ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1977/110 Karar Sayısı : 1977/103 Karar Tarihi:22/9/1977 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Siverek Tapu Hakimliği
(Dosya Esas No:1976/19) İTİRAZIN KONUSU : 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı
Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36. maddesinin üçüncü fıkrasına yer alan
“Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin Toprak ve Tarım Reformu
bölgesi ilan edilmesinden önce sahibinin bildirdiği emlak vergisi değerini
geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden yüksek ise,
kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.” kuralının Anayasaya aykırı olduğu
ileri sürülerek iptali istenmiştir. I- OLAY : Bölgede Toprak ve Tarım Reformu Kanununun uygulanması dolayısıyle
taşınmazları kamulaştırılan davacı, vergi beyannamesinde bildirilen değerin
kamulaştırma bedeli olarak kendisine ödenmek istendiğini, oysa kamulaştırma
günündeki gerçek değerin daha yüksek olduğunu ileri sürmüş ve aradaki farkın
ödenmesini dava etmiştir. Davalı idare 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu
Kanununun 36. maddesindeki hükme göre işlem yapıldığını açıklaması üzerine,
davacı duruşmada bu hükmün Anayasaya aykırı olduğunu öne sürmüş, Mahkeme 36.
maddenin üçüncü fıkrasında yeralan kuralın Anayasanın 11.,12.,36. ve 2.
maddelerine aykırı olduğu kanısıyla iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurmuştur. II. İTİRAZIN GEREKÇESİ ÖZETİ : Anayasa Mahkemesi, Anayasanın 38. maddesinin ikinci ve üçüncü
fıkralarını iptal etmiş ve bu karar yayımlanmıştır. Bu durumda kamulaştırma
için aynı ilkeleri öngören 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunun 36.
maddesinin üçüncü fıkrası hükmü Anayasal dayanaktan yoksun bulunmaktadır. Bu
hüküm mülkiyet hakkının özünü zedelemekte ve emlak beyannamesi verenlerle
vermeyenler arasında eşitsizlik yaratmakta olduğundan Anayasanın 11.,12.36. ve
2. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptal edilmiştir. III. METİNLER : 1-25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunun
36. maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrası şöyledir: “Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin toprak ve
tarım reformu bölgesi ilan edilmesinden önce sahibinin bildirdiği Emlak Vergisi
değerini geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden
yüksek ise kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir. 2-Dayanılan Anayasa kuralları: Madde 2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve Başlangıçta
belirtilen temel ilkelere dayanan, milli, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk
devletidir. Madde 11- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle
bütünlüğünün, Cumhuriyetin, milli güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının,
genel ahlakın ve genel sağlığın korunması amacı ile veya Anayasanın diğer
maddelerinde gösterilen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun
olarak, ancak kanunla sınırlanabilir. Kanun, temel hak ve hürriyetlerinin özüne dokunmaz. Bu Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirisi insan hak ve
hürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü
veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayrımına dayanarak, nitelikleri Anayasada
belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak kasdı ile kullanılamaz. Bu hükümlere aykırı eylem ve davranışlarının cezası kanunda
gösterilir. Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi
inanç, din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Madde 36- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlandırılabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesinin, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk
inceleme toplantısında aşağıda açıklanan konular üzerinde durulmuştur : 1- 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu
daha önce başka bir dava dolayısıyle Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve
19.10.1976 günlü, E.1973/42,K.1976/48 sayılı kararla bu kanunun tümünün biçim
yönünden iptaline karar verilmiştir. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin iptalini
istediği hüküm, bu kanunun 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yeralmaktadır. Bu
duruma göre, aynı kanunun belirli bir maddesindeki hükmün yeniden ele alınıp
incelenmesine ve bir karar verilmesine yer yoktur. 2- Anayasanın 152. maddesinin dördüncü fıkrasının uygulanabilmesi
koşullarının olayda gerçekleşip gerçekleşmediği yolunda bir inceleme yapılması
konusu üzerinde de durulmuştur. İtiraz konusu işde böyle bir incelemeye olanak
yoktur. Gerçi,1757 sayılı Yasanın tümü iptal edilmiştir. Ancak karar gereğince,
iptal hükmü, yayınlandığı günden başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girecektir.
Yani, bu süre içinde, 1757 sayılı Yasa, yürürlükte olan bir kanunu hukuksal
etki ve sonuçlarını taşımaktadır. Öteyandan Anayasanın 152. maddesinin son
fıkrası uyarınca, Anayasa Mahkemesi kararları, gerçek ve tüzel kişileri,
yürütme ve yargı organlarını, bu arada Anayasa Mahkemesini de bağlamaktadır.
Böyle olunca sözü geçen iptal kararının bağlayıcı niteliğini, belirli bir olay
için bile olsa, öngören süreden önce ortadan kaldırma olasılığını içeren bir
incelemeye girişilmesine olanak yoktur. Bu nedenlerle Anayasanın 152.
maddesinin dördüncü fıkrasında yeralan hükmün böyle bir incelemeye elverişli
olmadığı sonucuna varılmıştır. Ahmet H.Boyacıoğlu bu görüşe katılmamıştır. V. SONUÇ : Anayasa Mahkemesinin 19.10.1976 günlü, Esas: 1973/42, Karar :
1976/48 sayılı kararı ile 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu
Kanununun tümü biçim yönünden iptal edilmiş ve bu karar 10.5.1977 günlü, 15933
sayılı Resmi Gazete’de yayınlanmış bulunduğundan itiraz konusu iş hakkında
yeniden karar verilmesine yer olmadığına, Ahmet H.Boyacıoğlu’nun (Anayasanın
152. maddesinin dördüncü fıkrasında yazılı hükmün, olayda uygulanması
koşullarının bulunup bulunmadığının incelenmesi gerektiği) yolundaki karşıoyuyla
ve oyçokluğuyla, 22.9.1977 gününde karar verildi. Başkan Kâni VRANA Başkanvekili Şevket MÜFTÜGİL Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Fahrettin ULUÇ Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Ahmet ERDOĞDU Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Adil ESMER Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU Karşıoy yazısı
  eklidir. KARŞIOY YAZISI I-1757
sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun tümünün biçim açısından iptaline bir
siyasi parti tarafından açılan dava sonucunda karar verilmiştir. Anayasa
Mahkemesinin 19.10.1976 günlü, E.1973/42, K.1976/48 sayılı kararı 10.5.1977
günlü, 15933 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış ve Anayasa Mahkemesince de
iptal hükmünün kararın yayımlandığı günden bir yıl sonra yürürlüğe girmesi
saptanmıştır. İtiraz yoluna başvuran mahkeme, bakmakta olduğu bu davada
uygulama durumunda bulunduğu sözü geçen yasanın 36. maddesinin esastan
Anayasaya aykırı olduğu savını öne sürmüştür. II-
Anayasa Mahkemesince biçim yönünden iptaline karar verilen bir yasanın, esası
bakımından ve tekrar Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmesine olanak
yoktur. Bununla birlikte iptal kararı doğrudan açılan bir iptal davası üzerine
tesis olunmuş ve iptal hükmünün yürürlüğe gireceği gün Anayasa Mahkemesince
ayrıca saptanmıştır. Böylece yürürlükte kalan bu yasanın bir hükmünün o davada
uygulanma durumunda bulunduğu ve Anayasaya aykırı olduğu mahkemece öne
sürülmüştür. III-
Anayasanın 152. maddesinde iptal kararları için öngörülen ana ilke, bu
kararlardan herkesin yararlanması, yani Anayasaya aykırı hükmün bütünü ile ve
herkes bakımından yürürlükten kakmasıdır. Bununla beraber Anayasa, Anayasa Mahkemesine
yalnız mahkemelerden gelen Anayasaya aykırılık iddiaları üzerine verdiği
hükümlerin olayla sınırlı ve yalnız tarafları bağlayıcı olacağına da karar
verme yetkisini tanımakla yetinmiş ve bu yetkinin kullanılması yönünden
izlenmesi gereken yön ve yöntemi açıklamamış ve keza 44 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve yargılama usulleri hakkındaki kanunda da böyle bir
kuralın yer almamış olması, Anayasa Mahkemesinin itiraz yolu ile yapılan
başvurmada olayla sınırlı ve yalnız tarafları bağlayıcı olarak karar verme
yetkisinin kullanılmasını gerektiren koşulların bulunup bulunmadığının
incelenmesini zorunlu hale getirir. Bu koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği
incelenmeksizin, iptal kararı karşısında yeniden karar ittihazına yer olmadığı
biçiminde anılan kararın, Anayasanın 31. maddesinin son fıkrasında yer alan
“Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz”
yolundaki kurala ters düşeceği tabiidir. SONUÇ : Anayasa
Mahkemesinin önüne getirilen bu işde, Anayasanın 152. maddesinde açıklanan
“olayda sınırlı ve yalnız tarafları bağlayıcı karar verme” yetkisinin uygulanıp
uygulanmayacağı, yetkiyi kullanma koşullarının olup oluşmadığı inceleme konusu
yapılmaksızın, iptal kararı karşısında karar vermeye yerolmadığı yolundaki çokluk
görüşen karşıyım . Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU