ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/82 Karar Sayısı : 2011/32 Karar Günü : 3.2.2011 R.G. Tarih-Sayı :
06.07.2011-27986 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 9. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 26.12.2002 günlü, 4776
sayılı 2003 Mali Yılı Genel ve Katma Bütçeleri Kanunlaşıncaya Kadar Devlet
Harcamalarının Yapılmasına ve Devlet Gelirlerinin Tahsiline Yetki Verilmesine
Dair Kanun'un 3. maddesinin (h) fıkrasının 'Türkiye Petrolleri Anonim
Ortaklığının mal ve hizmet satışları gayri safi hasılatının % 10'u,' bölümünün,
Anayasa'nın 73., 87., 88., 89., 153., ve 161. maddelerine aykırılığı savıyla
iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY 4776 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin (h) fıkrasına
dayanılarak aylık gayri safi hasılatının % 10'unu Maliye Bakanlığı Merkez
Saymanlığı'na yatırması talep edilen Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı,
Ankara 9. İdare Mahkemesi'nde ödemeye esas tebliğin iptali ile bu tebliğ
üzerine yapılan ödemelerin yasal faizi ile birlikte iadesi istemli bir dava
açmıştır. Yargılama sürecinde davacı, uygulanma durumu bulunan fıkranın ilgili
bölümünün Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Bu savı ciddi görmeyen
Mahkeme'nin kararı, davacının temyiz talebi üzerine Danıştay'ın 11. Dairesi
tarafından bozulmuştur. Bozma kararı üzerine, Ankara 9. İdare Mahkemesi ilgili
hükmün Anayasa'ya aykırılığı savıyla iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı İtiraz konusu kuralı içeren, 4776 sayılı 2003 Mali Yılı Genel ve
Katma Bütçeleri Kanunlaşıncaya Kadar Devlet Harcamalarının Yapılmasına ve
Devlet Gelirlerinin Tahsiline Yetki Verilmesine Dair Kanun'un 3. maddesinin (h)
fıkrası şu şekildedir: '2002 Mali Yılı Bütçe Kanununun 29 uncu maddesi hükümleri dikkate
alınarak; - Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri Genel Müdürlüğünün
mal ve hizmet satışları gayri safi hasılatının % 10'u, - Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığının mal ve hizmet
satışları gayri safi hasılatının % 10'u, Kesilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 73., 87., 88., 89., 153. ve 161.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Mustafa
YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Zehra Ayla PERKTAŞ ve
Recep KÖMÜRCÜ'nün katılımlarıyla 27.10.2009 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın bütçe ile ilgili olmayan
ve diğer yasalarla yapılması gereken bir düzenleme olduğu, dolayısıyla diğer
yasaların konusu olan bu düzenlemenin bütçe yasası ile yapıldığı, aynı konuda
daha önce Anayasa Mahkemesi'nce verilen iptal kararları olduğu belirtilerek
Anayasa'nın 73., 87., 88., 89., 153 ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Anayasa'nın 87. maddesinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev
ve yetkileri belirtilirken bütçe yasa tasarısını görüşmek ve kabul etmek
dışında diğer yasaları koymak, değiştirmek ve kaldırmak biçiminde bir ayırım
yapılmıştır. Bütçe yasalarını öteki yasalardan ayrı tutan bu kural karşısında,
herhangi bir yasa ile düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile
düzenlenmesi veya herhangi bir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile
değiştirilmesi ve kaldırılması olanaksızdır. Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasaların Türkiye Büyük Millet
Meclisi'nde teklif, görüşme usul ve esasları ile yayımlanması düzenlenirken
bütçe yasalarının görüşme usul ve esasları 162. maddede ayrıca belirtilmiştir.
Bu maddeyle bütçe yasa tasarılarının görüşülmesinde ayrı bir yöntem kabul
edilmiş, genel kurulda üyelerin gider arttırıcı veya gelir azaltıcı tekliflerde
bulunmaları önlenmiş ve Anayasa'nın 89. maddesiyle de Cumhurbaşkanı'na bütçe
yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri gönderme yetkisi
tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde bütçede değişiklik
yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar Kurulu'na kanun hükmünde
kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisi verilmemiştir. Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik olarak düzenlenen
bu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak, olağan yasa ile
düzenlenmesi gereken bir konunun, bütçe yasası ile düzenlenmesi, değiştirilmesi
veya kaldırılması olanaksızdır. Anayasa'nın 161. maddesinin birinci fıkrasına göre devletin ve
kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları, yıllık
bütçelerle yapılır. 161. maddenin son fıkrasında, 'Bütçe kanununa, bütçe ile
ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.' denilmektedir. Yasa konusu
olabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla 'bütçe ile ilgili hükümler' ifadesi
de bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte düzenlemelerdir. Bir yasa kuralının bütçeden harcamayı ya da bütçeye gelir
sağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde 'bütçe ile ilgili
hükümlerden' sayılmasına yetmez. Her yasada değişik türde gidere neden
olabilecek kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin eğitim,
savunma, sağlık, yargı, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmeti alanlarına
ilişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bu
konulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarına hükümler
koymak yoluna gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin yapılması
ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, Yasa koyucunun başka amaçla ve
bütçeninkinden tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirmesi gereken yasama
işlemleridir. 'Bütçe ile ilgili hüküm' sözcüklerine dayanılarak, gider ya da
gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçe yasası ile düzenlemek
Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalar yönünden uygulanamaz duruma
düşürür. Anayasa'nın 161. maddesinin getiriliş amacı, bütçe yasalarında,
bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe yasalarını
bütçeyle ilgili olmayan kurallardan uzak tutmak ve kendi yapısı içinde
bütünleştirmektir. Bir kamu iktisadi teşebbüsü olan Türkiye Petrolleri Anonim
Ortaklığının mal ve hizmet satışları gayri safi hasılatının % 10'unun kesilerek
Hazineye aktarılmasını öngören kural, genel bütçeyle ilgisi bulunmaması
nedeniyle Anayasa'ya aykırılık oluşturmaktadır. Bu kuruluşların mal ve hizmet satışlarından elde ettikleri
gelirlerinin nasıl ve ne şekilde dağıtılacağı ya da harcanacağı kendi kuruluş
yasalarında ayrıntılı biçimde yer almaktadır. Bu konulardaki düzenlemelerin
bütçe yasalarıyla değil, belirtilen kuruluşun özel yasasıyla yapılması
gerekmektedir. Bu nedenlerle kural, Anayasa'nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerine
aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 73., ve 153. maddeleri yönünden incelenmesine
gerek görülmemiştir. VI- SONUÇ 1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp
çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin
çalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah
OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas
sayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- 26.12.2002 günlü, 4776 sayılı 2003 Malî Yılı Genel ve
Katma Bütçeleri Kanunlaşıncaya Kadar Devlet Harcamalarının Yapılmasına ve
Devlet Gelirlerinin Tahsiline Yetki Verilmesine Dair Kanun'un 3. maddesinin (h)
fıkrasının '- Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığının mal ve hizmet satışları
gayri safi hasılatının % 10'u,' bölümünün Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE, 3.2.2011 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN