ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1991/25 Karar Sayısı: 1991/18 Karar Günü: 21.6.1991 R.G. Tarih-Sayı :17.09.1995-22407 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kaman Asliye Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun
360. maddesine, 3.12.1988 günlü, 3505 sayılı Yasa'nın 9. maddesiyle eklenen
ikinci fıkranın Anayasa'nın 10., 11. ve 13. maddelerine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY Sanığın, idaresindeki kamyonla seyir halinde iken denetim yapan
vergi kontrol memurlarının dur ihtarına uymayarak 213 sayılı Yasa'ya aykırı
davranışta bulunmaktan eylemine uyan aynı yasanın 358. maddenin birinci fıkrası
yoluyla 360. maddesi uyarınca cezalandırılması için açılan kamu davasında
mahkemece bu maddenin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğu görüşü ve
iptal istemiyle doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmuştur. III- YASA METİNLERİ A. İptali İstenilen Yasa Kuralı 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Yasası'nın 360. maddesine,
3.12.1988 günlü, 3505 sayılı Yasa'nın 9. maddesiyle eklenen ikinci fıkra
şöyledir : "Kaçakçılığa teşebbüs nedeniyle hükmolunan hapis cezasının
paraya çevrilmesine hükmolunması halinde, para cezası tutarının hesabında;
hapis cezasının her bir günü için sanayi sektörü için belirlenen, yürürlükteki
asgari ücretin bir aylık tutarının yarısı esas alınır." B. Dayanılan Anayasa Kuralları İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1. "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin
kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 2. "MADDE 11.- Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı
organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel
hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz." 3. "MADDE 13.- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve
milletiyle bölünmez bütünlüğünün, millî egemenliğin, Cumhuriyetin, millî
güvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin, kamu yararının, genel ahlâkın ve
genel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıca Anayasanın ilgili maddelerinde
öngörülen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunla
sınırlanabilir. Temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalar
demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldükleri amaç
dışında kullanılamaz. Bu maddede yer alan genel sınırlama sebepleri temel hak ve hürriyetlerin
tümü için geçerlidir." IV- İLK İNCELEME VE ESASIN İNCELENMESİ Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta Güngör
ÖZDEN, Servet TÜZÜN, Mustafa GÖNÜL, Mustafa ŞAHİN, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN,
Ahmet N. SEZER, Erol CANSEL, Yavuz NAZAROĞLU, Haşim KILIÇ ve Yalçın ACARGÜN'ün
katılmalarıyla 21.6.1991 günü yapılan ilk inceleme toplantısında; dosyada
eksiklik bulunmadığından bu aşamada başka hususlar üzerinde durulmaksızın işin
esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilerek rapor, başvuru kararı ve
ekleri, iptali istenilen yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralları, bunların
gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A. VERGİ SUÇ VE CEZALARI HAKKINDA GENEL AÇIKLAMA Kamu hizmetlerinin yerine getirilebilmesi vergi yükümlülüğünün
zamanında ve eksiksiz ödenmesi ile gerçekleşir. Vergi yasaları gereklerinin
zamanında ve kurallarına uygun yerine getirilmesi ve böylece yasaların
etkinliğini sağlamak içinde vergi suç ve cezalarına yer verilmiştir. Vergi suç ve cezalarına ilişkin kurallar esas olarak 213 sayılı
Vergi Usul Yasası'nda düzenlenmiştir. Bu düzenlemede, vergi ödevinin gerekleri
yanında ceza hukukunun ilkeleride gözönünde bulundurulmuştur. Yasa'nın
344.-376. maddelerinde vergi suç ve cezalarına yer verilmiştir. Bu maddelerde
öngörülen suç ve cezalarda yasallık ilkesi belirgin biçimde kendini gösterir. Vergi Usul Yasası'nın 344. maddesinin 7.-9. bentlerinde sayılan
kaçakçılık, ağır kusur, kusur ve usulsüzlük eylemleri ile bu eylemler için Yasa'nın
344., 345., 349., 351.-354. maddelerinde öngörülen yaptırımlar vergi dairesi
tarafından saptanır ve uygulanır. Bu eylemlerin yaptırımı olan para ve işyeri
kapatma cezaları vergi idaresi tarafından uygulanan idarî nitelikte cezalardır. Vergi Usul Yasası'nın 358.-363. maddelerinde yer alan kaçakçılık,
kaçakçılığa teşebbüs eylemleri ile bilgi vermekten çekinme, vergi gizliliğinin
ihlâli, yükümlünün özel işlerini görme eylemleri ise ceza hukuku anlamında suç
oluştururlar. Bu eylemlerin saptanması ve Yasada öngörülen yaptırımların
uygulanması ceza mahkemesinin görev alanına girer. Ceza yaptırımı öngörülen bu
tür eylemler için ceza mahkemesinin görevli olması kişiler yönünden bir güvence
oluşturur. Nitekim, Vergi Usul Yasası bu eylemler ve bunlar için öngörülen
yaptırımları "ceza mahkemelerince yargılanacak suçlar ve cezalar"
başlığı altında düzenlemiştir. B. İTİRAZ KONUSU KURALIN ANLAM VE KAPSAMI 647 sayılı "Cezaların İnfazı Hakkında Kanun"un değişik
4. maddesinde "Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalar, suçlunun
kişiliğine sair hallerine ve suçun işlenmesindeki özelliklerine göre mahkemece; 1. Kabahatlerde beher gün karşılığı üçbin ila beşbin lira hafif,
cürümlerde beşbin ila onbin lira hesabıyla ağır para cezasına ......... ........... ........... çevrilebilir." denilmektedir. Oysa Vergi Usul Yasası'nın itiraz konusu 360. maddesinin ikinci
fıkrasında Kaçakçılığa teşebbüs nedeniyle hükmolunan hapis cezasının paraya
çevrilmesine karar verilmesi durumunda, para cezası tutarının hesabında; hapis
cezasının her bir günü için sanayi sektörü için belirlenen, yürürlükteki asgarî
ücretin bir aylık tutarının yarısının esas alınması öngörülmüştür. Fıkraya
ilişkin gerekçede, getirilen düzenleme ile vergide verim, adalet, vergi
güvenlik ve denetimine ilişkin kurum ve kurallarda göze çarpan eksiklikler
giderilerek bunların sonucu olarak de vergi kayıp ve kaçağının önlenmesinde
daha çok etkili olunması hedeflenmekte olduğundan, yükümlülerin vergi ile
ilgili ödevlerininzamanında eksiksiz olarak yerine getirilmesinin amaçlandığından
söz edilmektedir. Yasakoyucunun, vergi suçları nedeniyle hapis cezası ile
cezalandırılan kişilerin bu cezalarının para cezasına çevrilmesi durumunda her
bir gün hapis cezası karşılığı, sanayi sektörü için belirlenen yürürlükteki
asgarî ücretin bir aylık tutarının yarısını esas alması ile para değerindeki
değişikliklerin ceza hukukumuza yansıtılarak suç ve ceza arasında bulunması
gereken duyarlı dengenin bozulmamasını öngördüğü kuşkusuzdur. Özgürlüğü bağlayıcı cezadan çevrilen para cezasının ödenmemesi
durumunda, bu para cezasının yeniden özgürlüğü bağlayıcı cezaya dönüştürülme
biçimi, bu aşamada Mahkemece uygulanacak kural niteliğinde bulunmadığından
itiraz kapsamında görülmeyerek ayrıca irdelenmemiştir. C. İPTALİ İSTENEN YASA KURALININ ANAYASA'YA AYKIRILIĞI SORUNU 1. ANAYASA'NIN 10. MADDESİ YÖNÜNDEN İNCELEME "Kanun önünde eşitlik" başlıklı, Anayasa'nın 10.
maddesinde şöyle belirtilmektedir: "Herkes dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin
kanun önünde eşittir." denilmektedir. Anayasa'nın, bu ilkesi ile aynı hukuksal durumda olan kişilerin
aynı kurallara bağlı tutulacağı, değişik hukuksal durumda olanların ise değişik
kurallara bağlı tutulmasının bir aykırılık oluşturmayacağı kabul edilmiştir. Anayasa Mahkemesi'nin pek çok kararında vurgulandığı gibi yasa
önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına
gelmez. Yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,
felsefi inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmesi ve bu nedenlerle eşitsizliğe
yol açılması Anayasa katında geçerli görülemez. Bu mutlak yasak, birbirinin
aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklıkişi ve
toplumların yaratılmasını engellemektedir. Kimi yurttaşların haklı bir nedene
dayanarak değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık
oluşturmaz. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar
için değişik kuralları ve değişik uygulamaları gerekli kılabilir. Özelliklere,
ayrılıklara dayandığı için haklı olan nedenler, ayrı düzenlemeyi aykırı değil,
geçerli kılar. Aynı durumda olanlar için ayrı düzenleme aykırılık oluşturur.
Anayasa'nın amaçladığı eşitlik, eylemlideğil hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal
durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'nın öngördüğü eşitlik çiğnenmiş olmaz. Başka bir anlatımla, kişisel
nitelikleri ve durumları özdeş alanlar arasında, yasalara konulan kurallarla
değişik uygulamalar yapılamaz. Durumlardaki değişikliğin doğurduğu
zorunluluklar, kamu yararı ya da başka haklı nedenlere dayanılarak yasalarla
farklı uygulamalar getirilmesi durumunda Anayasa'nın eşitlik ilkesinin
çiğnendiği sonucu çıkarılamaz. Kısa süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaların para cezasına çevrilmesi,
çağdaş ceza hukukunun getirdiği insancıl bir anlayıştır. Bu kuralın uygulanma
koşul, sınır ve kapsamı, 647 sayılı Yasa'nın 4. maddesi ile Türk Ceza
Yasası'nın değişik 119. maddesinde belirlenmiştir. Gerek Türk Ceza Yasası'nda gerekse ceza kurallarını içeren diğer
yasalarda özgürlüğü bağlayıcı cezanın para cezasına çevrilebilme olanağını
ortadan kaldıran veya daha güç koşullara bağlayan ayrık kurallara da yer
verildiği görülmektedir. Zaman içinde toplumsal gereksinmeleri karşılamak kişi ve toplum
yararının zorunlu kıldığı düzenlemeleri yapmak, toplumdaki değişikliklere koşut
olarak bu suretle alınan önlemleri güçlendiren, geliştiren, etkilerini daha çok
artıran ya da tam tersine bunları hafifleten ya da büsbütün ortadan kaldıran
işlemlerde bulunmak yetkisi, yasakoyucu için kaçınılmaz bir görevdir. Kaçakçılığa teşebbüs nedeniyle belirlenen hapis cezasının paraya
çevrilmesine hükmolunması durumunda uygulanacak 213 sayılı Vergi Usul
Yasası'nın 360. maddesinin ikinci fıkrası ile kısa süreli hürriyeti bağlayıcı
cezalar yerine uygulanabilecek ceza ve önlemleri belirleyen Cezaların İnfazı
Hakkında 647 sayılı Yasa'nın 4. maddesinde suçların nitelik, kapsam ve
cezalandırmadaki amaç gözetilerek farklıkurallar konulmuştur. Bu yönden yasakoyucunun para cezasının ağırlaştırılmış biçimiyle
kişide yaratacağı korkutuculuk ve caydırıcılıktan toplum adına yararlanmayı
düşünerek, özgürlüğü bağlayıcı cezanın, para cezasına çevrilmesinde ayrı kural
kabul etmesinin eşitlik ilkesine aykırı bir yönü yoktur. 2. ANAYASA'NIN 11. MADDESİ YÖNÜNDEN İNCELEME 11. madde ile Anayasa hükümlerinin bağlayıcılığı ve üstünlüğü bir
ilke durumunda açıklanmakta ve Devlet çalışmalarının Anayasa'ya uygun olarak
düzenlenmesi gerektiği, Anayasa kurallarının kişileri de bağlayan temel hukuk
kuralları olduğu belirtilmektedir. Yasama, yürütme ve yargı organları Anayasa'ya uymak zorundadırlar.
Ve yargı kuvveti gerektiğinde Anayasa'yı diğer yasalar gibi uygulayabilecektir. Maddede Anayasa'nın üstünlüğü belirtilmiş ve hukuk Devleti ilkesi
olumlu bir kural haline konulmuştur. Bu kuralın en önemli yaptırımı da yargı
denetimidir. 3. ANAYASA'NIN 13. MADDESİ YÖNÜNDEN İNCELEME Anayasa, ceza hukukuna ilişkin ilke ve kuralları kapsayan
maddelerinde cezaların tür ve ölçüsü yönünden bir açıklıkta bulunmamış, tersine
"Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri kanunla konulma"
kuralına yer vermekle hangi eylemlerin suç sayılacağını, suç sayılan eylemlere
verilecek cezanın miktarını belli etmeyi kanuna bırakmıştır. Yasakoyucu bu
takdir yetkisini kullanırken Anayasa'nın genel ve cezalarla ilgili özel ilke ve
kurallarını temel alacaktır. "Ceza sorumluluğu şahsidir", "Genel Müsadere Cezası
Verilemez", "Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan
haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya işleme tabi tutulamaz" gibi,
Anayasa'nın öngördüğü ilkelere uygun olmak koşuluyla suç ve cezaları belirleme
yetkisi Yasakoyucu'nun takdirine bırakılmıştır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu, kural Anayasa'nın 11. ve 13.
maddelerine aykırı değildir. 4. ANAYASA'NIN 38. MADDESİ YÖNÜNDEN İNCELEME Anayasa Mahkemesi, yasaların Anayasa'ya aykırılığı konusunda
ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.
İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık kararı
verebilir. Bu nedenle, konu ile yakın ilişkisi gözetilerek iptali istenen kural
Anayasa'nın 38. maddesi yönünden ayrıca incelenmiştir. Anayasa'nın 38. maddesinde suç ve cezaların yasallığı ilkesi
öngörülmüştür. Yasakoyucunun ceza alanında yasama yetkisini kullanırken Anayasa'nın
temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak koşuluyla,
toplumda belli eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suç sayılırsa hangi tür ve
ölçüdeki ceza yaptırımıyla karşılanmaları gerektiği, hangi durum ve
davranışların ağırlaştırıcı ya da hafifletici öğe olarak kabul edileceği
konularında takdir yetkisine elatılamaz. İptali istenen Yasa kuralı uyarınca kaçakçılığa teşebbüs nedeniyle
hükmolunan hapis cezasının paraya çevrilmesi durumunda, para cezasının
tutarının hesabında hapis cezasının her bir günü için sanayi sektörü için
belirlenen yürürlükteki asgari ücretin bir aylık tutarının yarısı esas
alınacağından kişiye suç işlediği zaman o suç için öngörülen ceza suç gününden
öncebelirgindir. Bu düzenlemede cezaların yasallığı ilkesine ve Anayasa'nın 38.
maddesine aykırı bir yön görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle itirazın reddi gerekir. Yekta Güngör ÖZDEN, Servet TÜZÜN, Yavuz NAZAROĞLU ve Yalçın
ACARGÜN bu görüşe katılmamışlardır. V- SONUÇ 4.1.1961 günlü, 213 sayılı "Vergi Usul Kanunu"nun 360.
maddesinin ikinci fıkranın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
Yekta Güngör ÖZDEN, Servet TÜZÜN, Yavuz NAZAROĞLU ile Yalçın ACARGÜN'ün
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 21.6.1991 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Servet TÜZÜN Üye Mustafa GÖNÜL Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Erol CANSEL Üye Yavuz
  NAZAROĞLU Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN KARŞIOY
GEREKÇESİ Zamandan ve yerden yararlanmak amacıyla, Anayasa Mahkemesi'nin
6.6.1991 günlü, Esas 1990/35, Karar 1991/13 sayılı kararında kullandığım
karşıoyumun gerekçesini, şimdiki 21.6.1991 günlü, Esas 1991/25, Karar 1991/18
sayılı karar için yinelediğimi belirtmekle yetiniyorum. 21.6.1991 Başkan Yekta
  Güngör ÖZDEN KARŞIOY
YAZISI Zamandan ve yerden yararlanmak amacıyla, Anayasa Mahkemesi'nin
6.6.1991 günlü, Esas 1990/35, Karar 1991/13 sayılı kararında kullandığım
karşıoyumu yineliyorum. Yavuz
  NAZAROĞLU Üye KARŞIOY
YAZISI Anayasa'nın 38. maddesi ile suç ve cezaların yasallığı ilkesi
öngörülmüştür. Bu ilke gereği olarak yasakoyucu yasama yetkisini kullanırken
Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak
koşuluyla, hangi eylemlerin suç sayılması, suç sayılan eylemlerin hangi tür ve
ölçüde ceza yaptırımlarıyla cezalandırılmaları gerektiği, hangi durum ve
davranışların ağırlaştırıcı veya hafifletici neden olarak kabul edilmesi
gerektiğini yasayla belirlemek zorundadır. İptali istenen 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 360. maddesine
3.12.1988 gün ve 3505 sayılı Yasa'nın 9. maddesiyle eklenen ikinci fıkrasına
göre vergi kaçakçılığına teşebbüs nedeniyle hükmolunan hürriyeti bağlayıcı
cezanın para cezasına çevrilmesi durumunda, para cezasının tutarının hesabında
tayin edilen hapis cezasının beher günü için sanayi sektörü için belirlenen
yürürlükteki asgarî ücretin bir aylık tutarının yarısı esas alınacaktır. Bu
şekildeki düzenleme ile yürütme tarafından belirlenen asgarî ücret ceza
tayininde esas alınmaktadır. Oysaki suç ve cezaların yasama organınca ve
yasayla belirlenmesi Anayasa'nın 38. maddesinin buyruğu olup bu şekildeki
düzenleme ile ceza miktarını belirleme dolaylı yoldan yürütme organınca
yapılmaktadır. Bu nedenle iptali istenen Yasa kuralı Anayasa'nın 38. maddesine
aykırı olup iptali gerekir. Bu nedenle aksi yönde oluşan çoğunluk görüşüne
karşıyım. Yalçın
  ACARGÜN Üye KARŞIOY
YAZISI Zamandan ve yerden yararlanmak amacıyla, Anayasa Mahkemesi'nin
6.6.1991 günlü, Esas 1990/35, Karar 1991/13 sayılı kararında kullandığım
karşıoyumu yineliyorum. Servet
  TÜZÜN Üye