ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2007/78 Karar Sayısı : 2010/120 Karar Günü : 30.12.2010 R.G. Tarih-Sayı :
05.02.2011-27837 İPTAL DAVASINI AÇAN : TBMM üyeleri Kemal ANADOL ve
Haluk KOÇ ile birlikte 144 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : 25.4.2007 günlü, 5634 sayılı
Hemşirelik Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 7. maddesi ile
25.2.1954 günlü, 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu'na eklenen geçici madde 2'nin
son fıkrasının, Anayasa'nın Başlangıcı ile 2.,7., 8., 9., 11. ve 138.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 25.4.2007 günlü, 5634 sayılı Hemşirelik Kanununda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un 7. maddesiyle 25.2.1954 günlü, 6283 sayılı Hemşirelik
Kanun'a eklenen, iptali istenen son fıkrayı da içeren geçici 2. madde şöyledir: 'Geçici Madde 2 ' Bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten önce hemşirelik ve hemşireliğe eşdeğer sağlık memurluğu
programlarından mezun olanlar ile halen bu programlarda kayıtlı bulunan
öğrencilerin kazanılmış hakları saklıdır. Hemşirelik eğitimine eşdeğer sağlık memurluğu programlarından
mezun olanlar hemşire olarak çalışırlar. Hemşirelik eğitimine eşdeğer sağlık memurluğu programının adı, bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren hemşirelik programı olarak
değiştirilir ve programlar birleştirilir. Bir defaya mahsus olmak üzere, ebelik diplomasına sahip olduğu
halde bu Kanunun yayımı tarihinde en az üç yıldan beri yataklı tedavi
kurumlarında fiilen hemşirelik görevi yaptığını resmi belge ile belgelendiren
ve bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içerisinde talepte
bulunanlar hemşirelik yetkisiyle görevlerine devam ederler. Üniversitelerin hemşirelik programlarında ülke ihtiyacını
karşılayacak yeterli kontenjan oluşturulmak üzere 5 yıl süre ile sağlık meslek
liselerinin hemşirelik ve hemşireliğe eşdeğer sağlık memurluğu programlarına
öğrenci alınmasına devam olunur ve bu programlardan mezun olanlara hemşire
unvanı verilir .' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde,Anayasa'nın Başlangıcı ile 2., 7., 8., 9., 11.
ve 138. maddelerinedayanılmış, 17. ve 56. maddeleri ise ilgili görülmüştür. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa
YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve
Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine 12.7.2007 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. IV-YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 25.4.2007 günlü, 5634 sayılı Hemşirelik Kanununda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un 7. maddesiyle 25.2.1954 günlü, 6283 sayılı Hemşirelik
Kanun'a eklenen Geçici Madde 2'nin son fıkrasının yürürlüğünün durdurulması
isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE, 12.7.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE
karar verilmiştir. V- ÖN MESELE 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı
Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili gerekli
düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin ön
meselenin incelenmesi gerekmiştir. Yapılan Anayasa değişikliği ile Anayasa Mahkemesi'nin yapısı ile
görev ve yetkileri yeniden düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye paralel olarak ilgili
kuruluş kanunu henüz yasalaşmamış bulunmaktadır. Bu durumda, 2949 sayılı Yasa
halen yürürlükte olup, Anayasa'ya aykırı olmayan hükümleri uygulanabilecek
konumdadır. Bu Yasa'nın Anayasa'ya aykırı olan hükümlerinin yerini ise
Anayasa'da doğrudan uygulanacak nitelikteki kuralların alacağı açıktır. Bu nedenle, kamusal hizmetlerin sürekliliği ilkesi çerçevesinde
yargısal faaliyetlerin aksamasının önüne geçilmesi hususları da gözetildiğinde,
Mahkeme'nin çalışmasına bir engel bulunmamaktadır. Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ
ile Celal Mümtaz AKINCI bu görüşe katılmamışlardır. Vl- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: Dava dilekçesinde özetle, 5634 sayılı Yasa'nın hazırlanmasında
etkili olanAvrupa Komisyonu direktifinde, hemşirelik mesleği için en az on yıl
temel eğitim üzerine 4600 saatlik mesleki eğitim şartı öngörülmesi nedeniyle
5634 sayılı Yasa'da hemşirelik mesleği için lisans eğitimi getirildiği, iptali
istenilen kuralda ise lise mezunlarına hemşire olma hakkı verildiği, bu durumun
toplumu, mesleğin gerektirdiği yeterliliğe sahip olmayan hemşirelerden hizmet
almak zorunda bıraktığı, dolayısıyla sağlık ve yaşam haklarını olumsuz
etkilediği, kamu hizmetinin nitelikleri ile bağdaşmadığı ve kamu yararına
aykırı olduğu belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2. maddesine; Sağlık Bakanlığı
ile Yüksek Öğretim Kurulu Başkanlığı arasında düzenlenen protokole bağlı olarak
açılan davalar sonucunda verilen mahkeme kararlarını bertaraf etmek üzere,
yasama erkinin, yargı kararlarını etkisizleştirmek için kullanılması
nedenleriyle Anayasa'nın Başlangıcı ile 7., 8., 9., 11. ve 138. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda
ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.İstemle
bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık incelemesi
yapabileceğinden, kural ilgisi nedeniyle Anayasa'nın17. ve 56. maddeleri yönünden
de incelenmiştir. 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu'nun 5634 sayılı Yasa'yla değişik 1.
maddesinde, hemşirelik unvanının kazanılabilmesi için üniversitelerin
hemşirelikle ilgili lisans eğitimi veren fakülte ve yüksekokullarından mezun
olma şartı getirilmiştir. İptali istenilen kural ile üniversitelerin hemşirelik
programlarında ülke ihtiyacını karşılayacak yeterli kontenjan oluşturulmak
üzere beş yıl süreyle sağlık meslek liselerinin hemşirelik ve hemşireliğe
eşdeğer sağlık memurluğu programlarına öğrenci alınmasına devam edileceği ve bu
programlardan mezun olanlara hemşirelik unvanı verileceği hükme bağlanmıştır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 17. maddesi gereğince herkese tanınan yaşama, maddi ve
manevi varlığı geliştirme hakkı birbirleriyle sıkı sıkıya bağlantılı,
devredilmez ve vazgeçilmez haklardandır. Anayasa'nın 56. maddesinde ise herkesin sağlıklı ve dengeli bir
çevrede yaşama hakkına sahip olduğu belirtilmekte ve böylece devlete vatandaşın
korunmuş çevre şartlarında beden ve ruh sağlığı içinde yaşamını sürdürmek için
pozitif yükümlülük vermektedir. Bu yükümlülük devletin sağlık politikasının
güven ve kararlılık içinde, sürekli olarak yürütülmesini gerektirmektedir.
Esasında insanların hastalandıklarında ya da hastalanmadan koruyucu hekimlik
kapsamında sağlık hizmetlerinden yararlanmaları, tedavi olmaları insan olmanın
asgari yaşam standardıdır. Kişinin yaşama hakkı, maddi ve manevi varlığını koruma hakkı,
birbirleriyle sıkı bağlantıları olan, devredilmez ve vazgeçilmez
haklarındandır. Yaşama ve vücut bütünlüğü üzerindeki temel hak devletlere
pozitif ve negatif yükümlülük yükleyen haklardandır. Öte yandan sağlıklı yaşama
hakkına ilişkin Anayasa'nın 56. maddesi, herkesin sağlıklı ve dengeli bir
çevrede yaşama hakkına sahip olduğunu belirtir. Devlet herkesin hayatını, beden
ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak için sağlık kuruluşlarını planlayıp
verimli şekilde hizmet vermelerini düzenler. Hemşirelik mesleğine ilişkin
düzenlemeler de bu kapsamdadır. Hemşirelik; hastaları izlemek, tanı koymak ve tedavi süreçlerini
yönlendirmek için gerekli olan ileri soyut düşünme yeteneği ve bilgi, belirli
düzeyde beceri, psikolojik ve sosyolojik olguları kavrayacak kadar kültürel
donanım, ağır tempoyu üstlenebilecek bir fiziksel dayanıklılık ve temel
insanlık değerleri gerektiren bir meslektir. Bu açıdan toplum sağlığının
korunmasında önemli işlevleri bulunan hemşirelik eğitiminde uluslararası
standartlarda lisans eğitiminin önemi açıktır. Nitekim 5634 sayılı Yasa'yla
değişik 6283 sayılı Yasa'nın 1. maddesinde de hemşirelik unvanının
kazanılabilmesinde üniversitelerin hemşirelikle ilgili lisans eğitimi veren
fakülte ve yüksekokullarından mezun olma şartı öngörülmüştür. Üniversitelerin hemşirelikle ilgili lisans eğitimi veren fakülte
ve yüksekokulların eğitim-öğretim süreleri dört yıl, hazırlık eğitimi
verilenler de ise beş yıldır. Bu bağlamda, beş yıllık sürenin, lisansüstü
eğitim süresi gözetilerek konulduğu anlaşılmaktadır. Sağlık hizmetlerinin devamlılığı asıldır. Hemşirelik eğitiminde
lisans ve lisansüstü eğitime geçiş bir süreci gerektirir. İptali istenilen
kuralda hemşirelik eğitiminde lisans eğitimine geçiş sürecinde mevcut ve
gelişmelere göre artan hemşire ihtiyacı gözetilerek geçici olarak beş yıl
süreyle sağlık meslek liselerinin hemşirelik ve hemşireliğe eşdeğer sağlık
programlarına öğrenci alınmasına devam olunması, sağlık ve yaşam hakkının
korunması ve bu korumada sürekliliğin sağlanmasında Devlete verilen pozitif
yükümlülüğün bir gereğidir. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 17. ve 56. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın Başlangıcı ile 7., 8., 9., 11. ve 138.
maddeleri ile ilgisi görülmemiştir. VII - SONUÇ 1-7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili
gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin
ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engel
bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ
ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilen
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2-25.4.2007 günlü, 5634 sayılı Hemşirelik Kanununda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un 7. maddesiyle 25.2.1954 günlü, 6283 sayılı Hemşirelik
Kanun'a eklenen Geçici Madde 2'nin son fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 30.12.2010 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI KARŞIOY GEREKÇESİ E: 2010/68 sayılı dosyadaki karşıoy gerekçesi şöyledir: 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı
Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'la Anayasa'nın, Anayasa
Mahkemesi'ni düzenleyen 146., 147., 148. ve 149. maddelerinde değişiklik
yapılarak, Mahkeme'nin kuruluşu, görev ve yetkileri ile çalışma ve yargılama
usulüne ilişkin yeni kurallar getirilmiş, ancak, değişikliğin, gerekli
düzenlemeler yapılıncaya kadar uygulanmasının sağlanabilmesi için geçici
kurallara yer verilmediği gibi Anayasa'ya koşut olarak, Anayasa Mahkemesi'nin
yargılama usulüne ilişkin yeni bir yasal düzenleme de yapılmamıştır. Anayasa'nın 6. maddesinde 'Hiçbir kimse veya organ kaynağını
Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz', 142. maddesinde de
'Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi kanunla düzenlenir'
denilmiş, değiştirilen 149. maddesinin beşinci fıkrasında ise Anayasa
Mahkemesinin, kuruluşunun, Genel Kurul ve bölümlerinin, yargılama usullerinin
kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. Buna göre, Anayasa'nın genel kural
niteliğindeki 142. ve özel olarak Anayasa Mahkemesi'nin çalışma ve yargılama
usulünü düzenleyen 149. maddesi uyarınca, Mahkeme'nin yargılama usulünün
yasayla düzenlenmesi gereği Anayasal bir zorunluluktur. Yargılama usulü yasayla
belirlenmeyen, bu bağlamda kaynağını Anayasa'dan almayan bir yetkiyle
Mahkeme'nin çalışmasını sürdürmesi, belirtilen hukuksal durum karşısında
olanaklı değildir. Öte yandan, Anayasa'nın 149. maddesinin ilk fıkrasında, yer alan
Genel Kurul'un Mahkeme Başkanının veya Başkanın belirleyeceği başkanvekilinin
başkanlığında en az oniki üye ile toplanacağına ilişkin kural, toplantı alt
sınırını gösteren bir yargılama usulü kuralı ise de bu sayının üstünde,
özellikle çift sayı ile yapılan toplantılarda nasıl bir yol izleneceğini
düzenlememektedir. Böyle bir durumla karşılaşıldığında, toplantının
ertelenmesi, bir üyenin toplantıdan çıkması ya da benimsenecek farklı
seçeneklerden birinin uygulanması konusunda yasal bir dayanak bulunmamaktadır.
Bu seçeneklerden hangisi, uygulanırsa uygulansın dayanağını yasadan dolayısıyla
Anayasa'dan almayan bir yetki kullanımı söz konusu olacaktır. Yargılama
Usulü'nün Anayasa Mahkemesi tarafından belirlenmesi ise Anayasa'nın ihlâli
sonucunu doğuracaktır. Belirtilen nedenlerle Anayasa değişikliği uyarınca Mahkeme'nin,
yargılama usulü yasa ile belirlenmeden yargısal faaliyetlerini sürdüremeyeceği
düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Celal
  Mümtaz AKINCI