ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/18 Karar Sayısı : 2004/88 Karar Günü : 24.6.2004 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 20.2.2007-26440 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Çorum İş Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 17.7.1964 günlü, 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanunu'nun geçici 81. maddesinin birinci fıkrasının 23.5.2002
günlü, 4759 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle yeniden düzenlenen (B) bendinin
Anayasa'nın 2., 5., 10. ve 60. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Emekli olma isteminin reddine ilişkin işleme karşı açılan davada,
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu savını ciddi bulan Mahkeme
iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun geçici
81. maddesinin birinci fıkrasının 23.5.2002 günlü, 4759 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle
yeniden düzenlenen itiraz konusu (B) bendi şöyledir : “B) 23.5.2002 tarihinde; a) (A) bendi kapsamında olanlar hariç sigortalılık süresi 18
(dahil) yıldan fazla olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 40 yaşını
doldurmaları, sigortalılık süresi 23 yıldan (dahil) fazla olan erkekler 25
yıllık sigortalılık süresini “ve 44 yaşını” doldurmaları ve en
az 5000 gün, b) Sigortalılık süresi 17 (dahil) yıldan fazla, 18 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 41 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 21 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 23 yıldan az olan erkekler
25 yıllık sigortalılık süresini ve 45 yaşını doldurmaları ve en az 5000 gün, c) Sigortalılık süresi 16 (dahil) yıldan fazla, 17 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 42 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 20 yıl (dahil) dan fazla, 21 yıl 6 aydan az olan erkekler
25 yıllık sigortalılık süresini ve 46 yaşını doldurmaları ve en az 5075 gün, d) Sigortalılık süresi 15 (dahil) yıldan fazla, 16 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 43 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 18 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 20 yıldan az olan erkekler
25 yıllık sigortalılık süresini ve 47 yaşını doldurmaları ve en az 5150 gün, e) Sigortalılık süresi 14 (dahil) yıldan fazla, 15 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 44 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 17 yıl (dahil) dan fazla, 18 yıl 6 aydan az olan erkekler
25 yıllık sigortalılık süresini ve 48 yaşını doldurmaları ve en az 5225 gün, f) Sigortalılık süresi 13 (dahil) yıldan fazla, 14 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 45 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 15 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 17 yıldan az olan erkekler
25 yıllık sigortalılık süresini ve 49 yaşını doldurmaları ve en az 5300 gün, g) Sigortalılık süresi 12 (dahil) yıldan fazla, 13 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 46 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 14 (dahil) yıldan fazla, 15 yıl 6 aydan az olan erkekler 25
yıllık sigortalılık süresini ve 50 yaşını doldurmaları ve en az 5375 gün, h) Sigortalılık süresi 11 (dahil) yıldan fazla, 12 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 47 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 12 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 14 yıldan az olan erkekler
25 yıllık sigortalılık süresini ve 51 yaşını doldurmaları ve en az 5450 gün, ı) Sigortalılık süresi 10 (dahil) yıldan fazla, 11 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 48 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 11 (dahil) yıldan fazla, 12 yıl 6 aydan az olan erkekler 25
yıllık sigortalılık süresini ve 52 yaşını doldurmaları ve en az 5525 gün, j) Sigortalılık süresi 9 (dahil) yıldan fazla, 10 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 49 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 9 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 11 yıldan az olan erkekler 25
yıllık sigortalılık süresini ve 53 yaşını doldurmaları ve en az 5600 gün, k) Sigortalılık süresi 8 (dahil) yıldan fazla, 9 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 50 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 8 (dahil) yıldan fazla, 9 yıl 6 aydan az olan erkekler 25
yıllık sigortalılık süresini ve 54 yaşını doldurmaları ve en az 5675 gün, l) Sigortalılık süresi 7 (dahil) yıldan fazla, 8 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 51 yaşını doldurmaları, sigortalılık
süresi 6 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 8 yıldan az olan erkekler 25 yıllık
sigortalılık süresini ve 55 yaşını doldurmaları ve en az 5750 gün, m) Sigortalılık süresi 6 (dahil) yıldan fazla, 7 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 52 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 5 (dahil) yıldan fazla, 6 yıl 6 aydan az olan erkekler 25
yıllık sigortalılık süresini ve 56 yaşını doldurmaları ve en az 5825 gün, n) Sigortalılık süresi 5 (dahil) yıldan fazla, 6 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 53 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 3 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 5 yıldan az olan erkekler 25
yıllık sigortalılık süresini ve 57 yaşını doldurmaları ve en az 5900 gün, o) Sigortalılık süresi 4 (dahil) yıldan fazla, 5 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 54 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 2 yıl 8 ay 15 (dahil) günden fazla, 3 yıl 6 aydan az olan
erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 58 yaşını doldurmaları ve en az
5975 gün, p) Sigortalılık süresi 3 (dahil) yıldan fazla, 4 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 55 yaşını doldurmaları ve en az
5975 gün, r) Sigortalılık süresi 2 yıl 8 ay 15 (dahil) günden fazla, 3
yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 56 yaşını
doldurmaları ve en az 5975 gün, Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş bulunmaları
şartı ile yaşlılık aylığından yararlanabilirler.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 2., 5., 10. ve 60. maddelerine
aykırılığı ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in
katılımlarıyla 1.4.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle
uygulanacak kural konusu üzerinde durulmuştur. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa, bu hükmün iptali
için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince
açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralın o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları ise,
davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz etki yapacak nitelikteki kurallardır. 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun geçici
81. maddesinin 4759 sayılı Yasa ile yeniden düzenlenen (B) bendinin alt
bentlerinde, 23.5.2002 tarihi esas alınarak sigortalılık süreleri, yaş ve prim
günlerine göre kademelendirme yapılmıştır. Bakılmakta olan davada, erkek olan
davacının 23.5.2002 tarihinde 23 yıldan fazla sigortalılık süresi ve 5000 gün
sigorta primi ödeme koşulunu taşıdığı, ancak 44 yaşını doldurmadığı
anlaşılmaktadır. Buna göre, (B) bendinin uyuşmazlıkla ilgili (a) alt bendi
dışında kalan bölümün itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu
davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu bölüme ilişkin başvurunun
Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE oybirliğiyle karar verilmiştir. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'ne
itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. Mahkemenin bakmakta olduğu davadaki uyuşmazlık, davacının
başvurusunun yaş koşulunu taşımaması nedeniyle reddine ilişkin olduğundan, 506
sayılı Kanun'un geçici 81. maddesinin 4759 sayılı Yasa ile yeniden düzenlenen
(B) bendinin (a) alt bendine ilişkin esas incelemenin, “... ve 44
yaşını ...” ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : Başvuru kararında, itiraz konusu kuralla, halen çalışmakta
olanların kazanılmış haklarının ihlal edildiği, Yasa'nın yürürlüğe girdiği
tarihte 44 yaşını dolduranlarla doldurmayanlar arasında farklılık yaratıldığı,
bunun da eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğu, Kural'ın, emeklilikteki kademeli
geçiş açısından âdil, makûl ve ölçülü bulunmadığı ve Anayasa'nın 2., 5., 10. ve
60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenilmiştir. 4759 sayılı Yasa'yla yeniden düzenlenen geçici 81. maddenin itiraz
konusu (B) bendinin (a) alt bendinde, sigortalılık süresi 23 yıldan (dahil)
fazla olan erkeklerin 25 yıllık sigortalılık süresini ve 44 yaşını
doldurmaları, en az 5000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi
ödemiş bulunmaları şartı ile yaşlılık aylığından yararlanabilmeleri öngörülmektedir. Geçici 81. maddenin gerekçesinde de, “Madde ile Anayasa
Mahkemesinin 23.2.2001 tarihli ve E.1999/42, K.2001/41 sayılı kararında
belirtilen iptal gerekçeleri dikkate alınarak, geçiş süreci ile ilgili
kademelendirmede hizmet süresi bakımından oransal eşitliğin sağlanması, 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa tâbi kadın ve erkek sigortalıların asgarî
emeklilik yaşları arasındaki farklılıkların giderilmesi, aktüeryal dengeler de
gözetilerek adil, makul ve ölçülü bir geçiş dönemi amaçlanmaktadır” denilmektedir. Anayasa'nın 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve
mutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti
ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak şekilde sınırlayan siyasal, ekonomik ve
sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için
gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, devletin temel amaç ve görevleri
arasında sayılmıştır. Herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olduğunu öngören
Anayasa'nın 60. maddesinin gerekçesinde, sosyal güvenlik hakkının, çalışanların
yarını ve güvencesi olduğu belirtilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen
sosyal hukuk devleti, sosyal adaletin, sosyal refahın ve sosyal güvenliğin
gerçekleşmesini sağlayan devlettir. Yaşlılık, gerçekleşmesi yönünden diğer
sosyal risklerden ayrı özelliğe sahiptir. Emeklilik yaşının sigortalının
yarınını güvenlik içinde planlaması yönünden özel bir önemi vardır. Bu nedenle,
sosyal güvenlik sisteminde yapılan değişikliklerin, hukuk devletinde olması
gereken hukuk güvenliğini zedelemeyecek biçimde adil, makul ve ölçülü olması
zorunludur. 4447 sayılı Yasa'nın Geçici 81. maddesinin Anayasa Mahkemesi'nce
daha önce iptal edilen (B) bendinin (a) alt bendindeki kuralla sigortalılık
süresi 22 (dahil) yıldan fazla, 23 yıldan az olan erkeklerin, 25 yıllık
sigortalılık süresini ve 45 yaşını doldurmaları ve en az 5000 gün malûllük,
yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş bulunmaları şartı ile yaşlılık
aylığından yararlanabilmeleri öngörülmüşken, 4759 sayılı Yasa'yla getirilen geçici
81. maddenin (B) bendinin iptali istenen (a) alt bendinde, yeni emeklilik
yaşıyla ilgili geçiş sürecinde, önceki mevzuata göre erkekler için 43 yaşını
doldurma koşulu, 1 yıl farkla 44 yaşını doldurma olarak düzenlenmiştir. Buna
göre, yeni düzenlemeye geçişte konuya ilişkin önceki kurallar da
gözetildiğinde, 44 yaşını doldurma koşulu getiren itiraz konusu düzenlemenin
makul, adil ve ölçülü olmadığı ileri sürülemez. Açıklanan nedenlerle, geçici 81. maddenin (B) bendinin (a) alt
bendindeki “ve 44 yaşını” ibaresi Anayasa'nın 2., 5. ve
60. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. İptali istenen kuralın, Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 17.7.1964 günlü, 506 sayılı “Sosyal Sigortalar Kanunu”nun Geçici
81. maddesinin birinci fıkrasının 4759 sayılı Yasa ile yeniden düzenlenen (B)
bendinin (a) alt bendinde yer alan “... ve 44 yaşını ...” ibaresinin,
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 24.6.2004 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa
  BUMİN Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul
  ERSOY Üye Tülay
  TUĞCU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Cafer
  ŞAT Üye A.
  Necmi ÖZLER