ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/11 Karar Sayısı : 2012/104 Karar Günü : 5.7.2012 R.G. Tarih-Sayı :
13.10.2012-28440 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi İkinci Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 14.7.1965 günlü,
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 86. maddesinin dördüncü fıkrasında yer
alan '' birinci fıkrada sayılan'' ibaresi ile altıncı fıkrasının Anayasa'ya
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Kara
Kuvvetleri Komutanlığı Gaziantep 5. Zırhlı Tugay Komutanlığı Askeri
Mahkemesi'nde zabıt kâtibi olarak görev yapmakta iken, Askeri Mahkeme Kıdemli
Hâkimliği işlemiyle, boş durumda bulunan yazı işleri müdürlüğü kadrosuna
vekâleten görevlendirilen davacının, vekâlet aylığı ödenmesi için yaptığı
başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ve uğranılan parasal kayıpların
işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açtığı
davada, Mahkeme, itiraz konusu kuralların iptali
istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 14.7.1965
günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun iptali istenen kuralları içeren
86. maddesi şöyledir: 'Vekâlet
görevi ve aylık verilmesinin şartları: Madde
86- Memurların
kanunî izin, geçici görev, disiplin cezası uygulaması veya görevden
uzaklaştırma nedenleriyle işlerinden geçici olarak ayrılmaları halinde
yerlerine kurum içinden veya diğer kurumlardan veya açıktan vekil atanabilir. Bir
görevin memurlar eliyle vekâleten yürütülmesi halinde aylıksız vekâlet asıldır. Ancak,
ilkokul öğretmenliği (Yaz tatili hariç), tabiplik, diş tabipliği, eczacılık,
köy ve beldelerdeki ebelik ve hemşirelik, mühendis ve mimarlık, veterinerlik,
vaizlik, Kur'an kursu öğreticiliği, imam-hatiplik ve müezzin-kayyımlığa ait boş
kadrolara Maliye Bakanlığının izni (mahallî idarelerde izin şartı aranmaz) ile
açıktan vekil atanabilir. Aynı
kurumdan birinci fıkrada sayılan ayrılmalar dolayısıyla atanan
vekil memurlara vekâlet görevinin 3 aydan fazla devam eden süresi için, kurum
dışından veya açıktan atananlarla kurum içinden ilkokul öğretmenliğine atanan
öğretmenler ile veznedarlık görevine atananlara göreve başladıkları tarihten
itibaren vekâlet aylığı ödenir. Bu
Kanuna tabi kurumlarda çalışan veteriner hekim veya hayvan sağlık memurları,
veteriner hekim veya hayvan sağlık memuru bulunmayan belediyelerin veterinerlik
veya hayvan sağlık memurluğu hizmetlerini ifa etmek üzere bu hizmetlerle ilgili
kadrolara vekâlet aylığı verilmek suretiyle atanabilirler. Yukarıda
sayılan haller dışında, boş kadrolara ait görevler lüzum görüldüğü takdirde
memurlara ücretsiz olarak vekâleten gördürülebilir. Bu
Kanuna tabi kurumlarda, mali, nakdi ve ayni sorumluluğu bulunan saymanlık
kadrolarının boşalması halinde bu kadrolara işe başladıkları tarihten itibaren
vekâlet aylığı verilmek suretiyle memurlar arasından atama yapılabilir. ' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 18. ve 55. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Cemal Mümtaz AKINCI ve
Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 9.2.2012 gününde
yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Ayhan KILIÇ
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı,
dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Uygulanacak Kural Sorunu Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için
Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve
mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların da
o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın
değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan
kurallardır. İtiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'de bakılmakta olan dava, boş
bulunan yazı işleri müdürlüğü kadrosuna vekâleten görevlendirilen davacıya
vekâlet aylığı ödenmemesi yolunda tesis edilen işlemin iptali istemiyle
açılmıştır. 657
sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 86. maddesinin birinci fıkrasında idarenin,
dolu kadrolara kurum içinden veya diğer kurumlardan veya açıktan vekil
atayabileceği belirtildikten sonra ikinci fıkrasında aylıksız vekâletin asıl
olduğu kurala bağlanmış; dördüncü, beşinci ve yedinci fıkralarında da bu
kuralın istisnalarına yer verilerek aylık verilecek durumlar tek tek
sayılmıştır. Aynı
maddenin altıncı fıkrasında ise önceki fıkralarda açıklanan ve aylık ödenmesini
gerektiren haller dışında da, boş kadrolara ait görevlerin idarece lüzum
görüldüğü takdirde memurlara vekâleten gördürülebileceği düzenlenmiştir. Söz
konusu kuralda, idareye dolu kadrolar ve diğer fıkralarda açıkça zikredilenler
dışındaki boş kadrolar yönünden de vekâleten atama yetkisi verilirken, bu
atamaların ücretsiz olacağı belirtilerek ikinci fıkrada düzenlenen genel kural
tekrarlanmıştır. Bu
itibarla itiraz konusu 657 sayılı Kanun'un 86. maddesinin altıncı fıkrasının,
boş kadrolara vekâletin aylıksız olmasının değil, boş kadrolara vekâleten atama
yapılabilmesinin dayanağını oluşturduğu anlaşılmaktadır. Boş kadrolara
vekâletin aylıksız olmasının dayanağı, ikinci fıkrada yer alan aylıksız
vekâletin asıl olduğu yolundaki kuraldır. Altıncı fıkrada ' ücretsiz olarak '
ibaresine yer verilmiş olması, ikinci fıkrada belirtilen kuralı tekrarlamaktan
ibaret olup bu konuda oluşabilecek tereddütleri giderme amaçlıdır.
Dolayısıyla 657 sayılı Kanun'un 86. maddesinin itiraz konusu altıncı
fıkrası, bakılmakta olan davada uygulanacak kural niteliği taşımamaktadır. Açıklanan nedenlerle, 657 sayılı Kanun'un 86. maddesinin
altıncı fıkrasının , itiraz
başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı
bulunmadığından, bu kurala ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği
nedeniyle reddi gerekir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında özetle, 657 sayılı Kanun'un 86.
maddesinin birinci fıkrasında belirtilen sebeplerle geçici olarak boşalan kadro
görevini vekâleten yürüten memurlar aylık alırken, herhangi bir sebeple sürekli
olarak boşalan kadro görevini vekâleten yürütenlerin aylık alamadıkları, boş
kadroya vekâlet eden devlet memurunun her türlü sorumluluğu üstlenmesine rağmen
bu kadroya ait haklardan yararlanamamasının 'hukuk devleti', 'kanun önünde
eşitlik', 'angarya yasağı' ve 'ücrette adalet' ilkelerini ihlal ettiği
belirtilerek, kuralın Anayasa'nın 2., 10., 18. ve 55. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür Memur
hukukunda vekâlet, asıl görevlinin iş başında olmadığı bazı durumlarda kamu
hizmetlerinde aksama yaşanmaması için bu kişinin bulunduğu kadroya tanınan hak
ve yetkileri kullanmak üzere başka bir kişinin atanmasıdır. 657
sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 86. maddesinde bir kadroya vekâlet görevi
düzenlenmiştir. Anılan maddenin ikinci fıkrasında, ' Bir görevin memurlar
eliyle vekâleten yürütülmesi halinde aylıksız vekâlet asıldır. ' denilmek
suretiyle vekâlet görevinin kural olarak aylıksız olacağı hükme bağlanmıştır.
Buna göre bir görevi vekâleten yürüten memura aylık ödenebilmesi, kanunda
açıkça vekâlet aylığı ödenmesini öngören bir düzenlemenin varlığına bağlıdır. İptali
istenen ibareyi içeren 657 sayılı Kanun'un 86. maddesinin dördüncü fıkrasında vekâlet
aylığı ödenmesini gerektiren bazı istisnalar düzenlenmiştir. Sözü edilen
istisnalardan biri de aynı kurumdan dolu kadroya vekâleten atanma durumudur. Bu
husus, ' Aynı kurumdan birinci fıkrada sayılan ayrılmalar
dolayısıyla atanan vekil memurlara vekâlet görevinin 3 aydan fazla devam eden
süresi için, ' vekâlet aylığı ödenir. ' şeklinde ifade edilmiştir. İptali
istenen '' birinci fıkrada sayılan'' ibaresiyle, aynı kurumdan
vekil olarak atanan memurlardan vekâlet aylığı hakkı tanınanlar, 657 sayılı Kanun'un
86. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen kanunî izin, geçici görev,
disiplin cezası uygulaması veya görevden uzaklaştırma nedenleriyle
meydana gelen ayrılmalar dolayısıyla vekâleten atananlarla, yani dolu kadroya
vekâlet edenlerle sınırlandırılmış; emeklilik, istifa, ölüm veya naklen atama
gibi bir nedenle sürekli bir biçimde boşalan kadrolara vekâleten atananlara
vekâlet aylığı ödenmesinin yolu kapatılmıştır. Dolayısıyla kurum içinden dolu
kadroya vekâleten atanan memur aylığa hak kazanırken, kurum içinden boş kadroya
vekâleten atanan memur vekâlet aylığı hakkından mahrum kalmaktadır. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi, hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal
eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa
karşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her
yönden ayrı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli
kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara
bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlâl edilmiş olmaz. Kanun
koyucunun, istisnaî bir nitelik taşıyan vekâleten atama yoluna, boş kadrolar
yönünden gereksiz olarak başvurulmasını engellemek ve idareyi boşalan kadrolara
asaleten atama yapmaya zorlamak amacıyla boş kadro ile dolu kadro arasında
ayrım yaptığı anlaşılmaktadır. Ancak boş ya da dolu kadroya vekâlet eden
memurların yaptıkları işin niteliği aynı olduğu halde bunlar arasında vekâlet
aylığı yönünden kadronun boş veya dolu olmasına göre ayrım yapılması eşitlik
ilkesine aykırıdır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu ibare, Anayasa'nın 10.
maddesine aykırıdır, iptali gerekir. Kural, Anayasa'nın 10. maddesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden Anayasa'nın 2., 18. ve 55. maddeleri yönünden incelenmemiştir. VI- SONUÇ 14.7.1965
günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 86. maddesinin; 1-
Dördüncü fıkrasında yer alan ''birinci fıkrada sayılan'' ibaresinin Anayasa'ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2-
Altıncı fıkrasının, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu
davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu fıkraya ilişkin başvurunun
Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 5.7.2012
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN