ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/171 Karar Sayısı : 2003/5 Karar Günü : 22.1.2003 Resmi Gazete tarih/sayı:08.04.2003/25073 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Sandıklı Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 19.3.1985 günlü, 3167 sayılı
"Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında
Kanun"un 13. maddesinin birinci fıkrasının, Anayasa'nın 38. maddesine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sanığın karşılıksız çek keşide etmesi nedeniyle elinde bulunan çek
karnelerini yasada öngörülen sürede muhatap bankaya iade etmediği gibi ön
ödemede de bulunmadığı iddiasıyla 3167 sayılı Yasa'nın 13. maddesinin birinci
fıkrası ile Türk Ceza Kanunu'nun 119. maddesinin beşinci fıkrası gereğince
cezalandırılması için açılan kamu davasında, 3167 sayılı Yasa'nın 13.
maddesinin birinci fıkrasını Anayasa'ya aykırı bulan mahkeme iptali istemiyle
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 19.3.1985 günlü, 3167 sayılı "Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi
ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun"un itiraz konusu 13.
maddesinin birinci fıkrası şöyledir: "Bu Kanunun 7 nci maddesi uyarınca banka tarafından yapılan
ihtarı aldığı veya almış sayıldığı tarihten itibaren yedi iş günü içinde
geçerli bir sebebe dayanmaksızın çek karnelerini geri vermeyenlere, ilgili
bankanın ihbarı üzerine yirmibin liradan ikiyüzbin liraya kadar ağır para cezası
verilir. İlgili banka bu ihbarı yapmakla mükelleftir." B- İlgili Görülen Yasa Kuralı 647 sayılı Yasa'nın ilgili görülen 5. maddesinin altıncı fıkrası
şöyledir: "(Değişik: 21/1/1983-2788/2 md.) Hükümlü, tebliğ olunan ödeme
emri üzerine belli süre içerisinde para cezasını ödemezse, Cumhuriyet
Savcısının kararıyla bir gün üç milyon lira sayılmak üzere hapsedilir. Artıklar
nazara alınmaz. Ancak üç milyon liradan aşağı hükmolunan para cezaları bir gün
hapse çevrilir. Haklarında Türk Ceza Kanunu'nun 54 ve 55 inci maddeleri ile
2253 sayılı Çocuk Mahkemelerinin Kuruluşu, Görev ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanunun 12 nci maddesi uygulanmak suretiyle hüküm giyenlerin para cezaları kısa
süreli hürriyeti bağlayıcı cezadan çevrilmiş olsa bile hapse çevrilemez. Bu
takdirde maddenin son fıkrası hükümleri uygulanır." C- Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz başvurusunda, kuralın Anayasa'nın 38. maddesinin sekizinci
fıkrasına aykırı olduğu ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in
katılmalarıyla 22.1.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu ve ilgili görülen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralı ile bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: İtiraz başvurusunda, suçun sübutu ve hükmolunacak para cezasının
ödenmemesi halinde 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun'a göre para
cezasının özgürlüğü bağlayıcı cezaya çevrilerek infaz edilmesi olasılığı
bulunduğundan, 3167 sayılı Yasa'nın 13. maddesinin birinci fıkrasının,
Anayasa'nın 38. maddesinin sekizinci fıkrasına eklenen "Hiç kimse yalnızca
sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden
alıkonulamaz" hükmüne aykırılık oluşturduğu ileri sürülmüştür. 3167 sayılı Yasa'nın çek keşide etme yasağına uymama suçunu
düzenleyen 13. maddesinin yollamada bulunduğu 7. ve 8. maddeleriyle birlikte
incelenen birinci fıkrasında, hesap sahibi tarafından keşide edilen çekin
yeterli karşılığının bankadaki hesapta bulunmaması halinde, muhatap bankaca
istenilen çek karnelerinin iadesi ve çek tutarının veya karşılıksız olan
bölümün muhatap bankaya yatırılıp düzeltme işleminin yerine getirilmemesi
halinde bir yıl müddet ile çek keşide edilemeyeceği ve aksine davranışların ise
cezai müeyyide gerektireceği hususlarının keşideciye ihtar yoluyla bildirilmesi
öngörülmüştür. Sözleşme, 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun birinci maddesinde,
"İki taraf karşılıklı ve birbirine uygun surette rızalarını beyan
ettikleri takdirde, akit tamam olur. Rızanın beyanı sarih olabileceği gibi
zımni dahi olabilir" biçiminde tanımlanmıştır. Anayasa'nın 38. maddesinin sekizinci fıkrasında, "Hiç
kimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden
dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz"; maddenin gerekçesinde "...4
nolu protokol gereği sözleşmeden dolayı bir yükümlülük nedeniyle hiç kimsenin
özgürlüğünden alıkonulamayacağı hükmü eklenmiştir. Sözleşmeden doğan yükümlülük
içinde borçlarda vardır" denilmiştir. Buna göre, bir kişinin
yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı
hürriyetinden yoksun bırakılamayacağı açıktır. Ancak, başlangıçta yükümlülük
altına girerken bu yükümlülüğü yerine getirmeyeceğini bilen kişilerin, söz
konusu Anayasa kuralından yararlanmaları olanaksızdır. 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun'un 5. maddesinin
altıncı paragrafında, tebliğ olunan ödeme emri üzerine yasada öngörülen sürede
para cezasının hükümlü tarafından ödenmemesi halinde cumhuriyet savcısının
kararıyla bir gün üç milyon lira sayılmak üzere hapis cezasına dönüştürüleceği,
artıkların nazara alınmayacağı, üç milyon liradan aşağı hükmolunan para
cezalarının bir gün olarak dikkate alınacağı, haklarında Türk Ceza Kanunu'nun
54 ve 55 inci maddeleri ile 2253 sayılı Çocuk Mahkemelerinin Kuruluşu, Görev ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 12. maddesi uygulanmak suretiyle hüküm
giyenler hakkındaki para cezalarının ise kısa süreli hürriyeti bağlayıcı
cezadan çevrilmiş olsa bile hapse çevrilemeyeceği belirtilmiştir. Bu duruma göre, 3167 sayılı Yasa'nın itiraz konusu 13. maddesinin
birinci fıkrasında öngörülen yükümlülüğün yerine getirilmemesinin müeyyidesi
para cezası olup, bunun ödenmemesi halinde 647 sayılı Yasa'nın uygulanması
sonucu hürriyeti bağlayıcı cezaya dönüştürebilmesi sözleşmeden değil, Yasa'nın
doğrudan uygulanmasından kaynaklanmaktadır. Bu nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 38. maddesinin
sekizinci fıkrasına aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. VI- SONUÇ 19.3.1985 günlü, 3167 sayılı "Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi
ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun"un 13. maddesinin birinci
fıkrasının Anayasaya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 22.1.2003 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN