ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2011/111 Karar Sayısı : 2012/56 Karar Günü : 11.4.2012 R.G. Tarih-Sayı :
06.10.2012-28433 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEMELER : 1- Askeri Yargıtay 4. Dairesi (Esas: 2011/111) 2- Kara Kuvvetleri Komutanlığı, 5. Kolordu Komutanlığı Askeri
Mahkemesi (Esas: 2012/5) İTİRAZLARIN KONUSU : 1- 22.5.1930 günlü, 1632
sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 49. maddesinin (A) fıkrasında yer alan '' firar
fiilleri hakkında dava müruru zamanı, bütün askeri mükellefiyetlerin veya
bizzat girmiş oldukları taahhüdün bitmesinden itibaren işlemeğe başlar. '
ibaresinin Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine, 2- 22.5.1930 günlü, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 49.
maddesinin (A) fıkrasında yer alan '' firar fiilleri
hakkında dava müruru zamanı, bütün askeri mükellefiyetlerin ' bitmesinden itibaren
işlemeğe başlar. ' ibaresinin Anayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Firar suçundan açılan davalarda, dava zamanaşımı süresinin
işlemeye başlaması hakkında itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan mahkemeler iptali için başvurmuşlardır. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun itirazlara konu ibarelerin de
yer aldığı 49. maddesi aşağıdaki şekildedir. ' Madde 49-  (Değişik: 11/12/1935 - 2862/4 md.) Aşağıdaki fıkralarda yazılı hükümler mahfuz olmak üzere askeri
suçlarda dava ve cezanın düşmesi hususlarında Türk Ceza Kanununun birinci
kitabının 9 uncu babı hükümleri tatbik olunur. A) Yoklama kaçağı, bakaya, saklı ve firar fiilleri hakkında dava
müruru zamanı, bütün askeri mükellefiyetlerin veya bizzat girmiş oldukları
taahhüdün bitmesinden itibaren işlemeğe başlar. B) Hıyanet cürümlerile maznun ve mahkum olanlar hakkında müruru
zaman yoktur. C) (Ek : 14/6/1989 - 3574/1 md.) Sırf askeri suçlarda Türk Ceza
Kanununun 119 uncu maddesi hükümleri uygulanmaz.' [Bu maddenin (A) fıkrasının '' fiilleri hakkında dava müruru
zamanı, bütün askeri mükellefiyetlerin ' bitmesinden itibaren işlemeğe başlar'
biçimindeki bölümü, Anayasa Mahkemesi'nin 30/3/2011 tarihli ve E.: 2007/95, K.:
2011/61 sayılı kararı ile bakaya suçu yönünden iptal edilmiştir.] B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararlarında Anayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME A- E. 2011/111 Sayılı Dosyanın İlk İnceleme Kararı Anayasa Mahkemesi'nin İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim
KILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,
Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ,
Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN,
Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 17.11.2011 günü yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. B- E. 2012/5 Sayılı Dosyanın İlk İnceleme Kararı Anayasa Mahkemesi'nin İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim
KILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 26.1.2012 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- BİRLEŞTİRME KARARI 22.5.1930 günlü, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 11.12.1935
günlü, 2862 sayılı Kanun'un 4.maddesi ile değiştirilen 49. maddesinin A
fıkrasında yer alan ''firar fiilleri hakkında dava müruru zamanı, bütün askeri
mükellefiyetlerin '. bitmesinden itibaren başlar' ibaresinin iptaline karar
verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin davanın, aralarındaki
hukuki irtibat nedeniyle 2011/111 esas sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE,
2012/5 esas sayılı dosyanın esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2011/111
esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 26.1.2012 gününde OYBİRLİĞİ ile
karar verildi. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Ümit
DENİZ tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa
kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Uygulanacak Kural Sorunu Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için
Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış
ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların
da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları,
davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan
kurallardır. İtiraz yolunan başvuran Askeri Yargıtay 4. Dairesi, 1632 sayılı
Askeri Ceza Kanunu'nun 49. maddesinin (A) fıkrasının 'firar fiilleri hakkında
dava müruru zamanı, bütün askeri mükellefiyetlerin veya bizzat girdikleri
taahhüdün bitmesinden itibaren işlemeye başlar' bölümünün iptalini talep
etmektedir. 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 49. maddesinin (A) fıkrası
hükmü, firar suçlarında askerlik görevi yapanlar için durum ve statülerine göre
dava zamanaşımının başlangıcı yönünden iki farklı tarih öngörmüştür. Bu süre,
Anayasa'nın 72. maddesinde belirtilen vatan hizmeti olarak zorunlu er ya da
erbaş statüsünde askerlik görevini yapan kişiler yönünden bütün askeri
mükellefiyetlerin bitmesi ile başlarken, zorunlu askerlik hizmeti dışında görev
yapan sözleşmeli er ve erbaşlar ile subay ve astsubaylar yönünden bizzat
girdikleri taahhütlerin bitmesi ile başlatılmaktadır. 'Bizzat girilen taahhüt' kavramı bir sözleşme veya mecburi hizmet
nedeni ile askerlik görevi yapan kişilerle ilgilidir. Sözleşmeli er ve
erbaşların yaptıkları sözleşmelerle süreli olarak girdikleri ya da subay ve
astsubayların askeri okullardan mezun olduktan sonra yasalara göre belirlenen
sürede zorunlu olarak görev yapmak üzere verdikleri taahhütler
kastedilmektedir. Bu şekilde görev yapanlar subay, astsubay, sözleşmeli er ya
da erbaşlardır. 2011/111 esas sayılı dava dosyasındaki somut olayda firar suçunu
işlediği iddia edilen sanık, er statüsünde zorunlu askerlik hizmetini yerine
getirmektedir. Sanık açısından bütün askeri mükellefiyetler askerlik çağının
sonunda bitecektir. Dolayısıyla Mahkeme tarafından firar suçundan yapılan
yargılamada, dava zamanaşımı süresinin başlangıcı konusunda 'bütün askeri
mükellefiyetlerin bitmesi' dikkate alınacaktır. 'Bizzat girilen taahhüt'
kavramı somut dava uygulanacak nitelikte değildir. Mahkeme bakmakta olduğu
davada bu ibareyi uygulamayacaktır. Bu ibarenin inceleme dışında tutulması
durumunda firar suçunun sözleşmeli er ve erbaşlar ile subay ve astsubaylar
tarafından işlenmesi halinde zamanaşımı süresinin başlangıcı konusunda yasal
boşluk doğmayacak ve süre başlangıcı için bizzat girilen taahhüdün bitmesi
beklenecektir. Belirtilen nedenlerle '' veya bizzat girmiş oldukları taahhüdün''
ibaresinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada
uygulanma olanağı bulunmadığından, bu ibareye ilişkin başvurunun Mahkeme'nin
yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. B- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Kanun'un 40. maddesine göre,
Anayasa Mahkemesi'ne yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin
bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır. 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 49. maddesinin (A) fıkrasında ' Yoklama
kaçağı, bakaya, saklı ve firar fiilleri hakkında dava müruru zamanı, bütün
askeri mükellefiyetlerin veya bizzat girmiş oldukları taahhüdün bitmesinden
itibaren işlemeğe başlar ' denilmektedir. Bu kuralla firar suçu dışında
yoklama kaçağı ve saklı suçları da düzenlenmiş, bu suçlarda zamanaşımı
süresinin başlangıcının ise bütün askeri mükellefiyetlerin veya ilgililerin
bizzat girmiş oldukları taahhüdün bitmesinden itibaren işlemeye başlayacağı
belirtilmiştir. Bu maddenin (A) fıkrasının '' fiilleri hakkında dava
müruru zamanı, bütün askeri mükellefiyetlerin ' bitmesinden itibaren işlemeğe
başlar ' bölümü, bakaya suçu yönünden Anayasa Mahkemesi'nin 30/3/2011
tarihli ve E.2007/95, K.2011/61 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. İtiraz yoluna başvuran Mahkemeler, sanıkların firar suçunu
işledikleri iddiası ile açılan kamu davaları nedeniyle yargılama yapmaktadır.
Dolayısıyla kuralda yer alan yoklama kaçağı ve saklı suçlarından açılmış bir
kamu davası bulunmamaktadır. Belirtilen nedenle, ' ' firar fiilleri hakkında dava müruru
zamanı, bütün askeri mükellefiyetlerin' bitmesinden itibaren işlemeğe başlar. '
ibaresine ilişkin esas incelemenin, 'firar suçu' yönünden sınırlı olarak
yapılması gerekir. C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararlarında; İtiraza konu kural ile düzenlenen ve dava
zamanaşımını süresinin başlangıcı için bütün askeri mükellefiyetlerin yerine
getirilmesinin beklenmesini öngören düzenlemenin, hukuk devletinde bulunması
gereken, ölçülülük dolayısıyla 'elverişlilik', 'gereklilik' ve 'orantılılık'
ilkelerinin ihlali nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesine, asker kişiler tarafından
işlenebilecek benzer suçlarda farklı süre başlangıçları öngörülerek eşitlik
ilkesinin ihlali nedeniyle Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olmasının yanında
2012/5 esas sayılı başvuru kararında, askerlik çağına ilişkin sürenin,
Genelkurmay Başkanlığının göstereceği lüzum, Milli Savunma Bakanlığı'nın
teklifi ve Bakanlar Kurulu kararıyla 5 yıla kadar uzatılabileceğini ya da
kısaltılabileceğini öngören kural nedeniyle zamanaşımının başlangıcı ile ilgili
sürenin yürütmenin tekeline bırakıldığı belirtilerek kuralın
ayrıca Anayasa'nın 38. maddesine aykırılık teşkil ettiği ileri
sürülmüştür. Sırf askeri suç niteliğinde
olan firar suçu, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 66. maddesinin birinci
fıkrasının (a) bendinde, kıt'asından veya görevi icabı bulunmak zorunda olduğu
yerden izinsiz olarak altı günden fazla uzaklaşmak olarak tanımlanan, kesintisiz
(temadi eden) bir suçtur. Görev mahallinden izinsiz uzaklaşma ile işlenmeye
başlanılan firar suçu, yakalanma veya birliğine katılma ile son bulmaktadır. İtiraza konu kuralı da içeren 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun
49. maddesi ile Türk Ceza Kanunu'nda yer alan dava ve cezanın düşmesi ile
ilgili hükümlerin askeri suçlarda da uygulanacağı öngörülmüştür. Kanun koyucu,
atıf yapılan Türk Ceza Kanunu'nun genel ilkelerinden ayrılarak, 49. maddenin
(A) fıkrası ile sınırlı sayıda suçu belirtmek suretiyle dava zamanaşımı
süresinin başlangıcı konusunda istisna getirmiştir. Bu istisnaya göre, firar
edenler hakkındaki dava zamanaşımı süresi, kesintinin gerçekleştiği (temadinin
bittiği) tarihten değil bütün askeri mükellefiyetlerin bittiği tarihten
itibaren işlemeye başlamaktadır. 1632 sayılı Kanun'un 49.
maddesinin (A) fıkrasında geçen 'bütün askeri mükellefiyetlerin bitmesi'
terimi, 1111 sayılı Askerlik Kanunu'nun hükümleri birlikte değerlendirilerek
'askerlik çağı' kavramına göre belirlenecektir. 1111 sayılı Kanun'un 5.
maddesinin dördüncü fıkrasına göre askerlik görevini yapmayan ya da yapmış
sayılmayan hiçbir fert askerlik çağı dışına çıkarılamamaktadır. Yoklama,
muvazzaflık ve yedeklik olmak üzere üç devreye ayrılan askerlik çağının bitmesi
için muvazzaflık ve yedeklik dönemlerinin tamamlanması ya da tamamlanmış
sayılması gerekmektedir. Yedeklik dönemi dâhil olmak üzere askerliğe elverişli
olmadığına karar verilenler için karar tarihinde askerlik çağı da bitmiş
olmaktadır. Askerliğe elverişli olanlar için ise askerlik çağı, 1111
sayılı Kanun'un 2. maddesinin ilk fıkrasına göre belirlenir ve fıkrada bu
durum, ' Askerlik çağı her erkeğin esas nüfus kütüğünde yazılı olan yaşına
göredir ve yirmi yaşına girdiği sene Ocak ayının birinci gününden başlayarak 41
yaşına girdiği sene Ocak ayının birinci gününde bitmek üzere en çok yirmibir
sene sürer ' şeklinde belirtilmiştir. 1111 sayılı Kanun'un 5. maddesinin
dördüncü fıkrası nedeniyle askerlik görevi yapmayan ya da yapmış
sayılmayanlar için süre hiçbir şekilde işlemeye başlamayacaktır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Yasakoyucu, zamanaşımı
kurumunu düzenlerken hukuk devleti ilkesinin bir gereği ve ceza hukukunun temel
prensiplerinden olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Bu ilke ise ' elverişlilik ',
' gereklilik ' ve ' orantılılık ' olmak üzere üç alt ilkeden
oluşmaktadır. ' Elverişlilik ', başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç
için elverişli olmasını, ' gereklilik ' başvurulan önlemin ulaşılmak
istenen amaç bakımından gerekli olmasını ve ' orantılılık ' ise başvurulan
önlem ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifade
etmektedir. Ölçülülük ilkesiyle devlet, cezalandırmanın sağladığı kamu yararı
ile bireyin hak ve özgürlükleri arasında adil bir dengeyi sağlamakla
yükümlüdür. Askeri disiplinin tesisinde zafiyeti önlemek amacıyla itiraza konu
kural getirilmiş ise de firar eden failin yaşı ne olursa olsun askerlik
görevini yerine getirmediği ya da getirmiş sayılmadığı sürece bu yükümlülükten
kurtulamayacak olması nedeniyle dava zamanaşımı süresinin başlamaması buna bir
katkı sağladığı söylenemez. Bu nedenle itiraza konu kural amaca ulaşmada
elverişli görülmemiştir. Ayrıca kesintisiz bir suç olan firar suçunda dava
zamanaşımı süresinin, failin askeri hiyerarşi ve disiplin altına girdiği
yakalanması veya kıtasına katılması değil, onun bütün askeri
mükellefiyetlerinin bitmesinden itibaren başlatılması askeri disiplinin
sağlanması açısından gerekli bir tedbir olarak değerlendirilemez. Aynı zamanda
faillerin lehine olan 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda en ağır cezayı gerektiren
suçlarda bile zamanaşımı süresinin 20 yıl olması karşısında itiraz konusu
kuralın orantılı olmadığını kabul etmek gerekir. İtiraz konusu kural kişileri,
işledikleri suçla orantısız ve makul olmayan bir süre içinde davalarının ne
şekilde sonuçlanacağı endişesiyle de yaşamak durumunda bırakmaktadır. İtiraz konusu kural, suçun ağırlığını, ona verilen cezanın
süresini, cezadan beklenen sosyal faydanın zaman içinde azalacağını dikkate
almaması, disiplinin yeniden tesisine etkin bir katkı sağlamayacak olmasına
rağmen faili uzun ve aynı zamanda belirsiz olan süre ile ceza tehdidi altında
bırakması nedeniyle kamu yararı ile bireyin hak ve özgürlükleri arasında adil
bir denge oluşturamadığından ölçülülük ilkesine aykırıdır. Açıklanan nedenlerle, itiraza konu kural Anayasa'nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. Konunun, Anayasa'nın 10. ve 38. maddeleri yönünden
incelenmesine gerek görülmemiştir. VII- SONUÇ 22.5.1930 günlü, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 11.12.1935
günlü, 2862 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile değiştirilen 49. maddesinin (A)
fıkrasında yer alan; 1- '' veya bizzat girmiş oldukları taahhüdün'' ibaresinin,
itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulanma
olanağı bulunmadığından, bu ibareye ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği
nedeniyle REDDİNE, 2- '' firar fiilleri hakkında dava müruru zamanı, bütün askeri
mükellefiyetlerin' bitmesinden itibaren işlemeğe başlar.' ibaresine ilişkin
esas incelemenin, 'firar suçu' yönünden yapılmasına, 3- '' fiilleri hakkında dava müruru zamanı, bütün askeri
mükellefiyetlerin' bitmesinden itibaren işlemeğe başlar.' ibaresinin, 'firar
suçu' yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 11.4.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN