ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2025/61 Karar Sayısı : 2025/46 Karar Tarihi : 6/3/2025 R.G.Tarih-Sayı : 4/6/2025-32920 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 4. İcra Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 9/6/1932
tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’na 17/7/2003 tarihli ve 4949 sayılı
Kanun’un 102. maddesiyle eklenen ek 1. maddenin 20/2/2019 tarihli ve 7165
sayılı Kanun’un 2. maddesiyle değiştirilen ikinci fıkrasının Anayasa’nın 36.
maddesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptaline
karar verilmesi talebidir. OLAY: Taşınır mal haczinden kaynaklanan istihkak davasında itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı
olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ
İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ A. İptali İstenen Kanun Hükmü Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı ek 1.
maddesi şöyledir: “ Ek Madde 1- (Ek: 17/7/2003-4949/102 md.) Bu Kanunun 119, 226, 326, 363 ve 364 üncü maddelerindeki
parasal sınırlar; her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, önceki yılda
uygulanan parasal sınırların, o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun
mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca Maliye Bakanlığınca her yıl tespit
ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılması suretiyle uygulanır. Bu
şekilde belirlenen sınırların bin Türk lirasını aşmayan kısımları dikkate
alınmaz. (Değişik fıkra:20/2/2019-7165/2 md.) 363 ve 364
üncü maddelerdeki parasal sınırların uygulanmasında hükmün verildiği tarihteki
miktar esas alınır. (Ek fıkra:7/11/2024-7531/2 md.) İstinaf ve temyiz kanun
yoluna başvuruda esas alınan parasal sınırda yeniden değerleme nedeniyle
meydana gelen artış, bölge adliye mahkemesinin kaldırma veya Yargıtayın bozma
kararları üzerine yeniden verilen kararlar hakkında uygulanmaz, ilk karar
tarihinde geçerli olan parasal sınırlar esas alınır. ” B. İlgili Görülen Kanun Hükümleri Kanun’un; 1. 363. maddesi
şöyledir: “ İstinaf yoluna başvurma ve incelenmesi Madde 363- (Değişik: 2/3/2005-5311/24 md.) İcra mahkemesince 85 inci maddenin uygulanma biçimi, icra
dairesi tarafından hesaplanan vekâlet ücreti, 103 üncü maddenin uygulanma
biçimi ve bu maddede düzenlenen davetiyenin içeriği, yediemin ücreti, yediemin
değiştirilmesi, hacizli taşınır malların muhafaza şekli, kıymet takdirine
ilişkin şikâyet, ihaleye katılabilmek için teminat yatırılması ve teminatın
miktarı, satışın durdurulması, satış ilânının iptali, süresinde satış
istenmemesi nedeniyle satışın düşürülmesi, 263 üncü maddenin uygulanma biçimi,
iflâs idaresinin oluşturulması, icra mahkemesinin iflâs idaresinin işlemleri
hakkında şikâyet üzerine verdiği kararlara karşı, iflâs idare memurunun ücret
ve masrafları hakkındaki hesap pusulası ve 36 ncı maddeye göre icranın geri
bırakılmasına ilişkin kararları dışındaki kararlarına karşı, ait olduğu alacak,
hak veya malın değer veya miktarının yedi bin Türk lirasını geçmesi şartıyla
istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf yoluna başvuru süresi (…) tebliğ tarihinden
itibaren iki haftadır. İcra mahkemesi kararları aleyhine işlemleri uzatmak gibi
kötüniyetle istinaf yoluna başvurulduğu anlaşılırsa Hukuk Usulü Muhakemeleri
Kanununun 422 nci maddesi hükmü uygulanır. Kesin bir karara karşı kötüniyetle istinaf yoluna
başvuranlar hakkında da yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır. İstinaf yoluna başvuru satıştan başka icra işlemlerini
durdurmaz. İcranın devamı için gereken evrak alıkonularak bunların birer örneği
bölge adliye mahkemesine gönderilecek dosyaya konulur. ” 2. 364. maddesi
şöyledir: “ Temyiz yoluna
başvurma ve incelenmesi Madde 364- (Değişik: 2/3/2005-5311/25 md.) Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerince verilen ve
miktar veya değeri elli sekiz bin sekiz yüz Türk lirasını geçen nihaî kararlara
karşı temyiz yoluna başvurulabilir. (Değişik cümle:2/3/2024-7499/3 md.) Birinci fıkrada
belirtilen kararlara karşı, tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz
yoluna başvurulabilir; temyiz yoluna başvurma ve incelemesi Hukuk Muhakemeleri
Kanunu hükümlerine göre yapılır. Bu durumda da 363 üncü maddenin ikinci ve
üçüncü fıkra hükümleri uygulanır. Temyiz yoluna başvurma, satıştan başka icra işlemlerini
durdurmaz. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi
İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI,
Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız
SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz
AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla 6/3/2025 tarihinde
yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve
ekleri, Raportör Murat ÖZDEN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor,
itiraz konusu ve ilgili görülen kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen
Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Anlam ve Kapsam 3. 2004
sayılı Kanun’un 363. maddesinin birinci fıkrasında icra mahkemesinin anılan
fıkrada sayılan kararları dışındakilere karşı, ait olduğu alacak, hak veya malın değer veya miktarının yedi bin Türk
lirasını geçmesi şartıyla istinaf kanun yoluna başvurulabileceği hüküm altına
alınmıştır. 4. Anılan Kanun’un
364. maddesinin birinci fıkrasında da bölge
adliye mahkemesi hukuk dairelerince verilen ve miktar veya değeri elli sekiz
bin sekiz yüz Türk lirasını geçen nihai kararlara karşı temyiz kanun yoluna
başvurulabileceği düzenlenmiştir. 5. Kanun’un
ek 1. maddesinin birinci fıkrasında 363. ve 364. maddelerdeki parasal
sınırların her takvim yılı başından geçerli
olmak üzere, önceki yılda uygulanan parasal sınırların o yıl için 4/1/1961
tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298. maddesi hükümleri
uyarınca Hazine ve Maliye Bakanlığınca her yıl tespit ve ilan edilen yeniden
değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanacağı, bu şekilde belirlenen
sınırların bin Türk lirasını aşmayan kısımlarının dikkate alınmayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda 363. ve 364. maddelerde
belirtilen parasal sınırlar her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak tespit ve
ilan edilen yeniden değerleme oranına göre güncellenmektedir. 6. Ek
1. maddenin itiraz konusu ikinci fıkrasında ise 363. ve 364. maddelerdeki parasal sınırların uygulanmasında hükmün
verildiği tarihteki miktarın esas alınacağı hükme bağlanmıştır. Kural gereğince dava konusunun değer ve miktar
itibarıyla ilk derece mahkemesince ve bölge adliye mahkemesince hükmün
verildiği tarihte geçerli olan parasal sınırın altında kalması hâlinde bu
mahkemelerce verilen karara karşı istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulması
mümkün değildir. B. İtirazın Gerekçesi 7. Başvuru kararında özetle;
itiraz konusu kural gereğince davanın açıldığı tarihte kanun yolu açık olan
davanın üzerinden bir yıl geçtikten sonra yapılan güncelleme nedeniyle kesinlik
sınırının artması ve tarafların kanun yoluna başvurma hakkının ortadan
kalkmasının hukuki güvenlik ve öngörülebilirliğe aykırı olduğu zira tarafların
kanun yoluna başvurmalarıyla ilgili kesinlik sınırını davanın açıldığı tarihte
öngörebilmelerinin mümkün olmadığı dolayısıyla kural gereğince kanun yoluna
başvurmada hükmün verildiği tarihteki parasal sınırın dikkate alınmasının adil
yargılanma hakkı ve hukuki güvenlik ilkesiyle çeliştiği belirtilerek kuralın
Anayasa’nın 36. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 8. 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi
nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de incelenmiştir. 9. Anayasa Mahkemesi 4/12/2024
tarihli ve E.2023/182, K.2024/203 sayılı kararında 12/1/2011 tarihli ve 6100
sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun ek 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasında
yer alan ve anılan Kanun’un istinaf yoluna başvurulabilen kararlar ile temyiz
edilemeyen kararların düzenlendiği 341. ve 362. maddelerindeki parasal
sınırların uygulanmasında hükmün verildiği tarihteki miktarın esas alınacağını öngören “ …341 inci, 362 nci… ” ibaresini Anayasa’nın
13. ve 36. maddelerine aykırı görerek iptal etmiştir. 10. Söz
konusu kararda öncelikle anılan ibarenin Kanun’un 341. ve 362. maddelerinde belirtilen ve ek
1. maddenin (1) numaralı fıkrası gereğince her yıl önceki yıla ilişkin yeniden
değerleme oranına göre güncellenen parasal tutarın altında kalan davalarda
verilen kararlara karşı istinaf ve temyiz kanun yoluna başvurma imkânını
ortadan kaldırması nedeniyle hükmün denetlenmesini talep etme hakkıyla ilgisi
olduğu ve söz konusu hakka sınırlama getirdiği belirtilmiştir (AYM, E.2023/182,
K.2024/203, 4/12/2024, § 44). 11. Bu
bağlamda kararda, hükmün verildiği tarihte geçerli olan parasal tutarın
güncellenmesinde dikkate alınan yeniden değerleme oranının 213 sayılı Kanun’un
mükerrer 298/A maddesi gereğince belirlendiği ve bu oranın Hazine ve Maliye
Bakanlığınca ilan edildiği, dolayısıyla anılan tarih itibarıyla kanun yoluna
başvurulabilecek kararların kapsamının herhangi bir tereddüde yer vermeyecek
şekilde açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde ibarenin kanunilik
şartını taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır (AYM, E.2023/182,
K.2024/203, 4/12/2024, § 46). 12. Anılan
kararda söz konusu ibarenin Anayasa’nın 141. maddesi kapsamında yargılamanın en az maliyetle ve en kısa zamanda
sonuçlandırılması yönünde meşru bir amacının
olduğu ve bu amaca ulaşmak bakımından elverişli ve gerekli olduğu belirtilmiştir. 13. Kararda
yapılan orantılılık incelemesinde öncelikle k işilerin
dava konusunu oluşturan alacak ya da malın değerine göre -kanun yollarına
başvurmada o tarihte geçerli olan parasal değerleri (kesinlik sınırı) de
dikkate alarak- dava/karşı dava açabilecekleri ya da ıslah talebinde
bulunabilecekleri, k anun koyucunun kanun yoluna
başvurmada belirlediği kesinlik sınırını yargılamanın devam ettiği süreçte
yıldan yıla güncellediği dikkate alındığında enflasyon nedeniyle
ekonomik önemini yitiren dava konusu mal ya da alacağın değerinin de
enflasyonun olumsuz etkisinden korunması gerektiği vurgulanmıştır (AYM, E.2023/182, K.2024/203, 4/12/2024, §§ 49-53) . 14. Kararda, ibare
gereğince kanun yoluna başvuru açısından parasal değer (kesinlik sınırı)
güncellenirken dava konusu mal ya da alacağın değerinin güncellenmemesi
nedeniyle enflasyondan dolayı oluşan külfetin tamamının davanın taraflarına
yüklendiği, bu yönüyle ibare kapsamında tarafların kanun yoluna başvuramaması
nedeniyle katlanacakları külfet ile meşru amaçtan kaynaklanan kamusal yarar
arasındaki dengenin taraflar aleyhine bozulduğu belirtilerek anılan ibareyle
hükmün denetlenmesini talep etme hakkına getirilen sınırlamanın orantısız
olduğu sonucuna ulaşılmıştır (AYM, E.2023/182,
K.2024/203, 4/12/2024, § 55) . 15. İtiraz
konusu kural bakımından da Anayasa Mahkemesinin anılan kararından ayrılmayı
gerektirir bir durum bulunmamaktadır. 16. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 36. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 17. Anayasa’nın
153. maddesinin üçüncü fıkrasında “ Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya
Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal
kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken
hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca
kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden
başlayarak bir yılı geçemez .” denilmekte, 6216 sayılı Kanun’un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmak suretiyle Anayasa
Mahkemesinin gerekli gördüğü hâllerde Resmî
Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi
bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 18. 2004 sayılı
Kanun’un ek 1. maddesinin ikinci fıkrasının iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu
yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu
fıkraya ilişkin iptal hükmünün kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından
başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. V. HÜKÜM 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’na 17/7/2003 tarihli ve 4949 sayılı Kanun’un 102. maddesiyle
eklenen ek 1. maddenin 20/2/2019 tarihli ve 7165 sayılı Kanun’un 2. maddesiyle
değiştirilen ikinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un
66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 6/3/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI