ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1976/54 Karar Sayısı:1977/8 Karar Günü:3/2/1977 Resmi Gazete tarih/sayı:8.5.1977/15931 İtiraz
yoluna başvuran : Danıştay 8. Dairesi. İtirazın
konusu : 19/3/1969 günlü, 1136 sayılı Avukatlık Yasası'nın 81. maddesinin 2
sayılı bendinde yer alan "Levhada yazılı avukatlardan alınacak giriş
keseneği ile yıllık keseneğin miktarı ve bunların ödeneceği tarihleri
belirtmek" kuralı Danıştay 8. Dairesince, Anayasa'nın 61. maddesine aykırı
olduğu kanısına varılmış ve Anayasa'nın 151. maddesine dayanılarak anılan yasa
kuralının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmuştur . Danıştay'da
iptal davasını açan davacı, yargıçlık görevinden emekliye ayrıldıktan sonra
avukatlık yapmak üzere 1136 sayılı Avukatlık Yasasının 4. maddesi uyarınca
İstanbul Barosuna başvurmuştur. Adı geçen Baro, emekli yargıç olması nedeniyle
davacıdan 10.000,- lira giriş ve l.080,- lira da yıllık kesenek istemiş ve bu
istemini de yazılı olarak 2/2/1976 günü davacıya bildirmiştir. Davacı, kaydını
yaptırabilmek için bir yandan İstanbul Barosunun istediği bu parayı 12/4/1976
günü yatırmış öte yandan da, İstanbul Barosu Genel Kurulu'nun konu ile ilgili
20/12/1975, Baro Yönetim Kurulunun 22/1/1976 günlü kararlarının iptali için
Danıştay 8. Dairesine başvurmuştur. Davaya bakan Danıştay 8. Dairesi, iptal
davasında uygulanması gereken 1136 sayılı Avukatlık Yasasının 81. maddesinin 2
sayılı bendinde yer alan: (Levhada yazılı avukatlardan alınacak giriş keseneği
ile yıllık keseneğin miktarı ve bunların ödeneceği tarihleri belirtmek.)
kuralının Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürerek iptal edilmesi için dosyada
bulunan ve konu ile ilgili belgelerin onaylı örneklerinin Anayasa Mahkemesine
gönderilmesine ve Anayasa Mahkemesi'nin bu konuda vereceği karara değin davanın
geri bırakılmasına 20/9/1976 gününde karar vermiştir. III-
YASA METİNLERİ: l-
19/3/1969 günlü ve 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 81. maddesinin iptali
istenen 2 sayılı bendi şöyledir : "Levhada
yazılı avukatlardan alınacak giriş keseneği ile yıllık keseneğin miktarı ve
bunların Ödeneceği tarihleri belirtmek" 2-
Dayanılan Anayasa Kuralı : "Madde
61- (20/9/1971 günlü, 1488 sayılı yasa ile değişik) Herkes,
kamu giderlerini karşılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür. Vergi,
resim ve harçlar ve benzeri malî yükümler ancak kanunla konulur. Kanunun
belli ettiği yukarı ve aşağı hadler içinde kalmak, ölçü ve esaslara uygun olmak
şartiyle, vergi, resim ve harçların muafiyet ve istisnalariyle nisbet ve
hadlerine ilişkin hükümlerde değişiklik yapmaya. Bakanlar Kurulu yetkili
kılınabilir." IV-
İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 14/12/1976 gününde Kani Vrana,
Şevket Müftügil, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Fahrettin
Uluç, Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Hasan Gürsel, Ahmet Salih
Çebi, Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Ahmet H. Boyacıoğlu'nun
katılmalarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında dosyanın eksiği
bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V-
ESASIN İNCELENMESİ : İtirazın
esasına ilişkin rapor, Danıştay 8. Dairesinin 1976/1036 sayılı, 17/11/1976
günlü yazısına bağlı olarak gelen gerekçeli karar ve ekleri, Anayasaya
aykırılığı ileri sürülen yasa kuralı, Anayasa'ya aykırılık görüşüne dayanaklık
eden Anayasa maddesi; bunlarla ilgili gerekçeler ve Yasama Meclisleri görüşme
tutanakları, konu ile ilişkisi bulunan öteki metinler okunduktan sonra gereği
görüşülüp düşünüldü : İtiraz
konusu yasa kuralında, baro levhasına yazılacak Avukatlardan alınacak giriş
keseneği ile yıllık kesenek bir arada ele alınmış ve bunların saptanması aynı
kurala bağlanmıştır, itiraz yoluna başvuran mahkemenin elindeki iş, hem giriş
keseneğine hem de yıllık keseneğe ilişkin bulunması bakımından 1136 sayılı
Yasanın 81. maddesinin 2 sayılı bendinin, Danıştay 8. Dairesinin itiraza konu
ettiği kapsam içinde incelenerek Anayasaya uygunluk denetiminin yapılması uygun
olacaktır. Barolar,
1136 sayılı Avukatlık Yasasında yazılı ana kurallar uyarınca meslek hizmetleri
görmek mesleki ahlâk ve dayanışmayı korumak, avukatlığın genel çıkarlara uygun
olarak gelişmesini sağlamak amacıyle kurulan tüzel kişiliğe sahip Kamu Kurumu
niteliğinde meslek kuruluşlarıdır. (19/3/1969 günlü, 1136 sayılı Avukatlık
Kanunu Madde 76). Böyle olunca barolar, Anayasa'nın Kamu Kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşlarından sözeden 122. maddesi kapsamına girmektedirler. Yasaya
göre avukatlığın amacı, hukuksal ilişkilerin düzenlenmesine, her türlü hukuksal
sorun ve anlaşmazlıkların adalet ve haklılık ilkelerine uygun olarak
çözülmesine ve genellikle hukuk kurallarının tam olarak uygulanması konusunda,
yargı kuruluşları ve hakemlerle, resmî ve özel kurul ve kurumlara yardım
etmektir. Avukat, bu amaçla hukuksal bilgi ve görgülerini adalet hizmetine ve kişilerin
yararlanmalarına sunar. (19/3/1969 günlü, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu: Madde l
ve 2) Avukatlık bir Kamu hizmeti ve serbest bir meslektir. Her avukat, bölgesi
içinde sürekli olarak avukatlık edeceği yerin baro levhasına yazılmakla
yükümlüdür ve her avukat Baro yıllık keseneği ödemek zorundadır. (Avukatlık
Kanunu : Madde 65, 66). Avukatlık
Yasasının yukarıda açıklanan kurallarına göre baroya yazılacak avukatların
giriş ve yıllık kesenek ödemeleri zorunlu bulunduğu ve bu durumun da
Anayasa'nın 61. maddesinin ikinci fıkrası çerçevesi içine giren, bir tür malî
yüküm niteliğinde olduğu kuskusuzdur. Anayasa'nın söz konusu 61. maddesinin
ikinci fıkrası kuralına göre, resim ve harçlar ve benzeri malî yükümler ancak
yasa ile konulur. Böylece Anayasa, her türlü malî yükümün yasa ile konması
gerekeceği kuralını düzenlerken güttüğü amaç, keyfi ve sınırsız ölçülere dayalı
bir uygulamaya yer verilmemesi ilkesinin korunmasıdır. Bir yasanın malî bir
yükümün, yalnızca konusunu belli ederek ilgililere yükletilmesine izin vermesi,
o malî yükümün yasa ile konulduğunu kabul etmek için geçerli bir neden
sayılamaz. Mali yükümlerin, matrah ve oranları, tarh ve tahakkuku, tahsil
yöntemleri, yaptırımları, zaman aşımı gibi çeşitli yönleri vardır. Bütün bu
yönleri ile bir malî yüküm yasada açık bir biçimde ve yeterince belirlenmemiş
ise bu durum kişilerin toplumsal ve ekonomik güçlerini ve hatta temel haklarını
olumsuz yönde etkileyecek keyfi uygulamalara yol açabilir. Bu nedenlerledir ki
kişilere yüklenecek yükümlerin belli başlı öğelerinin, açık bir biçimde ve
kesin çizgileriyle yasalarda gösterilmiş olması gerekir. Olaya
gelince; 1136 sayılı Yasa, malî yükümün konusunu ve yükümlülerini 81.
maddesinin 2 sayılı bendinde gösterilmiştir. Söz konusu yasa, sadece levhada
yazılı avukatlardan giriş keseneği ile yıllık kesenek alınacağını belirtmiş,
her iki keseneğin miktarını, bunların matrah ve oranlarını, tarh, tahakkuk ve
tahsil yöntemlerini göstermemiş, yalnızca yıllık keseneği ödemeyenlerin
adlarının baro levhasından silineceğini belirtmiştir. Buna karşılık itiraz
konusu kural, giriş ve yıllık keseneklerinin miktarıyle ödeneceği günlerin
saptanmasını baro genel kurullarına bırakmıştır. Oysa, tarh ve tahakkuktan
tahsile değin bir malî yükümün yöntemleri ve miktarı ancak yasalarla
belirlenir. Anayasa'nın 61. maddesinin ikinci fıkrasındaki "Kanunla
konulur" deyiminin amacı ve içeriği budur. Barolara, malî yükümlülük
konusunda sınırları belirsiz yetkiler tanınması, Anayasa Koyucunun gerçek
amacını aşan ve kimi sakıncaların doğmasına yol açan bir sonucu oluşturur. Bütün
bu açıklamalardan anlaşılacağı üzere, 1136 sayılı Yasanın 81. maddesinin 2
sayılı bendinin Anayasanın 61. maddesine aykırı olduğu açıktır. Bu nedenle
itiraz konusu kuralın iptali gerekir. Bu görüş ve sonuca Ahmet Salih Çebi ve
Nihat O. Akçakayalıoğlu katılmamışlardır. VI-
İPTAL HÜKMÜNÜN YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN : Giriş
ve yıllık kesenekler baroların gelir kaynağını oluşturduğuna göre, baroların
hizmet ve görevlerinin niteliği ve önemi gözönünde tutulunca, iptal karariyle
ortaya bir boşluk çıkacağı ve bundan da bir takım sakıncaların doğacağı
ortadadır. Bu nedenle Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca iptal kararının Resmî Gazete'de yayınlanmasından başlayarak bir yıl
sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VII-
SONUÇ : 1-
19/3/1969 günlü ve 1136 sayılı Avukatlık Kanununun Baro Genel Kurulunun
görevlerini düzenleyen 81. maddesinin (2) sayılı bendinde yeralan,
"Levhada yazılı avukatlardan alınacak giriş keseneği ile yıllık keseneğin
miktarı ve bunların ödeneceği tarihleri belirtmek" yolundaki hükmün
Anayasanın 61. maddesine aykırı olduğuna ve iptaline Ahmet Salih Çebi ve Nihat
O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla, 2-
Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca iptal hükmünün,
Kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı günden başlıyarak bir yıl sonra yürürlüğe
girmesine oybirliğiyle, 3/2/1977
gününde karar verildi Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Ahmet
  Akar Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI Çoğunluk,
1136 sayılı Avukatlık Kanununun 81. maddesinin ikinci bendinde yer alan, baroya
yazılan avukatlardan alınacak giriş keseneği ile yıllık keseneğe ilişkin
kuralın, Anayasanın 61. maddesinin ikinci fıkrası çerçevesi içine giren bir tür
mali hüküm niteliğinde olduğu, her türlü mali yükümlülüğün yasa ile
düzenlenmesi gerektiği görüşünden hareketle dava konusu kuralın Anayasanın 61.
maddesine aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir. Anayasanın
61. maddesi aynen şöyledir : "Madde
61- Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle
yükümlüdür. Vergi,
resim ve harçlar ve benzeri malî yükümler ancak kanunla konulur. Kanunun
belli ettiği yukarı ve aşağı hadler içinde kalmak, ölçü ve esaslara uygun olmak
şartiyle, vergi, resim ve harçların muafiyet ve istisnalariyle nisbet ve
hadlerine ilişkin hükümlerde değişiklik yapmaya, Bakanlar Kurulu yetkili
kılınabilir." Kanımızca
madde kamu giderlerini karşılamak için alınacak vergi, resim, harç ve benzeri
mali yükümlülükleri öngörmektedir. Barolar bir kamu kuruluşu olmakla beraber,
baroya yazılacak avukatlardan alınacak, giriş keseneği ile yıllık kesenek kamu
giderleri niteliğinde değildir. Kamu giderlerine bütün yurttaşların güçleri
nisbetinde katılmaları zorunlu olduğu gibi bu giderlerle karşılanan kamu
hizmetlerinden de tüm yurttaşlar yararlanır. Barolar
mesleki kurumlardır. Baroya yazılacak avukatlardan alınacak giriş keseneği ve
yıllık keseneği paralan bu kurumun giderlerine ve mensuplarının yararlarına
harcanır, mensubu olmayanlar yararlanamaz. Bu
itibarla giriş keseneği ile yıllık keseneğinin taban ve tavanını kanunda
belirtmek Anayasal bir zorunluk değildir. Öte
yandan, keseneklerin miktarlarının kanunla saptanması baroların üye adedine ve
yerel koşullara da uygun düşmez. Baro giderleri baroların çalışma alanlarına ve
yerel koşullara göre değişeceğinden ve baroya yazılı avukatların sayıları da
çok farklı olduğundan Baro giderini karşılayacak gelirin her baronun kendi
koşullarına göre baroların genel kurullarınca saptanması doğal ve hatta
zorunludur. SONUÇ: Yukarıda
açıklanan gerekçelerle çoğunluk kararına karşıyız. Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Nihat
  O. Çebi