ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/108 Karar Sayısı : 2014/15 Karar Günü : 29.1.2014 R.G. Tarih-Sayı :
09.05.2014-28995 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Yozgat İdare
Mahkemesi İTİRAZIN
KONUSU : 12.3.1982 günlü,
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'nun 8. maddesinin (A) fıkrasının (3) numaralı
bendinin ikinci cümlesinin Anayasa'nın 2., 36. ve 125. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Gelişme alanı termal turizm merkezi sınırları içerisinde kalan
davacıya ait taşınmazın kamulaştırılması amacıyla alınan kamu yararı kararı ile
kamulaştırılmasına ilişkin kararın iptali istemiyle açılan davada, itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 8. maddesinin (A)
fıkrasının (3) numaralı bendi şöyledir: “ Taşınmaz malların turizm amaçlı kullanımı: Madde 8- A. Kültür ve turizm
koruma ve gelişim bölgelerinde  ve turizm merkezlerinde Bakanlığın talebi
üzerine, imar planları yapılmış ve turizme ayrılmış yerlerdeki taşınmaz
mallardan; … (3) Diğer gerçek ve tüzelkişiler ile vakıflara ait olup turizm işletmesi
belgesine sahip olmayanlar, Bakanlıkça kamulaştırılarak, Hazine adına tapuya
tescil ve tescil tarihinden başlayarak en geç 1 ay içinde Bakanlığa tahsis
edilir. Uyuşmazlıklarda dava ve takipler kamulaştırma kararına değil,
bedeline ilişkin olarak yürütülür ve sonuçlandırılır. Uyuşmazlıkların
çözümlenmemiş olması, arazinin turizm amaçlı kullanıma tahsisine engel
sayılmaz. … ” B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 36. ve 125. maddelerine
dayanılmış, Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep
KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un
katılımlarıyla 3.10.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kuralla, Kanun gereğince
yapılacak kamulaştırmalarda kamulaştırma kararına karşı dava açma hakkının
ortadan kaldırıldığı belirtilerek bu durumun, Anayasa'nın 2., 36. ve 125.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural,
Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri yönünden de incelenmiştir. İtiraz konusu kuralda, kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgelerinde
ve turizm merkezlerinde, imar planları yapılarak turizme ayrılan yerlerdeki
gerçek ve tüzelkişiler ile vakıflara ait olup turizm işletmesi belgesi
bulunmayan taşınmazların kamulaştırılmasından kaynaklanan uyuşmazlıkların
kamulaştırma kararına değil, kamulaştırma bedeline ilişkin yürütülüp
sonuçlandırılacağı düzenlenmektedir. Buna göre, Kanun gereğince yapılacak
kamulaştırmalarda, taşınmaz malikleri kamulaştırma kararının hukuka aykırı
olduğunu ileri sürerek iptali istemiyle dava açamayacaktır. Mülkiyet hakkı, kişiye başkasının hakkına zarar vermemek ve
kanunların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi olduğu şeyi dilediği
gibi kullanma, ürünlerinden yararlanma ve tasarruf olanağı veren temel bir
haktır. Anayasa'nın 35. maddesinde, herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu
belirtildikten sonra, bu hakkın sadece kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlanabileceği, mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı
olamayacağı hükme bağlanmıştır. Ancak, mülkiyet hakkının sınırlandırılabilmesi
için belirtilen nedenlerden birinin varlığı yeterli olmayıp temel hak ve
hürriyetlerin sınırlandırılması rejimini belirleyen Anayasa'nın 13. maddesine
de uyulması gerekmektedir. Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca mülkiyet hakkı,
Anayasa'nın 35. maddesinde belirtilen nedenlere bağlı olarak, kanunla ve
demokratik bir toplumda gerekli olduğu ölçüde sınırlanabilir. Ayrıca, mülkiyet
hakkına getirilen sınırlamalar hakkın özüne dokunamayacağı gibi Anayasa'nın
sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine
de aykırı olamaz. Çağdaş demokrasiler, temel hak ve özgürlüklerin en geniş ölçüde
sağlanıp güvence altına alındığı rejimlerdir. Temel hak ve özgürlükleri büyük
ölçüde kısıtlayan ve kullanılamaz hâle getiren sınırlamalar hakkın özüne dokunur.
Temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamaların yalnız ölçüsü değil,
koşulları, nedeni, yöntemi, kısıtlamaya karşı öngörülen kanun yolları gibi
güvenceler demokratik toplum düzeni kavramı içinde değerlendirilmelidir. Bu
nedenle, temel hak ve özgürlükler, istisnai olarak ve ancak özüne dokunmamak
koşuluyla demokratik toplum düzeninin gerekleri için zorunlu olduğu ölçüde ve
ancak kanunla sınırlandırılabilir. Demokratik bir toplumda temel hak ve
özgürlüklere getirilen sınırlamanın, bu sınırlamayla güdülen amacın
gerektirdiğinden fazla olması düşünülemez. Demokratik hukuk devletinde güdülen
amaç ne olursa olsun, kısıtlamaların, bu rejimlere özgü olmayan yöntemlerle
yapılmaması ve belli bir özgürlüğün kullanılmasını önemli ölçüde zorlaştıracak
ya da ortadan kaldıracak düzeye vardırılmaması gerekir. Anayasa'nın hak arama özgürlüğüne ilişkin 36. maddesiyle güvence
altına alınan dava yoluyla hak arama özgürlüğü ise bir temel hak niteliği
taşımasının ötesinde, diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde
yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden
birini oluşturmaktadır. Kişinin uğradığı bir haksızlığa veya zarara karşı
kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı haksız bir uygulama veya işleme
karşı haklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin, zararını giderebilmesinin en
etkili ve güvenceli yolu, yargı mercileri önünde dava hakkını
kullanabilmesidir. Kişilere yargı mercileri önünde dava hakkı tanınması adil
yargılamanın ön koşulunu oluşturur. Kanunla, kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgelerinde ve turizm
merkezlerinde, imar planları yapılarak turizme ayrılan yerlerdeki gerçek ve
tüzelkişiler ile vakıflara ait olup turizm işletmesi belgesi bulunmayan
taşınmazların, turizmden beklenen ekonomik, sosyal ve kültürel faydanın elde
edilmesi amacıyla turizm sektöründe faaliyet gösteren yatırımcılara tahsisi
için Kültür ve Turizm Bakanlığına kamulaştırma yapma yetkisi verildiği
anlaşılmaktadır. Bu açıdan bakıldığında, turizme ayrılan yerlerdeki turizm
işletmesi belgesi bulunmayan özel mülkiyete konu taşınmazlar bakımından
mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın kamu yararına dönük olduğu ve meşru bir
amaca dayandığı anlaşılmaktadır. Ancak, Kanun gereğince yapılacak kamulaştırmalarda kamulaştırma
kararına karşı yargı yolunu kapatan itiraz konusu kural, mülkiyet hakkının
korunmasına yönelik iptal davası açma imkânını ortadan kaldırarak bu hakkı
güvencesiz hâle getirmektedir. Bu niteliği ile itiraz konusu kural, kişisel
yarar ile kamu yararı arasındaki dengeyi bozmak suretiyle, hak arama
özgürlüğünün ve mülkiyet hakkının ölçüsüz biçimde sınırlandırılmasına neden
olmakta ve hakkın özünü zedelemektedir. Diğer taraftan, Anayasa'nın 125. maddesinde belirtilen
idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık olması ilkesine
göre, idari işlemlere karşı yargı yolu, Anayasa'da belirtilen kimi ayrık
durumlar dışında kanunlarla sınırlandırılamaz. Anayasa'da kamulaştırma kararına karşı yargı yolunun kapalı
olduğuna yönelik bir hüküm bulunmamasına karşın itiraz konusu kuralla, Kanun
gereğince yapılacak kamulaştırmalarda, kamulaştırma kararının yargı denetimi
dışında bırakılması, Anayasa'nın 125. maddesine de aykırılık
oluşturmaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 13., 35.,
36. ve 125. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa'nın 13., 35., 36. ve 125. maddelerine aykırı
bulunarak iptal edildiğinden Anayasa'nın 2. maddesi yönünden ayrıca inceleme
yapılmasına gerek görülmemiştir. VI- SONUÇ 12.3.1982 günlü, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'nun 8.
maddesinin (A) fıkrasının (3) numaralı bendinin ikinci cümlesinin Anayasa'ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 29.1.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ