ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas
Sayısı : 2009/30 Karar
Sayısı : 2011/76 Karar
Günü : 12.5.2011 R.G.
Tarih-Sayı : 12.07.2011-27992 İPTAL DAVASINI AÇAN: Anamuhalefet (Cumhuriyet
Halk) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanvekilleri Hakkı Suha OKAY, Kemal
KILIÇDAROĞLU ve Kemal ANADOL DAVANIN KONUSU: 18.2.2009 günlü, 5838 sayılı
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un; 1- 22. maddesi ile 12.4.2000 günlü, 4562 sayılı Organize Sanayi
Bölgeleri Kanunu'nun Geçici 7. maddesine eklenen fıkranın '' mülkiyete
yönelik Hazinece dava açılmaz, açılmış davalardan vazgeçilir, açılan davalar
sonunda bu taşınmazların mera olarak sınırlandırılmasına ve özel sicile
yazılmasına dair verilen ve kesinleşen mahkeme kararları uygulanmaz ve bu
kararlar uyarınca tapu kütüklerine konulan şerhler terkin edilir.' bölümünün, 2- 32. maddesinin (17) numaralı fıkrasının 29.6.2001 günlü,
4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer
Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un ' 6 ncı maddesi
yürürlükten kaldırılmıştır. ' hükmünü içeren (b) bendinin, Anayasa'nın 2., 11., 45. ve 138. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi
istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları 1- 12.4.2000 günlü, 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun
dava konusu bölümü de içeren Geçici 7. maddesi şöyledir: 'Geçici Madde 7 ' 4342 sayılı Mera Kanununun
yürürlüğe girdiği tarihe kadar mera olarak nitelendirilen alanlara yapılmış
OSB'ler; Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından onaylanmış ve yatırım
programına alınmış olmaları şartıyla mera vasfını kaybetmiş olur. Bu alanlar
4342 sayılı Mera Kanununun hükümlerine tabi değildirler. İl mera
komisyonlarının bu alanlarla ilgili daha önce aldıkları kararlar hükümsüzdür. 1/1/2005 tarihinden önce kesinleşen imar planlarında küçük sanayi
sitesi olarak ayrılan veya aynı tarihten önce, Bakanlık tarafından onaylanan ve
yatırım programına alınan OSB'lerin bulunduğu alanlardaki mera vasıflı
taşınmazlar hakkında; ilgili kamu idarelerince daha önce yapılan kamulaştırma
ve diğer işlemler, tezyidi bedel dâhil kamulaştırma, faiz ve diğer bedellerin
ödenmesi kaydıyla geçerli kabul edilir, bu işlemlere dayanılarak ilgili gerçek
ve tüzel kişiler adına tapuda yapılan tesciller korunur, mülkiyete
yönelik Hazinece dava açılmaz, açılmış davalardan vazgeçilir, açılan davalar
sonucunda bu taşınmazların mera olarak sınırlandırılmasına ve özel sicile
yazılmasına dair verilen ve kesinleşen mahkeme kararları uygulanmaz ve bu
kararlar uyarınca tapu kütüklerine konulan şerhler terkin edilir .' 2- Dava konusu bendi de içeren 18.2.2009 günlü, 5838 sayılı
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 32. maddesinin (17)
numaralı fıkrası şöyledir: '(17) 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi
ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un a) 4 üncü maddesinin son fıkrasında yer alan 'organize hayvancılık
yapacaklar ile kamu kurum ve kuruluşlarına' ibaresi ve 'üzerinde en az onmilyon
ABD Doları karşılığı Türk Lirası tutarında ve en az elli kişi istihdam
sağlayacak yatırım yapacaklara,' ibaresi madde metninden çıkarılmıştır. b) 6 ncı maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. ' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde Anayasa'nın 2., 11., 45. ve 138. maddelerine
dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim
KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,
Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh
KALELİ ve Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına, 7.5.2009
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi, başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin
rapor, dava konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: 1- 5838 sayılı Kanun'un 22. Maddesi ile 4562 sayılı Organize
Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun Geçici 7. Maddesine Eklenen Fıkranın '' mülkiyete
yönelik Hazinece dava açılmaz, açılmış davalardan vazgeçilir, açılan davalar
sonunda bu taşınmazların mera olarak sınırlandırılmasına ve özel sicile
yazılmasına dair verilen ve kesinleşen mahkeme kararları uygulanmaz ve bu
kararlar uyarınca tapu kütüklerine konulan şerhler terkin edilir' Bölümü
Yönünden İnceleme Dava dilekçesinde, iptali istenilen kuralın mera alanlarının
sanayileşme nedeniyle yok edilmesinin önünü açacağı ve mahkeme kararlarının
uygulanmasını engelleyeceği belirtilerek Anayasa'nın 2., 11., 45. ve 138.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Dava konusu kural ile 1.1.2005. tarihinden önce kesinleşen imar
planlarında küçük sanayi sitesi olarak ayrılan veya aynı tarihten önce,
Bakanlık tarafından onaylanan ve yatırım programına alınan Organize Sanayi
Bölgelerinin bulunduğu alanlardaki mera vasıflı taşınmazlar hakkında mülkiyete
yönelik Hazine tarafından dava açılamayacağı, açılmış davalardan vazgeçileceği,
açılan davalar sonunda bu taşınmazların mera olarak sınırlandırılmasına ve özel
sicile yazılmasına dair verilen ve kesinleşen mahkeme kararlarının
uygulanmayacağı ve bu kararlar uyarınca tapu kütüklerine konulan şerhlerin
terkin edileceği öngörülmüştür. Anayasa'nın 45. maddesinin birinci fıkrasında, 'Devlet,
tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini
önlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve
hayvansal üretimi artırmak maksadıyla tarım ve hayvancılıkla uğraşanların
işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını
kolaylaştırır' denilmektedir. Anayasa'nın 45. maddesinin gerekçesinde de belirtildiği gibi bu
kuralla Devlete, tarım arazilerinin sanayi ve şehirleşme sebebiyle yok
edilmesini, tarım arazileri ile çayırlar ve meraların amaç dışı kullanılmasını
önleme görevi yüklenmiştir. Anayasa'nın 138. maddesinin son fıkrası ' Yasama ve yürütme
organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve
idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine
getirilmesini geciktiremez .' hükmünü içermektedir. Yasama organının mahkeme kararlarını değiştirememesi ilkesi yasama
organının kanun yoluyla kesinleşmiş olan kararları ortadan kaldıramaması
anlamına gelir. Mahkeme kararının kanun yoluyla değiştirilememesi ilkesi, maddi
hukukta herhangi bir değişiklik yapmaksızın sadece somut mahkeme kararlarının
kanun yoluyla değiştirilmesi ya da uygulanmasının engellenmesi hâlleri için söz
konusu olacaktır. Bu nedenle iptali istenen kural ile kesinleşmiş mahkeme
kararlarının uygulanamayacağının öngörülmüş olması Anayasanın 138. maddesine
aykırılık oluşturmaktadır. Mülkiyete yönelik hazinece dava açılamaması, açılmış davalardan
vazgeçilmesi ve kesinleşen mahkeme kararlarının uygulanmaması, tapu kütüklerine
konulan şerhlerin terkin edilmesi, devlete meraların korunması görevini veren
Anayasanın 45. maddesi ile bağdaşmaz. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 45. ve 138. maddelerine
aykırıdır. İptali gerekir Kural Anayasa'nın 45. ve 138. maddelerine aykırı görülerek iptal
edildiğinden ayrıca 2. ve 11. maddeler yönünden incelenmesine gerek
görülmemiştir. 2- 5838 sayılı Kanun'un 32. Maddesinin (17) Numaralı
Fıkrasının (b) Bendi Yönünden İnceleme Dava dilekçesinde yürürlükten kaldırılan kural ile bir taraftan
taşınmazı sit alanında bulunan taşınmaz sahiplerinin mülkiyet hakkının
korunduğu, diğer taraftan ise tarihi ve doğal sit özelliği taşıyan alanların
Devlet tarafından koruma altına alındığı ancak dava konusu kural ile bu
uygulamanın kaldırılmasının kanunların kamu yararına olma gerekliliği ile
bağdaşmadığı, ayrıca 5838 sayılı Kanun'un yürürlük tarihinden önce düzenlenen
sertifika sahiplerinin kazanılmış haklarının ortadan kaldırıldığı belirtilerek
kuralın Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Dava Konusu kural, 4706 sayılı Kanun'un 6. maddesini yürürlükten
kaldırmıştır. Yürürlükten kaldırılan 'Sit Alanlarında Kalan Taşınmaz Mallar'
başlıklı 6. maddede, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma
Kanunu uyarınca, sit alanı ilan edilmiş ve onanlı koruma amaçlı imar planında
kesin inşaat yasağı getirilmiş arsa ve arazilerin, Hazineye ait taşınmazlarla
değiştirilmesi işlemlerinde ve taşınmaz maliklerinin kabul etmesi halinde
Hazineye ait taşınmazların satış işlemlerinde ödeme aracı olarak kabul edilmek
üzere, taşınmazın bedelini gösteren bir belge verilmesi öngörülmüştür. Ayrıca
bu belgelerde yazılı bedele, kıymet takdir tarihinden itibaren kanuni faiz
uygulanmak suretiyle işlem tarihindeki bedelin belirlenmesi hükme bağlanmıştır. Yürürlükten kaldırılan bu hüküm, sit alanı ilan edilen ve inşaat
yasağı getirilen taşınmaz sahiplerinin kabul etmesi halinde taşınmazın
değerinin tespit edilerek bir belgeye bağlanması ve bu belgenin Hazine
tarafından yapılacak taşınmaz satışlarında bir ödeme aracı olarak
kullanılmasını sağlamıştır. Uygulamada Kanun kapsamına giren taşınmaz
sahiplerinin başvurusu üzerine taşınmaz sahibi adına 'sertifika' adı verilen ve
taşınmazın değerini gösteren bir belge düzenlenmiş ve bu belge, Hazineye ait
taşınmazların satış ihalelerinde ödeme aracı olarak kullanılmak suretiyle
Hazineden alınan taşınmaz ile sit alanında kalan taşınmazın trampası mümkün
olabilmiştir. Dava konusu kuralın gerekçesinde de belirtildiği gibi uygulamada
istenilen sonucu doğurmayan bu düzenlemeden dava konusu kural ile vazgeçilmiş
ve yerine daha sonra 25.6.2009 günlü, 5917 sayılı Kanun'un 24.
maddesiyle 2863 sayılı Kültür ve
Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 15. maddesinin (f) fıkrası değiştirilerek
bu alanlarla ilgili yeni bir düzenleme getirilmiştir. İptali istenilen kuralla yürürlükten kaldırılan düzenlemenin kamu
yararını daha iyi gerçekleştirip gerçekleştirmeyeceğini ya da çatışan değerleri
daha iyi uzlaştırıp uzlaştırmayacağını belirlemek yasa koyucunun takdir alanı
içinde bulunduğundan anayasallık denetimi kapsamı içinde değerlendirilemez. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel
gereklerinden birisi kazanılmış haklara saygı ilkesidir. Kazanılmış haklara saygı,
yürürlükteki hukuka uygun olarak doğmuş olan hakların yeni bir yasa ile ortadan
kaldırılamamasını gerektirir. 4706 sayılı Kanun'un 6. maddesi yürürlükteyken bu
maddeye dayanarak düzenlenen ve taşınmazın değerini tespit eden sertifikaların,
üzerinde kesin inşaat yasağı bulunan taşınmazların Hazine arazisi ile
trampasına olanak tanıdığından malik için bir kolaylık getirdiği dikkate
alınarak malikler açısından kazanılmış hak doğurduğu söylenebilir. Ancak, 5838
sayılı Kanun'un 24. maddesiyle 4706 sayılı Kanun'a eklenen geçici 11. maddesi
ile bir geçiş hükmü öngörülerek daha önce düzenlenen sertifikaların 31.12.2011
tarihine kadar kullanılmasına olanak tanınmıştır. Kanun'un 28 Şubat 2009
tarihinde yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, sertifikaların kullanılabilmesi
için yaklaşık üç yıllık bir sürenin tanındığı anlaşılmaktadır. Bu süre hak
sahiplerinin kazanılmış haklarını kullanabilmeleri için yeterli ve makul bir
süredir. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir.
İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 11. maddesi ile ilgisi görülmemiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 18.2.2009 günlü, 5838 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun'un; 1- 22. maddesiyle, 12.4.2000 günlü, 4562 sayılı Organize
Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun Geçici 7. maddesine eklenen fıkranın '' mülkiyete
yönelik Hazinece dava açılmaz, açılmış davalardan vazgeçilir açılan davalar
sonucunda bu taşınmazların mera olarak sınırlandırılmasına ve özel sicile
yazılmasına dair verilen ve kesinleşen mahkeme kararları uygulanmaz ve bu
kararlar uyarınca tapu kütüklerine konulan şerhler terkin edilir.' bölümü,
12.5.2011 günlü, E. 2009/30, K. 2011/76 sayılı kararla iptal edildiğinden, bu
bölümün, uygulanmasından doğacak sonradan giderilmesi güç veya olanaksız durum
ve zararların önlenmesi ve iptal kararının sonuçsuz kalmaması için kararın
Resmî Gazete'de yayımlanacağı güne kadar YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULMASINA, 2- 32. maddesinin (17) numaralı fıkrasının 29.6.2001 günlü,
4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer
Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un '6 ncı maddesi
yürürlükten kaldırılmıştır.' hükmünü içeren (b) bendine yönelik iptal istemi,
12.5.2011 günlü, E. 2009/30, K. 2011/76 sayılı kararla reddedildiğinden, bu
bende ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 12.5.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VI- SONUÇ 18.2.2009 günlü, 5838 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun'un; 1- 22. maddesiyle, 12.4.2000 günlü, 4562 sayılı Organize
Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun Geçici 7. maddesine eklenen fıkranın '' mülkiyete
yönelik Hazinece dava açılmaz, açılmış davalardan vazgeçilir açılan davalar
sonucunda bu taşınmazların mera olarak sınırlandırılmasına ve özel sicile
yazılmasına dair verilen ve kesinleşen mahkeme kararları uygulanmaz ve bu
kararlar uyarınca tapu kütüklerine konulan şerhler terkin edilir.' bölümünün
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2- 32. maddesinin (17) numaralı fıkrasının 29.6.2001 günlü,
4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer
Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un '6 ncı maddesi
yürürlükten kaldırılmıştır.' hükmünü içeren (b) bendinin Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 12.5.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Serruh
  KALELİ Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN