ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/49 Karar Sayısı : 2013/125 Karar Günü : 31.10.2013 R.G. Tarih-Sayı :
28.12.2013-28865 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay
Altıncı Daire İTİRAZIN KONUSU : 12.4.2000
günlü, 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun; 1- 4.7.2012 günlü, 6353 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 20. maddesiyle değiştirilen
5. maddesinin, 2- 6353 sayılı Kanun'un 21. maddesiyle eklenen geçici 11.
maddesinin, Anayasa'nın 2., 6., 35. ve 46. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar
verilmesi istemidir. I- OLAY Davacıya ait taşınmazların, Sanayi ve Ticaret Bakanlığının kamu
yararı kararına istinaden Ankara 1. Organize Sanayi Bölgesi Yönetim Kurulunca
kamulaştırılmasına ilişkin işleme karşı açılan davada, itiraz konusu kuralların
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 4562 sayılı Kanun'un itiraz konusu kurallar olan 5. ve geçici 11.
maddeleri şöyledir: ' Madde 5- OSB, müteşebbis
heyetin başvurusu üzerine Bakanlıkça verilen kamu yararı kararı ve sınırları
belirlenmiş yetki çerçevesinde kamulaştırma işlemleri yapabilen veya
yaptırabilen bir özel hukuk tüzel kişiliğidir. Arazinin mülkiyetinin edinilmesinde yapılan masraflar ile arazi
bedeli ödeme yükümlülüğü OSB tüzel kişiliğine aittir. Geçici Madde 11- Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce
Bakanlıkça verilen kamu yararı kararlarının uygulanmasına yönelik olarak
Organize Sanayi Bölgeleri tarafından tesis edilen kamulaştırma işlemleri bu
Kanunun 5 inci maddesi kapsamında kabul edilir. ' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 6., 35. ve 46. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,
Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra
Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un
katılımlarıyla 14.5.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle
uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine
göre, mahkemeler, bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da
kanun hükmünde kararname kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya
taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına
varırlarsa, o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler.
Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi
için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın
bulunması ve iptali istenen kuralların da o davada uygulanacak olması
gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya
çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz
yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 4562 sayılı Kanun'un, 6353
sayılı Kanun'un 20. maddesiyle değiştirilen 5. maddesinin, ' Arazinin
mülkiyetinin edinilmesinde yapılan masraflar ile arazi bedeli ödeme yükümlülüğü
OSB tüzel kişiliğine aittir. ' biçimindeki ikinci fıkrasının
da iptalini istemiştir. Bakılmakta olan dava, organize sanayi bölgesi (OSB) tüzel
kişiliğince tesis edilen kamulaştırma işlemine ilişkindir. Sözü edilen ikinci
fıkra ise kamulaştırma bedeli ile kamulaştırmaya ilişkin diğer masrafların OSB
tarafından karşılanacağını düzenlemektedir. Kamulaştırma bedeli ile diğer
kamulaştırma masraflarının hangi kurum tarafından karşılanacağının bakılan davadaki
uyuşmazlığın çözümüne bir etkisi bulunmamaktadır.  Dolayısıyla, 4562
sayılı Kanun'un, 6353 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle değiştirilen 5. maddesinin
ikinci fıkrası, davada uygulanacak kural değildir. Bu nedenlerle, 12.4.2000 günlü, 4562 sayılı Organize Sanayi
Bölgeleri Kanunu'nun; A- 4.7.2012 günlü, 6353 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 20. maddesiyle
değiştirilen 5. maddesinin ikinci fıkrasının, itiraz başvurusunda bulunan
Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu fıkraya
ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, B- 1 - 6353 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle değiştirilen
5. maddesinin birinci fıkrasının, 2- 6353 sayılı Kanun'un 21. maddesiyle eklenen geçici 11.
maddesinin, esasının incelenmesine, yürürlüklerinin durdurulması isteminin
esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayhan KILIÇ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralları, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, Anayasa Mahkemesine
itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. Mahkemede görülen davanın konusu, OSB tüzel kişiliğince tesis
edilen kamulaştırma işlemi olup başvuru kararında yer alan iddialar, özel hukuk
tüzel kişisi niteliğindeki OSB'ye kamulaştırma yetkisi tanınmasına yöneliktir.
OSB'nin kamulaştırma yetkisinin dayanağı, 4562 sayılı Kanun'un 5. maddesinin
birinci fıkrasında yer alan ''yapabilen veya'' ibaresidir. Bir
başka ifadeyle, sözü edilen fıkranın, ''yapabilen veya'' sözcükleri
dışındaki bölümünün Mahkemede görülen uyuşmazlığın çözümüne bir etkisi
bulunmamaktadır. Bu itibarla, Kanun'un, 6353 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle
değiştirilen 5. maddesinin birinci fıkrasına ilişkin esas incelemenin, fıkrada
yer alan  ' 'yapabilen veya' ' sözcükleri ile sınırlı
olarak yapılmasına karar vermek gerekmiştir. B- Kanun'un, 6353 Sayılı Kanun'un 20. Maddesiyle Değiştirilen 5.
Maddesinin Birinci Fıkrasında Yer Alan ''yapabilen veya'' Sözcüklerinin
İncelenmesi Başvuru kararında, mülkiyet hakkına müdahale niteliği taşıyan
kamulaştırma yetkisinin ancak devlet ve diğer kamu tüzel kişilerine
tanınabileceği, bir özel hukuk tüzel kişiliği olan OSB'nin kamulaştırma yapmaya
yetkili kılınmasının, OSB'ye, kaynağını Anayasa'dan almayan bir yetki verilmesi
anlamına geldiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 6., 35. ve 46. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralla, OSB'ye, Bakanlıkça verilecek kamu yararı
kararı ve sınırları belirlenmiş yetki çerçevesinde kamulaştırma yapma yetkisi
tanınmıştır. Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fıkrasında, 'Herkes,
mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.' denilmek suretiyle mülkiyet
hakkı güvenceye bağlanmıştır. Birey özgürlüğü ile doğrudan ilgili olan mülkiyet
hakkı bireye emeğinin karşılığına sahip olma ve geleceğe yönelik planlar yapma
olanağı tanıyan temel bir haktır. Anayasa'nın 35. maddesinde mülkiyet hakkı
sınırsız bir hak olarak düzenlenmemiş, kamu yararı amacıyla ve kanunla
sınırlandırılabileceği öngörülmüştür. Ayrıca, mülkiyet hakkının kullanılmasının
toplum yararına aykırı olamayacağı da belirtilmiştir. Anayasa'da mülkiyet
hakkının kapsamı diğer bazı maddelerde yer alan hükümlerle de çerçevelenmiştir. Anayasa'nın 46. maddesinde öngörülen ve temel unsurunun 'kamu
yararı' olduğu kabul edilen kamulaştırma, bir taşınmaz üzerindeki özel
mülkiyet hakkının, malikin rızası olmaksızın, kamu yararı için ve karşılığı
ödenmek koşuluyla Devlet tarafından sona erdirilmesidir. Özel mülkiyete
kamulaştırma yoluyla son verilebilmesi için, kamulaştırmanın, Anayasa'nın 46.
maddesinde öngörülen usuli güvencelere uygun olarak yapılması gerekmektedir. Kamulaştırmayı düzenleyen 46. maddenin birinci fıkrasında, 'Devlet
ve kamu tüzelkişileri, kamu yararının gerektirdiği hallerde, karşılıklarını
peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya
bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar
üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir' denilmektedir. Buna
göre, kamulaştırma ancak Devlet ve kamu tüzel kişileri tarafından yapılabilir. 6353 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle, 4562 sayılı Kanun'un, OSB'nin
niteliklerini düzenleyen ve aynı zamanda OSB'yi tanımlayan 5. maddesi
değiştirilmiştir. Anılan 5. maddenin birinci fıkrasının önceki hâlinde, OSB,
adına kamulaştırma ' yapılabilen veya yaptırılabilen' bir özel hukuk
tüzel kişiliği olarak tanımlandığı hâlde, 6353 sayılı Kanunla yapılan
değişiklikle, OSB'nin, kamulaştırma işlemi ' yapabilen veya yaptırabilen' bir
özel hukuk tüzel kişiliği olduğu ifade edilmiştir. Bu suretle, bir özel hukuk
tüzel kişisi olan OSB'nin, Devlet tüzel kişiliği bünyesinde bulunan kamu kurum
ve kuruluşlarının veya kamu tüzel kişiliğini haiz idarelerin kararına gerek
olmaksızın doğrudan kendisinin kamulaştırma yapabilmesine imkân sağlanmıştır.
Ancak, OSB'nin kamulaştırma yapabilmesi için gerekli olan kamu yararı
kararının Bakanlıkça verilmesi şartı aranmıştır. Ayrıca, OSB'nin, Bakanlıkça
sınırları belirlenmiş yetki çerçevesinde kamulaştırma yapabileceği
açıklanmıştır. Kamulaştırmanın yalnızca Devlet ve kamu tüzel kişileri tarafından
yapılabilmesi, mülkiyet hakkının sınırlandırılmasına yönelik usuli
güvencelerden birini oluşturmaktadır. OSB, bazı kamu gücü ayrıcalıklarıyla
donatılmış ise de bu durum, OSB'nin kamulaştırma yapabilmesi yönünden yeterli
olmayıp, Anayasa'nın 46. maddesi uyarınca, kamu tüzel kişiliğini de haiz olması
zorunludur. 4562 sayılı Kanun'un 5. maddesinin birinci fıkrasında, OSB'nin bir
özel hukuk tüzel kişisi olduğu açıkça kurala bağlandığından OSB'ye kamulaştırma
yetkisi tanınması, özel mülkiyetteki bir taşınmaza kamulaştırılmasına yönelik
olarak Anayasa'da öngörülen güvencelere aykırılık teşkil etmektedir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 35. ve 46.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 6. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. C- Kanun'un, 6353 Sayılı Kanun'un 21. Maddesiyle Eklenen Geçici
11. Maddesinin İncelenmesi Başvuru kararında, kuralın yürürlüğe girdiği tarihten önce OSB
tarafından tesis edilen işlemlere geçerlilik kazandırılmasının hukuk güvenliği
ilkesini ihlal ettiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural,
Anayasa'nın 35. ve 46. maddeleri yönünden de incelenmiştir. İtiraz konusu kuralda, maddenin yürürlüğe girdiği 12.7.2012
tarihinden önce Bakanlıkça verilen kamu yararı kararlarının uygulanmasına
yönelik olarak OSB tarafından tesis edilen kamulaştırma işlemlerinin bu
Kanun'un 5. maddesi kapsamında kabul edilmesi öngörülmektedir. 4562 sayılı Kanun'un 5. maddesinin birinci fıkrasında yer alan ve
OSB'nin kamulaştırma yapmasına olanak sağlayan ''yapabilen veya'' ibaresi
Anayasa'nın 35. ve 46. maddelerine aykırı görülerek iptal edilmiş olup yukarıda
açıklanan gerekçeler, OSB tarafından geçmişte tesis edilen kamulaştırma
işlemlerine geçerlilik kazandıran itiraz konusu kural yönünden de geçerlidir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 35. ve 46.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa'nın 35. ve 46. maddelerine aykırı görülerek iptal
edildiğinden Anayasa'nın 2. maddesi yönünden incelenmemiştir. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 12.4.2000 günlü, 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun; A- 6353 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle değiştirilen 5. maddesinin
birinci fıkrasında yer alan ''yapabilen veya'' sözcüklerine, B- 6353 sayılı Kanun'un 21. maddesiyle eklenen geçici 11.
maddesine, yönelik yürürlüğün durdurulması istemlerinin, koşulları
oluşmadığından REDDİNE, 31.10.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VII- SONUÇ 12.4.2000 günlü, 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun; A- 4.7.2012 günlü, 6353 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle
değiştirilen 5. maddesinin; 1-  Birinci fıkrasına ilişkin esas incelemenin, fıkrada yer
alan ''yapabilen veya'' sözcükleri ile sınırlı olarak
yapılmasına, 2-  Birinci fıkrasında yer alan ''yapabilen veya'' sözcüklerinin
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B- 6353 sayılı Kanun'un 21. maddesiyle eklenen geçici 11.
maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 31.10.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ