ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/38 Karar Sayısı : 2014/80 Karar Günü : 9.4.2014 R.G. Tarih-Sayı :
23.05.2014-29008 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Muş Ağır
Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 26.9.2004 günlü 5237
sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 250. maddesine, 2.7.2012 günlü, 6352 sayılı
Kanun'un 86. maddesiyle eklenen (4) numaralı fıkrada yer alan “… ve mağdurun
ekonomik durumu… ” ibaresinin Anayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY İl Özel İdaresinde kamu görevlisi olarak çalışan sanıkların iş
yeri açma ruhsatı almak için başvuran kişilerden haksız menfaat elde ettikleri
gerekçesiyle icbar suretiyle irtikâp ve irtikâba teşebbüs suçlarını
işlediklerinden bahisle Kanun'un 250. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince
cezalandırılmaları istemiyle açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu ibareyi de içeren 250. maddesi şöyledir: “ Madde 250 - (1) (Değişik fıkra: 02/07/2012-6352
S.K./86.md.) Görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine
veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir
kimseyi icbar eden kamu görevlisi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır. Kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında,
kişinin haklı bir işinin gereği gibi, hiç veya en azından vaktinde
görülmeyeceği endişesiyle, kendisini mecbur hissederek, kamu görevlisine veya
yönlendireceği kişiye menfaat temin etmiş olması halinde, icbarın varlığı kabul
edilir. (2) Görevinin sağladığı güveni kötüye kullanmak suretiyle
gerçekleştirdiği hileli davranışlarla, kendisine veya başkasına yarar
sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi ikna eden kamu
görevlisi, üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (3) İkinci fıkrada tanımlanan suçun kişinin hatasından
yararlanarak işlenmiş olması hâlinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına
hükmolunur. (4) (Ek fıkra: 02/07/2012-6352 S.K./86.md.) İrtikap edilen
menfaatin değeri ve mağdurun ekonomik durumu göz önünde
bulundurularak, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarısına kadar
indirilebilir.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla
PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M.
Emin KUZ'un katılımlarıyla 18.2.2014 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Başraportör Mustafa ÇAĞATAY tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, kuralda yer alan menfaatin değeri kriterinin
objektif ve hakkaniyete uygun bir kavram olmasına karşılık mağdurun ekonomik
durumu kriterinin  objektif olmadığı, kuralla yapılacak cezai indirimin
mağdurun ekonomik durumunun iyi olması hâlinde mi yoksa kötü olması hâlinde mi
yapılacağı hususunun belli olmadığı gibi ekonomik durumun kime ve neye göre
uygulanacağı hususunun da açık olmadığı, kuraldaki düzenlemenin kamu
görevlilerinin mağdurların ekonomik durumlarını dikkate alarak hareket
etmelerine neden olacağı ve mağdurların da işlemlerinin daha hızlı yapılacağı
düşüncesiyle suçun işlenmesine katkıda bulunacakları, ayrıca irtikâp suçunun
sabit olması durumunda, itiraz konusu kural uyarınca, mağdurların ekonomik durumları
dikkate alınarak sanıklara farklı cezaların verilmesi olasılığının ortaya
çıkacağı, bu durumun ise eşitlik ilkesine aykırı olduğu belirtilerek kuralın,
Anayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kanun'un 250. maddesinin itiraz konusu ibareyi de içine alan (4)
numaralı fıkrasında, maddenin ilk üç fıkrasında düzenlenen irtikâp suçlarının
tümü için geçerli olan cezayı hafifletici hâl düzenlenmektedir. Buna göre,
irtikâp edilen “ menfaatin değeri ve mağdurun ekonomik durumu” göz
önünde bulundurularak, suç nedeniyle verilecek ceza yarısına kadar
indirilebilecektir. Kuralda “ve” bağlacına yer verilmiş olması
nedeniyle hâkim, ceza indiriminin uygulanmasına gerek olup olmadığını takdir
ederken hem “menfaatin değerini” hem de “mağdurun
ekonomik durumunu” birlikte değerlendirerek bir sonuca varacaktır. Bir
başka ifadeyle hâkim, tek başına “menfaatin değerini” ya
da “mağdurun ekonomik durumunu” bir birinden bağımsız olarak dikkate
alarak bir karar veremeyecektir. Kural, hâkime, bu gibi durumlarda mutlaka
cezadan indirim yapılması gerektiğini de buyurmamaktadır. Hâkim önüne gelen her
somut olayda suçun işleniş şeklini, suçla ortaya çıkan sonuçları, taraflara
ilişkin birçok hususu dikkate alarak bu konudaki takdir hakkını
gerekçelendirmek suretiyle kullanabilecektir. Anayasa'nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Kanun koyucunun, Anayasa'nın ve ceza hukukunun genel ilkelerine
bağlı kalmak koşuluyla, cezalandırmada güdülen amacı, suç ve suçluların
özelliklerini de gözeterek hangi eylemlerin suç sayılacağını, bunlara verilecek
cezanın türünü, miktarını, artırım ve indirim nedenlerini, bunların oranları
ile suçun takibine ilişkin yöntemleri belirleme konusunda takdir yetkisi
bulunmakta ise de bu yetki kullanılırken suç ile ceza arasındaki adil dengenin
korunması ve öngörülen cezanın, cezalandırmada güdülen amacı gerçekleştirmeye
elverişli olması gibi hususların da dikkate alınması zorunludur. İrtikâp suçunda korunan hukuki değer, kamu idaresinin
güvenilirliği ve saygınlığına karşı inancın korunması yanında, kamu
görevlilerinin yetkilerini kötüye kullanarak vatandaşlara zarar vermelerinin
engellenmesi düşüncesidir. Bir başka ifadeyle suçun mağdurunun uğradığı zararın
da suçla korunmak istenen yarar kapsamında bulunduğu dikkate alındığında, kanun
koyucunun söz konusu suçla korunan hukuki menfaati esas alarak, irtikâp suçunda
cezai hafifletici neden olarak “menfaatin değeri ” yanında “mağdurun
ekonomik durumunu” da kabul etmesinin takdir yetkisi kapsamında
kaldığı açıktır. Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, “Kimse,...kanunun
suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz.” denilerek “suçun
kanuniliği” , üçüncü fıkrasında da “Ceza ve ceza yerine geçen
güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur.” denilerek “cezanın
kanuniliği” ilkesi getirilmiştir. Anayasa'da öngörülen suçta ve cezada
kanunilik ilkesi, insan hak ve özgürlüklerini esas alan bir anlayışın öne
çıktığı günümüzde, ceza hukukunun da temel ilkelerinden birini oluşturmaktadır.
Suçta ve cezada kanunilik ilkesi uyarınca, hangi fiillerin yasaklandığının ve
bu yasak fiillere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak bir
şekilde kanunda gösterilmesi, kuralın açık, anlaşılır ve sınırlarının belli
olması gerekmektedir. Kişilerin yasak fiilleri önceden bilmeleri düşüncesine
dayanan, hukuk devletinin temel aldığı, uluslararası hukukta ve insan hakları
belgelerinde de özel bir yere ve öneme sahip bulunan bu ilkeyle temel hak ve
özgürlüklerin güvence altına alınması amaçlanmaktadır. Kanunilik ilkesi,
özgürlüğün sınırlarının önceden bilinerek, insanın davranışlarını bu çerçevede
düzenlemesini temin için getirilmiştir. İtiraz konusu kuralda öngörülen ekonomik durum kavramı, kişinin
işi veya mesleği ve mali durumunu ifade eden bir kavramdır. Kanun'un 50.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında, 52. maddesinin (4) numaralı fıkrasında, 92.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında ve 109. maddesinin (4) numaralı fıkrasında
da bu kavramın kullanıldığı görülmektedir. İtiraz konusu kural uyarınca, hâkim, suçtan elde edilen menfaatin
değeri ile mağdurun ekonomik durumunu birlikte dikkate alarak, sanığın
cezasından indirim yapılıp yapılmayacağına karar verecektir. Bu bağlamda,
itiraz konusu ibarenin hâkime, sanığa vereceği cezayı kişiselleştirirken keyfi
hareket etmesinin önüne geçmek ve böylece ortaya çıkabilecek belirsizliği
önlemek amacıyla getirilmiş bir kriter olduğu açıktır. Söz konusu kriter, soyut
bir kavram olmakla birlikte, her bir olayın mağduruna göre bu kavramın içeriği
cezanın kişiselleştirilmesi ve belirlenmesi yoluyla somutlaştırılacaktır. Diğer taraftan hangi meblağın az veya çok olduğu konusunda kanunla
önceden bir belirlemede bulunmanın mümkün olmadığı, her bir mağdurun ekonomik
durumu ve buna bağlı olarak da elde edilen menfaatin her somut olayda hâkim
tarafından değerlendirilmesinin, bir başka ifadeyle bu konuda hâkime bir takdir
yetkisi tanınmasının zorunlu olduğu dikkate alındığında kuralda, belirsiz bir
durumun varlığından söz edilemez. Ceza muhakemesinde, cezaların miktarının saptanmasının, hiçbir
ölçüt getirilmeden tamamen hâkimin takdirine bırakılması takdirin genişliğine
paralel olarak, hataları çoğaltacağı gibi kişisel takdirler sonucu aynı suç
için çelişkili sonuçlar doğurabilecektir. Buna karşılık, aynı suçu işleyenler
için aynı cezaların öngörülmesi suçun işleniş şekil ve şartlarını, suçlunun
kişiliğini, onu suça iten etkenleri göz önüne alma olanağı vermeyeceğinden ve
hâkimi sadece maddede yazılı cezayı bildiren bir konuma sokarak cezanın
kişiselleştirilmesi olanağını önleyecektir. Ceza hukukunda kanun önünde
eşitlik ilkesinin uygulanması da kuşkusuz, aynı suçu işleyen tüm suçluların
kimi özellikleri göz ardı edilerek her yönden aynı cezayla cezalandırılmalarını
gerektirmemektedir. Kanun koyucunun suçla korunan hukuki menfaatten hareketle,
mağdurun ekonomik durumunu esas alarak sanığın cezasından indirim yapılmasını
öngörmesinde eşitlik ilkesine aykırı bir yön bulunmamaktadır. Esasen,
mağdurların ekonomik ya da kişisel durumları dikkate alınarak sanıklar hakkında
farklı cezalar verilmesi, cezaların bireyselleştirilmesinin doğal ve zorunlu
sonucu olup bu tür kişiye özgü sonuçlardan yola çıkarak bir kuralın eşitlik
ilkesine aykırı olduğundan söz edilemez. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 10. ve
38. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 26.9.2004 günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 250. maddesine,
2.7.2012 günlü, 6352 sayılı Kanun'un 86. maddesiyle eklenen (4) numaralı
fıkrada yer alan “…ve mağdurun ekonomik durumu…” ibaresinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 9.4.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ