ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1997/43 Karar Sayısı : 1999/16 Karar Günü : 11.5.1999 R.G. Tarih-Sayı :10.03.2000-23898 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kayseri Kadastro Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 24.2.1984 günlü, 2981 sayılı İmar ve Gecekondu
Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar
Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun'un 22.5.1986 günlü, 3290
sayılı Yasa ile değiştirilen 10. maddesinin (b) bendinde yer alan "...
fiili kullanma durumları ..." ibaresinin Anayasa'nın 5., 10., 13., 14. ve
35. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Kadastro tespitine itiraz davasında, davacının Anayasa'ya
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varan Mahkeme, 2981 sayılı Yasa'nın 10.
maddesinin (b) bendindeki "... fiili kullanma durumları ..."
ibaresinin iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 2981 sayılı Yasa'nın değişik 10. maddesinin itiraz konusu ibareyi
de içeren (b) bendi şöyledir: "b) Üzerinde imar mevzuatına aykırı olarak toplu binalar inşa
edilmiş hisseli veya özel parselasyona dayalı arsa veya arazilerde, kişilerin
hisse miktarları ve fiili kullanma durumları dikkate alınarak valilik veya
belediyelerin talebi üzerine: 1. Henüz kadastrosu yapılmamış yerlerde, kadastro müdürlüklerince
bu Kanunda belirtilen mülkiyet tespitine dair hükümler de uygulanarak, 2. Kadastrosu veya tapulaması tamamlanmış yerlerde ise bu Kanunla
verilen yetkiler kadastro müdürlüklerince kullanılarak, Islah imar planlarının yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın;
onayların alınmasına ve ilanların yapılmasına (askı ilanları hariç),
komisyonların kurulmasına lüzum kalmaksızın 2613 sayılı Kadastro ve Tapu
Tahriri veya 766 sayılı Tapulama Kanunu hükümlerine göre hak sahipleri tespit
veya yeniden tayin edilerek adlarına tescil edilir. Bu tespit sırasında; özel parselasyon planında görülen veya
hisseli satışlar sonucu fiilen oluşan yol, meydan, otopark, çocuk bahçesi,
yeşil saha vs. hizmetlere ayrılan yerler ile bunlara ilişkin hisseler bedelsiz
olarak resen tapudan terkin; okul, cami ve benzer kamu hizmetlerine
ayrılan yerler ise, bedelsiz olarak ilgili idareler adına tespit ve tescil
edilir. Hazine, belediye veya il özel idarelerine ait veya Vakıflar Genel
Müdürlüğünün idare ettiği arsa veya arazileri üzerinde yapıldığı tespit edilen
gecekondular hakkında da yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanır. (Ek: 18/5/1987-3366/4 md.) Belediye, hazine, özel idare veya
Vakıflar Genel Müdürlüğünün idare ettiği arsa ve araziler üzerine gecekondu
yapıldıktan sonra tespit edilerek kira kontratı düzenlenmiş gecekondu hak
sahiplerine tapu tahsis belgesi ve tapuları verilir. Hak sahibi olmadığı halde tapu verilen kişilerin tapuları resen
iptal edilir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 5.- Devletin temel amaç ve görevleri, Türk Milletinin
bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve
demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu
sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet
ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal
engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli
şartları hazırlamaya çalışmaktır." 2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 3- "MADDE 13.- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve
milletiyle bölünmez bütünlüğünün, millî egemenliğin, Cumhuriyetin, millî
güvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin, kamu yararının, genel ahlâkın ve
genel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıca Anayasanın ilgili maddelerinde
öngörülen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunla
sınırlanabilir. Temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalar
demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldükleri amaç
dışında kullanılamaz. Bu maddede yer alan genel sınırlama sebepleri temel hak ve
hürriyetlerin tümü için geçerlidir." 4- "MADDE 14.- Anayasa'da yer alan hak ve hürriyetlerden
hiçbiri, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk
Devletinin ve Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşürmek, temel hak ve
hürriyetleri yok etmek, Devletin bir kişi veya zümre tarafından yönetilmesini
veya sosyal bir sınıfın diğer sosyal sınıflar üzerinde egemenliğini sağlamak
veya dil, ırk, din ve mezhep ayırımı yaratmak veya sair herhangi bir
yoldan bu kavram ve görüşlere dayanan bir devlet düzenini kurmak amacıyla
kullanılamazlar. Bu yasaklara aykırı hareket eden veya başkalarını bu yolda teşvik
veya tahrik edenler hakkında uygulanacak müeyyideler, kanunla düzenlenir. Anayasanın hiçbir hükmü, Anayasada yer alan hak ve hürriyetleri
yok etmeye yönelik bir faaliyette bulunma hakkını verir şekilde
yorumlanamaz." 5- "MADDE 35.- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla , kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı
olamaz." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ,
Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU ve Aysel
PEKİNER'in katılmalarıyla 7.5.1997 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle
karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen ibareyi içeren yasa kuralı, dayanılan Anayasa kurallarıyla bunların
gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı 2981 sayılı Yasa'nın 22.5.1986 günlü, 3290 sayılı Yasa ile
değiştirilen 10. maddesinin itiraz konusu "... fiili kullanma durumları
..." ibaresini de içeren (b) bendiyle, üzerinde imar mevzuatına aykırı
olarak toplu binalar inşa edilmiş hisseli veya özel parselasyona dayalı arsa ve
arazilerde hak sahipleri saptanırken hisse miktarları ve fiili kullanma
durumlarının dikkate alınması öngörülmüş, ayrıca bu işlemin kadastrosu
yapılmamış yerlerle kadastrosu yapılmış veya tapulaması tamamlanmış
yerlerde hangi idarî birimlerce nasıl yapılacağı da açıklanmıştır. Bu
düzenlemenin konusunu hisseli veya özel parselasyona dayalı arsa ve araziler
oluşturmaktadır. Bunlardan hisseli arsa ve araziler yönünden mülkiyet hakkının
kapsamı ve hukuksal sonuçları, "Müşterek Mülkiyet" ve "İştirak
halinde mülkiyet" başlıkları altında Medeni Kanun'un 623-631. maddelerinde
düzenlenmektedir. Buna göre, mülkiyet hakkının paylı olarak birden çok kimseye
ait olması ancak hisselerin eylemli olarak bölüştürülmemesi hali müşterek
mülkiyet; yasa veya bir sözleşme uyarınca bir şeye malik olanların her birinin
hakkının o şeyin tamamını kapsaması hali de iştirak halinde mülkiyettir. Özel parselasyon ise, uygulamada imar plânı yapılmamış yerlerde,
özel parselasyon plânı tapu idaresine verilerek Medenî Kanun kapsamında
taşınmazın plânı niteliğini kazanan parselasyon ya da taşınmazın, maliki
tarafından herkesin payı oranında bağımsız parsellere ayrılarak kendilerine
teslim edilmesiyle oluşan parselasyondur. 10. maddenin (b) bendinde bu tür hisseli veya özel parselasyona
dayalı arsa ve arazilerde, imar mevzuatına aykırı olarak toplu binalar inşa
edilmesi durumunda hak sahipleri saptanırken, kişilerin hisse miktarları ile
fiili kullanma durumlarının dikkate alınacağı öngörülmüştür. Böylece, hisseli
arsa ve arazilerde işgal edilen alanla pay oranları karşılaştırılarak hak
sahipleri saptanacak veya yeniden belirlenerek adlarına tescil işlemi yapılacaktır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, Türk Medeni Kanunu'nun 928. maddesine göre tapu
sicili aleni olduğundan kimsenin tapu sicilindeki bilgilerden haberdar olmadığı
savında bulunamayacağı; tapu siciline dayanarak hisseli tapu alanlardan,
hissesinden fazla yer işgal ederek bina yaptıranların bu fiili kullanma
durumlarının dikkate alınarak kadastro tesbitinin yapılacağı; böylece
hissesinden fazla yer işgal edenlerin korunmuş olacağı, buna karşılık aynı
durumda olup da hissesine göre daha dar bir alana bina yapanların veya hiç
yaptırmayanların ise diğerleri karşısında mağdur duruma düşecekleri, buna neden
olan düzenlemenin, Anayasa'nın 5., 10., 13. ve 14. maddelerine aykırılık
oluşturduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 35. maddesinde, herkesin mülkiyet ve miras haklarına
sahip olduğu, bu hakların ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlanabileceği; mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı
olamayacağı belirtilmiş, 13. maddesinde de, temel hak ve özgürlüklerin,
Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünün, millî egemenliğin,
Cumhuriyetin, millî güvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin, kamu yararının,
genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıca Anayasa'nın
ilgili maddelerinde öngörülen özel sebeplerle, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna
uygun olarak yasayla sınırlanabileceği; temel hak ve özgürlüklerle ilgili genel
ve özel sınırlamaların demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı
olamayacağı ve öngörüldükleri amaç dışında kullanılamayacağı; bu maddede yer
alan genel sınırlama nedenlerinin temel hak ve özgürlüklerin tümü için geçerli
olduğu kabul edilmiş, 14. maddesinde ise temel hak ve özgürlüklerin kötüye
kullanılmasına olur verilemeyeceği açıklanmıştır. İmar plânlarının uygulanmasındaki gecikmeler, hızlı kentleşmeye
koşut olarak imara uygun yeterli sayıda arsa üretilememesi, hisseli arsa
satışlarının yapılması gibi nedenlerin düzensiz ve kaçak yapılaşmaya yol açtığı
bilinen bir gerçektir. 2981 sayılı Yasa'nın amacının ise, imar mevzuatına
aykırı bu yapılaşmanın yer aldığı parseller ile hisseli parsellerin
bulunduğu alanlara ilişkin imar plânını, fiili duruma asgari müdahale ile
yeniden düzenlemek, başka bir anlatımla kaçak yapılaşmayı bir ölçüde hukuka
uygun hale getirmek olduğu anlaşılmaktadır. Yasa'nın 10. maddesinin (b) bendi
ile üzerinde imar mevzuatına aykırı olarak toplu bina yapılmış hisseli ve özel
parselasyona dayalı arsa veya arazilerde hak sahipleri saptanırken kişilerin
paylarının yanısıra fiili kullanma durumlarının da dikkate alınmasının kimi pay
sahiplerinin mülkiyet haklarının sınırlanması sonucunu doğurabileceği açıktır.
Ancak, işin niteliğinden kaynaklanan bu sınırlamanın, uyuşmazlıkları çözümlemek
ve kaçak yapılaşmayı hukuka uygun hale getirmek gibi kamu yararı amacına
dayanması karşısında Anayasa'nın 35. maddesine aykırı olmadığı sonucuna
varılmıştır. Fiili kullanma durumları dikkate alınmaksızın salt pay oranlarına
göre yapılacak bir düzenleme, bu oranları aşan yapıların yıkılmasına neden
olabileceğinden bu tür bir çözüm, yasakoyucu tarafından kamu yararına
görülmemiştir. Bu durumda mülkiyet hakkı ile kamu yararı arasında bir denge
kurulması amacıyla getirilen kuralın, demokratik toplum düzeninin gereklerine,
bu bağlamda Anayasa'nın 13. maddesine aykırı bir yönü bulunmamaktadır. Adlarına tescil yapılan hak sahiplerinin haklarını kötüye
kullanmaları durumunda buna karşı yargı yolu açık olduğundan, Anayasa'nın temel
hak ve özgürlüklerin kötüye kullanılamayacağını öngören 14. maddesine de
aykırılık söz konusu değildir. Anayasa'nın 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve
mutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve özgürlüklerini, sosyal hukuk devleti
ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak biçimde sınırlayan siyasal, ekonomik ve
sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için
gerekli şartları hazırlamaya çalışmak devletin temel amaç ve görevleri arasında
sayılmıştır. Devlet, mülkiyet hakkını da içeren bu temel hak ve özgürlüklerle
ilgili görevini yerine getirirken kuşkusuz tüm bireylerin ortak yararını gözetecektir.
Kişilerin maddî ve manevî varlıklarının geliştirilmesinde ve toplumun refah,
huzur ve mutluluğunun sağlanmasında çevrenin önemi dikkate alındığında,
mevzuata aykırı yapılaşmaya şehircilik ilkeleri doğrultusunda hukuksal bir
boyut kazandırmak amacıyla yapıldığı anlaşılan düzenleme, Anayasa'nın 5.
maddesine aykırı görülmemiştir. Öte yandan, aynı durumda olan arsa ve araziler aynı hukuksal
işlemlere bağlı tutulacağından, bunların malikleri yönünden Anayasa'nın 10.
maddesinde belirtilen eşitlik ilkesine aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu düzenleme Anayasa'nın 5., 10.,
13., 14. ve 35. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 24.2.1984 günlü, 2981 sayılı "İmar ve Gecekondu Mevzuatına
Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir
Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun"un 10. maddesinin (b) bendinde
yer alan "... fiilî kullanma durumları..." ibaresinin, Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 11.5.1999 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ