ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/64 Karar Sayısı : 2008/129 Karar Günü : 22.7.2008 Karar Tarihi :
19.11.2008-27059 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Tokat 1. İş
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 17.7.1964 günlü, 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 120. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile
2.9.1971 günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar
Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun 66. maddesinin birinci fıkrasının,
Anayasa'nın 2., 10. ve 60. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY 1965 yılında sigortalı olarak çalışmaya başlayan davacı, 1968
yılında mahkeme kararı ile 1956 olan doğum tarihini 1949 olarak düzelttirmiş ve
SSK Tokat Sigorta Müdürlüğüne başvurarak 1.11.2006 tarihinden itibaren yaşlılık
aylığı bağlanmasını istemiş; davalı İdarenin, ' sigortalılık süresi
içerisinde yaş tashihi yapılmış olması nedeniyle ' başvurunun reddine karar
vermesi üzerine, düzeltilmiş yaş kaydının nazara alınması gerektiğinin tespiti
ve davalı kurum işleminin iptali talebiyle açtığı davada, itiraz konusu
kuralların Anayasa'ya aykırılığının ciddi olduğu kanısına varan Mahkeme iptali
için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları - 17.7.1964 günlü, 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun itiraz konusu fıkraları da
içeren yaş başlıklı 120. maddesi şöyledir: ' İş kazalariyle Meslek Hastalıkları Sigortasının
uygulanmasında, hak sahiplerine bağlanacak gelirlerle sigortalılara ödenecek
sermayelerin hesabında, iş kazasının olduğu veya meslek hastalığının hekim
raporu ile ilk defa tesbit edildiği tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan
doğum tarihleri esas tutulur. Malullük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortalarına ilişkin yaş ile ilgili
hükümlerin uygulanmasında, sigortalıların ve hak sahibi çocuklarının,
sigortalının yürürlükten kaldırılmış 5417 ve 6900 sayılı kanunlara veya bu kanuna
tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı
bulunan doğum tarihleri, sigortalının sigortaya tabi olarak ilk defa çalışmaya
başladığı tarihten sonra doğan çocuklarının da nüfus kütüğüne ilk olarak
yazılan doğum tarihleri esas tutulur. (Ek fıkra: 24/6/2004-5198/16 md.) İş
kazalarıyla meslek hastalıkları, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortasından gelir
ve aylık tahsisleri ile sermaye değerinin hesabında, iş kazasının olduğu veya
meslek hastalığının hekim raporuyla ilk defa tespit edildiği veya
sigortalıların yürürlükten kaldırılmış 5417 ve 6900 sayılı kanunlara veya 506
sayılı Kanun ile diğer sosyal güvenlik kurumlarına tâbi olarak ilk defa
çalışmaya başladığı tarihten sonraki yaş tashihleri dikkate alınmaz. Nüfus kayıtlarında doğum ay ve günleri yazılı olmıyanlar 1
Temmuzda, doğum ayı yazılı olup da günü yazılı olmıyanlar o ayın 1 inde doğmuş
sayılır.' - 2.9.1971 günlü, 1479 sayılı Esnaf ve
Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun
itiraz konusu kuralı da içeren 'Yaş' başlıklı 66. maddesi şöyledir: ' Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ilişkin yaş ile
ilgili hükümlerin uygulanmasında, sigortalıların ve hak sahibi çocuklarının
sigortalının bu Kanuna tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihte nüfus
kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihleri, sigortalının bu Kanuna tabi olarak
ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonra doğan çocuklarının da nüfusu
kütüğüne ilk olarak yazılan doğum tarihleri esas tutulur. Nüfus kayıtlarında doğum ay ve günleri yazılı olmayanlar 1
Temmuzda, doğum ayı yazılı olup da günü yazılı olmayanlar o ayın 1 inde doğmuş
sayılır.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10. ve 60. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi
gereğince, Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCTOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket
APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra Ayla PERKTAŞ'ın
katılmalarıyla 22.7.2008 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle uygulanacak kural
sorunu görüşülmüştür. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde
kararname kurallarını Anayasaya aykırı
görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu
kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya
yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir
davanın bulunması ve iptali istenen kuralların
da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde
veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde
etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. Başvuran Mahkeme'nin bakmakta olduğu dava, 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'na tabi
olarak çalışan davacıya yaşlılık aylığı bağlanmasında düzeltilmiş yaş kaydının nazara alınması gerektiğinin tespiti ve davalı
kurum işleminin iptali istemine ilişkindir. 506 sayılı Yasa
kapsamındaki sigorta kollarına ilişkin olarak sosyal sigorta yardımlarının sağlanmasında sigortalının yaşına
ilişkin hususlar Yasa'nın 120. maddesinde
açıklanmıştır. Buna göre iş kazası ve meslek hastalıkları sigorta
kollarında yaşın nasıl
belirleneceği söz konusu maddenin birinci fıkrasında, uyuşmazlık konusu
olan yaşlılık aylığının
bağlanması, malûllük ve ölüm sigorta kollarında nasıl belirleneceği ise ikinci fıkrasında ifade edilmiştir. Dolayısıyla
iş kazası ve meslek hastalıklarına ilişkin düzenlemeler içeren 506 sayılı Yasa'nın 120. maddesinin birinci fıkrası
ile Bağkur sigortalılarına ilişkin düzenlemeler içeren 1479 sayılı Yasa'nın 66.
maddesinin birinci fıkrası
davada uygulanacak kurallar değildir. Bu nedenle; A- 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 120.
maddesinin birinci fıkrası ile 2.9.1971
günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun
66. maddesinin birinci fıkrasının itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulanma
olanağı bulunmadığından, bu
fıkralara ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddine, B- Dosyada eksiklik bulunmadığından 17.7.1964
günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanunu'nun 120. maddesinin ikinci fıkrasının esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kural ile sigortalılık
başladıktan sonra sigortalının doğum tarihinde değişiklik yapan kesinleşmiş bir
mahkeme kararının sosyal güvenlikle ilgili haklar verilirken uygulanmayacağının
öngörüldüğü, bunun Anayasa'nın 2. maddesindeki demokratik hukuk devleti ilkesine
aykırı olduğu, ayrıca bir kişinin doğum tarihinin zamanında yanlış
yazılmasından dolayı kendi akranlarından daha sonra sosyal haklara
kavuşabilmesinin Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan adalet ve sosyal devlet
ilkelerine, Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesine ve devletin
sosyal güvenliği sağlayacak tedbirleri alması gerektiği şeklindeki Anayasa'nın
60. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 120.
maddesinin iptali istenilen ikinci fıkrasında, 'Malûllük, Yaşlılık ve
Ölüm Sigortalarına ilişkin yaş ile ilgili hükümlerin uygulanmasında,
sigortalıların ve hak sahibi çocuklarının, sigortalının yürürlükten kaldırılmış
5417 ve 6900 sayılı Kanunlara veya bu Kanuna tâbi olarak ilk defa çalışmaya
başladığı tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihleri, sigortalının
sigortaya tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonra doğan
çocuklarının da nüfus kütüğüne ilk olarak yazılan doğum tarihleri esas
tutulur' hükmü yer almaktadır. İtiraz konusu kural, özü itibariyle,
emeklilik hakkının kazanılmasında ve malûllük ile ölüm sigortalarına ilişkin
diğer bazı haklardan yararlanılmasında sigortalı olarak çalışmaya başlanılan
tarihten sonraki yaş tashihlerinin dikkate alınmayacağına ilişkindir. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 120.
maddesinde yer alan bu düzenlemenin benzerlerine 5434 sayılı Emekli Sandığı
Kanunu'nun 105. maddesinde ve 1479 sayılı Bağ-Kur Kanunu'nun 66. maddesinde de
yer verilmiş olduğu görülmektedir. 506 sayılı Yasa'nın 120. maddesi dört fıkradan oluşmaktadır.
Maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yaş ile ilgili hükümlerin uygulanmasına
ilişkin düzenlemeler bulunmasına rağmen, bu düzenlemelerin anlamı konusunda
uygulamada ortaya çıkan tereddütlerin giderilmesi amacıyla 24.6.2004 günlü,
5198 sayılı Yasayla madde metnine üçüncü fıkra eklenmiş ve sigortalı olarak çalışmaya başlanılan tarihten
sonraki yaş tashihlerinin dikkate alınmayacağı açıkça ifade edilmiştir. Anayasa Mahkemesinin kararlarında vurgulandığı gibi, hukuk
devleti, bütün işlem ve eylemlerinin hukuk kurallarına uygunluğunu başlıca
geçerlik koşulu sayan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmayı amaçlayan
ve bunu geliştirerek sürdüren, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan,
Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, insan haklarına saygı duyarak
bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, Anayasa ve hukuk kurallarına
bağlılığa özen gösteren, yargı denetimine açık olan, yasaların üstünde
yasakoyucunun da uymak zorunda olduğu temel hukuk ilkeleri ile Anayasa'nın
bulunduğu bilincinde olan devlettir. Devletin, personel politikasını belirlemede büyük önemi olan
emeklilik düzenini aktüeryal dengeleri gözeterek bilimsel verilere göre
belirlemesi ve buna göre gerekli yasal düzenlemeleri yapması doğaldır. Bu
düzenin korunması Anayasa'nın 60. maddesinde yer alan sosyal güvenlik hakkının
güvenceye alınması için de zorunlu bir gerekliliktir. Nesnel ve sürekli
kurallarla sağlam ve sağlıklı temellere oturtulmayan bir sosyal güvenlik
kuruluşunun mahkeme kararları ile alınan yaş düzeltmeleri sonucu ortaya çıkan
erken emeklilik gibi nedenlerle aktüeryal dengesinin bozulması, sosyal güvenlik
sisteminin sürdürülemez bir duruma gelmesine sebep olabilir. Sosyal Sigortalar Kurumu'na tabi olarak çalışılmaya başlanıldığı
tarihteki nüfus kütüğünde kayıtlı olduğu doğum tarihinin esas alınmasını
öngören itiraz konusu kuralın sosyal güvenlik sisteminin bir takım aksaklıklara
yol açmadan sürdürülmesi amacına yönelik olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Burada yargı kararı hukuksal olarak değerini ve geçerliliğini korumakta, sadece
emeklilik yönünden sonuç doğurmamaktadır. Öte yandan, yasa önünde eşitlik ilkesi, hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür.
Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı
işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık
tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi önlenmiştir. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı
kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi
kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir.
Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı
tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. İtiraz konusu kural, Sosyal Sigortalar Kurumu'na bağlı olarak
çalışanların tümü için ilk defa çalışmaya başladıkları tarihteki nüfus
kütüğünde kayıtlı oldukları doğum tarihinin esas alınmasını öngördüğünden ve bu
yönüyle çalışanlar arasında herhangi bir farklılık yaratmadığından eşitlik
ilkesine aykırılık görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasanın 2., 10. ve
60. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Serruh KALELİ bu görüşe katılmamıştır. VI- SONUÇ 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 120.
maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Serruh
KALELİ'nin karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 22.7.2008 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY İtiraz konusu kural, S.S.K'na tabii olarak ilk defa çalışmaya
başladığı tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihinin esas
tutulacağı, sigortalı olarak çalışmaya başlanılan tarihten sonraki yaş
tashihlerinin gelir, aylık bağlama ve sermaye hesabında dikkate alınmamasını
temin amaçlıdır. Yaş tashihi davaları KAMU DÜZENİ'ne ilişkin olup 4721 sayılı
M.K'nun 39. maddesi uyarınca ancak mahkeme kararı ile kişisel durum sicilinde
düzeltme yapılabilir. Yasa koyucu DAVALARIN KÖTÜYE KULLANILMASI ihtimaline karşı yaş
düzeltme davasının etkisini, ortadan kaldırmak istemiştir. Anayasa'nın 138. maddesinin dördüncü fıkrası açık bir şekilde
kesinleşen yargı kararları hakkında yasama ve yürütme organları ile idarenin
mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğunu, bunların değiştirilemeyeceğini ve
organlar ve idarenin kararın yerine getirilmesini geciktiremeyeceği ifade
etmektedir. Temel hak ve ödevler başlığı altında hak arama hürriyetini
düzenleyen Anayasa'nın 36. maddesi ile, doğru yaşının tespitini arayan bireyin,
bu temel hakkın varlığının tespitine karar veren bağımsız yargının kesinleşmiş
kararının dayanağı hakkının, ilgili madde de getirilmiş bir sınırlama olmadığı
sürece herkesçe tanınması zorunlu olduğuna göre, kimi mahkeme kararlarının kötü
uygulamaları çağrıştırıp yarattığı gerekçesi ile idareyi mahkeme kararını
tanıyıp uygulamaktan alıkoyan bu düzenleme Anayasa'nın 138. maddesinin
karşısında koruma göremez. Düzenlemenin sosyal güvenlik sisteminin kimi aksaklıklara yol
açmadan sürdürülmesine olanak tanımak, bilimsel veriye göre kurulan Devlet
düzeninin korunmasında öncelikli kamu yararı ve bozulacak aktüerya dengesini
önlemek amacı ile yapıldığı ve kimi mahkememiz önceki kararlarında da bu
mülahazaya dayanıldığı görülmekte ise de bir mahkeme kararının hukuksal değeri
ve geçerliliğinin korunduğu ancak bazı sosyal haklar yönünden sonuç
doğurmadığını söylemek hukuk devleti ve hukukun üstünlüğü ilkesi ile de
bağdaşmayacaktır. Yargı kararını etkisiz kılan bu düzenleme yasamanın yargı kararına
açık müdahelesidir. Doğru kişinin günü gününe nüfusunun kaydı Sosyal Devletin görevidir.
Bu konudaki ihmalini, ya da kötü niyetli birinin sosyal güvenlik hakkından
haksız yararlanmasının önüne geçmek, mahkemeyi aldatma ihtimali ve muhtemel
hilesinin önüne geçmek amacı ile Anayasa'nın 138. maddesinin dördüncü
fıkrasındaki üst norm karşısında Anayasa'yı by-pass eden düzenleme hukuk
devleti ilkesi ile de bağdaşmamaktadır. Sosyal Sigortalar Kurumu, üyesi yönünden sosyal sigortacılık
yapmaktadır. Prim alıp hak ettiğinde ödemeler yapmaktadır. Tüm aktüeryal
hesaplar hata dahil tüm olasılıkları da içinde barındırır, istatistiksel
matematik mutlak doğru değildir. Risk analizleri hesap yöntemi içerisinde olmaz
ise sosyal görev laiki ile yerine getirilmiş sayılamaz. Bu düşünceler ile
sosyal güvenlik sisteminde muhtemel aksaklığın bertarafı için hukukun ve yargı
kararının üstünlüğü ve tanınma zorunluluğunu kaldıran düzenleme anılan nedenler
ile Anayasa'nın 138. maddesine aykırı olduğu düşünüldüğünden çoğunluk görüşüne
katılınmamıştır. Üye Serruh KALELİ