ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     :  2018/101 Karar Sayısı  :  2019/3 Karar Tarihi :  13/2/2019 R.G.Tarih –Sayısı    : 
20/3/2019-30720 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Afyonkarahisar 6.
Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004 tarihli ve
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 6/12/2006 tarihli ve 5560 sayılı
Kanun’un 25. maddesiyle değiştirilen 254. maddesinin (2) numaralı fıkrasının
ikinci ve üçüncü cümlelerinin, Anayasa’nın 15. ve 36. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir. OLAY: Kovuşturmanın konusunu uzlaştırma
kapsamında yer alan bir suçun oluşturduğu ve sanık ile katılan arasında
uzlaşmanın gerçekleştiği davada, itiraz konusu kuralların Anayasa’ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptalleri için başvurmuştur . I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 254. maddesi
şöyledir: “ Madde 254- (Değişik: 6/12/2006-5560/25 md.) (1) Kamu davası açıldıktan sonra kovuşturma konusu suçun uzlaşma
kapsamında olduğunun anlaşılması halinde, kovuşturma dosyası, uzlaştırma
işlemlerinin 253 üncü maddede belirtilen esas ve usûle göre yerine getirilmesi
için uzlaştırma bürosuna gönderilir. (2) Uzlaşma gerçekleştiği takdirde, mahkeme, uzlaşma sonucunda
sanığın edimini def’aten yerine getirmesi halinde, davanın düşmesine karar
verir. Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside
bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde; sanık hakkında, 231 inci
maddedeki şartlar aranmaksızın, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar
verilir. Geri bırakma süresince zamanaşımı işlemez. Hükmün açıklanmasının
geri bırakılmasına karar verildikten sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine
getirilmemesi halinde, mahkeme tarafından, 231 inci maddenin onbirinci
fıkrasındaki şartlar aranmaksızın, hüküm açıklanır.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Burhan ÜSTÜN,Engin YILDIRIM,Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman
Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz
AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan
GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2018
tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle sınırlama sorunu
görüşülmüştür. 2.Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, Anayasa Mahkemesine
itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. 3. Bakılmakta olan dava 5271 sayılı Kanun’un 254. maddesinin (2)
numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan edimin yerine getirilmesinin
takside bağlanması hâlinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkindir.
Kanun’un 254. maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesi, edimin yerine
getirilmesinin ileri tarihe bırakılması ile süreklilik arzetmesi hâlini de
kapsamaktadır. Ancak “ ileri tarihe bırakılması” ve “ veya süreklilik
arzetmesi ” ibareleri itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu
davada uygulanacak kural değildir. Kuralın “ Edimin yerine getirilmesinin …
veya ... halinde; sanık hakkında, 231 inci maddedeki şartlar aranmaksızın,
hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilir .” bölümü edimin
yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması ve
süreklilik arzetmesi hâlleri için ortak hüküm niteliğindedir. Bu nedenle kurala
ilişkin esas incelemenin “… takside bağlanması …” ibaresi ile
sınırlı olarak yapılması gerekir. 4. Kanun’un 254. maddesinin (2) numaralı fıkrasının üçüncü cümlesi
ise geri bırakma süresince zamanaşımının işlememesi ile ilgili olup bu kural
hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verildikten sonra geçerli hâle
geleceğinden ve bakılmakta olan davada henüz geri bırakılma süreci
başlamadığından uygulanacak kural değildir. 5. Açıklanan nedenlerle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu’nun 6/12/2006 tarihli ve 5560 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle
değiştirilen 254. maddesinin (2) numaralı fıkrasının; A. İkinci cümlesinin; 1. “ …ileri tarihe bırakılması… ” ve “ …veya süreklilik
arzetmesi… ” ibarelerinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu ibarelere ilişkin
başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 2. Kalan bölümünün esasının incelenmesine, esasa ilişkin
incelemenin “ …takside bağlanması… ” ibaresi ile sınırlı olarak
yapılmasına, B. Üçüncü cümlesinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin
bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu cümleye ilişkin
başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 31/5/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 6. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Cengiz ERTEN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri okunup incelendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A.Anlam ve Kapsam 7. Kanun’un 254.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci
cümlesinin itiraz konusu olan bölümünde, kamu davası açıldıktan sonra
kovuşturma aşamasında uzlaşmanın gerçekleşmesi ve edimin yerine getirilmesinin
takside bağlanması hâlinde; sanık hakkında, 231. maddedeki şartlar aranmaksızın
mahkeme tarafından hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verileceği
öngörülmektedir. İtiraz konusu kurala ilişkin esas inceleme “ …,takside
bağlanması…” ibaresi ile sınırlı olarak yapılmıştır. 8. Çağdaş hukuk düzenleri özellikle kişisel yararları daha fazla
ihlal eden suçlarda her şüphelinin/sanığın eylemi nedeniyle hemen bir ceza
yaptırımı ile cezalandırılması yerine, topluma karşı sorumluluklarını gözden
geçirmesine imkân tanımak üzere belirli sürelerle gözetim ve denetim altına
alınmasını öngören ve mümkün olduğunca suçtan zarar görenin tatminini de içeren
uzlaşma gibi uygulamalara yönelmiş bulunmaktadır. Uzlaşma kurumu,
uyuşmazlığın yargı dışı yolla fakat adli makamların denetiminde çözümlenmesini
amaçlayan bir yöntemdir. Uzlaşma; bu kapsama giren suçlarda, şüpheli/sanık ve
mağdurun suçtan doğan zararın giderilmesi konusunda anlaşmalarına bağlı olarak,
devletin de ceza soruşturması veya kovuşturmasından vazgeçmesi ve suçun işlenmesiyle
bozulan toplumsal düzenin barış yoluyla yeniden tesisini sağlayıcı nitelikte
bir hukuksal kurumdur. 9. İtiraz konusu kuralla ilgili madde gerekçesinde açıklandığı
gibi uzlaştırma, soruştur­mada uygulanan bir ku­ru­m ola­rak düzenlenmekle
birlikte Kanun’un 254. maddesinde belirtilen koşulların gerçekleşmesi ile ko­vuş­tur­ma
sürecinde de uygulanabilen bir kurum olarak öngörülmüştür. Kamu davası
açıldıktan sonra uzlaştırma, soruşturmada uzlaşma teklifinde bulunulması
gerektiğinin kovuşturma aşamasında belirlenmesi, kovuşturma konusu suçun hukuki
niteliğinin değişmesi nedeniyle uzlaşma kapsamında olduğunun anlaşılması,
kovuşturma aşamasında kanun değişikliği nedeniyle suçun uzlaşma kapsamına
girmesi, Cumhuriyet savcısı tarafından iddianame düzenlenmeksizin, iddianame
yerine geçen belge ile doğrudan mahkeme önüne gelen uzlaşmaya tabi bir suçun
varlığı hâlleriyle sınırlıdır. Kural için de geçerli olan Kanun’un 253.
maddesinin (4) numaralı fıkrasına göre kovuşturma aşamasında da sanık hakkında
açılan davaya konu suçun uzlaşmaya tabi olması hâlinde dosya uzlaştırma
bürosuna gönderilir. Büro tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı, sanık ile
mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur. Sanık, mağdur veya
suçtan zarar görenin, kendisine uzlaşma teklifinde bulunulduktan itibaren üç
gün içinde kararını bildirmemeleri teklifi reddettikleri anlamına gelir.
Kanun’un 253. maddesinin (5) numaralı fıkrası uyarınca uzlaşma teklifinde
bulunulması hâlinde taraflara uzlaşmanın mahiyeti ve uzlaşmayı kabul veya
reddetmelerinin hukuki sonuçları anlatılır. Kanun’un 253. maddesinin (17)
numaralı fıkrası kural yönünden dikkate alındığında, kovuşturma aşamasında
uzlaştırmada hâkimin, uzlaşmanın tarafların özgür iradelerine dayandığını ve
edimin hukuka uygun olduğunu belirlemesi, tarafların özgür iradelerinin önemini
ve bunun hâkim tarafından denetlenmesi gereğini ortaya koymaktadır. 10. 5271 sayılı Kanun’un 231.
maddesinin (5) numaralı fıkrasının son cümlesinegöre hükmün
açıklanmasının geri bırakılması, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç
doğurmamasını ifade etmektedir. 11. Kanun’un 231. maddesinde hükmün açıklanmasının geri
bırakılması kararı verilebilmesi için; sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama
sonunda hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis veya adlî para
cezası olması, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış
bulunması, mahkemece -sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve
davranışları gözönünde bulundurularak- yeniden suç işlemeyeceği hususunda
kanaate varılması, mağdurun uğradığı zararın, aynen iade, suçtan önceki hâle
getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi koşulları
aranmaktadır. İtiraz konusu kuralda ise uzlaşmanın edimin yerine
getirilmesinin takside bağlanması şeklinde gerçekleşmesi hâlinde, Kanun’un 231.
maddesinde öngörülen koşullar dikkate alınmaksızın hükmün açıklanmasının geri
bırakılmasına karar verileceği öngörüldüğünden sanık lehine bir düzenleme
yapılmıştır. Kanun’un 254. maddesinin (2) numaralı fıkrasının son cümlesine
göre hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildikten sonra,
uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde hüküm açıklanacaktır.
Taksitleri ödeyerek edimini yerine getiren kişi hakkında ise düşme kararı
verilecektir. B. İtirazın Gerekçesi 12. Başvuru kararında özetle; 5271 sayılı Kanun’un 254.
maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesine göre sanık ile mağdur
arasında edim karşılığı uzlaşılması durumunda sanık hakkında 5271 sayılı
Kanun’un 231. maddesindeki şartlar aranmaksızın hükmün açıklanmasının geri
bırakılmasına karar verilmesi gerekeceği, kuralın emredici nitelikte olması
nedeniyle bu hususta hâkimin takdir yetkisinin bulunmadığı, tarafların edim
karşılığı uzlaşmaları durumunda sanığın suçu işlediğinin kabul edildiği, oysa
yapılan yargılama sonucunda sanığın kastının ya da taksirinin yokluğu ile
üzerine atılı suçu işlediğine dair somut delil bulunmaması ve suçun onun
tarafından işlenmediğinin belirlenmesi gibi nedenlerle sanığın müsnet suçtan
beraatine karar verilmesi olasılığının bulunduğu, ancak tarafların edim
karşılığı uzlaşmaları hâlinde işin esasına girilemeyeceği ve bu durumda sanığın
beraat etme hakkının elinden alınacağı, böylece Anayasa’da güvence altına
alınan adil yargılanma hakkı ve suçsuzluk karinesi ilkelerine aykırı
davranılmış olacağı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 15. ve 36. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 13. 6216 sayılı Kanun’un 43.
maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 2. ve 38. maddeleri
yönünden de incelenmiştir. 14. Anayasa’nın 2.
maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan
haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda
adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı
durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, hukuk
kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. 15. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrasında “ Herkes,
meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir ”
denilerek yargı organlarına davacı ve davalı olarak başvurabilme hakkı ve bunun
doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altına
alınmıştır. Bu düzenleme ile güvence altına alınan hak arama özgürlüğü, kendisi
bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde diğer temel hak ve özgürlüklerden
gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili
güvencelerden biridir. 16. Anayasa’nın 38. maddesinin dördüncü fıkrasında “ Suçluluğu
hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz ” hükmü ile suçsuzluk
karinesi kabul edilmiştir. Suçsuzluk karinesi, hakkında suç isnadı bulunan bir
kişinin, adil bir yargılama sonunda suçlu olduğuna dair kesin hüküm tesis
edilene kadar masum sayılmasını güvence altına alan temel bir haktır. Suçsuzluk
karinesi uyarınca, bir kişinin suçlu olarak nitelendirilebilmesi ve hakkında
ceza hukukunun alanına giren yaptırımların uygulanabilmesi, kesin hükümle
mahkûm olmasına bağlıdır. Ancak suçsuzluk karinesi, ceza hukukunda ve ceza
infaz hukukunda, hakkında mahkûmiyet kararı verilecek kişilerin bazı seçenek
tedbirlerden veya cezanın bireyselleştirilmesine imkân tanıyan kurumlardan
mahrum bırakılmasına engel teşkil etmez. 17. Ceza hukukunun, toplumun kültür ve uygarlık düzeyi, sosyal ve
ekonomik yaşantısıyla yakından ilgili olması nedeniyle suç ve suçlulukla
mücadele amacıyla ceza ve ceza muhakemesi alanında sistem tercihinde
bulunulması izlenen ceza siyaseti ile ilgilidir. Bu bağlamda hukuk devletinde
Anayasa’ya aykırı olmadıkça kanun koyucu itiraz konusu kuralda olduğu
gibi hükmün açıklanmasının geri bırakılması nın
hangi suçlara nasıl uygulanacağı hususunda takdir yetkisine sahiptir. 18. Uzlaşma kurumu, kişilerin hak aramalarını imkânsız hâle
getirmek amacıyla oluşturulmuş etkisiz ve sonuçsuz yöntemler içermediği sürece
hak arama hürriyetine aykırılık teşkil etmemektedir. Uzlaştırmada tarafların
özgür iradesine dayanılması, kovuşturma aşamasında bunun hâkim tarafından
denetlenmesi, uzlaşmayı kabul zorunluluğunun olmaması, Kanun’un 253. maddesinin
(8) numaralı fıkrasına göre uzlaşma teklifinde bulunulması veya teklifin kabul
edilmesinin kovuşturma konusu suça ilişkin delillerin toplanmasına engel teşkil
etmemesi hususları birlikte değerlendirildiğinde kuralın hak arama hürriyetini
kısıtlayan bir yönünün bulunmadığı anlaşılmaktadır. Kaldı ki sanık hakkında
hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilerek mahkûmiyet hükmünün
taksitin yerine getirilip getirilmemesine bağlı olarak askıda tutulması da
sanığın uzlaşmayı özgür iradesi çerçevesindeki kabulüne dayalıdır. 19.Anayasa’nın 141. maddesine göre davaların en az giderle
ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması yargının görevidir. Kanun’un 254.
maddesinde belirtilen koşulların gerçekleşmesi ile ko­vuş­tur­ma aşamasında
sağlanacak uzlaştırma, yar­gı­nın iş yü­kü­nün azaltılma­sına hizmet
edebilecektir. 20. Mahkeme tarafından kovuşturma aşamasında uzlaştırmada, soruşturma
aşamasında olduğu gibi Kanun’un 253. maddesinde belirlenen suçlar kapsamında
yine bu hükümde açıklanan usul ve esaslar çerçevesinde uzlaştırmanın
gerçekleşmesi öngörülmüştür. Uzlaşma kurumunun hareket noktası olan
onarıcı adalet anlayışında, suçtan zarar görenin zararının giderilmesi hâlinde
uzlaşmayı kabul etmesi, sanığın da suçtan doğan sorumluluğu üstlenmesiyle
uzlaşmanın gerçekleşmesi sanığın suçu kabul etmeye zorlanması olarak
anlaşılamaz.Sanığın uzlaştırmayı kabulü, ikrar olarak değil uzlaşmak için
suçtan doğan sorumluluğun kabulü olarak anlaşılmalıdır . 21. Uzlaşma kurumu tamamen tarafların özgür iradelerine ve
karşılıklı rızalarına dayanmaktadır. İstemedikleri takdirde sanık veya mağdur
uzlaşmaya zorlanamayacağı gibi uzlaşma sürecinde gerçekleşen görüşmelerde
uzlaşmaktan vazgeçme hakkına da sahip bulunmaktadırlar. Sanık uzlaşmadan
vazgeçtiği takdirde, gizlilik ilkesi gereği uzlaşma sürecindeki beyanları delil
olarak kullanılamayacak, sanık hakkında olağan soruşturma ve kovuşturma sürecindeki
delillere göre karar verilecektir. Uzlaşma teklifi üzerine uzlaşmanın
içeriği ve hukuki sonuçları konusunda bilgilendirilen sanığın, hakkında açılan
davada beraatedeceği düşüncesiyle bu teklifi kabul etmemesi mümkün olduğundan
yargılamanın devamını engelleyen bir husus da bulunmamaktadır. Uzlaştırma
yöntemi, tarafların bir yargı mercii önünde sahip oldukları dava haklarını
kısıtlamamakta, devletin yargılama yetkisini bertaraf
etmemekte, mahkemelerin dava yoluyla çözümlenmesi zorunlu olmayan işlerle
meşgul edilmemesi yönünden bir alternatif çözüm yolu olarak ortaya çıkmaktadır.
Bu yönleriyle kural hukuk devleti ve suçsuzluk karinesi ilkelerini ihlal
etmediği gibi, hak arama hürriyetine aykırılık da
teşkil etmemektedir. 22.Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2., 36. ve 38.maddelerine
aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Hasan Tahsin GÖKCAN bu görüşe farklı gerekçeyle katılmıştır. Kuralın Anayasa’nın 15. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. IV. HÜKÜM 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun
6/12/2006 tarihli ve 5560 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle değiştirilen 254.
maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “ …takside
bağlanması… ” ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE
13/2/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ FARKLI GEREKÇE Mahkememiz çoğunluğu tarafından kabul edildiği gibi
kovuşturma evresindeki uzlaştırma kurumuyla ilgili kuralın Anayasaya aykırı
bulunmadığına ilişkin karara katılıyorum. Fakat karar gerekçesinde cezaların
şahsiliği ilkesi bakımından bir değerlendirme yapılmaması dolayısıyla
tarafımdan farklı gerekçe yazılmasına ihtiyaç duyulmuştur. Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinden biri ve onarıcı adalet
uygulamalarından olan uzlaşma kurumu hukukumuzda ilk kez 4.12.2004 tarihinde
kabul edilen 5271 sayılı CMK’nın 253-254. maddelerinde ‘fail-mağdur uzlaşması’
şeklinde yer bulmuştur. Uzlaşma kurumuna karşı doktrinde ve uygulamada
yöneltilen eleştirilerden biri, bu düzenleme dolayısıyla suç işlemediği veya
eylem suç oluşturmadığı halde mahkemeler önündeki uzun ve yıpratıcı yargılama
sürecini yaşamak istemeyen kimselerin uzlaştırma teklifini kabul etmek
eğilimine girebilecekleri ve bu durumun da cezaların şahsiliği ilkesini ve
dolayısıyla kusur ilkesini ihlal edeceği yönündedir. Gerçekten, Anayasanın 38/7. maddesinde yer verilen cezaların
şahsiliği ilkesi, kimsenin başkasının kusurundan sorumlu olmayacağını, herkesin
kendi kusuru dolayısıyla sorumlu tutulabileceğini ifade etmektedir. Cezaların
şahsiliği ilkesi temelde sanık lehine bir işlev görmekte ve ‘kusursuz ceza
olmaz ilkesi’ni yansıtmakta ise de ‘kusurlu olanın’ yargılanmasını güvenceye alması
ve adalete erişme ilkesiyle bağlantısı nedeniyle kamusal yararı sağlama
fonksiyonu da bulunmaktadır. Bu bakımdan, uzlaştırma kurumunun suç isnat edilen
kimseye yargılama sürecinde daha çok zarar görebileceği ve mahkum da
olabileceği öngörüsüyle dayatılması söz konusu olduğunda, suçlu olmayanların
yaptırıma uğrayıp, suçluların kurtulmasını sağlayabileceğinden, bu durum
cezaların şahsiliği ilkesinin ihlal edilmesine neden olabilir. Dolayısıyla
uzlaştırma kurumunun bu açıdan değerlendirilmesi de gerekmektedir. Aslında
uzlaştırma kurumuyla ilgili düzenlemede yer alan hukuki güvencelerin
incelenmesini gerektiren bu değerlendirme, hak arama hürriyeti ve masumiyet
karinesinden yararlanma hakkı yönünden de geçerli olmakla birlikte çoğunluk
gerekçesinde bu yönde bir değerlendirme yer almamaktadır. Bu nedenle burada
yapılacak değerlendirmenin gerekçede sözü edilen diğer haklarla da bağlantısı
bulunmaktadır. Uzlaşma kurumu esasında soruşturma evresinde uygulanması amacıyla
düzenlenmiştir. Böylece ceza uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı onarıcı adalet
kurumu olan uzlaşma ile sonuçlandırılacak ve kamu davası açılmasına gerek
kalmayacaktır. Hatta uzlaşma durumunda taraflar arasındaki maddi ve manevi
haklar yönünden de uyuşmazlık ortadan kalkacağı için hukuk uyuşmazlıkları da
sona erecektir. Fakat herhangi bir nedenle soruşturma evresinde uzlaştırma
girişiminde bulunulmadan kamu davası açılmışsa, 254. madde uyarınca kovuşturma
evresinde bu girişimin mahkeme tarafından yapılması öngörülmüş, uygulanacak
usul bakımından Kanunun 253. maddesine gönderme yapılmıştır. Bu nedenle
cezaların şahsiliği ilkesiyle ilgili hususların uzlaştırma usul ve esaslarını
belirleyen 253. maddenin incelenerek belirlenmesi gerekir. Soruşturma evresinde basit bir şüphe üzerine de uzlaştırma teklifinde
bulunulabilecekse, bu durum bazı kimseleri yargılama süreçlerinin yıpratıcı
etkilerinden kurtulabilmek adına suçu işlemediği halde uzlaştırma teklifini
kabul etmeye sevk edebilir. Çünkü kamu adına soruşturma yetkisi bulunan C.
Savcısı basit bir şüphe üzerine uzlaştırma teklif ettiğine göre, yargılanması
halinde mahkum da olabilecek, beraat etse dahi birkaç yılı bulabilecek
yargılama sürecine katlanması gerekecek ve belki bu sürede toplum tarafından
suçlu gibi algılanabilecektir. Kanunun 253. maddesine baktığımızda bu konuda birkaç güvence
bulunduğu görülmektedir. İlk olarak, 4. fıkrada uzlaştırma girişiminde
bulunulması bakımından “kamu davasının açılması için yeterli şüphenin
bulunması” bir şart niteliğinde öngörülmüştür. Suç uzlaşmaya tabi bulunsa dahi,
yine 8. fıkra hükmü uyarınca Cumhuriyet savcısı basit bir şüpheyle başladığı
soruşturmayla ilgili delilleri toplamalı, akabinde yapacağı değerlendirme ile
kamu davasının açılmasını gerektirecek derecede ‘yeterli şüphe’ oluşmaktaysa,
bu takdirde uzlaştırma girişimi başlatmak üzere dosyayı ilgili büroya
göndermelidir. Bu süreçte isnat altındaki kişinin kendi lehine delil sunması
veya delil kaynaklarını göstermesi de mümkündür. Dolayısıyla kanun koyucunun
gerçekte suçlu olmayan kimselere uzlaştırma teklif edilmesi riskini önlemek
amacıyla bilinçli bir güvence olarak getirdiği kural uyarınca uzlaştırma
aslında kamu davasının açılmasının (iddianamenin) alternatifi niteliğindedir.
Aynı kuralların geçerli olduğu kovuşturma aşaması bakımından bu durum, ‘mahkumiyet
kararının’ alternatifi olarak anlaşılmalıdır. Nitekim uzlaşmanın konusu olan
edim derhal yerine getirildiğinde hüküm kurulması gerekmemekte ise de edimin
takside bağlanması durumunda mahkemenin bir hüküm kurarak, hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararı vermesi ve edim ifa edilmediğinde hükmün
açıklanması gerekmektedir (CMK m. 254/2). Dolayısıyla kanundaki düzenleme
uyarınca kovuşturma evresinde ancak beraat kararı verilemediği takdirde
uzlaştırma girişiminde bulunulabilmelidir. Uzlaşmanın en önemli güvencelerinden biri de tarafların özgür
iradelerine dayalı olmasıdır. Kanunda bunu temin için öncelikle uzlaşmanın
hukuki sonuçlarıyla ilgili olarak tarafların bilgilendirilmeleri öngörülmüştür
(CMK m.253/5). Ayrıca 253. maddenin 17. fıkrasında Cumhuriyet savcısının;
uzlaşmanın tarafların özgür iradelerine dayandığını ve edimin hukuka uygun
olduğunu belirlemesi durumunda uzlaştırmayı sonuçlandıracağı ifade edilmiştir.
Bu hüküm uyarınca, uzlaşmanın özgür iradeye bağlı olduğunu ve edimin hukuka
uygunluğunu tespit konusunda C. Savcısına ve kovuşturma evresinde hakime
yükümlülük getirilmiştir. Diğer taraftan uzlaştırma sürecinde tarafların bu konudaki
iradelerinden dönerek yargılamanın devam etmesini istemeleri de mümkündür. Bu
durumda uzlaştırma sürecindeki açıklamaları herhangi bir (hukuk-ceza davaları
veya disiplin soruşturmasında) soruşturma ve kovuşturmada delil olarak
kullanılamayacaktır (CMK m. 253/20). Belirtilen kanuni güvenceler karşısında, kovuşturma evresinde
uzlaştırma nedeniyle edimin takside bağlanmasına bağlı olarak hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesini öngören düzenlemenin
masumiyet karinesinden yararlanma hakkı ve hak arama hürriyeti yanısıra,
cezaların şahsiliği ilkesini de ihlal etmediği, bu hakları ölçüsüzce kısıtlamadığı
ve kuralın Anayasa’ya aykırı bulunmadığı görüşündeyim. Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN