ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/110 Karar Sayısı : 2014/8 Karar Günü : 16.1.2014 R.G. Tarih-Sayı :
09.05.2014-28995 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Mardin
İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 23.7.1965 günlü, 657
sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun, 12.5.1982 günlü, 2670 sayılı 657 sayılı
Devlet Memurları Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi, Bazı Maddelerinin
Kaldırılması ve Bu Kanuna Bazı Maddeler Eklenmesi Hakkında Kanun'un 31. maddesiyle
değiştirilen 125. maddesinin birinci fıkrasının (E) bendinin (g) alt bendinin
Anayasa'nın 2., 13., 38., 49., 70. ve 128. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemidir. I- OLAY Davacının, zabıt kâtipliği sınavında bir adaya yardımcı olduğu
gerekçesiyle itiraz konusu kural uyarınca Devlet memurluğundan çıkarma cezası
ile cezalandırılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un 125. maddesinin birinci fıkrasının (E)
bendinin itiraz konusu (g) alt bendi şöyledir: “ Madde 125- Devlet memurlarına
verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve
haller şunlardır: … E- Devlet memurluğundan çıkarma: Bir daha Devlet memurluğuna
atanmamak üzere memurluktan çıkarmaktır. Devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiil ve haller
şunlardır: … g) Memurluk sıfatı ile
bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde
bulunmak , ” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 13., 38., 49., 70. ve 128.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep
KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un
katılımlarıyla 3.10.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 23.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun, 12.5.1982
günlü, 2670 sayılı Kanun'un 31. maddesi ile değiştirilen 125. maddesinin
birinci fıkrasının (E) bendinin “Memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak
nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak,” biçimindeki
(g) alt bendinin yürürlüğünün durdurulması isteminin, 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesinin
(4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından REDDİNE, 3.10.2013
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Erhan TUTAL tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Anayasa'nın 2. Maddesi Yönünden İnceleme Başvuru kararında, hangi hareketlerin memurluk sıfatı ile
bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketler
olduğu hususunda herhangi bir somut ve belirli unsur ya da benzer davranışlar
listesinin bulunmadığı, söz konusu fiil ve hareketlerin belirlenmesi yetkisinin
idareye ve yargı organlarına bırakıldığı, bu durumun farklı uygulamalara ve
yorumlara sebebiyet vereceği belirtilerek Anayasa'nın 2. maddesine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kural ile memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik
ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak fiilinin Devlet
memurluğundan çıkarma cezasını gerektirdiği düzenlenmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuki güvenlik ile belirlilik ilkeleri, hukuk devletinin
önkoşullarındandır. Kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki
güvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem
ve işlemlerinde Devlete güven duyabilmesini, Devletin de yasal düzenlemelerinde
bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.
Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden
herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır
ve uygulanabilir olmasını, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına
karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir. Belirlilik ilkesinin gerekleri, düzenlemenin yapılacağı alana
ilişkin koşulların getirdiği zorluklara göre değişebilmektedir. Birtakım kavramların
bazı alanlar için kullanılması durumunda belirlilik ilkesinin gerekleri yerine
getirilmiş sayılırken, aynı belirlilik oranı diğer bir alan için yeterli
olmayabilir. Ceza hukukuna ilişkin kanunilik ve belirlilik unsuru ile disiplin
hukukuna ilişkin kanunilik ve belirlilik unsuru arasında farklılık olabilir. Bu
farklılık her bir hukuk disiplini içinde de ortaya çıkabilir. Konunun daha
kesin ve açık bir düzenlemeye imkân tanımaması hâlinde, kanun koyucu zorunlu
olarak genel düzenleme yapabilir. Bir alanın kanunla düzenlenmesinin zorunlu olması, buna karşın
kanun tekniği açısından daha somut düzenleme ve daha belirgin kavram kullanma
olanağı bulunmaması veya bir kanunun veya hükmün düzenlediği alanın daha fazla
somutlaştırılması ve netleştirilmesi zor birçok olguyu kapsaması durumunda
belirlilik ilkesine uyulduğu kabul edilebilecektir. Ancak, kullanılan hukuksal
kavram veya kavramlar en azından yargılama ya da hukuksal yorum yöntemleriyle
somutlaştırılabilir olmalıdır. Dava konusu kuralda belirsiz olduğu ileri sürülen “ memurluk
sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici
hareketlerin ” tümünün önceden öngörülmesinin ve tespitinin olanaksız olduğu
ve söz konusu hareketlerin tek tek ortaya konulmasının mümkün olmadığı, normun
daha kesin ve açık bir düzenlemeye olanak tanımaması nedeniyle kullanıldığı
anlaşıldığından anılan kavramların kullanılmasında belirlilik ilkesine
aykırılık bulunmamaktadır. Fıkrada genel bir belirleme yapılmış ve disiplin cezası gerektiren
hareketlerin, memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak derecede yüz kızartıcı ve utanç
verici olması gerektiği düzenlenerek çerçeve çizilmiştir. Kaldı ki, itiraz
konusu kural dayanak alınarak tesis edilen idari işlemlere karşı yargı yolu açık
olup belirsiz olduğu ileri sürülen kavramlar ve bu kavramların belirttiği
hareketler yargı kararları yoluyla da somutlaştırılmaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine
aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. B- Anayasa'nın 38. ve 128. Maddeleri Yönünden İnceleme Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın düzenleniş biçimiyle
cezaların kanuniliği ilkesine aykırı olduğu, memurların yükümlülük ve özlük
işlerinin kanunla düzenlenmesi gerektiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 38.
ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında, “ Kimse, kanunun suç
saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz ”, üçüncü fıkrasında da “ ceza
ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur ” denilerek “ suç
ve cezanın yasallığı ” ilkesi getirilmiştir. Anayasa'nın 128. maddesinde, Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri
ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü
oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin, memurlar
ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceği, memurların ve diğer kamu
görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve
yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla
düzenleneceği belirtilerek, memurlar ve diğer kamu görevlileri maddede sayılan
özlük hakları bakımından yasal güvenceye kavuşturulmuştur. Bu konuların kanunla
düzenlenmesi memurlar için güvencedir. Kanunla düzenleme ilkesi, düzenlenen alanda temel ilkelerin
kanunla konulmasını ve çerçevenin kanunla çizilmesini ifade etmektedir. Bu
niteliği taşıyan bir yasal düzenleme ile uzmanlık ve teknik konulara ilişkin
ayrıntıların belirlenmesi konusunda yürütme organına yetki verilmesi, yasal
düzenleme ilkesine aykırılık oluşturmaz. Dava konusu kuralda, memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve
derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak fiilinin Devlet
memurluğundan çıkarma cezasını gerektirdiği belirtilmiştir. İdarenin faaliyetleri çok çeşitli, karmaşık ve değişken olduğundan
disiplin cezasını gerektirecek fiillerin tümünün kanunda tek tek belirlenmesi
güçtür. Kuralın incelenmesinden de görüleceği üzere memurluk sıfatı ile
bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketler
denilmek suretiyle disiplin cezası gerektiren fiil ve hareketlerin çerçevesinin
çizildiği anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 38. ve 128.
maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 13., 49. ve 70. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. VII- SONUÇ 23.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun, 12.5.1982
günlü, 2670 sayılı 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun Bazı Maddelerinin
Değiştirilmesi, Bazı Maddelerinin Kaldırılması ve Bu Kanuna Bazı Maddeler
Eklenmesi Hakkında Kanun'un 31. maddesiyle değiştirilen 125. maddesinin birinci
fıkrasının (E) bendinin (g) alt bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, 16.1.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ