ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı
: 2020/90 Karar sayısı : 2023/88 Karar Tarihi : 4/5/2023 R.G.Tarih-Sayı :
14/6/2023-32221 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Düzce 2. İş Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 22/4/1926
tarihli ve 818 mülga sayılı Borçlar Kanunu’nun; A. 26., 125. ve
128. maddelerinin, B. 332. maddesine
29/6/1956 tarihli ve 6763 sayılı Kanun’un 41. maddesiyle eklenen ikinci
fıkranın, Anayasa’nın 2. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir. OLAY: Maruz kaldığı iş kazası sonucu sürekli iş göremez duruma
gelen sigortalıya bağlanan gelir ile yapılan ödemelerin davalı işverenden kusur
oranına göre rücuen tahsili talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralların
Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ Kanun’un itiraz konusu; 1. 26. maddesi
şöyledir: “ 4- İhmal yüzünden hata Madde 26- Akdin hükmünden kurtulmak için hata ettiğini
iddia eden taraf, eğer hata kendi kusurundan ileri gelmiş ise, mukavelenin bu
suretle feshinden mütevellit zararı tazmine mecburdur. Fakat diğer taraf hataya
vakıf olmuş veya vakıf olması muktazi bulunmuş olduğu takdirde, tazminat lazım
gelmez. Eğer hakkaniyet icabederse hakim, mutazarrır olan tarafın
lehinde daha fazla tazminat hükmedebilir. ” 2. 125. maddesi
şöyledir: “ 1- On senelik müruru zaman Madde 125- Bu kanunda başka suretle hüküm mevcut olmadığı
takdirde, her dava on senelik müruru zamana tabidir. ” 3. 128. maddesi
şöyledir: “a) Umumiyet itibariyle Madde 128- Müruru
zaman alacağın muaccel olduğu zamandan başlar, alacağın muacceliyeti bir ihbar
vukuuna tabi ise müruru zaman bu haberin verilebileceği günden itibaren cereyan
eder.” 4. Kuralın da yer
aldığı 332. maddesi şöyledir: “ 4- Tedbirler
ve mesai mahalleri Madde 332- İş
sahibi, akdin hususi halleri ve işin mahiyeti noktasından hakkaniyet dairesinde
kendisinden istenilebileceği derecede çalışmak dolayısıyle maruz kaldığı
tehlikelere karşı icabeden tedbirleri ittihaza ve münasip ve sıhhi çalışma
mahalleri ile, işçi birlikte ikamet etmekte ise sıhhi yatacak bir yer
tedarikine mecburdur. (Ek : 29/6/1956 - 6763/41 md.) İş sahibinin yukarıki fıkra hükmüne aykırı hareketi
neticesinde işçinin ölmesi halinde onun yardımından mahrum kalanların bu yüzden
uğradıkları zararlara karşı istiyebilecekleri tazminat dahi akde aykırı
hareketten doğan tazminat davaları hakkındaki hükümlere tabi olur. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir
ÖZKAYA, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,
Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ ve Basri BAĞCI’nın katılmalarıyla 10/12/2020
günü yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle uygulanacak kural ve
sınırlama sorunları görüşülmüştür. 2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.
maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak
bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı
görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının
ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptali için Anayasa
Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve
mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da
o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan
davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki
kurallardır. 3. Başvuru kararında 818 sayılı mülga Kanun’un 26.
maddesinin de iptali talep edilmiştir. Anılan madde hata nedeniyle sözleşmeden
dönülmesi hâlinde sözleşmeden dönen tarafın tazminat yükümlülüğünü
düzenlemektedir. Bakılmakta olan dava ise hata nedeniyle sözleşmeden dönülmesi
durumunu konu edinmeyip maruz kaldığı iş kazası
sonucu sürekli iş göremez duruma gelen sigortalıya bağlanan gelir ile yapılan ödemelerin
davalı işverenden kusur oranına göre rücuen tahsili talebine ilişkindir. Bu
itibarla Kanun’un itiraz konusu 26. maddesinin bakılmakta olan davada uygulanma
imkânı bulunmamaktadır. 4. Öte yandan Kanun’un itiraz konusu genel zaman aşımını
düzenleyen ve zamanaşımının başlangıç tarihini belirleyen 125. ve 128.
maddeleri ile işveren aleyhine açılacak tazminat davasında zamanaşımına ilişkin
bu hükümlerin uygulanacağını öngören 332. maddesinin ikinci fıkrasının hizmet
akdi ile çalışanların uğradığı tüm zararların tazmini bakımından geçerli ortak
kural niteliği taşıdığı, bakılmakta olan davanın konusunun iş kazası nedeniyle
işçiye ödenen tazminatın rücuen işverenden tahsili olduğu gözetildiğinde itiraz
konusu kurallara ilişkin esas incelemenin “17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanunu’nun mülga 26. maddesi” yönünden yapılması
gerekmektedir. 5. Açıklanan nedenlerle 22/4/1926 tarihli ve mülga 818
sayılı Borçlar Kanunu’nun; A. 26. maddesinin
itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı
bulunmadığından bu maddeye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
REDDİNE, B. 125. ve 128.
maddeleri ile 332. maddesine 29/6/1956 tarihli ve 6763 sayılı Kanun’un 41.
maddesiyle eklenen ikinci fıkranın esasının incelenmesine, esasa ilişkin
incelemenin 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun
mülga 26. maddesi yönünden yapılmasına, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 6. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Alparslan KOÇAK tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor,
itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A. Uygulanacak Kural Sorunu 7. 818
sayılı mülga Kanun’un 332. maddesinin itiraz konusu ikinci fıkrasında iş
sahibinin anılan maddenin birinci fıkrası hükmüne aykırı hareket etmesi
neticesinde işçinin ölmesi hâlinde onun yardımından mahrum kalanların bu yüzden
uğradıkları zararlara karşı isteyebilecekleri tazminatın sözleşmeye aykırılıktan
doğan tazminat davaları hakkındaki hükümlere tabi olduğu hükme bağlanmıştır. 8. Bakılmakta olan davanın konusu ise işçinin ölmesi
hâline ilişkin olmayıp sürekli iş göremez duruma düşmesi nedeniyle rücuen
tazminat talebidir. Bu itibarla söz konusu maddenin itiraz konusu ikinci
fıkrasının bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır. 9. Açıklanan nedenle 818 sayılı mülga Kanun’un 332.
maddesinin ikinci fıkrasına ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle reddi gerekir. B. İtirazın Gerekçesi 10. Başvuru kararında özetle; itiraz
konusu kurallarda zamanaşımı süresinin ne zaman başlayacağının ve üst sınırının
belirtilmediği, makul ve belirlenebilir bir zamanaşımı süresinin öngörülmediği,
bu nedenle kişilerin sürekli olarak dava tehdidi altında bırakıldıkları
belirtilerek kuralların Anayasa’nın 2. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. C. Genel Açıklama 11. Kanun tarafından belirlenen sürenin geçirilmesi
hâlinde dava ve takip hakkının kaybedilmesine zamanaşımı adı verilmektedir.
Zamanaşımı, kanunlarda belirtilen süre içinde hakkını talep etmeyen alacaklının
dava açmak suretiyle alacağını elde etme imkânını kaybetmesidir. Kazandırıcı
zamanaşımı mülkiyet hakkında değişiklik oluştururken düşürücü zamanaşımı,
hukuki güvenliği sağlamak amacıyla öngörülen genel düzenlemelerden biridir. 12. Zamanaşımının gerçekleşmesiyle birlikte alacak
hakları, kendiliğinden sona ermemekte, eksik borç hâline dönüşmekte; sadece
borçluya bir defi hakkı vermektedir. Bu durumda borçlu, borcu ifa ederse bu
geçerli bir ifa olmakla birlikte borçlunun borcunu ifa etmeme imkânı
bulunmaktadır. Bir başka deyişle zamanaşımına uğramış bir borcun ifası alacaklı
için sebepsiz zenginleşme teşkil etmeyeceği gibi bir bağışlama da kabul edilmez
ve zamanaşımına uğramış bir borcu ifa eden borçlu alacaklıya istirdat davası
açamaz. Ç. Anlam ve Kapsam 13. 818 sayılı mülga Kanun’un itiraz konusu 125.
maddesinde anılan Kanun’da aksine hüküm bulunmadıkça her davanın on yıllık
zamanaşımına tabi olduğu öngörülmüştür. 14. Yerleşik yargı içtihatlarında 22/11/2001 tarihli ve
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “ Genel nitelikli hükümler ” başlıklı
5. maddesinin “ Bu Kanun ve Borçlar Kanununun genel nitelikli hükümleri,
uygun düştüğü ölçüde tüm özel hukuk ilişkilerinde uygulanır. ” şeklindeki
hükmü gözetilerek itiraz konusu kuralda yer alan “ Bu kanunda… ” ve “…her dava… ” ibareleri özel hukuka ilişkin tüm kanunlarda ve her
alacak hakkı şeklinde geniş yorumlanmakta ve uygulanmaktadır. Bir başka
deyişle Kanun’un 125. maddesinde düzenlenen on yıllık zamanaşımı süresi sadece
818 sayılı mülga Kanun’dan kaynaklanan alacak hakları için değil, özel hukuka
ilişkin diğer kanunlardan doğan ve hakkında özel düzenleme bulunmayan tüm
alacak hakları için de geçerlidir. 15. 506 sayılı Kanun’da iş kazası veya meslek hastalığı
nedeniyle sigortalılara bağlanan gelirler ile yapılan harcama ve ödemelerden
kaynaklanan rücu davalarıyla ilgili herhangi bir zamanaşımı süresi öngörülmemiştir. 16. İşçinin işveren karşısında zayıf olması, ekonomik ve
sosyal açıdan işverene bağımlı olması ve işçi ile işveren arasındaki hizmet
sözleşmesindeki kişisellik unsuru nedeniyle işverene işçiyi gözetme borcu
yüklenmiştir. Bu bağlamda işverene işyerinde iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak
için gerekli her türlü önlemi alma, araç ve gereçleri noksansız bulundurma
yükümlülüğü getirilmiştir. İşçinin uğradığı zararın ilke olarak sosyal sigorta
tarafından karşılanması amaçlanmasına rağmen işçinin uğradığı zararın tümünün sosyal
sigorta tarafından karşılanamaması nedeniyle işverenin de sorumluluğu kabul
edilmiştir. Bu bağlamda 506 sayılı Kanun’un 26. maddesiyle gerek işverenin
gerekse üçüncü kişilerin söz konusu zararlardan Sosyal Sigortalar Kurumuna
(Sosyal Güvenlik Kurumu) karşı kusur sorumlulukları ayrıca düzenlenmiştir. İş
güvenliği önlemlerini almayan işveren, hizmet akdinden doğan işçiyi gözetme
borcunu yerine getirmemiş olacağından sözleşmeye de aykırı davranmış sayılmaktadır.
Dolayısıyla söz konusu rücu davalarında haksız fiillere ilişkin zamanaşımı
süresi değil 818 sayılı mülga Kanun’un 125. maddesinde belirlenen on yıllık
zamanaşımı süresi uygulanmaktadır. 17. Anılan mülga Kanun’un itiraz konusu 128. maddesinde
de zamanaşımı süresinin alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren başlayacağı
öngörülmüştür. Muacceliyet tarihi alacaklının hakkını hukuken korunabilir
şekilde arayabileceği tarihi ifade etmektedir. Bu nedenle zamanaşımı süresinin
işlemeye başlaması için alacaklının kural olarak alacağını bilmesi veya bilmek
zorunda olması gerekli değildir. Muacceliyetin bir ihbar şartına bağlı olduğu
hâllerde zamanaşımı süresi, ihbarın yapılıp alacağın muaccel olduğu tarihte
değil, muacceliyet ihbarının yapılabileceği tarihte başlayacaktır. 18. Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) sigortalıya ya da hak
sahibine iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle sosyal sigorta yardımlarında
bulunabilmesi için iş kazası ya da meslek hastalığından haberdar olması
gerekir. Bu nedenle 506 sayılı Kanun’un mülga 27. maddesinde iş kazasının mülga
28. maddesinde ise meslek hastalığının SGK’ya bildirilmesi şeklindeki işverenin
yükümlülüğü ile aksine davranışların yaptırımı düzenlenmiştir. 19. İtiraz konusu kurallar 17/7/1964 tarihli ve 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun mülga 26. maddesi yönünden
incelenmiştir. D. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 20. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kurallar,
ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 5. ve 35. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 21. Anayasa’nın 35. maddesinde “ Herkes, mülkiyet ve
miras haklarına sahiptir./Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlanabilir./ Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. ”
denilmektedir. Anayasa’nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı,
ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal varlığı
hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2018/106, K.2019/80, 16/10/2019, § 14). 22. Bu bağlamda mülkiyet hakkı, maddi varlığı bulunan
taşınır ve taşınmaz mal varlığını kapsadığı gibi maddi bir varlığı bulunmayan
hak ve alacakları da içermektedir. İşverenin rücuen SGK’ya ödemekle yükümlü
tutulduğu tazminatın malvarlığı değerlerinden olduğu ve işveren yönünden mülk teşkil
ettiği açıktır. 23. Anayasa’nın 5. maddesi insanın maddi ve manevi
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamayı devletin temel amaç ve
görevleri arasında saymıştır. Devlet, kişilerin mülkiyet hakkından tam
anlamıyla yararlanabilmeleri ve etkili bir şekilde mülkiyet hakkının korunması
amacıyla yasal, idari, mali, yargısal ve diğer önlemleri almak zorundadır. 24. Anayasa’nın 35. maddesinde bir temel hak olarak
güvence altına alınmış olan mülkiyet hakkının etkili bir şekilde korunabilmesi
yalnızca devletin bu hakka müdahaleden kaçınmasıyla sağlanamaz. Anayasa’nın 5.
ve 35. maddeleri uyarınca devletin mülkiyet hakkının korunmasına ilişkin
pozitif yükümlülükleri de bulunmaktadır. Bu pozitif yükümlülükler kimi
durumlarda özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklar da dâhil olmak üzere mülkiyet
hakkının korunması için belirli tedbirlerin alınmasını gerektirmektedir (AYM,
E.2019/11, K.2019/86, 14/11/2019, § 13; Eyyüp Boynukara , B. No:
2013/7842, 17/2/2016, §§ 39-41; Osmanoğlu İnşaat Eğitim Gıda Temizlik Hizmetleri
Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Limitet Şirketi, B. No: 2014/8649,
15/2/2017, § 44). 25. Devlet özel borç ilişkilerinde
koruyucu önlemler alırken gerek alacaklının gerekse de borçlu ve ilgili üçüncü
kişilerin hak ve menfaatlerini gözetmek, kişilerin mülkiyet haklarının
korunması için gerekli tedbirleri almak durumundadır. Buna göre bir yandan
alacaklının mülkiyet hakkı kapsamında bulunan alacağına kavuşması için etkin
bir dava ve icra yolunun oluşturulması, öte yandan da dava ve icradan etkilenen
borçlu ve ilgili diğer kişilere, mülkiyet haklarına yapılan müdahalelerin keyfî
veya hukuka aykırı olduğunu ileri sürebilmeleri için etkin biçimde itiraz
edebilme imkânının tanınması gerekmektedir (AYM, E.2019/11, K.2019/86,
14/11/2019, § 15; Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve
Tic. Ltd. Şti., [GK], B. No: 2014/17196, 25/10/2018, § 72; Nihal Soydan, B. No: 2015/3112, 23/1/2019, § 35). 26. Alacağın süresinde ödenmemesi
nedeniyle açılan dava veya başlatılan icra takiplerinde alacaklı ve borçlunun
mülkiyet hakları çatışmaktadır. Bu nedenle dava ve icra takip süreçlerinin
alacaklı ve borçlu tarafın menfaatlerini dengeleyecek yolları öngörmesi
gerekmektedir. Bununla birlikte kanun koyucunun öngördüğü düzenlemelerin
menfaatler dengesinin kurulmasında taraflardan biri aleyhine ölçüsüzlüğe neden
olması mülkiyet hakkı yönünden pozitif yükümlülüklerle de bağdaşmayabilir. Bu
bağlamda her iki tarafın menfaatlerinin mümkün olduğunca dengelenmesi ve
sürecin taraflardan biri aleyhine ölçüsüz bir netice doğuracak şekilde
sonuçlandırılmaması gerekir. Menfaat dengesinin adil bir şekilde kurulup
kurulmadığının değerlendirilmesinde ise taraflara tanınan tüm imkânların
gözönünde bulundurulması zorunludur. 27. İtiraz konusu kurallarla alacaklar için genel
zamanaşımı süresi ile zamanaşımı süresinin hangi tarihte ve ne suretle
başlayacağı düzenlenmiştir. Uzun yıllar öncesine dayanan bir borcun ödendiğinin
ya da sona erdiğinin ispat edilmesi, ödeme ya da borcun sona ermesine ilişkin
hukuki işlemlere ait belgelerin saklanması ve eski olguların mahkemelerce
değerlendirilmesindeki güçlükler gözetilerek alacak hakkının talep edilmesi
belirli sürelerle sınırlanabilir. Mevzuatta öngörülen benzer itiraz ve dava
açma süreleri aynı zamanda hukuk devletinin gereklerinden olan hukuki güvenlik
ve hukuki istikrar ilkeleriyle doğrudan ilgili olup düzenlemelerle anılan
ilkelerin gerçekleşmesi sağlanmaktadır. İtiraz konusu 125. madde genel
zamanaşımı süresi öngörmektedir. Kendi alacağına karşı on yıl gibi uzun bir süre
kayıtsız kalan kimsenin bu hakkının artık hukuki himayeden yoksun bırakılarak
borçlunun oldukça uzak geçmişte kalan bir borçtan doğabilecek uyuşmazlıklara karşı
korunması ve sürekli dava ve icra tehdidi altında kalmasının önlenmesi
amaçlanmaktadır. 28. Zamanaşımı, alacaklıyı hakkını aramak konusunda
hareketsiz kalması nedeniyle alacağının tahsili için gerekli hukuki himayeden
mahrum bırakmaktadır. Bu nedenle itiraz konusu 128. maddeyle söz konusu süre
alacaklının alacağının tahsili amacıyla gerekli kanuni yollara başvurma
imkânını elde ettiği tarihten itibaren başlatılmaktadır. Alacaklının hakkını
hukuken korunur şekilde talep etmesi ancak alacağın muaccel olması ya da muacceliyetin
bir ihbar şartına bağlı olduğu hâllerde muacceliyetin ihbar edilebilir hâle
gelmesi ile mümkün olur. 29. Genel olarak sözleşmeden doğan alacaklar için
zamanaşımı süresi alacağın hukuken himayesinin talep edilebilir olduğu tarihten
başlatılmaktadır. Zira anılan tarih alacaklının alacağının tahsili amacıyla
gerekli hukuki süreç ve işlemleri başlatabileceği tarihtir. Ayrıca alacak
müeccel olduğu sürece alacaklı alacağını talep edemez. Bu nedenle zamanaşımının
alacağın talep edilemez olduğu bir tarihten başlatılması zamanaşımı kurumunun
tanım ve amacına aykırı olur. 30. Zamanaşımı, def’i niteliğinde olup mahkemeler
tarafından resen gözetilemez. Borçlu borcunu ifadan kaçınmak istiyorsa, süresi
içinde zamanaşımı definde bulunmalı, böylece alacağın dava edilme niteliğini
kaybettiğini ileri sürmelidir. Alacağın istenmesini güçleştiren veya imkânsız
kılan sebepler bulunması hâlinde 818 sayılı mülga Kanun’un 132. maddesi
uyarınca zamanaşımının duracağı yani işlemeyeceği düzenlenmiştir. Öte yandan
anılan mülga Kanun’un 133. ve devamı maddelerinde bazı işlemlerin gerçekleşmesi
hâlinde o zamana kadar işlemiş olan zamanaşımı süresinin ortadan kalkması ile
yeniden baştan işlemeye başlaması durumu düzenlenmiştir. Böylece alacağını
yasal yoldan arayan, çaba gösteren alacaklı korunmaktadır. 31. 506 sayılı Kanun’un mülga 26. maddesinde düzenlenen
rücu alacağın yönünden zamanaşımı süresi SGK zararının oluştuğu gelirler
açısından SGK’nın yetkili organı tarafından tahsisin onayı, diğer sosyal
yardımlar yönünden ise harcama ve ödeme tarihinden başlamaktadır. Zira rücu
alacaklısı konumundaki SGK’nın zararı ancak anılan tarihlerde oluşmaktadır. 32. SGK’nın iş kazası veya meslek hastalığından geç
haberdar olması ya da erken haberdar olsa bile idari tahkikatın uzaması
nedenleriyle rücu yetkisinin kullanılabilir hâle gelmesi iş kazası veya melek
hastalığının gerçekleşmesinden çok uzun bir süre sonra söz konusu
olabilmektedir. Bu da işverenin iş kazası veya meslek hastalığının meydana
gelmesinin üzerinden oldukça uzun bir süre geçmesinden sonra SGK’nın rücu talebine
maruz kalma riskini ortaya çıkarmaktadır. 33. Belirtilmelidir ki işverenin iş kazasının veya meslek
hastalığının meydana geldiği tarihten çok uzun bir süre sonra SGK’nın rücu
talebiyle karşılaşması tek başına mülkiyet hakkının devlete yüklediği pozitif
yükümlülüklerin ihlal edildiği anlamına gelmez. İş kazası ve meslek hastalığı
söz konusu olduğunda devletin mağdurun maddi ve manevi varlığının korunmasını
isteme hakkından kaynaklanan pozitif yükümlülüklerinin de bulunduğu gözden uzak
tutulmamalıdır. Ayrıca gelirlerinin büyük çoğunluğu primlerden oluşan SGK’nın
aktüeryal dengesinin korunması da SGK’ya prim ödeyenlerin ve SGK’dan çeşitli
mali yardımlar elde edecek olanların menfaatlerinin korunması bakımından
önemlidir. Dolayısıyla kanun koyucunun işverenin mülkiyet hakkı ile mağdurların
ve sosyal güvenlik sistemine katkı sunanlar ile sosyal güvenlik sisteminden
yararlananların menfaatleri arasında denge kurması gerektiği ifade edilebilir. 34. Bu noktada iş kazasının veya meslek hastalığının
bulunup bulunmadığı veya varsa mağdurların zararının miktarının tespit edilmesi
sürecinin uzun sürmesi devletin idari ve yargısal başvuru yollarının makul bir
süre içinde sonuçlandırma yükümlülüğü bakımından birtakım sorunlara yol açsa da
mülkiyet hakkında ve Anayasa’da güvence altına alınan diğer hak ve
özgürlüklerde mündemiç olan hukuk güvenliği ilkesini ihlal etmemektedir. Hukuk
güvenliği işverenin hukuken öngörülemez risklere karşı korunmasını güvence
altına almaktadır. SGK’nın hak sahiplerine ödediği tazminatı rücu
edebileceğinin makul bir biçimde anlaşılabildiği durumlarda -tahkikat veya dava
süreci ne kadar uzun sürerse sürsün- artık işveren yönünden öngörülemez bir
durumun varlığından söz edilemez. 35. Öte yandan öngörülemezliğin işverenin kusurundan
kaynaklandığı hâllerde bu durum işveren aleyhine değerlendirilebilir. Bu
bağlamda SGK’nın rücu yetkisi işverenin kanuni yükümlülüklerinin ihlali
sebebiyle geç kullanılabilir hâle gelmişse bu takdirde işverenin bunun
sonuçlarına katlanması hakkaniyete aykırı olmaz. Mağdurların iş kazası veya
meslek hastalığının gerçekleştiği tarihten çok uzun bir süre sonra SGK’ya
müracaat etmesinin, buna bağlı olarak SGK’nın mağdurlara ödeyeceği tazminat
için işverene geç rücu etmesinin işveren açısından öngörülemez bir duruma yol
açtığı düşünülebilirse de işverenin Kanun’un mülga 27. ve 28. maddeleri
uyarınca iş kazası veya meslek hastalığını bildirme yükümlülüğü altında
bulunduğunun altı çizilmelidir. Bir öngörülemezlik söz konusuysa bunda
işverenin kanuni yükümlülüklerini ihlal etmesinin önemli bir etkisi vardır. 36. Dolayısıyla işyerinde iş kazası veya meslek hastalığı
olmaması için işçiyi gözetme borcu ile anılan Kanun’un mülga 27. ve 28.
maddelerinde özel olarak düzenlenen iş kazası veya meslek hastalığını bildirme
yükümlülüğü bulunan, aynı zamanda iş kazası veya meslek hastalığının
oluşmasında kusuru olması nedeniyle yapılan sosyal sigorta yardımları nedeniyle
oluşan SGK zararından sorumlu olan ve iş kazası ya da meslek hastalığının veya
sürekli iş göremezlik oranının tespiti davalarında kendisine husumet
yöneltilmesi gereken işveren açısından zamanaşımının söz konusu tarihlerden
başlatılmasının borçlu işveren aleyhine aşırı bir külfete yol açmadığının
kabulü gerekir. Bu nedenle mülkiyet hakkı bağlamında tarafların çatışan
menfaatlerinin dengelendiği anlaşıldığından kuralların mülkiyet hakkına aykırı
bir yönünün bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 37. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 5. ve 35.
maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Selahaddin MENTEŞ bu görüşe katılmamıştır. Kuralların Anayasa’nın 2. ve 36.
maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen
hususların Anayasa’nın 5. ve 35. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler
kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2. ve 36. maddeleri
yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. IV. HÜKÜM Mülga 22/4/1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun; A. 125. ve 128.
maddelerinin 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun mülga
26. maddesi yönünden Anayasaya aykırı olmadıklarına ve itirazın REDDİNE, Selahaddin
MENTEŞ’in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, B. 332. maddesine
29/6/1956 tarihli ve 6763 sayılı Kanun’un 41. maddesiyle eklenen ikinci
fıkranın itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin bakmakta olduğu davada
uygulanma imkânı bulunmadığından bu fıkraya ilişkin başvurunun Mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, 4/5/2023 tarihinde
karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye M. Emin KUZ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE KARŞI OY 1. 22/04/1926 tarihli
ve 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun; 125. Ve 128. maddelerinin 17/7/1964 tarihli
ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun mülga 26. Maddesi yönünden Anayasaya
aykırı bulunmayarak sayın çoğunluk tarafından reddine karar verilmiştir.
Aşağıda belirttiğim gerekçelerle sayın çoğunluğun görüşüne katılmadım. 2. Dava konusu
kurallar incelendiğinde Kanunun 125. Ve 128. Maddelerin 506 sayılı kanunun 26.
Maddesi yönünden iptaline karar verilmesi gerekmektedir. İşçi geçirdiği iş
kazası ve meslek hastalığı sebebiyle Sosyal Güvenlik Kurumuna zamanaşımı süresine
tabii olmadan başvurabilmekte eğer şartları oluşmuş ise Sosyal Güvenlik Kurumu
tarafından şahsa gelir, iş göremezlik ödemesi ve tedavi masrafları
ödenmektedir. Kurum bu ödemeyi 506 sayılı Kanun’un Mülga 26. Maddesi uyarınca
işverene kusuru oranında rücu edebilmektedir. 506 sayılı Kanunda kurumun bu
alacağı ile ilgili zamanaşımı süresi öngörülmediğinden genel hükümlere
gidilmesi gerekmekte bu çerçevede de olayın gerçekleştiği tarihte yürürlükte
bulunan Mülga 818 sayılı kanunun 125. Maddesinde belirtilen on yıllık
zamanaşımı süresi ve bu sürenin alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren
başlayacağını öngören 128. Maddesi de işlevsiz hale gelmektedir. Bu durumda
inceleme 506 sayılı Kanun 26. Maddesi yönünden yapılmakta zamanaşımı süresi
olayın meydana geldiği tarihten itibaren on yıl olarak değil de on yılı aşacak
hatta süresi belli olmayan bir zamana sari hale gelebilecektir. 3. Anayasa’nın 2.
Maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesi mahkememizin kararlarında da geçtiği
üzere “ eylem ve işlemler hukuka uygun insan haklarına saygılı, hak ve
özgürlüklerin koruyup güçlendiren her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan anayasaya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimi
açık olan devlettir. 4. Mevcut düzenlemeler
ile kişilerin hukuki güvenliğini sağlanamadığı açıktır. 506 sayılı kanunun 26.
Maddesi yönünden olayın meydana geldiği tarih hiç dikkate alınmadan ödemenin
yapılmasına ilişkin işlevin onay tarihinden itibaren alacağın muaccel hale
geleceğinin kabul edilmesi kişilerin hukuki güvenliğini ihlal etmektedir. Kural
Anayasa’nın 2. Maddesi uyarınca iptali gerektiği gerekçesiyle sayın çoğunluğun
görüşüne katılmadım. Üye Selahaddin MENTEŞ