ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2022/76 Karar Sayısı : 2022/112 Karar Tarihi : 28/9/2022 R.G. Tarih - Sayı : 4/11/2022
- 32003 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi Dördüncü İdari Dava
Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 8/2/2007
tarihli ve 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu’nun 4. maddesinin 9/5/2018
tarihli ve 7141 sayılı Kanun’un 11. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasında
yer alan “ …veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması,… ”
ibaresinin anılan fıkrada yer alan “ …personelinde;… ” ve “ …anayasal
düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar,… ” ibareleri yönünden
Anayasa’nın 13., 38., 48. ve 49. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Davacının
olağanüstü hâl tedbirleri kapsamında kapatılan bir eğitim kurumunda öğretmen
olarak çalıştığı gerekçesiyle çalışma izninin iptal edilmesi üzerine söz konusu
idari işlemin kaldırılması ve çalışma izninin verilmesi istemiyle yaptığı
başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali talebiyle açtığı davada itiraz konusu
kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 4. maddesi
şöyledir: “ Kurucu/kurucu temsilcisinin nitelikleri ve kurum
binaları MADDE 4- (Değişik birinci fıkra: 9/5/2018-7141/11 md.)
Özel öğretim kurumlarının gerçek kişi kurucularında, tüzel kişi kurucularının
yönetim organlarında, kurucu temsilcilerinde ve personelinde; 26/9/2004 tarihli
ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş
olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle
hapis cezası ya da affa uğramış olsa bile Devletin egemenlik alametlerine ve
organlarının saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar,
anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, millî savunmaya karşı
suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet,
hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye
fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan
malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı
suçlar ve 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının
Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işlenen suçlardan ceza almamış olması veya
haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması, terör örgütlerine ya
da Millî Güvenlik Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette
bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ya da
iltisakı yahut bunlarla irtibatı olmaması şartı aranır. Kurum binalarının nitelikleri, bu binalarda açılabilecek
kurumlar ile her tür tesis ve donanıma ilişkin standartlar Bakanlıkça
belirlenir. Meyhane, kahvehane, kıraathane, bar, elektronik oyun
merkezleri gibi umuma açık yerler ile açık alkollü içki satılan yerlerin, okul
binalarından kapıdan kapıya en az yüz metre uzaklıkta bulunması zorunludur.
Özel eğitime muhtaç bireylerin devam ettikleri öğretim kurumları ile okullar dışındaki
diğer özel öğretim kurumlarında bu zorunluluk aranmaz. Ancak, söz konusu özel
öğretim kurumlarıyla yukarıda belirtilen türdeki iş yerleri aynı binada
bulunamaz. Turizmin yoğun olduğu yörelerde bulunan okulların tatil
olduğu dönemlerde, yukarıda belirtilen iş yerleri ile okullar arasında yüz
metre uzaklık şartı aranmaz. Uzaklıkla ilgili esaslar İçişleri, Çevre ve Şehircilik,
Millî Eğitim, Sağlık, Kültür ve Turizm bakanlıklarının müştereken
hazırlayacakları yönetmelikle belirlenir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri
uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM,
Hicabi DURSUN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf
Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN
ve Kenan YAŞAR’ın katılımlarıyla 21/6/2021 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Burak FIRAT
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralın masumiyet karinesine aykırılık teşkil ettiği, henüz
kesinleşmiş bir mahkeme kararı olmadığı hâlde kişinin hakkında bazı suçlardan kovuşturma
bulunması nedeniyle özel eğitim kurumlarında
çalışmasının engellendiği belirtilerek
kuralın Anayasa’nın 13., 38., 48. ve 49. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. Kural, özel öğretim kurumlarının gerçek kişi kurucularında,
tüzel kişi kurucularının yönetim organlarında, kurucu temsilcilerinde ve
personelinde; devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına
karşı suçlar, devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin
işleyişine karşı suçlar, millî savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı
suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık,
sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma,
edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini
aklama, kaçakçılık suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile 11/10/2006
tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun
kapsamında işlenen suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması şartının aranacağını
öngörmekte olup “ …personelinde;… ” ve “ …anayasal düzene ve bu düzenin
işleyişine karşı suçlar,… ” ibareleri yönünden incelenmiştir. 5. Anayasa Mahkemesi, yakın tarihli bir kararında 5580 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “ …veya haklarında bu
suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması,… ” ibaresini, anılan fıkrada yer
alan “…personelinde;…” ve “ …dolandırıcılık,
sahtecilik,… ” ibareleri yönünden incelemiş ve söz konusu kuralla
çalışma hakkı ve özgürlüğüne sınırlama getirilirken hedeflenen amaca daha hafif
bir tedbirle ulaşılması mümkün olduğu hâlde daha ağır bir sınırlama aracının
tercih edilmesinin gereklilik ilkesiyle çeliştiği, bu itibarla sınırlamanın
ölçüsüz olduğu gerekçesiyle kuralı, Anayasa’nın 13., 48. ve 49. maddelerine
aykırı bularak iptal etmiştir (AYM, E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022). 6. Belirtilen kararda ilk olarak anılan kural uyarınca özel eğitim personeli olarak
çalışacak kişilerde, haklarında dolandırıcılık ve sahtecilik suçlarından dolayı
kovuşturma bulunmaması şartının arandığı, buna göre söz konusu şartı taşımayan
kişilerin özel eğitim kurumu personeli olarak çalışabilmesinin mümkün olmadığı
gözetildiğinde kuralla Anayasa’nın 48. ve 49. maddelerinde düzenlenen çalışma hakkı ve özgürlüğüne yönelik bir
sınırlama getirildiği tespiti yapılmıştır. Bu tespitin ardından, temel hak ve özgürlüklere sınırlama getiren söz konusu
kural, Anayasa’nın 13. maddesi gereğince sınırlamanın kanunla yapılması,
Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması şartlarını
taşıyıp taşımadığı hususları yönünden değerlendirilmiştir. 7. Bu kapsamda söz konusu k uralın yer aldığı fıkrada kovuşturma
bulunmaması şartı kapsamında hangi suçların özel eğitim kurumu personeli olarak
çalışmaya engel oluşturduğu nun açıkça belirtil diği, bu suçların 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk
Ceza Kanunu’nda düzenlendiği ve kuralda yer alan “ …kovuşturma… ”
ibaresinin 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 2.
maddesinde tanımlandığı gözetildiğinde kuralın belirli, ulaşılabilir ve
öngörülebilir nitelikte olduğu ve bu yönüyle kanunilik şartını taşıdığı belirtilmiştir (AYM, E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022, §§ 12, 16) . 8. Anayasa'nın 5. maddesine göre kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamanın devletin temel amaç ve görevlerinden
olduğu, doğrudan devlet ya da diğer kamu tüzel kişileri tarafından ya da
bunların denetim ve gözetimleri altında sunulan kamu hizmetlerinin doğru ve
güvenilir bir şekilde yürütülmesini temin etmek suretiyle kamu düzeninin
gerçekleştirilmesinin kişilerin ve toplumun refah, huzur ve güvenliğini
sağlamaya hizmet edeceğinin açık olduğu vurgulanan kararda, 5580 sayılı
Kanun’un 6., 9. ve 11. maddeleri gözönünde bulundurulduğunda özel öğretim
kurumlarında görev alacak personel hakkında dolandırıcılık
ve sahtecilik suçlarından kovuşturma bulunmaması şartını öngören kuralın
kamu düzeninin sağlanması biçimindeki meşru amaca yönelik olduğu ifade
edilmiştir (AYM, E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022, § 18) . 9. Ölçülülük incelemesinde ise kuralla ulaşılmak istenen
amaca, özel öğretim kurumlarına personel alımı yönünden ilgili makamlara takdir
yetkisi tanımak ya da kovuşturma sonuna kadar bekleme yetkisi vermek;
hâlihazırda görev yapan personel yönünden ise kovuşturma durumunun iş
sözleşmelerinin askıda kalması hâllerinden biri olarak kabulü gibi daha hafif
tedbirlerle ulaşılmasının mümkün olduğu, nitekim buna benzer tedbirlerin
çeşitli meslek grupları bakımından mevzuatta düzenlendiği belirtilerek sınırlamanın gerekli, dolayısıyla ölçülü olduğunun
söylenemeyeceği ifade edilmiştir (AYM, E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022,
§ 22) . 10. Eldeki itiraz başvurusunda Anayasa’ya aykırılığı
ileri sürülen kural bakımından yapılacak anayasallık denetiminin konusunu da
benzer şekilde, özel eğitim personeli olarak çalışacak kişilerde, haklarında anayasal
düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması
şartının aranması hususu oluşturmaktadır. 11. Bu kapsamda itiraz konusu kural açısından da Anayasa
Mahkemesinin yukarıda anılan 26/1/2022
tarihli ve E.2021/117 ve K.2022/10 sayılı kararından
ayrılmayı gerektirecek bir durum bulunmadığından kural, Anayasa’nın 13., 48. ve
49. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa’nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırı
görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 38. maddesi yönünden incelenmemiştir. IV. HÜKÜM 8/2/2007 tarihli ve 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları
Kanunu’nun 4. maddesinin 9/5/2018 tarihli ve 7141 sayılı Kanun’un 11.
maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasında yer alan “…veya haklarında bu
suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması,…” ibaresinin, anılan fıkrada yer
alan “…personelinde;…” ve “…anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine
karşı suçlar,…” ibareleri yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 28/9/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR