ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı:1973/45 Karar sayısı:1974/7 Karar Günü:26/2/1974 Resmi Gazete tarih/sayı:29.5.1974/14899 İtiraz
yoluna başvuran: Karlıova Asliye Ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu : 8/5/1973 günlü, 14529 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanan ve yayımı
tarihinden 30 gün sonra yürürlüğe giren (1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri
Kanununun bazı maddelerinin değiştirilmesi ve bu kanuna bazı maddeler eklenmesi
hakkında) ki 30/4/1973 günlü, 1711 sayılı Kanunun geçici maddesinde yer alan
"şu kadar ki bu kanunla eklenen 113/A maddesi..... kanunun yürürlüğünden önce
mevcut dava ve işlerde de uygulanır." kuralının Anayasa'nın 33. maddesinin
üçüncü fıkrasına aykırı olduğu yolundaki Cumhuriyet Savcısının görüşünü
benimseyen mahkeme Anayasa'nın değişik 151. maddesine dayanarak Anayasa
Mahkemesine başvurmuştur. I-
OLAY: Karlıova
Asliye Hukuk Mahkemesinin 23/5/1969 günlü, 1969/35-2 sayılı ihtiyatî tedbir
kararına konu olan taşınmaza tedbire aykırı olarak tecavüz ettiği yolundaki
şikâyet üzerine Cumhuriyet Savcılığının 1973/78-36-13 sayılı, 18/5/1973 günlü
iddianamesi ve Karlıova Sulh Ceza Mahkemesinde yargılanarak Türk Ceza Kanununun
değişik 526. maddesinin birinci fıkrası uyarınca cezalandırılması istemi ile
sanık hakkın da kamu davası açılmış ve dava Sulh Ceza Mahkemesinin 1973/17 esas
sayısını almıştır. İddianameye göre suç tarihi 30/4/1973 tür. İlk duruşmanın
yapıldığı 13/6/1973 gününde, 1711 sayılı Kanun 8/5/1973 günün de yayınlanıp 30
gün sonra yürürlüğe girmiş; bu kanunun 2. maddesiyle 1086 sayılı Hukuk Usulü
Muhakemeleri Kanununa, 113. maddeden son ra eklenen 113/A maddesinde ihtiyati
tedbir kararının uygulanması dolayısiyle verilen emre uymayan veya o yolda
alınmış tedbîre aykırı davranışta bulunan kimseler için, Türk Ceza Kanununa
göre daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde, bir aydan altı aya kadar
hapis cezası saptanmış ve geçici maddede bu ceza kuralının kanunun
yürürlüğünden önce mevcut dava ve işlerde de uygulanması öngörülmüş bulunması
yüzünden yeni bir durum oluşmuştur. Bu yeni durum karşısında mahkeme
görevsizlik kararı vermiş; İş Karlıova Asliye Ceza Mahkemesine aktarılarak bu
mahkemenin 1973/27 esas sayısını almıştır. Asliye
Ceza Mahkemesindeki 21/8/1973 günlü ikinci duruşmada Cumhuriyet Savcısı, 1711
sayılı Kanunun geçici maddesindeki 113/A ceza maddesinin kanunun yürürlüğünden
önce mevcut dava ve işlerde uygulanmasını öngören kuralın Anayasa'nın 33.
maddesinin üçüncü fıkrasına aykırı olduğu görüşünü ileri sürmüş; bu görüşü
benimseyen mahkeme Anayasa'nın 151. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesine
başvurulmasına ve yargılamanın başka güne bırakılmasına karar vermiştir. III-
YASA METİNLERİ: l-
İtiraz konusu Kanun kuralı: 1711
sayılı Kanunun konu ile ilgili 2. maddesi ve itiraz konusu kuralı kapsayan
geçici maddesi 8/5/1973 günlü, 14529 sayılı Resmî Gazete'deki metne göre
şöyledir : "Madde
2- 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 113 üncü maddesinden sonra
aşağıda yazılı 113/A maddesi eklenmiştir: "Madde
113/A- İhtiyatî tedbir kararının uygulanması dolayısiyle verilen emre uymayan
veya o yolda alınmış tedbire aykırı davranışta bulunan kimse, eylemi T.C.K. na
göre daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde, ait olduğu ceza mahkemesince
bir aydan altı aya kadar hapisle cezalandırılır." "Geçici
Madde- 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun bu Kanunla değiştirilen
hükümlerinin ancak kanun yürürlüğe girdikten sonra açılacak davalarda
uygulanması mümkündür. Şu kadar ki, bu kanunla eklenen 113/A maddesi ile 176,
289 ve 507 inci maddelerde değişiklik yapan hükümler, kanunun yürürlüğünden
önce mevcut dava ve işlerde de uygulanır. Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihte mevcut davalar bakımından, 409 uncu madde hükmü, bu
maddedeki süreler kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay sonra
işlemeye başlamak suretiyle uygulanır." 2-
Türk Ceza Kanununun konu ile ilgili 526/1. maddesi: Türk
Ceza Kanununun konu ile ilgili bulunan 28/9/1971 günlü, 1490 sayılı Kanunla
değişik 526. maddesinin birinci fıkrası - Beşinci Tertip Düstur, Cilt 10,
Üçüncü Kitap, sayfa 3407 deki metne göre - şöyledir : "Madde
526/1- Selâhiyetli makamlar tarafından adlî muameleler dolayısiyle yahut âmme
emniyeti veya âmme intizamı veya umumî Hıfzıssıhha mülâhazasiyle kanun ve
nizamlara aykırı olmıyarak verilen bir emre itaat etmeyen veya bu yolda alınmış
bir tedbire riayet eylemiyen kimse, fiil ayrı bir suç teşkil etmediği takdirde,
bir aydan üç aya kadar hafif hapis veya ikiyüz elli liradan beşyüz liraya kadar
hafif para cezasiyle cezalandırılır." 3-
Dayanılan Anayasa kuralı: Anayasaya
aykırılık görüşünü desteklemek üzere Cumhuriyet Savcısının ve mahkemenin üçüncü
fıkrasını ileriye sürdüğü Anayasa'nın 33. maddesi aşağıda yazılı olduğu
gibidir. "Madde
33- Kimse işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir
fiilinden dolayı cezalandırılamaz. Cezalar
ve ceza tedbirleri ancak kanunla konulur. Kimseye,
suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza
verilemez. Kimse,
kendisini veya kanununun gösterdiği yakınlarını suçlandırma sonucu doğuracak
beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza
sorumluluğu şahsîdir. Genel
müsadere cezası konulamaz." IV-
İLK İNCELEME : I-
22/10/1973 günlü karar : Anayasa
Mahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 22/10/1973 gününde Muhittin Taylan,
Avni Givda, Sait Koçak, Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar,
Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Kani Vrana, Lûtfi Ömerbaş, Şevket
Müftügil, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalarıyla
yapılan ilk inceleme toplantısında 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27.
maddesine göre dosya içindekilerin konu ile ilgili bölümünün onanlı
örneklerinin gönderilmesi gerekirken aslının yollandığı anlaşılmış ve aykırılık
giderilmek üzere dosyanın mahkemeye geri çevrilmesine 22/10/1973 gününde
1973/30-34 sayı ile ve oybirliğiyle karar verilmiştir. 2-
13/12/1973 günlü karar: Mahkemece
işin yeniden Anayasa Mahkemesine gönderilmesi üzerine 13/12/1973 gününde
Muhittin Taylan, Avni Givda, Sait Koçak, Kemal Berkem, Şahap Arıç, ihsan
Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Kani Vrana, Muhittin Gürün,
Lûtfi Ömerbaş, Şevket Müftügil, Nihat O. Akçakayalıoğlu ye Ahmet H.
Boyacıoğlu'nun katılmalarıyla yeniden yapılan ilk inceleme toplantısında
Anayasa Mahkemesinin 22/10/1973 günlü, 1973/30-34 sayılı kararı gereğinin
yerine getirildiği ve dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından Anayasa'nın
değişik 151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddelerine uygunluğu görülen işin
esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V-
ESASIN İNCELENMESİ : İtirazın
esasına ilişkin rapor, Karlıova Asliye Ceza Mahkemesinin 24/11/1973 günlü, 1973/27
sayılı yazısına bağlı olarak gelen 21/8/1973 günlü karar ve ekleri; iptali
istenen ve konu ile ilgisi bulunan yasa kuralları, Anayasa'ya aykırılık
görüşüne dayanaklık eden Anayasa ilkeleri, bunlarla ilgili gerekçeler ve başka
yasama belgeleri; konu ile ilişkisi bulunan öteki metinler okunduktan sonra
gereği görüşülüp düşünüldü : "İhtiyatî
tedbir kararının uygulanması dolayısiyle verilen emre uymama veya o yolda
alınmış tedbire aykırı davranışta bulunma" nın kendine özgü cezası bulunan
bir yasak eylem haline gelişi 8/5/1973 gününden otuz gün sonra yürürlüğe giren
30/4/1973 günlü 1711 sayılı Kanunun 2. maddesiyle oluşmuştur. Eylemin cezası,
Türk Ceza Kanununa göre daha ağır bir cezayı gerektirmiyorsa, bir aydan altı
aya kadar hapistir. Daha
önce bu gibi eylemler Türk Ceza Kanununun 28/9/1971 günlü, 1490 sayılı Kanunla
değişik 526. maddesinin birinci fıkrasındaki "selâhiyetli makamlarca adlî
muameleler dolayısiyle kanun ve nizamlara aykırı olmayarak verilen bir emre
itaat etmeme veya bu yolda alınmış bir tedbire riayet eylememe" deyiminin
kapsamı içinde görülmekte idi. Ceza; eylem ayrı bir suçu oluşturmamışsa, bir
aydan üç aya kadar hafif hapis veya ikiyüz elli liradan beşyüz liraya kadar
hafif para cezası idi. Görülüyor
ki Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa 1711 sayılı Kanunun 2. maddesiyle eklenen
113/A maddesi böyle bir eyleme verilebilecek cezayı artırmış ve yine 1711
sayılı Kanunun geçici maddesindeki itiraz konusu kural ağırlaşan cezanın
Kanunun yürürlüğe girmesinden ünce işlenmiş suçlara da uygulanmasını zorunlu
kılmıştır. Anayasanın
cezaların kanunî ve şahsî olmasını öngören ve zorlama yasağı getiren 33.
maddesinin üçüncü fıkrasına göre ise kimseye, suçu işlediği zaman kanunda o suç
için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez, îtiraz konusu kuralın
bu ilkeye aykırı düştüğü apaçık ortadadır. Yine bu kuralın Anayasanın 2.
maddesindeki Hukuk Devleti ilkesiyle bağdaştırılması düşünülemez. Şu
duruma göre 1711 sayılı Kanunun 2. maddesiyle Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa
eklenen 113/A maddesinde yazılı cezanın kanunun yürürlüğe girmesinden önceki
dava ve işlerde de uygulanmasını öngören kuralı oluşturan 1711 sayılı Kanunun
geçici maddesindeki "bu kanunla eklenen 113/A maddesi ile..."
deyiminin, oluşturduğu kuralın Anayasanın 2. ve 33. maddelerine aykırı
bulunması dolayısiyle, iptal edilmesi gerekir. VI-
SONUÇ : 1711
sayılı Kanunun geçici maddesindeki 113/A maddesinin kanunun yürürlüğünden önce
var olan dava ve işlerde de uygulanmasına ilişkin kuralın Anayasaya aykırı
olduğuna ve geçici maddede bu kuralı oluşturan (bu kanunla eklenen 113/A
maddesi ile) deyiminin iptaline 26/2/1974 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Muhittin
  Taylan Başkanvekili Avni
  Givda Üye Kemal
  Berkem Üye Şahap
  Arıç Üye İhsan
  Ecemiş Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Abdullah
  Üner Üye Kâni
  Vrana Üye Ahmet
  Koçak Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Şevket
  Müftügil Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu