ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1988/53 Karar Sayısı : 1989/20 Karar Günü : 2.5.1989 R.G. Tarih-Sayı :04.01.1990-20392 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 1. İş Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 20.6.1987 günlü, 3395 sayılı "506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Kanuna Ek
ve Geçici Maddeler Eklenmesine Dair Kanun"un 13. maddesinde yer alan
"II- Basım ve gazetecilik işyerlerinde 1475 sayılı Kanun ve
Değişikliklerine göre çalışan sigortalılar.", "III- Gemi adamları,
gemi ateşçileri, kömürcüler, dalgıçlar.", "IV-Azotlu gübre ve şeker
sanayiinde, fabrika, atölye, havuz ve depolarda, trafo binalarında
çalışanlar." cümlelerinin. Anayasanın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı
nedeniyle iptali istemidir. I- OLAY : Davacı vekili, Ankara İş Mahkemesi'ne sunduğu 22.3.1988 günlü
dilekçesinde özetle; müvekkilinin, Milli Savunma Bakanlığı'na bağlı 1011.
Ordonat Ana Tamir Fabrikası Akü bölümünde işçi olarak çalıştığını, bu işyerinin
"Zehirli, boğucu, yakıcı, öldürücü ve patlayıcı gaz, asit, boya işleriyle
gaz maskesi ile çalışmayı gerektiren" işyerleri arasında olması nedeniyle
itibari hizmet süresinden yararlanması gerektiğinin tespitine karar verilmesini
istemiştir. Davalı Milli Savunma Bakanlığı ile Sosyal Sigortalar Kurumu Genel
Müdürlüğü vekilleri, dilekçelerinde, davanın reddi gerektiği görüşünü
belirtmişlerdir. Davacı vekilinin 10.8.1988 günlü dilekçesinde açıklanan ve 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun Ek 1. Maddesi'nin 20.6.1987 günlü, 3395
sayılı Kanunla değiştirilen II. bendinin ve aynı Yasa'yla bu maddeye eklenen
III. ve IV. bentlerin "işkollarını belirleyen" cümlelerine yönelik
bulunan Anayasaya aykırılık savının Mahkemece ciddi olduğu kanısına varılarak
15.9.1988 günlü ara kararıyla itiraz yoluna başvurulmuştur. III- YASA METİNLERİ : A- İPTALİ İSTENEN YASA KURALI : 20.6.1987 günlü, 3395 sayılı Yasa'nın 13. maddesiyle yapılan ve
itiraz konusu cümleleri de içeren değişiklik ve ilâvelerin de yer aldığı 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun Ek 1. Maddesi (Ek Madde 5) şöyledir : "Ek Madde 5.- (11.8.1977-2098/1 Md. ile gelen Ek 1. Madde
hükmü olup madde numarası teselsül ettirilmiştir.) 506 sayılı Kanuna göre sigortalı sayılanların, aşağıda sayılan görevlerde
geçen sigortalılık sürelerine, bu sürelerin her tam yılı için, hizalarında
gösterilen süreler, sigortalılık süresi olarak eklenir. Sigortalılar Hizmetin
  geçtiği yer Eklenecek Süre I-a)
  212 sayılı Kanunla değiştirilen 5953 sayılı basın mesleğinde çalışanlarla
  çalıştırılanlar arasındaki münasebetleri düzenliyen kanun kapsamına tabi
  olarak çalışan sigortalılar 5953
  sayılı Kanunu Değiştiren 212 sayılı Kanunun birinci maddesi kapsamına giren
  işyerleri 90
  gün b)
  Basın kartı yönetmeliğine göre basın kartına sahip olmak suretiyle
  gazetecilik yaparken, kamu kurumlarına giren ve bu kurumlarda meslekleriyle
  ilgili görevlerdeistihdam edilen sigortalılar Basın
  müşavirlikleri 90
  gün II-
  (Değişik: 20/6/1987-3395/13 Md.) Basım ve gazetecilik işyerlerinde 1475Sayılı
  Kanun ve değişikliklerine göre b)
  Solunum ve cilt yoluyla vücuda geçen gaz veya diğer zehirleyici maddelerle
  çalışan işyerleri, c
  Doğrudan doğruya yüksek hararete maruz bulunarak çalışılan işyerleri, d)
  Fazla ve devamlı adali gayret sarf edilerek iş yapılan işyerleri, e)
  Tabii ışığın hiç olmadığı ve münhasıran suni ışık altında çalışılan
  işyerleri, f)
  Günlük mesainin yarıdan fazlası saat 20.00'den sonra çalışılarak yapılan
  işyerleri. 90
  gün III-
  (Ek: 20/6/1987-3395/13 Md.) Azotlu gübre ve şeker sanayiinde, fabrika,
  atölye, havuz ve depolarda, trafo binalarında çalışanlar. Denizde 1.
  Çelik, demir ve turç döküm, 2.
  Zehirli, boğucu, yakıcı, öldürücü ve patlayıcı gaz, asit, boya işyerleriyle
  gaz maskesi ile çalışmayı gerektiren işlerde, 3.
  Patlayıca maddeler yapılmasında, 4.
  Kaynak işlerinda çalışanlarda. 90
  gün 90
  gün Kesirlerin hesaplanmasında tam yıl 360 gün olarak alınır. Fiilen
çalışılmış güne eklenecek itibari hizmet günü sayısının bulunmasında (Çalışılan
gün sayısı x 0.25) formülü uygulanır." B- DAYANILAN ANAYASA KURALLARI : 1. "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2. "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasf düşünce,
felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun
önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik
ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME : Başvuru dosyasının geri çevrilmesine ilişkin 3.11.1988 günlü karar
gereği yerine getirilerek eksiklik giderildikten sonra, Anayasa Mahkemesi
İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mahmut C. CUHRUK, Yekta Güngör ÖZDEN, Necdet
DARICIOĞLU, Muammer TURAN, Mehmet ÇINARLI, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, Mehmet
Şerif ATALAY, İhsan PEKEL, Ahmet N. SEZER ve Erol CANSEL'in katılmalarıyla
16.12.1988 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine, sınırlama sorununun esasla
birlikte düşünülmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ : İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri. Anayasaya
aykırılığı öne sürülen Yasa hükmü ile itirazın dayanağını oluşturan Anayasa
kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve tüm yasama belgeleri ve konuya ilişkin
öteki metinler okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : A- İNCELEMENİN SINIRLANDIRILMASI : 16.12.1988 günlü ilk inceleme kararına uyularak önce sınırlama
sorunu üzerinde durulmuştur. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasanın 28. maddelerine göre,
mahkemelerin bir yasa kuralı hakkında itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne
başvurma yetkileri o kuralın davada uygulanması koşuluna bağlıdır. Davacı, 22.3.1988 günlü dava dilekçesinde; Milli Savunma
Bakanlığı'na bağlı 1011. Ordonat Ana Tamir Fabrikası Akü Bölümünde işçi olması
ve işyerinde "zehirli, boğucu, yakıcı, öldürücü ve patlayıcı gaz, asit,
boya işleriyle gaz maskesi ile" çalışılmasının zorunlu bulunması
karşısında "Hizmetin geçtiği yer"in niteliği nazara alınarak
"itibari hizmet süresi"nden yararlandırılması gerektiğini
istemektedir. Davacı vekilinin itiraz dilekçesi ve bu dilekçe esas alınarak
Mahkemece verilen ara kararları ile inceleme konusu Ek 5. Maddenin
"Sigortalılar" başlığı altındaki birinci sütununda yer alan II., III.
ve IV. bentlerindeki işkollarını belirleyen ibarelerin iptali istenmişse de
bakılmakta olan davada, anılan Maddenin 3395 sayılı Yasa ile eklenen IV.
bendinin "Sigortalılar" başlığı altındaki birinci sütununda yer alan
hükmün, "Hizmetin geçtiği yer" başlıklı ikinci sütunun (2) bölümünde
belirtilen işyerlerinde çalışanlar yönünden uygulanması, söz konusu olup.
Maddenin diğer bentlerinde yer alan hükümlerin bu davada uygulanma olanağı
bulunmamaktadır. Bu nedenlerle işin esasına ilişkin incelemenin, belirlenen
biçimde 506 sayıl. Sosyal Sigortalar Kanunu'nun Ek 5. Maddesi'ne 20.6.1987
günlü, 3395 sayılı. Yasa'yla eklenen IV. bendin "Sigortalılar"
başlığı altındaki birinci sütununda yer alan hükümle sınırlı olarak ve
"Hizmetin geçtiği yer" başlıklı ikinci sütunun (2) sırasında
belirtilen işyerlerinde çalışanlar yönünden yapılması gerekmektedir. Muammer TURAN, Mehmet ÇINARLI, Servet TÜZÜN ve Mustafa ŞAHİN bu
görüşe katılmamışlardır. B- GENEL OLARAK "İTİBARİ HİZMET SÜRESİ", "İŞÇİ
SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ" KAVRAMLARI : İtiraz yoluna başvurulmasına neden olan dava, 506 sayılı Sosyal
Sigortalar Kanunu'nda yer alan "itibari hizmet süresi" kavramına
ilişkindir. Sosyal güvenlik sistemlerinde "itibari hizmet süresi"
veya "fiili hizmet zammı" gibi kavramlara yer verilmiştir. Bu tür bir uygulamayla, ağır, yıpratıcı ve tehlikeli işlerde
çalışanların sigortalılık sürelerine fazladan belirli bir süre "farazi
sigortalılık süresi" olarak eklenmekte, bu suretle, daha erken emekliliğe
hak kazanmaları veya malullük, ölüm sigortalarında kendilerine benzerlerine
göre daha avantajlı bir durum sağlanmaktadır. Burada, var olmayan fakat varsayılan bir sigortalılık süresi söz
konusudur ve sigortalının eylemli çalışması artırımlı olarak işlem görmektedir.
Bu anlamda "İtibari hizmet süresi" ilgili olduğu yasaya özgüdür ve
düzenlediği alanla sınırlıdır. İtibari hizmet gerçekten "fiili" bir
iş olmadığı halde, öyle sayılan "saymaca" bir hizmettir. İnsanlar yaşam boyu çeşitli tehlikelerle karşı karşıyadır. Mal
varlığı yanında canları da çeşitli risklerin etkisi altındadır. Burada mesleğin
sürekliliği yanında doğurduğu gerilim nedeniyle fiziki ve ruhi çöküntülere
uğraması olası bir kesime varsaydı "farazi" çalışma süresi
tanınmaktadır. İtibari hizmet süresinden yararlanmak için, Yasa'nın öngördüğü
biçimde iş kolu ve işyeri koşullarının birlikte gerçekleşmesi zorunluluğu
vardır. İşyeri, bir görevin yapıldığı, işçinin iş sözleşmesine göre
çalıştığı yerdir. Sosyal Sigortalar açısından işyeri, işin yapıldığı ve
yürütüldüğü asıl işyeri ve ona bağlı yerlerle eklentileri ve araçlardan oluşan
organize bir bütündür. Yasakoyucu kimi ağır, tehlikeli ve yıpratıcı işlerde çalışan
sigortalıların, sigortalılık sürelerine farazi sigortalılık süreleri
eklenmesini uygun görürken, işçi sağlığı ve iş güvenliği açısından günün
koşullarına göre gerekli önlemleri almaya da önem vermiştir. Çalışma koşullarının düzeltilmesi, iş kazalarının ve meslek
hastalıklarının önlenmesi, işyerinde iş-insan ilişkilerinin düzenlenmesi,
çalışanların ihtiyaçlarının karşılanıp yaptığı işe uyumun sağlanması için
gösterilen çabalar iş sağlığı ve iş güvenliği kavramının önemli öğeleridir. İnsan ve iş arasındaki ilişkilerin bilimsel olarak
nitelendirildiği, endüstriyel ortamın yarattığı çevre faktörleri ile doğal
ortam koşulları karşısında insanın korunmasını amaçlayan işbilim
"ergonomi" denilen bir bilim dalı doğmuştur ve gelişmektedir. İşyerinde çalışanların, işin yapılmasıyla ilgili olarak ortaya
çıkan tehlikelerden bedensel ve ruhsal olarak zarar görmemesi için alınması
gerekli hukuki, teknik ve tıbbi önlemleri sağlamaya yönelik sistemli
çalışmalara "işgüvenliği" denir. Yukarıdaki tanımdan anlaşılacağı gibi "işin yapılması ile
ilgili olarak ortaya çıkacak tehlikeler" teknolojinin getirdiği
tehlikelerdir. Bu tehlikelere karşı korunmak iş güvenliğinin temel amacıdır. Bir işi düzenleme süresinde çalışanlarla ilgili olarak ortaya
çıkabilecek risklerden ve çalışanların sağlığını olumsuz yönde etkileyebilecek
konulardan sakınmak amacıyla yapılan çalışmaların tümü iş güvenliğinin
kapsamındadır. Sosyal güvenlik sistemimizde, özellikle Sosyal Sigortalar Yasası
ile Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Yasası'nda bu tür uygulamaları amaçlayan
hükümler bulunmaktadır. Örneğin, Sosyal Sigortalar Yasası'nın 60/E maddesi;
maden işyerlerinin yer altı işlerinde en az 1800 gün çalışmış bulunan
sigortalıların, bu işlerdeki prim ödeme gün sayıları toplamının dörtte bir
oranında artırılacağını öngörmüştür. "İtibari hizmet süresi" kavramı. Sosyal Sigortalar
Yasası'na 11.8.1977 günlü, 2098 sayılı Yasa'yla girmiştir. Sözü edilen Yasa'ya
göre; basın mesleğinde çalışan sigortalılarla basım ve gazetecilik işyerlerinde
1475 sayılı Yasa hükümlerine göre çalışan bir kısım sigortalıların, yine Yasada
öngörülen işyerlerinde çalışmaları koşuluyla yıllık çalışma sürelerine belli
bir süre eklenmesi kabul edilmektedir. "İtibari hizmet süresi"ne ilişkin ilk uygulamalardan
birisi de 26.1.1939 tarihli, 3575 sayılı "Askeri Fabrikalar Tekaüt ve
Muavenet Sandığı Hakkında Kanun"un 19. maddesinde yer almıştır. Çelik,
demir, pirinç dökümhanelerinde döküm işlerinde ve haddehanelerde ve zehirli ve
boğucu gaz kısmında, asit fabrikalarındaki asit işlerinde barut ve patlayıcı
madde ve bomba fabrikalarmdaki patlayıcı madde işlerinde ve uçak fabrikalarında
emayit işlerinde ve gemilerde kazanların içlerinin temizliği gibi ağır ve hayat
yıpratıcı hizmetlerde çalışanların bu hizmetlerde geçen sürelerinin birbuçuk
misli hesap edilmesi esası kabul edilmiştir. Emekli Sandığı'na bağlı çalışanlar yönünden "itibari hizmet
süresi"ne ilişkin düzenleme Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Yasası'nda
yapılmıştır. Yasa'mn 32. maddesinde gösterildiği üzere, Cumhuriyet Ordusu
kadrolarında, muvazzaf, yedek ve gedikli subaylarla askerf memur ve gedikli
erbaşların; emniyet ve polis mesleğinde polis, komiser yardımcısı, komiser,
başkomiser, emniyet amiri ve yasanın öngördüğü diğer emniyet mensuplarının,
lokomotif üzerinde çalışan lokomotif makinist ve ateşçilerinin ve Yasa'da
belirlenen öteki iştirakçilerin yıllık hizmetlerine belli sürelerin eklenmesi
kabul edilmektedir. Eklenen bu süreler Yasa'nın 33. maddesinde gösterildiği
üzere "Fiili hizmet müddeti zamları" olarak anılmıştır. Sözü edilen
Yasa, "itibari hizmet süresi" kavramına da yer vermiş, 36. maddesinde
bu durum belirlenmiştir. Sosyal Güvenlik Yasalarında; "itibari hizmet süresi"
veya "fiili hizmet zammı" gibi kavramlara yer verilmesinin nedeni,
kimi sigortalı veya iştirakçilerin çalıştıkları iş kolları ve işyerlerinin
insan sağlığına olumsuz etkileri ve bu kimselerin emsallerine göre daha kısa
yaşama riskine sahip olmalarıdır. Nitekim 2098 sayılı Yasa gerekçesinde bu
görüşlere ayrıntılı biçimde yer verilmektedir. İş sağlığı ve iş güvenliğine ilişkin düzenlemeler ayrıca ve genel
olarak 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 1475 sayılı İş Yasası, 1580
sayılı Belediye Yasası, 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Yasası, 3194 sayılı İmar
Yasası, 854 sayılı Deniz İş Yasası ile bu Yasaların çeşitli hükümlerine göre
çıkarılmış tüzük ve yönetmelikler ile yapılmıştır. C- İTİRAZ KONUSU YASA KURALININ GETİRDİĞİ DÜZENLEME VE AMAÇ: Yukarıda sözü edilen 2098 sayılı Yasa, "İtibari hizmet
süresi"nden yararlananların kapsamını dar tutmuştur. Buna göre, basım ve
gazetecilik işyerlerinde 1175 sayılı Yasa ve değişikliklerine göre çalışan
sigortalılardan operatör, mürettip, rotatifçi, roto ofsetçi, klişeci, tiftrukçu
ve yardımcıları Yasanın getirdiği imkindan yararlanmaktaydılar. Bu tür saymacı bir sistemin, başka unvan altında çalışan diğer
sigortalıları, "itibari hizmet süresi" hakkından yoksun bırakması
karşısında, sistemin genişletilmesi amaçlanmış, sonuçta ağır ve yıpratıcı
işlerde fiziksel, ruhsal ve fizyolojik yönlerden insan sağlığını olumsuz yönden
etkileyen koşullar altında çalışan bir kısım sigortalıların dahi sözü edilen
haktan yararlanmaları kabul edilmiştir. İşte, itiraz konusu 20.6.1987 günlü,
3395 sayılı Yasa'nın 13. maddesinde yer alan bir kısım ibare ve hükümler bu
amaçla getirilmiştir. Yeni düzenlemeyle; basım ve gazetecilik işyerlerinde çalışanların
ayrı ayrı sayılmaları ve gösterilmeleri sisteminden vazgeçilmiş, bu iş kolunda
çalışan tüm sigortalılar sistemden yararlandırılmışlardır. Ayrıca, madde
metnine III ve IV numaralı bentler eklenerek gemi adamlarıyla azotlu gübre ve
şeker sanayiinde çalışanlar yönünden de aynı olanak tanınmıştır. Kısaca; 2098 sayılı Yasa'nın Sosyal Sigortalar Yasası'na bağlı
çalışanlar yönünden kabul ettiği "itibari hizmet süresi" kavramının
kapsamı genişletilmiştir. D- İTİBARİ HİZMET SÜRESİNDEN YARARLANMA KOŞULLARI : Yasa'ya göre, itibari hizmet süresinden yararlanabilmek için kimi
koşulların birlikte gerçekleşmesi zorunludur. Bu koşullar şöylece
belirtilebilir: a- İlk koşul, "sigortalı sayılma" yönüyle ilgilidir.
"İtibari hizmet süresi"nden yararlanacak kimse 2098 sayılı Yasa'nın
yürürlük tarihi olan 1.9.1977 tarihinde ve bu tarihten sonra
"sigortalı" niteliğini taşımalıdır. Sigortalı sayılmayacak olanlar ya
da sigortalı iken anılan tarihten önce bu niteliğini yitirmiş bulunan kimseler
"itibari hizmet sürelerinden yararlanamayacaklardır. b- İkinci koşul, "itibari hizmet süreleri"nin ekleneceği
gerçek sigortalılık süresinin niteliğine ilişkindir. Bir hizmet süresine itibari hizmet süresi eklenebilmesi, o
hizmetin. Yasa kuralının ve maddesinin içerdiği çizelgenin
"Sigortalılar" ve "Hizmetin geçtiği yer" başlıklı
sütunlarında nitelikleri sayılı ve sınırlı bir biçimde belli edilmiş
hizmetlerden bulunmasına bağlıdır.Esas Sayısı : 1988/53 c- Üçüncü koşul, anılan sigortalılık süresinin alt sınırına
ilişkindir. Bu taban, Yasa'da, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına bağlı
3600 çalışma günü olarak öngörülmüştür. Bu koşulların gerçekleşmesi durumunda her tam yıl için 90 günlük
bir süre "itibari hizmet süresi" olarak eklenmektedir. Görüldüğü üzere, itibari hizmet süresinden yararlanmak için,
Yasa'nın öngördüğü biçimde iş kolu ve işyeri koşullarının birlikte
gerçekleşmesi zorunluluğu vardır. E- ANAYASA'YA UYGUNLUK DENETİMİ : İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, bakmakta olduğu davada, davacı
vekilinin Anayasa'ya aykırılık konusundaki savının ciddi olduğu kanısına
vararak Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. Davacı vekili, Anayasa'ya aykırılık savının gerekçelerini şu
noktalarda toplamaktadır: Müvekkilinin, Milli Savunma Bakanlığı'na bağlı
işyerinde çalıştığını, bu işyerinin, niteliği ve koşulları bakımından itiraz
konusu kuralda öngörülen ve itibari hizmet süresinden yararlanma olanağı veren
işyerlerinden farklı olamadığını, ancak, Milli Savunma Bakanlığı'na bağlı
işyerlerinde çalışan sigortalıların itiraz konusu madde kapsamında yer
almamaları nedeniyle bu maddeyle tanınan olanaktan yararlanamadıklarını, itiraz
konusu kural uyarınca; "itibari hizmet süresi"nden yararlanabilmek
için iki ayrı koşulun birlikte gerçekleşmesinin gerektiğini, buna göre, madde
kapsamında açıkça gösterilen ve sayılan sigortalılardan olmak yanında, görülen
işin de madde metninde belirtilen işyerinde yapılması gerektiğini, başka bir
anlatımla, hem işkolu hem de işyeri koşulunun birlikte gerçekleşmesinin zorunlu
olduğunu, bu durumun ise, davacı gibi işyeri koşulu uymasına karşın, madde
metninde belirtilmeyen işkollarında çalışan sigortalılar aleyhine bir durum
yarattığını ve bunların itibari hizmet süresinden yararlanamadıklarını,
böylece, aynı tür işi görenler arasında eşitsizlik yaratıldığını, oysa, itiraz
konusu madde düzenlemesinde öngörülen ve itibari hizmet süresinden
yararlanabilmek için iki koşulu birlikte arayan sistem yerine, sadece işyeri
koşulunu zorunlu kılan sistemin kabulü durumunda, bu eşitsizliğin ortadan
kalkacağını, müvekkili davacı sigortalı gibi aynı durumda olanların belirtilen
haktan yararlanma olanağının doğacağını, bunun için de Anayasa Mahkemesi'nin
itiraz konusu kuralda yer alan ve iş kolunu veya "Sigortalılar"ı
gösteren ibareleri iptal etmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Davacı vekili, açıkça, itiraz konusu kuralın kapsamının
genişletilmesini ve bunun sonucu olarak, müvekkilinin, "itibari hizmet
süresi" hakkından yararlanmasını amaçlamaktadır. Davacı vekili ve aynı
görüşü paylaşan Mahkeme; itiraz konusu kuralın getirdiği düzenlemeden
yararlananların, salt bu durumlarının, Anayasa'ya ve sosyal güvenlik sistemine
aykırılık yarattığını ileri sürmemişler, sadece itiraz konusu madde kapsamının
dar tutulması ve maddenin kabul ettiği sistem sonucu Milli Savunma Bakanlığı
diğer iş kollarının madde içerisinde yer almamasının yasa önünde eşitlik
ilkesine aykırı olduğu savında bulunmuşlardır. Anayasa Mahkemesi'nin daha önceki kararlarında da açıklandığı
gibi, bir yasa hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğunun kabul edilebilmesi için, bu
hükmün Anayasa'nın koyduğu esaslara aykırı bir kural içermesi gerekir. Anayasa;
itiraz konusu maddede sözü edilen sigortalıların, "itibari hizmet
süresi"nden yararlanmalarını engelleyen bir kurala yer vermemiştir.
Aksine, Anayasa'nın öngördüğü "Sosyal Devlet" ilkesi ve bu ilkenin
içerisinde yer alan "Sosyal Güvenlik" kavramı, itibari hizmet
türünden kurumların kabulünü zorunlu kılmaktadır. "İtibari hizmet süresi" kavramının yasalarda kabul
edilmesini açıklayan yasa gerekçelerinde de gösterildiği üzere; beden
yıpratıcı, çalışma gücünü ve yaşam süresini azaltıcı işyerlerinde, çeşitli
tehlikelere açık olarak çalışanlar için, itibari hizmet ve fiili hizmet zammı
gibi uygulamalara sosyal güvenlik sistemlerinde yer verilmektedir. İtiraz konusu kuralda yer alan sigortalılardan; azotlu gübre ve
şeker sanayiinde, fabrika, atölye , havuz ve depolarda, trafo binalarında
çalışanların Yasakoyucunun kabul ettiği biçimde, fiziksel, ruhsal ve fizyolojik
bakımlardan insan sağlığını olumsuz yönde etkileyen ağır ve yıpratıcı koşullar
altında çalıştıkları ve dolayısıyla "itibari hizmet süresi" hakkından
yararlandırılmalarının zorunlu olduğu kuşkusuzdur. Anılan bent hükümlerinde, Milli Savunma Bakanlığı'na bağlı
işyerlerinde çalışan sigortalıların yer almaması, belli sigortalılara hak
tanıyan ve özü bakımından Anayasa'ya aykırı bulunmayan hükmün iptalini
gerektirmez. Kaldıki, diğer sigortalıların, bu haktan yararlanmaları
doğrultusunda her zaman yeni düzenlemeler yapılabilir. Anayasa Mahkemesinden, ancak Anayasa'ya aykırı olan bir yasa
hükmünün uygulama alanından kaldırılmasın, sağlamak için iptal karar,
istenebileceğine, özde Anayasa'ya aykırı düşmeyen bir kuralın uygulama alanının
genişletilmesi amacıyla iptal edilemeyeceğine göre; bir kısım sigortalılara hak
tanıyan itiraz konusu hükmün, iptal kararıyla kaldırılarak değil, öteki
kesimlere de aynı hakkı tanıyan tamamlayıcı yasama işlemleriyle düzeltilmesi,
düzenleme eksikliklerinin bu yöntemle giderilmesi Anayasa'ya uygun ve tutarlı
bir tasarruf olacaktır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu hüküm Anayasa'ya aykırı
görülmemiştir. İtirazın reddi gerekir. Yekta Güngör ÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOCLU ve Servet TÜZÜN bu görüşe
katılmamışlardır. VI- SONUÇ : A- İşin esasına ilişkin incelemenin; 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanunu'nun Ek 5. Maddesine 20.6.1987 günlü, 3395 sayılı Yasayla eklenen IV.
bendinin "Sigortalılar" başlığı altındaki birinci sütununda yer alan
hükümle sınırlı olarak ve "Hizmetin geçtiği yer" başlıklı ikinci
sütunun (2) sırasında belirtilen işyerlerinde çalışanlar yönünden yapılmasına
Muammer TURAN, Mehmet ÇINARLI, Servet TÜZÜN ve Mustafa ŞAHİN'in "Esas
incelemenin yalnız IV. bendin birinci sütunundaki Azotlu gübre ve şeker
sanayiinde, fabrika atölye, havuz ve depolarda, trafo binalarında çalışanlar
cümlesiyle sınırlı olması gerektiği" yolundaki karşıoyları ve
oyçokluğuyla, B- Ek 5. Maddenin sınırlama kararı uyarınca incelenen IV. bendinin
"Sigortalılar" başlıklı birinci sütunundaki hükmün Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU ve
Servet TÜZÜN'ün karşıoyları ve oyçokluğuyla, 2.5.1989 gününde karar verildi. Başkan Mahmut
  C. CUHRUK Başkanvekili Yekta
  Güngör ÖZDEN Üye Necdet
  DARICIOĞLU Üye Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye Muammer
  TURAN Üye Mahmet
  ÇINARLI Üye Servet
  TÜZÜN Üye Mustafa
  ŞAHİN Üye Selçik
  TÜZÜN Üye Ahmet
  N. SEZER Üye Erol
  CANSEL KARŞIOY
YAZISI Yer ve zaman almaktan kaçınarak, aynı konuda Anayasa Mahkemesi'nin
2.5.1989 günlü, Esas 1989/51, Karar 1989/18 sayılı kararına ilişkin
karşıoyumuzun gerekçesini şimdiki karar için de yineliyoruz. Başkanvekili Yekta
  Güngör ÖZDEN Üye Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye Servet
  TÜZÜN