ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No:1973/39 Karar No:1975/24 Karar günü:11, 12, 13, 14 ve 25 Şubat 1975 Resmi Gazete tarih/sayı:3.12.1975/15431 İptal
davasını açan: İstanbul Teknik Üniversitesi. İptal
davasının konusu: 7/7/1973 günlü 14587 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 1750
sayılı Üniversiteler Kanununun 8. maddesinin son fıkrasını, 10. maddesinin
birinci fıkrasını, 22. maddesinin birinci fıkrası ile son fıkrasındaki
"müstafi sayma" hükmünü, 29. maddesinin (ç) bendinin ikinci
tümcesini, 38. maddesinin birinci fıkrasında yeralan "esasları yüksek
öğretim kurulunca tesbit edilecek" deyimini, 70. maddesinin (a) bendinde
yeralan "yönetim görevlerine son verilenlerin yerlerine yenilerini
seçmek" deyimini, 74. maddesindeki döner sermaye işletmelerinin yüksek
öğretim kurulunun onayı ile kurulması hakkındaki hükmünü, geçici 1. maddesinin
üçüncü fıkrasında yer alan "Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce, 7307
sayılı Kanun uyarınca Orta Doğu Teknik Üniversitesinde kazanılmış asosye
profesörlük (doçentlik) ve profesörlük unvanları, bu kanuna göre verilecek
üniversite doçentliği ve Üniversite profesörlüğü unvanları, ile
eşdeğerlidir" tümcesini Anayasanın çeşitli hükümlerine aykırı bulan
İstanbul Teknik Üniversitesi, Anayasa'nın 149. maddesi uyarınca iptal davası
açmış ve yukarıda sözü edilen Kanun hükümlerinin iptalini istemiştir. II -
YASA METİNLERİ: l -
20/6/1973 günlü 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun iptali istenen kimi
hükümlerine ilişkin maddeleri şunlardır: Görev
ve yetkileri Madde
8. - Üniversite Denetleme Kurulu, Devletin gözetimi ve denetimi görevini yerine
getirmek üzere: a)
Üniversitelerin veya bir üniversiteye bağlı olmayan fakültelerin organlarından
veya bu kurumlarda görevli kişilerden, gerekli gördüğü hallerde, yazılı veya
sözlü bilgi istemek; b)
Üniversite veya bir üniversiteye bağlı olmayan fakültelerde görevli kişilerin
disiplin veya ceza kovuşturması açılmasını gerektiren fiilleri için kovuşturma
açılmasını yetkili makamlardan istemek; bu konuda yetkili organlarca alınan
disiplin kararlarına karşı üniversitelerarası kurula itirazda bulunmak; onbeş
gün içinde gerekli kovuşturmaya başlanmadığı veya aksine bir karar alınmadıkça
başlanan kovuşturma en geç üç ay içinde sonuçlandırılmadığı takdirde, doğrudan
doğruya üniversite öğretim üyelerinden soruşturmacı tayin ederek sonucu, gereği
yapılmak üzere yetkili organa iletmek c)
Üniversitelerin veya üniversiteye bağlı kurum ve kuruluşların veya bir
üniversiteye bağlı olmayan fakültelerin idaresine el konulmasını gerektiren
hallerde Bakanlar Kurulunu haberdar etmek; ç)
Üniversitelerin işleyişi konusunda her yıl Başbakanlığa rapor vermek, Görev
ve yetkilerine sahiptir. Millî
Eğitim Bakanı, gecikmesinde sakınca gördüğü hallerde, en geç bir hafta
denetleme kurulunun tasvip ve takdirine sunmak üzere, kurul adına yukarda
yazılı görevleri yapmaya ve yetkileri kullanmaya mezundur. Kuruluş
ve işleyişi Madde
10 - Üniversitelerarası kurul, bütün üniversitelerin rektörleri ile en yetkili
organının üç yıl için seçeceği ikişer profesörden kurulur. Bu
kurulda üye üniversite rektörleri, her yıl, Haziran ayının son haftasında bir
arada yapacakları toplantıda, Üniversitelerarası Kurula aralarından bir başkan
bir başkanvekili seçerler. Aynı şahıslar, aradan üç yıl geçmeden
Üniversitelerarası Kurul Başkan ve Başkanvekilliğine tekrar seçilemezler. Kurul
toplantıları, rektörlerce aksi kararlaştırılmadıkça Başkanın bağlı olduğu
üniversitenin bulunduğu şehirde yapılır. Kurul
raportörlüğünü oya katılmaksızın Üniversitelerarası Kurul Genel Sekreteri
yapar. Genel Sekreter kurul tarafından tayin edilir. Genel Sekretere bağlı
sekreterlik bürosunun merkezi Ankara'dadır. Raportör,
Kurul tutanak ve kararlarını saklar, bunların birer örneğini üniversitelere ve
fakültelere gönderir. "Üniversitelerarası
kurul, Başkanın çağrısı üzerine toplanır. Gerekli hallerde Millî Eğitim Bakanı
veya her üniversite rektörü. Kurulun toplantıya çağrılmasını Başkandan
isteyebilir." "Üniversitelerarası
Kurul kararının birer örneği Millî Eğitim Bakanlığına gönderilir. Millî Eğitim
Bakanı alınan kararların yeniden incelenmesini, gerekçe göstererek 15 gün
içinde istiyebilir." Üniversitelerarası kurul bir ay içinde ayrı konu
üzerinde alacağı kararı Bakanlığa bildirir. Bu kararı toplantıya katılan üye
mevcudu salt çoğunluğu ile alınması gereklidir. Bu karar, ilgililerin yetkili
yargı mercilerine başvurmak hususundaki hakları saklı kalmak üzere, kesindir. Doçentlerin
tayini Madde
22 - Doçentlik unvanını kazandıktan sonra üniversitelerde çalışmak isteyenler,
yüksek öğretim kurulunun göstereceği bir veya birden fazla üniversite veya
bağımsız fakültenin açık doçentlik kadrolarına, tüzüğüne göre seçilerek tayin
edilirler. Tayin
işlemi, Türk vatandaşı olma şartı yanında Devlet memurlarında aranan şartlar
bulunmak kaydı ile fakülte kurulunun teklifi ve senatonun kararı üzerinde
rektör tarafından yapılır. Gösterilen
kadrolara müracaat etmeyen veya tayin edildikleri halde göreve başlamayanlarla
açık kadro olduğu halde seçilmeyen doçentler, istifa etmiş sayılırlar.
Kendilerine açık kadro gösterilmeyen üniversite doçentleri kendi asistanlık
kadrolarında öğretim ve araştırma görevine devam edebilir. Asistanların
tayininde aranacak şartlar: Madde
29 - Asistanlığa tayin edilebilmek için Devlet hizmetine girmede aranan genel
şartlardan başka aşağıdaki şartlar gereklidir: a)
Görev alacağı bilim dalında doktora veya tıpta uzmanlık diploması almış olmak, b)
Fakülte kurulunca gösterilecek iki misli aday arasından senatoca seçilecek üç
kişilik bir jüri tarafından yapılacak bilimsel sınavda başarı göstermek, c)
Görev alacağı bölüm veya kürsünün gerektirdiği yönetmelikle saptanmış şartları
haiz olmak, Bölüm
ve kürsü başkanları, (b) bendinde sözü geçen jürinin tabiî üyesidirler. ç)
Öğrenciliğinde 64. maddenin 1. paragrafında bildirilen sebeplerle disiplin
cezası almamış olmak, İnsan
hak ve hürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milleti ile bölünmez
bütünlüğüne veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayrımına dayanarak; nitelikleri
Anayasa'da belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak için her ne suretle olursa
olsun gösteri veya propaganda yapmamış veya anarşik hareketlere katılmamış
olduğu hususunda üniversite yönetim kurulunca karar verilmiş olmak. d)
Yabancı uyruklu asistanlar, yukarıda belirtilen şartlan haiz olmak şartiyle ve
kendilerine bir burs temin edildiği ilgili üniversite yönetim kurulunca tespit
edildiği takdirde asistanlığa alınabilirler. e)
Bazı teknik branşlarda ve sanat dallarında istihdam edilecek asistanlarda (a)
fıkrasındaki şartların aranıp aranmayacağına üniversitelerarası kurul karar
verir. Tam
gün çalışma; Madde
38 - Öğretim üyeleri ve asistanlar, en az Devlet memurları için kabul edilmiş
olan günler çalışma süresi kadar bir süre öğrenim, bilimsel araştırma,
inceleme, uygulama ve yönetim görevleri ile Üniversite organlarınca veya
kanunla verilen diğer görevlerin gerektirdiği yerlerde hazır bulunmak ve
görevlerini yerine getirmek ve esasları yüksek öğretim kurulunca tespit
edilecek belirli saatleri içinde görevleri başında bulunmakla yükümlüdürler. Öğretim
üyeleri ve asistanların devamları, kürsü, bölüm başkanları ile dekanlar ve
rektörler tarafından kontrol edilir. Dekanlar, rektöre teklif etmek ve onayını
almak sureti ile mesai saatleri içinde izinsiz görevi başına gelmeyenler
hakkında takdire bağlı maaş kesme cezası vereceği gibi, bu kanunda bildirilen
disiplin cezaları verilmek üzere haklarında muamele de yaparlar. Doğrudan
doğruya Üniversiteye bağlı kurumlarda görevli öğretim üyeleri ve yardımcıları
hakkında bu işlemi rektör yapar. Üniversite
öğretim üyeleri ve asistanlar resmî çalışma saatleri içinde ve başka yüksek
öğretim kurulları dışında ücretli veya ücretsiz resmî veya özel herhangi bir iş
göremezler, ek görev alamazlar, serbest meslek icra edemezler. Üniversite
asistanları bütün çalışmalarını üniversiteye hasrederler. Ancak,
resmî çalışma saatleri dışında serbest meslek icra etmek isteyen üniversite
öğretim üyeleri aşağıdaki haklardan faydalanamazlar: a)
Üniversite tazminatı veya herhangi bir yan ödeme alamazlar. b)
Bilgi ve görgülerini artırmak ve bilimsel araştırma yapmak üzere kontenjanla
yurt dışındaki çalışmalara masrafları kendileri tarafından ödenmek üzere
katılabilirler. c)
Rektör, dekan, yüksek okul müdürü ve bölüm başkanı seçilemezler. Diğer
öğretim yardımcılarından aylıkla tayin olunanlar da yukarıdaki esaslara
tabidirler. Üniversite öğretim üyelerine kanunlarla öngörülen resmî görevler
saklıdır. Elkoyma
halinde Bakanlar Kurulunun yetkileri: Madde
70 - Elkoyma halinde Bakanlar Kurulu: a)
Üniversite ve bağlı kurum organlarında veya üniversiteye bağlı olmayan
fakültelerde görevli bulunanları tümünün veya bir kısmının yönetim görevlerine
son vermek; yönetim görevlerine son verilenlerin yerine yenilerini seçmek; b)
Elkoymayı gerektiren durumun doğmasına sebep olanların tespiti, bunlar ve
failleri hakkında gerekli disiplin ve ceza kovuşturmasını yaptırmak, c)
Üniversitede ve bağlı kuruluşlarında görevli kişilerden gerekli görülenleri,
kovuşturma sonuçlanıncaya kadar veya kovuşturma sonucunun gerekli kıldığı
hallerde kesin sonuç alınıncaya kadar görevlerinden uzaklaştırmak; ç)
Elkoyma süresince, üniversiteyi veya bağlı kuruluşlarını veya bir üniversiteye
bağlı olmayan fakülteleri kısmen veya tamamen geçici veya sürekli olarak
kapatmak veya açmak; d)
Elkoymayı gerektiren durum ve olaylar dolayısiyle gerekli görülen öğrencileri
üniversiteye veya üniversiteye bağlı kuruluşlara veya üniversiteye bağlı
olmayan fakültelere devamdan geçici olarak menetmek veya men'i kaldırmak;
yetkilerine sahiptir, Elkoyma
halinin kaldırılmasından sonra, kesin bir yargı kararı almadıkça Bakanlar
Kurulunun (b) ve (c) bentlerine göre almış bulunduğu kararlar yürürlükte kalır. Döner
sermaye Madde
74 - Üniversitelerde ve bunlara bağlı kuruluş ve birimlerde; yetkili organın
teklifi ve Yüksek Öğretim Kurulunun onayı ile döner sermaye işletmeleri
kurulabilir. Verilecek sermayenin miktarı kendi kanunlarında veya bütçe
kanunlarında gösterilir. Geçici
hükümler Geçici
madde l - Bu kanunun yürürlüğe girmesinden önce çeşitli kanunlarla kazanılmış
akademik unvanlar saklıdır. Bu
kanunun yürürlüğe girmesinden önce asistan kadrosunda eylemsiz doçent olarak
görev ifa edenler bu kanunun 22 nci maddesi hükümlerine, doçent kadrosundaki
kadrosuz profesörler de bu kanunun 24 ncü maddesi hükümlerine tabi olurlar. Bu
kanunun yürürlüğe girmesinden önce 7307 sayılı Kanun uyarınca Orta Doğu Teknik
Üniversitesinde kazanılmış Asosye Profesörlük (Doçentlik) ve Profesörlük
unvanları, bu kanuna göre verilecek üniversite doçentliği ve üniversite
profesörlüğü unvanlariyle eşdeğerlidir. Ancak bu kanunun yürürlüğe girmesinden
sonra Orta Doğu Teknik Üniversitesinde de üniversite doçentliği ve üniversite
profesörlüğü unvanları bu kanunda öngörülen esaslara uygun olarak kazanılır. 2 -
Dayanılan Anayasa hükümleri: Davacı
İstanbul Teknik Üniversitesinin 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun iptalini
istediği madde ve hükümleri bakımından dayandığı Anayasa kuralları şunlardır: Madde
2 - Türkiye Cumhuriyeti insan haklarına ve Başlangıçta belirtilen temel
ilkelere dayanan, millî, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir. Madde
8 - Kanunlar Anayasa'ya aykırı olamaz. Anayasa
hükümleri, yasama yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve kişileri
bağlıyan temel hukuk kurallarıdır. Madde
12 - Herkes dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep
ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir
kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Madde
120 - Üniversiteler, ancak Devlet eliyle ve kanunla kurulur. Üniversiteler,
özerkliğe sahip kamu tüzel kişileridir. Üniversite
özerkliği, bu maddede belirtilen hükümler içinde uygulanır ve bu özerklik,
üniversite binalarında ve eklerinde suçların ve suçluların kovuşturulmasına
engel olmaz. Üniversiteler
Devletin gözetimi ve denetimi altında, kendileri tarafından seçilen organları
eliyle yönetilir. Özel kanuna göre kurulan Devlet üniversiteleri hakkındaki
hükümler saklıdır. Üniversite
organları, öğretim üyeleri ve yardımcıları, Üniversite dışındaki makamlarca,
her ne suretle olursa olsun görevlerinden uzaklaştırılamazlar. Son fıkra
hükümleri saklıdır. Üniversite
Öğretim üyeleri ve yardımcıları serbestçe araştırma ve yayında bulunabilirler. Üniversitelerin
kuruluş ve işleyişleri, organları ve bunların seçimleri, görev ve yetkileri,
üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri ve
üniversite organlarının sorumluluğu, öğrenim ve öğretim hürriyetlerini
engelleyici eylemleri önleme tedbirleri, üniversiteler arasında ihtiyaca göre
öğretim üyeleri ve yardımcılarının görevlendirilmesinin sağlanması, öğrenim ve
öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine
ve kalkınma planı ilkelerine göre yürütülmesi esasları kanunla düzenlenir. Üniversitelerin
bütçeleri, genel ve katma bütçelerin bağlı olduğu esaslara uygun olarak
yürürlüğe konulur ve denetlenir. Üniversitelerle
onlara bağlı fakülte, kurum ve kuruluşlarda öğrenim ve öğretim hürriyetlerinin
tehlikeye düşmesi ve bu tehlikenin üniversite organlarınca giderilmemesi
halinde Bakanlar Kurulu, ilgili üniversitelerin veya bu üniversiteye bağlı
fakülte, kurum ve kuruluşların idaresine el koyar ve bu kararını hemen Türkiye
Büyük Millet Meclisi Birleşik toplantısının onamasına sunar. Hangi hallerin el
koymayı gerektireceği, el koyma kararının ilân ve uygulama usulleri ile süresi
ve devamınca Bakanlar Kurulunun yetkilerinin nitelik ve kapsamı kanunla
düzenlenir. III
- İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 22/10/1973 gününde Muhittin Taylan,
Avni Givda, Sait Koçak, Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar,
Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Kani Vrana, Lütfü Ömerbaş, Şevket
Müftügil, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalariyle
yapılan ilk inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlar üzerinde durulmuştur: 1 -
22/4/1962 günlü 44 sayılı Kanunun 26. maddesinde "davanın açıldığı tarihte
dilekçede imzası bulunanlar, ayrıca, yetkilerini belirten belgeleri ve kurum,
kurul ve siyasi partilerle siyasi parti guruplarının kendilerine yetki
verilmesine dair kararlarının tasdikli örneklerini, dilekçe ile birlikte Genel
Sekreterliğe vermek zorundadırlar" denilmektedir. İstanbul Teknik
Üniversitesi Senatosu 27/9/1973 gününde yaptığı oturumda aldığı 44 sayılı
kararla 1750 sayılı Kanunun hangi maddeleri için dava açılması gerektiği ve bu
konudaki oylama sonuçları belirtilmiştir. Senatonun üye tam sayısı 31 olduğu
açıklanmış ve ilgili maddeler hakkında hazır bulunan 21 üyenin oybirliğiyle
iptal davası açılması için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar
verilmiştir. Bu yönleri saptayan karar örneği "İstanbul Teknik
Üniversitesi Rektörlüğü" mühürü ile mühürlenerek onanmıştır. Bu durumda 44
sayılı Kanunun 26. maddesinde sözü edilen yetki belgesinin varlığından kuşku
duyulamaz. Dosyada bu bakımdan bir eksiklik bulunmamaktadır. Kemal
Berkem, Şahap Arıç, Şevket Müftügil, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.
Boyacıoğlu senatonun yetkilendirme kararının bu karara katılanların adlanın da
kapsayan onanlı örneğinin gönderilmesi gerektiğini ve bunun bir eksiklik
sayılması zorunlu olduğunu belirterek yukarıda saptanan görüşe
katılmamışlardır. 2 -
Dava dilekçesi İstanbul Barosu Avukatlarından Ercüment Berker tarafından
imzalanmıştır. 44 sayılı Kanunun 5. maddesinin (3) sayılı bendi uyarınca
Üniversiteyi temsilen iptal davası açma yetkisini haiz bulunan Rektör Prof.
Galip Sağıroğlu Avukat Ercüment Berker'e vekâlet name vermiştir. 1750 sayılı
Kanunun belirli hükümlerinin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmak amaciyle
Noterlikçe düzenlenen özel vekâletname dosyada bulunmaktadır. Noterlikçe Prof.
Galip Sağıroğlunun İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörü olduğu saptandıktan
sonra imzası alındığı vekâletnamede belirtildiğine göre, artık bu kişinin rektörlüğe
seçim belgesinin getirilmesi gereğini ileri sürmek ve bunu eksiklik kabul etmek
doğru olmayacaktır. Ahmet
H. Boyacıoğlu bu görüşe katılmamıştır. IV -
ESASIN İNCELENMESİ: Davanın
esasını incelemek üzere Muhittin Taylan, Kani Vrana, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar,
Halit Zarbun, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Muhittin Gürün, Lütfü Ömerbaş, Hasan
Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Şevket Müftügil, Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu
ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalarile toplanan Anayasa Mahkemesi Orta Doğu
Teknik Üniversitesi Rektörlüğünün 12/11/1974 günlü 204-4 sayılı dilekçe ve
eklerini-incelemiştir. Ankara, İstanbul ve İstanbul Teknik Üniversitelerinin
açtıkları iptal davalarında, Orta Doğu Teknik Üniversitesinin görev ve
varlıkları ile ilgili konularda da kimi istekler ileri sürüldüğü belirtilen bu
dilekçede sözlü açıklama önerisinde bulunulmaktadır. Yapılan görüşme ve
tartışmalar sonunda, konunun aydınlanmasına yarar sağlayacağı düşüncesile,
sözlü açıklamanın dinlenmesine karar verilmiştir. Muhittin
Taylan, Kani Vrana, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar, Şevket Müftügil ve Ahmet H.
Boyacıoğlu bu görüşe katılmamışlardır. Ahmet H. Boyacıoğlu, ayrıca Orta Doğu
Teknik Üniversitesi hakkında 1750 sayılı Kanunda yeralan ve iptal davasına konu
yapılan kimi hükümler dışında kalan dava bölümünün bu toplantıda incelenmesi
yolundaki karşı görüşünü belirtmiştir. 22/4/1962
günlü 44 sayılı Kanunun 29 ve 30. maddeleri uyarınca, sözlü açıklamasının
dinlenmesi için Orta Doğu Teknik Üniversitesine usulünce çağın kâğıdı
gönderilmiş ve 30/1/1975 gününde yapılan toplantıda Üniversitenin Rektörü Prof.
Tarık Somer ile Üniversitenin Vekili Av. Rahmi Magat dinlenmişlerdir. İşin
esasına ilişkin rapor, dava dilekçesi, sözlü açıklama tutanağı iptali istenen
yasa hükümleri, Anayasa'ya aykırılık iddiasına dayanaklık eden kuralları,
bunlarla ilgili gerekçeler ve başka yasama belgeleri, konu ile ilişkisi bulunan
öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü. l -
8. madde yönünden: Bu
maddeye ilişkin Anayasa'ya aykırılık iddiası son fıkraya yöneltilmiştir. Son
fıkra ise 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararla iptal
edilmiştir. Bu durumda aynı hüküm hakkında yeniden karar vermeye yer yoktur. 2 -
10. Madde yönünden: Bu
maddeye ilişkin Anayasa'ya aykırılık iddiası birinci fıkraya yönetilmiştir.
Aynı iddia Ankara Üniversitesinin açtığı davada da ileri sürülmüş, fakat
25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararla reddedilmiştir.
Red nedenleri sözü edilen kararda belirtildiğinden burada yinelenmesine yer
yoktur. Gösterilen gerekçe ile iptal isteğinin reddi gerekmektedir. 3 -
22. madde yönünden: Anayasa'ya
aykırılık iddiası, bu maddenin Yüksek Öğretim Kurulu ile ilgili hükmüne
yöneltilmiştir. Oysa maddenin birinci fıkrasındaki "Yüksek Öğretim
Kurulunun göstereceği" deyiminin iptaline 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37,
Karar: 1975/22 sayı ile karar verilmiştir. Bu durumda iptal isteği hakkında
yeniden karar verilmesine yer yoktur. 4 -
29. madde yönünden: Anayasa'ya
aykırılık iddiası, bu maddenin (ç) bendine yöneltilmiştir. Bu bent ise
25/2/1975 günlü Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararla iptal edilmiştir.
Bu durumda iptal edilen hüküm hakkında yeniden karar vermeye yer yoktur. 5 -
38. madde yönünden: Anayasa'ya
aykırılık iddiası bu maddenin birinci fıkrasında yer alan Yüksek Öğretim
Kuruluna ilişkin hükme yöneltilmiştir. Oysa 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37,
Karar: 1975/22 sayılı kararda bu fıkradaki "... esaslara Yüksek Öğretim
Kurulunca tesbit edilecek" deyimi iptal edilmiştir. Bu durumda iptali
istenen hüküm ortadan kalkmış olduğundan, aynı konu hakkında yeniden karar
verilmesine yer bulunmamıştır. 6 -
70. madde yönünden: a -
Bakanlar Kurulunun Üniversite yönetimine elkoyma hallerini ve bu konudaki
işlemleri düzenleyen 69. maddenin 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar:
1975/22 ve 25/2/1975 günlü Esas: 1973/38, Karar: 1975/23 sayılı kararlarla
iptal edilmiş olması karşısında, elkoyma durumunda Bakanlar Kurulunun
yetkilerini düzenleyen 70. maddenin uygulanma yeri kalmadığı ve bu nedenle
maddenin tümünün 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 28/2. maddesi uyarınca
iptali gerekip gerekmiyeceği üzerinde tartışmalar yapılmış, fakat böyle bir
iptal hükmü verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu konudaki ayrıntılı
gerekçe 25/2/1975 günlü Esas:1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararda açıklanmış
olduğundan burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Muhittin
Taylan, Kani Vrana, Ziya Önel, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi ve
Ahmet H. Boyacıoğlu bu görüşe katılmamışlardır. b -
Maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan üniversite yönetiminde
görevli bulunanların-tamamının veya bir kısmının yönetim görevlerine son
vermeye ilişkin iptal istemi 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22
sayılı kararla reddolunmuş, ayrıntılı gerekçeler sözü geçen kararda
belirtilmiştir. Burada yinelenmesine gerek yoktur. Aynı
nedenlerle bu davadaki istem de reddolunmalıdır. c)
Birinci fıkranın (a) bendinde yer alan "yönetim görevlerine son
verilenlerin yerine yenilerini seçmek", biçimindeki kurala ilişkin iptal
istemi 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararla
reddolunmuştur. Red nedenleri sözü geçen kararda belirtildiğinden burada
yinelenmesine gerek görülmemiştir. Aynı
nedenlerle bu davadaki istem reddolunmalıdır. Muhittin
Taylan, Kani Vrana, Ahmet Salih Çebi, Adil Esmer ve Ahmet H. Boyacıoğlu bu
görüşe katılmamışlardır. 7 -
74. madde yönünden: Anayasa'ya
aykırılık iddiası, bu maddenin Yüksek Öğretim Kurulu ile ilgili hükmüne
yöneltilmiştir. Oysa maddenin birinci fıkrasındaki "... Yüksek Öğretim
Kurulunun onayı" deyiminin iptaline 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar:
1975/22 sayı ile karar verilmiştir. Bu durumda, iptal edilen hüküm için yeniden
karar verilmesine yer bulunmamaktadır, 8 -
Geçici 1. madde yönünden: a -
Bu maddenin birinci fıkrasına yönelen iptal isteğinin anayasal dayanağı yoktur.
Fıkra: " Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce çeşitli kanunlarla
kazanılmış akademik unvanlar saklıdır." hükmünü içermektedir. Kazanılmış
haklan saklı tutan bu hüküm, hukuk devleti ilkesine, hukukun üstünlüğü temel
kuralına uygun bir düzenlemeyi dile getirmiştir. Anayasa ile herhangi bir
çelişki yoktur, iptal isteğinin reddi gerekir. b -
Maddenin üçüncü fıkrasında yer alan hüküm, Ankara Üniversitesinin açtığı davada
da Anayasaya aykırılık iddiasına konu olmuş ve yapılan inceleme sonunda bu
hükmün Anayasa kurallarına karşı herhangi bir aykırılık oluşturmadığı sonucuna
varılmıştır. Bu
konudaki ayrıntılı gerekçe 25/2/1975 günlü, Esas:1973/37, Karar: 1975/22 sayılı
kararda açıklanmıştır. Burada yinelenmesine yer yoktur. Sözü edilen kurala
ilişkin iptal isteği aynı nedenlerle reddedilmelidir. V -
SONUÇ: 20/6/1973
günlü, 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun: 1 -
8. maddenin son fıkrasının iptaline 25/2/1975 gününde, Esas:1973/37,
Karar:1975/22 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu konuda yeniden karar
verilmesine yer olmadığına oybirliğiyle; 2 -
10. Maddesinin birinci fıkrasına yönelen iptal isteminin reddine oybirliğiyle; 3 -
22. Maddesinin birinci fıkrasındaki "Yüksek Öğretim Kurulunun
göstereceği" deyiminin iptaline 25/2/1975 gününde, Esas: 1973/37, Karar:
1975/22 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu konuda yeniden karar
verilmesine yer olmadığına oybirliğiyle; 4 -
29. Maddenin (ç) bendinin iptaline 25/2/1975 gününde Esas: 1973/37, Karar:
1975/22 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu konuda yeniden karar
verilmesine yer olmadığına oybirliğiyle; 5 -
38. Maddesinin, birinci fıkrasında yer alan "Esasları Yüksek Öğretim
Kurulunca tesbit edilecek" deyiminin iptaline 25/2/1975 gününde. Esas:
1973/37, Karar: 1975/22 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan aynı konuda
yeniden karar verilmesine yer olmadığına oybirliğiyle; 6 -
70. Maddenin, A)
22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 28. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca
uygulama olanağı kalmadığı nedeniyle iptaline yer olmadığını Muhittin Taylan,
Kani Vrana, Ziya Önel, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi ve Ahmet
H. Boyacıoğlu'nun karşı oylarıyle ve oyçokluğu ile; B)
Birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan, görevli bulunanların tümünün veya bir
kısmının yönetim görevlerine son vermeye ilişkin kurala yönelen iptal isteminin
reddine oybirliğiyle, C)
Birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan "Yönetim görevlerine son
verilenlerin yerine yenilerini seçmek" biçimindeki kurala yönelen iptal
isteminin reddine Muhittin Taylan, Kani Vrana, Ahmet Salih Çebi, Adil Esmer ve
Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşı oylarıyle ve oyçokluğu ile; 7 -
GEÇİCİ I. Maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarına yönelen iptal isteminin
reddine oybirliğiyle; 11,
12, 13, 14, ve 25 Şubat 1975 günlerinde karar verildi. Başkan Muhittin
  Taylan Başkanvekili Kâni
  Vrana Üye Kemal
  Berkem Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Şevket
  Müftügil Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI Karar
kesiminin, 1/6-A ve 1/6-C bölümlerine, Sayın Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoy
yazısının (B) bölümünde yer alan düşüncelere katılmak yolu ile karşıyız. Başkan Muhittin
  Gürün Başkanvekili Kâni
  Vrana KARŞIOY
YAZISI A)
İlk incelemede: Anayasa'nın
değişik 149. maddesiyle 44 sayılı Yasanın 21. maddesinin 10 uncu bendi ve 25.
maddesinin 3 üncü bendi hükümleri uyarınca, üniversitelerin, kanunların
Anayasa'ya aykırılığı iddiasiyle Mahkememizde iptal dava açabilmeleri için Senatolarının
üye tamsayısının salt çoğunluğiyle karar almaları gerekmektedir. Yapılan
ilk incelemede, davacı üniversite senatosunun hangi üyelerden oluştuğunu
gösteren belge ile 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun, dava konusu
maddelerinin iptali için Mahkememize başvurulmasına ilişkin olarak Rektörlüğe
yetki veren ve Senato üyelerinin imzalarını taşıyan kararın onanlı örneğinin
dosyada bulunmadığı görülmüştür. Davacıya,
44 sayılı Yasanın 26. maddesi uyarınca verilecek bir önel içinde, bu
eksikliklerin tamamlanması için esasın incelenmesine girilmeden dosyanın geri
çevrilmesi gerekirdi. B)
Esasın incelenmesinde: Çoğunluk
kararında; 1750 sayılı Yasanın, Yüksek Öğretim Kurulunun kuruluş ve işleyişini
gösteren 5. maddesinin iptal edilmiş olmasına dayanılarak gerek 6. maddesinde,
gerek diğer maddelerinde bu Kuruma ilişkin kuralların da üniversiteler,
yönünden 44 sayılı Yasanın 28. maddesi işletilerek iptalleri yoluna
gidilmiştir. Oysa,
gerekçesinde de açıklandığı üzere 28. madde, "iptal davası açılması veya
itiraz yoluyla yapılan müracaat, bir Kanunun belirli madde ve hükümlerini hedef
tutuyorsa, bazı hallerde bu madde ve hükümlerin iptali neticesinde aynı Kanunun
müracaatta istihdaf edilmeyen, diğer bazı madde veya hükümlerinin gayrikabili
tatbik hale gelebileceği ve bu gibi maddelerin uygulanması hukuk düzeninde
keşmekeş doğurabileceği" düşünülerek bu sakıncaları önlemek ereğiyle
düzenlenmiştir. O
halde 28. maddenin, 1 -
Yalnız müracaatta istihdaf edilmeyen maddeler hakkında işletilmesi, müracaat
edilenlerin Anayasal denetime tabi tutulması, 2 -
O madde veya hükümlerin uygulanamaz hale gelmiş bulunması gerekmektedir. İtiraz
konusu olayda ise 1750 sayılı Kanunun (yök) ün varlığına ilişkin 4. maddesinin
iptali istemi Anayasa Mahkemesince reddedildiğinden bu Kuruluş ortadan
kalkmamış ve üniversiteler dışında da olsa uygulanma olanağını yitirmemiş
bulunduğu için müracaatta bu Kurula ilişkin olarak ileri sürülen iptal
sebepleri varit midir, değil midir birer birer ele alınıp Anayasa'ya uygunluk
denetimine tabi tutulması gerekirdi. Bu
nedenlerle çoğunluk kararının 28. maddenin uygulanmasına ilişkin kesimlerine
karşıyım. Üye Kemal Berkem KARŞIOY
YAZISI 1973/38
Esas: 23 sayılı dosyadaki karşıoy yazısında açıkladığım nedenlerle, çoğunluğun
1750 sayılı Üniversiteler Kanununun 70. maddesinin A bendinin iptaline yer
olmadığına ilişkin kararına katılmıyorum. Üye Ziya Önel KARŞIOY
YAZISI Bu
davada çoğunluğun görüşüne katılmadığım 70. madde ile ilgili karşıoy yazısı
25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararda açıklandığından
burada yinelenmesine yer kalmamaktadır. Üye Lûtfi Ömerbaş KARŞIOY
YAZISI 20/6/1973
günlü, 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun kimi maddelerinin Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülerek İstanbul Teknik Üniversitesince açılmış bulunan
davaya ilişkin esas 1973/39, karar 1975/24 sayılı mahkememiz kararının çoğunluk
görüşüne katılmadığını 70 inci maddesiyle ilgili karşıoy gerekçem, Ankara
Üniversitesince aynı kanunun bir kısım maddelerinin iptali isteğiyle açılmış
davanın esas 1973/37, karar 1975/22 sayılı kararı için yazdığım karşıoy
yazısının 3 ncü maddesindeki gibidir. Üye Hasan Gürsel KARŞIOY
YAZISI 1750
sayılı Kanunun 69. maddesi mahkememizin 25/2/1975 gün ve esas 1973/37, karar
1975/22 ve aynı gün, esas: 1973/38, karar: 1975/23 sayılı kararlan ile iptal
edilmiştir. Bu durumda 70. maddenin uygulama yeri kalmamıştır. 44 sayılı
Kanunun 28, maddesinin ikinci fıkrası gereğince iptali gerekeceği düşüncesi ile
çoğunluk kararına karşıyım. Üye Ahmet Salih Çebi KARŞIOY
YAZISI Üniversiteler
Kanununun 70. maddesinin a bendi ile ilgili karşıoy gerekçem CHP. since aynı
Kanunun bir kısım maddelerinin iptali isteği ile açılmış davanın Esas: 1973/38,
Karar: 1975/23 sayılı Kararında yazdığım karşıoy yazısındaki gibidir. Üye Adil Esmer KARŞIOY
YAZISI l -
1750 sayılı Üniversiteler Kanununun 70. maddesi açısından: a)
1750 sayılı Üniversiteler Kanununun 69. maddesinin ikinci fıkrası, yani
(Anayasa'da yeralan hak ve hürriyetlerden herhangi birisinin, insan hak ve
hürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü
veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayırımına dayanarak Anayasa'da belirtilen
Cumhuriyeti ortadan kaldırmak maksadiyle kullanılması; hallerinde Bakanlar
Kurulu, ilgili üniversitenin veya bu üniversiteye bağlı kuruluş ve kurumların
veya bir üniversiteye bağlı olmayan fakültenin idaresine belli bir süre ile el
koyabilir. El koyma kararı Resmî Gazete de yayımlanır. Yayımlanmayı müteakip 48
saat içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Birleşik Toplantısının onamına
sunulur. El koyma süresi 2 ayı geçemez.) kuralı Anayasaya uygunluk denetiminden
geçirilmiş ve iptaline karar verilmiş, aynı maddenin son fıkrası da 44 sayılı
kanunun 28. maddesi uyarınca iptal olunmuştur. Bundan başka 69. maddenin
birinci fıkrası da 25/2/1975 günlü, E. 1973/38, K. 1975/23 sayılı kararla iptal
edilmiş ve bu maddenin bütünüyle iptaline karar verilmiş bulunmaktadır. Kanunun
69. maddesi bütünüyle iptal edilince elkoyma halinde Bakanlar Kurulunun
yetkilerini düzenleyen 70. maddesinin de uygulama olanağı kalmamış demektir.
Çünkü 44 sayılı kanunun 28. maddesinin 2. fıkrasında "ancak eğer müracaat
kanun veya içtüzüğün sadece belirli madde veya hükümleri aleyhinde yapılmış
olup da, bu belirli madde veya hükümlerin iptali kanun veya içtüzüğün diğer
bazı hükümlerinin veya tamamının uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, Anayasa
Mahkemesi keyfiyeti gerekçesinde belirtmek şartiyle, kanun veya içtüzüğün bahis
konusu diğer hükümlerinin veya tümünün iptaline karar verebilir"
denilmektedir. El
koymayı düzenleyen kural iptal edilince, el koyma halinden ve bu hal içindeki
yetkilerden söz edilemez. O halde 69 ncu maddenin iptali karşısında 70.
maddenin uygulanma yerinin kalmadığı açıktır. Şu yönüde açıklamak gerekir ki
kanunun 28. maddesinde "iptaline karar verebilir" sözcüğü ve buyruğu,
Anayasa Mahkemesinin takdirine göre değil, maddede öngörülen şartların
gerçekleşmesi halinde iptaline karar verilir biçiminde anlaşılmaya
elverişlidir. Bu
nedenlerle 70. maddenin 28. maddenin ikinci fıkrası uyarınca iptaline yer
olmadığı yolundaki çokluk görüşüne karşıyım. b)
Kanunun 70. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, "yönetim görevlerine
son verilenlerin yerlerine yenilerini seçmek" yetkisini Bakanlar Kuruluna
tanımaktadır. Anayasanın
değişik 120. maddesinin dördüncü fıkrasında "Üniversite organları, öğretim
üyeleri ve yardımcıları, üniversite dışındaki makamlarca, her ne suretle olursa
olsun, görevlerinden uzaklaştırılamazlar. Son fıkra hükümleri saklıdır" ve
ikinci fıkrasında da "Üniversite özerkliği, bu maddede belirtilen hükümler
içinde uygulanır." ilkeleri yer almaktadır. Görülüyorki Anayasa el koyma
halinde görevden uzaklaştırmayı istisna olarak kabul etmiş ve fakat yerine
yenilerini getirme yetkisini Bakanlar Kuruluna tanımamıştır. Bu
karşıoy yazısının 3. paragrafında belirtilen hususlar bu kısımda da geçerlidir. Bu
nedenlerle bu bölüme yönelen iptal isteminin reddine dair olan çoğunluk
görüşüne katılmıyorum. c)
70. maddenin 1. (c) bendi "Üniversitede ve bağlı kuruluşlarda görevli
kişilerden gerekli görülenleri, kovuşturma sonuçlanıncaya kadar veya kovuşturma
sonucunun gerekli kıldığı hallerde kesin sonuç alınıncaya kadar görevlerinden
uzaklaştırmak" yetkisini Bakanlar Kuruluna vermektedir. Anayasanın
120. maddesinin üçüncü fıkrası, üniversite öğretim üye ve yardımcılarının
üniversite dışı makamlarca görevlerinden uzaklaştırmıyacağı ilkesine bir ayrıcalık
getirmiş, el koyma halinde bu ilkeye uymayan işlemlerde bulunma olanağını
Bakanlar Kuruluna tanımıştır. Sözü
edilen (c) bendi, hiç bir sınırlama ve niteleme getirmeksizin "gerekli
görülenlerin" görevlerinden uzaklaştırılacağı yolunda bir yetkiyi Bakanlar
Kuruluna vermektedir. Elkoyma kararı verildiği zaman, Bakanlar Kurulu,
elkoymayı gerektiren olaylarla uzaktan yakından ilgisi ilişkisi olmayan öğretim
üye ve yardımcılarını da bu kuralı uygulamak suretiyle görevlerinden
uzaklaştırabilecektir. Bu türlü sınırsız bir yetkinin siyasi bir organa
tanınması bilimsel araştırmayı yayında bulunmayı kökünden zedeler ve tahrip
eder. Bundan dolayı üniversitelerin normal çalıma düseni içinde bulunduğu
zamanlarda dahi bu hüküm öğretim üye ve yardımcılarını manevi baskı altında
tutacak, eğitim, araştırma ve öğretim görevini bir yana iterek siyasi
iktidarlara kendisini şirin göstermek çabalarına itecek niteliktedir. Bu
nedenlerle bu bent hükmünü Anayasaya uygun bularak davayı reddeden çokluk
görüşüne karşıyım. Üye Ahmet H. Boyacıoğlu