ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2024/123 Karar Sayısı : 2024/117 Karar Tarihi : 27/6/2024 R.G. Tarih - Sayı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA
BAŞVURAN: Uşak 1. Ağır Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004 tarihli ve
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 284. maddesinin (1) numaralı fıkrasının Anayasa’nın
2., 5., 9., 10., 36., 138. ve 141. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar
verilmesi talebidir. OLAY: Kasten öldürme ve tehdit suçlarından açılan ceza
davasında itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN
KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu
kuralın da yer aldığı 284. maddesi şöyledir: “Direnme yasağı Madde 284 – (1)
Bölge adliye mahkemesi karar ve hükümlerine karşı direnilemez; bunlara karşı
herhangi bir kanun yoluna gidilemez. (2) İtiraz ve
temyize ilişkin hükümler saklıdır.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü
hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri,
Raportör Sümeyye KOCAMAN tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz
konusu kanun hükmü okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın “Anayasaya
aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi” başlıklı 152. maddesinin
dördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red
kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun
hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.” denilmiştir. 3. 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun’un “Başvuruya engel durumlar” başlığını taşıyan 41.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında da “Mahkemenin işin esasına girerek
verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yıl
geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu
yapılamaz. ” hükmüne yer verilmiştir. 4. 5271 sayılı Kanun’un 284.
maddesinin itiraz konusu (1) numaralı fıkrasının “Bölge adliye mahkemesi
karar ve hükümlerine karşı direnilemez; …” bölümüne yönelik iptal talebi
Anayasa Mahkemesinin 26/7/2017 tarihli ve E.2017/48, K.2017/129 sayılı
kararıyla esastan reddedilmiş ve bu karar 26/9/2017 tarihli ve 30192 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Anayasa
Mahkemesince işin esasına girilerek reddedilen itiraz başvurusuna konu kural
hakkında yeni bir başvurunun yapılabilmesi için ret kararının Resmî Gazete’de
yayımlandığı 26/9/2017 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık süre
henüz dolmamıştır. 5. Açıklanan nedenle 5271 sayılı
Kanun’un 284. maddesinin itiraz konusu (1) numaralı fıkrasının “Bölge adliye
mahkemesi karar ve hükümlerine karşı direnilemez;…” bölümüne yönelik başvurunun
Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılı Kanun’un 41.
maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince reddi gerekir. 6. Öte yandan Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Kanun’un
40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu davada uygulanacak
bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı
görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi
olduğu kanısına varırsa bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine
başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa
Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin
görevine giren bir davanın bulunması ve iptali talep edilen kuralın da o davada
uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak kural ise davanın değişik
evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. 7. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme tarafından 5271 sayılı
Kanun’un 284. maddesinin (1) numaralı fıkrasının iptali talep edilen “…bunlara
karşı herhangi bir kanun yoluna gidilemez . ” bölümü, istinaf
aşamasında bölge adliye mahkemesi tarafından verilen karar ve hükümlere karşı
herhangi bir kanun yoluna gidilemeyeceğini düzenlemektedir. Kanun yollarının
yalnızca taraflarca başvurulabilecek hukuksal çareler olduğu gözetildiğinde
mahkeme tarafından herhangi bir kanun yoluna başvurulabilmesinin mümkün
olmadığı açıktır. Bu itibarla muhatabı, davanın tarafları olan kuralın
bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır. 8. Açıklanan nedenle 5271 sayılı Kanun’un 284. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının “…bunlara karşı herhangi bir kanun yoluna gidilemez . ” bölümüne ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi
gerekir. III. HÜKÜM 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu’nun 284. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ; A. “Bölge
adliye mahkemesi karar ve hükümlerine karşı direnilemez;...” bölümüne yönelik itiraz başvurusunun Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü
fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası
gereğince REDDİNE, B. Kalan kısmının itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin
bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu kısma ilişkin başvurunun
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 27/6/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR