ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/60 Karar Sayısı: 2002/97 Karar Günü: 22.10.2002 Resmi Gazete tarih sayı: 27.03.2003/25061 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay Onuncu Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 20.12.2000 günlü, 4611
sayılı "2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun 7. maddesi ile 68. maddesinin
(g) fıkrasının 5. bendinin, Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Telekomünikasyon Kurumu'nun 2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 7.
maddesinin uygulanmasıyla ilgili Kamu Haznedarlığı Genel Tebliği'nin iptali
istemiyle açtığı davada, Bütçe Kanunu'nun 7. maddesi ile 68. maddesinin (g)
fıkrasının 5. bendinin Anayasa'ya aykırılık savını ciddî bulan Danıştay Onuncu
Dairesi iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun itiraz konusu kuralları şöyledir: 1- "MADDE 7 . - Genel bütçeli daireler,
katma bütçeli idareler, özel bütçeli kuruluşlar, döner sermayeler, fonlar,
bütçenin yatırım ve transfer tertibinden yardım alan kuruluşlar ile özel
kanunla kurulmuş diğer kamu kurum ve kuruluşları (kamu iktisadi teşebbüsleri ve
bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmeleri, özelleştirme kapsamına veya
programına alınmış kuruluşlar, kamu bankaları, belediyeler özel kanunla
kurulmuş kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kefalet ve yardımlaşma
sandıkları hariç), kendi bütçeleri veya tasarrufları altında bulunan bütün
kaynaklarını T.C. Merkez Bankası veya muhabiri olan T.C. Ziraat Bankası
nezdinde kendi adlarına açtıracakları Türk Lirası cinsinden vadesiz hesaplarda
toplarlar. Bu kurumlar tahakkuk etmiş tüm ödemelerini bu hesaplardan
yaparlar. İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının yetkilileri ile saymanlar
yukarıda bahsi geçen hükümlerin yerine getirilmesinden bizzat sorumludurlar. Bu maddenin uygulanması ile ilgili esas ve usulleri belirlemeye,
kaynaklar ve kurumlar itibariyle istisnalar getirmeye Hazine Müsteşarlığının
bağlı olduğu Bakan ve Maliye Bakanının müşterek teklifi üzerine Başbakan
yetkilidir. " 2- "MADDE 68.- ... g ) ... 5. Muhtelif kanunların bu Kanunun 7'nci maddesine aykırı
hükümleri... 2001 Malî Yılında uygulanmaz" B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 87., 88., 161. v e162. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Nurettin TURAN, Aysel
PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'nın
katılmalarıyla 17.4.2002 günü yapılan ilk inceleme toplantısında; "dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriyle
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesine göre,
Anayasa Mahkemesi'ne itiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna
başvuran Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile
sınırlıdır. İtiraz yoluna başvuran Danıştay Onuncu Dairesi'nin bakmakta olduğu
davada uygulayacağı 2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 7. maddesinde, genel
bütçeli daireler, katma bütçeli idareler, özel bütçeli kuruluşlar, döner
sermayeler, fonlar, bütçenin yatırım ve transfer tertibinden yardım alan kuruluşlar
ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum ve kuruluşlarının bütçelerindeki
veya tasarrufları altında bulunan bütün kaynaklarını T.C. Merkez Bankası veya
T.C. Ziraat Bankası nezdinde kendi adlarına açtıracakları Türk Lirası cinsinden
vadesiz hesaplarda toplayacakları öngörülmektedir. Madde kapsamına, hukuksal yapıları farklı kamu kurum ve
kuruluşları alınmıştır. Oysa, dava "Kamu Haznedarlığı Genel
Tebliği"nin iptali için özel bütçeli bir kuruluş olan Telekomünikasyon
Kurumu adına açıldığından, 2001 Yılı Bütçe Kanunu'nun 7. maddesiyle 68.
maddesinin (g) fıkrasının 5. bendine ilişkin esas incelemenin "özel
bütçeli kuruluşlar"dan "Telekomünikasyon Kurumu" yönünden
yapılmasına karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, bütçe yasalarının görüşülme usul ve esaslarının
diğer yasalardan ayrı olarak Anayasa'da gösterildiği, Bütçe Yasalarına bütçeyle
ilgili olmayan hiçbir hükmün konulamayacağı, bu nedenle, 2001 Malî Yılı Bütçe
Kanunu'nun 7. maddesi ile 68. maddesinin (g) fıkrasının 5. bendinin iptal
edilmesi gerektiği ileri sürülmüştür. 2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 7. maddesinde, kamu iktisadî
teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmeleri, özelleştirme
kapsamına veya programına alınmış kuruluşlar, kamu bankaları, belediyeler, özel
kanunla kurulmuş kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile kefalet ve
yardımlaşma sandıkları kapsam dışı bırakılarak kimi kamu kurum ve
kuruluşlarının bütçelerinde veya tasarrufları altında bulunan tüm kaynaklarını
T.C. Merkez Bankasında veya muhabiri olan T.C. Ziraat Bankasında adlarına
açtıracakları Türk Lirası cinsinden vadesiz hesapta toplayacakları, tahakkuk
etmiş ödemelerini bu hesaptan yapacakları ve maddenin uygulanmasıyla ilgili
esas ve usulleri belirlemeye de Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan ve
Maliye Bakanı'nın müşterek teklifi üzerine Başbakanın yetkili olduğu
belirtilmiştir. Bütçe Kanunu'nun 68. maddesinin (g) fıkrasının 5. bendi ile de
"muhtelif kanunların bu kanunun 7. maddesine aykırı hükümleri"nin
2001 malî yılında uygulanmayacağı öngörülmüştür. Anayasa'nın 87. maddesindeTürkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev
ve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasa
tasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyla
diğer yasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında, herhangi bir yasa ile
düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangi
bir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine ve
kaldırılmasına olanak yoktur. Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerinin
Büyük Millet Meclisi'nce görüşülmesi usul ve esasları ile yayımlanması
düzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddede
ayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülmesinde
ayrı bir yöntem kabul edilmiş, genel kurulda üyelerin gider artırıcı veya gelir
azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesinde de,
Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri
gönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde,
bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar
Kurulu'na Kanun Hükmünde Kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisi
verilmemiştir. Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenen
bu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren bir
işin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesi
veya kaldırılması olanaklı değildir. Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, "Bütçe kanununa,
bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz" denilmekte,
gerekçesinde de, bütçe kanunlarına bütçe dışı hüküm konulmaması, mevcut
kanunların hükümlerini açıkça veya dolaylı değiştiren veya kaldıran hükümler
getirilmemesi ilkelerine Anayasal kuvvet ve hüküm tanındığı belirtilmektedir.
Bu nedenle, bir yasa kuralı nasıl aynı nitelikte bir yasa kuralıyla
değiştirilebilirse bütçe yasalarının da aynı yöntemle hazırlanmış ve kabul edilmiş
bir bütçe yasası ile değiştirilmesi gerekir. Yasa konusu olabilecek bir kuralı
kapsamaması koşuluyla "bütçe ile ilgili hükümler" ifadesi de bütçeyi
açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte düzenlemeler olarak
değerlendirilmelidir. Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelir
sağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde "bütçe ile ilgili
hükümlerden" sayılmasına yetmez. Her yasada gidere neden olabilecek
değişik türde kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin,
yargı, savunma, eğitim, sağlık, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmeti
alanlarına ilişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse,
bu konulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarına
hükümler koymak yoluna gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin
yapılması ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, yasakoyucunun başka
amaçla ve bütçe yasalarından tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirilmesi
gereken yasama işlemleridir. 161. maddedeki "bütçe ile ilgili hüküm"
ibaresine dayanılarak, gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa
yerine bütçe yasası ile düzenlemek, Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür
yasalar bakımından uygulanamaz duruma düşürür. Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçe
yasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe
yasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içinde
bütünleştirmektir. Özel bütçeli kuruluşlar arasında yer alan Telekomünikasyon Kurumu'nun
gelirleri 27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Kanun'un 14. maddesi ile değişik 2813
sayılı Telsiz Kanunu'nun 5. maddesinde belirtilmekte, maddenin son fıkrasında
da, Kurumun gelir ve harcamalarına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle
düzenleneceği öngörülmektedir. 4502 sayılı Kanunla değişik 2813 sayılı Kanun'un
7. maddesi ile 27. maddesinde kurumun gelir ve gider hesaplarına ilişkin
hükümler yer almaktadır. Buna göre, malî konularda uygulanacak usul ve
esasların kurum tarafından belirleneceği anılan hükümlerle öngörülmüşken
Telekomünikasyon Kurumu'nun bütçesindeki veya tasarrufu altındaki bütün
kaynaklarını itiraz konusu kurallarla TC. Merkez Bankası veya TC. Ziraat
Bankasında açılacak Türk Lirası cinsinden vadesiz hesaba yatırma zorunluluğunun
getirilmesi, anılan bütçe yasasıyla diğer yasalarda değişiklik yapılmasına
neden olduğundan, Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerine aykırıdır. Bu
nedenle itiraz konusu kuralların iptali gerekir. VI- SONUÇ 20.12.2000 günlü, 4611 sayılı "2001 Mali Yılı Bütçe
Kanunu"nun 7. maddesi ile 68. maddesinin (g) fıkrasının 5. bendinin, özel
bütçeli kuruluşlar arasında yer alan "Telekomünikasyon Kurumu"
yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 22.10.2002 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN