ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No:1975/34 Karar No:1975/70 Karar Günü:3/4/1975 Resmi Gazete tarih/sayı:3.6.1975/15254 İtiraz
yoluna başvuran mahkeme: İstanbul Beşinci Ağır Ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu: 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı "Cumhuriyetin 50 nci Yılı nedeniyle
Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun" un 3. maddesinin ikinci
fıkrasının, 6136 sayılı Kanunun 1308 sayılı Kanunla değişik 12. maddesinin
üçüncü fıkrası yönünden iptali istemidir. I -
OLAY: Sanığın
eylemine uyan 6136 sayılı Kanunun 1308 sayılı Kanunla değişik 12. maddesinin
üçüncü fıkrası gereğince cezalandırılması istemiyle açılan kamu davasının
görülmesi sırasında; 1803 sayılı Yasanın 3. maddesinin ikinci fıkrasını, 6136
sayılı Kanunun 1308 sayılı Kanunla değişik 12. maddesinin üçüncü fıkrası
yönünden Cumhuriyet Savcısının savı gibi Anayasa'nın 92. maddesinin beşinci
fıkrasına aykırı gören Mahkeme, bu kuralın iptali için, Anayasa'nın değişik
151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca itiraz
yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir. III
- YASA METİNLERİ: l -
İtiraz konusu Yasa kuralı: 15/5/1974
günlü, 1803 sayılı Yasanın 3. maddesinin Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen
ikinci fıkrası şöyledir: "Madde
3 - 7/2/1974 tarihine kadar işlenmiş; .................................... Yukarıki
fıkra hükümleri dışında kalan Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanun,
ek ve tadilleriyle bu Kanunlara ilişkin tebliğler ve Türk Parasının Kıymetini
Koruma Hakkındaki 1567 sayılı Kanunlar ile bunların ek ve tadilleri hükümlerini
ihlâl eyleyen fiillerle, 1308 sayılı Kanunla değişik 6136 sayılı Kanunun 12.
maddesinin 2 ve 3 ncü; T.C.K nun 264 ncü maddesinin 2 ve 3 ncü fıkralarına
giren fiillerden mahkûm olanların hürriyeti bağlayıcı cezalarının beş yılı
affedilmiştir. Şu kadar ki; bu fıkra hükmünden yararlananlara tayin edilen para
cezaları af kapsamı dışında bırakılmıştır." 2 -
Dayanılan Anayasa kuralı: Anayasa'nın
92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: "Madde
92/5 - Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her
iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir
karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine
sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha
önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek
zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul
edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur." IV -
İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi, Muhittin Taylan, Kani Vrana, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar,
Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Lûtfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih
Çebi, Şevket Müftügil, Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.
Boyacıoğlu'nun katılmalarıyla 11/3/1975 gününde toplanmış ve içtüzüğün 15.
maddesi uyarınca gerekli ilk incelemeyi yaparak aşağıdaki sorunlar üzerinde
durmuştur: l -
Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olup olmadığı
sorunu: Suç
ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasa'ya uygunluk denetimine
bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bu denetimin Anayasa
Mahkemesince yapılmasına Anayasal açıdan olanak bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Konu hakkında ayrıntılı gerekçeler Anayasa Mahkemesinin 28/11/1974 günlü. Esas:
1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan
(Resmî Gazete; gün 21/1/1975, sayı: 15125), bunların burada yinelenmesine gerek
kalmamıştır. Şahap
Arıç bu görüşe katılmamıştır. 2 -
Esasın incelenmesindeki sınır sorunu: Sanık
hakkındaki kamu davasında uygulanacak 6136 sayılı Kanunun 1308 sayılı Kanunla
değişik 12. maddesinin üçüncü fıkrasının, 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın
3. maddesinin itiraz konusu yapılan ikinci fıkrasında yeralması ve olayda
ikinci fıkranın sözü geçen madde yönünden davada uygulanacak Kanun kuralı
olması nedeniyle, Anayasa Mahkemesinin işin esasını, ancak ikinci fıkranın 6136
sayılı Kanunun 1308 sayılı Kanunla değişik 12. maddesinin üçüncü fıkrası ile
sınırlı olarak incelenmesi gerekir. Yukarıda
açıklanan sorunların incelenmesi sonunda: 1 -
İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içinde bulunduğuna
Şahap Arıç'ın karşıoyu ve oyçokluğu ile; 2 -
Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının 15/5/1974 günlü, 1803
sayılı Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasının 6136 sayılı Kanunun 1308 sayılı
Kanunla değişik 12. maddesinin üçüncü fıkrası ile sınırlı olarak incelenmesine 11/3/1975
gününde karar verilmiştir. V -
ESASIN İNCELENMESİ: İtirazın
esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi, iptali istenen yasa ve
Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve diğer yasama belgeleri, konu
ile ilişkisi bulunan öteki metinler okunduktan sonra, gereği görüşülüp
düşünüldü: 1 -
11/3/1975 günlü toplantıda yapılan ilk incelemede bulunmamış kimi üyelerce
Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemekle görevli ve yetkili olup olmadığı
sorununun esasın incelenmesi evresinde de görüşülebileceğinin öne sürülmesi
üzerine yapılan tartışmalar sonunda, ilk inceleme evresinde görev sorunu
incelenerek çözülmüş olduğundan, konunun yeniden ele alınarak görüşülmesine yer
olmadığına Şahap Arıç, Halit Zarbun ve Ziya Önel'in karşıoylarıyle ve oyçokluğu
ile karar verilmiştir. 2 -
itiraz eden Mahkemenin kararında uygulanacak Yasa kuralının Millet Meclisinde
Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış
bulunması nedeniyle iptali gerektiği belirtilmektedir. 15/5/1974
günlü, 1803 sayılı Yasanın 3. maddesinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde
görüşülmesi ve kanunlaşması biçimi, Millet Meclisi Tutanak Dergisine göre
(Dönem 4, cilt 3, toplantı l, 14 Mayıs 1974 günlü, 74. Birleşim, sahife 564 -
566) özetle şöyle olmuştur: Millet
Meclisince kabul edilen 3. madde Cumhuriyet Senatosunda değiştirilince
Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası hükmü gereği olarak bu değişik metin
tekrar Millet Meclisine gelmiş ve Meclisçe benimsenmemiştir. Bunun üzerine
kurulan Karma Komisyonda 3. madde için üçüncü bir metin hazırlanmış her üç
metin Millet Meclisinde sıra ile oya sunulmuş; Karma Komisyon ve Cumhuriyet
Senatosunun rutinleri gerekli oyu alamamış, Millet Meclisi metni ise 200 red
oyuna karşı 234 kabul oyu ile yasalaşmıştır. Anayasanın 92. maddesinin beşinci
fıkrasındaki kural gereği olarak Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosu ve Karma
Komisyon metinlerinin olduğu gibi oya sunulması ve olduğu gibi kabul veya
reddolunması gerekir. 15/5/1974
günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendindeki kural, Türk Ceza
Kanununun 414. maddesinin birinci fıkrasıyle sınırlı olarak Anayasa
Mahkemesinin 28/11/1974 günlü, Esas: 1974/39,'Karar: 1974/51 sayılı karariyle,
Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarına aykırı
oluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29/1/1975 günlü, 15136 sayılı
Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. 1803
sayılı Yasanın 3. maddesi de yukarda sözü geçen karar da belirtilen biçim
aksaklığı ile yasalaşmıştır. İptal nedenleri o kararda bütün açıklığı ile
belirtilmiş olduğundan burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Muhittin
Gürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu, varılan sonuca değişik gerekçe ile
katılmışlardır. Şahap
Arıç, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi bu görüşe katılmamışlardır. 3 -
İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü: Anayasanın
değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmış ilkeye göre, özel bir
durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe gecikmeksizin konulması
asıldır, inceleme konusu olayda da Anayasa aykırılığı anlaşılmış bir kuralın
yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamış ve bu nedenle de iptal
hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerek görülmemiştir. Şahap
Arıç, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bu
görüşe katılmamışlardır. VI -
SONUÇ: 1 -
İlk inceleme evresinde görev sorunu incelenerek çözülmüş bulunduğundan, konunun
yeniden ele alınarak görüşülmesine yer olmadığına Şahap Arıç, Halit Zarbun ve
Ziya Önel'in karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 2 -
15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasındaki kuralın
Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı
olarak oylanmış bulunması nedeni ile biçim yönünden ve 15/8/1953 günlü, 6136
sayılı Kanunun 30/6/1970 günlü, 1308 sayılı Kanunla değişik 12. maddesinin
üçüncü fıkrası ile sınırlı olarak iptaline Muhittin Gürün ve Nihat O.
Akçakayalıoğlu'nun değişik gerekçeleriyle ve Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ahmet
Koçak ve Ahmet Salih Çebi'nin itirazın reddi gerektiği yolundaki karşıoylariyle
ve oyçokluğu ile; 3 -
İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca
iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer
olmadığına Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O.
Akçakayalıoğlu'nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 3/4/1975
gününde karar verildi. Başkan Muhittin
  Taylan Başkanvekili Kâni
  Vrana Üye Şahap
  Arıç Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI Anayasa
Mahkemesince; a)
İlk inceleme evresinde görev sorunu tartışılarak, itirazın incelenmesinin
Anayasa Mahkemesi'nin görevine girdiğine; b)
1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddesinin biçim yönünden iptaline; c)
İşin niteliğine göre Anayasa'nın değişik 152 nci maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer
olmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasa'ya uygun görmediğimden
kararın bu kısımlarına katılmıyorum. Bu
konulardaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanan, Anayasa Mahkemesinin 1974/34, 1974/50 sayı ve 20/11/1974 günlü)
kararındaki karşıoy yazımın I, II, III No. lu bentlerinde tafsilâtlı olarak
yazdığım karşıoyların prensipleri itibariyle aynı nitelikte olduğundan,
bunların burada tekrarına lüzum görülmemiştir. Açıklanan
nedenlerle Anayasa Mahkemesinin bu kararının Anayasa'ya uygun olmadığını
bildirdiğim kısımlarına, sözü geçen karşıoy yazımın I, II, III. No. lu
bentlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım. Üye Şahap Arıç KARŞIOY
YAZISI 21/1/1975
günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mahkememizin 28/11/1974 günlü,
1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda açıkladığım gerekçelerle
çoğunluğun bu kararına da katılmıyorum. Üye Halit Zarbun KARŞIOY
YAZISI 21/1/1975
günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanmış olan Anayasa Mahkemesinin
28/11/1974 gün ve 1974/34 esas ve 1974/50 sayılı kararında açıkladığım
nedenlerle çoğunluğun görev ve süreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum. Üye Ziya Önel KARŞIOY
YAZISI Cumhuriyetin
50 nci Yılı dolayısıyla çıkarılan 1803 sayılı Af Kanununun 3. maddesinin ikinci
fıkrasındaki kuralın Millet Meclisinde Anayasa'nın 92. maddesinde yazılı
biçimde oylanmamış olması nedeniyle ve esasa girişilmeksizin biçim yönünden
(6136 sayılı Kanunun değişik 12. maddesinin üçüncü fıkrasıyle sınırlı olarak)
iptaline karar verilmiştir. Böyle olunca sözü edilen hükmün yasama organında
yeniden oylanıp düzenlenmesi mümkün olduğundan yasama organına bu yetkisini
kullanabilmek olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama
organının bu yetkisini kullanabilmesi de Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe
girmesi hususunda Anayasa'nın 152. maddesi ile 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin
üçüncü fıkrası gereğince uygun bir sürenin tanınmasına bağlı bulunmaktadır.
Böyle bir süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı, Resmî
Gazete'de yayımlandığı tarihte sözü edilen Af Kanununun 3. maddesinin ikinci
fıkrasındaki kural yürürlükten kalkacak ve bu suretle Yasama organının maddeyi
yeniden düzenlenmesine imkân kalmayacak ve bunun sonucu olarak da bu gibi silâh
kaçakçılığı suçlarından sanık olanlar Kanun koyucunun istek ve iradesi hilâfına
Af Kanununun 1. maddesi ile on iki yıllık aftan yararlanmış olacaklardır. Anayasa
Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesinde bir süre kabul edebilmek için herhalde
(iptal hükmünün kamu düzenini tehdit edici yasal bir boşluğun meydana gelmesi)
ne gerek yoktur. Anayasa'nın 152. maddesinde Anayasa Mahkemesinin iptal
hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi kararlaştırabilmesi için böyle bir şart
aranmamış ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki 44
sayılı Kanununa 50 nci maddesinde ise; Anayasa Mahkemesinin; gerekli gördüğü
hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabileceği
gibi bir Kanun veya içtüzüğün veya bunların belirli hükümlerinin iptali halinde
meydana gelecek olan boşluğu kamu düzenini tehdit edici mahiyette gördüğü
takdirde de iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi kararlaştıracağı hükme
bağlanmıştır. Görülüyor
ki: İptal hükmünün yürürlüğe girmesinde, bir süre verilmesi için her halde
(Kanunda kamu düzenini tehdit edici bir boşluğun) meydana gelmesi
gerekmemektedir ve (gereken hallerde) de böyle bir sürenin verileceği
öngörülmektedir. Anayasa'nın
152. maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer almış
olan (gereken haller) in olayda gerçekleşmiş olup olmadığı sorununa gelince: Anayasa'nın
64. maddesi hükmüne göre genel ve özel af ilân etmek yetkisi Türkiye Büyük
Millet Meclisine aittir. Affın ölçüsünün saptanması da bu yetki cümlesinden
bulunmaktadır. Kanun koyucu da bu yetkisine dayanarak 1803 sayılı Af Kanununda
bir bölüm suçları ve cezaları tamamen affederken bir bölüm suçların
cezalarından 12 yılını, diğer bir bölüm suçların cezalarından da yalnız 5
yılını affetmeyi uygun bulmuş vs bu arada 6136 sayılı Kanunun 12. maddesinin
üçüncü fıkrasında yazılı silâh kaçakçılığı suçlarının tamamen değil ancak
verilen cezaların yalnız 5 yılının affedilmesini öngörmüş ve para cezasını da
af kapsamı dışında bırakmıştır. Kanun
Koyucu, yukarıda da açıklandığı gibi 1803 sayılı Af Kanununun 3, maddesinin
ikinci fıkrasında bu gibi suçların tamamen değil sadece cezalarından 5 yılının
affedilmesini öngördüğüne ve Af Kanununun bu hükmü Anayasa Mahkemesince esası
incelenmeksizin biçim yönünden iptal edilmiş olduğuna göre yasama organına bu
hükmü yeniden düzenlemek imkânını sağlayacak bir süre verilmediği takdirde
iptal hükmünün Resmî Gazete'de yayınlandığı tarihde yürürlüğe girmesi ile bu
suçlar, Kanun koyucunun istek ve iradesi dışında, tamamen af edilmiş olacaktır. Yukarıda
yazılı nedenlerle; Anayasa'nın 152. maddesi gereğince iptal hükmünün yürürlük
tarihinin ayrıca saptanması gerekeceği görüşündeyim. Üye Abdullah Öner KARŞIOY
YAZISI 21/1/1975
günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Esas: 1974/34, Karar: 1974/50
sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3 numaralı bendinde
açıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararının aynı konu ile ilgili kısmına
katılmıyorum. Üye Ahmet Koçak KARŞIOY
YAZISI Yukarıki
kararda (1975/34 - 70), kanun teklif ve taşanlarının Cumhuriyet Senatosundaki
görüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul edilmiş bulunan madde
metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu değişikliklerin
benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası
gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyen maddelere ilişkin
olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet Meclisince düzenlenen
metinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenin toptan Millet
Meclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı Af Kanunu hakkında
bu yolda işlem yapılmayarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuş olmaları,
Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeye
dayandırılmıştır. Bu görüş,
Anayasanın hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerine aykırı bulunmaktadır. İptal
kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2/7/1974 ve 28/11/1974 günlü ve
(1974/19 - 1974/31), (1974/39 - 1974/51) sayılı Anayasa Mahkemesi kararlarına
ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş olduğundan tekrarı gereksiz
bulunmuştur. (Resmi Gazete - günler: 12/7/1974, 29/1/1975; sayılar:
14943:S.9-12; 15133: S.19-20). Sözkonusu
karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın gerekçesine katılmıyorum. Üye Muhittin Gürün KARŞIOY
YAZISI 29/1/1975
günlü ve 15133 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Mahkememizin 28/11/1974 .gün
ve 1974/39 - 51 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralı bendinde
açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptal hakkındaki görüşlerine karşıyım. Üye Ahmet Salih Çebi KARŞIOY
YAZISI T.
C. Anayasası 92. madde beşinci fıkra hükmünün işletilişi bakımından
"oylanacak metin" ile "oylama usulü" için, 14943 sayılı
Resmî Gazete'de yayımlanan 2/7/1974 gün ve 19/31 sayılı Mahkememiz kararına
bağlı karşıoy yazımda açıkladığım, Resmî
Gazete'nin 21 Ocak 1975 günlü, 15125 sayılısında yayımlanan Mahkememiz
28/11/1974 günlü kararına ek karşıoy yazımda iptal hükmü yürürlüğünün bir ileri
tarihe bırakılması zorunluğu olarak işaretlediğim, Görüş
ve düşüncelerimle Anayasal denetim konusu kuralın iptali gerekçesine ve iptal
hükmü yürürlüğü için ayrı bir gün kararlaştırılmayışına karşıyım. Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu