ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/161 Karar Sayısı : 2015/26 Karar Tarihi : 5.3.2015 R.G. Tarih-Sayı :
21.5.2015-29362 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Edremit 1. Asliye
Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 26.9.2004
tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 43. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının ikinci cümlesinin Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Sanık hakkında hırsızlık suçundan açılan kamu davasında, itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren " Zincirleme suç "
başlıklı 43. maddesi şöyledir: " Madde 43- (1) Bir suç işleme
kararının icrası kapsamında, değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun
birden fazla işlenmesi durumunda, bir cezaya hükmedilir. Ancak bu ceza,
dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır. Bir suçun temel şekli
ile daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli şekilleri, aynı suç
sayılır. (Ek cümle: 29/6/2005- 5377/6 md.) Mağduru belli bir kişi olmayan
suçlarda da bu fıkra hükmü uygulanır. (2) Aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi
durumunda da, birinci fıkra hükmü uygulanır. (3) Kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçlarında
bu madde hükümleri uygulanmaz. " B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 38.maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra
Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN,
M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ın katılımlarıyla 22.10.2014 tarihinde
yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör
Hasan Mutlu ALTUN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor,
itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: Başvuru kararında, zincirleme suç işlenmesi nedeniyle faile sadece
bir kez ceza verilmesi gerektiğine göre, bu ceza belirlenirken genel kurallara
göre temel cezadan belirli bir oranda uzaklaşılarak hüküm kurulması mümkün
olduğu hâlde ayrıca bir oran belirlenerek ceza artırımı yapılmasının hukuk
devleti, cezaların şahsiliği ve kusursuz suç ve cezanın olmayacağı ilkeleriyle
bağdaşmadığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Kanun'un 43. maddesinin itiraz konusu kuralın da yer aldığı (1)
numaralı fıkrasında, bir suç işleme kararının icrası kapsamında, değişik
zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi durumunda bir kez
cezaya hükmedileceği, ancak verilecek cezanın, dörtte birinden dörtte üçüne
kadar artırılacağı, bir suçun temel şekli ile daha ağır veya daha az cezayı
gerektiren nitelikli şekillerinin aynı suç sayılacağı, mağduru belli bir kişi
olmayan suçlarda da bu fıkra hükmüne göre ceza verileceği, (2) numaralı
fıkrasında aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi
durumunda da birinci fıkra hükmünün uygulanacağı, (3) numaralı fıkrasında
kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçlarında bu madde
hükümlerinin uygulanmayacağı öngörülmüştür. Anayasanın 2. maddesiyle Türkiye Cumhuriyetinin demokratik hukuk
devleti olduğu güvence altına alınmıştır. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri
hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Ceza hukukunun, toplumun kültür ve uygarlık düzeyi, sosyal ve
ekonomik yaşantısıyla ilgili bulunması nedeniyle suç ve suçlulukla mücadele
amacıyla ceza ve ceza muhakemesi alanında sistem tercihinde bulunulması
Devletin ceza siyaseti ile ilgilidir. Bu bağlamda ceza hukukuna ilişkin düzenlemeler
bakımından kanun koyucu Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana
kurallarına bağlı kalmak koşuluyla, soruşturma ve yargılamaya ilişkin olarak
hangi yöntemlerin uygulanacağı, toplumda belli eylemlerin suç sayılıp
sayılmaması, suç sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçülerdeki ceza
yaptırımlarıyla karşılanmaları gerektiği,hangi hâl ve hareketlerin
ağırlaştırıcı ya da hafifletici öğe olarak kabul edileceği gibi konularda
takdir yetkisine sahiptir. Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, " Kimse,
işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı
cezalandırılamaz. " ; üçüncü fıkrasında, " Ceza ve
ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur. "
denilerek suçun ve cezanın kanuniliği esası benimsenmiş; yedinci fıkrasında ise
ceza sorumluluğunun şahsi olduğu belirtilerek herkesin, kendi fiilinden sorumlu
tutulacağı, başkalarının suç oluşturan fiillerinden dolayı
cezalandırılamayacağı kabul edilmiştir. Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun temel
kurallarındandır. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin işlemediği bir
fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Diğer bir anlatımla, bir kimsenin
başkasının fiilinden sorumlu tutulmamasıdır. Bu ilkeye göre asli ve feri
failden başka kişilerin bir suç sebebiyle cezalandırılmaları olanaklı değildir.
Ceza sorumluluğunun şahsiliği, kusursuz suç ve cezanın olmayacağı ilkesinin de
gereklerindendir. Kusursuz suç ve cezanın olmayacağı ilkesine göre bir insanın
davranışı nedeniyle ortaya çıkan sonuçtan sorumlu tutulabilmesi için
davranışının en azından kusurlu olması gerekir. Anayasa'nın 38. maddesinin
yedinci fıkrası ile ilgili gerekçede de " Fıkra, ceza sorumluluğunun
şahsi olduğu; yani failden gayri kişilerin bir suç sebebiyle
cezalandırılamayacağı hükmünü getirmektedir. Bu ilke dahi ceza hukukuna
yerleşmiş ve 'kusura dayanan ceza sorumluluğu' ilkesine dahil, terki mümkün
olmayan bir temel kuralıdır. " denilmektedir. Zincirleme suç, cezaların adalete ve hakkaniyete uygun olmasını
sağlayacağı düşüncesiyle çağdaş ceza hukuku tarafından kabul edilen,
karşılaştırmalı hukukta geniş bir şekilde uygulanan, ilkeleri ve kapsamı da
belirli olan bir kurumdur. Zincirleme suç söz konusu olduğunda, diğer bir
ifadeyle aynı suç işleme kararının icrası kapsamında, değişik zamanlarda bir
kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi ya da aynı suçun birden fazla
kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi durumlarında, faile mağdur veya fiil
sayısınca değil, bir kez ceza verilmektedir. Ancak bu ceza itiraz konusu
kuralla belirlenen oranda artırılmaktadır. Bu şekilde failin fiiliyle mağdurun
zararı arasında bir denge kurulması amaçlanmaktadır. Dolayısıyla kanun
koyucunun, ceza yaptırımlarının belirlenmesindeki takdir yetkisine dayanarak
zincirleme olarak gerçekleştirilen suçlarda cezanın belirli oranlarda
artırılmasını öngörmesinde hukuk devleti ilkesi ile çelişen bir yön
bulunmamaktadır. Diğer yandan kuralın zincirleme şekilde gerçekleşen suçlar için
geçerli olduğu konusunda kuşku yoktur. Bu şekilde ceza artırımının failin
aslında konusu birden çok kez suç oluşturan fiillerine karşılık olacağı ve
suçun faili olan kişiler hakkında uygulanacağı açıktır. Dolayısıyla kural,
Kanun'da suç olarak tanımlanan fiilleri kusurlu davranışlarıyla gerçekleştiren
kişiler hakkında uygulanacağından, " cezaların şahsiliği " ve
" kusursuz suç ve cezanın olmayacağı " ilkelerine de aykırılık
içermemektedir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 38.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 43.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, 5.3.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN Üye Kadir
  ÖZKAYA