ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2023/24 Karar Sayısı : 2023/91 Karar Tarihi : 4/5/2023 R.G.Tarih-Sayı :
19/7/2023-32253 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 31/1/2018
tarihli ve 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 8. maddesinin (4) numaralı
fıkrasının (b) bendinin (5) numaralı alt bendinin Anayasa’nın 13. ve 26.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Davacının
görev dışında amir ya da üstünün eylem veya işlemlerini olumsuz yönde,
eleştirici nitelikte beyanlarda bulunduğu gerekçesiyle altı ay kısa süreli
durdurma cezası ile cezalandırılmasına yönelik işlemin iptali talebiyle açılan davada
itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN
KANUN HÜKMÜ Kanun’un 8. maddesinin itiraz konusu kuralın da yer
aldığı (4) numaralı fıkrası şöyledir: “(4) Kısa süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller
şunlardır: а) Dört ay kısa süreli durdurma cezasını gerektiren
fiiller; 1) Amir ve memurlara görevle ilgili olarak yalan
söylemek. 2) Denetim görevini yerine getirmemek. 3) İzinsiz ya da kurumca kabul edilebilir özrü olmaksızın
kesintisiz olarak üç günden fazla ve beş güne kadar (beşinci gün dahil) göreve
gelmemek. 4) Amirlerini, üstlerini, aynı rütbedeki arkadaşlarını,
astlarını veya diğer mesai arkadaşlarını haksız yere şikâyet etmek. 5) Astlarını, aynı rütbedeki arkadaşlarını ve diğer mesai
arkadaşlarını dövme girişiminde bulunmak. 6) Toplu olarak sözlü veya yazılı şikâyette bulunmak. 7) Görev sırasında amir veya üstlerine saygısız
davranmak. 8) Bu Kanunda ayrıca disiplinsizlik olarak tanımlanmamış
olmak kaydıyla astları veya mesai arkadaşlarına yönelik olarak sürekli ve
sistemli her türlü baskı ve taciz uygulamak. b) Altı ay kısa süreli durdurma cezasını gerektiren
fiiller; 1) Doğrudan veya aracı eliyle astlarından ya da iş
sahiplerinden hediye veya borç almak. 2) Kabul edilebilir mücbir sebepler haricinde borçlanıp
ödememeyi alışkanlık haline getirmek. 3) Görevde kullanılan telsiz haberleşme araçlarıyla
görevle ilgili olmayan veya saygısızca konuşmalar yapmak ya da anlaşılmaz
sesler çıkarmak. 4) Teslim aldığı her çeşit motorlu araç, makine, cihaz ve
teçhizatta ağır kusur veya hizmetten ayrılabilen kişisel kusurla hasara sebep
olmak. 5) Görev (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin 26/1/2022 tarihli ve
E.:2021/22; K.:2022/6 sayılı kararı ile) (…) dışında amir ya da üstlerinin
eylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştirici nitelikte söz söylemek ya da
yazı yazmak. 6) Hizmet dışında resmi sıfatının gerektirdiği saygınlığı
ve güven duygusunu sarsacak eylem ve davranışlarda bulunmak. 7) Bir görevin kendisine tevdi edildiğini öğrendikten
sonra mazeretler ileri sürmek suretiyle göreve başlamayı geciktirmek. c) On ay kısa süreli durdurma cezasını gerektiren
fiiller; 1) Amir ve üstlerine iletilmesi gereken olayları ve
bunlarla ilgili bilgileri amirlerinden ve resmen istenmesi halinde görevli ve
yetkili kuruluş ve kişilerden gizlemek. 2) Yetkili olmadığı halde basın, haber ajansları, radyo
ve televizyon kurumları veya diğer iletişim kanalları vasıtasıyla kamuoyuna
bilgi ya da demeç vermek. 3) Silahla dikkatsizlik, tedbirsizlik veya ihmal sonucu
yaralamaya sebebiyet vermek, kendisini yaralamak ya da bu fiillerin başkaları
tarafından işlenmesine neden olmak. 4) Hizmet aracıyla ağır kusuru veya hizmetten ayrılabilen
kişisel kusuruyla trafik kazası sonucu yaralamaya sebebiyet vermek. 5) (Ek:18/10/2018-7148/36 md.) Aynı rütbedeki
meslektaşları ile diğer mesai arkadaşlarını tehdit etmek,” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan
GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ,
Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 16/2/2023
tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURSUN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa
kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Anlam ve Kapsam 3. 7068 sayılı Kanun; Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma
Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeline ilişkin
disiplinsizlik hâlleri ile cezalarını, disiplin amirlerini ve kurullarını,
disiplin soruşturma usulünü ve ilgili diğer hususları düzenlemektedir. Anılan
Kanun’un 2. maddesine göre Emniyet Genel Müdürlüğü teşkilatında çalışan her
sınıftan memur, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı
teşkilatlarında görev yapan subay, astsubay, sözleşmeli subay, sözleşmeli
astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli erler ile
diğer sınıflardaki memurlar Kanun’un kapsamında yer almaktadır. 4. Kanun’un 7. maddesinin (1) numaralı fıkrasında fiilin
niteliğine göre personele verilebilecek disiplin cezaları uyarma, kınama,
aylıktan kesme, kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma, meslekten çıkarma
ve devlet memurluğundan çıkarma cezası olarak belirlenmiştir. Anılan fıkranın
(ç) bendinde kısa süreli durdurma personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin
dört, altı veya on ay süre ile durdurulması şeklinde tanımlanmıştır. 5. Kanun’un 8. maddesinin (4) numaralı fıkrasında kısa
süreli durdurma cezası ile cezalandırılacak fiiller belirtilmiş, anılan
fıkranın (b) bendinde altı ay kısa süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller
sayılmıştır. 6. Söz konusu bendin (5) numaralı alt bendinde ise görev
dışında amir ya da üstlerinin eylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştirici
nitelikte söz söyleyen ya da yazı yazan kolluk personelinin altı ay kısa süreli
durdurma cezası ile cezalandırılacağı hükme bağlanmış olup anılan alt bent
itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır. 7. Olumsuz eleştiri kavramı belirli bir
konu (fikir, kişi, olay, iş, durum gibi) hakkında yapılan muhakeme ya da
inceleme üzerine onun bir ya da daha fazla sebepten dolayı tasvip edilmediği
yönündeki kişisel değerlendirmenin belirtilmesini ifade etmektedir. Kuralla,
görev dışında amir ya da üstlerin eylem veya işlemlerine yönelik olarak sadece
olumsuz nitelikte eleştirici söz söylemek ya da yazı yazmak şeklindeki fiiller
için ceza öngörülmektedir. Dolayısıyla belirtilen hususlara ilişkin olarak
olumlu yönde eleştiri getirilmesi kural kapsamında yer almamaktadır (benzer
yöndeki değerlendirme için bkz. AYM,
E.2021/22, K.2022/6, 26/1/2022, § 10) . 8. Kuralda yer alan eylem ve işlem ibareleriyle ise kolluk hizmetinin
yürütüldüğü kurum veya birimde amir ya da üst konumunda olan, dolayısıyla
astlarına emir verme yetkisi bulunan kişinin hizmet sırasında doğrudan göreviyle ilgili olarak veya görevinden
dolayı tesis ettiği işlem ve ifa ettiği eylemler kastedilmektedir. Diğer bir
ifadeyle bu kişilerin görev ve hizmetle herhangi bir bağlantısı olmayan, özel
yaşam alanlarıyla ilgili işlem ve eylemlerine yönelik olarak gerçekleştirilen
olumsuz eleştiriler kural kapsamında disiplin cezasına konu olmamaktadır (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. AYM,
E.2021/22, K.2022/6, 26/1/2022, § 11) . B. İtirazın Gerekçesi 9. Başvuru kararında özetle; kuralın lafzına bakıldığında
görev dışında amir ya da üstlerin eylem veya işlemlerini olumsuz yönde
eleştirmenin disiplin suçunun oluşması için yeterli görüldüğü, dolayısıyla
kuralın hizmetin işleyişini müspet yönde etkileyebilecek, yapıcı nitelikteki
eleştirilerin de cezalandırılabilmesine imkân tanımak suretiyle ifade
özgürlüğüne demokratik toplum düzenin gereklerine uygun olmayan bir sınırlama
getirdiği belirtilerek Anayasa’nın 13. ve 26. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 10. İtiraz konusu kuralın yer aldığı
7068 sayılı Kanun, olağanüstü hâl kapsamında çıkarılan 2/1/2017 tarihli ve 682
sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin
Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylanması sonucu yürürlüğe girmiştir.
Bununla birlikte kural olağanüstü hâl süresiyle sınırlı bir düzenleme
öngörmediğinden kurala ilişkin incelemenin Anayasa’nın olağan dönem kuralları
yönünden öngördüğü denetim rejimine göre yapılması gerekir. 11. İtiraz konusu kuralla görev dışında amir ya da
üstlerinin eylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştirici nitelikte söz
söyleyen ya da yazı yazan kolluk personeline disiplin cezası verilmesine imkân
tanınmaktadır. 12. Anayasa Mahkemesi 26/1/2022 tarihli ve E.2021/22,
K.2022/6 sayılı kararında 7068 sayılı Kanun’un 8. maddesinin (4) numaralı
fıkrasının (5) numaralı alt bendinde yer alan ve görev içinde amir ya da
üstlerinin eylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştirici nitelikte söz
söylemek ya da yazı yazmak fiilinin disiplin suçu olarak düzenlenmesini öngören
kuralı incelemiş ve söz konusu kuralla ifade özgürlüğüne getirilen sınırlamanın
demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmadığı gerekçesiyle kuralı Anayasa’nın
13. ve 26. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir. 13. Anılan kararda toplumda
asayiş ve güvenliği sağlamakla görevli olan kolluk kuvvetlerince yürütülen
hizmetin niteliği ve hassasiyeti gereği kolluk teşkilatlarındaki görev ve
hizmet anlayışının sivil devlet memurlarına kıyasla daha katı bir disiplin ve
hiyerarşi düzeni üzerine temellendirildiği hatırlatılmış, bu itibarla kuralla
görev yaptıkları teşkilatlarda amir ya da üst konumunda olan kişilerin
yöneltilen olumsuz eleştirilerden kaynaklı olarak görevle ilgili
tasarruflarının hukukiliği ya da yerindeliği üzerine oluşabilecek şüphe veya
olumsuz algıların önüne geçilerek maiyetlerinde bulunan personel üzerindeki
otoritelerinin zayıflamasının ve bu suretle kurum düzeninin bozulmasının
engellenmesinin amaçlandığı, dolayısıyla kuralın kamu düzeninin korunması ve
sağlanmasına yönelik meşru bir amacının bulunduğu belirtilmiştir (AYM, E.2021/22,
K.2022/6, 26/1/2022, § 24). 14. Kararda ayrıca
disiplin ve hiyerarşik düzenin ön planda olduğu kolluk kuvvetlerinde amir ya da
üst konumunda görev yapanların eylem veya işlemlerine yönelik olarak, onların personel
üzerindeki otoritesini sarsarak kurumun düzeninin, dolayısıyla hizmetin
işleyişinin bozulmasına sebebiyet verebilecek nitelikte olumsuz yönde görüş ya
da kanaat belirtilmesi hususunda bazı sınırlamaların ve yasakların getirilmesinin toplumun asayiş ve güvenliğinde herhangi
bir zafiyete meydan verilmemesi bakımından gereklilik taşımadığının
söylenemeyeceği, b ununla birlikte bu hususun hiyerarşik amir ve üstlerin
hiçbir şekilde eleştirilemeyeceği anlamına da gelmediği ifade edilmiş; nitekim
olumsuz yönde olmakla birlikte objektif olarak bakıldığında üst ya da amirin
otoritesi üzerinde menfi herhangi bir etkisi olmayan eleştirilerden de söz
edilebileceğine, bu tür eleştirilerin cezalandırılmasının demokratik toplumda zorunlu bir toplumsal
ihtiyacı karşılamaya hizmet etmeyeceğine dikkat çekilmiştir (AYM, E.2021/22,
K.2022/6, 26/1/2022, § 26). 15. Kuralın lafzına bakıldığında görev
içinde amir ya da üstlerin eylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştirmenin
disiplin suçunun oluşması için yeterli görüldüğünün anlaşıldığı belirtilen
kararda, kuralın görev içinde amir ya da üstlerin eylem veya işlemlerine
yönelik olarak getirilen olumsuz eleştirinin otoriteyi zedeleyen, kurumun
hiyerarşik düzenine veya işleyişine zarar veren bir unsur taşıyıp taşımadığı
yahut genel olarak hizmet anlayışı içerisinde makul karşılanabilir nitelikte
olup olmadığına bakılmaksızın her türlü eleştirinin cezalandırılabilmesine
imkân tanıdığından kuralla ifade özgürlüğüne getirilen sınırlamanın demokratik toplum
düzeninin gereklerine uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır (AYM, E.2021/22,
K.2022/6, 26/1/2022, § 27). 16. İtiraz konusu kural bakımından da Anayasa
Mahkemesinin yukarıda anılan 26/1/2022 tarihli ve E.2021/22, K.2022/6 sayılı
kararında belirtilen gerekçelerden ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır.
Bu itibarla kuralın görev dışında amir ya da
üstlerin eylem veya işlemlerine yönelik olarak getirilen olumsuz eleştirinin
otoriteyi zedeleyen, kurumun hiyerarşik düzenine veya işleyişine zarar veren
bir unsur taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın her türlü eleştirinin
cezalandırılabilmesine imkân tanıdığı anlaşıldığından kuralla ifade özgürlüğüne
getirilen sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır. 17. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 13. ve 26.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ve Muhterem İNCE bu görüşe
katılmamışlardır. IV. HÜKÜM 31/1/2018 tarihli ve 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin
Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un
8. maddesinin (4) numaralı fıkrasının (b) bendinin (5) numaralı alt bendinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Basri
BAĞCI, İrfan FİDAN ile Muhterem İNCE’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA 4/5/2023 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye M. Emin KUZ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Karşı Oy 1. 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 8. maddesinin 4.
fıkrasının (b) bendinin (5) numaralı alt bendine yönelik itiraz incelemesinde
çoğunluk tarafından ulaşılan iptal sonucuna, 2021/22 esas sayılı somut norm
denetimi dosyasında yer alan karşı oyda belirtilen gerekçeler çerçevesinde
iştirak edilmemiştir. Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Muhterem İNCE