ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1978/24 Karar Sayısı:1978/24 Karar günü:21/3/1978 Resmi Gazete tarih/sayı:11.4.1978/16256 İtiraz
Yoluna Başvuran : Siverek Tapulama Mahkemesi (Dosya
Esas No : 1976/119) İtirazın
Konusu : 25/6/1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36.
maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan, "Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz
malın bulunduğu yerin Toprak ve Tarım Reformu bölgesi ilân edilmesinden önce
sahibinin bildirdiği emlâk vergisi değerini geçemez. Karşılık Takdir
Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden yüksek ise, kamulaştırma karşılığı
bu değere indirilir." kuralının Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülerek
iptali istenmiştir. I.
OLAY : Bölgede
Toprak ve Tarım Reformu Kanununun uygulanması dolayısiyle taşınmazları
kamulaştırılan davacı, vergi beyannamesinde bildirilen değerin kamulaştırma
bedeli olarak kendisine ödenmek istendiğini oysa kamulaştırma günündeki gerçek
değerin daha yüksek olduğunu ileri sürmüş ve aradaki farkın ödenmesini dava
etmiştir. Davalı idare 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36.
maddesindeki hükme göre işlem yapıldığını açıklaması üzerine, Mahkeme 36.
maddenin üçüncü fıkrasında yeralan kuralın Anayasa'nın 11., 12., 36. ve 2.
maddelerine aykırı olduğu kanısıyla iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurmuştur. III.
METİNLER : 1-
25/6/1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36. maddesinin
itiraz konusu üçüncü fıkrası şöyledir : "Kamulaştırma
karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin Toprak ve Tarım Reformu bölgesi ilân
edilmesinden önce sahibinin bildirdiği Emlâk Vergisi değerini geçemez. Karşılık
Takdir Komisyonunca saplanan karşılık bu değerden yüksek ise kamulaştırma
karşılığı bu değere indirilir." 2-
Dayanılan Anayasa kuralları : Madde
2- Türkiye Cumhuriyet, insan haklarına ve Başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, millî, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir. Madde
11- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle bütünlüğünün,
Cumhuriyetin, millî güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının, genel ahlâkın
ve genel sağlığın korunması amacı ile veya Anayasa'nın diğer maddelerinde
gösterilen özel sebeplerle, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olarak, ancak
kanunla sınırlanabilir. Kanun,
temel hak ve hürriyetlerin özüne dokunamaz. Bu
Anayasa'da yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirisi insan hak ve hürriyetlerini
veya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü veya dil, ırk,
sınıf, din ve mezhep ayırımına dayanarak, nitelikleri Anayasa'da belirtilen
Cumhuriyeti ortadan kaldırmak kasdı ile kullanılamaz. Bu
hükümlere aykırı eylem ve davranışların cezası kanunda gösterilir. Madde
12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep
ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir
kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Madde
36- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı
amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum
yararına aykırı olamaz. IV.
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesinin, içtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk inceleme toplantısında
aşağıda açıklanan konular üzerinde durulmuştur. 1-
25/6/1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu daha önce başka bir
dava dolayısiyle Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve 19/10/1976 günlü, E.
1973/42, K. 1976/48 sayılı kararla bu kanunun tümünün biçim yönünden iptaline
karar verilmiştir. Bu karar 10/5/1977 günlü, 15933 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanmıştır. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin iptalini istediği hüküm, bu
kanunun 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yeralmaktadır. Bu duruma göre, aynı
kanunun belirli bir maddesindeki hükmün yeniden ele alınıp incelenmesine ve bir
karar verilmesine yer yoktur. 2-
Anayasa'nın 152. maddesinin dördüncü fıkrasının uygulanabilmesi koşullarının
olayda gerçekleşip gerçekleşmediği yolunda bir inceleme yapılması konusu
üzerinde de durulmuştur. İtiraz konusu işde böyle bir incelemeye olanak yoktur.
Gerçi, 1757 sayılı Yasanın tümü iptal edilmiştir. Ancak karar gereğince, iptal
hükmü, yayınlandığı günden başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girecektir. Yani,
bu süre içinde, 1757 sayılı Yasa, yürürlükte olan bir Kanunun hukuksal etki ve
sonuçlarını taşımaktadır. Öte yandan Anayasa'nın 152. maddesinin son fıkrası
uyarınca, Anayasa Mahkemesi kararları, gerçek ve tüzel kişileri, yürütme ve
yargı organlarını, bu arada Anayasa Mahkemesini de bağlamaktadır. Böyle olunca
sözü geçen iptal kararının bağlayıcı niteliğini, belirli bir olay için bile
olsa, öngörülen süreden önce ortadan kaldırma olasılığını içeren bir incelemeye
girişilmesine olanak yoktur. Bu nedenlerle Anayasa'nın 152. maddesinin dördüncü
fıkrasında yeralan hükmün böyle bir incelemeye elverişli olmadığı sonucuna
varılmıştır. Ahmet
H. Boyacıoğlu bu görüşe katılmamıştır. V.
SONUÇ : Anayasa
Mahkemesinin 19/10/1976 günlü, Esas : 1973/42, Karar: 1976/48 sayılı kararıyle
25/6/1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun tümü biçim
yönünden iptal edilmiş ve bu karar 10/5/1977 günlü, 15933 sayılı Resmî
Gazete'de yayımlanmış bulunduğundan itiraz konusu iş hakkında yeniden karar
verilmesine yerolmadığına, Ahmet H. Boyacıoğlu'nun (Anayasanın 152. maddesinin
dördüncü fıkrasında yazılı hükmün, olayda uygulanması koşullarının bulunup
bulunmadığının incelenmesi gerektiği) yolundaki karşıoyuyla ve oyçokluğuyla, 21/3/1978
gününde karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu Üye Necdet
  Darıcıoğlu KARŞIOY
YAZISI Bu
konu hakkındaki düşüncemi belirten karşıoy, çeşitli kararlar dolayısıyla ve
örneğin Anayasa Mahkemesinin 22.9.1977 günlü, 1977/90-92 sayılı kararında
açıklamış ve 11 Kasım 1977 günlü, 16110 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış
bulunduğundan, aynı gerekçelerle çokluk görüşüne karşıyım. Üye Ahmet H. Boyacıoğlu