ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı       : 
2016/128 Karar Sayısı    :  2016/154 Karar Tarihi   :  7.9.2016 R.G.Tarih-Sayısı   : 
19.10.2016-29862 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul
73. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 26.9.2004
tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesine, 2.7.2012 tarihli ve
6352 sayılı Kanun’un 84. maddesiyle eklenen (5) numaralı fıkrada yer alan “…
zararın hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesi
halinde ise, verilecek ceza üçte birine kadar indirilir…” ibaresinin
Anayasa’nın 2., 10. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline
karar verilmesi talebidir. OLAY: Sanığın, karşılıksız yararlanma suçundan cezalandırılması
talebiyle açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un, itiraz konusu kuralın da yer aldığı 168. maddesi şöyledir: “Etkin pişmanlık Madde 168- (Değişik: 29/6/2005 - 5377/20 md.) (1) Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma,
dolandırıcılık, hileli iflâs, taksirli iflâs suçları tamamlandıktan sonra ve
fakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan önce, failin, azmettirenin veya
yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri
verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde, verilecek cezanın üçte
ikisine kadarı indirilir. (2) Etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra ve fakat hüküm
verilmezden önce gösterilmesi halinde, verilecek cezanın yarısına kadarı
indirilir. (3) Yağma suçundan dolayı etkin pişmanlık gösteren kişiye
verilecek cezanın, birinci fıkraya giren hallerde yarısına, ikinci fıkraya
giren hallerde üçte birine kadarı indirilir. (4) Kısmen geri verme veya tazmin halinde etkin pişmanlık
hükümlerinin uygulanabilmesi için, ayrıca mağdurun rızası aranır. (5) (Ek: 2/7/2012 – 6352/84 md.) Karşılıksız
yararlanma suçunda, fail, azmettiren veya yardım edenin pişmanlık göstererek
mağdurun, kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin uğradığı zararı, soruşturma
tamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi halinde kamu davası açılmaz; zararın
hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesi halinde ise, verilecek ceza
üçte birine kadar indirilir. Ancak kişi, bu fıkra hükmünden iki
defadan fazla yararlanamaz.” II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh
KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer
TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in
katılımlarıyla 22.6.2016 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Berrak YILMAZ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü. A- İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle, karşılıksız yararlanma suçunun faili,
azmettireni veya yardım edeni tarafından, suçtan doğan zararın, soruşturma
tamamlanmadan önce tamamen giderilmesi halinde kamu davası açılmazken, kamu davası
açıldıktan ancak hüküm verilinceye kadar geçen zaman içinde tamamen giderilmesi
halinde bu husus indirim sebebi olmakla birlikte her koşulda ceza yaptırımına
muhatap olunduğu, hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma,
dolandırıcılık, hileli iflas, taksirli iflas ve yağma suçlarında etkin
pişmanlığın kovuşturma başlamadan önce veya kovuşturma başladıktan sonra hüküm
verilmeden önce gerçekleşmesi hallerinde kabul edilen kademeli ceza indiriminin
karşılıksız yararlanma suçunda öngörülmemesinin adil olmadığı ve eşitsizlik
yarattığı belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2., 10. ve 36. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. B- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. İtiraz konusu kuralın yer aldığı maddede etkin pişmanlık
düzenlenmiştir. Maddenin (5) numaralı fıkrasında karşılıksız yararlanma
suçunda, fail, azmettiren veya yardım edenin pişmanlık göstererek mağdurun,
kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin uğradığı zararı, soruşturma
tamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi halinde kamu davası açılmayacağı;
zararın hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesi halinde ise, verilecek
cezanın üçte birine kadar indirileceği; ancak kişinin, bu fıkra hükmünden iki
defadan fazla yararlanamayacağı öngörülmektedir. Fıkrada yer alan “…zararın
hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesi halinde ise, verilecek ceza
üçte birine kadar indirilir…” ibaresi, itiraz konusu kuralı
oluşturmaktadır. 5. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. 6. Hukuk devletinde, ceza hukukuna ilişkin düzenlemeler
bakımından kanun koyucu, Anayasa’ya bağlı kalmak koşuluyla, toplumda belli
eylemlerin suç sayılıp sayılmaması yanında hangi cezaların ertelenebileceği ya
da ertelenemeyeceği, cezaların seçenek yaptırımlara çevrilip çevrilemeyeceği,
ön ödeme, tekerrür, şartla salıverilme ve etkin pişmanlık gibi konularda da
takdir yetkisine sahiptir. Zaman içinde toplum gereksinimlerinin değişmesi yeni
ihtiyaçlara uygun önlemlerin alınmasını, var olanların güçlendirilmesini,
geliştirilmesini ya da gereksiz olanların kaldırılmasını zorunlu kıldığından,
izlenen suç ve ceza politikasına uygun olarak gerekli yasal önlemleri almak
kanun koyucunun görevi kapsamındadır. 7. Bu bağlamda etkin pişmanlık hükümlerinin, uygulanacağı suçların
ve ne şekilde uygulanacağının, koşullarının ve kapsamının belirlenmesinin kanun
koyucunun takdirinde olduğu açıktır. Kanun koyucu itiraz konusu kuralla
karşılıksız yararlanma suçunda, suçtan doğan zararın kamu davası açıldıktan
sonra hüküm verilinceye kadar etkili bir pişmanlık gösterilerek tamamen tazmin
edilmesi halinde verilecek cezanın üçte birine kadar indirileceğini
öngörmüştür. Böylelikle kanun koyucu dava açıldıktan sonra hüküm verilinceye
kadar suçtan doğan zararı tazmin eden failler açısından cezalandırma
yetkisinden kısmi olarak feragat etmiştir. Dolayısıyla, kanun koyucunun takdir
yetkisine dayanarak düzenlediği kuralın hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayan bir
yönü bulunmamaktadır. 8. Öte yandan Anayasa’nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik
ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli
değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda
bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak,
ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda
bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında
eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı
kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi
kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. 9. Kanun koyucu, benimsediği suç ve ceza politikası gereği suçla
mücadele amacıyla çeşitli ceza hukuku kurumlarını araç olarak kullanabilir.
Etkin pişmanlık, cezayı kaldıran veya azaltan bir şahsi sebep olarak
suçla mücadelede yararlanılan bir ceza hukuku kurumudur. Etkin pişmanlık,
işlenen fiilin suç olma niteliğini veya haksızlık içeriğini ortadan
kaldırmadığı gibi çeşitli suç tipleri bakımından soruşturma veya kovuşturma
evresinde ya da her iki evrede uygulanabilmektedir. Suç ve suçlulukla mücadele amacı
ve adalet sisteminin etkinliği gözetildiğinde farklı suç tipleri bakımından
etkin pişmanlığın kapsamı ve muhtevası da değişebilmektedir. 10. Bu çerçevede karşılıksız yararlanma suçunda etkin pişmanlık
hükümlerinin soruşturma tamamlanmadan önce giderilmesi ile kamu davası
açıldıktan sonra hüküm verilinceye kadar geçen zaman içinde
giderilmesi aşamalarında farklılık göstermesinin eşitlik ilkesiyle
bağdaşmadığı ileri sürülmüşse de etkin pişmanlığın uygulama alanının söz konusu
aşamalarda daraltılması ya da genişletilmesinin kanun koyucunun takdirinde
olduğu açıktır. Bu durum, suçun mahiyeti ve işleniş şekliyle doğrudan doğruya
irtibatlı bir konu olup, söz konusu aşamalarda farklı kurallar uygulanmasında
eşitlik ilkesine aykırılık yoktur. 11. Ayrıca karşılıksız yararlanma suçu ile hırsızlık, mala
zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflas, taksirli
iflas ve yağma gibi suçların niteliği, işleniş şekli ve bu suçlar
nedeniyle meydana gelen zararın farklılığı dikkate alındığında bu eylemlerin
faillerinin aynı konumda bulunmadıkları ve aynı kurallara tabi tutulmalarının
gerekmediği açıktır. Dolayısıyla, karşılıksız yararlanma suçunda etkin
pişmanlık gösteren kişiler ile 5237 sayılı Kanun’da etkin pişmanlık hükümlerine
yer verilen diğer suçların failleri hukuksal anlamda aynı konumda
bulunmadıklarından, bu kişilere uygulanacak olan kurallardaki farklılıklar
eşitlik ilkesine aykırılık teşkil etmez. 12. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 13. Kuralın Anayasa’nın 36. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. IV- HÜKÜM 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesine,
2.7.2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanun’un 84. maddesiyle eklenen (5) numaralı
fıkrada yer alan “… zararın hüküm verilinceye kadar
tamamen tazmin edilmesi halinde ise, verilecek ceza üçte birine kadar
indirilir…” ibaresinin, Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 7.9.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ