ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/73 Karar Sayısı : 2004/12 Karar Günü : 11.2.2004 Resmi Gazete tarih/sayı: 19.03.2004/25407 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kara Kuvvetleri
Komutanlığı 15 inci Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 21.6.1927 günlü, 1111 sayılı
"Askerlik Kanunu"nun 2.11.1999 günlü, 4459 sayılı Yasa ile eklenen
geçici 37. maddesinin son fıkrasının, Anayasa'nın 2., 10. ve 36. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu'nun 63/1-A maddesinde yer alan
bakaya suçundan açılan kamu davasında itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı
olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A-İtiraz Konusu Yasa Kuralı 1111 sayılı Askerlik Kanunu'na, 4459 sayılı Yasa ile eklenen,
iptali istenilen kuralı da içeren geçici 37. madde şöyledir: "GEÇİCİ MADDE 37.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte her
ne sebeple olursa olsun henüz fiili askerlik hizmetine başlamamış, 1 Ocak 1973
tarihinden önce doğan ve 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askerî Memurlar
Kanunu ile 1111 sayılı Askerlik Kanununa tabi yükümlüler, istekleri halinde, bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde askerlik şubelerine
başvurmaları, 15 000 Alman Markı veya ödeme tarihindeki karşılığı konvertibl
yabancı ülke parasını ya da Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru
üzerinden hesaplanacak Türk Lirası parayı ödemeleri ve Genelkurmay
Başkanlığınca belirlenecek birlik ve kurumlarda temel askerlik eğitimlerini
yapmaları şartıyla askerlik hizmetlerini yerine getirmiş sayılırlar. Bu madde kapsamında bulunan ve 31 Aralık 1999 tarihinde kırk
yaşını tamamlamış olanlardan istekliler, 20 000 Alman Markı veya karşılığı
birinci fıkrada belirtilen yabancı ülke ya da Türk Lirası parayı ödemeleri
halinde temel askerlik eğitimine tabi tutulmazlar. Bu uygulama kapsamında yatırılacak paralar Maliye Bakanlığı Merkez
Saymanlık Müdürlüğü adına T.C. Ziraat Bankasında açılacak özel hesaba
yatırılır. Bu hesapta toplanan miktarları genel bütçeye özel gelir ve karşılığı
da ilgili kurum bütçelerine aktarılmak üzere Maliye Bakanlığı bütçesinde açılacak
özel bir tertibe ödenek kaydetmeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödeneklerden
yılı içinde kullanılamayan miktarlar, ertesi yıl bütçesine devren gelir ve
ödenek kaydedilir. Bu tertipte oluşan ödenek Maliye Bakanı tarafından
belirlenecek usul ve esaslar dahilinde, 17 Ağustos 1999 tarihinde vuku bulan
deprem dolayısıyla genel hayata etkili afete maruz kalan bölgede yer alan
illerdeki hasar ve zararların giderilmesi için gereken her türlü harcamanın
finansmanında kullanılır. Bedelin ödenme usul ve esasları ile uygulamaya ilişkin diğer
hususlar, Bakanlar Kurulu kararı ile düzenlenir. Bu madde hükümlerinden yararlanan yükümlüler hakkında adlî takibat
yapılmaz." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 2., 10. ve 36.
maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya
KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet
AKYALÇIN'ın katılımlarıyla 13.2.2001 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, yasakoyucunun Anayasa'nın 72. maddesi uyarınca
takdir yetkisini kullanarak bedelli askerlikle ilgili düzenleme yaptığı,
bedelli askerlikten yararlanmanın koşullarından birinin maddede öngörülen ve
birçok kişinin ödeme gücünü aşan bedelin ödenmesi olduğu, suçluların bedel
ödeyerek soruşturma ve cezadan kurtulmalarının hukuk devleti ilkesiyle
bağdaşmadığı, aynı suçtan yargılanan kişilerin hukuksal durumlarına
bakılmaksızın ekonomik durumları ölçü alınarak servetlerine göre
affedilmelerinin eşitlik ilkesine aykırı olduğu, bedelli askerlik
uygulamasından yararlanan sanıkların beraat etme yolu kapatıldığından hak arama
hürriyetinin engellendiği, bu nedenlerle, bedelli askerlik hükümlerinden
yararlanan yükümlüler hakkında adlî takibat yapılmayacağına ilişkin kuralın,
Anayasa'nın 2., 10. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 1111 sayılı Askerlik Kanunu'na 4459 sayılı Yasa ile eklenen geçici
37. maddenin itiraz konusu son fıkrasında, bedelli askerlik hükümlerinden
yararlanan yükümlüler hakkında adli takibat yapılamayacağı öngörülmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün
kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Bu
bağlamda, hukuk devletinde yasakoyucu, yasaların yalnız Anayasa'ya değil,
evrensel hukuk ilkelerine de uygun olmasını sağlamakla yükümlüdür. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar." denilmektedir. Bu mutlak yasak, birbirinin aynı durumunda
olanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve toplulukların
yaratılmasını engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı düzenleme,
eşitliğe aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik, mutlak ve eylemli
eşitlik değil, hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik çiğnenmiş
olmaz. Başka bir anlatımla, kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar
arasında, yasalara konulan kurallarla değişik uygulamalar yapılamaz. Durum ve
hukuki statüdeki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve değişik uygulamaları gerekli kılabilir. İtiraz konusu kuralda, vatan hizmetini bedelli askerlikten
yararlanmak suretiyle yerine getirmiş sayılan yükümlüler ile yasalarda
gösterilen diğer şekillerde yerine getirenler arasında adlî takibat bakımından
farklı bir uygulama getirilmekte ise de bu farklılık aynı hukuksal konumda
bulunmamalarından kaynaklandığından eşitlik ilkesine aykırılık yoktur. Öte
yandan, bedelli askerlik olanağından yararlanmak istemeyenlerin hak arama
özgürlükleri engellenmediğinden hak arama özgürlüğünün ihlâlinden söz edilemez. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 10. ve
36. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 21.6.1927 günlü, 1111 sayılı "Askerlik Kanunu"nun 4459
sayılı Yasa ile eklenen geçici 37. maddesinin son fıkrasının, Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, 11.2.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Fazıl SAĞLAM