ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     :  2017/155 Karar Sayısı  :  2017/135 Karar Tarihi :  7.9.2017 R.G. Tarih-Sayısı   : 
Tebliğ edildi İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 18. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4.12.2003 tarihli ve
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun, 28.3.2013 tarihli ve 6455 sayılı
Kanun’un 44. maddesiyle değiştirilen 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c)
bendinin (2) numaralı alt bendinin, 5015 sayılı Kanun’un 8. maddesinin birinci
fıkrası yönünden, Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Davacı tarafından idarî para cezasının
iptali için açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ KANUN HÜKÜMLERİ A. İptali İstenen Kanun
Hükmü Kanun’un itiraz konusu kuralı da içeren 6455 sayılı Kanun’un 44.
maddesiyle değiştirilen 19. maddesi şöyledir: “İdari para cezaları Madde 19- (Değişik: 28/3/2013-6455/44 md.) Bu Kanuna göre idari para cezalarının veya idari yaptırımların
uygulanması, bu Kanunun diğer hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz. Bu
Kanuna göre verilen ceza ve tedbirler diğer kanunlar gereği yapılacak işlemleri
engellemez. Bu Kanuna göre; a) Aşağıdaki hallerde,
sorumlulara bir milyon Türk Lirası idari para cezası verilir: 1) Lisans almaksızın lisansa
tabi faaliyetlerin yapılması. 2) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin ihlali. 3) 18 inci maddenin ihlali. b) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin bayilik
lisansı sahipleri tarafından ihlali halinde bayinin sözleşme yaptığı dağıtıcı
lisansı sahipleri hakkında (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte biri
uygulanır. c) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara sekiz yüz elli bin Türk Lirası
idari para cezası verilir: 1) Kurumca, 10 uncu madde gereği yapılan uygulamaların dolaylı
veya dolaysız olarak engellenmesi veya engellenmeye teşebbüs edilmesi. 2) 9 uncu maddede yer alan kısıtlamalara uyulmaması. 3) 5 inci, 6 ncı, 7 nci, 8 inci ve 17 nci maddelerin ihlali. d) 8 inci maddenin ihlali halinde bayiler için (c) bendinde yer
alan cezanın beşte biri uygulanır. e) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara üç yüz elli bin Türk Lirası
idari para cezası verilir: 1) Lisans almaksızın hak konusu yapılan tesislerin yapımına veya
işletimine başlanması ile bunlar üzerinde tasarruf hakkı doğuracak işlemlerin
yapılması. 2) Sahip olunan lisansın verdiği haklar dışında faaliyet
gösterilmesi. 3) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (f) bendinin bir takvim
yılı içinde Kurumca yapılan uyarıya rağmen ihlali, aynı fıkranın (l) bendi
haricindeki bentlerin ihlali. 4) 12 nci maddede yer alan hükümler dahilinde iletim ve depolama
tesislerine erişimin dolaylı veya dolaysız olarak engellenmesi. f) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendi kapsamındaki
ihlaller hariç olmak üzere bayiler için (e) bendinde yer alan cezanın beşte
biri uygulanır. g) Ulusal marker ekleme işlemlerine nezaret etmek üzere yetki
verilen bağımsız gözetim firmalarının yükümlülüklerini yerine getirmemeleri
halinde (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte biri uygulanır. h) 16 ncı madde uyarınca ulusal petrol stoğu tutma yükümlülüğü
bulunan lisans sahiplerine, eksik tuttukları her bir ton ürün için iki yüz Türk
Lirası idari para cezası verilir. Eksik tutulan stok miktarının hesabında ton
küsuratı dikkate alınmaz. Ceza uygulanan bir fiilin iki takvim yılı geçmeden aynı kişi
tarafından tekrarı halinde, cezalar iki kat olarak uygulanır. İdari para cezaları, ön araştırma veya soruşturma aşamasının
tamamlanmasından sonra Kurul tarafından en geç üç ay içinde karara bağlanır. Bu Kanunun kaçakçılık kapsamında verilen idari para cezalarına
karşı yargı yoluna başvurulması tahsil işlemlerini durdurmaz. İdari para cezalarının tebliğ tarihini izleyen otuz gün içinde
ödenmemesi halinde, cezanın ilgili vergi dairesi aracılığı ile tahsili
sağlanır. Tahsilatta 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanunun getirdiği
yükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin Türk
Lirasına kadar idari para cezası verilir. Tesisler, lisans alınıncaya veya bu Kanuna göre lisans gerektirmeyen
faaliyet gösterecek hale getirilinceye kadar mühürlenir.” B. İlgili Kanun Hükümleri Kanun’un ilgili görülen 8. ve 9. maddeleri şöyledir: “Bayiler Madde 8 - Bayi lisanslarına ilişkin
düzenlemeler (teknik, güvenlik, kapasite, çevre vb.) Kurum tarafından yapılır.
Bayiler, dağıtıcıları ile yapacakları tek elden satış sözleşmesine göre bayilik
faaliyetlerini yürütürler. Bayiler lisanslarının devamı süresince; a) Bayisi olduğu dağıtıcı haricinde diğer dağıtıcı ve onların
bayilerinden akaryakıt ikmali yapılmaması, b) Tağşiş ve/veya hile amacıyla akaryakıta katılabilecek ürünlerin
akaryakıta katılmaması ve istasyonunda bulundurmaması, İle yükümlüdür. Bayiler ve dağıtıcılar, lisanslarına göre kurdukları akaryakıt
istasyonlarını Kuruma bildirerek işletmeye başlar. Akaryakıt istasyonları,
gerekli tedbirleri alarak tarım sektörünün ihtiyaçları için tanker ve köy
pompası vasıtasıyla LPG hariç akaryakıt satışı yapabilir. Kurul, teknik ve ekonomik kriterlere göre bayilik kategorileri
oluşturabilir. Bu durumda bayilik lisansları kategorilerine göre düzenlenir.
Akaryakıt ve LPG istasyonları arasındaki mesafeler, aynı yönde olmak üzere,
şehirler arası yollarda on kilometreden, şehir içi yollarda bir kilometreden az
olmamak üzere Kurul tarafından çıkarılacak ve 1.1.2005 tarihinde yürürlüğe
girecek yönetmelikle düzenlenir.” “Faaliyetlerin kısıtlanması Madde 9- Yurt dışından ham petrol ve akaryakıt temin edeceklerin
rafinerici veya dağıtıcı veya ihrakiye teslim şirketi lisansına sahip olması
gereklidir. Türkiye'de ham petrol üretimi yapan üreticiler, düşük gravite yerli
üretim ham petrol ile karıştırılacak miktarda ham petrol ithalatı yapabilirler.
Ham petrol ve akaryakıt ithalatı miktar ve belirli teknik ölçümleri yapabilecek
donanıma sahip yetkili gümrük idarelerinden yapılır. Dağıtıcılarca yapılacak
akaryakıt ithalatı, ilgilinin lisansında yer alan alt başlık kapsamındaki
akaryakıtlarla sınırlıdır ve Kuruma bayi bilgileriyle birlikte verilen
pazarlama projeksiyonu ile uyumlu olduğu bildirildikten sonra yapılabilir.
Dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti Kurulun iznine bağlıdır. Ham petrolün yurt
içinde ticareti; sadece rafinerici ve üreticilerce ve birbirleri arasında
yapılabilir. Dağıtıcılar, lisans başvurularında asgarî yıllık 60.000 ton beyaz
ürün (benzin, motorin) dağıtım projeksiyonu ile bayi bilgilerini Kuruma vermek
zorundadır ve kendi dağıtım ağına bağlı bayilerin işlettikleri akaryakıt
istasyonlarında farklı lisans alt başlığına sahip dağıtıcıların bayisi sıfatı
ile yapacakları faaliyetler hariç olmak üzere, kullanıcılara lisans alt
başlığında yer almayan akaryakıtları teslim edemez. İhrakiye teslimleri; rafinerici,  dağıtıcı ve ihrakiye teslim
şirketlerince yapılır. İhrakiye teslimi yapanlar, gümrük antrepolarına
getirdikleri ve deniz/hava taşıtlarına verilmek üzere çıkardıkları akaryakıt
cins ve miktarlarını üç ayda bir Kuruma bildirirler. Akaryakıt haricinde kalan petrol ürünleri (solvent, madeni ve baz
yağ, asfalt, solvent nafta vb.) ile ilgili ithalat ve ihracat dahil,
faaliyetler Kurumun hazırlayacağı düzenlemelere göre yapılır. Sanayi tesislerinde yan ürün olarak elde edilen ürünün yurt içinde
akaryakıt olarak faaliyete konu edilmesi halinde, Kuruma bilgi verilmek
şartıyla teknik düzenlemelere uygun olanları dağıtıcılara, uygun olmayanlar
rafinerilerin olumlu görüş vermesi ve anlaşma sağlanması halinde rafinerilere
teslim edilir. Rafinerilere verilmeyen ürünlerin ihraç edilmesi halinde fiili
üretim ve ihracata ait aylık bilgiler Kuruma bildirilir. Akaryakıtların, 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (ı) bendinde
belirlenen teknik düzenlemelere uygun olmayanları faaliyete konu edilemez. Fabrika, şantiye, nakliye filosu işletmeleri ve benzeri kendi
ihtiyaçları için depolama imkânı ve kendi araçlarına akaryakıt ikmal kapasitesi
olan yerler hariç, araçlara yapılacak akaryakıt ikmali bayilik lisansı ve
yeterli donanımı olan akaryakıt istasyonları dışında yapılamaz. (Mülga sekizinci fıkra: 9/7/2008-5784/27 md.) İcrası için tesis gerektiren faaliyet türlerinde, bu maddede konu
edilen hakların kullanılabilmesi için, ilgili tesisin fiilen faaliyette
bulunması zorunludur. Rafinericiler evsafına uygun ürün teslim etmek, dağıtıcılar ile
bayiler ise akaryakıtların kullanım amacını, niteliğini, niceliğini
değiştirmemek ile yükümlüdür. Kurulca belirlenecek usul ve esaslara göre akaryakıtla harmanlanan
ürünler bu durumda akaryakıt ile eşdeğer vergiye tâbi olurlar. Ancak, yerli
tarım ürünlerinden elde edilen ve akaryakıtla harmanlanan ürünler bunun
dışındadır. Dağıtıcılar, bayilerin katılımıyla gerçekleştirdikleri promosyon
kampanyası hakkında bayilerini, promosyon kampanyasının maliyetine ilişkin
belgelerle birlikte şeffaf, açık bir şekilde bilgilendireceklerdir. Ancak
bayilerin kampanyaya katılımı ihtiyarîdir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk
inceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Aydın AYGÜN
tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu ve ilgili kanun
hükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, mahkemeler, bakmakta oldukları
davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname kurallarını
Anayasa’ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık
iddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve
mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların da
o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın
değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan
kurallardır. 3. Başvuran Mahkeme, 5015 sayılı Kanun’unun, 6455 sayılı Kanun’un
44. maddesiyle değiştirilen 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinin (2)
numaralı alt bendinin, 5015 sayılı Kanun’un 8. maddesinin birinci fıkrası
yönünden iptaline karar verilmesini talep etmiştir. Buna göre iptal talebi
Kanun’un 8. maddesinin birinci fıkrası yönünden sınırlandırılmıştır. 4. Somut olayda bayilik lisansına sahip davacıya istasyon dışında
araçlara akaryakıt ikmali yapması nedeniyle idari para cezası verilmiştir.
Bakılmakta olan davanın uyuşmazlık konusunu, Kanun’un 9. maddesinin yedinci
fıkrasında düzenlenen “ Fabrika, şantiye, nakliye filosu işletmeleri ve benzeri
kendi ihtiyaçları için depolama imkânı ve kendi araçlarına akaryakıt ikmal
kapasitesi olan yerler hariç, araçlara yapılacak akaryakıt ikmali bayilik
lisansı ve yeterli donanımı olan akaryakıt istasyonları dışında yapılamaz. ” kuralının
ihlali nedeniyle verilen idari para cezası oluşturmaktadır. Kanun’un 8.
maddesinin birinci fıkrası ise bayi lisanslarına ilişkin düzenlemelerin kim
tarafından yapılacağı ve bayilerin dağıtıcıları ile yapacağı tek elden satış
sözleşmesi yükümlülüğünü düzenlemektedir. Söz konusu davada ise Kanun’un 8.
maddesinin birinci fıkrasında belirtilen yükümlülüklerin ihlalinden kaynaklanan
bir idari para cezası bulunmamaktadır. Dolayısıyla itiraz konusu kural
bakılmakta olan davada uygulanacak kural niteliği taşımamaktadır. 5. Açıklanan nedenlerle, başvurunun Mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle reddi gerekir. III. HÜKÜM 4.12.2003 tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun,
28.3.2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun’un 44. maddesiyle değiştirilen 19.
maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinin (2) numaralı alt bendinin, 5015
sayılı Kanun’un 8. maddesinin birinci fıkrası yönünden itiraz başvurusunda
bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından,
başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE 7.9.2017
tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ