ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/94 Karar Sayısı : 2014/160 Karar Günü : 22.10.2014 R.G. Tarih-Sayı :
4.3.2015-29285 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi İkinci 
Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 11.1.2011 günlü, 6098
sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 55. maddesinin; Birinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan "Kısmen
veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile." ibaresinin, 2- İkinci fıkrasının, Anayasa'nın 2., 10., 40., 125., 129., 141., 155. ve 157.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi istemidir. I- OLAY Davacının, askerlik hizmetini yapmakta iken geçirdiği kaza sonucu
uğradığı zararların tazmini istemiyle açtığı maddi ve manevi tazminat
davasında, itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları Kanun'un itiraz konusu kuralları da içeren 55. maddesi şöyledir: "c. Belirlenmesi Madde 55- Destekten yoksun kalma
zararları ile bedensel zararlar, bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku
ilkelerine göre hesaplanır. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal
güvenlik ödemeleri ile Hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak
hakkaniyet düşüncesi ile artırılamaz veya azaltılamaz. Bu Kanun hükümleri, her türlü idari eylem ve
işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol açtığı vücut
bütünlüğünün kısmen veya tamamen yitirilmesine ya da kişinin ölümüne bağlı
zararlara ilişkin istem ve davalarda da uygulanır. " B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 40., 125., 129., 141.,
155. ve 157. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,
Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin
YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,
Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ın
katılımlarıyla 14.5.2014 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle
on yıllık süre sorunu görüşülmüştür. Anayasa'nın " Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde
ileri sürülmesi " başlıklı 152. maddesinin son fıkrasında, " Anayasa
Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetede
yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya
aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz. "; 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un " Başvuruya
engel durumlar " başlıklı 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında ise
" Mahkemenin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede
yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya
aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz. " hükümlerine yer
verilmiştir. Kanun'un 55. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer
alan ve itiraz konusu kural olan " Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen
sosyal güvenlik ödemeleri ile. " ibaresine yönelik iptal başvurusu,
Anayasa Mahkemesinin 28.11.2013 günlü, E.2013/74, K.2013/143 sayılı kararıyla
esastan reddedilmiş ve karar 9.5.2014 günlü, 28995 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanmıştır. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, ret kararının Resmî Gazete'de
yayımlandığı tarihten önce, 30.4.2014 tarihinde itiraz başvurusunda bulunmuş
ise de ilk inceleme aşamasında, Anayasa Mahkemesinin aynı konu hakkında işin
esasına girerek verdiği yukarıda belirtilen ret kararının 9.5.2014
tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanması nedeniyle bu tarihten
itibaren geçmesi gereken on yıllık süre henüz dolmamıştır. Açıklanan nedenlerle, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 55.
maddesinin; A- Birinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan " Kısmen
veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile. "
ibaresinin, Anayasa'nın 152. maddesinin son fıkrası ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 41. maddesinin
(1) numaralı fıkrası gereğince REDDİNE, B- İkinci fıkrasının ESASININ İNCELENMESİNE, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafından hazırlanan
işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa
kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru
kararında, itiraz konusu kuralın; idarenin tazminat sorumluluğunu daralttığı,
idari eylem ve işlemlerden kaynaklanan ölüme ve vücut sakatlığına bağlı
zararların tazmini istemiyle açılan davalarda idari yargı mercilerini asliye
hukuk mahkemesine dönüştürdüğü, yargılamanın bütünlüğünü bozduğu, eşitsizliğe
sebebiyet verdiği, yargılamanın uzamasına neden olduğu, resmi görevliler
tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğranılan zararın Devletçe tazmin
edileceğine ve kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri
kusurlardan doğan tazminat davalarının, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ancak
idare aleyhine açılabileceğini öngören anayasal ilkelerle bağdaşmadığı
belirtilerek, Anayasa'nın 2., 10., 40., 125., 129., 141., 155. ve 157.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralda, idari eylem ve işlemler ile idarenin
sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol açtığı vücut bütünlüğünün kısmen veya
tamamen yitirilmesine ya da kişinin ölümüne bağlı zararlara ilişkin istem ve
davalarda Borçlar Kanunu hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmektedir. Anayasa'nın
2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil
bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı
denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde kanunların kamu yararı
gözetilerek çıkarılması zorunludur. Kanun koyucu, Anayasa'ya ve hukukun genel
ilkelerine aykırı olmamak kaydıyla her türlü düzenlemeyi yapma konusunda takdir
yetkisine sahiptir. Anayasa'nın
125. maddesinin birinci fıkrasında, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine
karşı yargı yolunun açık olduğu; son fıkrasında da, idarenin kendi eylem ve
işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğu hüküm altına alınmıştır. Anayasa'da
idarenin sorumluluğuna ilişkin temel ilkeler belirlenmesine karşın,
sorumluluğun esasları ile zararın ne şekilde tespit edileceğine ilişkin bir
düzenleme bulunmamaktadır. 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan
Zararların Karşılanması Hakkında Kanun'da olduğu gibi somut bazı zararlarla
sınırlı olarak idarenin sorumluluğunu düzenleyen kanunlar bulunmakta ise de
idari eylem ve işlemlerden kaynaklanan zararların tazminiyle ilgili esasları
düzenleyen genel bir kanun mevcut değildir. Bu nedenle idarenin eylem ve
işlemlerinden doğan sorumluluğunun kapsamı ile bu eylem ve işlemlerden
kaynaklanan zararın belirlenmesinde gözetilecek esaslar yargı içtihatlarıyla
şekillenmiştir. İdari
yargıda içtihatlarla oluşturulan hizmet kusuru ve kusursuz sorumluluk ilkeleri
ile kişilerin idare karşısında korunma kapsamı özel hukuka nazaran daha geniş
tutulmuştur. Bu çerçevede, idare hukukunda, idarenin hiçbir kusuru olmasa da
sosyal risk ve fedakârlığın denkleştirilmesi gibi kusursuz sorumluluğa ilişkin
kavramlara dayanılarak kişilerin uğradığı zararların tazmin edilebilmesi mümkün
kılınmıştır. Özel hukuk alanındaki kusursuz sorumluluk hâlleri ise Kanun'da
sayılan belirli konular için düzenlenmiş olup sınırlıdır. Kanun'un 55. maddesinin birinci
fıkrasında, destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararların, bu Kanun
hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanacağı, kısmen veya
tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan
ödemelerin, bu tür zararların belirlenmesinde gözetilemeyeceği; zarar veya
tazminattan indirilemeyeceği, hesaplanan tazminatın, miktar esas alınarak
hakkaniyet düşüncesi ile artırılamayacağı veya azaltılamayacağı belirtildikten
sonra, itiraz konusu ikinci fıkrasında, idari eylem ve işlemlerden veya idarenin
sorumlu olduğu diğer sebeplerden kaynaklanan ölüme ve vücut sakatlığına bağlı
zararlara ilişkin istem ve davalarda da Borçlar Kanunu hükümlerinin
uygulanacağı kural altına alınmıştır. Maddenin gerekçesinde, ölüme
ve vücut sakatlığına bağlı zararların Anayasa'da teminat altına alınan temel
haklarla ilişkisi nedeniyle Kanun'da ayrı hükümler hâlinde düzenlendiği,
kuralla, ölüme ve vücut sakatlığına bağlı zararların belirlenmesinde yargı
kolları arasında ortaya çıkan farklı uygulamaları yeknesaklaştırıcı hükümler
öngörüldüğü, bu çerçevede, vücut bütünlüğünün bozulmasına veya
ölüme bağlı zararların idarenin sorumluluk sebeplerinden doğmuş olması hâlinde
dahi bu Kanun hükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir. İtiraz konusu kural, Kanun'un ölüm ve bedensel zararlara ilişkin
tazminatın nasıl hesaplanacağını düzenleyen 55. maddesinde yer almaktadır.
Kuralla, ölüme ve vücut sakatlığına bağlı zararların belirlenmesinde yargı
kolları arasında ortaya çıkan farklı uygulamaların önüne geçilmesinin
amaçlandığı dikkate alındığında, Borçlar Kanunu'na yapılan atfın sadece zarar
miktarının belirlenmesine ilişkin hükümlerle sınırlı olduğu sonucuna
ulaşılmaktadır. Kuralın, idarenin sorumluluk esasları yönünden de Borçlar Kanunu
hükümlerinin uygulanmasını zorunlu kılması söz konusu değildir. Buna göre,
idari eylem ve işlemlerden kaynaklanan ölüme ve vücut sakatlığına bağlı
zararlardan dolayı idarenin sorumluluğu, itiraz konusu kuralın yürürlüğe
girmesinden önce olduğu gibi yargı içtihatlarıyla oluşturulan kusur ve kusursuz
sorumluluk ilkelerine göre belirlenecek, uğranılan zararın miktarı ise itiraz
konusu kural uyarınca Borçlar Kanunu hükümlerine göre hesaplanacaktır.
Dolayısıyla, itiraz konusu
kuralın idarenin sorumluluğunu Borçlar Kanunu'nda sayılan kusur ve
kusursuz sorumluluk sebepleriyle sınırladığı söylenemez. Bu itibarla, ölüme ve vücut sakatlığına bağlı zararların tazmini
istemiyle adli, idari ve askeri yargıda açılacak davalarda zararın hesaplanması
hususunda yeknesaklık sağlamak için kamu yararı amacıyla idari eylem ve
işlemlerden veya idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerden kaynaklanan
zararların tazmini istemiyle açılan davalarda da zararın Borçlar Kanunu
hükümlerine göre belirleneceğinin öngörülmesi kanun koyucunun takdir yetkisi
kapsamında olup kuralda, Anayasa'nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti
ilkesi ile idarenin eylem ve işlemlerinden doğan tazminat sorumluluğunu
düzenleyen 125. maddesiyle çelişen bir yön bulunmamaktadır. Ayrıca, idarenin eylem veya işlemleri nedeniyle meydana gelen
ölüme ve vücut sakatlığına bağlı zararlar ile aynı eylem veya işlem nedeniyle
meydana gelen diğer zararların tazmini istemiyle açılan davalar aynı yargı
merciinde görüleceği için itiraz konusu kuralla yargılamanın bütünlüğü de
bozulmamaktadır. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen " kanun önünde eşitlik "
ilkesi, hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli
değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda
bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak,
ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda
bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında
eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden
aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler,
kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. İdari eylem ve işlemlerden veya idarenin sorumlu olduğu diğer
sebeplerden kaynaklanan ölüme ve vücut sakatlığına bağlı zararların tazmini
istemiyle açılan davalarda, idarenin sorumlu olduğu diğer zararlara göre farklı
kurallar öngörülmesi, bu zararların mahiyetinden kaynaklanmaktadır. Ölüme ve
vücut sakatlığına bağlı zararlar ile diğer zararların belirlenmesinde göz
önünde bulundurulacak unsurlar farklıdır. Bu nedenle, kanun koyucunun
ölüme ve vücut sakatlığına bağlı zararların kendine özgü farklılıklarını
gözeterek, idari eylem ve işlemlerden veya idarenin sorumlu olduğu diğer
sebeplerden kaynaklanan ölüme ve vücut sakatlığına bağlı zararların tazmini
istemiyle açılan davalar için farklı hukuki düzenlemeler öngörmesinde eşitlik
ilkesine aykırı bir yön bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz
konusu kural Anayasa'nın 2., 10. ve 125. maddelerine aykırı değildir. İptal
isteminin reddi gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 40., 129., 141., 155. ve 157. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 11.1.2011 günlü, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 55.
maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
22.10.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN