ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/52 Karar Sayısı : 1975/74 Karar Tarihi:3/4/1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : Hatay
Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 1803 Sayılı “Cumhuriyetin 50
nci Yılı nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun”un 2. maddesinin
(B) bendindeki kuralın iptali istemidir. I- OLAY : Hükümlü ile Cumhuriyet Savcılığı arasına cezanın yerine
getirilmesi sırasında, Ceza Yargılamaları Usulü Kanununun 402. maddesi hükmü
uyarınca doğan uyuşmazlık çözülmek için aynı Kanunun 405. maddesi gereğince
Mahkemeye getirilmiş ve Mahkemece de, sanığa uygulanan T.C.K.’nun 403/5.
maddesinin 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendinde sayılan hükümlerden
bulunduğu ve biçim yönünden iptali gerektiği gerekçesiyle, Anayasa Mahkemesine
başvurulmuştur. II. İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca toplanarak ilk
incelemeyi yapmış ve aşağıdaki sorunlar üzerinde durmuştur: 1- Mahkemenin elinde bakılmakta olan bir davanın var olup olmadığı
sorunu: Hükümlü ile Cumhuriyet Savcılığı arasında cezanın yerine
getirilmesi sırasında Ceza Yargılamaları Usulü Kanununun 402. maddesi uyarınca
yeni bir uyuşmazlık doğarsa, bunun çözülmesi için aynı Kanununun 405. maddesi
gereğince bir karar verilmesi konusunun Mahkemeye getirilmesi halinde o
Mahkemenin elinde bakılmakta olan bir davanın varlığı kabul edilmek gerekir. Abdullah Üner bu görüşe katılmamıştır. 2-Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olup olmadığı
sorunu: Suç ve Cezaların Affı hakkında Yasama belgelerinin Anayasa’ya
uygunluk denetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bu
denetimin Anayasa Mahkemesince yapılmasına Anayasal açıdan olanak bulunduğu
sonucuna varılmıştır. Konu hakkında ayrıntılı gerekçeler, Anayasa Mahkemesinin
28.11.1974 günlü Esas:1974/34, Karar: 1974/50 (Resmi Gazete; Gün:2.1.1975, Sayı:15125)
ve 28.11.1974 günlü, Esas:1974/39, Karar: 1974/51 (Resmi Gazete; gün:29.1.1975,
Sayı:15133) sayılı kararlarında tümü ile açıklanmış bulunduğundan burada
yinelenmesine gerek kalmamıştır. Şu duruma göre, bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içinde
bulunduğu açıktır. Şahap Arıç ve Halit Zarbun bu görüşe katılmamışlardır. 3-İtiraz konusu kuralın daha önce iptaline karar verilmiş olması: İtirazın yöneldiği, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)
bendinin Türk Ceza Kanununun 403/5. maddesi yönünden iptaline 28.1.1975 gününde,
Esas:1974/55, Karar: 1975/11 sayı ile karar verildiğinden bu konuda yeniden
karar verilmesine yer kalmamıştır. III-SONUÇ : 1- Mahkemenin elinde bakılmakta olduğu bir davanın var olduğundan
Abdullah Üner’in karşıoyu ile ve oyçokluğuyle; 2- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi
içinde bulunduğuna Şahap Arıç ve Halit Zarbun’un karşıoylarıyle ve oyçokluğu
ile; 3-15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin bu işte
itiraz konusu yapılan (B) bendindeki kuralın, itiraz yolu ile gelen başka bir
işte Anayasa Mahkemesince Anayasa’ya uygunluk denetiminden geçirilerek Türk
Ceza Kanununun 403. Maddesinin (5). Bendi ile sınırlı olarak iptaline 28.1.1975
gününde, Esas:1974/55, Karar:1975/11 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu
konuda yeniden karar verilmesine yer olmadığına oybirliğiyle; 3.4.1975 gününde karar verildi. Başkan Muhittin TAYLAN Başkanvekili Kâni VRANA Üye Şahap ARIÇ Karşı oy
  eklidir. Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Karşı oy eklidir. Üye Ahmet KOÇAK Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Adil ESMER Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI Görev
Sorunu : 1803
sayılı Af Kanunu ile ilgili itirazın incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevi
içinde bulunduğu hakkında oyçokluğu ile verilen karara, Anayasaya uygun
görmediğimden, katılmıyorum. Bu
konudaki karşıoy gerekçelerim, 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan, Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü ve 1974/34-50 sayılı kararına
ilişkin karşıoy yazımın I nolu kısmında tafsilâtlı olarak yazdığım
gerekçelerin, prensipleri itibariyle, aynı olduğundan, burada tekrarına gerek
görülmemiştir. Sözü
geçen karşıoy yazımda açıklanan gerekçelerle, Anayasa Mahkemesinin, çoğunlukla
verdiği görev konusu ile ilgili karara karşıyım. Üye Şahap
  ARIÇ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun görev ve yetkiye ilişkin bu
kararındaki görüşlerine katılmıyorum. Üye Halit ZARBUN KARŞIOY YAZISI Bu
olayda, sanık teşekkül vücuda getirerek esrar satmak suçundan Türk Ceza
Kanununun 403. maddesinin 3,4,5 inci fıkralarına göre II sene 8 ay ağır hapis
cezasına mâhkum olup cezası kesinleşmiştir. Cezasını Hatay Cezaevinde çekmekte
iken Cumhuriyet Savcılığına müracaat ederek 12 yıllık afdan yararlanması
gerektiğini ileri sürmesi ve Cumhuriyet Savcılığınca da Ceza Muhakemeleri Usulü
Kanununun 402. maddesi uyarınca Mahkemeden karar istenmesi üzerine Hatay Ağır
Ceza Mahkemesince, 1803 sayılı Af Kanununun 2. Maddesinin (B) bendinin (Türk
Ceza Kanununun 403. maddesi yönünden) Anayasa’ya aykırı olduğu öne sürülerek
Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. Anayasanın
değişik 151. maddesinin birinci fıkrasında, “Bir davaya bakmakta olan mahkeme
uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasa’ya aykırı görürse veya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa
Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır. “ve
ikinci fıkrasında da “Mahkeme Anayasa’ya aykırılık iddiasını ciddi görmezse bu
iddia, temyiz merciince esas hükümle birlikte karar bağlanır.” diye yazılıdır. 44
sayılı Kanunun 27. maddesinde de, bir Mahkemenin bir işi Anayasa Mahkemesine
gönderebilmesi için elinde bakmakta olduğu bir (Dâva) bulunmasını gerekli
olduğu açıkça belirtilmiştir. Gerek
Anayasada ve gerek 44 sayılı Kanunda sözü edilen (Dâva) deyimiyle, Muhakeme
Usulü Hukuku esaslarının tanımladığı anlamda ve Mahkeme önünde açılmış olan
(Dâva)nın kasdedildiğinin kabulü gerekir. Bu mahiyet ve nitelikte olmayan
(ihtilaf)ların (dâva) olarak kabulü mümkün değildir. Bir
Hukuk terimi olan (Dâva) kavramını usul hukukundaki Mahiyet ve niteliğinden
ayırarak Anayasada değişik ve başka anlamda kullanılmış olduğu yolundaki
görüşün beni senebilmesi için her şeyden önce bu görüşün inandırıcı
kanıtlarının ortaya konulması zorunluğu vardır. Halbuki bu nitelikte bir kanıta
rastlanmamaktadır. Bundan
başka, Anayasanın 151. maddesinin birinci fıkrasında: “bir Dâvaya bakmakta olan
Mahkeme, Uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasa’ya aykırı görürse veya
taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına
varırsa Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar Davayı gedi
bırakır.” diye yazıldıktan sonra bunu takip eden ikinci fıkrasında ise: “
mahkeme Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi görmezse bu iddia temyiz merciince
esas hükümle birlikte karara bağlanır.” denilmektedir. Birbirine bağlı ve
birbirini tamamlar nitelikte olan bu iki fıkra hükümlerine göre: Mahkeme bakmakta
olduğu bir davada uygulanacak kanun hükmünü Anayasaya aykırı görür veya
taraflardan birinin ileri sürdüğü iddianın ciddi olduğu kanısına varırsa işi
Anayasa Mahkemesine gönderecek ve Anayasa Mahkemesinin vereceği karara göre
gereğini yerine getirecek, taraflardan birinin ileri sürdüğü iddiayı ciddi
görmezse duruşmaya devamla esas hakkındaki kararını verecektir. Ancak bu takdirde
iddiayı öne süren taraf, Temyiz yoluna başvurarak Anayasaya aykırılık iddiasını
Yargıtayda inceletmek yetkisine sahip bulunmaktadır. Şuhalde Anayasanın bu
maddesinde: 1-Mahkemenin
elinde bakmakta olduğu davanın (Karar) la değil, (hüküm) le sonuçlanacak
nitelikte olması, 2-
Mahkemece verilecek hükmün temyizi kabil hükümlerinin bulunması, 3-
Mahkemece Anayasaya aykırılık iddiasının ciddi olmadığı kararı verilmesi
halinde bu kararın esas hükümle birlikte temyiz edilerek bu iddianın dahi
yüksek yargı organınca incelenmesinin sağlanması, öngörülmüştür. Anayasanın
bu maddesinde, (Karar) değil de (Hüküm) terimi kullanılmış olduğunu dikkatten
uzak tutmamak lazımdır. Bilindiği gibi (Hüküm) dâvayı sona erdiren Karar olup
bu niteliği ile öteki kararlardan ayrılır. Bu itibarla (Dâva) niteliğinde
olmıyan (ihtilaf) lara ilişkin (Karar) lar Anayasanın 151. Maddesini kavramı
dışında kalmaktadır. Halbuki:
Ceza Muhakemeleri usulü Kanununun 402. Maddesine göre yapılan müracaatlar,
Hukuki ve Kanuni anlam ve nitelikte (Dâva) olmadıktan başka Mahkemece bu
hususta verilen karar da (Hüküm) niteliğini haiz bulunmamaktadır ve bu karar
hakkında Temyiz yoluna başvurmak da mümkün değildir. Bu bakımlardan da Ceza
Muhakemeleri Usulü Kanunun 402. maddesine göre yapılan müracaatlar ve bu
müracaatlar üzerine mahkemelerce verilen kararlar Anayasanın 151. maddesinin
kapsamı dışında kalmaktadır. Yukarıda
yazılı nedenlerle, bu olayda Mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurma yetkisi
olmadığından, itirazın, Mahkemenin yetkisizliği yönünden reddedilmesi gerektiği
görüşündeyim. Üye Abdullah ÜNER