ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/96 Karar Sayısı : 2011/3 Karar Günü : 6.1.2011 R.G. Tarih-Sayı :
14.05.2011-27934 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Aydın Bölge İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 21.7.1953 günlü, 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un
58. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan ' ...
7 gün içinde ...' ibaresinin Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırılığı
savıyla iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY 27.4.2007 tarihinde tebliğ edilen ödeme
emrinin iptali istemiyle 28.5.2007 tarihinde açılan davada idare mahkemesince
verilen süre ret kararının bozulması istemiyle yapılan başvurunun incelenmesi
sırasında itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan mahkeme
iptali istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 21.7.1953 günlü, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun'un itiraz
konusu kuralı da içeren 58. maddesi şöyledir: 'Kendisine ödeme emri tebliğ olunan şahıs, böyle bir borcu
olmadığı veya kısmen ödediği veya zamanaşımına uğradığı hakkında tebliğ
tarihinden itibaren 7 gün içinde alacaklı tahsil dairesine ait
itiraz işlerine bakan vergi itiraz komisyonu nezdinde itirazda bulunabilir.
İtirazın şekli, incelenmesi ve itiraz incelemelerinin iadesi hususlarında Vergi
Usul Kanunu hükümleri tatbik olunur. Borcun bir kısmına itiraz eden borçlunun o kısmın cihet ve
miktarını açıkça göstermesi lazımdır, aksi halde itiraz edilmemiş sayılır. (Mülga üçüncü fıkra: 28/1/2010-5951/1 md.) İtiraz komisyonu bu itirazları en geç 7 gün içinde karara bağlamak
mecburiyetindedir. İtirazında tamamen veya kısmen haksız çıkan borçludan, hakkındaki
itirazın reddolunduğu miktardaki amme alacağı % 10 zamla tahsil edilir. İtiraz komisyonlarının bu konudaki kararları kesindir. Borcun tamamına bu madde gereğince vaki itirazların tamamen veya
kısmen reddi halinde, borçlu ret kararının kendisine tebliği tarihinden
itibaren 7 gün içinde mal bildiriminde bulunmak mecburiyetindedir. Borcun bir kısmına karşı bu madde gereğince vaki itirazlar mal
bildiriminde bulunma müddetini uzatamaz.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine dayanılmış,
125. ve 142. maddeleri ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa
YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 13.11.2008 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında; ülkemiz yargı sisteminde yer alan mahkemelerin
her birinde, farklı yargılama usul ve müracaat şekillerinin uygulandığı, söz
konusu farklı uygulamalardan birisinin de 6183 sayılı Kanun'un 58. maddesinin
1. fıkrasında yer alan '7 gün' lük dava süresi olduğu, zira İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nda idare mahkemelerinde açılacak davalar için 60, vergi
mahkemelerinde açılacak davalar için 30 günlük dava açma süresi öngörülürken,
konusuna göre idare veya vergi mahkemesinde dava konusu edilebilecek olan ödeme
emirleri için bu sürenin, itiraz konusu kuralla mahkeme farkı gözetilmeksizin 7
gün olarak öngörüldüğü, bu durumun, karmaşa ve belirsizliğe yol açmak suretiyle
hukuk devletinin gerektirdiği 'belirlilik', öngörülebilirlik', 'hukuki
güvenlik', 'istikrar' ve 'haklı beklenti' ilkeleri ile çelişkili bir sonucun
doğmasına neden olduğu ve ödeme emrine karşı açılacak davalar açısından hak
arama özgürlüğünün kullanılmaz hale geldiği, değişik türlerde çok sayıda
mahkemenin ve her bir mahkeme için ayrı dava açma süresinin öngörüldüğü bir
sistemde, dava açma süresinin bir de işlem türüne göre farklılaştırılmasının
Anayasanın 2. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'ya
aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelerle bağlı
değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe ile de
Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, itiraz konusu kural ilgisi
nedeniyle Anayasa'nın 125. ve 142. maddeleri yönünden de incelenmiştir. Başvuran Mahkeme, 21.7.1953 günlü, 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 58.
maddesinin birinci fıkrasının ' ... 7 gün içinde ...' ibaresinin iptalini
istemiştir. İptali istenilen kural uyarınca, ödeme emrine karşı konusuna göre
idare veya vergi mahkemesine açılacak olan davaların 7 gün içinde açılması
gerekmektedir. Bu sürenin geçirilmesinden sonra açılacak olan davaların
esasının incelenmesine imkan bulunmamaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti, temel hak ve
özgürlüklere dayanan, bu hakların korunup güçlenmelerine olanak sağlayan,
adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuku tüm devlet
organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan, eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açık olan devlettir. Anayasa'nın 'Hak arama hürriyeti' başlıklı 36. maddesinde,
herkesin gerekli araç ve yollardan yararlanarak yargı organları önünde davacı
ya da davalı olarak sav ve savunma hakkı bulunduğu belirtilmektedir. Maddeyle
güvence altına alınan dava yoluyla hak arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak
niteliği taşımasının ötesinde, diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken
şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili
güvencelerden birisini oluşturmaktadır. Ödeme emri ile borçludan, tahakkuku
itibariyle kesinleşmiş, ö deme vadesi dolmuş bir kamu alacağının
ödenmesi istenmektedir. Ödeme emrinin bir idari işlem
olması nedeniyle, bu işlemlerin iptali istemiyle açılacak davalarda da,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümleri uygulanmaktadır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 'Dava Açma
Süresi' başlıklı 7. maddesinde 'Dava açma süresi, özel
kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare
mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.' hükmü
yer almış, burada yapılan gönderme nedeniyle ödeme emrine karşı açılacak
davalarda uygulanması zorunluluğu ortaya çıkan, 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 58.
maddesinin birinci fıkrasında 7 günlük süre öngörülmüş; aynı maddede, k endisine
ödeme emri tebliğ olunan şahsın, böyle bir borcunun olmadığı veya kısmen
ödediği veya zamanaşımına uğradığı iddialarıyla dava açabileceği öngörülmek
suretiyle ödeme emrine karşı açılacak
davalarda ileri sürülebilecek savlar sınırlandırılmış, kamu
alacağının oluşum safhasına ilişkin iddialara burada yer verilmemiştir. Anayasa'da, idari işlemlere karşı açılacak davaların hangi sürede
açılacağına ilişkin olarak herhangi bir düzenleme yer almamış, 125. maddede,
idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu
belirtilip, idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin, yazılı bildirim
tarihinden başlayacağı öngörülmüş; 142. maddede de 'mahkemelerin kuruluşunun,
görev ve yetkilerinin, işleyişlerinin ve yargılama usullerinin' yasa ile
düzenleneceği belirtilerek konu yasa koyucunun takdirine bırakılmıştır. Bu
nedenle, diğer davalarda olduğu gibi, ödeme emrine karşı açılacak davalarda da
dava açma süresini belirleme yetkisi, Anayasa'da belirlenen kurallara bağlı
kalmak ve adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini gözetmek koşuluyla yasa
koyucunun takdirindedir. Öte yandan, yükümlünün ödeme emri tebliğ edilmeden
önceki aşamalarda idari işlemlere karşı dava açma hakkı da bulunmaktadır. Yasakoyucu tarafından, ödeme emrinin özellik ve niteliği ile diğer
idari işlemlerin özellik ve niteliklerindeki farklılıklar ve kamu hizmetlerinin
aksatılmadan yürütülebilmesi için kamu alacaklarının sürüncemede
bırakılmamasındaki kamu yararı gözetilerek, ödeme emrine karşı açılacak davalar
için dava açma süresinin 7 gün olarak öngörülmesi, Anayasa'nın 2., 36., 125. ve
142. maddelerine aykırı görülmemiştir. İtirazın reddi gerekir. VI- SONUÇ 1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp
çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin
çalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah
OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas
sayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- 21.7.1953 günlü, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun'un 58. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde
yer alan '' 7 gün içinde'' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 6.1.2011 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI