ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/79 Karar Sayısı : 2002/194 Karar Günü : 26.11.2002 Resmi Gazete tarih/sayı:12.04.2003/25077 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kumluca Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 1.3.1926 günlü, 765
sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 432. maddesinin, "...430 uncu maddede yazılı
halde altı aydan üç seneye kadar..." bölümünün, Anayasa'nın 10. maddesine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sanığın, pastanede buluştukları reşit olmayan mağdureyi iki saat
süreyle ve rızasıyla alıkoyduğu, bu süre içinde mağdureye karşı herhangi bir
şehevi davranışta bulunmaksızın aynı gün kendiliğinden Emniyet Müdürlüğüne
getirerek teslim ettiğinden bahisle Türk Ceza Yasası'nın 430/2, 432, 433.
maddeleri uyarınca cezalandırılması istemiyle açılan kamu davasında, Türk Ceza
Yasası'nın 432. maddesinin "...430 uncu maddede yazılı halde altı aydan üç
seneye kadar..." bölümünün, Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
mahkeme iptali için doğrudan başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu
bölümü de içeren 432. maddesi şöyledir: "Madde 432 - (Değişik: 11.6.1936 - 3038/1.md.) Yukarıki
maddelerde yazılı cürümlerden birinin faili, kaçırdığı veya alıkoyduğu kimseyi
hiçbir şehevi harekette bulunmaksızın kendiliğinden, kaçırıldığı eve veya
ailesinin evine iade eder veyahut ailesi tarafından alınması mümkün olan
emniyetli diğer bir yere getirip serbest bırakırsa 429 uncu maddede yazılı
halde bir aydan bir seneye kadar, 430 uncu maddede yazılı halde altı aydan üç
seneye kadar, 431inci maddede yazılı halde bir seneden beş seneye kadar hapis
cezasile cezalandırılır." B- İlgili Yasa Kuralı 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 432. maddesi ile göndermede
bulunulan 430. maddesi şöyledir: "Madde 430 - (Değişik: 9.7.1953 - 6123/1 md.) Her
kim cebir, şiddet veya tehdit veya hile ile şehvet hissi veya evlenme
maksadiyle reşit olmıyan bir kimseyi kaçırır veya bir yerde alıkorsa beş
seneden on seneye kadar ağır hapis cezası ile cezalandırılır. Eğer reşit olmıyan kimse cebir ve şiddet veya tehdit veya hile
olmaksızın kendi rızası ile şehvet hissi veya evlenme maksadiyle kaçırılmış
veya bir yerde alıkonulmuş ise ceza altı aydan üç seneye kadar hapistir." C- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmış, 2.
maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,
Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet
AKYALÇIN'ın katılmalarıyla 20.2.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu ve ilgili Yasa kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları
ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A- Anlam ve Kapsam Kaçırma ve alıkoymaya ilişkin fiiller Türk Ceza Yasası'nın
"Adabı Umumiye ve Nizamı Aile Aleyhinde Cürümler" başlıklı sekizinci
babının "Kız ve Kadın ve Erkek Kaçırmak" başlıklı ikinci faslında 429
ila 434. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Türk Ceza Yasası'nın 432. maddesinde, "Yukarıdaki
maddelerde yazılı cürümlerden birinin faili, kaçırdığı veya alıkoyduğu kimseyi
hiçbir şehevi harekette bulunmaksızın kendiliğinden, kaçırıldığı eve veya
ailesinin evine iade eder veyahut ailesi tarafından alınması mümkün olan
emniyetli diğer bir yere getirip serbest bırakırsa 429 uncu maddede yazılı
halde bir aydan bir seneye kadar, 430 uncu maddede yazılı halde altı aydan üç
seneye kadar, 431 inci maddede yazılı halde bir seneden beş seneye kadar hapis
cezası ile cezalandırılır" denilmektedir. Bu kuralla göndermede
bulunulan 430. madde ile reşit olmayan kişilerin kaçırılması veya alıkonulması
eylemleri yaptırıma bağlanmıştır. Maddenin birinci fıkrasında reşit
olmayanların cebir, şiddet veya tehdit veya hile ile, ikinci fıkrasında ise
rızası ile kaçırılması veya alıkonulması eylemleri düzenlenmiş ve eylemlerin
farklılığı gözetilerek de değişik cezalar öngörülmüştür. Türk Ceza Kanunu'nun 432. maddesinde kaçırma ve alıkoyma
suçlarında gönüllü vazgeçme hali düzenlenmektedir. Buna göre, kaçırma ve alıkoyma
suçunun faili, kaçırdığı veya alıkoyduğu kimseyi hiçbir şehevi harekette
bulunmaksızın kendiliğinden kaçırdığı eve veya ailesinin evine iade eder
veyahut ailesi tarafından alınması olanaklı olan güvenli diğer bir yere getirip
serbest bırakırsa, bu madde ile yollamada bulunulan ve esas maddelerde yer
alanlardan daha az ceza tayin edilecektir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, TCK'nun 432. maddesinin aynı
kanunun 430. maddesindeki halde daha az ceza öngören kısmının, reşit olmayan
mağdurun gerek zorla gerekse rızasıyla kaçırılması veya alıkonulması ve rıza
ile iade edilmesi hallerinin aynı tür ve miktarda yaptırıma bağlandığını, oysa
rızası ile iade olmaması durumunda, failin zorla kaçırma veya alıkoymasında beş
seneden on seneye, rızası ile kaçırma veya alıkoymasında ise, altı aydan üç
seneye kadar hapis cezası ile cezalandırılmasının öngörüldüğünü, bir insanın
zorla kaçırılması ile rızasıyla götürülmesinin kamu düzenini aynı derecede
bozan fiiller olmadığını bu nedenle rıza ile kaçırma veya alıkoymadaki iade
durumunda daha az ceza öngörülmemesinin, Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan
eşitlik ilkesine aykırı bulunduğunu ileri sürmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda ilgililer
tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir. İstemle bağlı
kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık kararı
verebileceğinden, itiraz konusu kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi
yönünden de incelenmiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen "Yasa önünde eşitlik
ilkesi" hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile
eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı
durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını
sağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin
her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi
zedelenmez. Türk Ceza Kanunu'nun 430. maddesinin bir ve ikinci fıkralarında
belirtilen suçlar ve korudukları hukuki yarar farklı olup, bunları işleyenler
aynı hukuksal konumda bulunmadıklarından aralarında eşitlik ilkesi yönünden
karşılaştırılma yapılması olanaklı değildir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygı gösteren, bu hak ve özgürlükleri
koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla
kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan, yasaların üstünde yasakoyucunun
da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunduğu bilincinde olan
devlettir. Ceza kanunları, Anayasa'nın konuya ilişkin kuralları başta olmak
üzere, ceza hukukunun ana ilkeleri ile ülkenin genel durumu, sosyal ve ekonomik
hayatın gereksinmeleri gözönüne alınarak saptanacak ceza politikasına göre
düzenlenir. Bu nedenle, Yasakoyucunun ceza politikasının öncelikle, Anayasa'nın
2. maddesinde nitelikleri, 5. maddesinde de temel amaç ve görevleri belirtilen
hukuk devleti ilkesine ve anılan maddelerde yer alan adalet ilkesine
uygunluğunu gözetmesi gerekir. Ceza önlemiyle toplumsal barışı amaçlayan
devlet, kimi suçların niteliği, işlenme biçimi ve kamu düzeni için yarattığı
tehlikeyi gözeterek değişik cezalar uygulayabilir. Anayasa'nın 38. maddesinde, kimsenin işlendiği zaman yürürlükte
bulunan kanunun suç saymadığı bir eyleminden dolayı cezalandırılamayacağı,
kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır
bir ceza verilemeyeceği, cezalarla ceza yerine geçen güvenlik tedbirlerinin
ancak kanunla konulabileceği, hiç kimsenin kendisini ve kanunda gösterilen
yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye
zorlanamayacağı, ceza sorumluluğunun şahsiliği gibi temel ceza ilkeleri
belirtilerek, bu ilkeler doğrultusunda ne gibi eylemlerin suç sayılacağının ve
bu suçlara ne miktar ceza verileceğinin ve hangi ceza tedbirlerinin ne yolda
uygulanacağının saptanması yasakoyucuya bırakılmıştır. Yasaların kamu düzeninin kurulması ve korunması, kamu yararının
sağlanması amacına yönelik olması, genel, objektif, adil kurallar içermesi ve
hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir. İtiraz konusu kurala göre, mağduru rızası ile kaçıran veya
alıkoyan fail onu iade etse bile aynı ceza ile cezalandırılacak, oysa aynı
maddede düzenlenen ve eylemin cebir, şiddet, tehdit veya hile ile
gerçekleştirilmiş olan daha ağır halinde ise, mağdurun iade edilmesine bağlı
olarak daha az ceza uygulanacak ve cezanın türü hafifleyecektir. Bu durum,
hukuka ve cezalandırma ilkelerine aykırı düşmekte, yasakoyucunun mağduru
serbest bırakmayı ve faal nedameti özendirmeye yönelik gerçek arzusu ile de
çelişmekte ve fail bu konudaki lehe düzenlemeden yararlandırılmamış olmaktadır.
Suç ile ceza arasında bulunması gereken adil dengeyi bozan düzenlemeler
yasakoyucunun takdir yetkisi içinde görülemeyeceğinden hukuk devleti ilkesine
aykırılık oluşturur. Bu nedenle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdır.
İptali gerekir. C- İptal Hükmünün Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez." denilmekte, Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü
fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin 5. fıkrasında ise, Anayasa
Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğunu kamu düzenini
tehdit veya kamu yararını ihlal edici mahiyette görürse yukarıdaki fıkra
hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir. Türk Ceza Yasası'nın 432. maddesinin "...430 uncu maddede
yazılı halde altı aydan üç seneye kadar,..." sözcüklerinin iptali
sonucunda doğan hukuksal boşluk, kamu düzenini tehdit ve kamu yararını ihlal
edici nitelikte görüldüğünden, yasakoyucunun buna ilişkin düzenlemeleri
yapabilmesi için iptal kararının Resmî Gazete'de yayımından başlayarak bir yıl
sonra yürürlüğe girmesi kararlaştırılmıştır. VI- SONUÇ A- 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza
Kanunu"nun 3038 sayılı Yasa ile değiştirilen 432. maddesinin, "...
430 uncu maddede yazılı halde altı aydan üç seneye kadar,..." bölümünün,
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B- İptal edilen bölümün doğuracağı hukuksal boşluk kamu
düzenini tehdit edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin
üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkraları gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 26.11.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN