yoktur" kuralının, Anayasa'nın 2.,
10. ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptali sitemidir. I- OLAY Geceleyin işlenen silâhlı gasp suçundan açılan kamu davasında
sanıklar vekilinin Anayasa'ya aykırılık savını ciddi bulan Mahkeme, Türk Ceza
Kanunu'nun 522. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Eğer fail ... bu
babın ikinci faslında yazılı cürümlerden birini işlemiş olursa, cezayı tenkise
mahal yoktur" kuralının iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A. İtiraz Konusu Yasa Kuralı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu kuralı da içeren 522. maddesi
şöyledir : "Madde 522- Onuncu babda beyan olunan
cürümlerin işlenmesinde cürmün mevzuu olan şeyin veya ika edilen zararın
kıymeti pek fahiş ise mahkeme cürme mahsus olan cezayı yarısına kadar artırır
ve eğer hafif ise yarısına ve eğer pek hafif ise üçte birine kadar eksiltir. Kıymet tayini için cürmün mevzuu olan şeyin yahut vakı zararın
cürüm işlendiği zamandaki kıymeti nazarı dikkate alınır. Yoksa failin istihsal
eylediği menfaat hesap edilmez. Eğer fail aynı nev'iden olan cürümlerden dolayı mükerrir bulunur
veya bu babın ikinci faslında yazılı cürümlerden birini işlemiş olursa cezayı
tenkise mahal yoktur." B. İlgili Yasa Kuralları Türk Ceza Kanunu'nun ilgili görülen kuralları şunlardır: 1- "Madde 495- Her kim, menkul bir
malın zilyedini veya cürüm mahallinde bulunan bir başkasını cebir ve şiddet
kullanarak veya şahsen veya malen büyük bir tehlikeye düşüreceği beyanı ile
tehdit ederek o malı teslime yahut o malın kendi tarafından zaptına karşı sükût
etmeye mecbur kılarsa on seneden yirmi seneye kadar ağır hapis cezasına
mahkûm olur. Bir malın yağması esnasında veya akabinde fiili icra veya itmam
etmek veya malı kaçırmak yahut kendisini veya şerikini cezadan kurtarmak için
mal sahibine veya vaka mahalline gelen başkasına karşı cebir ve şiddet veya
tehdit icra eden kimse hakkında da aynı ceza hükmolunur." 2- "Madde 497- Yukarıdaki maddelerde
beyan olunan cürümler, geceleyin veya silah ile tehdit ederek işlenirse onbeş seneden
yirmi seneye kadar ağır hapis cezası verilir. Bu fiiller, yok kesmek suretiyle veya içlerinden velev birisi
görünür şekilde silâhlı bulunan ikiden ziyade kimseler yahut kıyafetini tebdil
etmiş olan şahıslar tarafından işlenirse ağır hapis cezası 20 seneden aşağı
olamaz." C. Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir. " 2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar. " 3- "MADDE 138.- Hâkimler, görevlerinde
bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine
göre hüküm verirler. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin
kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge
gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz. Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı
yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya
herhangi bir beyanda bulunulamaz. Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak
zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle
değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez. " IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Ahmet Necdet
SEZER, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,
Lütfi F. TUNCEL, Mustafa YAKUPOĞLU, Nurettin TURAN, Fulya KANTARCIOĞLU ve Aysel
PEKİNER'in katılmalarıyla 24.2.1998 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında:
öncelikle sınırlama sorunu üzerinde durulmuştur. Türk Ceza Kanunu'nun 522.
maddesinin üçüncü fıkrasındaki "Eğer fail ... bu babın ikinci faslında
yazılı cürümlerden birini işlemiş olursa cezayı tenkise mahal yoktur" kuralı
onuncu babın ikinci faslında yeralan yağma, yol kesme ve adam kaldırma
suçlarını ilgilendiren ortak kurallardır. Bakılmakta olan dava geceleyin birisi silâhlı ikiden çok kişi
tarafından işlenen gasp suçuna ilişkin olduğundan esas incelemenin 495. maddesinin
birinci fıkrası ile 497. maddenin ikinci fıkrasındaki "içlerinden velev
birisi görünür şekilde silâhlı bulunan ikiden ziyade kimseler"
sözcükleriyle sınırlı olarak yapılmasına, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN,
Sacit ADALI, Lütfi F. TUNCEL ile Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenen ve ilgili görülen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı Türk Ceza Kanunu'nun onuncu babında "Mal Aleyhine
Cürümler"e ilişkin kurallar düzenlenmiştir. Bu babın birinci faslında
"Hırsızlık", ikinci faslında, "Yağma ve Yol Kesmek ve Adam
Kaldırmak" suçları ve bunlara verilecek cezalar gösterilmiştir. 1-8.
fasıllarda öğeleri ve cezaları gösterilen suçlarla ilgili ortak kuralların yer
aldığı dokuzuncu fasıldaki 522. maddenin birinci fıkrasında, onuncu babta belirtilen
cürümlerin işlenmesinde, cürmün konusu olan şeyin veya verilen zararın
kıymetinin "pek fahiş" olması halinde cezanın artırılması,
"hafif" veya "pek hafif" olması durumunda da indirilmesi
öngörülmüştür. İtiraz konusu son fıkrada ise, failin, aynı türden olan
cürümlerden dolayı mükerrir olması veya bu babın ikinci faslında yazılı
cürümlerden birini işlemesi durumunda cezanın indirilmeyeceği belirtilmiştir. Görülmekte olan davada, 495. maddede öğeleri ve cezası belirlenen
gasp suçunun, içlerinden birisi görünür şekilde silahlı bulunan ikiden fazla
kimseler tarafından işlenmesi nedeniyle cezası, 497. maddenin ikinci fıkrasına
göre verilecek; ancak 497. madde onuncu babın ikinci faslında
bulunduğundan, gasbedilen şeyin kıymeti, "hafif" veya "pek
hafif" olsa da, itiraz konusu 522. maddenin son fıkrası uyarınca, verilen
cezada bir indirim yapılamayacaktır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Mahkeme, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 10. ve 138.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali için başvurmuştur. 1. Anayasa'nın 2. ve 10. Maddeleri Yönünden İnceleme Başvuran Mahkeme, TCK'nun 522. maddesinin birinci fıkrasında,
onuncu babta yazılı suçların işlenmesinde, suç konusu şeyin veya verilen
zararın değerinin cezayı artırım veya indirim nedeni olarak kabul edildiğini,
gasp suçu ile hırsızlık suçunun benzer nitelikte olmasına karşın, hırsızlık
suçundan ceza verilirken, suçun konusu olan şeyin değeri gözönüne alınarak
cezada indirim yapıldığı halde, gasp suçunun işlenmesinde, gasbedilen
şeyin değerine bakılmaksızın ceza verildiğini ve 522. maddenin üçüncü fıkrası
uyarınca cezadan bir indirim yapılmadığını, bu sebeple itiraz konusu kuralın,
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürerek iptalini
istemiştir. Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesine,
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre, herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiç bir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar. "Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları
aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik
öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar
karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi
yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. TCK'nun onuncu babının ikinci faslında öğeleri ve cezaları
düzenlenen yağma, yol kesmek suçları, yalnız eşyaya karşı değil, aynı zamanda
kişinin özgürlüğüne, beden bütünlüğüne, ruh sağlığına yönelik olarak malın,
cebir, şiddet ve tehdit kullanmak suretiyle alınmasıdır. Bu nedenle, gasp suçu,
toplumsal yarar ve cezanın önleyiciliği ve caydırıcılığı yönünden sırf mala
karşı işlenen öteki suçlardan farklı tutularak daha ağır ceza yaptırımına
bağlanmıştır. Yasakoyucu, kuşkusuz Anayasa'nın ve ceza hukukunun temel
ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla cezalandırma da güdülen amacı da gözeterek
hangi eylemlerin suç sayılacağını ve bunlara verilecek cezanın nevi ve miktarı
ile artırım ve indirim nedenlerini saptayabilir. Mala karşı olduğu kadar kişi özgürlüğüne, beden ve ruh sağlığı ve
bütünlüğüne de yönelik olması nedeniyle onuncu babın ikinci faslında yazılı
suçlar için verilecek cezalarda 522. maddenin üçüncü fıkrasındaki itiraz konusu
kural uyarınca Devletin ceza politikasının sonucu, suça verilen önem,
cezalandırmada güdülen amaç gözetilerek eşyanın değerinin hafif olmasına bağlı
olarak indirim yapılmaması, hukuk devleti ilkesine aykırı değildir. Hırsızlık ve gasp suçları, öğeleri ve korunmak istenen yarar
farklı olduğundan itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı
değildir. İtirazın reddi gerekir. Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü
SÖNMEZ bu görüşlere katılmamışlardır. 2. Anayasa'nın 138. Maddesi Yönünden İnceleme Mahkeme, kanunla cezaların belirlenmesinde, suçların ağırlık ve
vahametinin gözönünde bulundurulması gerektiğini, bunun adalet duygusunun
gereği olduğunu, aksi durumda hâkimlerin, Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun
olarak vicdanî kanaatlerine göre karar vermelerinin zorlaşacağını, bu sebeple
itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 138. maddesinin birinci fıkrasına
aykırı olduğunu ileri sürerek iptalini istemiştir. Anayasa'nın 138. maddesinin birinci fıkrasında, "Hâkimler,
görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî
kanaatlerine göre hüküm verirler" denilmektedir. Buna göre hâkim, Anayasa,
yasa, tüzük, yönetmelik gibi pozitif hukuk kurallarıyla bağlıdır. Hâkim,
delilleri değerlendirir, aşağı ve yukarı sınırlar arasında cezayı tayin ederken
yasaların yorumunda kuralların olaylara uygulanmasında takdir hakkını
kullanır. Takdir hakkı, her türlü kuraldan bağımsız olarak, hâkimin kendi
adalet, hak ve nasafet anlayışı ile karar vermesi anlamını taşımaz. Bu nedenle,
itiraz konusu kural, Anayasa'nın 138. maddesine aykırı değildir. İptal
isteminin reddi gerekir. Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü
SÖNMEZ bu görüşlere katılmamışlardır. V- SONUÇ 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 522.
maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Eğer fail... bu babın ikinci
faslında yazılı cürümlerden birini işlemiş olursa, cezayı tenkise mahal
yoktur" kuralının, Yasa'nın 495. maddesinin birinci fıkrası ve 497.
maddesinin ikinci fıkrasındaki "...içlerinden velev birisi görünür şekilde
silahlı bulunan ikiden ziyade kimseler..." yönünden Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can
ILICAK ile Rüştü SÖNMEZ'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 7.6.1999 gününde karar
verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1998/4 Karar Sayısı : 1999/23 İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 765 sayılı Türk Ceza Yasası'nın
522. maddesinin üçüncü fıkrasındaki, "Eğer fail ... bu babın ikinci
faslında yazılı cürümlerden birini işlemiş olursa cezayı tenkise mahal
yoktur" kuralının iptali için başvurmuştur. Ceza Yasası'nın 522. maddesinin yer aldığı "Mal Aleyhinde
Cürümler" başlıklı onuncu babın ikinci faslı, yağma ve yol kesmek ve adam
kaldırmak suçlarına ilişkindir. Yasakoyucu, itiraz konusu kuralla bu suçlarda
indirim yapılmasına izin vermemektedir. Yağma (gasp) suçunda, bir kimsenin malını almak amacıyla cebir ve
şiddet uygulanması söz konusu olduğundan zilyetlik ve kişisel özgürlüğü
birlikte zarar görmektedir. Burada, kişi özgürlüğüne saldırı, mamelek zararına
işlenen suçun gerçekleştirilmesi amacına yönelik olduğundan, suç ağırlıklı
olarak mala karşıdır. Ceza Yasası'nda da, bu özelliği nedeniyle gasp suçuna
mala karşı işlenen suçlar arasında yer verilmiştir. Ancak bu düzenleme
biçiminin, gasp suçunun "karma suç" niteliğini değiştirmeyeceği
açıktır. Ceza Yasası'nın 522. maddesinin ilk fıkrasında, hırsızlık, ızrar
veya gasp suçları yönünden bir ayırım yapılmaksızın, "Onuncu babta beyan
olunan cürümlerin işlenmesinde cürmün mevzuu olan şeyin veya ika edilen zararın
kıymeti pek fahiş ise mahkeme cürme mahsus olan cezayı yarısına kadar artırır
ve eğer hafif ise yarısına ve eğer pek hafif ise üçte birine kadar
eksiltir" denilmektedir. Maddenin son fıkrasında yer alan, "Eğer fail
... bu babın ikinci faslında yazılı cürümlerden birini işlemiş olursa cezayı
tenkise mahal yoktur" biçimindeki kural ise onuncu babın ikinci
faslında yazılı cürümler yönünden indirimi yasaklayarak birinci fıkradaki genel
kurala ayrık bir durumu düzenlemiştir. Böylece, madde kapsamındaki suç konusu
şeyin veya zararın değeri "pek fahiş" ise, cezadaartırım yapılması
zorunluluğuna karşın, bu değerin hafif veya pek hafif olması halinde, onuncu
babın ikinci fasılındaki suçlar yönünden cezada indirim yapılması söz konusu
olmamaktadır. Yasa'nın 522. maddesinin ilk fıkrasındaki cezanın artırılmasına
veya indirilmesine ilişkin kural, suçun niteliğiyle değil, suç konusu olan
şeyin veya verilen zararın değeriyle ilgili olduğundan hırsızlık, ızrar veya
gasp suçları yönünden fark gözetilmemesi gerekir. Gasp suçu, mala karşı
olmasının yanı sıra, kişiye karşı cebir, şiddet ve tehdit içerdiği için
doğal olarak hırsızlık suçundan daha ağır bir suçtur. Yasakoyucu da temel
cezayı saptarken bunu gözeterek daha ağır bir yaptırım öngörmüştür. Ayrıca
sanığın gaspta bulunurken uyguladığı cebir ve şiddet, darp, yaralama veya
öldürmeye vardığında, sanığa bu suçlar için de ceza verilmektedir. Suçun
niteliği gözetilerek temel cezanın yüksek tutulması adil ve haklı görülebilirse
de, suç konusunun değerini esas alan bir ilkenin bunu yalnız artırma nedeni
kabul edip indirim nedeni kabul etmemesi aynı çerçevede
değerlendirilemeyeceğinden hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz. Hukuk devleti, eşitlik temelinde adil bir hukuk düzeni kurup bunu
sürdürmekle yükümlü olan devlettir. Bu nedenle, ceza hukuku alanında da eşitlik
ve ceza adaletini sağlamak hukuk devletinin önde gelen görevlerindendir. Ceza
Yasası'nın 522. maddesinin suç konusu eşyanın veya zararın değerinin çok yüksek
olması durumunda cezanın yarı oranında artırılmasını öngören genel kuralının,
aralarında gasp suçunun da bulunduğu onuncu babtaki tüm suçlara uygulanması
zorunluluğuna karşın, değerin hafif veya pek hafif olmasının gasp suçları
yönünden indirim nedeni kabul edilmemesi, değer gözetildiğinde suçlarının
konusu hafif, pek hafif olarak nitelendirilen ve bu nedenle de aynı konumda
olmayan suçlulara aynı kuralın uygulanması sonucunu doğuracaktır. Böyle bir
uygulamayı haklı gösterecek makul, kabul edilebilir bir neden de
bulunmadığından, itiraz konusu kural, farklı konumda bulunanlara farklı
kuralların uygulanmasını zorunlu kılan eşitlik ilkesi ile de
bağdaşmamaktadır. Eşitliği bozan ve adil olarak da nitelendirilmesi olanağı
bulunmayan bu durumun eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine aykırı olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kuralın iptali gerektiği
düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ