ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1997/75 Karar Sayısı : 1999/10 Karar Günü : 13.4.1999 R.G. Tarih-Sayı :18.04.2000-24024 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ayvalık Sulh Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 31.8.1956 günlü, 6831 sayılı Orman Kanunu'nun
116. maddesinin (A) bendinin 22.5.1987 günlü, 3373 sayılı Yasa ile eklenen
ikinci fıkrasının ve aynı Yasa ile değiştirilen (B) bendinin ilk fıkrasının
birinci ve ikinci tümcelerinin, Anayasa'nın 35. maddesine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY İzinsiz ağaç kesilmesi nedeniyle Orman Kanunu'na muhalefet
suçundan açılan kamu davasında, sanığın Anayasa'ya aykırılık savının ciddi
olduğu kanısına varan Mahkeme, 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 116. maddesinin (A)
bendinin ikinci fıkrası ile (B) bendinin ilk fıkrasının birinci ve ikinci
tümcelerinin iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 31.8.1956 günlü, 6831 sayılı "Orman Kanunu"nun iptali
istenilen kuralları içeren 116. maddesi şöyledir: "Madde 116- Bu Kanunun 1 inci maddesinde belirtilen orman
sayılmayan yerlerdeki ağaç ve ağaçcıklardan, sahipleri aşağıda yazılı
şekillerde faydalanırlar: A) (Ç) ve (E) bentlerinde yazılı yerlerden, (D) bendindeki şehir
mezarlıklarından ve (H) bendindeki her nevi meyvalı ağaç ve ağaçcıklarla örtülü
yerlerden (fıstık çamlıkları ve palamut meşelikleri hariç), sahipleri her türlü
zati ihtiyaçları ve pazar satışları için hiç bir kayıt ve şarta tabi olmadan
kesim ve taşıma yapabilirler. (Ek: 22/5/1987 - 3373/15 md.) Kesilen ağaçların Devlet
Ormanlarında bulunan ağaç nevilerinden olması halinde bu ağaçlar için bir
tutanak düzenlenir, ayrıca damga ve nakliye tezkeresi aranmaz. B) (Değişik: 22/5/1987 - 3373/15 md.) (F) ve (G) bentlerinde
yazılı yerlerden, (D) bendinde belirtilen kasaba ve köy hudutları içerisindeki
mezarlıklardan, (H) bendindeki fıstık çamlıkları, palamut meşeliklerinden
sahiplerinin her türlü yapacak ve yakacak ihtiyaçları mahalli orman idaresine
haber vermek ve bir tutanakla tevsik edilmek suretiyle karşılanabilir. Bu
durumda damga ve nakliye tezkeresi aranmaz. Bu yerlerden sahiplerinin pazar
satışları için yapacakları her türlü kesimler, keşif, damga ve nakliye
işlemlerine tabidir. Orman idaresinin yapacağı masraflar arazi sahiplerinden
peşin olarak tahsil edilir. Bu hükme aykırı hareket edenler, bu Kanunun 109 uncu maddesine
göre cezalandırılmakla beraber emval müsadere olunur." B- İlgili Yasa Kuralı 6831 sayılı Orman Kanunu'nun ilgili görülen 1. maddesi şöyledir : "Madde 1- Tabii olarak yetişen ve emekle yetiştirilen ağaç ve
ağaççık toplulukları yerleriyle birlikte orman sayılır. Ancak : A) Sazlıklar; B) Step nebatlariyle örtülü yerler; C) Her çeşit dikenlikler; Ç) Parklar; D) (Değişik: 23/9/1983 - 2896/1 md.) Şehir mezarlıklarıyla kasaba
ve köylerin hudutları içerisinde bulunan eski (kadim) mezarlıklardaki ağaç ve
ağaççıklarla örtülü yerler, E) Sahipli arazide bulunan ve civarındaki ormanlarda tabii olarak
yetişmiyen ağaç ve ağaççık nevilerinin bulunduğu yerler; F) (Değişik: 22/5/1987 - 3373 /1 md.) Orman sınırları içinde veya
bitişiğinde tapulu, orman sınırları dışında ise her türlü tasarruf belgesiyle
özel mülkiyette bulunan ve tarım arazisi olarak kullanılan, dağınık veya yer
yer küme ve sıra halindeki her nevi ağaç ve ağaççıklarla örtülü yerler, G) (Değişik: 22/5/1987 - 3373/1 md.) Orman sınırları dışında olup,
yüzölçümü üç hektarı aşmayan sahipli arazideki her nevi ağaç ve ağaççıklarla
örtülü yerler, H) Sahipli arazide ve muhitin hususiyetlerine göre yetişmiş veya
yetiştirilecek olan fıstık çamlıkları ve palamut meşelikleri dahil olmak üzere
her nevi meyvalı ağaç ve ağaççıklar; İ) (Değişik: 23/9/1983 - 2896/1 md.) Sahipli arazideki aşılı ve
aşısız zeytinliklerle, özel kanunu gereğince Devlet ormanlarından tefrik
edilmiş ve imar, ıslah ve temlik şartları yerine getirilmiş bulunan yabani
zeytinlikler ile 9/7/1956 tarih ve 6777 sayılı Kanunda tasrih edilen yabani
veya aşılanmış fıstıklık, sakızlık ve harnupluklar. J) Funda veya makilerle örtülü orman ve toprak muhafaza karakteri
taşımıyan yerler; orman sayılmaz." C- Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralı şöyledir: "MADDE 35.- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı
olamaz." D- İlgili Anayasa Kuralı İlgili görülen Anayasa kuralı şöyledir: "MADDE 13.- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve
milletiyle bölünmez bütünlüğünün, millî egemenliğin, Cumhuriyetin, millî
güvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin, kamu yararının, genel ahlâkın ve
genel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıca Anayasanın ilgili maddelerinde
öngörülen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunla
sınırlanabilir. Temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalar
demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldükleri amaç
dışında kullanılamaz. Bu maddede yer alan genel sınırlama sebepleri temel hak ve
hürriyetlerin tümü için geçerlidir." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,
Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 30.12.1997 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına OYBİRLİĞİYLE
karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenen ve ilgili görülen Yasa kuralları ile dayanılan ve ilgili görülen
Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Davada Uygulanacak Kural Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddelerine göre, Anayasa Mahkemesi'ne
itiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır. Uygulanacak yasa kurallarından amaç, davanın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da
olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan yahut tarafların istek ve
savunmaları çerçevesinde bir karar vermek için gözönünde bulundurulması gereken
kurallardır. Dava, 6831 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin (H) bendinde sayılan
fıstık çamlarının izinsiz kesildiği savıyla davacının cezalandırılmasına
ilişkin bulunduğundan 31.8.1956 günlü, 6831 sayılı "Orman Kanunu"nun
3373 sayılı Yasa ile değiştirilen 116. maddesinin (A) bendinin ikinci fıkrası
ile (B) bendinin birinci fıkrasının ikinci tümcesi, davada uygulanacak kurallar
olmadıklarından, bu kurallara yönelik itirazın başvuran Mahkeme'nin
yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 13.4.1999 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. B- Sınırlama Sorunu Dava, fıstık çamlarının izinsiz kesildiği savıyla açıldığından
6831 sayılı "Orman Kanunu"nun 116. maddesinin 3373 sayılı Yasa ile
değiştirilen (B) bendinin birinci fıkrasının birinci tümcesine ilişkin esas
incelemenin, "Yasa'nın 1. maddesinin (H) bendindeki fıstık
çamlıkları" ile sınırlı olarak yapılmasına, 13.4.1999 gününde OYBİRLİĞİYLE
karar verilmiştir. C- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı 6831 sayılı "Orman Kanunu"nun 2896 sayılı Yasa'yla
değiştirilen 116. maddesinde; 1. maddesinde belirtilen orman sayılmayan
yerlerdeki ağaç ve ağaççıklardan, sahiplerinin yararlanma biçim ve esasları
düzenlenmiştir. Aynı maddenin, 3373 sayılı Yasa'yla değiştirilen (B) bendinde,
"... (H) bendindeki fıstık çamlıklarından ... sahiplerinin her türlü
yapacak ve yakacak ihtiyaçları mahalli orman idaresine haber vermek ve
bir tutanakla tevsik edilmek suretiyle karşılanabilir. ..."
denilmektedir. Buna göre, (H) bendindeki sahipli arazide bulunan ve civarın
özelliğine göre yetişmiş veya yetiştirilecek (fıstık çamlıkları ve palamut
meşelikleri hariç olmak üzere) her nevi meyvalı ağaç ve ağaççıklardan
sahiplerinin yapacakları kesimler hiçbir kayıt ve koşula bağlı değildir. Ancak,
sahipli arazideki fıstık çamlarının kesiminin orman idaresine haber verilmesi
ve bir tutanakla belgelendirilmesi gerekmektedir. D- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Mahkeme, başvuru kararında, özetle, orman sayılmayan tapulu
arazisinde, ormanlarda tabii olarak yetişen ağaçlar ve fıstık çamları veya
palamut meşeleri bulunan bir kimsenin, idareden izin almaksızın arazisinden, bu
neviden ağaç kesmesinin Orman Kanunu'nun 116/B maddesindeki suçu
oluşturacağını, bu ağaçların kesiminin orman idaresine haber verilip
belgelendirilmesinin mal sahipleri ve idare için altından kalkılması güç,
gereksiz bir zahmet ve külfet olacağını, orman idaresine başvurup belge almanın
orman kaçakçılığını önlemede herhangi bir katkısının da olmayacağını, bu
nedenlerle, itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 35. maddesine aykırılık
oluşturduğunu ve iptali gerektiğini ileri sürmüştür. 2949 sayılı Yasa'nın 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi,
yasaların Anayasa'ya aykırılığı konusunda ileri sürülen gerekçelere dayanmak
zorunda değildir. İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de
Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, konu ile yakın ilgisi
gözetilerek, Anayasa'nın 35. maddesiyle birlikte 13. maddesi yönünden de
inceleme yapılması gerekli görülmüştür. 6831 sayılı "Orman Kanunu"nun 116. maddesinin 3373
sayılı Yasa ile değiştirilen (B) bendinin birinci fıkrasının birinci tümcesinde,
Yasa'nın 1. maddesinin (H) bendinde belirtilen fıstık çamlarının, sahibinin her
türlü yapacak ve yakacak ihtiyacını karşılamak üzere kesilmesi, orman idaresine
haber verilmesi ve bir tutanakla belgelendirmesi koşullarına bağlanmıştır. Son
fıkrasında da bu hükme aykırı hareket edenlerin, aynı Yasa'nın
109. maddesine göre cezalandırılması ve söz konusu malların da zorla
alınması öngörülmüştür. Anayasa'nın 35. maddesinde herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu,
bu hakkın ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabileceği, mülkiyet
hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağı belirtilmiştir. Zati yapacak ve yakacak ihtiyacı için veya bu amaçlar dışında
herhangi bir nedenle, orman idaresine haber verip tutanak düzenlettirmeden,
başka bir deyişle izin almadan kesim yapılmasını suç sayan itiraz konusu
kuralın, mülkiyet hakkını sınırladığı kuşkusuzdur. İtiraz konusu kuralla, fıstık çamlarının kesiminin Orman
İdaresinin iznine bağlı tutulması, bu ağaçların ürünü olan çam fıstığının gıda
sanayiinde kullanılması, ülkemizde zaten az miktarda bulunan fıstık çamlarının,
sahipleri tarafından da olsa gelişigüzel kesilip yokedilmesinin ülke ekonomisi
açısından uygun görülmemesi gibi kamu yararına yönelik gerekçelerle
açıklanabilir. Öte yandan, bu ağaçların, çevre güzelliğine, iklime ve turizme
olumlu katkısı da gözardı edilemez. Bu nedenlerle, itiraz konusu kuralla,
fıstık çamları kesiminin denetim altına alınmasında kamu yararı bulunduğu
açıktır. Ancak, maddede öngörülen bu sınırlamanın, kamu yararı amacıyla da olsa
hakkın özüne dokunmaması, Anayasa'nın 13. maddesinde sözü edilen
demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmaması zorunludur. Hakkın
özüne dokunan düzenlemeler, gerçek anlamda mülkiyet hakkını ortadan kaldırır ve
bu bağlamda temel hak ve özgürlüklerle ilgili genel ve özel sınırlamaların
ölçüsünü oluşturan demokratik toplum düzeninin gerekleri ile bağdaşmaz. İtiraz konusu kuralla, orman sayılmayan sahipli yerlerdeki fıstık
çamları üzerindeki mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın konusu, bu ağaçları
kesmeden önce, yerel orman idaresine haber vermek ve bir tutanakla
belgelendirmektir. Kamu yararı amacıyla getirilen bu sınırlama hakkın
kullanılmasını ortadan kaldıran veya önemli ölçüde zorlaştıran bir nitelik
taşımadığından demokratik toplum düzeninin gereklerine de aykırılık
oluşturmamaktadır. Ayrıca bu düzenleme, Anayasa'nın 169. maddesinde yer
alan "Devlet, ormanlarının korunması ve sahalarının genişletilmesi için
gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır" kuralıyla da uyumludur. Bu
nedenlerle, itiraz konusu hükmün Anayasa'ya aykırı bir yönü yoktur.
İtirazın reddi gerekir. VI- SONUÇ 31.8.1956 günlü, 6831 sayılı "Orman Kanunu"nun 116.
maddesinin 3373 sayılı Yasa ile değiştirilen (B) bendinin birinci fıkrasının
birinci tümcesinin, "Yasa'nın 1. maddesinin (H) bendindeki fıstık
çamlıkları" yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
Güven DİNÇER ile Mustafa BUMİN'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 13.4.1999
gününde karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ KARŞIOY
YAZISI 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 116. maddesinin 3373 sayılı Kanunla
değiştirilen (B) bendinin birinci tümcesinin iptali için yapılan başvuruyu
reddeden karara aşağıda açıklanan nedenlerle katılmıyoruz. İtiraz konusu kuralla, orman sayılmayan sahipli yerlerde bulunan
fıstık çamlarının kesilebilmesi için orman idaresinden izin alınması
öngörülmüş; davacının, özel mülkünde bulunan iki adet fıstık çamını izinsiz
kestiği gerekçesiyle hakkında suç zaptı düzenlenerek aleyhinde dava açılmıştır. Anayasa'nın 35. maddesinde, herkesin miras ve mülkiyet hakkına
sahip olduğu, bu hakların ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla
sınırlandırılacağı belirtilmiştir. MGK Anayasa Komisyonu'nun değişiklik
gerekçesinde de açıklandığı gibi mülkiyet hakkı, diğer temel hak ve hürriyetlerde
olduğu gibi, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen genel
sınırlama nedenlerinden birinin varlığı halinde kanunla
sınırlandırılabilir. Temel hak ve özgürlüklerin, soyut Anayasa kuralları
olmaktan çıkarılması, kullanılabilir ve uygulanabilir duruma getirilmesi için
sınırlamanın sınırlarının belirtilmesi gerekir. Anayasa'nın 13. maddesinin ikinci fıkrasına göre, kamu yararı
amacıyla da olsa kişilerin temel hakları demokratik toplum düzeninin
gereklerine aykırı sınırlanamaz. Hakkın özüne dokunan ve temel hakkı
kullanılamaz hale getiren bir kuralın da demokratik toplum düzeninin
gereklerine uygun olduğu söylenemez. Orman sayılmayan sahipli bir araziye (uyuşmazlık konusu olayda,
sahildeki bir yazlık evin bahçesine) sahibi tarafından dikilmiş ve
yetiştirilmiş bir adet fıstık çamının orman işletmesinden izin alınmadan
kesilmesini engelleyen itiraz konusu kural, mülkiyet hakkının özünü zedeleyen
ve kaçakçılığı önleyerek ormanların korunması amacını da aşan bir düzenlemedir. Mülkiyet hakkının özüne dokunan, bu hakkı kullanılmaz hale getiren
ve bu niteliği itibariyle toplum düzeninin gereklerine de aykırı olan 6831
sayılı Orman Kanunu'nun 116. maddesinin değişik (B) bendinin birinci fıkrasının
birinci tümcesinin, Anayasa'nın 35. ve 13. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali
gerekeceği oyu ile karara katılmıyoruz. Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Mustafa BUMİN