ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/62 Karar Sayısı : 2010/7 Karar Günü : 14.1.2010 R.G. Tarih-Sayı : 19.03.2010-27526 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 16. İcra (Hukuk)
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı
İcra ve İflas Kanunu'na 9.11.1988 günlü, 3494 sayılı Yasa'nın 4. maddesiyle
eklenen 68/b maddesinin, 17.7.2003 günlü, 4949 sayılı Yasa'nın 18. maddesiyle
değiştirilen ikinci fıkrasının Anayasa'nın 10., 36. ve 172. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY Kredi kartı sözleşmesinden kaynaklanan borcunu ödemeyen borçlu
hakkında alacaklı bankanın icra mahkemesine açmış olduğu itirazın kaldırılması
davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı İtiraz konusu fıkrayı da içeren 9.6.1932
günlü, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'na 9.11.1988 günlü, 3494 sayılı
Yasa'nın 4. maddesiyle eklenen ve 17.7.2003 günlü, 4949 sayılı Yasa'nın 18.
maddesiyle değiştirilen 68/b maddesi şöyledir: 'Borçlu cari hesap veya kısa, orta, uzun
vadeli kredi şeklinde işleyen kredilerde itirazın kesin olarak kaldırılması: Madde 68/b - (Ek madde: 09/11/1988 - 3494/4 md.) Borçlu cari hesap veya kısa, orta, uzun
vadeli kredi şeklinde işleyen kredilerde krediyi kullandıran taraf, krediyi
kullanan tarafın kredi sözleşmesinde belirttiği adresine, borçlu cari hesap
sözleşmesinde belirtilen dönemleri veya kısa, orta, uzun vadeli kredi
sözleşmelerinde yazılı faiz tahakkuk dönemlerini takip eden onbeş gün içinde
bir hesap özetini noter aracılığı ile göndermek zorundadır. (Değişik son cümle:
17/7/2003-4949/18 md.) Sözleşmede gösterilen adresin değiştirilmesi, yurt
içinde bir adresin noter aracılığıyla krediyi kullandıran tarafa bildirilmesi
hâlinde sonuç doğurur; yeni adresin bu şekilde bildirilmemesi hâlinde hesap
özetinin eski adrese ulaştığı tarih tebliğ tarihi sayılır. Süresi içinde gönderilen hesap özetinin
muhtevasına, alındığından itibaren bir ay içinde itiraz etmeyen krediyi
kullanan taraf, hesap özetinin gerçeğe aykırılığını ancak borcunu ödedikten
sonra dava edebilir. Kredi sözleşmeleri ve bunlarla ilgili
süresinde itiraz edilmemiş hesap özetleri ile ihtarnameler ve krediyi
kullandıran tarafından usulüne uygun düzenlenmiş diğer belge ve makbuzlar bu
Kanunun 68 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen belgelerden
sayılırlar. Krediyi kullanan taraf, itiraz etmediği hesap özetinin dayandığı
belgelerde kendisine izafe edilen imzayı kabul etmiş sayılır. Bu hüküm bu
Kanunun 150/a maddesinin söz konusu olduğu hallerde de aynen uygulanır. (Ek fıkra: 17/7/2003-4949/18 md.) Krediyi
kullanan tarafın kredi hesabının kesilmesine veya borcun ödenmesine ilişkin
ihtarname içeriğine itiraz etmiş olması, kredi hesabının kesilmesi ve borcun
ödenmesine ilişkin ihtarnameden önce tebliğ edilen ve itiraz edilmeyerek
kesinleşmiş bulunan faiz tahakkuk dönemlerine ilişkin hesap özetlerinin
muhtevasına itiraz edilmemiş olmasının sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Bu
durumda, önceki dönemlere ilişkin kesinleşmiş hesap özetleri hakkında ikinci
fıkra hükümleri uygulanır.' B- İlgili Yasa Kuralı 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflas
Kanunu'na 18.2.1965 günlü, 538 sayılı Yasa'nın 38. maddesiyle eklenen ve
17.7.2003 günlü, 4949 sayılı Yasa'nın 16. maddesiyle değiştirilen 68. maddenin
ilgili görülenbirinci fıkrası şöyledir: ' (Değişik birinci fıkra:
17/7/2003-4949/16 md.) Talebine itiraz edilen alacaklının takibi, imzası ikrar
veya noterlikçe tasdik edilen borç ikrarını içeren bir senede yahut resmî
dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dahilinde ve usulüne göre
verdikleri bir makbuz veya belgeye müstenitse, alacaklı itirazın kendisine
tebliği tarihinden itibaren altı ay içinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir.
Bu süre içerisinde itirazın kaldırılması istenilmediği takdirde yeniden ilâmsız
takip yapılamaz.' C- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 10., 36. ve 172. maddelerine
dayanılmış, 167. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi hükmü uyarınca Haşim
KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,
Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve
Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 22.7.2008 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu ve ilgili görülen yasa kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa
kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, genel haciz yolu ile yapılan takiplerde
borçlunun itirazının kesin olarak kaldırılmasını düzenleyen İcra ve İflas
Kanunu'nun 68. maddesinin birinci fıkrasında, alacaklıya, itirazın
kaldırılmasını isteyebilmesi için 'imzası ikrar veya noterce tasdik edilen borç
ikrarını içeren bir senede veya resmi dairelerin veya yetkili makamların
yetkileri dahilinde ve usulüne göre verdikleri bir makbuz veya belgeye'
dayanması zorunluluğunun getirildiği, kredi işlemlerine ilişkin olarak
bankalara ise tek yanlı düzenledikleri, karşı yanın (tüketicinin) imzasını
içermeyen, çoğu kere tüketiciye ulaştırılmayan ve tebliğ edilmemiş olan hesap
özetlerinin itiraz konusu kural uyarınca İcra ve İflas Kanunu'nun 68.
maddesinin birinci fıkrasındaki belgeler kuvvetinde sayıldığı, itiraz etmemiş
tüketiciye hesap özetinin gerçeğe aykırılığını davada ileri sürme hakkının
ortadan kaldırıldığı, borç ödendikten sonra dava açma hakkının tanındığı ve alacaklı
konumundaki bankalara imtiyaz tanınarak bu kurumların tüketici karşısında
korunduğu belirtilerek itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10., 36. ve 172.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda
ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.
İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık
incelemesi yapabileceğinden, iptali istenen kuralla ilgisi nedeniyle
Anayasa'nın 167. maddesi yönünden de inceleme yapılmıştır. Yasa'nın 68/b maddesinin birinci fıkrasında, borçlucari hesap veya
kısa, orta, uzun vadeli kredi şeklinde işleyen kredilerdekrediyi kullandıran
taraf, krediyi kullanan tarafın kredi sözleşmesinde belirttiği adresine, borçlu
cari hesap sözleşmesinde belirtilen dönemleri veya kısa, orta, uzun vadeli
kredi sözleşmelerinde yazılı faiz tahakkuk dönemlerini takip eden onbeş gün
içinde bir hesap özetini noter aracılığı ile göndermek zorunda olduğu;
sözleşmede gösterilen adresin değiştirilmesi, yurt içinde bir adresin noter
aracılığıyla krediyi kullandıran tarafa bildirilmesi halinde sonuç doğuracağı
ve yeni adresin bu şekilde bildirilmemesi halinde hesap özetinin eski adrese
ulaştığı tarihin tebliğ tarihi sayılacağı belirtilmiştir. İtiraz konusu kuralda ise süresi içinde gönderilen hesap özetinin
muhtevasına, alındığından itibaren bir ay içinde itiraz etmeyen kredi
kullanıcısının, hesap özetinin gerçeğe aykırılığını ancak borcunu ödedikten
sonra dava edebileceğiöngörülmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal
eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa karşısında
ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı
durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli
kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara
bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz. Anayasa'nın 172. maddesinde, ' Devlet, tüketicileri koruyucu ve
aydınlatıcı tedbirler alır, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini
teşvik eder. '; 167. maddesinin birinci fıkrasında, ' Devlet, para, kredi,
sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı
ve geliştirici tedbirleri alır. ' kurallarına yer verilmiştir. Anayasa'nın 36. maddesinde ise, ' Herkes, meşru vasıta ve
yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı
olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme,
görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz ' denilmektedir. Buna
göre hak arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde,
diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların
korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden birisini oluşturmaktadır.
Gerçekten, karşılaştığı bir suçlamaya karşı kişinin kendisini savunabilmesinin
ya da maruz kaldığı haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri
sürüp kanıtlayabilmesinin en etkili ve güvenceli yolu yargı mercileri önünde
dava hakkını kullanabilmesidir. Kişilere yargı mercileri önünde dava hakkı
tanınması adil bir yargılamanın ön koşulunu oluşturur. Türkiye'de kurulu mevduat, katılım, kalkınma ve yatırım bankaları,
yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubeleri, finansal
holding şirketleri, Türkiye Bankalar Birliği, Türkiye Katılım Bankaları
Birliği, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonu ve bunların faaliyetlerini düzenleyen 5411 sayılı Yasa, aynı zamanda kredi
açma, kredi kullandırma ve kredi sınırlarını düzenleyerek kredi kuruluşu olan
bankaların tüm kredi faaliyetlerini kapsamı içine almaktadır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 3. maddesinde kredi kuruluşunun,
mevduat bankalarını ve katılım bankalarını; bankanın, mevduat bankaları ve
katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarını; mevduat bankasının, bu
Yasaya göre kendi nam ve hesabına mevduat kabul etmek ve kredi kullandırmak
esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu
nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubelerini; katılım bankasının, bu Yasaya
göre özel cari ve katılma hesapları yoluyla fon toplamak ve kredi kullandırmak
esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu
nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubelerini; kalkınma ve yatırım
bankasının ise bu Yasaya göre mevduat veya katılım fonu kabul etme dışında,
kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren ve/veya özel kanunlarla
kendilerine verilen görevleri yerine getiren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu
bu nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubelerini ifade ettiği
belirtilmiştir. Para, kredi ve sermaye politikalarının oluşmasında ve saptanmış
politikaların uygulanmasında Devlet'in önemli görevleri bulunmaktadır. Para
ikrazı işleriyle uğraşan, mevduat kabul eden, sermaye teşekkülüne hizmet eden
bankaların, ülke ekonomisinin hassas kesimi olan kredi piyasasında faaliyet
göstermeleri nedeniyle bunların alacaklarının korunması ile ilgili olarak özel
düzenlemeler getirilebileceğinden bunlarla aynı konumda olmayan bankalar
dışındaki diğer alacaklılar ya da borçlular arasında eşitlik karşılaştırması
yapılamaz. Devlet, tasarrufları korumak ve biriken tasarrufların milli
ekonominin gereklerine göre kullanılmalarını sağlamakla görevli olup, bu
görevini yerine getirebilmek için para ve kredi piyasalarını düzenleme ve
denetleme gereksinimi duyabilir ya da bu sistemi yönlendirebilir. Devletin
ekonomik görevlerini ve amaçlarını gerçekleştirmek için, ulusal ekonominin
gereklerine uygun olarak kimi düzenlemeler getirmek, bunları değiştirmek ve
kaldırmak anayasal sınırlar içinde yasakoyucunun yetkisindedir. Kuralın, finansal piyasalarda güven ve istikrarın sağlanmasına,
kredi sisteminin etkin bir şekilde çalışmasına, tasarruf sahiplerinin hak ve
menfaatlerinin korunmasına ve etkin, sağlıklı ve büyüyen bir mali sistemin
oluşturulması amacına yönelik olduğu anlaşıldığından, Anayasa'nın hukuk devleti
ve tüketicinin korunması ilkelerine aykırılık bulunmamaktadır. Öte yandan kural, kredi kullandıran tarafından süresi içerisinde
gönderilen hesap özetinin muhtevasına, alındığından itibaren bir aylık süre
içerisinde itiraz ederek hesap özetinin muhtevasının kesinleşmesini önleme ve
dava açabilme olanağı vermektedir.Bu nedenle kuralın,hak arama özgürlüğünü ve
adil yargılanma hakkını zedeleyen bir yönü de bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 10., 36.,
167. ve 172. maddelerine aykırı değildir. İtiraz isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'na 9.11.1988
günlü, 3494 sayılı Yasa'nın 4. maddesiyle eklenen 68/b maddesinin, 17.7.2003
günlü, 4949 sayılı Yasa'nın 18. maddesiyle değiştirilen ikinci fıkrasının
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 14.1.2010 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ