ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı
: 2014/108 Karar
Sayısı : 2015/8 Karar
Tarihi : 14.1.2015 R.G.
Tarih-Sayı : 21.5.2015-29362 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 11. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 27.2.2003 tarihli ve 4817 sayılı
Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun'un 14. maddesinin birinci
fıkrasının (d) bendinin Anayasa'nın 2., 48. ve 49. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Davacı şirket bünyesinde müdür olarak görev yapan yabancı uyruklu
kişiye ait çalışma izni başvurusunun, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
tarafından reddedilmesi üzerine ret işleminin iptali istemiyle açılan davada,
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren, " İzin isteminin
reddi" başlıklı 14. maddesi şöyledir: " Madde 14- Çalışma izni veya çalışma izninin uzatılması istemi; a) İş piyasasındaki durum ve çalışma hayatındaki
gelişmeler ve istihdama ilişkin sektörel ve ekonomik konjonktür
değişikliklerinin çalışma izni verilmesine elverişli olmaması, b) Başvurulan iş için ülke içinde, dört haftalık
süre içerisinde o işi yapacak aynı niteliğe sahip kişinin bulunması, c) (Değişik: 4/4/2013-6458/123 md.) İçişleri
Bakanlığının olumsuz görüş bildirmesi, d) Bir işyeri, işletme veya meslek için izin
talebi reddedilen yabancının aynı işyeri, işletme veya aynı meslek için izin
talebinin reddedildiği tarihten itibaren bir yıl geçmeden yeniden izin
talebinde bulunması, e) Yabancının çalışmasının millî güvenlik, kamu
düzeni, genel asayiş, kamu yararı, genel ahlâk ve genel sağlık için tehdit
oluşturması, Hallerinde reddedilir." B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 48. ve 49. maddelerine
dayanılmış, Anayasa'nın 13. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra
Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN,
M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ın katılımlarıyla 11 .6.2014
tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından
işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Murat ARSLAN
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı,
dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kuralla,
yabancının, aynı işyeri, işletme veya meslek için reddedilen çalışma izni
talebinin bir yıl içinde tekrarlanması hâlinde hiçbir ayrıma, özel bir
düzenlemeye ya da sınıflandırmaya gidilmeksizin sadece bu gerekçeyle
reddedilmesinin çalışma ve sözleşme özgürlüğü ile çalışma hakkını engelleyici
ve daraltıcı bir sınırlama getirildiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2.,
48. ve 49. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, itiraz konusu kural ilgisi
nedeniyle Anayasa'nın 13. maddesi yönünden de incelenmiştir. İtiraz konusu kuralda, bir işyeri, işletme veya
meslek için izin talebi reddedilen yabancının aynı işyeri, işletme veya aynı
meslek için izin talebinin reddedildiği tarihten itibaren bir yıl geçmeden
yeniden izin talebinde bulunması hâlinde bu isteminin reddedileceği hüküm
altına alınmıştır. Buna göre, yabancı kişinin çalışma izni talebinin bir defa
reddi durumunda, ret tarihinden itibaren bir yıl süreyle aynı işyeri, işletme
veya aynı meslek için yeniden çalışma izni başvurusunda bulunulamayacaktır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk
devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve
özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup
bunu geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, bütün etkinliklerinde
hukuka ve Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı
olan devlettir. Anayasanın 48. maddesinin birinci
fıkrasında, "Herkes dilediği alanda çalışma ve sözleşme
hürriyetine sahiptir..."; 49. maddesinin birinci fıkrasında
da, "Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir." hükümleri
yer almaktadır. Her iki maddede yer alan " herkes " ibaresi, bu
haklardan yabancıların da vatandaşlar gibi yararlanabileceklerini
göstermektedir. Anayasa'nın 13. maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin, özlerine
dokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere
bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği ve bu sınırlamaların,
Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin
gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir. Anayasa'nın 48. ve 49. maddelerinde, yabancıların
çalışma hakkı ve özgürlüğü ile sözleşme özgürlüğüne yönelik herhangi bir
sınırlama öngörülmemiştir. Bununla birlikte, kanun koyucunun, kamu yararını gerçekleştirme,
çalışma hayatını düzenleme, çalışma koşullarının standartlarını yükseltme,
bunlara ilişkin sınırlamalar getirme, yabancıların ülkemizdeki çalışmalarını
izne bağlama ve yabancılara verilecek çalışma izinleriyle ilgili esasları
belirlemek üzere düzenlemeler yapabileceği kuşkusuzdur. Çalışma özgürlüğü ve
hakkı mutlak ve sınırsız bir hak olmayıp belli kriterlere uygun olmak kaydıyla
sınırlamalara tabi olabilecek haklardandır. Bu sınırlamalar, Anayasa'nın 13.
maddesinin öngördüğü şekilde, hukuk devletinin gereklerini karşılayan bir kanun
aracılığıyla, meşru bir amaçla, demokratik bir toplumda gerekliliğe hizmet eden
ölçülülük ilkesine uygun şekilde gerçekleştirilmelidir. Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi, amaç ve
araç arasında hakkaniyete uygun bir dengenin bulunması gereğini ifade eder.
Ölçülülük, aynı zamanda yasal önlemin sınırlama amacına ulaşmaya elverişli
olmasını, amaç ve aracın ölçülü bir oranı kapsamasını ve sınırlayıcı önlemin
demokratik toplum düzeni bakımından zorunluluk taşımasını da içeren bir
ilkedir. İtiraz konusu kuralla, yabancının, aynı işyeri,
işletme veya meslek için reddedilen çalışma izni talebinin bir yıl içinde
tekrarlanması hâlinde hiçbir ayrıma, özel bir düzenlemeye ya da sınıflandırmaya
gidilmeksizin sadece bu gerekçeyle reddedilmesinin çalışma ve sözleşme
özgürlüğü ile çalışma hakkını engelleyici ya da daraltıcı bir sınırlama
getirdiği açıktır. Yabancıların çalışma izinlerinin sınırlandırılması, her
devletin öncelikle kendi işsiz vatandaşlarına iş imkânı sağlama amacı içinde
olması, bazı mesleklerin vatandaşlar tarafından yapılmasının birçok açıdan
zorunlu olması gibi gerekçelere dayandırılabilir. Bu gerekçelerle getirilen
kısıtlamalar açısından düzenlemenin meşru bir amaca hizmet ettiği söylenebilir.
Ancak itiraz konusu kuralın gerekçesinde bu kurala ilişkin bir ifade yer
almamakta, uygulamada, bürokrasinin gereksiz iş yükünden kurtulması amacıyla
getirildiği anlaşılmaktadır. Kanunların izin verdiği alanlarda çalışması
mümkün olan yabancı kimselerin çalışma izni başvurusu bir kez reddedildikten
sonra, ret gerekçelerini karşılamış olsa bile, herhangi bir makul gerekçe
ortaya konulmaksızın ve hiçbir ayrıma, özel bir düzenlemeye ya da
sınıflandırmaya gidilmeksizin bir yıl içerisinde aynı işyeri, işletme veya aynı
meslek için ikinci kez yapılan izin başvurularının mutlak surette
reddedilmesinin hakkaniyete uygun olduğu söylenemez. Buna göre, itiraz konusu kuralla, ölçülülük
ilkesinin gereği olan amaç ile araç arasında makul ve orantılı bir ilişki
bulunmadığı ve yapılan sınırlamayla sağladığı yarar arasında hakkaniyete uygun
bir denge kurulmadığı, çalışma ve sözleşme özgürlüğü ile çalışma hakkını
ölçüsüzce sınırlandırdığı anlaşıldığından kural, Anayasa'ya aykırılık
oluşturmaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural
Anayasa'nın 2., 13., 48. ve 49. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. VI- SONUÇ 27.2.2003 tarihli ve 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri
Hakkında Kanun'un 14. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin Anayasa'ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 14.1.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN