ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2023/151 Karar Sayısı : 2023/168 Karar Tarihi : 11/10/2023 R.G. Tarih - Sayı : Tebliğ
Edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 1. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun; A. 191. maddesinin
(3) numaralı fıkrasının 24/11/2016 tarihli
ve 6763 sayılı Kanun’un 29. maddesiyle değiştirilen (b) bendinin, B. 202. maddesine
24/1/2013 tarihli ve 6411 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle eklenen (4) numaralı fıkranın
(a) bendinde yer alan “…anlatılması,” ibaresinin, Anayasa’nın 2. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir. OLAY: Hırsızlık
suçundan açılan ceza davasında itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ 5271 sayılı Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer
aldığı; 1. 191. maddesi şöyledir: “Duruşmanın başlaması Madde 191- (1) Sanığın ve müdafiinin hazır bulunup
bulunmadığı, çağrılmış tanık ve bilirkişilerin gelip gelmedikleri saptanarak
duruşmaya başlanır. Sanık, duruşmaya bağsız olarak alınır. Mahkeme başkanı veya
hâkim, duruşmanın başladığını, iddianamenin kabulü kararını okuyarak açıklar. (2) Tanıklar duruşma salonundan dışarı çıkarılırlar. (3) Duruşmada, sırasıyla; a) Sanığın açık kimliği saptanır, kişisel ve ekonomik
durumu hakkında kendisinden bilgi alınır, b) (Değişik:
24/11/2016-6763/29 md.) İddianame veya iddianame yerine geçen belgede yer alan
suçlamanın dayanağını oluşturan eylemler ve deliller ile suçlamanın hukuki
nitelendirmesi anlatılır, c) Sanığa, yüklenen suç hakkında açıklamada
bulunmamasının kanunî hakkı olduğu ve 147 nci maddede belirtilen diğer hakları
bildirilir, d) Sanık açıklamada bulunmaya hazır olduğunu
bildirdiğinde, usulüne göre sorgusu yapılır.” 2. 202. maddesi şöyledir: “Tercüman bulundurulacak hâller Madde 202 – (1) Sanık veya mağdur, meramını
anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmiyorsa; mahkeme tarafından atanan tercüman
aracılığıyla duruşmadaki iddia ve savunmaya ilişkin esaslı noktalar tercüme
edilir. (2) Engelli olan sanığa veya mağdura, duruşmadaki iddia
ve savunmaya ilişkin esaslı noktalar, anlayabilecekleri biçimde anlatılır. (3) Birinci ve ikinci fıkra hükümleri, soruşturma
evresinde dinlenen şüpheli, mağdur veya tanıklar hakkında da uygulanır. Bu
evrede tercüman, hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından atanır. (4) (Ek:
24/1/2013-6411/ 1 md.) Ayrıca sanık; a) İddianamenin anlatılması, b) Esas hakkındaki mütalaanın verilmesi, üzerine sözlü savunmasını, kendisini daha iyi ifade
edebileceğini beyan ettiği başka bir dilde yapabilir. Bu durumda tercüme
hizmetleri, beşinci fıkra uyarınca oluşturulan listeden, sanığın seçeceği
tercüman tarafından yerine getirilir. Bu tercümanın giderleri Devlet
Hazinesince karşılanmaz. Bu imkân, yargılamanın sürüncemede bırakılması amacına
yönelik olarak kötüye kullanılamaz. (5) (Ek: 24/1/2013-6411/ 1 md.) Tercümanlar, il adlî
yargı adalet komisyonlarınca her yıl düzenlenen listede yer alan kişiler
arasından seçilirler. Cumhuriyet savcıları ve hâkimler yalnız bulundukları il
bakımından oluşturulmuş listelerden değil, diğer illerde oluşturulmuş
listelerden de tercüman seçebilirler. Bu listelerin düzenlenmesine ilişkin usul
ve esaslar yönetmelikle belirlenir.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan
ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer MENCİK
tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükümleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın “ Anayasaya
aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi ” başlıklı 152. maddesinin
dördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek
verdiği red kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe
aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda
bulunulamaz.” denilmiştir. 30/3/2011 tarihli
ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanun’un “Başvuruya engel durumlar” başlığını taşıyan 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında da “Mahkemenin
işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından
itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla
itiraz başvurusu yapılamaz.” hükmüne yer
verilmiştir. 3. 5271 sayılı Kanun’un 191. maddesinin (3) numaralı
fıkrasının 6763 sayılı Kanun’un 29.
maddesiyle değiştirilen itiraz konusu (b) bendine ve 5271 sayılı Kanun’un 202. maddesine
6411 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle eklenen (4) numaralı fıkranın (a) bendinde
yer alan itiraz konusu “…anlatılması,” ibaresine yönelik iptal
talepleri daha önce Anayasa Mahkemesinin 11/7/2018 tarihli ve E.2017/32, K.2018/81
sayılı kararıyla esastan reddedilmiş ve bu karar 14/11/2018 tarihli ve 30595
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Anayasa
Mahkemesince işin esasına girilerek reddedilen itiraz konusu kurallar hakkında
yeni bir başvurunun yapılabilmesi için önceki kararın Resmî Gazete’de
yayımlandığı 14/11/2018 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık süre
henüz dolmamıştır. 4. Açıklanan nedenle itiraz
başvurusunun Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılı
Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince reddi gerekir. III. HÜKÜM 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu’nun; A. 191. maddesinin
(3) numaralı fıkrasının 24/11/2006 tarihli ve 6763 sayılı Kanun’un 29.
maddesiyle değiştirilen (b) bendine, B. 202. maddesine
24/1/2013 tarihli ve 6411 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle eklenen (4) numaralı
fıkranın (a) bendinde yer alan “...anlatılması,” ibaresine, yönelik itiraz başvurusunun Anayasa’nın 152. maddesinin
dördüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı
fıkrası gereğince REDDİNE 11/10/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE