ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/30 Karar Sayısı : 2009/18 Karar Günü : 5.2.2009 R.G. Tarih-Sayı
:10.11.2009-27402 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Sinop Asliye Hukuk
(İş) Mahkemesi (E.2005/30, E.2005/31) İTİRAZLARIN KONUSU : 2.9.1971 günlü, 1479
sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kurumu Kanunu'nun; A) Geçici 12. maddesinin 31.5.2000 günlü, 4571 sayılı Yasa'nın
2. maddesiyle değiştirilen ikinci fıkrasının, B) 20.3.2002 günlü, 4747 sayılı Yasa'nın 4. maddesiyle eklenen
Geçici 17. maddesinin, Anayasa'nın 2., 5., 10., 40. ve 60. maddelerine aykırılığı savıyla
iptalleri istenilmektedir. I- OLAY 1479 sayılı Yasa'nın 2229 sayılı Yasa'yla değişik 36. maddesine
göre hesaplanarak yaşlılık aylığı bağlanmasına ve eksik ödenen farkların
emeklilik tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesi
istemiyle açılan davalarda, davacıların Anayasa'ya aykırılık savını ciddi bulan
Mahkeme, itiraz konusu kuralların iptalleri için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 2.9.1971 günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun; 4571 sayılı Yasa'yla
değiştirilen ikinci fıkrasını da içeren Geçici 12. maddesi ve 4747 sayılı
Yasa'yla eklenen Geçici 17. maddesi şöyledir: ' Geçici Madde 12- (Ek: 25/8/1999- 4447/39 md.) Bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra primlerin ve aylıkların
hesaplanmasına esas gelir tablosunun 50 nci maddeye göre belirlenmesine kadar,
Kanunun yayımı tarihinden önceki hükümlere göre belirlenecek olan yirmidört
basamaklı gösterge tablosunun uygulanmasına devam edilir. (Değişik : 31/5/2000 - 4571/2 md.) Bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten sonra 50 nci maddeye göre belirlenmesi gereken gelir
basamaklarının hesaplanmasında yukarıdaki fıkra gereğince uygulanan gelir
basamakları 1/4/2000 ile 31/3/2001 tarihleri arasında geçerli olmak üzere %25 artırılarak
uygulanır. Ancak, Bakanlar Kurulu bu artışı 1/4/2001 ile 31/3/2002 dönemi için
hedeflenen enflasyonu dikkate alarak yeniden belirlemeye yetkilidir.' ' Geçici Madde 17- (Ek:20/3/2002- 4747/4 md.) Bu Kanunun 50 nci maddesine göre belirlenmesi gereken, 1.4.2002
ile 31.3.2003 tarihleri arasında sigortalıların ödeyecekleri primler ve
bağlanacak aylıkların hesabına esas gelir basamaklarını ve buna ilişkin usul ve
esasları belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 2., 5., 10., 40. ve 60.
maddelerine dayanılmış, Anayasa'nın 7. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ün
katılımlarıyla 5.4.2005 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle
karar verilmiştir. V- BİRLEŞTİRME KARARI Sinop Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi'nin başvurusuna ilişkin 2005/31
esas sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2005/30 esas sayılı
dava ile birleştirilmesine, birleştirilen davanın esasının kapatılmasına, esas
incelemenin 2005/30 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 5.4.2005 gününde
oybirliğiyle karar verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A- 1479 Sayılı Yasa'nın Geçici 12. Maddesinin 4571 Sayılı Yasa'yla
Değiştirilen İkinci Fıkrasının İncelenmesi Başvuru kararlarında, Bağ-Kur sigortalılarının ödeyecekleri
primlerin ve bağlanacak aylıklarının hesaplanmasında esas olan gelir
basamaklarının her yıl Nisan ayında ilk olarak bir önceki yılın Aralık ayı ile
ondan önceki yılın Aralık ayına göre Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından
açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki
değişim oranı kadar, ikinci olarak bir önceki yılın gayrisafi yurt içi hasıla
sabit fiyatlarla gelişme hızları kadar artırılarak belirleneceğinin 1479 sayılı
Yasa'nın 50. maddesinde öngörüldüğü, ancak Yasa'nın Geçici 12. maddesinin 4571
sayılı Yasa'yla değiştirilen ikinci fıkrası ile geçici dönemler için bu kurala
istisna getirildiği, 1.4.2000 ile 31.3.2001 tarihleri arasında bu artışın %25
olarak uygulanmasının ve 1.4.2001 ile 31.3.2002 dönemi için Bakanlar Kurulu'nun
bu artışı hedeflenen enflasyonu dikkate alarak yeniden belirlemeye yetkili
olduğunun düzenlendiği, bu düzenleme nedeniyle aslında aynı basamakta, aynı
sürede prim ödemiş olan ancak aylık bağlama tarihleri farklı olan
sigortalıların aldıkları maaşlar arasında farklılık yaratıldığı, enflasyonun
yüksek olmasından sigortalıların sorumlu tutulamayacağı, anılan kuralın eşitlik
ve sosyal hukuk devleti ilkesini zedelediği, bu nedenlerle Anayasa'nın 2., 5.,
10., 40. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin sosyal bir
hukuk Devleti olduğu belirtilmiş, 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun refah,
huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal
hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal,
ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının
gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, Devletin temel amaç ve
görevleri arasında sayılmış, 60. maddesinde de, sosyal devlet ilkesine paralel
olarak herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu, Devletin, bu güvenliği
sağlayacak gerekli önlemleri alarak teşkilat kuracağı vurgulanmıştır. Bağ-Kur sigortalılarının ödeyecekleri primlere ve bağlanacak
aylıklarına esas alınan gelir basamaklarının belirlenmesi ile ilgili düzenleme,
1479 sayılı Yasa'nın 50. maddesinde yer almıştır. 4447 sayılı Yasa'yla
değiştirilen 50. maddenin ilk tümcesinde, bu Kanuna göre sigortalıların
ödeyecekleri primler ve bağlanacak aylıklarının hesabında, yirmidört basamaklı
gelir tablosunun uygulanacağı belirtilmiş ve ikinci tümcesinde de, tabloda yer
alan gelir basamaklarının, her yıl Nisan ayında ilk olarak bir önceki yılın
Aralık ayı ile ondan önceki yılın Aralık ayına göre Devlet İstatistik Enstitüsü
tarafından açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları
indeksindeki değişim oranı kadar, ikinci olarak bir önceki yılın gayrisafi yurt
içi hasıla sabit fiyatlarla gelişme hızları kadar artırılarak belirlenmesi
öngörülmüştür. 1479 sayılı Yasa'nın Geçici 12. maddesinin 31.5.2000 günlü,
4571 sayılı Yasa'yla değiştirilen itiraz konusu ikinci fıkrasının birinci
tümcesinde ise, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra 50. maddeye göre
belirlenmesi gereken gelir basamaklarının hesaplanmasında geçici 12. maddenin
birinci fıkrası gereğince uygulanan gelir basamaklarının 1.4.2000 ile 31.3.2001
tarihleri arasında geçerli olmak üzere %25 artırılarak uygulanması öngörülmüş,
ikinci tümcesinde de, Bakanlar Kurulu'nun bu artışı 1.4.2001 ile 31.3.2002
dönemi için hedeflenen enflasyonu dikkate alarak yeniden belirlemeye yetkili
olduğu kurala bağlanmıştır. 4571 sayılı Yasa'nın genel gerekçesinde, DİE tarafından açıklanan
1999 yılı TÜFE değişim oranının %68.8, gayrisafi yurt içi hasıla gelişme
hızının ise -%5 olarak gerçekleşmesi üzerine, 1479 sayılı Yasa'nın 50. maddesi
uyarınca 1 Nisan 2000 tarihinden geçerli olmak üzere, Bağ-Kur'da uygulanan yeni
gelir tablolarının belirlendiği ancak bu durumda ödenecek primlerdeki artışın
yaklaşık %60 oranında olduğunun görüldüğü, oysa 2000 yılı için öngörülen
enflasyon hedefinin %25 olması nedeniyle, yaklaşık %60 olarak belirlenen prim
oranlarındaki artışın %25 oranına indirilmesi zorunluluğunun doğduğu ve 1479
sayılı Yasa'da gerekli düzenlemenin yapıldığı belirtilmiştir. Yasakoyucu,
sigortalıların ödeyecekleri primlerin ve bağlanacak aylıklarının hesabında esas
alınan gelir basamaklarındaki artış konusunda Anayasa'da belirtilen ilkelere ve
sosyal sigorta gereklerine uygun olarak adil ölçüler içinde düzenlemeler yapmak
yetkisine sahiptir. Gelir basamaklarının 1479 sayılı Yasa'nın 50. maddesinde öngörülen
şekilde artırılarak belirlenmesinin, sigortalıların ödeyecekleri prim yükünü
fazla artırması ve bunun da enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde ekonomik ve
sosyal yaşamı olumsuz yönde etkileyecek olması gözetilmek suretiyle, gelir
basamaklarındaki artışın 1.4.2000 ile 31.3.2001 tarihleri arasında geçerli
olmak üzere %25 oranının uygulanması, ekonomik istikrarın
sağlanması ve sigortalıların ödeyecekleri prim yükünün azaltılması amacına
yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Yapılan bu düzenleme, sosyal güvenlik hakkını
ortadan kaldıran ya da kullanılamaz hale getiren nitelik de taşımamaktadır. İtiraz konusu fıkranın ikinci tümcesine göre, Bakanlar Kurulu
1.4.2001 ile 31.3.2002 dönemi için bu artışı yeniden belirleme yetkisini,
hedeflenen enflasyon oranını dikkate alarak kullanacağından 'hedeflenen
enflasyon' kavramının belirsizliğinden söz edilemez. Öte yandan, farklı tarihlerde emekli olan sigortalıların, emekli
aylığı bağlama tarihlerinde yürürlükte bulunan farklı kurallara tabi olmaları
nedeniyle aralarında eşitlik karşılaştırması yapılamaz. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 5., 10.
ve 60. maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 40. maddesi ile ilgisi görülmemiştir. B- Yasa'nın 4747 Sayılı Yasa'yla Eklenen Geçici 17.
Maddesinin İncelenmesi Başvuru kararlarında itiraz konusu kuralın, 1.4.2002 ile 31.3.2003
tarihleri arasında gelir basamaklarını ve buna ilişkin usul ve esasları
belirleme konusunda Bakanlar Kurulu'na geniş ve belirsiz yetki verdiği, bu
artışın Bakanlar Kurulu'nun takdirine bırakılmasının Anayasa'nın 2., 5., 10.,
40. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ve kuralın iptali gerektiği ileri
sürülmüştür. 1479 sayılı Yasa'nın 4747 sayılı Yasa'yla eklenen itiraz konusu
Geçici 17. maddesinde, ' Bu Kanunun 50 nci maddesine göre belirlenmesi
gereken, 1.4.2002 ile 31.3.2003 tarihleri arasında sigortalıların ödeyecekleri
primler ve bağlanacak aylıkların hesabına esas gelir basamaklarını ve buna
ilişkin usul ve esasları belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.' denilmiştir. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda
ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.
İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık
incelemesi yapabileceğinden, iptali istenen kuralla ilgisi nedeniyle
Anayasa'nın 7. maddesi yönünden de inceleme yapılmıştır. Anayasa'nın 7. maddesinde, yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet
Meclisi'ne ait olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği öngörülmüştür. Buna
göre, yürütme organına genel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin
verilmesi olanaklı değildir. Yürütmenin düzenleme yetkisi, sınırlı, tamamlayıcı
ve bağımlı bir yetkidir. Bu nedenle, Anayasa'da öngörülen ayrık durumlar
dışında, yasalarla düzenlenmemiş bir alanda, yasa ile yürütmeye genel nitelikte
kural koyma yetkisi verilemez. Yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir
yasa kuralının Anayasa'nın 7. maddesine uygun olabilmesi için, temel ilkeleri
koyması, çerçeveyi çizmesi, sınırsız, belirsiz, geniş bir alanı yönetimin
düzenlemesine bırakmaması gerekir. Temel kuralları koymadan, ölçüsünü
belirlemeden ve sınırı çizmeden yürütmeye düzenleme yetkisi veren kural,
Anayasa'nın 7. maddesine aykırı düşer. İtiraz konusu kuralla, 50. maddeye göre belirlenmesi gereken,
1.4.2002 ile 31.3.2003 tarihleri arasında sigortalıların ödeyecekleri primler
ve bağlanacak aylıkların hesabına esas gelir basamaklarını ve buna ilişkin usul
ve esasları belirleme yetkisi Bakanlar Kurulu'na verilirken, hiçbir objektif
ölçüt ve sınıra yer verilmemiş ve yetkinin çerçevesi yasayla çizilmemiştir.
Bakanlar Kurulu'na geniş ve belirsiz yetki veren bu düzenleme, yasama
yetkisinin devri niteliğinde olduğundan, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve
7. maddelerine aykırıdır, iptali gerekir. Kural iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 5., 10. ve 60.
maddeleri yönünden incelenmemiş, kuralın Anayasa'nın 40. maddesi ile de ilgisi
görülmemiştir. VII- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, ' Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez ' denilmekte, 2949 sayılı Yasa'nın 53.
maddesinin dördüncü fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci
fıkrasında ise, Anayasa Mahkemesi'nin, iptal sonucunda meydana gelecek hukuksal
boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu yararını ihlal edici nitelikte görmesi
halinde yukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmektedir. 1479 sayılı Yasa'nın, 20.3.2002 günlü, 4747 sayılı Yasa'nın 4.
maddesiyle eklenen Geçici 17. maddesinin iptaline karar verilmesinin
doğuracağı hukuksal boşluk, kamu yararını ihlal edici nitelikte olduğundan
gerekli düzenlemenin yapılması amacıyla iptal kararının, Resmî Gazete'de
yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VIII- SONUÇ 2.9.1971 günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun; A- Geçici 12. maddesinin 31.5.2000 günlü, 4571 sayılı
Yasa'nın 2. maddesiyle değiştirilen ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, B- 20.3.2002 günlü, 4747 sayılı Yasa'nın 4. maddesiyle
eklenen Geçici 17. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, C- İptal edilen maddenin doğuracağı hukuksal boşluk kamu
yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin
üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkraları gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 5.2.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ