ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1999/6 Karar Sayısı: 1999/13 Karar Günü : 11.5.1999 R.G. Tarih-Sayı :01.04.2000-24007 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Körfez Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.1.1961 günlü, 213 sayılı
Vergi Usul Kanunu'nun 4108 sayılı Yasa ile değiştirilen 359. maddesinin birinci
fıkrasının 1. bendinde yer alan "... sanayi sektöründe çalışan 16 yaşından
büyük işçiler için belirlenen yürürlükteki asgari ücretin bir aylık brüt
tutarının yarısı esas alınır ve..." kuralının, Anayasa'nın 10. maddesine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY İşyerinde yapılan vergi denetiminde, 213 sayılı Vergi Usul
Kanunu'nun 344. maddesinin 1. ve 6. bendlerindeki eylemlerin işlendiği savıyla
yükümlünün aynı Yasa'nın 359. maddesinin birinci fıkrası uyarınca
cezalandırılması için açılan davada Mahkeme, maddenin birinci fıkrasının 1.
bendinde yer alan "... sanayi sektöründe çalışan 16 yaşından büyük
işçiler için belirlenen yürürlükteki asgari ücretin bir aylık brüt tutarının
yarısı esas alınır ve ..." kuralının Anayasa'ya aykırı olduğu sonucuna
vararak iptali için doğrudan başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A. İtiraz Konusu Yasa Kuralı 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun iptali istenilen kuralı da içeren
değişik 359. maddesinin birinci fıkrasının 1. bendi şöyledir: "MADDE 359- Bu Kanunun 344 üncü
maddesinin; 1, 4, 5 ve 6 numaralı bentlerinde yazılı kaçakçılık suçlarını
işleyenler hakkında altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Hükmolunan hapis cezasının para cezasına çevrilmesi halinde, para cezası
tutarının hesabında, hapis cezasının herbir günü için sanayi sektöründe çalışan
16 yaşından büyük işçiler için belirlenen yürürlükteki asgari ücretin bir aylık
brüt tutarının yarısı esas alınır ve hükmolunan bu para cezası
ertelenemez." B. İlgili Yasa Kuralı 344. maddenin ikinci fıkrasının ilgili görülen 1. ve 6.
bentleri şöyledir: "1. Vergi kanunlarına göre tutulması zorunlu olan deftere
kaydı gereken hesap ve işlemleri, vergi matrahının azalması sonucunu doğuracak
şekilde bu defterler yerine tamamen veya kısmen başka defter ve kağıtlara
kaydetmek veya diğer kayıt ortamlarında izlemek. ... 6. Vergi kanunlarına göre tutulması ve muhafazası mecburi olan
defter veya vesikaları yok etmek veya gizlemek (mevcudiyetleri noter tasdik
kayıtları veya sair suretlerle sabit olduğu halde vergi incelemesine yetkili
kimselere inceleme sırasında defter ve vesikaların ibraz edilmemesi gizleme
demektir." C- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralı şöyledir: "MADDE 10 .- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Ahmet N.
SEZER, Güven DİNÇER, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI,
Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Mustafa YAKUPOĞLU, Fulya KANTARCIOĞLU ve Mahir Can
ILICAK'ın katılmalarıyla 26.1.1999 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
öncelikle sınırlama sorunu üzerinde durulmuştur. Bakılmakta olan davada yükümlünün, vergi denetim elemanlarınca
istenilmesine karşın defter ve belgeleri vermediği, yasal defterlere kaydı
gereken hesap ve işlemleri de vergi ziyaına neden olacak biçimde özel el
defterine kaydettiği, bu nedenle, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 4108 sayılı
Yasa ile değişik 344. maddesinin ikinci fıkrasının 1. ve 6. bentlerinde sayılan
kaçakçılık suçlarını işlediği savıyla 359. maddesinin birinci fıkrasının 1.
bendi uyarınca cezalandırılması için kamu davası açıldığından, esasa ilişkin
incelemenin "Yasa'nın 344. maddesinin ikinci fıkrasının 1. ve 6. bentleri
yönünden yapılmasına oybirliğiyle" karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen ve ilgili görülen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralı ve
bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Mahkeme, kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezaların paraya
çevrilmesinde 647 sayılı Yasa'nın 4. maddesinden farklı bir düzenleme
getirilmesinin eşitsizlik ve adaletsizlik yaratacağını ileri sürmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar" denilmektedir. Buna göre yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmeyecek ve bu
nedenlerle eşitsizliğe yol açılmayacaktır. Bu ilkeyle, birbirlerinin aynı
durumunda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve ayrıcalıklı kişi ve
toplulukların yaratılması engellenmektedir. Yasa önünde eşitlik, herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Kimilerinin Anayasa'nın
13. maddesinde öngörülen nedenlerle değişik kurallara bağlı tutulmaları
eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi
kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişik uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Kısa süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaların para cezasına
çevrilmesi, çağdaş ceza hukukunun getirdiği insancıl bir anlayıştır. Bu kuralın
uygulanma koşulu, sınır ve kapsamı, 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında
Kanun'un 4. maddesi ile Türk Ceza Kanunu'nun değişik 119. maddesinde
belirlenmiştir. Gerek Türk Ceza Kanunu ve gerekse ceza kurallarını içeren diğer
yasalarda, özgürlüğü bağlayıcı cezanın para cezasına çevrilmesini
yasaklayan ya da daha ağır koşullara bağlayan ayrık kurallara da yer verildiği
görülmektedir. Yasakoyucu, zaman içinde değişen gereksinimleri karşılamak, kişi
ve toplum yararının zorunlu kıldığı düzenlemeleri yapmak, toplumdaki
değişikliklere koşut olarak alınan önlemleri güçlendirip, geliştirmek,
etkilerini daha çok artırmak veya tam tersine bunları hafifletmek ya da
büsbütün ortadan kaldırmak amacıyla düzenlemelerde bulunabilir. Kamu hizmetlerinin aksatılmadan yerine getirilebilmesi için vergi
borcunun zamanında ve noksansız ödenmesi gerekir. Vergi yasaları gereklerinin
zamanında ve öngörülen kurallara uygun biçimde yerine getirilmesi ve böylece
yasaların etkinliğinin sağlanması amacıyla, vergi kaçakçılığı suçuna verilen
cezaların paraya çevrilmesinde kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalarda
uygulanacak ceza ve önlemleri belirleyen 647 sayılı Yasa'nın 4. maddesinden
farklı kurallar konulmasında Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine
aykırılık yoktur. İptal isteminin reddi gerekir. Güven DİNÇER ve Yalçın ACARGÜN bu görüşlere katılmamışlardır. VI- SONUÇ 4.1.1961 günlü, 213 sayılı "Vergi Usul Kanunu"nun 4108
sayılı Yasa ile değiştirilen 359. maddesinin birinci fıkrasının 1. bendinde yer
alan "...sanayi sektöründe çalışan 16 yaşından büyük işçiler için
belirlenen yürürlükteki asgarî ücretin bir aylık brüt tutarının yarısı esas
alınır ve..." kuralının, Yasa'nın 344. maddesinin ikinci fıkrasının 1. ve
6. bentleri yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Güven
DİNÇER ile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 11.5.1999 gününde
karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ KARŞIOY
YAZISI Anayasa'nın 38. maddesi ile suç ve cezaların yasallığı ilkesi
öngörülmüştür. Bu ilke gereği olarak yasakoyucu yasama yetkisini kullanırken
Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak
koşuluyla, hangi eylemlerin suç sayılması, suç sayılan eylemlerin hangi tür ve
ölçüde ceza yaptırımlarıyla cezalandırılmaları gerektiği, hangi durum ve
davranışların ağırlaştırıcı veya hafifletici neden olarak kabul edilmesi
gerektiğini yasayla belirlemek zorundadır. İptali istenen 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinin
birinci fıkrasındaki, 4108 sayılı yasa ile değiştirilen kurala göre, vergi
kaçakçılığı nedeniyle hükmolunan hürriyeti bağlayıcı cezanın para cezasına
çevrilmesi durumunda para cezası tutarının hesabında, hapis cezasının herbir
günü için sanayi sektöründe çalışan 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen
yürürlükteki asgari ücretin bir aylık brüt tutarının yarısı
esas alınacaktır. Bu şekildeki düzenleme ile yürütme tarafından belirlenen
asgarî ücret ceza tayininde esas alınmaktadır. Oysaki suç ve cezaların yasama
organınca ve yasayla belirlenmesi Anayasa'nın 38. maddesinin buyruğu olup bu
şekildeki düzenleme ile ceza miktarını belirleme dolaylı yoldan yürütme
organınca yapılmaktadır. Bu nedenle iptali istenen Yasa kuralı Anayasa'nın 38.
maddesine aykırı olup iptali gerekirken aksi yönde oluşan çoğunluk görüşüne
karşıyım. Üye Yalçın ACARGÜN