ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2010/20 Karar Sayısı : 2011/166 Karar Günü : 22.12.2011 R.G. Tarih-Sayı :
25.01.2012-28184 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay İdari Dava
Daireleri Kurulu İTİRAZIN KONUSU: 4.11.1981 günlü, 2547
sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7. maddesinin ( l ) bendinin Anayasa'nın
2. ve 130. maddelerine aykırılığı savıyla iptaline ve yürürlüğünün
durdurulmasına karar verilmesi istemidir. I- OLAY Öğretim üyesi davacının, denenmek üzere başka bir yükseköğretim
kurumuna atanmasına dair işlemin iptali ve bu işlem nedeniyle yoksun kaldığı
özlük haklarının iadesine karar verilmesi istemiyle açtığı davada yerel
mahkemece verilen istemin kabulü yönündeki kararın Danıştay 8. Dairesi
tarafından bozulması üzerine yerel mahkemece verilen ısrar kararı nedeniyle
dosyayı inceleyen Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine vararak iptali ve yürürlüğün durdurulması
istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun ' Yükseköğretim
Kurulunun görevleri' başlıklı 7. maddesinin itiraz konusu ( l )
bendi şöyledir: ' l) Rektörlerin disiplin işlemlerini kovuşturmak ve karara
bağlamak, öğretim elemanlarından bu Kanunda öngörülen görevleri yerine
getirmekte yetersizliği görülenler ile bu Kanunla belirlenen yükseköğretimin
amaç, ana ilkeleri ve öngördüğü düzene aykırı harekette bulunanları rektörün
önerisi üzerine veya doğrudan, normal usulüne göre, yükseköğretim kurumları ile
ilişkilerini kesmek veya denenmek üzere başka bir yükseköğretim kurumuna
atamak, ' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, iptali istenilen kuralın Anayasa'nın 2. ve 130.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Zehra Ayla PERKTAŞ
ve Recep KÖMÜRCÜ'nün katılımlarıyla 24.3.2010 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Uygulanacak Kural Sorunu Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için
Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve
mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların da
o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın
değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan
kurallardır. İtiraz başvurusunda bulunan Mahkemede bakılmakta olan dava,
öğretim üyesi olan davacının denenmek üzere başka bir yükseköğretim kurumuna
atanmasına dair işlemin iptali istemiyle açılmıştır. Bu nedenle itiraz konusu
bendin ilk cümlesinde yer alan ve Yükseköğretim Kuruluna 'Rektörlerin disiplin
işlemlerini kovuşturmak ve karara bağlamak' şeklinde bir görev veren düzenleme,
bakılmakta olan davada uygulanacak kural niteliği taşımamaktadır. Açıklanan nedenlerle, 4.11.1981
günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7. maddesinin ( l ) bendinde yer alan 'Rektörlerin disiplin
işlemlerini kovuşturmak ve karara bağlamak,' ibaresinin, itiraz başvurusunda
bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından,
bu ibareye ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
22.12.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. B- Sınırlama Sorunu İtiraz yoluna başvuran mahkemece bakılan davaya konu olayda davacı
öğretim üyesi, denenmek üzere başka bir yükseköğretim kurumuna atanmıştır.
İtiraz konusu kuralda ise denenmek üzere atamanın yanında öğretim elemanlarının
yükseköğretim kurumları ile ilişkilerini kesmek konusunda da Yükseköğretim
Kuruluna yetki verilmiştir. Mahkemece bakılan davaya konu olayda davacı öğretim
üyesinin yükseköğretim kurumları ile ilişkisinin kesilmesi söz konusu değildir.
Bu nedenle, 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7. maddesinin
( l ) bendinin ''öğretim elemanlarından bu Kanunda öngörülen
görevleri yerine getirmekte yetersizliği görülenler ile bu Kanunla belirlenen
yükseköğretimin amaç, ana ilkeleri ve öngördüğü düzene aykırı harekette
bulunanları rektörün önerisi üzerine veya doğrudan, normal usulüne göre,
yükseköğretim kurumları ile ilişkilerini kesmek veya denenmek üzere başka bir
yükseköğretim kurumuna atamak, ' bölümüne ilişkin esas incelemenin, bu
bölümde yer alan ' veya denenmek üzere başka bir yükseköğretim kurumuna
atamak ' ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına, 22.12.2011 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. C- Anayasaya Uygunluk Denetimi Başvuru kararında, özetle, Anayasa'nın 130. maddesinin dokuzuncu
fıkrasında, öğretim elemanlarının görevleri, unvanları, atama, yükselme ve
emeklilikleri, disiplin ve ceza işleri, malî işler, özlük hakları, öğretim
elemanlarının uyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim
elemanlarının görevlendirilmesi, öğrenim ve öğretimin hürriyet ve teminat
içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesine ilişkin
hususların kanunla düzenleneceği yolunda bir hükme yer verildiği; Anayasa'nın
130. maddesinde üniversite öğretim üyelerine belirli haklar ve yetkiler
tanınmış olduğu, bilimsel özgürlük, serbestçe araştırmada ve yayında
bulunabilme, öğrenim ve öğretimi özgürlük ve güvence içinde sürdürebilme hak ve
yetkilerinin bunlara örnek olarak gösterilebileceği; bu düzenlemeler dikkate
alındığında, öğretim elemanlarının denenmek üzere başka bir yükseköğretim kurumunda
görevlendirilmeleri halinde öğretim üyelerine tanınan güvencelerin
sağlanabilmesi, hukuki güvenliğin oluşturulabilmesi için görevlendirmenin
süresinin, bu süre içinde ilgili hakkında uygulanacak işlemlerin, ilgilinin
çalışmalarının ve faaliyetlerinin izlenmesi yöntem ve esasları ile kadro
durumunun ne olacağı konularının Yasada açıkça düzenlenmesi gerektiği halde bu
hususlara 2547 sayılı Yasa'nın itiraz konusu 7/ l maddesinde yer
verilmediği; ayrıca, 2547 sayılı Yasa'nın 7/ l maddesi uyarınca
yapılan atamanın denenmek üzere geçici bir süre görevlendirme mi yoksa naklen
atama niteliğinde mi olduğu hususunun da açıklık taşımadığı; belirtilen
nedenlerle itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 130. maddesinin yedinci ve
dokuzuncu fıkralarına aykırı olduğu; Anayasa'nın 130. maddesine aykırılık
oluşturan kuralın, aynı zamanda Anayasa'nın 2. maddesinde ifadesini bulan
'hukuk devleti ilkesi'ne de aykırılık oluşturduğu iddia edilmiştir. Anayasa'nın 130. maddesinin dokuzuncu fıkrasında, öğretim elemanlarının
atanmaları ve disiplin işleri de dahil olmak üzere üniversiteler ve öğretim
elemanları ile ilgili birçok hususun kanunla düzenleneceği kuralına yer
verilmiştir. Ayrıca 130. maddede, üniversitelerin bilimsel özerkliğe sahip
olmalarına vurgu yapılarak, öğrenim ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde
çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi gereğine dikkat
çekilmiştir. İtiraz konusu kuralda, ' denenmek üzere atama ' işleminin
öğretim elemanlarına hürriyet ve teminat teşkil edebilecek şekilde
düzenlenmemiş olduğu görülmektedir. Denenmek üzere atama işlemini gerektiren ve
Yasada 'düzene aykırı hareket etme' şeklinde ifadelendirilen eylemin ya da
'yetersizlik' şeklinde ifadelendirilen olgunun hangi hallerde ortaya çıkacağı ve
sayılan bu durumların nasıl tespit edileceğinin açıkça ve öngörülebilir biçimde
düzenlenmesine ihtiyaç bulunmaktadır. Ayrıca, 'denenmek üzere atama' işlemi,
itiraz konusu kuralda bu şekilde adlandırılmasa bile özü itibariyle bir tür
disiplin cezası niteliğini taşımaktadır. Bu nedenle, denenmek üzere atama
işlemini düzenleyen kurallarda, savunma hakkı başta olmak üzere disiplin ve
ceza işleri bağlamında öğretim elemanlarına tanınmış hak ve güvencelere yer
verilmesi gerekmektedir. İtiraz konusu yasa kuralı ise belirtilen bu
gereklilikleri karşılamamaktadır. Keza, denenmek üzere başka bir yükseköğretim
kurumuna atanan öğretim elemanın hangi süreyle atandığının belli olmaması, bu
yolla atanan kişinin hak ve yükümlülüklerinin ve deneme sürecinin takip ve
sonlandırılmasına ilişkin usul ve esasların Yasada gösterilmemiş olması da
Anayasa'nın 130. maddesinin dokuzuncu fıkrası ile bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 130. maddelerine
aykırıdır, iptali gerekir. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7.
maddesinin ( l ) bendinde yer alan 'veya denenmek üzere başka bir
yükseköğretim kurumuna atamak' ibaresinin yürürlüğünün durdurulması isteminin,
koşulları oluşmadığından REDDİNE, 22.12.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. VII- SONUÇ 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7.
maddesinin ( l ) bendinde yer alan 'veya denenmek üzere başka bir
yükseköğretim kurumuna atamak' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, 22.12.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN