ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı:1980/63 Karar sayısı:1980/68 Karar günü:11/12/1980 Resmi Gazete
tarih/sayı:20.2.1981/17257 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı (1)
Numaralı Askerî Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 1/3/1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Yasasının
522. maddesinin son fıkrasının, Anayasa'nın 12., 33. ve 132. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülerek iptali istenmiştir. I - OLAY: Sanığın, arkadaşlarının da yardımı ile mağdurun Cebindeki
parasını ve ehliyetnamesini zorla ve 7 gün iş ve gücünden kalacak şekilde
müessir fiil uygulayarak ve sesini çıkartmaması için cebir ve şiddet de,
kullanarak aldığı ileri sürülmüş ve Türk Ceza Yasasının 495. maddesi uyarınca
cezalandırılması isteği ile hakkında kamu davası açılmıştır. Yargılama sırasında mahkeme, Türk Ceza Yasasının 522. maddesinin
son fıkrasında yer alan hükmün Anayasa'ya aykırı olduğuna ilişkin savı ciddi
görmüş ve iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir. III - YASA METİNLERİ: A - İtiraz konusu yasa kuralı: 1/3/1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Yasasının itiraza konu
edilen hükmü de içeren 522. maddesi şöyledir : "Madde 522 - Onuncu babda beyan olunan cürümlerin
işlenmesinde cürmün mevzuu olan şeyin veya ika edilen zararın kıymeti pek fahiş
ise mahkeme cürme mahsus olan cezayı yarısına kadar artırır ve eğer hafif ise
yarısına ve eğer pek hafif ise üçte birine kadar eksiltir. Kıymet tayini için cürmün mevzuu olan şeyin yahut vaki zararın
cürüm işlendiği zamanki kıymeti nazarı dikkate alınır. Yoksa failin istihsal
eylediği menfaat hesap edilmez. Eğer fail aynı neviden olan cürümlerden dolayı mükerrir bulunur
veya bu babın ikinci faslında yazılı cürümlerden birini işlemiş olursa cezayı
tenkise mahal yoktur." B - Dayanılan Anayasa Kuralları : "Madde 12 - Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce,
felsefî inanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz
tanınamaz." "Madde 33 - Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan
kanunun suç saymadığı bir fiilinden dolayı cezalandırılamaz. Cezalar ve ceza tedbirleri ancak kanunla konulur. Kimseye, suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan
cezadan daha ağır bir ceza verilemez. Kimse, kendisini veya kanunun gösterdiği yakınlarını suçlandırma
sonucu doğuracak beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza sorumluluğu şahsîdir. Genel müsadere cezası konulamaz." "Madde 132 - Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar;
Anayasaya, kanuna, hukuka ve vicdanî kanaatlarına göre hüküm verirler. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin
kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge
gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz. Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclislerinde yargı
yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya
herhangi bir beyanda bulunulamaz. Yasama ve yürütme organları ile idare,
mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını
hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini
geciktiremez." IV - İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca Şevket
Müftügil, Rüştü Aral, Osman Tokcan, Muammer Yazar, Adil Esmer, Nihat O.
Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu, Hüseyin Karamüstantikoğlu, Kenan Terzioğlu,
Orhan Onar, Necdet Darıcıoğlu, İhsan N. Tanyıldız, Bülent Olçay, Yılmaz
Aliefendioğlu, Yekta Güngör Özden'in katılmalarıyla 25/9/1980 gününde yapılan
ilk inceleme toplantısında, dosyanın eksiği bulunmadığından, işin esasının
1/3/1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Yasasının 522. maddesinin son fıkrasında
yer alan hükmün, "... veya bu babın ikinci faslında yazılı cürümlerden
birini işlemiş olursa....... sözcükleriyle sınırlanarak incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V - ESASIN İNCELENMESİ: İşin esasına ilişkin rapor, mahkemenin gerekçeli kararı ve
ekleri, Anayasa'ya aykırılığı öne sürülen yasa hükmü ve aykırılık savına
dayanak gösterilen Anayasa maddeleri, bunlarla ilgili gerekçeler ve öteki
yasama belgeleri, konu ile ilişkili yasa metinleri okunduktan sonra gereği
görüşülüp düşünüldü : l - Anayasa'nın 12. maddesi yönünden inceleme : Anayasa'nın sözü edilen maddesinin birinci fıkrası ile
"Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep
ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir" kuralı konulduktan sonra,
ikinci fıkrasındaki "Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz
tanınamaz" biçimindeki hükümle bir bütün oluşturulmuştur. Anayasa Mahkemesinin çeşitli kararlarında da açıklandığı gibi,
Anayasa'nın 12. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi gereğince kesinlikle
yasaklanan yön, kişilere yasa karşısında, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce,
felsefi inanç, din ve mezheplerine göre ayırımlı davranılması ve kişi, aile,
zümre ve sınıflara ayrıcalık tanınmasıdır. Eşitlik, herkesin her yönden aynı
yasa hükümlerine bağlı olacağı anlamında ele alınamaz. Bu ilke ile güdülen
amaç, aynı koşullar içinde bulunan, özdeş nitelikteki durumların yasalarca aynı
işleme bağlı tutulmasını sağlamaktır. Kimi yurttaşlar için haklı nedenlere
dayanılarak veya bunların durumlarındaki farklılığın doğurduğu zorunluluklar
dolayısıyla ayrı kurallar konulması halinde eşitlik ilkesinin zedelenmesinden
söz edilemez. Türk Ceza Yasasının 522. maddesinin birinci fıkrası uyarınca,
onuncu babdaki mala karşı işlenen suçlarda cürmün konusu olan şeyin veya
verilen zararın kıymetinin çok yüksek olması halinde mahkeme, cürme özgü cezayı
yarısına kadar artıracak; eğer hafif ise yarısına, pek hafif ise üçte birine
kadar eksiltecektir. Ancak onuncu babın ikinci faslında yazılı suçlardan
birinin işlenmesi halinde cezada bu yüzden bir indirim yapılamıyacaktır. Anılan yasanın bu faslında yaptırım altına aldığı suçların,
nitelikleri itibariyle yalnızca eşyaya karşı değil, onunla birlikte kişinin
özgürlüğüne, beden tamamlığına ve hatta ruh sağlığına yönelerek, malının, Cebir
ve şiddet kullanmak ve tehdit etmek suretiyle gasp biçiminde işlenmeleri
gözönüne alınarak bu tür suçların sırf mala karşı işlenen öteki suçlardan
farklı tutulması ve daha ağır ceza yaptırımına bağlanmalarında Yasa koyucu, hem
toplumsal fayda ve hem de cezanın kişisel önleyiciliği ve caydırıcılığı açılarından
zorunluluk görmüştür. Yasa koyucu, Türk Ceza Yasasının 495., 496., 498., 499 ve 500.
maddelerine ilişkin cürümleri işleyenlere işledikleri cürmün konusu olan şeyin
veya verilen zararın kıymeti pek fahiş ise hükmolunacak cezanın 522. maddeye
göre yarısına kadar artırılmasını, değerin hafif veya pek hafif olması
durumunda ise indirim yapılmamasını uygun görmüş; böylece, gasp edilen malın
veya verilen zararın değeri hafif veya pek hafif de olsa, kişinin özgürlüğüne,
beden tamamlığına ve ruh sağlığına yönelerek malının, Cebir, şiddet ve tehditle
gasp edilmesi biçiminde işlenen bu suçları, hafifletici öğe yönünden, mala
karşı işlenen diğer suçlardan ayırmak istemiştir. Esasen Yasa koyucunun gasp
edilen malın değerinin veya verilen zararın pek fahiş olması durumunda 522.
maddenin birinci fıkrası uyarınca cezanın yarısına kadar artırılmasını
buyurmasına karşın; değerin veya verilen zararın hafif veya pek hafif olmasında
cezadan bir indirim yapmamasını istemesi, insan hayatına, haysiyetine ve
kişiliğine verilen değeri ve önemi ortaya koyar. Öte yandan Yasa koyucu, ceza hukuku alanında yasama yetkisini
kullanırken, Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına
bağlı kalmak koşuluyla, toplumda belli eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suç
sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçülerdeki ceza yaptırımlarıyla
karşılanmaları gerektiği; hangi hal ve hareketlerin ağırlaştırıcı ya da
hafifletici öğe olarak kabul edileceği konularında takdir yetkisine sahiptir. Esasen ceza hukuku, yapısı yönünden toplumun kültürel ve
uygarlık düzeyi, sosyal ve ekonomik yaşantısı ile yakından ilgili bulunması ve
ancak Devletçe konulabilir ve biçimlendirilebilir olması nedenleriyle siyasal
bir nitelik de taşıyan bir hukuk dalıdır. Olayda Yasa koyucunun, toplumun gereksinmelerini karşılamak;
dirlik - düzenlik ve güvenliğini daha etkili biçimde sağlamak amacıyla kişinin
özgürlüğüne ve beden tamamlığına yönelmek suretiyle malının cebir ve şiddet
kullanmak ve tehdit etmek suretiyle gasp edilmesi biçiminde işlenen suçlarda, malın
kıymetinin hafif veya pek hafif olmasının cezanın eksiltilmesine neden
saymaması, başka bir anlatımla bu tür suçlara uygulanacak cezalarda bir alt
sınır kabul etmesi Devletin ceza siyaseti ile ilgili bulunduğundan Yasama
Organının takdir alanına girdiği kuşkusuzdur. 2 - Anayasa'nın 33/5. maddesi yönünden inceleme : Cezaların yasal ve ceza sorumluluğunun kişisel olması kuralı
Anayasa'nın 33. maddesinde yer almıştır. Ceza Hukuku alanında uzun bir gelişim
evresinden geçerek oluşan cezaların yasallığı ve ceza sorumluluğunun
kişiselliği ilkeleri, gerek toplum, gerek kişiler yönünden bir güvence olma
niteliğini kazanmıştır. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre; Anayasa'nın 33. maddesinin
beşinci fıkrasında yazılı ceza sorumluluğunun kişiselliği ilkesi, "cezaların
yalnız suç işleyenlerle ortakları hakkında uygulanması", başka bir deyişle
herkesin ancak kendi eyleminden sorumlu tutulması ve suç işlenmedikçe veya
işlenmesine kalkışılmadıkça kimseye ceza sorumu yükletilemeyeceği biçiminde
tanımlanabilir. Gerçekten de bu maddenin Anayasa Komisyonu Raporundaki
gerekçesinde "....... insanları, başkalarının fiilinden dolayı
cezalandırmaya cüret edebilen totaliter rejimlerin insanlığa getirdiği acı
tecrübelerden sonradır ki, bir kimsenin yalnız kendi fiil veya ihmalinden
sorumlu olabileceği esasının Anayasa'mızda yer alması lüzumu bilhassa
hissedilmektedir. Esasen bu kaidenin Anayasa'ya konulması sayesinde, basın
davalarında yazı veya karitatürün müellifinden ve haberin vericisinden gayri
kimselerin (gazete sahipleri ve yazı işleri müdürlerinin) rastgele
cezalandırılmasını derpiş eden kanun hükümleri bertaraf edilmiş
olacaktır..." denilmektedir. Görüldüğü gibi Türk Ceza Yasasının onuncu babının ikinci
faslında yer almış bulunan cürümlerin işlenmesinde, cürmün konusu olan şeyin
veya verilen zararın kıymeti hafif veya pek hafif olsa bile, cürme özgü cezadan
herhangi bir indirim yapılamayacağını öngören itiraz konusu kuralın Anayasa'nın
33. maddesinin beşinci fıkrasındaki ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi ile
çelişkisi ve bir ilgisi bulunmamaktadır. 3 - Anayasa'nın 132. maddesinin birinci fıkrası yönünden
inceleme : 132. maddenin birinci fıkrası, hâkimlerin görevlerinde bağımsız
olduklarını, hüküm verirken kendilerini yalnızca Anayasa'nın, yasanın, hukukun
ve vicdanî kanaatlerinin bağlayacağını belirlemektedir. Bu kuralın hâkime Anayasa'nın öngörmediği indî bir takdir
yetkisi tanımadığı da ortadadır. Hâkim, hangi suça hangi cezanın verileceğini saptarken vicdani
kanaatinden önce Anayasa, yasa ve hukuk kuralları ile bağlıdır; belli anayasal
ilkelere bağlı kalmak koşuluyla, tanımlayıp öğelerini belirlediği suç
karşılığında uygulanacak yaptırımların türlerini, ölçülerini, hangi sınırlar
içinde uygulanabileceklerini; nelerin, ne ölçüde hafifletici neden olacaklarını
kurala bağlamak Yasa koyucunun yetkisindedir. Hâkimin vicdani kanaati, ancak delillerin takdirinde ve nesnel kuralların
yorumunda ve bunların öznel durumlara uygulanmasında rol oynar. Anayasa'nın
132. maddesinin gerekçesinde de belirtildiği gibi; "Hâkim hüküm verirken
objektif kaidelerden başka hukuk prensiplerini de nazara alacaktır ve
delillerin takdirinde ve bunun sonunda hükme varışında vicdanî kanaatına göre
hareket edecektir." Hâkim, Anayasa ve yasa gibi pozitif hukuk kuralları ile hukukun
genel ilkelerini uygularken, özellikle, fiilin işlenmiş olup olmadığının,
işlenmiş ise ne gibi etkiler altında işlenmiş olduğunun ve suçun hangi ceza
kuralı kapsamına girdiğinin saptanmasında, başka bir deyişle, belgelerin
değerlendirilmesinde vicdanî kanaatine göre hareket etme durumundadır. Bunun
dışına taşan savlar, ancak kişisel bir kanı olarak değerlendirilebilirler. Bu nedenlerle itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 132. maddesinin
birinci fıkrasında yer alan mahkemelerin bağımsızlığı ilkesine ters düşen bir
yanı da bulunmamaktadır. SONUÇ: 1/3/1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Yasasının, 25/9/1980 günlü
ilk inceleme kararı ile sınırlandırılarak incelenen 522. maddenin son
fıkrasının "...veya bu babın ikinci faslında yazılı cürümlerden birini
işlemiş olursa..." biçimindeki hükmünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın reddine, 11/12/1980 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Şevket Müftügil Başkanvekili Ahmet H. Boyacıoğlu Üye Ahmet Salih Çebi Üye Muammer Yazar Üye Adil Esmer Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Nahit Saçlıoğlu Üye Hüseyin Karamüstantikoğlu Üye Kenan Terzioğlu Üye Orhan Onar Üye Necdet Darıcıoğlu Üye İhsan N. Tanyıldız Üye Bülent Olçay Üye Yılmaz Aliefendioğlu Üye Yekta Güngör Özden