ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2010/116 Karar Sayısı : 2011/118 Karar Günü : 7.7.2011 R.G. Tarih-Sayı :
21.10.2011-28091 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Muğla 2. Ağır
Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 19.10.2005 günlü, 5411
sayılı Bankacılık Kanunu'nun; 1- 160. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan '' ile
diğer mensupları'' ibaresinin, 2- 161. maddesinin birinci cümlesinin, Anayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Sanık hakkında, Bankacılık Kanununda yer alan nitelikli zimmet
suçu işlendiğinden bahisle açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralların
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 1) 19.10.2005 günlü, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun itiraz
konusu ibareyi de içeren 160. maddesinin birinci fıkrası şöyledir: 'Görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilmiş olan veya
koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu para veya para yerine geçen evrak veya
senetleri veya diğer malları kendisinin ya da başkasının zimmetine geçiren
banka yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile diğer mensupları, altı
yıldan oniki yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile
cezalandırılacakları gibi bankanın uğradığı zararı tazmine mahkûm edilirler.' 2) 19.10.2005 günlü, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun itiraz konusu
cümleyi de içeren 161. maddesi şöyledir: ' Bu Kanuna göre suç teşkil eden hareket ve fiiller başka
kanunlara göre de cezayı gerektirdiği takdirde, failleri hakkında en ağır
cezayı gerektiren kanun maddesi uygulanır. 6762 sayılı Türk Ticaret
Kanununun sorumluluğu gerektiren hükümleri saklıdır.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Mahkeme, başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerine
dayanmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi hükmü uyarınca Haşim
KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,
Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN ve
Celal Mümtaz AKINCI'nın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında; 1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili
gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin
ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engel
bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ
ile Celal Mümtaz AKINCI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
OYBİRLİĞİYLE, 6.1.2011 gününde karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A) 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 160. Maddesinin (1) Numaralı
Fıkrasında Yer Alan ''ile diğer mensupları'' İbaresinin İncelenmesi Başvuru kararında; kamu idaresinin güvenilirliği ve işleyişinin
kamu düzeni ve güvenliği ile ilgili olması nedeniyle Türk Ceza Kanunu'nun 247.
maddesi ile korunan hukuksal değerin 'kamu idaresinin güvenilirliği ve
işleyişi' olduğu, finans kuruluşlarının ekonomik nitelikli olması nedeniyle
Bankacılık Kanunu ile korunan hukuksal değerin 'finansal piyasalara ve finansal
kurumlara güven'in olduğu, hukuksal değerler hiyerarşisi bakımından kamu düzeni
ve güvenliğinin, finansal kuruluşların güvenirliğinden önce geldiği, bu
nedenle, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nda yer alan zimmet suçunun 5237 sayılı
Türk Ceza Kanunu'nda yer alan nitelikli zimmet suçundan daha ağır bir yaptırım
öngörüyor olmasının hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmadığı, 5411 sayılı Yasa'da
yer alan zimmet suçu için daha ağır bir yaptırım öngörülmesinin, finans
sektöründen kaynaklı üst üste yaşanan ekonomik krizler sonrası kamuoyunun
duyarlılığına cevap vermek olduğu, bu düzenleme ile amaçlananın 'banka yönetim
kurulu başkan ve üyeleri'nin eylem ve işlemlerinin toplumsal etkileri ve kamu
düzeni üzerindeki sonuçları gözetilerek özel bir hükümle daha ağır bir
yaptırıma tâbi tutulmalarının sağlanması olduğu, itiraz konusu ibarenin sıradan
bir banka çalışanını genel müdürler düzeyinde sorumlu kılması nedeniyle negatif
bir hak ihlali olarak Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde yasa koyucu, Anayasa
kurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine
sahiptir. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal
eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin
yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını
ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi
ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin ihlali
yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. İtiraz konusu ibare ile, 5411 sayılı Yasa'da yer alan zimmet
suçunun fail kapsamına, banka yönetim kurulu başkan ve üyeleri yanında bankada
çalışan diğer mensupların da dâhil olduğu öngörülmektedir. Bankalar, her ülkede para piyasasının oluşması ve işletilmesinde
önemli bir rol oynar. Ülke ekonomisi içerisindeki bu önemli rolü nedeniyle
bankacılık sisteminde meydana gelebilecek herhangi bir aksaklık başta tasarruf
sahipleri olmak üzere tüm ekonomik sistemi etkileyebilmektedir. Bir güven
kurumu olan bankalar tarafından yürütülen mevduat kabul etmek, mevduat
sahiplerini yönlendirerek malvarlığına ilişkin değerleri idare etmek ve finans
piyasalarındaki ödeme trafiğini yönetmek gibi faaliyetler malvarlığı
değerlerinin bankalar nezdinde çok yüksek finansal değerleri bulmasına neden
olmaktadır. Hukuk devletinde, ceza hukukuna ilişkin düzenlemeler bakımından
yasakoyucu, Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına
bağlı kalmak koşuluyla, toplumda belli eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suç
sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçüde ceza yaptırımları veya ceza
yaptırımına seçenek yaptırımlarla karşılanacağı, hangi hâl ve hareketlerin
ağırlaştırıcı ya da hafifletici öge olarak kabul edileceği gibi konularda
takdir yetkisine sahiptir. Finansal piyasalara ve finansal kurumlara güvenin
sağlanması, kamu düzeni ve güvenliğinin temininden ayrı değerlendirilebilecek
bir husus olmayıp, finansal piyasalara ve kurumlara güvenin sağlanması da kamu
düzeni ve güvenliğinin sağlanmasının önemli bir unsurudur. Bu bağlamda,
yasakoyucunun, bir güven kurumu olan bankaların güvenilirliğini sağlamak ve bu
güvenilirliği devam ettirmek amacıyla, eylemin toplumda ve ekonomik hayatta
yaratabileceği etkiler ile işlenme oranında ortaya çıkabilecek artışların kamu
düzeni ve güvenliğine etkisini de dikkate alarak, ceza siyasetinin bir gereği
olarak takdir yetkisi kapsamında banka mensupları tarafından işlenen zimmet
suçunu, Türk Ceza Kanunu'nda düzenlemek yerine Bankacılık Kanunu'nda özel bir
düzenleme yaparak daha ağır bir yaptırıma tâbi tutmasında hukuk devleti
ilkesine aykırılık bulunmamaktadır. İtiraz konusu ibarenin yer aldığı 5411 sayılı Yasa'nın 160.
maddesinde yasakoyucu, banka zimmeti suçunun faillerini belirlemiştir. Maddede
fail olarak, yerine getirilen görevin önemi dolayısıyla yönetim kurulu başkan
ve üyeleri yanında bankada çalışan diğer banka mensupları da fail kapsamına
alınmıştır. Belirlenen kişilerin fail olabilmesi için bu kişilerin, banka
zimmeti suçunun konusu olan para veya para yerine geçen diğer malların
zilyetliğinin kendisine devredilmiş olması veya bu malları koruma ve gözetim
yükümlülüğünün bulunması gerekmektedir. Yönetim kurulu başkan ve üyeleri
dışında kalan diğer banka mensuplarının işleyeceği zimmet suçunun da finansal
piyasalar ve finansal kurumlara duyulan güvene verebileceği zarar göz önüne
alındığında, aynı yükümlülüklere tâbi olan banka yönetim kurulu başkan ve
üyeleri ile diğer banka mensupları arasında ayırım yapılmaksızın aynı yaptırıma
tâbi tutulmasında eşitlik ilkesine aykırı bir yön bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu ibare Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. B) 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 161. Maddesinin Birinci
Cümlesinin İncelenmesi Başvuru kararında, 'suçta ve cezada kanunilik' ilkesi gereğince
yasaya erişimin kolay olması gerektiği, temel ceza yasası dışında özel
kanunlarla da suç ihdas edilebilmesinin, ancak bu durumun mevcut ceza
yasasındaki belirli bir konudaki düzenlemenin yetersizliği nedeniyle söz konusu
olabileceği, aksi hâlde her özel alanın özel düzenlemeye konu edilmesi hâlinde
ceza mevzuatının dağınıklaşacağı, bu durumun uygulama birliğini
bozabileceğinden kanunilik ilkesi ile çelişeceği, yasa hükmüne erişen bir
bireyin bunu anlayabilmesi ve davranışlarını bu yasaya uygun şekilde
düzenleyebilmesi için 'hangi fiillerin suç oluşturduğunun' ve 'hangi fiil için
ne tür bir yaptırım belirlendiğinin' kanunda yeterli bir açıklıkta belirtilmesi
gerektiği, oysa itiraz konusu kuralın, banka görevlilerinin zimmeti yönünden bu
hususları belirsiz bıraktığından Anayasanın 38. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında, 'Kimse, ... kanunun suç
saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz' denilerek 'suçun yasallığı',
üçüncü fıkrasında da 'ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak
kanunla konulur' denilerek, 'cezanın yasallığı' ilkesi getirilmiştir.
Anayasa'da öngörülen suçta ve cezada yasallık ilkesi, insan hak ve
özgürlüklerini esas alan bir anlayışın öne çıktığı günümüzde, ceza hukukunun da
temel ilkelerinden birini oluşturmaktadır. Anayasa'nın 38. maddesine
paralel olarak Türk Ceza Kanunu'nun 2. maddesinde yer alan 'suçta ve
cezada kanunilik' ilkesi uyarınca, hangi eylemlerin yasaklandığı ve bu
yasak eylemlere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde
yasada gösterilmesi, kuralın açık, anlaşılır ve sınırlarının belli olması
gerekmektedir. Kişilerin yasak eylemleri önceden bilmeleri düşüncesine dayanan
bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması amaçlanmaktadır. İtiraz konusu kuralla, 5411 sayılı Yasa'ya göre suç teşkil eden
hareket ve fiillerin başka kanunlarda da cezayı gerektiren hareket ve fiil
olması durumunda fail hakkında en ağır cezayı gerektiren kanun
maddesininuygulanacağı düzenlenmektedir. Yasakoyucu ekonomik düzenin en önemli
parçalarından biri olan bankacılık faaliyetlerinin icrası sırasında işlenen
suçları, söz konusu suçların toplumda ve ekonomik düzende yarattığı etkileri de
dikkate alarak Bankacılık Kanunu'nda özel olarak düzenlemiş ve daha ağır
yaptırımlara bağlamıştır. Yasakoyucu ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde
yetkisini kullanırken Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı
kalmak koşuluyla hangi eylemlerin suç sayılacağı, bunlara uygulanacak yaptırımın
türü ve ölçüsü, cezayı ağırlaştırıcı veya hafifleştirici tutum ve davranışların
neler olacağı gibi konularda takdir yetkisine sahiptir. Bankacılık faaliyetleri
ile ilgili suçların her zaman daha ağır yaptırıma tâbi tutulmasını sağlayan
itiraz konusu kural suç ve ceza siyasetinin gereği olarak yasakoyucunun takdir
yetkisi içindedir. Ayrıca, itiraz konusu kural gereğince fail hakkında bir yaptırım
uygulanabilmesi için bu yaptırımı gerektiren hareket ve fiilin diğer bir
kanunda suç olarak düzenlenmiş olması ve bu suça ilişkin cezanın açık bir
şekilde belirlenmesi gerekmektedir. Gerek suçun gerekse yaptırımın kanunla
düzenlenmiş olması karşısında, bu yasal düzenlemelere atıf yapan itiraz konusu
kuralda bir belirsizlik ve öngörülemezlikten söz edilemeyeceğinden suç ve
cezaların kanuniliği ilkesine aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 38.
maddesine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. VI- SONUÇ 19.10.2005 günlü, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun; 1- 160. maddesinin birinci fıkrasında yer alan '' ile diğer
mensupları '' ibaresinin, 2- 161. maddesinin birinci cümlesinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 7.7.2011 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Başkanvekili Serruh
  KALELİ Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN