ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/81 Karar Sayısı : 2007/50 Karar Günü : 17.4.2007 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 09.11.2007-26695 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ordu 1. Asliye Hukuk
(İş) Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 17.10.1983 günlü, 2926
sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu'nun
2. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin, Anayasa'nın 10. ve 60.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Evli kalınan sürede tarım sigortalısı kabul edilemeyeceğine dair
kurum işleminin iptali ile tarım sigortalılığının tespiti için açılan davada,
Mahkeme itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu düşüncesiyle iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 17.10.1983 günlü, 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu'nun iptali istenilen birinci fıkrasının (b)
bendini de içeren 2. maddesi şöyledir: “ Kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal
güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdi
ile bağlı olmaksızın tarımsal faaliyette bulunan kimselerden, a) 22 yaşını doldurmuş erkekler, b) 22 yaşını doldurmuş aile reisi kadınlar, Bu Kanuna göre sigortalı sayılırlar. Ancak, uygulama tarihinde 50 yaşını dolduran kadınlarla 55 yaşını
dolduran erkekler istekleri halinde kapsama alınırlar.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 10. ve 60. maddelerine
aykırılığı ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM'ın
katılımlarıyla 7.10.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, öncelikle
başvuru kararından sonra 2926 sayılı Yasa'nın 2. maddesi, 24.7.2003 günlü 4956
sayılı Yasa'nın 48. maddesiyle değiştirilmiş olmakla birlikte itiraz konusu
kuralın yerel Mahkemedeki davada uygulanacak kural olması nedeniyle, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'ne itiraz
yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu
davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. Mahkemenin bakmakta olduğu davadaki uyuşmazlık, davacının Kuruma
başvurusunun aile reisi olma koşulunu taşımaması nedeniyle reddine ilişkin
işlem olduğundan, 17.10.1983 günlü, 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendine ilişkin esas incelemenin, “... aile reisi ...” ibaresi ile sınırlı
olarak yapılmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında itiraz konusu kuralla, aynı koşullarda bağımsız
olarak tarımsal faaliyette bulunan kadın ve erkek arasında eşitlik ilkesine
aykırı olarak, aile reisi olmayan kadınların kendi adlarına çalışsalar dahi
Yasa kapsamı dışında tutulmasının Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralla, 2926 sayılı Yasa kapsamında zorunlu
sigortalı olmak için diğer aranan koşulların yanında kadınların ayrıca aile
reisi olmaları da öngörülmektedir. Anayasa'nın 10. maddesinin ikinci fıkrasında “Kadınlar ve erkekler
eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçirilmesini sağlamakla
yükümlüdür”, 60. maddesinde ise, “Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir.
Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar”
denilmektedir. Sosyal güvenlik, bireylerin istek ve iradeleri dışında oluşan
sosyal risklerin, kendilerinin ve geçindirmekle yükümlü oldukları kişilerin
üzerlerindeki gelir azaltıcı ve harcama artırıcı etkilerini en aza indirmek,
ayrıca sağlıklı ve asgari hayat standardını güvence altına alabilmektir. Yasa'nın 2. maddesindeki zorunlu sigortalılığın ön koşulu tarımsal
faaliyette bulunmaktır. Kadın, anılan faaliyette bulunmuyorsa zorunlu
sigortalılıktan söz edilemeyecektir. Tarımsal faaliyette bulunan aile reisi
olmayan kadının da, istek ve iradeleri dışında oluşan sosyal risklerden
korunmasının Anayasa'nın 60. maddesinin bir gereği olduğu açıktır. Erkeklerle aynı koşullardaki kadınlar için ayrıca aile reisi
olmanın da aranması, bu koşulu taşımayan kadınlara zorunlu sigortalılıkta
sosyal güvenlik hakkını sağlamaması nedeniyle Anayasa'nın 10. maddesinin ikinci
fıkrasındaki “Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir” hükmüyle de
bağdaşmamaktadır. Bu nedenlerle, 2. maddenin birinci fıkrasının (b) bendindeki “aile
reisi” ibaresi, Anayasa'nın 10. ve 60. maddelerine aykırıdır,
iptali gerekir. VI- SONUÇ 17.10.1983 günlü, 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendinde yer alan “…aile reisi…” ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, 17.4.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT