ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/127 Karar Sayısı : 2001/47 Karar Günü : 15.3.2001 R.G. Tarih-Sayı :07.06.2001-24425 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 2. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 14.7.1965 günlü, 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu'nun 43. maddesinin (B) fıkrasına, 18.5.1994 günlü, 527
sayılı KHK'nin 3. maddesiyle eklenen I SAYILI CETVEL'in "II- TEKNİK
HİZMETLER SINIFI " başlıklı bölümünün (b) bendinde yer alan
"matematikçi" sözcüğünün Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6. ve 91.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Matematikçi olarak görev yapan davacının, bitirdiği öğrenim
kurumunun niteliğine göre 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle 657 sayılı Yasa'nın
43. maddesinin (B) fıkrasına eklenen I SAYILI CETVEL'in, II- TEKNİK HİZMETLER
SINIFI başlıklı bölümün (a) bendinde yer alan ek göstergeler esas alınarak
emekli ikramiyesi ve emekli maaşının ödenmesi için yaptığı başvurunun reddine
ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı davada ileri sürdüğü Anayasa'ya
aykırılık savını ciddî bulan Mahkeme, aynı bölümün (b)bendindeki
"matematikçi" sözcüğünün iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Kural 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 43. maddesinin (B)
fıkrasına 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle eklenen I-SAYILI CETVEL'in
"II-TEKNİK HİZMETLER SINIFI" başlıklı bölümünün (b) bendi şöyledir: "b) Kadroları bu sınıfa dahil olup, en az 4 yıl süreli
yükseköğretim veren fakülte ve yüksekokullardan mezun olarak yürürlükteki
hükümlere göre, Şehir Plancısı, Bölge Plancısı, Jeolog, Hidrojeolog, Hidrolog,
Jeomorfolog, Jeofizikçi, Fizikçi, Matematikçi, İstatistikçi, Yöneylemci
(hareket araştırmacısı), Matematiksel İktisatçı, Ekonomici ve Kimyager unvanını
almış olanlarla Teknik Yüksek Öğretmen Okulu mezunları". B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1 - Başlangıç Anayasa'nın Başlangıç'ının ilgili bölümü şöyledir: "Millet iradesinin mutlak üstünlüğü, egemenliğin kayıtsız
şartsız Türk Milletine ait olduğu ve bunu millet adına kullanmaya yetkili
kılınan hiçbir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi
demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına
çıkamayacağı;" 2- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 3- "MADDE 6.- Egemenlik, kayıtsız
şartsız Milletindir. Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre,
yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye
veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan
bir Devlet yetkisi kullanamaz. " 4- "MADDE 91 .- Türkiye Büyük Millet Meclisi,
Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak
sıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının
birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri
ile dördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemez. Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin, amacını,
kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazla
kararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir. Bakanlar Kurulunun istifası, düşürülmesi veya yasama döneminin
bitmesi, belli süre için verilmiş olan yetkinin sona ermesine sebep olmaz. Kanun hükmünde kararnamenin, Türkiye Büyük Millet Meclisi
tarafından süre bitiminden önce onaylanması sırasında, yetkinin son bulduğu
veya süre bitimine kadar devam ettiği de belirtilir. Sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde, Cumhurbaşkanının Başkanlığında
toplanan Bakanlar Kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarmasına ilişkin
hükümler saklıdır. Kanun hükmünde kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün
yürürlüğe girerler. Ancak, kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki bir
tarih de gösterilebilir. Kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye Büyük
Millet Meclisine sunulur. Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,
Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle ve
ivedilikle görüşülür. Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayan
kararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilen
kararnameler bu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlükten
kalkar. Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, bu
değişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya
KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet
AKYALÇIN'ın katılmalarıyla 15.3.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu sözcüğü de içeren Kanun Hükmünde Kararname kuralı, dayanılan Anayasa
kuralları ile bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 1- KHK'nin Yargısal Denetimi Hakkında Genel Açıklama Anayasa'da KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimi de
öngörülmüştür. KHK'lerin, işlevsel yönden yasama işlemi niteliğinde olmaları
nedeniyle bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve yetkisi de
Anayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Yargısal denetimde KHK'nin, öncelikle yetki
yasasına sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir. Her
ne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetki yasalarına uygunluğunun
denetlemesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim ve esas bakımlarından
uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de, Anayasa'ya uygunluk
denetimi öncelikle KHK'nin yetki yasasına uygunluğunun denetimini gerektirir.
Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kurulu'na ancak yetki yasasında belirtilen sınırlar
içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Yetkinin dışına
çıkılması, KHK'yi Anayasa'ya aykırı duruma getirir. Bu durumda, KHK'nin yetki
yasasına aykırı olması Anayasa'ya aykırı olması ile özdeşleşir. Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan Anayasa'nın 121.
maddesinden aldıklarından, bir yetki yasasına dayanmaları gerekli değildir.
Olağan dönemlerdeki KHK'lerin ise bir yetki yasasına dayanması zorunludur. Bu
nedenle, KHK'ler ile dayandıkları yetki yasası arasında çok sıkı bir bağ
vardır. KHK'nin yetki yasası ile olan bağı, KHK'yi aynı ya da değiştirerek
kabul eden yasa ile kesilir. KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasına
dayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadan
çıkartılan veya yetki yasasının kapsamı dışında kalan ya da dayandığı yetki
yasası iptal edilen KHK'lerin anayasal konumları birbirlerinden farksızdır.
Böyle durumlarda, KHK'ler anayasal dayanaktan yoksun bulunduklarından içerikleri
Anayasa'ya aykırı bulunmasa bile dava açıldığında iptalleri gerekir. KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri, yasaların
denetimlerinden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, "kanunlar Anayasaya
aykırı olamaz" denilmektedir. Bu nedenle, yasaların denetiminde, onların
yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu,
amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem de
Anayasa'ya uygun olmak zorundadırlar. 2- İtiraz Konusu Yapılan Sözcüğün Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu Başvuru kararında itiraz konusu "matematikçi" sözcüğünün
Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6. ve 91. maddelerine aykırılığı savıyla
iptaline karar verilmesi istenilmiştir. İtiraz konusu sözcüğü içeren 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararname,
18.5.1994 günlü, 3990 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır.
KHK'nin dayandığı 3990 sayılı Yetki Yasası Anayasa Mahkemesi'nin 5.7.1994
günlü, Esas 1994/50, Karar 1994/44-2 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.
Böylece, 527 sayılı KHK anayasal dayanaktan yoksun kalmıştır. Bu nedenle, Anayasa'ya aykırı görülerek iptal edilen 3990 sayılı
Yetki Yasası'na dayanılarak çıkarılmış bulunan, 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu'nun 43. maddesinin (B) fıkrasına, 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle
eklenen I SAYILI CETVEL'in II- TEKNİK HİZMETLER SINIFI başlıklı bölümünün (b)
bendinde yer alan "matematikçi" sözcüğü, Anayasa'nın "hiç bir
kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun
icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı,"nı öngören
Başlangıç'ına "Hukuk devleti" ilkesinin yer aldığı 2. maddesine,
"Hiç kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir devlet yetkisi
kullanamaz." denilen 6. maddesine ve KHK çıkarma yetkisi verilmesine ilişkin
91. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. B- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü fıkrasında da
bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise, Anayasa
Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini
tehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görmesi halinde yukarıdaki
fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 43. maddesinin (B)
fıkrasına, 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle eklenen I SAYILI CETVEL'in II-
TEKNİK HİZMETLER sınıfı başlıklı bölümünün (b) bendinde yer alan itiraz konusu
"matematikçi" sözcüğünün iptaline karar verilmesinin doğuracağı
hukuksal boşluk kamu düzeni ve kamu yararını bozucu nitelikte olduğundan
gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararının Resmî Gazete'de
yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VI- SONUÇ A- 18.5.1994 günlü, 527 sayılı "Memurlar ve Diğer Kamu
Görevlileri ile İlgili Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname"nin, 3. maddesiyle 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in "II-TEKNİK HİZMETLER
SINIFI" başlıklı bölümünün (b) bendinde yer alan
"...matematikçi..." sözcüğünün Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, B- İptal edilen sözcüğün doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararını
ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları
gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK
BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 15.3.2001 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN