ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     :  2016/148 Karar Sayısı  :  2016/189 Karar Tarihi :  14.12.2016 R.G.Tarih-Sayısı   : 
6.1.2017-29940 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 2. Fikrî ve
Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 24.6.1995 tarihli ve
556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK)’nin 14.
maddesinin Anayasa’nın 2., 35. ve 91. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Markanın kullanılmaması nedeniyle iptali ve sicilden terkini
talebiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırılık
iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME KURALI 556 sayılı KHK’nin itiraz konusu 14. maddesi şöyledir: “Markanın, tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde, haklı bir
neden olmadan kullanılmaması veya bu kullanıma beş yıllık bir süre için
kesintisiz ara verilmesi halinde, marka iptal edilir. Aşağıda belirtilen durumlar markayı kullanma kabul edilir: a) Tescilli markanın ayırt edici karakterini değiştirmeden
markanın farklı unsurlarla kullanılması, b) Markanın yalnız ihracat amacıyla mal ya da ambalajlarında
kullanılması, c) Markanın, marka sahibinin izni ile kullanılması, d) Markayı taşıyan malın ithalatı. ” II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü uyarınca Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN,
Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep
KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin
KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf
Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 12.10.2016 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Salim KÜÇÜK tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu KHK kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle, itiraz konusu kuralla, tescilden
itibaren veya sonradan, haklı bir neden olmaksızın kesintisiz beş yıl süre ile
kullanılmayan tescilli markanın iptalinin öngörüldüğü, kuralın Anayasa’nın
temel hak ve ödevler başlıklı ikinci kısmının, kişinin hakları ve ödevleri
başlıklı ikinci bölümünde yer alan mülkiyet hakkı kapsamında bir düzenleme
niteliğinde olduğu ve KHK ile düzenlenemeyeceği belirtilerek, Anayasa’nın 2.,
35. ve 91. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 1. Kanun Hükmünde Kararnamelerin Yargısal Denetimi Hakkında Genel
Açıklama 4. Anayasa’da, KHK’lerin siyasal denetimi yanında yargısal
denetimi de öngörülmüştür. KHK’ler, işlevsel yönden yasama işlemi niteliğinde
olduklarından bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve yetkisi de
Anayasa Mahkemesine verilmiştir. Yargısal denetimde KHK’nin, öncelikle yetki
kanununa sonra da Anayasa’ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir. Her
ne kadar, Anayasa’nın 148. maddesinde KHK’lerin yetki kanunlarına uygunluğunun
denetlemesinden değil, yalnızca Anayasa’ya şekil ve esas bakımlarından
uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de Anayasa’ya uygunluk
denetiminin içine öncelikle KHK’nin yetki kanununa uygunluğunun denetimi girer.
Çünkü Anayasa’da, Bakanlar Kuruluna ancak yetki kanununda belirtilen sınırlar
içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Yetkinin dışına
çıkılması, KHK’yi Anayasa’ya aykırı duruma getirir. Böylece, KHK’nin yetki
kanununa aykırı olması Anayasa’ya aykırı olması ile özdeşleşir. 5. Dayanaklarını doğrudan Anayasa’dan alan olağanüstü hâl
KHK’lerinden farklı olarak, olağan dönemlerdeki KHK’lerin bir yetki kanununa
dayanması zorunludur. Bu nedenle, KHK’ler ile dayandıkları yetki kanunu
arasında çok sıkı bir bağ vardır. KHK’nin yetki kanunu ile olan bağı, KHK’yi
aynen ya da değiştirerek kabul eden kanun ile kesilir. KHK’nin Anayasa’ya uygun
bir yetki kanununa dayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki kanununa
dayanmadan çıkarılan bir KHK’nin, içeriği yönünden Anayasa’ya aykırılık
oluşturmasa bile Anayasa’ya uygunluğundan söz edilemez. 6. KHK’lerin Anayasa’ya uygunluk denetimi, kanunların
denetiminden farklıdır. Anayasa’nın 11. maddesinde, “Kanunlar Anayasaya
aykırı olamaz.” denilmektedir. Bu nedenle kanunların denetiminde,
onların yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK’ler
ise konu, amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki kanununa hem
de Anayasa’ya uygun olmak zorundadırlar. 7. Anayasa’da kimi konuların KHK’lerle düzenlenmesi
yasaklanmaktadır. Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasında, sıkıyönetim ve
olağanüstü hâller saklı kalmak üzere, Anayasa’nın ikinci kısmının birinci ve
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile
dördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin KHK ile
düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Bu itibarla Türkiye Büyük Millet Meclisi,
Bakanlar Kuruluna ancak KHK ile düzenlenmesi yasaklanmış alana girmeyen
konularda KHK çıkarma yetkisi verebilir. 8. Anayasa’nın herhangi bir maddesinde kanunla düzenleneceği
öngörülen bir konunun, Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasının açıkça
yasakladığı hükümler ile ilgili olmadıkça ya da Anayasa’nın 163. maddesinde
olduğu gibi KHK çıkarılamayacağı açıkça belirtilmedikçe KHK ile düzenlenmesi
Anayasa’ya aykırılık oluşturmaz. 2- İtiraz Konusu Kuralın Anayasa’ya Aykırılığı Sorunu 9. İtiraz konusu kuralın birinci fıkrasında, markanın, tescil
tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir neden olmaksızın kullanılmaması
veya markanın kullanımına beş yıllık bir süre için kesintisiz ara verilmesi
hâlinde markanın iptal edileceği belirtilmekte, ikinci fıkrasında ise tescilli
markanın ayırt edici karakterini değiştirmeden markanın farklı unsurlarla kullanılması,
markanın yalnız ihracat amacıyla mal ya da ambalajlarında kullanılması,
markanın, marka sahibinin izni ile kullanılması ve markayı taşıyan malın
ithalatı durumlarının, markayı kullanma olarak kabul edileceği öngörülmektedir. 10. İtiraz konusu kural, 8.6.1995 tarihli ve 4113 sayılı Patent,
Faydalı Model, Marka, Coğrafi İşaretler, Endüstriyel Tasarımlar, Yaş Sebze ve
Meyve Ticareti, Toptancı Halleri, Ticaret ve Sanayi Odaları, Ticaret Odaları,
Sanayi Odaları, Deniz Ticaret Odaları, Ticaret Borsaları ve Türkiye Odalar ve
Borsalar Birliği, Türkiye Turistik Otelciler ve Turizm İşletmecileri Birliğinin
Kuruluşu, Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri ile Gıda Konularının
Düzenlenmesine ve Türk Ticaret Kanunu ile Türk Ticaret Kanununun Mer’iyet ve Tatbik
Şekli Hakkında Kanun ile Sermaye Piyasası Kanunu ve Gümrük Kanununun Bazı
Hükümlerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yetki Kanunu’nun verdiği yetkiye
istinaden ve bu kapsamda çıkarılan KHK’lerdendir. 11. Anayasa’nın 35. maddesinin birinci fıkrasında herkesin,
mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğu, ikinci fıkrasında bu hakların, ancak
kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği, üçüncü fıkrasında ise mülkiyet
hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağı kurala
bağlanmıştır. 12. Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasında ise “...sıkıyönetim
ve olağanüstü hâller saklı kalmak üzere, Anayasa’nın ikinci kısmının birinci ve
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile
dördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevler kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemez. ” denilmektedir. Buna göre, Anayasa’nın
ikinci kısmının “ Kişinin Hakları ve Ödevleri ” başlıklı ikinci bölümünde
yer alan mülkiyet hakkının KHK ile düzenlenmesi mümkün değildir. 13. Mülkiyet hakkının konusunu, maddi ve gayrimaddi mallar
oluşturmaktadır. Taşınır ve taşınmaz mallar, maddi mallar kapsamında iken,
fikri ve sınaî mülkiyet hakları gayrimaddi mallar kapsamında
bulunmaktadır. Bir markanın sahibine sağladığı haklar ise “marka
hakkı” olarak adlandırılmakta ve marka hakkı, fikri ve sınai mülkiyet
hakları kapsamında yer almaktadır. Dolayısıyla itiraz konusu
kural, mülkiyet hakkının konusunu oluşturan marka hakkıyla ilgili
olduğundan KHK ile düzenlenemez. 14. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 91. maddesinin
birinci fıkrasına aykırıdır. İptali gerekir. 15. Kural, Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasına aykırı
görülerek iptal edildiğinden, ayrıca
Anayasa’nın 2. ve 35. maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. IV- HÜKÜM 24.6.1995 tarihli ve 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname’nin 14. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, 14.12.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ