ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1997/26 Karar Sayısı : 1998/10 Karar Günü : 30.4.1998 Resmi Gazete tarih/sayı: 14.11.2002-24936 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Nevşehir Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 765 sayılı Türk Ceza
Kanunu'nun 102. maddesinin birinci fıkrasının üç numaralı bendindeki "beş
seneden ziyade hapis" sözcüklerinin, TCK'nun 493. maddesi yönünden
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sanığın cami kapısını taklit anahtar ile açarak kilim çaldığı
iddiasıyla TCK'nun 493. maddesinin ikinci fıkrası gereğince cezalandırılması
için açılan kamu davasında, TCK'nun 102. maddesinin birinci fıkrasının 3.
bendindeki "beş seneden ziyade hapis" sözcüklerinin TCK'nun 493.
maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali
istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu "beş seneden
ziyade hapis" sözcüklerini de içeren 102. maddesi şöyledir: "Madde 102- Kanunda başka türlü yazılmış
olan ahvalin maadasında hukuku âmme davası: 1- Ölüm ve müebbet ağır hapis cezalarını müstelzim cürümlerde
yirmi sene, 2- Yirmi seneden aşağı olmamak üzere muvakkat ağır hapis cezasını
müstelzim cürümlerde on beş sene, 3- Beş seneden ziyade ve yirmi seneden az ağır hapis veya beş
seneden ziyade hapis yahud hidematı âmmeden müebbeden mahrumiyet cezalarından
birini müstelzim cürümlerde on sene, 4- Beş seneden ziyade olmamak üzere ağır hapis veya hapis yahud
sürgün veya hidematı âmmeden muvakkaten mahrumiyet cezalarını ve ağır para
cezasını müstelzim cürümlerde beş sene, 5- Bir aydan ziyade hafif hapis veya otuz liradan ziyade hafif
para cezasını müstelzim fiillerde iki sene, 6- Bundan evvelki bendlerde beyan olunan mikdardan aşağı cezaları
müstelzim kabahatlerde altı ay geçmesi ile ortadan kalkar. Bu kanunun ikinci kitabının birinci babında yazılı ölüm veya
müebbed yahud muvakkat ağır hapis cezalarını müstelzim cürümlerin yurd dışında
işlenmesi halinde dava müruru zamanı yoktur." B- İlgili Yasa Kuralı Türk Ceza Kanunu'nun ilgili görülen 493. maddesi şöyledir: "Madde 493- Hırsızlık: 1-
Hırsızlığı işlemek veya çalınmış malı başka yere kaldırmak için duvar, kapı,
pencere, demir parmaklık, kasa ve sandık gibi şahısları veya malları muhafaza
için sağlam maddelerle ve muhkem surette yapılmış şeyleri yıkmak, devirmek,
kırmak, delmek veya mahvetmek veyahut suni vasıtalarla veya şahsi çeviklik
sayesinde bertaraf edilebilen mâniaları kaldırarak veya aşarak hane ve sair
yerlere girmek suretiyle işlenirse; 2- Cürmü işlemek veya çalınmış eşyayı başka yere kaldırmak için
taklit anahtar yahut sair aletler kullanarak veya sahibinin terk veya
kaybettiği anahtarı elde ederek yahut haksız yere elinde bulundurduğu asıl
anahtarla bir kilidi açarak işlenirse; 3- Kıyafet değiştirerek işlenirse; 4- Salâhiyeti olmaksızın resmî sıfat takınarak yapılırsa; Cezası üç seneden sekiz seneye kadar hapistir. Bu maddede yazılı suçlar ikiden fazla kimseler tarafından birlikte
yapılır yahut suçun işlenmesinde yukarıda yazılı hallerden iki veya daha
fazlası birleşirse veya sıvı yahut gaz halindeki yakıtları nakleden boru
hatlarından veya bunların depolarından işlenirse cezanın yukarı haddi verilir.
Yakıt boru hatlarının yakıtın kaybına yol açacak şekilde delinmiş veya tahrip
edilmiş olması halinde fiil tamamlanmış sayılır." C- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 10 .- Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,
Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCER ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 11.3.1997 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu ve ilgili yasa kuralları ile dayanılan Anayasa kuralları, bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A- Genel Açıklama Zamanaşımı, yasada öngörülen belli bir sürenin geçmesiyle davayı
ve cezayı düşüren bir nedendir. Zamanaşımı dava ve ceza zamanaşımı olarak ikiye
ayrılır. Dava zamanaşımı belli bir sürenin geçmesiyle ceza davası açılmaması,
dava açılmışsa açılan davanın düşmesi sonucunu doğurur. Ceza zamanaşımı ise
kesinleşmiş ceza mahkumiyetinin yasada öngörülen süre içinde yerine
getirilmemesi durumunda, mahkumiyeti infaz edilemez hale getirir. Ceza hukukunda dava ve ceza zamanaşımı süreleri her suçun kamu
düzeni üzerinde yaratacağı tesirle orantılı olarak belirlenmiştir. Kamu düzeni
üzerinde ağır etkiler yapan suçlar için daha uzun, etkileri hafif olan suçlar
için ise, daha kısa zamanaşımı süreleri öngörülmüştür. Ceza zamanaşımı süreleri
dava zamanaşımı sürelerinden daha uzun olarak belirlenmektedir. Bunun nedeni,
dava zamanaşımında suçun işlendiğinin kesin hükümle sabit olmamasıdır. Bu
durumun, kamu düzeni yönünden makul ve anlaşılabilir olduğu kuşkusuzdur. Ceza hukukunda dava zamanaşımı sürelerinin saptanmasında başlıca
iki sistem uygulanmaktadır. Bunlardan Müşahhas Ceza Sistemine göre
dava zamanaşımı süresinin hesaplanmasında, o suç için yasada öngörülen cezanın
aşağı ve yukarı sınırları arasında takdir edilecek cezanın önce yasal arttırma
son indirme nedenleri uygulanarak ortaya çıkan ceza esas alınır. Mücerret Ceza Sisteminde ise dava zamanaşımı süresinin
hesaplanmasında gözönünde tutulacak olan ceza, suç için yasada öngörülen cezanın
üst sınırıdır. Bu sistemde cezayı arttırıcı ve azaltıcı nedenler uygulanarak
hasıl olacak cezaya göre dava zamanaşımı süresinin hesaplanması söz konusu
değildir. Türk Ceza Kanunu Sistemine göre, dava zamanaşımı süresinin
hesaplanmasında gözönünde bulundurulması gereken ceza için, Ceza Kanunu'nun
mehazı olan İtalyan Ceza Kanunu'nun 91. maddesinde "hüküm olunması icab
eden ceza" denilmişken Türk Ceza Yasası'nın dava zamanaşımı sürelerini
belirleyen 102. maddesinde "cezasını müstelzim" deyimi kullanılmıştır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu'nun 7.5.1947 gün ve E.15, K.3
sayılı kararında, "Kanunun 102. maddesinde mehaz olan İtalyan Ceza
Kanunu'nun 91. maddesindeki hüküm olunması icab eden ceza tabirini kullanmamış,
suçların müstelzim oldukları cezalardan bahsetmiştir. Bu sebeple Türk Ceza
Kanunu dava zamanaşımında hüküm edilecek cezayı esas tutmamış yalnız o suçun
istilzam ettiği cezayı gözönünde bulundurmuştur." denilerek uygulamanın
mücerret ceza sistemine göre yapılmasını sağlamıştır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu İtiraz yoluna başvuran mahkeme, TCK'nun 493. maddesinde belirlenen
suç için 3 seneden 8 seneye kadar hapis cezası öngörüldüğünü, bu suç için dava
zamanaşımı süresinin hesaplanmasında Yargıtay İçtihadi Birleştirme Kararı
gereğince öngörülen cezanın yukarı haddi olan 8 senenin esas alındığını, yasal
indirim nedeniyle sanığın 5 yıl hapis cezası ile cezalandırılması halinde
TCK'nun 102. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince dava zamanaşımı süresinin yine
10 sene olarak belirlenmekte olduğunu, oysa aynı maddenin birinci fıkrasının 4.
bendine göre 5 seneden fazla olmamak üzere hapis cezasını müztelzim suçlarda
zamanaşımı süresinin 5 yıl olarak öngörüldüğünü, TCK'nun ceza zamanaşımı
sürelerini belirleyen 112. maddesinin birinci fıkrasının 4. bendine göre faile
hükmolunan 5 yıllık hapis cezasının ceza zamanaşımı süresinin 10 yıl olarak
ortaya çıktığını, görülmekte olan davada sanık için öngörülen ve ceza
zamanaşımı süresinden daha kısa olması gereken dava zamanaşımı süresi ile ceza
zamanaşımı süresinin 10 ar yıl olarak eşitlenmesinin adil olmadığını, bunun ise
Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ve 2. maddesindeki hukuk devleti
ilkelerine aykırı olduğunu ileri sürerek itiraz konusu "beş seneden ziyade
hapis" sözcüklerinin TCK'nun 493. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı
olduğunu ileri sürmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar" denilmektedir. Buna göre, yasanın uygulanmasında dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri
nedenlerle ayrılık gözetilmeyecek ve bu nedenlerle eşitsizliğe yol
açılmayacaktır. Yasa önünde eşitlik mutlak olarak herkesin her yönden aynı
kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Hukuksal durumları aynı olanlara aynı
kuralların, değişik hukuki durumlarda olanlara da ayrı kuralların uygulanması
eşitlik ilkesinin doğal sonucudur. Anayasa'nın 2. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun
huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,
Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir" denilmektedir. Madde de
belirtilen "hukuk devleti", insan haklarına saygılı, bu hakları
koruyan, toplum yaşamında adalete ve eşitliğe uygun bir hukuk düzeni kurmak ve
bunu sürdürmekle kendini yükümlü sayan, bütün davranışlarında Anayasa'ya ve
hukuk kurallarına uyan, işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olan
devlettir. Ceza ve dava zamanaşımı sürelerinin, suçların ağırlığı, kamu
düzeni için oluşturduğu etki ve ceza siyaseti gereği belirlenmesi anayasal
sınırlar içinde kalmak koşuluyla yasakoyucunun takdirindedir. Dava zamanaşımı sürelerini belirleyen TCK'nun 102. maddesinin üç
numaralı bendinde yer alan itiraz konusu "beş seneden ziyade hapis"
sözcükleriyle, 5 yıldan fazla hapis cezasını müstelzim cürüm işlediği iddia
edilen herkes için dava zamanaşımı süresi 10 yıl olarak belirlemiş, kimileri
için ayrıcalık öngörülmemiştir. Sürelerle ilgili her yasal düzenlemede, sınır kabul edilen sürenin
çok az altında kalınması veya üstüne çıkılması durumunda zorunlu olarak kimi
farklı sonuçlar ortaya çıkabilir. İtiraz konusu sözcükler nedeniyle ceza ve dava zamanaşımının
eşitlenmesi şeklinde ortaya çıkan durum TCK'nun 493. maddesinde öngörülen ceza
süreleri ve Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı sonucu yapılan uygulamadan
kaynaklanmaktadır. Öte yandan, Ceza Hukuku alanında farklı hukukî yararları
korumaları nedeniyle ceza ve dava zamanaşımı sürelerinin eşitlik
karşılaştırmasına esas alınmalarına olanak bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu "beş seneden ziyade"
sözcükleri Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin
reddi gerekir. VI- SONUÇ 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 102.
maddesinin birinci fıkrasının 3. bendindeki "...beş seneden ziyade
hapis..." sözcüklerinin, aynı Yasa'nın 493. maddesi yönünden Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 30.4.1998 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Mustafa
  YAKUPOĞLU Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK