ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2006/42 Karar Sayısı : 2009/73 Karar Günü  : 11.6.2009 R.G. Tarih-Sayı
:06.10.2009-27368 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR: 1- Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Mahkemesi (E.2006/42) 2- 15. Piyade Tümen Komutanlığı Askeri Mahkemesi(E.2007/13) İTİRAZLARIN KONUSU: 3.7.2005 günlü, 5402 sayılı
Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile Koruma Kurulları Kanunu'nun 2.
maddesinin (2) numaralı fıkrasının,Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 5., 10., 36.
ve 141. maddelerineaykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Asker kişi statüsündeki sanıklar hakkında kullanmak amacıyla
uyuşturucu madde bulundurdukları iddiasıyla açılan davalarda, itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler iptali için
başvurmuşlardır. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 5402 sayılı Yasa'nın itiraz konusu fıkrayı da içeren 2. maddesi
şöyledir: '(1) Bu Kanun; Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile
Koruma Kurulları Danışma Kurulu, Denetimli Serbestlik ve Yardım Hizmetlerinden
Sorumlu Daire Başkanlığı, denetimli serbestlik ve yardım merkezi şube
müdürlükleri ile koruma kurullarınca yapılacak yardım ve infaz işlemleri
hakkındaki kurallar ile bu sürece katılan kişilerin görev, yetki, hak ve
yükümlülüklerini düzenler. (2) Asker kişiler hakkında statüleri devam ettiği sürece bu
Kanunda belirtilen denetimli serbestliğe ilişkin hükümler uygulanmaz.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararlarında, Anayasa'nın Başlangıç'ının 6. paragrafı,
2., 5., 10., 36. ve 141. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME A- 2006/42 esas sayılı davada, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8.
maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK,
Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılmalarıyla 22.3.2006 günü
yapılan ilk inceleme toplantısında, B- 2007/13 esas sayılı davada, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8.
maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK,
Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılmalarıyla 19.2.2007 günü
yapılan ilk inceleme toplantısında, Dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- BİRLEŞTİRME KARARI 3.7.2005 günlü, 5402 sayılıDenetimli Serbestlik ve Yardım
Merkezleri ile Koruma Kurulları Kanunu'nun2. maddesinin (2) numaralı fıkrasının
iptaline karar verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin 2007/13
esas sayılı davanın, aralarında hukuki irtibat nedeniyle2006/42 esas sayılı
dava ile birleştirilmesine, esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2006/42
esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 7.5.2009 gününde oybirliğiyle karar
verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kurallar, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A-İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı 5402 sayılı Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile Koruma
Kurulları Kanunu'nda, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu ile 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'da
hükme bağlanmış bulunan adlî kontrol, kısa süreli hapis cezasına seçenek
yaptırımlar, kamuya yararlı bir işte çalıştırma, cezanın koşullara bağlı ve
denetimli olarak ertelenmesi, büyüklere, çocuklara, alkol ya da uyuşturucu veya
uyarıcı madde bağımlılarına özgü güvenlik tedbirleri, koşullu salıverilme,
koşullu salıverilenler ile mükerrirler ve özel tehlikeli hükümlüler hakkında
denetimli serbestlik kurumları ile cezanın konutta infazına ilişkin hükümlerin
yaşama geçirilmesine yönelik kurallar yer almaktadır. Ayrıca Yasa ile 5275
sayılı Yasa'nın 104. maddesinde cezaları ertelenen, salıverilen veya haklarında
hapis cezası dışında herhangi bir tedbire hükmedilen hükümlülerin toplum içinde
izlenmesi, salıverme sonrası korunması ve yargılanan kişiler hakkında sosyal
araştırma raporlarının düzenlenmesi ve mağdurun korunması gibi görevleri yerine
getirmek amacıyla kurulması öngörülen 'denetimli serbestlik ve yardım
merkezleri ile koruma kurulları'nın kuruluş, görev ve çalışma esas ve usulleri
düzenlenmiştir. 5402 sayılı Yasa'nın 'Kapsam' kenar başlıklı 2. maddesinin (1)
numaralı fıkrasında, bu Yasa'nın Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile
Koruma Kurulları Danışma Kurulu, Denetimli Serbestlik ve Yardım Hizmetlerinden
Sorumlu Daire Başkanlığı, denetimli serbestlik ve yardım merkezi şube
müdürlükleri ile koruma kurullarınca yapılacak yardım ve infaz işlemleri
hakkındaki kurallar ile bu sürece katılan kişilerin görev, yetki, hak ve
yükümlülüklerini düzenlediği belirtilmiştir. İtiraz konusu (2) numaralı fıkradaise
asker kişiler hakkında, statüleri devam ettiği sürecebu Yasa'da yer alan
denetimli serbestliğe ilişkin hükümlerin uygulanmayacağı belirtildiğinden
bunların Yasa kapsamı dışında tutulduğu anlaşılmaktadır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'da
denetimli serbestlik, yardım ve koruma tedbirlerine hükmolunması bakımından
'asker kişi' ya da 'sivil kişi' ayırımı yapılmamasına karşılık, mahkemelerce
hükmolunduktan sonra bu tedbirlerin itiraz konusu kural nedeniyle asker kişiler
hakkında uygulanması mümkün değildir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararlarında,5402 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin (2)
numaralı fıkrasına göreasker kişilerin bu statülerinin devamı süresince Yasa
kapsamı dışında tutulmalarının, Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesi yönünden
asker kişiler ile sivil kişiler arasında eşit uygulama yapılmasına engel
oluşturduğu; sanığın er, erbaş ya da yedek subay olması durumunda devam eden
yargılamalarda asker kişi statüsünün sona ermesi bekleneceğinden bunun makul
sürede yargılanma hakkının ihlâli anlamına geleceği; ayrıca askerî yargı organlarının
denetimli serbestlik uygulanmasını gerektiren suçlara ilişkin yargılama yapmaya
ve yargılama tedbirlerini infaz ettirmeye tam bir yetkinliği haiz
olmadıklarından yargılamadaki pasif tutumlarının 'hak arama hürriyeti'ni ihlal
edeceği belirtilerek itiraz konusu fıkranınAnayasa'nın Başlangıç'ının altıncı
paragrafı ile 2., 5., 10., 36. ve 141. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık, Anayasa'nın ve yasaların üstünde yasakoyucunun da
bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir.
Anayasa'nın 5. maddesinde ise insanın maddî ve manevi varlığını geliştirmesi
için gerekli şartları hazırlamaya çalışmanın Devletin temel amaç ve görevleri
arasında bulunduğu ifade edilmiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde herkesin, dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu ve hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamayacağı belirtilmiştir. Eşitlik ilkesiyle, birbirinin
aynı durumunda olanlara ayrı kuralların uygulanması, ayrıcalıklı kişi ve
toplulukların yaratılması engellenmektedir. Aynı durumda olanlar için farklı
düzenleme eşitliğe aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik, mutlak
ve eylemli eşitlik değil hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı
hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik
ilkesi ihlal edilmiş olmaz. Kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar
arasında, yasalara konulan kurallarla değişik uygulamalar yapılamaz. Ceza siyasetinin gereği olarak, koşullarının varlığı durumunda
sanık ya da suçluların denetimli serbestlik sistemine tabi tutularak belirli
süreler içinde öngörülen koşullara uygun davranmaları, yeni bir suç işlemeyerek
iyi hâl göstermeleri ve dürüst bir yaşam sürdürmeye çalıştıklarının anlaşılması
hâlinde haklarında kamu davası açılmasından, açılmış dava sonucunda ceza
verilmesinden ya da verilen cezanın infazından sarfınazar edilebileceği kabul
edilmektedir. Denetimli serbestlik işlemlerinin kamu denetiminde ve düzenli
olarak yürütülmeyip bu kapsamdaki kişilerin tamamen serbest ve kendi hâllerine
bırakılması durumunda bu kurumdan beklenen yararın sağlanamayacağı açıktır. Bu
nedenle hükmolunan denetimli serbestlik kararları, 5402 sayılı Yasa ile
kurulmuş bulunan Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile Koruma Kurulları
Danışma Kurulu, Denetimli Serbestlik ve Yardım Hizmetlerinden Sorumlu Daire
Başkanlığı, denetimli serbestlik ve yardım merkezi şube müdürlükleri tarafından
yürütülmektedir. İtiraz konusu kural, asker kişiler hakkında statülerinin devamı
süresince 5402 sayılı Yasa'da belirtilen denetimli serbestliğe ilişkin
hükümlerin uygulanmayacağını öngörmektedir. Böylece bir taraftan 5237 sayılı
Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve 5275 sayılı Ceza ve
Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun gereğince denetimli serbestlik,
yardım ve koruma tedbirlerinin sanığın asker kişi olup olmadığına bakılmaksızın
hükmolunması gerekirken, diğer taraftan asker kişiler hakkında hükmolunan bu
tedbirlerin uygulanması mümkün bulunmamaktadır. Asker kişiler ile siviller arasında yapılan ayırımın 'asker
kişi'lerce yapılan hizmetin niteliğine ve bunun gereklerine dayandığı, asker
kişilerin durum ve konumlarındaki özellikler sebebiyle bazı konularda değişik
kuralların getirilmesinin ve değişik uygulamaların benimsenmesinin gerekli
olduğu kabul edilebilir ise de itiraz konusu kuralın askeri hizmetin bir gereği
olmadığı açıktır. Özellikleri ve işlenişi bakımından aralarında fark bulunmayan
aynı nitelikteki suç ve cezalara ilişkin, sanık ve suçlunun statüsüne bağlı
olarak değişik yaptırım uygulanmasını gerektiren bu kural, askerî hizmetin bir
gereği olmadığı gibi ceza adaleti bakımından asker kişiler ile siviller
arasında eşitsizlik yaratmakta, asker kişi statüsündeki sanık ve suçluların
rehabilitasyonuna da engel teşkil etmektedir. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2., 5., 10. maddelerine
aykırıdır. İptali gerekir. Konunun Anayasa'nın Başlangıç'ının altıncı paragrafı, 36. ve 141.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. VII- SONUÇ 3.7.2005 günlü, 5402 sayılı Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri
ile Koruma Kurulları Kanunu'nun 2. maddesinin (2) numaralı fıkrasının
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, A. Necmi ÖZLER ile Serdar ÖZGÜLDÜR'ün
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 11.6.2009 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY GEREKÇESİ İtiraz konusu kuralda, asker kişiler hakkında statüleri devam
ettiği sürece 5402 sayılı Yasa'nın denetimli serbestliğe ilişkin hükümlerinin
uygulanmayacağı öngörüldüğünden, öncelikle denetimli serbestlik tedbirinin
anlam ve kapsamının belirlenmesi gerekir. Ceza mevzuatı incelendiğinde; 1- Türk Ceza Kanunu'nun 51. maddesinin üçüncü fıkrasında, cezası
ertelenen hükümlü hakkında bir yıldan az üç yıldan fazla olmamak üzere bir
denetim süresi belirleneceği, 58. maddesinin altıncı fıkrasının ikinci
cümlesinde mükerrirler hakkında cezanın infazından sonra denetimli serbestlik
tedbiri uygulanacağı, 191. maddesinde uyuşturucu madde kullanan kişi hakkında
tedaviye ve denetimli serbestlik tedbirine, kullanmamakla birlikte kullanmak
için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran
kişiler hakkında denetimli serbestlik tedbirine hükmolunacağı, 221. maddesi
uyarınca etkin pişmanlıktan yararlanan kişiler hakkında denetimli serbestlik tedbirine
hükmolunacağı, 2- Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesi uyarınca hükmün
açıklanmasının ertelenmesi halinde sanığın beş yıl süreyle denetim süresine
tabi tutulacağı, 3- Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 107.
maddesinde koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresi ve bu sürede hangi
esaslara tabi olacağı, Hususlarında kurallar bulunduğu görülmektedir. Anılan kurallarda; a. Denetimli serbestlik tedbiri olarak ilgilinin; - Bir meslek veya sanat sahibi olmaması halinde, meslek veya
sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine , - Bir meslek veya sanat sahibi olması halinde, bir kamu kurumunda
veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi
altında ücret karşılığında çalıştırılmasına, -Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere gitmek
hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü yerine
getirmesine, karar verilebileceği, b. Uyuşturucu madde kullanması nedeniyle denetimli serbestlik
tedbirine hükmedilen kişiye rehberlik edecek bir uzman görevlendirileceği,
koşullu salıverilen hükümlüye ise rehberlik edecek bir uzman
görevlendirilebileceği, Öngörülmüştür. Ayrıca, görevlendirilecek uzmanların görevlerine
yer verilmiştir. Denetimli serbestlik tedbirinin yukarıda açıklanan anlam ve
kapsamına göre, uygulanacak tedbirlerin Türk Silahlı Kuvvetlerinin yapısı ve
askerlik hizmetinin gerekleri ile bağdaşmadığı açık olduğundan, Yasakoyucunun
itiraz konusu kuralla, Türk Silahlı Kuvvetlerinin ve asker kişilerin
statülerinin özelliğini gözeterek asker kişiler hakkında statüleri devam ettiği
sürece 5402 sayılı Kanun'un denetimli serbestliğe ilişkin hükümlerinin
uygulanmayacağını öngördüğü anlaşılmaktadır. Nitekim, aynı esastan hareketle
mevzuatta, asker kişilerle ilgili olarak suç ve cezalar, yargılama usulü,
hükümlerin infazı gibi konularda diğer kişilere göre farklı kurallara yer
verildiği bilinen bir keyfiyettir Mahkemelerce, asker kişiler hakkında denetimli serbestlik
tedbirine (uyuşturucu kullanan hakkında tedaviye) hükmedilmesine, cezanın
ertelenmesi kararını müteakip denetim süresinin belirlenmesine engel bir hüküm
yasalarda bulunmamaktadır. İtiraz konusu kural, yalnız hükmün kesinleşmesinden
sonra ve bu tarihte ilgilinin asker kişi sıfatının devamı halinde 5402 sayılı
Kanun'da belirtilen denetimli serbestliğe ilişkin hükümlerin uygulanmasına
engel olmaktadır. Askeri Yargıtay Daireler Kurulu'nun 19.10.2006 tarih ve
2006/162-169 sayılı kararında bu husus açıkça vurgulanmıştır. Bu duruma göre,
denetimli serbestlik kararı verilmesine engel olmayan kuralın, asker kişiler
aleyhine adaletsizlik yarattığı söylenemez. Anayasa Mahkemesi'nin önceki kararlarında vurgulandığı gibi asker
kişiler diğer kişilere göre farklı hukuksal konumda bulunduklarından bunlar
arasında eşitlik karşılaştırması yapılamaz. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasanın 2. ve 10.
maddelerine aykırı olmadığından itirazın reddine karar verilmesi gerektiği
düşüncesinde olduğumuz için aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmadık. Üye A.Necmi
  ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR