ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1993/41 Karar Sayısı : 1993/39 Karar Günü : 6.10.1993 R.G. Tarih-Sayı :08.12.1993-21782 İPTAL DAVASINI AÇAN : Anamuhalefet (Anavatan) Partisi Türkiye
Büyük Millet Meclisi Grubu adına Grup Başkanı A. Mesut YILMAZ. İPTAL DAVASININ KONUSU : 13.9.1993 günlü, 21697 sayılı Resmî
Gazete'de yayımlanan 514 sayılı "Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığının
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Karar name"nin Anayasa'nın
6., 7., 87., 91. ve 153. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. II- YASA METİNLERİ : A. İptali İstenilen Kurallar : 514 sayılı "Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığının
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname" Kadın ve Sosyal
Hizmetler Müsteşarlığının kurulması; 24/6/1993 tarihli ve 3911 sayılı Kanunun
verdiği yetkiye dayanılarak Bakanlar Kurulu'nca 16/8/1993 tarihinde
kararlaştırılmıştır. BİRİNCİ KISIM Amaç, Görev, Teşkilat Amaç Madde 1- Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin amacı, kadın haklarını
korumak ve geliştirmek, kadınların sosyal, ekonomik, kültürel ve siyasî
yaşamdaki işlevlerini güçlendirmek, eşit haklara sahip bireyler olarak
toplumsal yaşamda yer almalarını ve kalkınma sürecine etkin katılımlarını
gerçekleştirerek kalkınmanın nimetlerinden eşit biçimde yararlanmalarını sağlamak,
aileyi korumak ve desteklemek, sosyal hizmetleri Devletin temel ilke, politika
ve planlarına uygun olarak yürütmek için Başbakanlığa bağlı Kadınve Sosyal
Hizmetler Müsteşarlığının kurulmasına, teşkilat ve görevlerine ilişkin esasları
düzenlemektir. Başbakan bu Müsteşarlığın yönetimi ile ilgili yetkisini bir Devlet
Bakanı vasıtası ile kullanabilir. Görev Madde 2- Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığının görevleri
şunlardır: a) Kadına karşı her türlü ayrımcılığı önlemek, kadın haklarını
geliştirmek, kadını ekonomik, sosyal ve kültürel yaşamın tüm alanlarında etkin
hale getirmek ve kalkınmanın nimetlerinden eşit biçimde yararlanabilmek için
temel politika ve programlara esas olacak inceleme ve araştırmaları yapmak,
yaptırmak ve bunları uygulamaya koymak, b) Aileyi korumak ve desteklemek, bu alanda politika ve projeler
üretmek, inceleme ve araştırmalar yapmak, yaptırmak, c) Korunmaya, bakıma veya yardıma muhtaç bireylere götürülecek
sosyal hizmetlerin düzenlenmesi ve yürütülmesini takip ve kontrol etmek, d) Müsteşarlığın görev alanları ile ilgili eğitim faaliyetleri
yapmak, bu faaliyetlerin kitle iletişim araçlarıyla kamuoyuna yansıtılmasını
sağlamak, e) Müsteşarlığın görev alanına giren konularda Bakanlıklar, tüzel
kişiler, yerel yönetimler ve gönüllü kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonu
sağlamak, f) 1173 sayılı Kanun çerçevesinde, hizmet alanı ile ilgili
uluslararası örgüt ve organizasyonlara üye olmak ve katılmak, gerçekleştirilecek
her türlü çalışma ve etkinlikte Türkiye'yi temsil etmek, g) Kadın, aile, çocuk, yaşlı ve özürlülere hizmet verecek vakıf ve
gönüllü kuruluşların kurulmasını teşvik etmek, h) Uluslararası sözleşmeler, belgeler ve kararların öngördüğü yükümlülükler
ve görevler doğrultusunda kadın politikaları oluşturmak, ı) Müsteşarlık görevlerinin yerine getirilmesi için gerekli
tesisleri kurmak ve işletmek, Teşkilat Madde 3- Müsteşarlık, merkez ve taşra teşkilatı ile bağlı
kuruluşlardan oluşur. İKİNCİ KISIM Müsteşarlık Merkez Teşkilatı Merkez Teşkilatı Madde 4- Müsteşarlık Merkez Teşkilatı ana hizmet birimleri ile
danışma birimi ve yardımcı birimlerden oluşur. Bu birimler EK-1 sayılı cetvelde
gösterilmiştir. BİRİNCİ BÖLÜM Müsteşarlık Müsteşar Madde 5- Müsteşar, Müsteşarlık kuruluşunun en üst amiridir.
Müsteşarlık hizmetlerinin Başbakan veya ilgili Devlet Bakanının direktifleri
yönünde mevzuata, Hükümetin genel siyasetine, milli güvenlik siyasetine,
kalkınma planlarına ve yıllık programlara uygun olarak yürütmekle ve
Müsteşarlığın faaliyet alanına giren konularda diğer kamu kurum ve kuruluşları
ile işbirliği ve koordinasyonu sağlamakla görevlidir. Müsteşar, ayrıca emri altındakilerin faaliyet ve işlemlerinden de
sorumlu olup, Müsteşarlık merkez, taşra ve bağlı kuruluşun faaliyetlerini,
işlemlerini ve hesaplarını denetlemekle görevli ve yetkilidir. Müsteşar Yardımcıları Madde 6- Müsteşarlıkta, Müsteşara yardımcı olmak üzere iki
Müsteşar yardımcısı görevlendirilebilir. İKİNCİ BÖLÜM Ana Hizmet Birimleri Ana Hizmet Birimleri Madde 7- Müsteşarlığın ana hizmet birimleri şunlardır. a) Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü, b) Aile ve Sosyal Araştırma Genel Müdürlüğü, c) Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı. Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü Madde 8- Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü'nün
görevleri şunlardır: a) Kadının sosyal, ekonomik ve siyasî kararlara eşit bir biçimde
katılımını sağlayacak, toplumsal yaşamın her alanında işlevlerini
güçlendirecek, kalkınma sürecine katılımını ve kalkınmanın nimetlerinden eşit
ölçüde yararlanmasını sağlayacak çalışmalarda bulunmak, b) Kırsal ve kentsel alanda yaşayan kadınlara evde ve işyerinde
çalışarak ekonomik açıdan güçlenmelerini sağlayacak bilgi ve beceri
kazandırmak, bilgi ve beceriye sahip olanların ise ürettiklerini sürekli ve
güvenli bir kazanca dönüştürmek için gerek li çalışmaları yapmak, c) Uluslararası sözleşmeler, belgeler ve kararların getirdiği
yükümlülükler ve görevler çerçevesinde gerekli yasal düzenlemelerin yapılması
ve uygulamadan kaynaklanan olumsuzlukların giderilmesi için çalışmalarda
bulunmak, d) Kadına ilişkin politikaların oluşturulması için hükümet ve
hükümet dışı kuruluşlar ile yerel yönetimlerin kadınlarla ilgili çalışmalarında
işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, e) Kadınlara yasalarla verilen hakların tam ve eşit bir biçimde
kullanılabilmesi için kamuoyu oluşturmak, sağlık, çalışma, sosyal güvenlik,
kültür, eğitim alanlarında yönlendirici çalışmalarda bulunmak, f) Kadına yönelik her türlü şiddet, taciz ve istismarın
engellenmesi için çalışmalarda bulunmak, g) Kadınların aile içi ve sosyal yaşamdan kaynaklanan sorunlarına
yardımcı olmak üzere tesisler kurmak, bu alanda hizmet veren yerel yönetimler,
gerçek ve tüzel kişiler ile gönüllü kuruluşları teşvik etmek, işbirliği yapmak
ve koordinasyonu sağlamak, h) Müsteşarlığın görev alanına giren konularda istatistikleri
derlemek, toplamak ve çalışmaların kurumsallaştırılması ile ilgili önlemler
almak, uygulamak, kütüphane, arşiv ve dokümantasyon merkezi kurmak, görsel ve
yazılı yayın ve tanıtma faaliyetlerinde bulunmak, kadınla ilgili araştırmalar
yapmak veya yaptırmak, ı) Kırsal kesimdeki kadınları eğitmek, gelir sağlayıcı ve
toplumsal amaçlı çalışmalara katmak konusunda faaliyette bulunan gönüllü
kuruluşlara destek vermek ve ortak çalışmalarda bulunmak, Aile ve Sosyal Araştırma Genel Müdürlüğü Madde 9- Aile ve Sosyal Araştırma Genel Müdürlüğü'nün görevleri
şunlardır : a) Aileyi korumak ve desteklemek amacıyla; aile yapıları, tipleri,
fonksiyonlarındaki değişme, ailenin oluşumu, bütünleşmesi ve çözülmesi,
sosyalleşme süreci, aile içi ilişkilerde hak ve görevler, iç ve dış göçün aile
üzerindeki etkileri, sorunlu aileler, ailelerin diğer sosyal yapı ve kurumlarla
olan ilişkileri gibi konularda araştırma ve inceleme yapmak veyaptırmak, b) Kalkınma planları doğrultusunda toplumsal sorunların etüd ve
analizini yapmak, sosyal gelişme dinamiklerini öngörmek üzere bilim, sanat ve
kültür çevreleri ile işbirliği yapmak, c) İnceleme ve araştırma alanlarında elde edilen bilgileri
değerlendirmek ve sonuçlarını sosyal ve kültürel tedbirler haline dönüştürecek
Devlet politikalarının oluşumuna katkıda bulunmak üzere uygulayıcı kurum ve
kuruluşlara aktararak, varolan hizmetlerin geliştirilmesi ve yeni hizmet
modellerinin yaratılmasına bilimsel ve teknik destek sağlamak, d) Üniversiteler ve ilgili araştırma kuruluşları ile koordineli
çalışmalar yapmak, e) Kongre, seminer, kollokyum ve benzeri bilimsel toplantılar
yapmak, katılmak, f) Yurt içi ve yurt dışında karşılaştırmalı sosyal yapı
araştırmaları yapmak veya yaptırmak. Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı Madde 10- Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı'nın görevleri
şunlardır: a) Müsteşarlığın görev alanına giren konularda uluslararası
düzeyde yapılan toplantılara 1173 sayılı Kanun çerçevesinde Türkiye'nin
katılımını ve katkısını sağlamak, b) Uluslararası toplantılarda alınan kararlar ve aktedilen
sözleşmeler konusunda Müsteşarlık ana hizmet birimleri ve bağlı kuruluşlara
bilgi vermek, c) Müsteşarlığın görev alanına giren konularda çalışmalarda
bulunan uluslararası kuruluşların yaptığı toplantılar sonucunda ortaya çıkan
belge ve yayınları izlemek, alınan kararları ilgili yerlere iletip sonuçlarını
takip etmek, d) Müsteşarlığın görev alanı ile ilgili konularda uluslararası
toplantılar düzenlemek, e) Gönüllü kuruluşları uluslararası ilişkiler konusunda
bilgilendirmek, gönüllü kuruluşların uluslararası ilişkilerini koordine etmek, f) Dış ilişkiler konusunda verilecek diğer görevleri yapmak. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Danışma Birimleri Danışma Birimleri Madde 11- Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığının danışma
birimleri şunlardır : a) Hukuk Müşavirliği, b) Müsteşarlık Müşavirleri, Hukuk Müşavirliği Madde 12- Hukuk Müşavirliğinin görevleri şunlardır: a) Müsteşarlığın diğer birimlerinden sorulan hukuki konular ile
hukuki, malî, cezaî sonuçlar doğuracak işlemler hakkında görüş bildirmek, b) Müsteşarlığın menfaatlerini koruyucu, anlaşmazlıkları önleyici
hukuki tedbirleri zamanında almak, anlaşma ve sözleşmelerin bu esaslara uygun
olarak yapılmasına yardımcı olmak, c) 8 Ocak 1943 tarihli ve 4353 sayılı Kanun hükümlerine göre adlî
ve idarî davalarda gerekli bilgileri hazırlamak ve Hazineyi ilgilendirmeyen
idarî davalarda Müsteşarlığı temsil etmek, d) Müsteşarlığın amaçlarını daha iyi gerçekleştirmek, mevzuata,
plan ve programa uygun çalışmalarını temin etmek amacıyla gerekli hukukî
teklifleri hazırlamak ve Müsteşara sunmak, e) Müsteşarlık kuruluşları tarafından hazırlanan veya diğer
bakanlıklardan yahut Başbakanlıktan gönderilen kanun, tüzük ve yönetmelik
tasarılarını hukukî açıdan inceleyerek görüşlerini bildirmek. Müsteşarlık Müşavirleri Madde 13- Müsteşarlığın görev alanına giren, özel önem ve öncelik
taşıyan konularda Müsteşara yardımcı olmak üzere yirmi Müşavir
görevlendirilebilir. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Yardımcı Birimler YardımcıBirimler Madde 14- Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığının merkez
kuruluşundaki yardımcı birimler şunlardır : a) Personel ve Eğitim Dairesi Başkanlığı, b) İdarî ve Malî İşler Daire Başkanlığı, c) Savunma Uzmanlığı. Personel ve Eğitim Dairesi Başkanlığı Madde 15- Personel ve Eğitim Dairesi Başkanlığı'nın görevleri
şunlardır : a) Müsteşarlığın insan gücü planlaması ve personel politikası ile
ilgili çalışmalarını yapmak, personel sisteminin geliştirilmesi ile ilgili
tekliflerde bulunmak, b) Müsteşarlık personelinin atama, özlük ve emeklilik işlerini
yürütmek, c) Müsteşarlık personeli ile ilgili hizmet öncesi ve hizmetiçi
eğitim programlarını düzenlemek ve uygulamak, d) Müsteşarlık merkez ile taşra teşkilatının eğitim planını
hazırlamak, yayınlamak ve uygulamasını takip etmek, e) Müsteşarlıkça verilecek benzeri işleri yapmak, İdarî ve Malî İşler Daire Başkanlığı Madde 16- İdarî ve Malî İşler Daire Başkanlığı'nın görevleri
şunlardır: a) Müsteşarlık için gerekli araç, gereç ve malzemenin temini ile
ilgili hizmetleri yürütmek, b) İhtiyaç duyulan bina ve arazinin kiralama, satınalma
işlemlerini yürütmek, c) Müsteşarlığın malî işlerle ilgili hizmetlerini yürütmek, d) Temizlik, aydınlatma, ısıtma, bakım-onarım ve taşıma
hizmetlerini yapmak, e) Sosyal tesislerin kurulması ve yönetimi ile ilgili hizmetleri
düzenlemek ve yürütmek, f) Müsteşarlık personelinin ve ailelerin sağlık hizmetlerinden
yaralanmalarını sağlamak, g) Müsteşarlığa gelen yazı ve mesajlardan gerekenlerin Müsteşara
sunulmasını sağlamak, h) Bakan ve Müsteşarın direktif ve emirlerini ilgililere duyurmak
ve işlemlerini takip etmek, Müsteşarlığın iç ve dış protokol hizmetlerini
yürütmek, ı) Süreli evrakın zamanında işleme konulmasını sağlamak, j) Müsteşarlığı ilgilendiren toplantı, brifing ve görüşmeleri
düzenlemek, bunlara ait önemli not ve tutanakları tutmak ve yaymak, k) Genel evrak, arşiv ve haber merkezinin hizmet ve faaliyetlerini
düzenlemek ve yürütmek, l) Müsteşarlıkça verilecek diğer görevleri yapmak. Savunma Uzmanlığı Madde 17- Savunma Uzmanlığı, özel kanununda ve diğer kanunlarda
gösterilen görevleri yerine getirir. ÜÇÜNCÜ KISIM Sorumluluk ve Yetkiler Yöneticilerin Sorumlulukları Madde 18- Müsteşarlık merkez ve taşra teşkilatı ile bağlı
kuruluşların her kademedeki yöneticileri yapmakla yükümlü oldukları hizmet ve
görevleri, Müsteşarlık emir ve direktifleri yönünde mevzuata, plan ve
programlara uygun olarak düzenlemek ve yürütmekten bir üst kademeye karşı
sorumludur. Koordinasyon ve İşbirliği Madde 19- Müsteşarlık, görevleri ile ilgili konularda bakanlıklar,
kamu kurum ve kuruluşları ile kaynak israfını önleyecek ve koordinasyonu
sağlayacak tedbirleri almakla görevli ve yetkilidir. Müsteşarlık, diğer Bakanlıkların hizmet alanına giren konulara
ilişkin faaliyetlerinde ilgili bakanlıklara danışmak ve gerekli işbirliği ve
koordinasyonu sağlamaktan sorumludur. Yerel Yönetimlerle Koordinasyon Madde 20- Müsteşarlık, hizmet alanına giren konularda yerel
yönetimlerle koordinasyonu sağlamaktan sorumludur. Müsteşarlığın Düzenleme Görev ve Yetkisi Madde 21- Müsteşarlık, görevleri ile ilgili konularda tüzük,
yönetmelik, tebliğ, genelge ve diğer idarî metinleri düzenlemekle görevli ve
yetkilidir. Yetki Devri Madde 22- Müsteşar ve her kademedeki Müsteşarlık yöneticileri,
gerektiğinde sınırlarını yazılı olarak açıkça belirlemek şartıyla yetkilerinden
bir kısmını astlarına devredebilirler. Ancak yetki devri, yetki devreden amirin
sorumluğunu kaldırmaz. DÖRDÜNCÜ KISIM Çeşitli Hükümler Sürekli Kurullar Madde 23- Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığının sürekli
kurulları, Kadının Statüsü Yüksek Danışma Kurulu ve Aile Araştırma Kuruludur. Kadının Statüsü Yüksek Danışma Kurulu Madde 24- Kadının Statüsü ile ilgili sorunları incelemek ve kadına
yönelik diğer konularda Müsteşarlığa görüş bildirmek ve önerilerde bulunmak
üzere Müsteşarlık bünyesinde Kadının Statüsü Yüksek Danışma Kurulu oluşturulur. Kurulun Oluşumu Madde 25- Kadının Statüsü Yükse Danışma Kurulu, Kadın ve Sosyal
Hizmetler Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanın başkanlığında Adalet, İçişleri,
Dışişleri, Maliye, Çalışma ve Sosyal Güvenlik, Milli Eğitim, Sağlık ve Kültür
Bakanlığı Müsteşarları ile Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu Genel Müdürü,
üniversitelerin ilgili bölümlerinden Yüksek Öğretim Kurulunca seçilecek iki
öğretim üyesi, Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarı,Müsteşarlık ana hizmet
birimleri ve bağlı kuruluşların Genel Müdürleri ile Bakan tarafından seçilecek
dört üyeden oluşur. Bakan gerektiğinde başkanlık yetkisini Kadın ve Sosyal Hizmetler
Müsteşarına devredebilir. Kurulun Görevleri Madde 26- Kadının Statüsü Yüksek Danışma Kurulunun görevleri
şunlardır: a) Çeşitli Bakanlıkların faaliyet alanına giren, kadının statüsü
ve sorunları ile ilgili genel politika, plan ve programların uygulanmasında
koordinasyonu sağlamak, b) Bakan tarafından istenen, Müsteşarlıkça tesbit edilen veya
kurul üyelerinin teklif ettiği kadının statüsü ve sorunlarına ilişkin konuları
incelemek, değerlendirmek ve bu konularda görüş bildirmek ve önerilerde
bulunmak, Aile Araştırma Kurulu Madde 27- Aileye ilişkin sorunları incelemek, araştırmak ve bu
konularda Müsteşarlığa önerilerde bulunmak üzere Müsteşarlık bünyesinde Aile
Araştırma Kurulu kurulur. Kurulun Oluşumu Madde 28- Aile Araştırma Kurulu, Müsteşarlığın bağlı olduğu
Bakanın veya Bakan tarafından yetkili kılınması halinde Kadın ve Sosyal
Hizmetler Müsteşarının başkanlığında; a) Toplantıya başkanlık etmiyorsa, Kadın ve Sosyal Hizmetler
Müsteşarı, b) Bakan tarafından, biri üniversite öğretim elemanlarından olmak
kaydıyla aile ile ilgili konularda çalışmalarıyla temayüz etmiş kişiler
arasından seçilecek dört üye, c) Adalet Bakanı tarafından, aile hukuku sahasında temayüz etmiş
kişiler arasından seçilecek bir üye, d) Milli Eğitim Bakanı tarafından, Talim ve Terbiye Kurulu üyeleri
arasında seçilecek bir üye, e) Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığınca görevlendirilecek bir
üye, f) Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Sosyal Planlama Genel
Müdürü, g) Müsteşarlık ana hizmet birimleri ve bağlı kuruluşların Genel
Müdürlerinden oluşur. Kurulun Görevleri Madde 29- Aile Araştırma Kurulunun görevleri şunlardır : a) Aile ve Sosyal Araştırma Genel Müdürlüğünün görevleri içinde
yer alan araştırma projelerinin önceliklerini tesbit etmek, uygulanacak
projeler konusunda önerilerde bulunmak, b) Sosyal amaçlı vakıf, dernek, federasyonlarla ve gönüllü
kuruluşlarla işbirliği yapılması konusunda görüş bildirmek ve önerilerde
bulunmak, c) Sosyal, ekonomik ve kültürel faktörleri itibariyle aile
yapısına etkili olabilecek yayınlar konusunda ilgili kuruluşlara görüş
bildirmek, d) Görev alanına giren mevzuat konusunda görüş bildirmek. Sürekli Kurullarla İlgili Yönetmelik Düzenlenmesi Madde 30- Kadının Statüsü Yüksek Danışma Kurulu ve Aile Araştırma
Kurulunun çalışma usul ve esasları, Müsteşarlıkça hazırlanacak ve Başbakanın
onayı ile yürürlüğe konulacak bir yönetmelikle belirlenir. Özel İhtisas Komisyonları Madde 31- Araştırma, etüt ve projelerin ön değerlendirmesinin
yapılması, izlenmesi ve kabulü aşamalarında, uzman yardımcılarının tezlerinin
değerlendirilmesinde ve ihtisası gerektiren diğer konularda görev yapmak üzere
özel ihtisas komisyonları kurulabilir. Özel ihtisas komisyonlarının oluşumu,
çalışma usul ve esasları ve diğer hususlar Başbakanın onayı ile yürürlüğe
konulacak bir yönetmelikle belirlenir. Taşra Teşkilatı Madde 32- Müsteşarlık, bakanlıkların kuruluş ve görev esaslarını
düzenleyen 3046 sayılı Kanun, Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname ve İl İdaresi Kanunu hükümlerine uygun olarak taşra teşkilatı kurmaya
yetkilidir. Bağlı Kuruluş Madde 33- Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel
Müdürlüğü, Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığının bağlı kuruluşudur. Atama Madde 34- 23/4/1981 tarihli ve 2451 sayılı Kanun hükümleri dışında
kalan memurların atamaları Başbakan veya görevlendireceği Bakan tarafından
yapılır. Başbakan veya Devlet Bakanı bu yetkisini, Müsteşar veya Müsteşar
Yardımcılarından birine devredebilir. Üst Yönetim Kadrolarına Atamada Aranacak Nitelikler Madde 35- Müsteşar Yardımcıları ile Genel Müdürler; sosyal ilimler
alanında öğretim yapan dört yıllık fakülte mezunları veya bu alanda lisansüstü
öğrenim yapmış, görev ve hizmetlerin gerektirdiği deneyim ve niteliklere sahip olanlar
arasından atanır. Sosyal Araştırma Uzman Yardımcılığı Madde 36- Sosyal Araştırma Uzman Yardımcılığına atanabilmek için,
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinde sayılan koşullara ek
olarak aşağıdaki nitelikler aranır. a) Hukuk, iktisat, siyasal bilgiler fakülteleri ile sosyal ilimler
alanında eğitim veren diğer dört yıllık fakülte ve yüksek okullar ile bunlara
denkliği Yüksek Öğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurt içi ve yurt
dışındaki öğretim kurumlarından mezun olmak, b) Yapılacak yarışma sınavında başarılı olmak, c) Sınavın yapıldığı yılın Ocak ayının ilk gününde 30 yaşını
doldurmamış olmak. Sosyal Araştırma Uzman Yardımcılığına atananlar, en az üç yıl
çalışmak ve olumlu sicil almak kaydıyla açılacak yeterlik sınavına girmek hakkını
elde ederler. Sınavda başarılı olanlar Sosyal Araştırma Uzmanı unvanını
kazanırlar. Yeterlik sınavında iki defa başarı gösteremeyenler, durumlarına
uygun memur kadrolarına atanırlar. Sosyal Araştırma Uzman Yardımcısı ve Sosyal Araştırma Uzmanlarının
mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri, yeterlik sınavı ve diğer hususlar
yönetmelikle düzenlenir. Kadrolar Madde 37- Kadroların tesbit, ihdas, kullanımı ve iptali ile
kadrolara ilişkin diğer hususlar genel hükümlere göre düzenlenir. Kamu Kurumlarının Yükümlülüğü Madde 38- Müsteşarlık, kendi görev alanı ile ilgili olarak lüzumlu
gördüğü bilgileri, kamu kurum ve kuruluşlarından ve diğer gerçek ve tüzel
kişilerden doğrudan istemeye yetkilidir. Kendilerinden bilgi istenen bütün kamu
kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişiler bu bilgileri mümkün olan
en kısa zamanda vermekle yükümlüdürler. Sözleşme ile Araştırma, Etüd ve Proje Yaptırma Madde 39- Müsteşarlık görev alanına giren konularda araştırma,
etüd ve proje hazırlama işlerini üniversite öğretim üyeleri ile yerli ve
yabancı gerçek ve tüzel kişilere sözleşme ile yaptırabilir. Bu hususta 1050
sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu ve 2886 sayılı Devlet İhaleKanunu ile 832
sayılı Sayıştay Kanununun vizeye ilişkin hükümleri uygulanmaz. Bu ihalelere ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. Yönetmelikler Madde 40- Bu Kanun Hükmünde Kararnamede öngörülen yönetmelikler,
bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç altı
ay içinde hazırlanarak yürürlüğe konulur. İntikal Eden Görevler Madde 41- Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girmesinden
önce kadın, aile ve sosyal hizmetlerle ilgili konulardan sorumlu Devlet
Bakanına verilen görevler, yetkiler, sorumluluklar ve haklar Kadın ve Sosyal
Hizmet Müsteşarlığının bağlı olduğu Devlet Bakanına intikal eder. Diğer mevzuatta, Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı, Kadının Statüsü
ve Sorunları Genel Müdürlüğüne yapılan atıflar bu Kanun Hükmünde Kararnamenin
ilgili hükümlerine yapılmış sayılır. Yürürlükten Kaldırılan Hükümler Madde 42- Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğünün
kurulmasını düzenleyen 25/10/1990 tarihli ve 3670 sayılı Kanunun, bu Genel
Müdürlükle ilgili 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 uncu maddeleri ile 6/12/1989
tarihli ve 396 sayılı Aile Araştırma Kurumu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname yürürlükten kaldırılmıştır. Sosyal Araştırma Uzmanı Unvanı Eklenmesi Madde 43- 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun, 36 ncı
maddesinin, ortak hükümler bölümünün A-11 numaralı bendine "Kadın ve
Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı Sosyal Araştırma Uzmanı" unvanı eklenmiştir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun "zam ve
tazminatlar" başlıklı ek maddesinin (a) Özel Hizmet Tazminatı bölümünün
(i) bendine "Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı Sosyal Araştırma
Uzmanı" ünvanı eklenmiştir. Geçici Madde 1- Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü ile
Aile Araştırma Kurumu Başkanlığına ait kadrolar iptal edilerek, 190 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (1) sayılı cetvellerin ilgili bölümlerinden
çıkarılmış ve ekli 1 sayılı cetvellerde yeralan kadrolar ihdas edilerek 190
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye bağlı (1) sayılı cetvele Kadın ve Sosyal
Hizmetler Müsteşarlığı bölümü olarak eklenmiştir. Ekli (2) sayılı listede
yeralan şahsa bağlı kadrolar 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli IV
sayılı cetvele Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı bölümü olarak
eklenmiştir. Bu düzenleme sebebiyle kadroları iptal edilen personel yeni bir
göreve atanıncaya kadar durumlarına uygun işlerde görevlendirilir. Bunların
eski kadrolarına ait aylık ek gösterge ve her türlü zam, tazminat ve diğer
özlük hakları devam eder. Ancak, bunların atandıkları yeni kadroların aylık, ek
gösterge ile zam ve tazminatlarınıntoplamının, almakta olduğu aylık, ek
gösterge, zam ve tazminatların toplamından az olması halinde, aradaki fark
tazminat olarak ödenir. Geçici Madde 2- Aile Araştırma Kurumu Başkanlığında kadro
karşılığı sözleşmeli olarak çalışanların sözleşmeleri 31/12/1993 tarihine kadar
geçerlidir. Ancak, bunların yeni kadrolara atanmaları durumunda kadro
aylıklarının almakta oldukları sözleşme ücretinden (ikramiye dahil) az olması
halinde aradaki fark 31/12/1993 tarihine kadar tazminat şeklinde ödenir. Geçici Madde 3-Aile Araştırma Uzman Yardımcıları, Sosyal Araştırma
Uzman Yardımcılığı kadrolarına atanmış sayılırlar. Bunlar, bu Kanun Hükmünde Kararnamede Sosyal Araştırma Uzman
Yardımcılığı için öngörülen 3 yıllık süreyle diğer niteliklere (yaş sınırı
hariç) sahip olmak koşulu ile açılacak yeterlik sınavına katılabilirler.
Yeterlik sınavında başarılı olanlar Sosyal Araştırma Uzmanlığı kadrolarına
atanırlar. Sınavda başarılı olamayanlar veya katılmayanlar durumlarına uygun
memur kadrolarına atanırlar. Geçici Madde 4- Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı'nın 1993
yılı harcamaları, Kadının Statüsü ve Sorunları, Genel Müdürlüğü ile Aile
Araştırma Kurumu Başkanlığının 1993 yılı bütçesinden karşılanır. Bu hususta
Maliye Bakanlığı düzenleme yapmaya yetkilidir. Geçici Madde 5-Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği
tarihte, Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü ile Aile Araştırma
Kurumunun taşınır ve taşınmaz malları, döşeme ve demirbaşları, taşıtları ile bu
kuruluşlara ait her türlü hak ve vecibeler başka birişleme gerek kalmaksızın,
Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığına devredilmiş sayılır. Geçici Madde 6- Müsteşarlığın il teşkilatının kurulmadığı illerde
ve ilçelerde Müsteşarlığa ait hizmetler Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme
Kurumunun il müdürlükleri eliyle yürütülür. Geçici Madde 7- Müsteşarlık ve bağlı kuruluşlarının daimi
kadrolarında görevli (kadro karşılığı sözleşmeli çalışanlar hariç) memurlara
10/10/1984 tarihli ve 3056 sayılı Kanunun değişik 31 inci maddesinde yer alan
fazla çalışma ücreti aynıesas ve usullere göre ödenir. Geçici Madde 8- Bu Kanun Hükmünde Kararnamede öngörülen
yönetmelikler altı ay içinde yürürlüğe konulur. Bu süre içinde mevcut
yönetmeliklerin bu Kanun Hükmünde Kararnameye aykırı olmayan hükümlerinin
uygulanmasına devam olunur. Yürürlük Madde 44- Bu Kanun Hükmünde Kararname yayımı tarihinde yürürlüğe
girer. Yürütme Madde 45- Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerini Bakanlar Kurulu
yürütür. EK: Cetvel 1 KADIN VE SOSYAL HİZMETLER MÜSTEŞARLIĞI Müsteşar Müsteşar
  Yardımcısı Ana
  Hizmet Birimleri Danışma
  Birimleri Yardımcı
  Birimler Müsteşar Müsteşar
  Yardımcısı Kadının
  Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü Hukuk
  Müşavirliği Personel
  ve Eğitim Dairesi Başkanlığı Müsteşar
  Yardımcısı Aile
  ve Sosyal Araştırma Genel Müdürlüğü Dış
  İlişkiler Dairesi Başkanlığı Müsteşarlık
  Müşavirleri İdari
  ve Mali İşler Daire Başkanlığı Savunma
  Uzmanlığı 1 SAYILI LİSTE İHDAS EDİLEN KADROLAR KURUMU : KADIN VE SOSYAL HİZMETLER MÜSTEŞARLIĞI TEŞKİLATI : MERKEZ Sınıfı UNVANI Kadro
  Derecesi Serbest
  Kadro Adedi Tutulan
  Kadro Adedi Toplam GİH Müsteşar 1 1 - 1 GİH Müsteşar
  Yardımcısı 1 2 - 2 GİH Kadının
  Statüsü ve Sor. Genel Müdürlüğü 1 1 - 1 GİH Aile
  ve Sosyal Araştırma Gn. Müdürlüğü 1 1 - 1 GİH Dış
  İlişkiler Dairesi Başkanı 1 1 - 1 GİH Gene
  Müdür Yardımcısı 1 4 - 4 GİH Müsteşarlık
  Müşaviri 1 20 - 20 GİH 1.
  Hukuk Müşaviri 1 1 - 1 GİH Personel
  ve Eğitim Dairesi Başkanı 1 1 - 1 GİH İdari
  ve Mali İşler Daire Başkanı 1 1 - 1 GİH Daire
  Başkanı 1 8 - 8 GİH Hukuk
  Müşaviri 2 1 - 1 GİH Hukuk
  Müşaviri 3 2 - 2 GİH Savunma
  Uzmanı 2 1 - 1 GİH Şube
  Müdürü 1 11 - 11 GİH Şube
  Müdürü 2 11 - 11 GİH Şube
  Müdürü 3 13 - 13 GİH İdari
  İşler Şube Müdürü 1 1 - 1 GİH Bilgi
  İşlem Şube Müdürü 1 1 - 1 GİH Uzman 1 2 - 2 GİH Uzman 2 4 - 4 GİH Uzman 3 5 - 5 GİH Uzman 4 2 - 2 GİH Sosyal
  Araştırma Uzmanı 4 10 - 10 GİH Sosyal
  Araştırma Uzmanı 5 12 - 12 GİH Sosyal
  Araştırma Uzmanı 6 8 - 8 GİH Sosyal
  Araştırma Uzmanı 7 10 - 10 GİH Sosyal
  Araştırma Uzman Yard. 5 10 - 10 GİH Sosyal
  Araştırma Uzman Yard. 6 12 - 12 GİH SosyalAraştırma
  Uzman Yard. 7 8 - 8 GİH Sosyal
  Araştırma Uzman Yard. 8 10 - 10 GİH Şef 3 20 - 20 GİH Şef 4 13 - 13 GİH Şef 5 20 - 20 GİH Şef 6 4 - 4 GİH Şef 7 10 - 10 GİH Memur 5 15 - 15 GİH Memur 6 15 - 15 GİH Memur 7 10 - 10 GİH Memur 8 10 - 10 GİH Memur 11 20 - 20 GİH Memur 12 20 - 20 GİH Sosyal
  Çalışmacı 7 9 - 9 GİH Sosyal
  Çalışmacı 8 12 - 12 GİH Psikolog 3 2 - 2 GİH Psikolog 5 3 - 3 GİH Psikolog 7 6 - 6 GİH Sosyolog 6 5 - 5 GİH Sosyolog 8 5 - 5 THS İstatistikçi 3 2 - 2 THS İstatistikçi 4 2 - 2 THS İstatistikçi 5 2 - 2 THS Ekonomist 5 1 - 1 SHS Tabip 1 3 - 2 SHS Tabip 5 1 - 1 SHS Hemşire 5 1 - 1 SHS Hemşire 7 1 - 1 GİH Mütercim 3 1 - 1 GİH Mütercim 4 1 - 1 GİH Mütercim 5 2 - 2 GİH Kütüphaneci 6 2 - 2 GİH Çözümleyici 7 5 - 5 GİH Programcı 5 3 - 3 GİH Programcı 4 2 - 2 GİH Veri
  Hazırl. ve Kontrol İşletmeni 7 4 - 4 GİH Veri
  Hazırl. ve Kontrol İşletmeni 9 4 - 4 GİH Veri
  Hazırl. ve Kontrol İşletmeni 10 4 - 4 GİH Bilgisayar
  İşletmeni 7 4 - 4 GİH Bilgisayar
  İşletmeni 8 4 - 4 GİH Santral
  Memuru 8 1 - 1 GİH Santral
  Memuru 9 1 - 1 GİH Santral
  Memuru 10 1 - 1 GİH Santral
  Memuru 11 1 - 1 Gİ-H Kameraman 9 2 - 2 GİH Fotoğrafçı 10 2 - 2 GİH Sekreter 5 5 - 5 GİH Sekreter 7 5 - 5 GİH Sekreter 9 5 - 5 GİH Mutemet 10 1 - 1 GİH Ayniyat
  Saymanı 6 2 - 2 GİH Ambar
  Memuru 10 2 - 2 GİH Daktilograf 8 10 - 10 GİH Daktilograf 9 10 - 10 GİH Daktilograf 11 12 - 12 GİH Şoför 8 6 - 6 GİH Şoför 10 8 - 8 GİH Şoför 12 10 - 10 THS Teknisyen 9 3 - 3 THS Teknisyen 11 3 - 3 YHS Hizmetli 6 2 - 2 YHS Hizmetli 7 3 - 3 YHS Hizmetli 8 5 - 5 YHS Hizmetli 9 5 - 5 YHS Hizmetli 10 5 - 5 YHS Hizmetli 11 5 - 5 YHS Hizmetli 12 10 - 10 YHS Teknisyen
  Yardımcısı 11 3 - 3 YHS Dağıtıcı 11 3 - 3 YHS Bekçi 11 2 - 2 YHS Bekçi 12 2 - 2 YHS Kaloriferci 10 1 - 1 YHS Kaloriferci 11 2 - 2 YHS Aşçı 9 1 - 1 YHS Aşçı 11 2 - 2 KURUMU : KADIN VE SOSYAL HİZMETLER MÜSTEŞARLIĞI TEŞKİLATI : TAŞRA İHDAS EDİLEN KADROLAR Sınıfı UNVANI Kadro
  Derecesi Serbest
  Kadro Adedi Tutulan
  Kadro Adedi Toplam GİH İlMüdürü 1 20 - 20 GİH İl
  Müdür Yardımcısı 1 20 - 20 GİH Müdür 1 20 - 20 GİH Şef 3 10 - 10 GİH Şef 4 5 - 5 GİH Şef 7 5 - 5 GİH Memur 8 10 - 10 GİH Memur 10 15 - 15 GİH Memur 11 5 - 5 GİH Memur 12 10 - 10 GİH Daktilograf 5 2 - 2 GİH Daktilograf 7 3 - 3 GİH Daktilograf 10 10 - 10 GİH Daktilograf 12 10 - 10 GİH Santral
  Memuru 10 10 - 10 GİH Santral
  Memuru 11 5 - 5 GİH Santral
  Memuru 12 5 - 5 GİH Uzman 1 5 - 5 GİH Uzman 2 5 - 5 GİH Uzman 3 5 - 5 GİH Uzman 4 5 - 5 SHS Psikolog 1 3 - 3 SHS Psikolog 2 2 - 2 SHS Psikolog 6 10 - 10 SHS Psikolog 7 15 - 15 GİH Sosyolog 1 4 - 4 GİH Sosyolog 2 4 - 4 GİH Sosyolog 3 6 - 6 GİH Sosyolog 6 5 - 5 GİH Sosyolog 7 10 - 10 SHS Sosyal
  Çalışmacı 4 4 - 4 SHS Sosyal
  Çalışmacı 5 14 - 14 SHS Sosyal
  Çalışmacı 6 10 - 10 SHS Sosyal
  Çalışmacı 7 20 - 20 GİH Şoför 6 2 - 2 GİH Şoför 8 2 - 2 GİH Şoför 11 7 - 7 GİH Şoför 12 10 - 10 GİH Hizmetli 6 2 - 2 GİH Hizmetli 8 5 - 5 GİH Hizmetli 10 3 - 3 GİH Hizmetli 12 5 - 5 GİH Hizmetli 13 10 - 10 GİH Bekçi 10 2 - 2 GİH Bekçi 12 3 - 3 GİH Bekçi 13 5 - 5 2 SAYILI LİSTE KURUMU : KADIN VE SOSYAL HİZMETLER MÜSTEŞARLIĞI TEŞKİLATI : MERKEZ (ŞAHSA BAĞLI KADROLAR) Sınıfı Unvanı Derecesi Adedi GİH Başkan 1 1 GİH Başkan
  Yardımcısı 1 2 GİH Aile
  Eğitimi Dairesi Başkanı 1 1 GİH Araştırma
  Dairesi Başkanı 1 1 GİH Personel
  Dairesi Başkanı 1 1 GİH İdari
  ve Malî İşler Daire Başkanı 1 1 GİH Koordinasyon
  Dairesi Başkanı 1 1 B. Dayanılan Anayasa Kuralları: İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 6.- Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir. Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre,
yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye
veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan
bir Devlet yetki kullanamaz." 2- "MADDE 7.- Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük
Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez." 3- "MADDE 87.- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve
yetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu ve
bakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmünde
kararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarını
görüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek;
milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anayasanın 14 üncü
maddesindeki fiillerden dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere genel ve özel
af ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine
getirilmesine karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri
kullanmak ve görevleri yerine getirmektir." 4. "MADDE 91.- Türkiye Büyük Millet Meclisi, Bakanlar
Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak sıkıyönetim
ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci ive
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile
dördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemez. Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin, amacını,
kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazla
kararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir. Bakanlar Kurulunun istifası, düşürülmesi veya yasama döneminin
bitmesi, belli süre için verilmiş olan yetkinin sona ermesine sebep olmaz. Kanun hükmünde kararnamenin, Türkiye Büyük Millet Meclisi
tarafından süre bitiminden önce onaylanması sırasında, yetkinin son bulduğu
veya süre bitimine kadar devam ettiği de belirtilir. Sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde, Cumhurbaşkanının Başkanlığında
toplanan Bakanlar Kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarmasına ilişkin
hükümler saklıdır. Kanun hükmünde kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün
yürürlüğe girerler. Ancak, kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki bir
tarih de gösterilebilir. Kararnameler, Resmi Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye Büyük
Millet Meclisine sunulur. Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,
Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle ve
ivedilikle görüşülür. Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayan
kararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilen
kararnameler bu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlükten
kalkar. Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, bu
değişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer." 5. "MADDE 153.- Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir. İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz. Anayasa Mahkemesi bir kanun veyakanun hükmünde kararnamenin
tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle yeni bir
uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez. Kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi
İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede
yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi
iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih,
kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda,
Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukukî boşluğu
dolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar. İptal kararları geriye yürümez. Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazetede hemen yayımlanır ve
yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve
tüzelkişileri bağlar." C. İlgili Yasa Kuralları : Dava konusu Kanun Hükmünde Kararname'nin dayanağını oluşturan
24.6.1993 günlü, 3911 sayılı "Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri
Hakkındaki Bazı Kanunlar ile Teşkilat Kanunlarında Değişiklik Yapılmasına Dair
Yetki Kanunu" Amaç MADDE 1.- Bu Kanunun amacı, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin
çalışmalarında etkinliği artırmak, kamu hizmetlerinin düzenli, süratli ve
verimli bir şekilde yürütülmesini sağlamak üzere bunların malî, sosyal ve diğer
haklarında iyileştirmeler yapmak; yürütme organı bünyesindeki kamu kurum ve
kuruluşlarının (Genelkurmay Başkanlığı hariç) kuruluş, görev ve yetkilerineilişkin
konularda düzenlemelerde bulunmak ve Genel, Katma, Özel ve Özerk bütçeli bütün
kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmaz mallar üzerindeki yönetim ve tasarruf
esaslarının tespiti; BAĞ-KUR, SSK ve T.C. Emekli Sandığı Kanunlarında
düzenlemelerde bulunmak; özelleştirme kapsamına giren kuruluşlarla diğer kurum
ve kuruluşlar arasındaki ihtilafların çözülmesi esaslarının tespiti; T.C.
Merkez Bankası ve Bankalar Kanunu ile Sigorta Murakabe Kanununda düzenlemeler
yapılması için ivedi ve zorunlu hallere münhasır olmak üzere Bakanlar Kuruluna
Kanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi vermektir. Kapsam MADDE 2.- Bu Kanuna göre çıkarılacak Kanun Hükmünde Kararnameler; a) Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan memurlarla diğer kamu
görevlilerinin malî, sosyal ve diğer haklarıyla ilgili olan kanun ve kanun
hükmünde kararnamelerde, b) Kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmalarına ilişkin
olarak, kamu hizmetlerinin bakanlıklar arasında bölünüşüne, bağlı ve ilgili
kuruluşlar kurulmasına, mevcut kurum ve kuruluşların birleştirilmesine veya
kaldırılmasına, bunların kuruluş biçimlerine, görev, yetki ve yükümlülüklerine
ait esaslarla bu esaslar çerçevesinde teşkilat ve kadrolarının düzenlenmesine
ilişkin hükümlerinde, c) 28.5.1986 tarihli ve 3291 sayılı Kanunun Beşinci Bölümünde, d) Genel, Katma, Özel ve Özerk bütçeli bütün kamu kurum ve
kuruluşlarına ait taşınmaz mallar üzerindeki yönetim ve tasarruf esaslarının
tespiti; BAĞ-KUR, SSK ve T.C. Emekli Sandığı Kanunlarında düzenlemelerde
bulunmak; özelleştirme kapsamına giren kuruluşlarla diğer kamu kurum ve
kuruluşları arasındaki ihtilafların çözülmesi esaslarının tespiti; T.C. Merkez
Bankası ve Bankalar Kanunu ile Sigorta Murakabe Kanununda, Yapılacak değişiklik ve yeni düzenlemeleri kapsar. İlkeler MADDE 3.- Bakanlar Kurulu,ivedi ve zorunlu durumlara münhasır
olmak kaydıyla, 1 inci madde ile verilen yetkiyi kullanırken; a) Kamu hizmetlerinin verimli ve etkin bir şekilde yürütülmesini; ülkenin
ekonomik ve sosyal durumunu dikkate alarak yeterli ve adil bir ücret seviyesini
sağlamayı; memurlar ve diğer kamu görevlilerinin malî, sosyal ve diğer
haklarında, hizmetin özellik ve gereklerine uygun iyileştirmeler yapmayı, b) Başbakanlık, bakanlıklar ve bunlara bağlı kuruluşlar eliyle,
genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken kamu hizmetlerinde iş bölümü ve
koordinasyonun sağlanmasını; bağlı ve ilgili kuruluşlar kurulurken benzer
hizmetlerin tek kuruluş veya birim tarafından yürütülmesini ve kaynak
kullanımında israfın önlenmesini, c) 28.5.1986 tarihli ve 3291 sayılı Kanunun Beşinci Bölümünde
değişiklik yapılırken ülke ekonomisine yararlılık, verimlilik ve kârlılık
esaslarını, Gözönünde bulundurur. Yetki Süresi MADDE 4.- Bu Kanunla Bakanlar Kuruluna verilen yetki, bir yıl süre
ile geçerlidir. Bu süre içinde Bakanlar Kurulu birden fazla kanun hükmünde
kararname çıkartabilir. MADDE 5.- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer. MADDE 6.- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür. III. İLK İNCELEME ve ESASIN İNCELENMESİ : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Güven DİNÇER,
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Mustafa GÖNÜL, Oğuz AKDOĞANLI, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN,
Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN ve Sacit ADALI'nın katılmalarıyla
6.10.1993 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, konunun özelliği nedeniylebaşka
hususlar üzerinde durulmaksızın işin esasına geçilerek incelemenin
sürdürülmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. İşin esasına ilişkin rapor, dava dilekçesi ve ekleri, iptali
istenilen Kanun Hükmünde Kararname kurallarıyla dayanılan Anayasa kuralları,
bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü : A- Kanun Hükmünde Kararname Hakkında Genel Açıklama : Kanun Hükmünde Kararname (KHK) Kurumu, 22.9.1971 günlü ve 1488
sayılı Yasa ile 1961 Anayasası'nın 64. maddesinde yapılan değişiklik sonucu
hukukumuza girmiştir. Bu değişikliğin gerekçesinde "Parlamenter
rejimlerde, kanun yapmanın belli usullere uyulmak zorunluluğu sebebiyle zaman
aldığı ve gecikmeler meydana getirdiği bir gerçektir. Değişen iktisadîve sosyal
şartların gereği olarak bazı hukuk kurallarının bu usuller dışında yürürlüğe
konulabilmesi çağdaş devlet anlayışının tabiî sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır. Anayasa'nın 5. maddesi hükmünün prensibini bozmamak ve her halde
önceden yasama meclislerince esasları bir kanunla tesbit olunan sınırlar
içerisinde kalmak kaydıyla hükümete KHK'ler çıkarma yetkisinin verilmesi ve bu
yetkiyi düzenleyen hükmün T.B.M.M.nin genel olarak görev ve yetkilerini
belirleyen 64. maddesine eklenmesi uygun görülmüştür." denilmektedir.
KHK'ler, temelde 1961 Anayasası'ndan çok farklı olmamakla birlikte 1982
Anayasası'nda kimi yeniliklerle ve fakat benzer gerekçelerle 91. maddede düzenlenmiştir.
Böylece, hem yürütme organını güçlendirmek hem de değişen ekonomik ve sosyalkonuların
ortaya çıkardığı sorunlara ivedi çözümler bulmak amacına ulaşılmak
istenilmiştir. Olağan dönemlerde çıkarılan KHK'lerin mutlaka bir yetki yasasına
dayanması zorunludur. Yetki Yasası'nın içeriği ve öğeleri de Anayasa'nın 91.
maddesinde belirlenmiştir. 87. maddede ise Bakanlar Kurulu'na "belli
konularda" KHK çıkarma yetkisi vermek TBMM'nin görev ve yetkileri arasında
sayılmıştır. Bakanlar Kurulu'nun belli bir konuda KHK çıkarabilmesi için
öncelikle TBMM tarafından kendisine bu konuda yasa ile bir yetkinin verilmiş
olması gerekir. Bakanlar Kurulu, bir yasa ile önceden yetkilendirilmedikçe,
kendiliğinden KHK çıkartamaz. Yasa ile verilen yetkiye dayanılarak çıkartılan
KHK, yürürlükteki yasa hükümlerini kaldırabilmekte ve değiştirebilmekte, başka
bir anlatımla yasanın hukuksal gücüne sahip bulunmaktadır. Yasama yetkisinin,
"kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak" öğelerini içerdiği
kuşkusuzdur. KHK, yürürlükteki yasa hükümlerini kaldırabilmekte ve
değiştirebilmektedir. Anayasa'da öngörüldüğü biçimi ile KHK'ler yapısal (organik-uzvî)
bakımdan yürütme organı işlemi, işlevsel (fonksiyonel) yönden ise yasama işlemi
niteliğindedirler. Ancak, Türkiye Büyük Millet Meclisi verdiği yetkiyi bir yasa
ile her zaman geri alabileceği gibi kendisine sunulan KHK'leri aynenkabul etmek
ya da reddetmek zorunda olmayıp dilediğinde değiştirerek de kabul edebilir.
Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarma yetkisinin verilmesi, yasayla düzenlemesi gereken
konuların yasama alanından çıkarılıp yürütme organının düzenleme alanına
sokulması sonucunu doğurmaz. Bu nedenle, Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarma
yetkisinin verilmiş olması Anayasa'nın 7. maddesinde öngörülen "Yasama
yetkisinin devredilmezliği" ilkesini ortadan kaldırmaz. Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarılabilmesine yetki veren yasada yer
alması zorunlu öğeler Anayasa'nın bu konuya ilişkin 91. maddesinin ikinci
fıkrasında gösterilmiştir. Buna göre : "Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin amacını,
kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazla
kararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir." Bundan anlaşılacağı gibi
yetki yasası, yürürlüğe konulacak KHK'nin amacını, kapsamını, ilkelerini,
kullanma süresini ve bu süre içinde birden çok kararname yürürlüğe konulup
konulamayacağını belirtmek zorundadır. Bakanlar Kurulu'na verilen türevsel
yetki, yasada öngörülen amaç, ilke, kapsam ve süre ile sınırlı bir yetkidir. O
halde, yetki yasasında Anayasa'nın belirlediği öğelerin belli bir içeriğe
kavuşturularak somutlaştırılması gerekir. Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarma yetkisinin "belli
konularda" verilebileceği 1961 Anayasası'nın 64. maddesinde açıkça
belirtildiği halde, 1982 Anayasası'nın yetki yasasının sahip olması gereken
öğelerini gösteren 91. maddesinde bu koşul yer almamaktadır. Ancak, 1982
Anayasası'nın 87. maddesinde "... Bakanlar Kuruluna belli konularda Kanun
Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi vermek..." TBMM'nin görev ve yetkileri
arasında sayılmış bulunmaktadır. Bu nedenle, 91. maddede "belli
konularda" ifadesinin yer almaması bir noksanlık sayılamaz. Çünkü,87.
maddede, Bakanlar Kurulu'na verilecek KHK çıkarma yetkisinin ancak belli
konularda olabileceği açıkça gösterilmektedir. Bu durumda, Türkiye Büyük Millet
Meclisi, Bakanlar Kurulu'na ancak belli konularda bu yetkiyi verebilir; her
konuyu kapsayacak biçimde bir KHK çıkarma yetkisi veremez. KHK'nin konusunun
yetki yasasında belirlenmesi zorunludur. Yetki, somutlaştırılmış ve belli bir
konuda tanınmalıdır. Bakanlar Kuruluna sınırları belirsiz bir konuda KHK
çıkarma yetkisi verilemez. KHK'nin konusu da yetkiyasasında belirlenen
çerçevenin dışına çıkamaz. KHK'nin yetki yasasında belirtilen amaç, kapsam ve
ilkelere de uygun olması gerekir. Verilen yetkinin konusunun yasada
gösterilmesi zorunluluğunun bu yasaya dayanılarak yürürlüğe konulan KHK'lerin
yetki yasası kapsamı içinde kalıp kalmadıklarının hem yargısal hem de siyasal
denetimlerinin yapılması yönünden çok büyük bir önemi vardır. Yetki Yasası'nın
kapsamı dışında yürürlüğe konulan veya başka bir anlatımla yasanın öngörmediği
bir konuda düzenleme yapan birKHK'nin Anayasa'ya aykırı olacağı kuşkusuzdur. Anayasa'da kimi konuların KHK'lerle düzenlenmesi yasaklanmaktadır.
91. maddenin birinci fıkrasında "Türkiye Büyük Millet Meclisi, Bakanlar
Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak, sıkıyönetim
ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasa'nın ikinci kısmının birinci ve
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile
dördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemez." denilmektedir. Buna göre, Anayasa'nın KHK'lerle düzenlenemeyeceğini belirlediği
konularda TBMM tarafından Bakanlar Kurulu'na düzenlemede bulunması için bir
yetki verilmesi de olanaksızdır. Verilen yetkinin konusunun belli olmasının,
Anayasa'nın 91. maddesindeki "yetki verilemeyecek konular"ı da
kapsayıp kapsamadığının incelenebilmesi yönünden de önemi büyüktür. Bu nedenlerle, Bakanlar Kurulu'nun hangi konularda KHK
çıkarabileceği Yetki Yasası'nda açıkça belirtilmeli ve verilen yetki konu
yönünden mutlaka belirgin olmalıdır. Anayasa'nın 91. maddesine göre Yetki
Yasası'nda çıkarılacak KHK'nin "amacı", "kapsamı" ve
"ilkeleri"nin de belirtilmesi gerekir. Amaç, Bakanlar Kurulu'nun
kendisine verilen yetki ile neleri gerçekleştirmesinin istendiğini
belirlediğinden yetki yasasında KHK'nin amacı da somut olarak açıklanmalıdır.
KHK'nin amacı ve kapsamı da konusu gibi geniş içerikli her yöne çekilebilecek
biçimde genel anlatımlarla gösterilmemeli; değişik yorumlamaya elverişli olmamalıdır.
KHK'nin yetki yasasında gösterilen amaç ve kapsam doğrultusunda, verilen
ilkelere uygun çıkarılıp çıkarılmadığının saptanması hem yargısal hem de
siyasal denetim yönünden zorunludur. KHK, yasada gösterilen amacı dışında
yürürlüğe konulmuşsa ya da yetkinin kapsamını aşıyorsa veya ilkelere uygun
değilse bu durumu onu yetki yasasına ve dolayısıyla Anayasa'ya aykırı düşürür. Anayasa'ya göre yetki yasasında, Bakanlar Kurulu'na verilen
yetkinin süresinin de gösterilmesi zorunludur. Bu zorunluluk, Türkiye Büyük
Millet Meclisi'nin yetkilerini çok uzun bir süre yürütme organına vermekten
alıkoymaktadır. Yasada öngörülen sürenin bitiminden sonra çıkarılan KHK'nin
Anayasa'ya aykırı düşeceği kuşkusuzdur. Ancak, yetki süresi içerisinde
çıkarılmış olan KHK'ler yasadaki sürenin bitiminden sonra da Türkiye Büyük
Millet Meclisi'nce onaylanmış olmasalar da geçerliliklerini korurlar. Anayasa'nın 91. maddesinde ayrıca "Kanun hükmünde
kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün yürürlüğe girerler. Ancak,
kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki bir tarih de gösterilebilir. Kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye Büyük
Millet Meclisine sunulur. Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,
Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle ve
ivedilikle görüşülür. Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayan
kararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilen
kararnameler bu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlükten
kalkar. Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, bu
değişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer."
denilmektedir. B- KHK'nin Yargısal Denetimi : Anayasa'ya göre KHK'ler Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin denetimine
bağlıdırlar. Anayasa'nın 91. maddesinde "Kararnameler, Resmî Gazete'de
yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur. Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,
Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelik ve
ivedilikle görüşülür." denilmektedir. Öncelik ve ivedilik koşuluyla, yetki
yasalarının gecikmeden çıkarılabilmesi ve çıkarıldıktan sonra da yürürlüğe
konulan KHK'lerin aynı biçimde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde karara bağlanması
istenilmiştir. Anayasa'da KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimi de
öngörülmüştür. KHK'ler, işlevsel (fonksiyonel) yönden yasama işlemi niteliğinde
olduklarında bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve yetkisi de
Anayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Anayasa'nın 148., 150., 151., 152. ve 153.
maddeleri hükümlerine göre, KHK'lerin Anayasa'ya biçim ve esas bakımlarından
uygunluğunu Anayasa Mahkemesi denetler. KHK'nin yargısal denetiminin sözkonusu olduğunda KHK'nin dayandığı
yetki yasasının öncelikle Anayasa'ya daha sonra da KHK'nin kendisinin hem yetki
yasasına hemde Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir.
Hernekadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetki yasalarına uygunluğunun
denetlemesinden değil yalnızca Anayasa'ya biçim ve esas bakımlarından
uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de, Anayasa'ya uygunluk
denetiminin içerisine öncelikle KHK'nin yetki yasasına uygunluğunun denetimi
girer. Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kuruluna ancak yetki yasasında belirtilen sınırlar
içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmiştir. Yetki yasası olmazsa (Anayasa mad.
121 dışında) KHK olamaz. Bu yetkinin dışına çıkılması KHK'yi Anayasa'ya aykırı
duruma getirir. Böylece, KHK'nin yetki yasasına aykırı olması Anayasa'ya aykırı
olması ile özdeşleşir. Nitekim, 3268, 3347 ve3479 sayılı Yetki Yasalarına
dayanılarak yürürlüğe konulan 335 ve 347 sayılı KHK'ler dayandırıldıkları Yetki
Yasalarının kapsamı dışında kalmaları nedeniyle Anayasa Mahkemesi'nin 8.2.1989
gün E.1988/38, K.1989/7 ve 16.5.1989 gün E.1989/4, K.1989/23 sayılı
kararlarıyla iptal edilmiştir. Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan
(mad. 121) alırlar. Bu tür KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması gerekli
değildir. Buna karşın, olağan KHK'lerin bir yetki yasasına dayanmaları
zorunludur. KHK'ler, yasa gücünü dayandıkları yetki yasasından alırlar. Bu
nedenle KHK'ler ile dayandıkları yetki yasası arasında çok sıkı bir bağ vardır. Yetki Yasası, KHK ve KHK'nin Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce
aynen ya da değiştirilerek kabulü birbirinden bağımsız işlemler olmayıp
Anayasa'da öngörülen bir sürecin değişik aşamalarıdır. KHK'nin yetki yasası ile
olan bağı, KHK'yi aynen ya da değiştirerek kabul eden yasa ile kesilir. Bu
yasa, KHK'yi kendi bünyesine alarak genel anlamda bir yasa niteliğine
dönüştürür. Bu nedenle, KHK ile dayandığı yetki yasası arasındaki bağ KHK'nin
aynen ya da değiştirilerek yasaya dönüşmesine kadar devam etmektedir. KHK, yasa
gücünü, dayandığı yetki yasası ile konulan esaslara uygunluğu ve yetki yasasının
da Anayasa'ya uygunluğu varsayıldığı için kazanmaktadır. Yetki yasasının
Anayasa'ya aykırılığının saptanması ya da bu nedenle iptaline karar verilmesi
durumunda, bu varsayım gerçekleşmediğinden, bu yasaya dayanılarak çıkartılan
KHK Anayasal dayanaktan yoksun kalır. Bu durumda KHK,Anayasa'nın uygun gördüğü
ölçünün ötesinde verilen bir yetkinin kullanılması sonucu çıkartılmış olması
nedeniyle Anayasa'ya aykırılık oluşturur. KHK; yetki yasasına ve içeriği
yönünden de Anayasa'ya aykırı bulunmasa bile dayandığı yetki yasası Anayasa'ya
aykırı ise bu nedenle iptali gerekir. KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasına dayanması geçerliliğin
ön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya dayandığı yetki
yasası Anayasa'ya aykırı olan bir KHK'nin kuralları, içerikleri yönünden
Anayasa'ya aykırılık oluşturmasalar bile, Anayasa'ya uygunluğundan söz
edilemez. Öbür yönden, KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri yasaların
denetimlerinden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde; "Kanunlar Anayasaya
aykırı olamaz." denilmektedir. Bu nedenle yasaların denetimde, onların
yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu,
amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem de
Anayasa'ya uygun olmak zorundadırlar. Bu nedenlerle, KHK kurallarınıniçerikler
yönünden de Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılabilmesi için öncelikle ortada
Anayasa'ya uygun bir yetki yasasının varlığı gerekir. KHK'lerin Anayasa'ya aykırılığı saptanmış ya da bu nedenle iptal
edilmiş bir yetki yasasına uygun olup olmadığının incelenmesi ise denetimi
anlamsız kalır. Çünkü Anayasa'ya aykırı bir yetki yasasına dayanılarak
çıkartılan KHK'lerin Anayasa'ya uygun görülmesi olanaksızdır. Yetki yasasının iptalinin, bu yasaya dayanılarak çıkartılan KHK'lere
etkisinin Anayasa'nın 153. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesi uygun
değildir. Çünkü, Anayasa'nın 153. maddesindeki "İptal kararları geriye
yürümez." kuralına dayanarak, yetki yasasının iptaline ilişkin kararın,
Resmî Gazetede yayımı gününe kadar çıkarılan KHK'lerin etkilenmeyeceği
biçiminde bir ilke de konulamaz. Bütün bu nedenlerle dayandığı yetki yasasının Anayasa'ya
aykırılığı saptanan ya da iptaline karar verilen KHK'lerin, Anayasa'nın
Başlangıç'ındaki "Hiçbir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen
hürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına
çıkamayacağı", 2. maddesindeki "Hukuk devleti" ilkeleriyle 6.
maddesindeki "Hiç kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet
yetkisi kullanamaz." kuralı ve KHK çıkarma yetkisine ilişkin 91.
maddesiyle bağdaştırılmaları olanaksızdır. Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan, yetki yasasının kapsamı
dışında kalan, dayandığı yetki yasasının Anayasa'ya aykırılığı saptanan ya da
Anayasa'ya aykırılığı nedeniyle iptal edilen KHK'lerin anayasal konumları
birbirinden farksızdır. Böyle durumlarda KHK'ler anayasal dayanaktan yoksun
bulunduklarından içerikleri Anayasa'ya aykırı bulunmasa bile dava açıldığında
iptal leri gerekir. C- 514 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Anayasa'ya Aykırılığı
Sorunu : Dava dilekçesinde 514 sayılı "Kadın ve Sosyal Hizmetler
Müsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname"nin Anayasa'nın 6., 7., 87., 91. ve 153. maddelerine aykırı
olması nedeniyle iptaline karar verilmesi istenilmiştir. Ancak, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usul
leri Hakkında Kanun'un 29. maddesi hükmü gereğince Anayasa Mahkemesi,
Anayasa'ya aykırılık konusunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere
dayanmak zorunda değildir. İstemle bağlı kalmak koşuluylabaşka bir gerekçe ile
de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Dava konusu edilen 514 sayılı Kanun Hükmünde Kararname 24.6.1993
gün ve 3911 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır. KHK'nin
dayandığı 3911 sayılı Yetki Yasası ise bir bölümünün Anayasa'nın 153.
maddesine, kalan bölümünün de Anayasa'nın 7., 87. ve 91. maddelerine aykırılığı
nedeniyle Anayasa Mahkemesi'nin 16.9.1993 gün ve Esas 1993/26, Karar 1993/28
sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Böylece, 514 sayılı KHK anayasal dayanaktan yoksun kalmıştır. KHK'lerin yargısal denetimi bölümünde açıklanan nedenlerle
Anayasa'ya aykırı görülerek iptal edilen 3911 sayılı Yetki Yasası'na
dayanılarak çıkarılmış bulunan 514 sayılı KHK Anayasa'nın Başlangıç'ında yer
alan egemenliği "Millet adına kullanmağa yetkili kılınan hiçbir kişi ve
kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla
belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı", 2. maddesindeki "hukuk
devleti", 6. maddesindeki "Hiçbir kimse veya organ kaynağını
Anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz.", ilkeleriyle, KHK
çıkarma yetkisine ilişkin 91. maddesine aykırıdır. Bu gerekçe karşısında dava
dilekçesinde ileri sürülen diğer aykırılık nedenlerin üzerinde durulmaksızın
KHK'nin 1. maddesinin iptali gerekir. Güven DİNÇER, Haşim KILIÇ ve Sacit ADALI bu görüşe
katılmamışlardır. D- İptal Hükmünün Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu: Anayasa'nın 153. maddesi ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesi hükümleri
uyarınca, yasa, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi
İçtüzüğü yada bunların belirli madde veya hükümleri iptal kararının Resmî
Gazete'de yayımlandığı gün yürürlükten kalkar. Ancak, Anayasa Mahkemesi, iptal
kararı ile meydana gelecek olan hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu
yararını ihlal edici nitelikte görürse, boşluğun doldurulması için iptal
kararının yürürlüğe gireceği günü ayrıca kararlaştırabilir. Dava konusu 514 sayılı KHK'nin iptaline karar verilmesi ile
meydana gelen hukuksal boşluk kamu yararını olumsuz yönde etkileyecek nitelikte
olduğundan, gerekli göreceği yeni düzenlemeleri yapması için Yasama organına
süre tanımak amacıyla iptal kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından
başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girme si uygun bulunmuştur. IV- SONUÇ : A. 16.8.1993 günlü, 514 sayılı "Kadın ve Sosyal Hizmetler
Müsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname"nin, dayanağını oluşturan 24.6.1993 günlü, 3911 sayılı Yetki
Yasası'nın Anayasa Mahkemesi'nin 16.9.1993 günlü, Esas 1993/26, Karar 1993/28
sayılı kararıyla iptal edilmiş bulunması nedeniyle Anayasa'ya aykırı olduğuna
ve İPTALİNE, Güven DİNÇER'in "Kanun Hükmünde Kararname'nin Anayasa'nın
153. maddesindeki Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığı ilkesineaykırılığı
nedeniyle iptali gerekir." yolundaki gerekçede değişik oyu, Haşim KILIÇ
ile Sacit ADALI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, B. İptal nedeniyle oluşan hukukî boşluğun yasama organınca
doldurulması için Anayasa'nın 153. ve 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddeleri
gereğince iptal kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay
sonra yürürlüğe girmesine, OYBİRLİĞİYLE, 6.10.1993 gününde karar verildi. Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye Mustafa GÖNÜL Üye Oğuz AKDOĞANLI Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1993/41 Karar Sayısı : 1993/39 10.11.1993 günlü, 21754 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Esas
1993/32, Karar 1993/32 sayılı karar nedeniyle yazdığımız Karşıoy Gerekçesini bu
karar için de tekrarlıyoruz. Üye Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI