ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  : 2017/26 Karar Sayısı  : 2017/116 Karar Tarihi : 12.7.2017 R.G. Tarih Sayısı: 15.8.2017 – 30155 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 10. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 18.6.2009 tarihli ve 5910
sayılı Türkiye İhracatçılar Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Kanun’un 6. maddesinin (3) numaralı fıkrasının Anayasa’nın
2., 6., 13. ve 135. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar
verilmesi talebidir. OLAY: Üst üste iki dönem Akdeniz Su Ürünleri ve Hayvansal Mamüller
İhracatçılar Birliği Başkanlığı yapan davacının, yeni seçimlerde tekrar aday
olmasının mümkün olup olmadığı hususunda tereddütlerin giderilmesi amacıyla
yaptığı başvurunun reddi üzerine açılan davada, itiraz konusu kuralın
Anayasa’ya aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un, itiraz konusu kuralın da yer aldığı 6. maddesi şöyledir: “ MADDE 6- (1) Yönetim kurulu, yönetmelikle
belirlenen niteliklere sahip üyeler arasından genel kurul tarafından dört yıl
için seçilen bir başkan ve on asil üyeden oluşur. Genel kurul tarafından ayrıca
asil üye sayısı kadar aynı nitelikleri haiz yedek üye seçilir. (2) Yönetim kurulu üyeleri genel kurulun yapıldığı tarihten
itibaren onbeş gün içinde toplanarak üyeleri arasından sayıları ikiyi geçmemek
üzere başkan yardımcılarını ve bir muhasip üyeyi seçer. (3) Gerçek veya tüzel kişi üyeler aynı dönemde aynı sektörde
faaliyet gösteren birden fazla birlikte yönetim kurulu başkanı veya üyesi
olamaz. Bir kişi, aynı birlikte, bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren en fazla iki dönem başkanlık yapabilir ve bir daha aynı
göreve yeniden seçilemez. (4) Yönetim kurulunun görevleri şunlardır: a) Birliğin çalışma programını uygulamak, işlerin yürütülmesi ile
ilgili kararlar almak. b) Genel kurula sunulmak üzere teklifleri, raporları, bütçeyi ve
hesapları hazırlamak ve harcamaları kontrol etmek. c) Olağan ve olağanüstü genel kurul toplantılarının gündemini
hazırlamak ve üyeleri toplantıya çağırmak. ç) Sektör Kurulunda Yönetim Kurulu Başkanı ile birlikte yer alacak
üyeleri belirlemek. d) Genel kurul ve ilgili sektör kurulunca kararlaştırılan işleri
yürütmek. e) TİM’in koordinasyonu sağlamaya yönelik taleplerini
değerlendirerek sonuçlandırmak. f) İnsan Kaynakları Yönetmeliği çerçevesinde kadro tespit
çalışmalarında bulunmak. g) Genel sekreter ve yardımcılarını atamak. (5) Birlik, yönetim kurulu başkanı veya yetkilendireceği başkan
yardımcısı tarafından temsil edilir ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Zühtü ARSLAN,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M.
Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki
HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 9.2.2017 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür. 2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, bir davaya
bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun
hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya
taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına
varması durumunda, bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya
yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi
için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın
bulunması, iptali istenen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. 3. 5910 sayılı Kanun’un 6. maddesinin itiraz konusu (3) numaralı
fıkrasının birinci cümlesinde, gerçek veya tüzel kişi üyelerin aynı dönemde
aynı sektörde faaliyet gösteren birden fazla birlikte yönetim kurulu başkanı
veya üyesi olamayacağı belirtilmiş, ikinci cümlesinde de bir kişinin, aynı
birlikte, bu Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en fazla iki dönem
başkanlık yapabileceği ve bir daha aynı göreve yeniden seçilemeyeceği hüküm
altına alınmıştır. 4. Bakılmakta olan dava, üst üste iki dönem Akdeniz Su Ürünleri ve
Hayvansal Mamüller İhracatçılar Birliği Başkanlığı yapan davacının, yeni seçimlerde
tekrar aday olmasının mümkün olup olmadığı hususundaki tereddütlerin
giderilmesi amacıyla Birliğe yaptığı başvurunun reddi işleminin iptali talebine
ilişkindir. 5. Bu durumda, Kanun’un 6. maddesinin (3) numaralı fıkrasının,
gerçek veya tüzel kişi üyelerin aynı dönemde aynı sektörde faaliyet gösteren
birden fazla birlikte yönetim kurulu başkanı veya üyesi olmasını yasaklayan
birinci cümlesi davada uygulanacak kural olmadığından bu cümleye ilişkin
başvurunun, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. 6. Açıklanan nedenlerle, 18.6.2009 tarihli ve 5910 sayılı Türkiye
İhracatçılar Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında
Kanun’un 6. maddesinin (3) numaralı fıkrasının; A. Birinci cümlesinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin
bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu cümleye ilişkin
başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, B. İkinci cümlesinin ESASININ İNCELENMESİNE, OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 7. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 1. İtirazın Gerekçesi 8. Başvuru kararında özetle, Anayasa’nın 135. maddesinde, kamu
kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının organlarının kendi üyeleri
tarafından seçilmesi öngörülerek üyeler bakımından seçme; adaylar bakımından
ise seçilme hakkının tanındığı, üst üste iki dönem ihracatçı birliklerinde
yönetim kurulu başkanlığı yapmış olanların bir daha bu göreve seçilemeyeceğine
yönelik yasaklamanın, demokratik hakların kullanılmasını engelleyici nitelikte
olduğu, seçme ve seçilme hakkını ölçüsüz bir şekilde sınırlandırdığı
belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2., 6., 13. ve 135. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 9. İtiraz konusu kuralda, bir kişinin aynı ihracatçı birliğinde,
Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en fazla iki dönem başkanlık
yapabileceği ve bir daha aynı göreve yeniden seçilemeyeceği hüküm altına
alınmaktadır. 10. Anayasa'nın 135. maddesinde, kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşları ve üst kuruluşlarının maddede belirtilen amaçlar doğrultusunda kanunla
kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre
yargı gözetimi altında gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleri olduğu
belirtilmiştir. Tüzel kişilikleri olan bu tür meslek kuruluşlarının yönetsel
vesayet ağırlığı, yönetim ve mali konularda denetim yoğunluğunu getirmekle
birlikte, organlarını kendi üyeleri arasından kanunda belirlenen yöntemlere
göre seçmeleri ilkesi benimsenmiştir. 11. Bunun dışında, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının
organlarının görev süresiyle ilgili olarak Anayasa’da herhangi bir düzenlemeye
yer verilmemiştir. Kanun koyucu, Anayasa'da belirtilen esaslara aykırı olmamak
kaydıyla, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları ile
ilgili olarak Anayasa’da yer almayan konulara ilişkin düzenleme yapma yetkisine
sahiptir. Yasamanın asliliği ve genelliği ilkesi, anayasada açıkça
düzenlenmeyen alanlarda parlamentonun serbestçe kural koyabilmesini
gerektirir. 12. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin insan
haklarına saygılı, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğu
vurgulanmıştır. Hukuk devleti; hak ve özgürlükleri güvenceye alan devlettir.
Kanun koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini
anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz
önünde tutarak kullanması gerekmektedir. 13. Anayasa Mahkemesi kararlarında belirtildiği gibi kamu yararı,
bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yarardır. Kamu
yararı düşüncesi olmaksızın, yalnız özel çıkarlar için veya yalnız belli
kişilerin yararına olarak kanun hükmü konulamaz. Böyle bir durumun açık bir
biçimde ve kesin olarak saptanması halinde, söz konusu kanun hükmü Anayasa’nın
2. maddesine aykırı düşer. Açıklanan ayrık hâl dışında, bir kanun hükmünün ülke
gereksinimlerine uygun olup olmadığı ve hangi araç ve yöntemlerle kamu
yararının sağlanabileceği bir siyasî tercih sorunu olarak kanun koyucunun
takdirinde olduğundan, bu kapsamda kamu yararı değerlendirmesi yapmak anayasa
yargısıyla bağdaşmaz. 14. İhracatçı birlikleri, ihracatçıları örgütlendirmek suretiyle
ihracatı artırmak ve dış ticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesini
sağlamak üzere kurulan, özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz meslek
kuruluşlarıdır. İhracatçıların ilgili birliğe üye olmaları ve Kanun’da
belirtilen ödemeleri yapmaları zorunludur. Birlikler, idari ve mali yönden
Ekonomi Bakanlığının denetimine tabidir. Birlik yönetim organlarının seçimleri,
gizli oy ve açık tasnif esasına göre yargı gözetiminde yapılmaktadır. 15. İtiraz konusu kuralda, bir kişinin, aynı ihracatçı birliğinde
yönetim kurulu başkanlığı iki dönemle sınırlandırılmaktadır. Kanun’un 6.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında, ihracatçı birlikleri yönetim kurulu
başkanlığı görev süresi dört yıl olarak belirlendiğinden, itiraz konusu kurala
göre bir kişi aynı ihracatçı birliğinde en fazla sekiz yıl yönetim kurulu
başkanlığı yapabilecektir.  Böyle bir düzenleme yapılması ise anayasal
sınırlar içinde kanun koyucunun takdir yetkisinde olup kuralda, Anayasa’nın 135.
maddesine aykırı bir yön bulunmamaktadır. 16. Meslek kuruluşları veya üst kuruluşlarında yöneticilik
görevlerine süre sınırlaması getiren kuralların, uzun süre aynı görevde
kalmanın meydana getireceği sakıncaların önlenmesi, fırsat eşitliğinin sağlanması
ve yönetime dinamizm getirilmesi gibi amaçlarla ihdas edildiği anlaşılmaktadır.
Bu yönüyle de kuralın kamu yararına aykırı olduğu söylenemez. Kaldı ki çağdaş
demokrasilerde aynı gerekçelerle seçimle işbaşına gelinen kimi kamusal görevler
bakımından itiraz konusu kurala benzer şekilde dönem sınırlandırmasına
gidildiği görülmektedir. 17. Diğer taraftan kuralla, sadece aynı ihracatçı birliğinde iki
dönemden fazla başkanlık yapmak yasaklandığından, bu sürenin sonunda kişinin
aynı ihracatçı birliğinde yönetim kurulu üyesi olarak görev yapmasına veya
farklı bir ihracatçı birliğinde başkan olmasına herhangi bir engel
bulunmamaktadır. Sınırlamanın getiriliş amacı da dikkate alındığında, aynı
birlik başkanlığı için getirilen iki dönemlik sınırlamanın ölçüsüz olduğu
söylenemez 18. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 135. maddelerine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 19. Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI bu
görüşe katılmamışlardır. 20. Kuralın, Anayasa’nın 6. ve 13. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. IV. HÜKÜM 18.6.2009 tarihli ve 5910 sayılı Türkiye İhracatçılar Meclisi ile
İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un 6. maddesinin
(3) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin, Anayasa’ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN ile Celal Mümtaz
AKINCI’nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 12.7.2017 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ KARŞIOY
GEREKÇESİ Aynı konuya ilişkin olarak Anayasa Mahkemesinin, 10.1.2013 tarih
ve E.2012/128, K.2013/7; 27.3.2014 tarih ve E.2013/150, K.2014/132 ve
22.10.2014 tarih ve E.2014/154, K.2014/159 sayılı İPTAL kararlarındaki
gerekçeler doğrultusunda, itiraz istemine konu kuralın İPTALİNE karar verilmesi
gerektiği kanaatinde olduğumuzdan, çoğunluğun iptal isteminin REDDİ yolundaki
kararına katılmıyoruz. Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Üye Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Hicabi DURSU Üye Celal Mümtaz AKINCI KARŞIOY
YAZISI Esas sayısı 2017/118 olan karardaki karşıoy yazımda ifade ettiğim
görüşler aynen bu karar için de geçerlidir. Başkanvekili Engin YILDIRIM KARŞIOY
GEREKÇESİ Aynı konuya ilişkin olarak Anayasa Mahkemesinin 30.9.2005 tarih ve
E.2005/78, K.2005/59; 10.1.2013 tarih ve E.2012/128, K.2013/7; 27.3.2014 tarih
ve E.2013/150, K.2014/132 ve 22.10.2014 tarih ve E.2014/154, E.2014/159 sayılı
İPTAL kararlarındaki gerekçeler doğrultusunda, itiraz istemine konu kuralın
İPTALİNE  karar verilmesi gerektiği kanaatinde olduğumuzdan, çoğunluğun
iptal  isteminin REDDİ yolundaki kararına katılmıyoruz. Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Recep KÖMÜRCÜ