ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı       :  2015/50 Karar Sayısı    :  2015/107 Karar Tarihi   :  25.11.2015 R.G. Tarih-Sayı   : 
4/12/2015 - 29552 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara
11. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 3.1.2002 tarihli ve
4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri
Hakkında Kanun'un, 3.4.2008 tarihli ve 5752 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle
değiştirilen 8. maddesinin beşinci fıkrasının (a) bendinde yer alan ".ellibin
Yeni Türk Lirasından ikiyüzellibin Yeni Türk Lirasına kadar idarî para cezası
verilir. " ibaresinin, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Yanlış veya yanıltıcı belge verdiği gerekçesiyle davacı şirkete
verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ Kanun'un 8. maddesinin beşinci fıkrasının itiraz konusu kuralı da
içeren (a) bendi şöyledir: " a) Bu Kanun veya ilgili mevzuat gereğince Kurum
tarafından istenilen ticari faaliyetlerini gösterir satış veya faaliyet
raporlarını veya bilgi, belge ve numuneleri yazılı uyarıya rağmen belirlenen
süre içinde vermeyenlere, yanlış veya yanıltıcı bilgi veya belge verenlere,
gerekli tesis ve yerleri incelemeye açmayanlara ellibin Yeni Türk
Lirasından ikiyüzellibin Yeni Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. " II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan
GÜLEÇ'in katılımlarıyla 27.5.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle,  öngörülen para cezasının alt ve
üst sınırlarının itiraz konusu kuralda gösterilmekle birlikte bu sınırlar
içerisinde cezanın takdirinde esas alınacak objektif kriterlere yer
verilmeyerek para cezasının uygulanması bakımından idareye sınırsız bir takdir
hakkı tanındığı, bu durumun uygulamada farklı yorum ve değerlendirmelere sebep
olacağı, eşitsizliğe, haksızlığa ve keyfiliğe yol açacağı belirtilerek kuralın,
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 4. Kanun'un 8. maddesinin beşinci fıkrasının (a) bendinde, 4733
sayılı Kanun veya ilgili mevzuat gereğince Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme
Kurumu tarafından istenilen ticari faaliyetlerini gösterir satış veya faaliyet
raporlarını veya bilgi, belge ve numuneleri yazılı uyarıya rağmen belirlenen
süre içinde vermeyenlere, yanlış veya yanıltıcı bilgi veya belge verenlere,
gerekli tesis ve yerleri incelemeye açmayanlara ellibin Yeni Türk Lirasından
ikiyüzellibin Yeni Türk Lirasına kadar idarî para cezası verileceği hüküm
altına alınmış olup "... ellibin Yeni Türk Lirasından ikiyüzellibin Yeni
Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. " ibaresi itiraz konusu
kuralı oluşturmaktadır. 5. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. 6. Hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde olduğu
gibi kabahatler hukuku açısından da Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel
ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla hangi eylemlerin kabahat sayılacağı, bunlara
uygulanacak yaptırımın türü ve ölçüsü, yaptırımın ağırlaştırıcı ve hafifletici
nedenlerinin, kusurluluğu azaltan ya da ortadan kaldıran sebeplerin
belirlenmesi gibi konularda kanun koyucu takdir yetkisine sahiptir. 7. Hukuki güvenlik ile belirlilik ilkeleri, hukuk devletinin
önkoşullarındandır. Kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki
güvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem
ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde
bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.
Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden
herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır
ve uygulanabilir olmasını, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına
karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir. Bu bakımdan, kanun
metinlerinin, bireylerin, gerektiğinde hukuki yardım almak suretiyle, hangi
somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını belli
bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine imkân verecek düzeyde kaleme
alınmış olması ve buna bağlı olarak, uygulanması öncesinde muhtemel etki ve
sonuçlarının yeterli derecede öngörülebilir olması gereklidir. 8. İtiraz konusu kuralın da yer aldığı 4733 sayılı Kanun'un 8.
maddesinin beşinci fıkrasının (a) bendinde, hangi eylemlerin idari para
cezasını gerektirdiği ve uygulanacak para cezasının alt ve üst sınırı açıkça
gösterilmiştir. Anılan kuralda gösterilen kabahatlerin işlenmesi durumunda
verilecek para cezasının miktarı öngörülebilir olup kuralda herhangi bir
belirsizlik söz konusu değildir. 9. İdarelerin, kanunlarla verilen görevleri yerine
getirirken alacağı kararların, her türlü olay ve olgu göz önünde bulundurularak
önceden hukuk kurallarıyla belirlenmesi mümkün olmadığı gibi kamu hizmetlerinin
ve toplumsal ihtiyaçların değişkenliği dikkate alındığında uygun bir yöntem de
değildir. Bu nedenle, idarelerin karşılaştıkları farklı durumlar karşısında en
uygun çözümü üretebilmeleri için takdir yetkisiyle donatılmaları zorunludur.
Takdir yetkisinin amacı, idareye farklı çözümler arasından uygun ve yerinde
olanı seçme serbestîsi tanımaktır. 10. İtiraz konusu kuralda yer alan idari para cezasının verilmesini
gerektiren eylemler kabahat niteliğindedir. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun
17. maddesinde, kabahat karşılığında idari para cezası uygulanırken hangi
ölçütlerin esas alınacağı gösterilmiştir. Söz konusu maddenin (2) numaralı
fıkrasına göre, idarî para cezasının, kanunda alt ve üst sınırı gösterilmek
suretiyle belirlendiği durumlarda, idarî para cezasının miktarı tespit
edilirken işlenen kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusuru ve ekonomik
durumu birlikte göz önünde bulundurulacaktır. Kabahatler Kanunu'nda öngörülen
ölçütler gözetilerek uygulanacak olan itiraz konusu kuralın belirsizliği ve
öngörülemezliğinden söz edilemeyeceğinden, kuralda hukuki güvenlik ve
belirlilik ilkelerine ve dolayısıyla hukuk devleti ilkesine aykırılık
bulunmamaktadır. 11. Öte yandan, Anayasa Mahkemesinin 13.11.2014 tarihli ve
E.2013/95, K.2014/176 sayılı kararında vurgulandığı üzere idareye alt ve üst
sınırlar arasında para cezasını belirleme konusunda takdir yetkisi tanınması,
idarenin "keyfi " olarak hareket edebileceği
anlamına gelmemektedir. İdareye tanınan takdir yetkisinin, somut olayın
özellikleri, eylemin ağırlığı, oluşan zararın büyüklüğü gibi durumlar göz
önünde bulundurularak kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak
kullanılması ve işlenen fiil ile tayin edilecek ceza arasında adil bir dengenin
gözetilmesi, idarece cezanın alt sınırının üzerine çıkıldığında bunun
nedenlerinin ortaya konulması ve gerekçelerinin açıklanması zorunludur.
Belirtilen hususların, söz konusu para cezalarına karşı açılacak davalarda
yargı yerlerince gözetileceği de tabiîdir. 12. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı
değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 13. Serdar ÖZGÜLDÜR ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe
katılmamışlardır. 14. Kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. lV- HÜKÜM 3.1.2002 tarihli
ve 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri
Hakkında Kanun'un, 3.4.2008 tarihli ve 5752 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle
değiştirilen 8. maddesinin beşinci fıkrasının (a) bendinde yer alan 
".ellibin Yeni Türk Lirasından ikiyüzellibin Yeni Türk Lirasına kadar
idarî para cezası verilir." ibaresinin Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR  ile Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA¸ 25.11.2015 tarihinde karar
verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan ALTAN Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ KARŞIOY GEREKÇESİ İtiraz Mahkemesince iptal istemine konu yapılan 4733 sayılı
Kanun'un 8. maddesinin beşinci fıkrasının (a) bendinde yer alan 
".elli bin Yeni Türk Lirasından ikiyüzelli bin Yeni Türk Lirasına kadar
idari para cezası verilir." ibaresi, 5326 sayılı Kanun'un 17. maddesinin
(2) numaralı fıkrası ile birlikte değerlendirildiğinde "belirlilik"
unsuru yönünden kuralda Anayasa'ya aykırılık bulunmamaktaysa da; güncelleme
sonucu 2015 yılı itibariyle "76.142 liradan 380.715 liraya kadar" bir
aralıkta verilebilecek olan idari para cezasının makûl ve ölçülü olduğunu kabul
etmeye imkân bulunmamaktadır. Kuralda seçimlik olarak belirtilen ve idari
kabahate sebebiyet veren davranış şekillerine idari para cezası tayini yasakoyucunun
takdir alanı içerisindeyse de; ilk nazarda 5 kat  olarak belirlenen alt ve
üst sınırlar tek başına bu takdirin objektif ve Anayasa'ya uygun olduğunu
ortaya koyamaz. "Caydırıcılık"  gerekçesiyle böylesine yüksek
alt ve üst  sınırlar belirlenmesi "ölçülülük" ilkesine,
dolayısıyla de hukuk devletine aykırı olup, yasakoyucunun takdir yetkisi içinde
değerlendirilemez.  Anılan kural dolayısiyle verilecek idari para
cezalarının yargı denetimine tâbi olduğu, dolayısiyle uygulama
hatalarının  yargı kararıyla giderilebileceği yönündeki  bir
değerlendirmenin de varılan bu sonucu etkileyici yönü bulunmamaktadır. Kamu
yararı ve piyasanın düzenlenmesi gibi gerekçeler de bu denli yüksek idari para
cezaları öngörülmesine haklılık kazandırmaz. Türk Ceza Kanunu  sistematiğinde
kimi suçlar için öngörülen "adli para cezaları" için öngörülen
sistemin idari kabahatler için aynen benimsenmesi gerekli değilse de;
yasakoyucu,  ticari faaliyeti sona erdirecek   ya da çok önemli
düzeyde  zaafa uğratacak şekilde  maddi yıkıma yol açacak düzeyde
idari para cezası tayin edemez. Açıklanan nedenlerle, kuralın ölçülü olmadığı ve Anayasa'nın 2.
maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesine aykırı düştüğü ve bu nedenle
iptali gerektiği kanaatine vardığımdan, çoğunluğun aksi yöndeki kararına
katılamadım. Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR KARŞIOY GEREKÇESİ 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun'un 5752 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle değiştirilen 8.
maddesinin beşinci fıkrasının (a) bendinde yer alan ".ellibin Yeni
Türk Lirasından ikiyüzellibin Yeni Türk Lirasına kadar idari para cezası
verilir" ibaresinin, uygulanacak para cezalarının alt ve üst
sınırlar arasında adil, keyfilikten uzak ve nesnel ölçütlere göre
belirlenmesine olanak verecek açıklık ve öngörülebilirlik unsurlarını
taşımadığı; idarece tespit edilen ceza miktarının yargısal denetimine esas
alınabilecek her hangi bir kriter de içermediği anlaşılmaktadır. Bu nedenle iptal istemine konu ibarenin Anayasa'nın 2. maddesinde
belirtilen hukuk devleti gereklerine uymadığı kanaatine vardığımdan, Anayasa
mahkemesinin E:2005/5, K:2008/93 sayılı iptal kararında da belirtilen
gerekçeler doğrultusunda, iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne
katılmamaktayım. Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT