ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/46 Karar Sayısı : 1975/56 Karar Tarihi:20/3/1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : Kara
Kuvvetler Komutanlığı Askeri Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin
50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun”un 2. maddesinin
(B) bendinin iptali istenmiştir. I- OLAY : Kara Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Mahkemesinin bakmakta olduğu
davada sanık hakkında uygulanacak Askeri Ceza Kanununun 131. maddesinin yer
aldığı 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin, Anayasanın 92. maddesinin
beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere uyulmadan yasalaştırıldığı Askeri Savcı
tarafından ileri sürülmüş, bu iddia Mahkemece ciddi görülerek, sözü geçen
hükmün iptali için Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı
Kanunun 27. maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar
vermiştir. II- İTİRAZIN GEREKÇESİ : İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçesi özeti şöyledir: 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Anayasanın
92. maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak yasalaştırıldığı kanısına
varılarak iptali için Anayasanın değişik 151. maddesi uyarınca Anayasa
Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. III- YASA METİNLERİ : 1- İtiraz konusu Yasa kuralı: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin Anayasaya
aykırılığı ileri sürülen (B) bendi şöyledir: “Madde 2-7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş: A)…………. B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210,
212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin
1 nci bendinde ve
406,407,414/1,415,416/2-3,491,492,493,495,496,497,498,499,500,503 ve 510 ncu
maddeleriyle Askeri Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerinde gösterilen
suçları işleyenler ilgili maddede öngörülen Devlet zararı önceden ödenmek;
tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartıyla bu maddenin (A) bendi hükmü
uygulanır.” 2- Dayanılan Anayasa Kuralı: Anayasaya aykırılık iddiasını desteklemek üzere dayanılan
Anayasanın 92. maddenin beşinci fıkrası şöyledir: “Madde 92/5-Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni
benimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki
üyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet
Meclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca
veya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul
etmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile
kabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV. İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğün 15. Maddesi uyarınca yapılan
toplantıda aşağıdaki sorunlar üzerinde durulmuştur: 1- Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olup
olmadığı sorunu: Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasaya
uygunluk denetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bu
denetimin Anayasa Mahkemesince verilen ve Resmi Gazetenin 21.1.1975 günlü,
15125 sayısında yayımlanan 28.11.1974 günlü, Esas:1974/34, Karar: 1974/50
sayılı kararda gerekçeleriyle belirtildiği üzere, itiraz yoluyla gelen bu işe
bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içinde bulunduğu açıktır. Bu görüşe Şahap Arıç ve Halit Zarbun katılmamışlardır. 2- Esasın incelenmesinde sınır sorunu: Sanık hakkındaki dava Askeri Ceza Kanununun 131. maddesine göre
açılmıştır. Mahkeme sanık hakkında ceza verirken asıl olarak bu yasa hükmünü
uygulayacaktır. Halbuki Mahkemenin iptalini istediği 1803 Sayılı Af Yasasının 2.
maddesinin (B) bendi yukarıda yazılan yasa maddesinden başka daha birçok
maddeler yer almaktadır. Mahkemenin görmekte olduğu davanın öteki maddelerle
bir ilgisi bulunmamaktadır. O halde, Anayasanın değişik 151. ve 44 sayılı
Yasanın 27. maddeleri gereğince, itiraz yoluyla gelen bu işte esasın
incelenmesi, Mahkemenin uygulama durumunda olduğu yasa hükmü ile sınırlandırılmalıdır. Nihat O.Akçakayalıoğlu, Mahkemenin itirazının Af Yasasının 2.
maddesinin (B) bendinin tümünü kapsadığı, bu fıkra içinde bir ayırım ve
sınırlandırma yapılamayacağı gerekçesiyle incelemenin sınırlandırılması
kararına katılmamıştır. 3- İlk inceleme evresinde yukarıda açıklanan sorunların
incelenmesi sonucunda : Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esası hakkındaki
incelemenin başka güne bırakılmayarak sürdürülmesine ve bu incelemenin 15.5.1974
günlü, 1803 Sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendinin, Askeri Ceza Kanununun
131. maddesiyle sınırlı olarak yapılmasına Şahap Arıç ve Halit Zarbun’un 1803
sayılı Kanunun esasta Yasama Meclisleri kararı niteliğinde olduğundan
incelemesinin Anayasa Mahkemesinin görevi dışında bulunduğu ve Nihat
O.Akçakayalıoğlu’nun da (B) bendinin tümünün incelenmesi gerektiği yolunda
karşıoylariyle ve oyçokluğu ile karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ : İtiraza ilişkin rapor, sınırlama kararı uyarınca Anayasaya
aykırılığı ileri sürülen kural, Mahkemenin itirazının gerekçesi, Anayasaya
aykırılık görüşüne dayanak gösterilen Anayasa maddesi, bunlarla ilişkili
gerekçeler, başka yasama belgeleri ve konu ile ilgili bulunan öteki metinler
okunarak gereği görüşülüp düşünüldü: 1- Anayasa Mahkemesinin 2.7.1974 günlü, 19/31 sayılı kararıyla
saptanmış olan ilkelerin ışığı altında, ilk aşamada, itiraz konusu kuralın
oluşum biçimi tartışılmıştır. 1803 sayılı Kanun teklifi Millet Meclisinden 24 madde olarak
çıktığı halde Cumhuriyet Senatosu kapsamlarını da değiştirerek 23 maddelik bir
tasarı haline getirmiş ve böylece Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasını
harekete geçirmiştir. Bu kuralın işleyiş koşulları ve gerekleri 12.7.1974
günlü, 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 2.7.1974
günlü, 19/31 sayılı kararında açıklanmış olup, bu kez yapılan tartışma sonunda
da çoğunluk aynı görüşte birleşmiş ve itirazcı Mahkemenin uygulayacağı 1803
sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendini aynı ilkelerle Askeri Ceza
Kanununun 131. maddesi açısından incelemiştir. Buna göre, iki Yasama Meclisinin
üzerinde uyuştukları kurallar dışında kalan tüm maddeler topluca bir “metin”
olarak Millet Meclisinin oyuna sunulmak gerekirken, her bir maddenin ayrı ayrı
oylanması yoluyle Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasında belirlenen
kurala aykırı davranıldığı anlaşılmıştır. Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih
Çebi bu yönden Anayasaya bir aykırılık bulunmadığını, Muhittin Gürün ve Nihat
O.Akçakayalıoğlu ise, aykırılığın varlığını değişik gerekçe ile kabul
ettiklerini bildirmişlerdir. 2-İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü sorunu: Anayasanın 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmış ilkeye
göre, özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe gecikmeksizin
konulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığı anlaşılmış
bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamış ve bu
nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerek
görülmemiştir. Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah Üner ve Nihat
O.Akçakayalıoğlu ise karşıoy kullanmışlardır. VI- SONUÇ : 1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)
bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası
hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeni ile biçim yönünden ve Askeri Ceza
Kanununun 131. maddesi açısından iptaline Muhittin Gürün ile Nihat
O.Akçakayalıoğlu’nun değişik gerekçeleriyle ve Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit
Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoylarıyla ve oyçokluğu ile; 3- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılasına yer olmadığına Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun,
Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 20.3.1975 gününde karar verildi. Başkan Muhittin TAYLAN Başkanvekili Kâni VRANA Üye Şahap ARIÇ Karşıoy ekli Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Abdullah ÜNER Karşıoy yazısı
  ektedir. Üye Ahmet KOÇAK Karşıoy ekli Üye Muhittin GÜRÜN Karşıoy eklidir. Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Karşıoy yazısı
  ektedir. Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU Karşıoy ile KARŞIOY YAZISI Anayasa Mahkemesince: a) İlk inceleme evresinde görev sorunu tartışılarak, itirazın
incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevine girdiğine; b) 1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddelerinin biçim
yönünden iptaline; c) İşin niteliğine göre Anayasa’nın değişik 152 nci maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına
yer olmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasaya uygun görmediğimden
kararın bu kısımlarına katılmıyorum. Bu konudaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılı Resmi
Gazetede yayınlanan, Anayasa Mahkemesinin 1974/34,1974/50 sayı ve 20.11.1974
günlü) kararındaki karşıoy yazılarımın. I,II,III nolu bentlerinde tafsilatlı
olarak yazdığım karşıoyların, prensipleri itibariyle aynı nitelikte olduğundan
bunların tekrarına lüzum görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle Anayasa Mahkemesinin bu kararının Anayasaya
uygun olmadığını bildirdiğim kısımlarına, sözügeçen karşıoy yazımın I,II,III
nolu bentlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım. Üye Şahap ARIÇ KARŞIOY YAZISI 12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşı oy
yazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de
karşıyım. Üye İhsan
  ECEMİŞ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine
katılmıyorum. Üye Halit
  ZARBUN KARŞIOY YAZISI Cumhuriyetin 50 nci Yılı dolayısiyle çıkarılan 1803 sayılı Af
Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92.
maddesinde yazılı biçimde oylanmamış olması nedeniyle ve esasa girişilmeksizin
biçim yönünden (Askeri Ceza Kanununun 131. Maddesi açısından) iptaline karar verilmiştir.
Böyle olunca sözü edilen hükmün yasama organınca yeniden ele alınıp
düzenlenmesi mümkün olduğundan yasama organına bu yetkisini kullanabilme
olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama organının bu
yetkisini kullanabilmesi de Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesi
konusunda Anayasanın 152. maddesi ile 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncü
fıkrası gereğince uygun bir sürenin tanınmasına bağlı bulunmaktadır. Böyle bir
süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı Resmi Gazete’de
yayımlandığı tarihte sözü edilen Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendindeki
kural yürürlükten kalkacak ve bu suretle yasama organının maddeyi yeniden
düzenlenmesine imkân kalmayacak ve bunun sonucu olarak da bu gibi askeri eşya
paraları çalmak ve zimmete geçirmek suçundan sanık olanlar kanun koyucunun
istek ve iradesi hilâfına tamamen af kapsamı içine girmiş olacaklardır. Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesinde bir süre kabul
edilmek için her halde (iptal hükmünün kamu düzenini tehdit edici yasal bir
boşluğun meydana gelmesi) ne gerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde; Anayasa
Mahkemesinin iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi kararlaştırabilmesi için
böyle bir şart aranmamış ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkındaki 44 sayılı Kanunun 50. maddesinde ise; Anayasa Mahkemesinin, gerekli
gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca
kararlaştırabileceği hükme bağlanmıştır. Görülüyorki: İptal hükmünün yürürlüğe girmesinde bir süre verilmesi
için her halde (Kanunda kamu düzenini tehdit edici bir boşluğun) meydana
gelmesi gerekmemekte ve (gereken hallerde) de böyle bir süreni verileceği
öngörülmektedir. Anayasanın 152. maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncü
fıkrasında yer almış olan (gereken haller) in olayda gerçekleşmiş olup olmadığı
sorununa gelince: Anayasanın 64. maddesi hükmüne göre genel ve özel af ilân etme
yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine aittir. Affın ölçüsünün saptanması da bu
yetki cümlesinden bulunmaktadır. Kanun koyucu da bu yetkisine dayanarak 1803
sayılı Af Kanununda bir bölüm suçları ve cezaları tamamen affederken bir bölüm
suçların cezalarının 12 yılını, diğer bir bölüm suçların cezalarının da yalnız
5 yılını affetmeyi uygun bulmuş ve bu arada Askeri Ceza Kanunun 131. maddesinde
yazılı askeri eşyayı çalmak ve zimmete geçirmek suçlarını tamamen değil özel
affa tabi tutmayı öngörmüştür. Kanun koyucu, yukarıda da açıklandığı gibi 1803 sayılı Af
Kanununun 2. maddesinin (B) bendinde bu gibi suçların genel değil özel affa
tabi tuttuğuna ve af Kanunun bu hükmü Anayasa Mahkemesince esası
incelenmeksizin biçim yönünden iptal edilmiş olduğuna göre yasama organına bu
hükmü yeniden düzenlemek imkânını sağlayacak bir süre verilmediği takdirde
iptal hükmünün Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüğe girmesi ile bu
suçlar dahi, kanun koyucunun istek ve iradesi dışında 12 saatlik affın içine
girecektir. Gerek Anayasada ve gerek 44 sayılı kanunda, biçim yönünden yapılan
iptallerde süre verilemeyeceğine dair kısıtlayıcı bir kayıt yoktur. Aksine
Anayasanın 152. ve 44 sayılı Kanunun 50. maddelerindeki süre ile ilgili
kurallar, gerek biçim ve gerek esas yönünden olsun bütün iptal kararlarını
kapsayacak nitelik ve genişliktedir. Yukarıda yazılı nedenlerle meydana gelen zorunluk dolayısiyle
Anayasa’nın 152. maddesi gereğince iptal hükmünün yürürlük tarihinin ayrıca
saptanması gerekir. Süre verilmemesi kararına karşıyım. Üye Abdullah ÜNER KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1974/34,
Karar:1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3
numaralı bendinde açıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararının aynı konu
ile ilgili kısmına katılmıyorum. Üye Ahmet
  KOÇAK KARŞIOY YAZISI Yukarıki kararda (1975/46-56), kanun teklif ve tasarılarının
Cumhuriyet Senatosundaki görüşmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul edilmiş
bulunan madde metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu
değişikliklerin benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasa’nın 92. maddesinin
beşinci fıkrası gereğince karma komisyona gitmesi halinde; benimsenmeyen
maddelere ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet
Meclisince düzenlenen metinlerinin tümünün üç ayrı liste halinde ve her
listenin toptan Millet Meclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803
sayılı Af Kanunu hakkında bu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oya
sunulmuş olmaları, Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu
gerekçeye dayandırılmıştır. Bu görüş, Anayasa’nın, hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerine
aykırı bulunmaktadır. İptal kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve
28.11.1974 günlü ve (1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı Anayasa
Mahkemesi kararlarına ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş
olduğundan tekrarı gereksiz bulunmuştur. ( Resmi Gazete: günler: 12.7.1974,
29.1.1975 sayı :14943,S.9-12,15133-S.19-20) Söz konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın
gerekçesine katılmıyorum. Üye Muhittin
  GÜRÜN KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Mahkememizin 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralı
bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptale ilişkin görüşüne karşıyım. Üye Ahmet
  Salih ÇEBİ KARŞIOY YAZISI 15158
sayılı Resmi Gazete ile yayımlanmış Mahkememiz 7.1.1975 gün ve Esas: 1974/51,
Karar: 1975/3 sayılı kararın devamı karşıoy yazımda, sayın çoğunluğun kabul ve
görüşüne katılmayışım nedenlerini açıklamış bulunuyorum. Üye Nihat
  O. AKÇAKAYALIOĞLU