ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/92 Karar Sayısı : 2004/25 Karar Günü  : 2.3.2004 Resmi Gazete tarih/sayı: 14.5.2004/25462 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bergama Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 24.6.1995 günlü, 556
sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 61.
maddesinin (d) bendinin ve aynı kararnameye 4128 sayılı Yasa ile eklenen 61/A
maddesinin (c) bendinin, Anayasa'nın 7., 13., 33., 38., 64. ve 91. maddelerine
aykırılığı savıyla iptalleri istemidir. I- OLAY Sanıkların, şirketleri adına marka kullanma belgesi ve yetkisi
olmaksızın müşteki şirket adına tescilli markayı kullanarak marka hakkını
izinsiz genişletmek eyleminden dolayı açılan kamu davasında, itiraz konusu
kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptalleri için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Kurallar 24.6.1995 günlü, 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname'nin itiraz konusu kuralları da içeren 61. maddesiyle 61/A
maddesinin (c) bendi şöyledir: "Madde 61 - Aşağıda yazılı fiiller
marka hakkına tecavüz sayılır: a) 9 uncu maddenin ihlali, b) Marka sahibinin izni olmaksızın markayı veya ayırt edilmeyecek
derecede benzerini kullanmak suretiyle markayı taklit etmek, c) Markayı veya ayırt edilmeyecek derecede benzerini kullanmak
suretiyle markanın taklit edildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği halde
tecavüz yoluyla kullanılan markayı taşıyan ürünleri satmak, dağıtmak veya bir
başka şekilde ticaret alanına çıkarmak veya bu amaçlar için ithal etmek veya
ticari amaçla elde bulundurmak, d) Marka sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisans yoluyla
verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devir
etmek, e) (a) ila (c) bendlerinde yazılı fiillere iştirak veya yardım
veya bunları teşvik etmek veya hangi şekil ve şartlarda olursa olsun bu
fiillerin yapılmasını kolaylaştırmak, f) Kendisinde bulunan ve başkası adına tescilli bir markayı veya
ayırt edilmeyecek derecede benzerini taşıyan ürünün veya ticaret alanına
çıkarılan malın nereden alındığını veya nasıl sağlandığını bildirmekten
kaçınmak." "Madde 61/A- (Ek: 3/11/1995 - 4128/5 md) c) 61 inci maddede yazılı fiillerden birini işleyenler
hakkında, iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına ve altıyüz
milyon liradan bir milyar liraya kadar para cezasına, ayrıca işyerlerinin bir
yıldan az olmamak üzere kapatılmasına ve aynı süre ticaretten men edilmelerine,
hükmolunur. B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 7., 13., 33., 38., 64. ve 91.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi hükmü uyarınca Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Nurettin TURAN,
Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis
TUNGA'nın katılımlarıyla 28.5.2002 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kurallar, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'ne
itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlı tutulmuştur. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme 24.6.1995 günlü, 556 sayılı
Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 61. maddesinin (d)
bendi ile 4128 sayılı Yasa'nın 5. maddesiyle eklenen 61/A maddesinin (c)
bendinin Anayasa'ya aykırılığını ileri sürerek iptalini istemektedir. Ancak, davada uygulanacak olan 61/A maddesinin (c) bendi, 61.
maddede bentler halinde belirtilen eylemlerin tümü için geçerli ortak kural
niteliği taşımaktadır. Somut olayda dava, 61. maddenin (d) bendinde belirtilen
eyleme ilişkin bulunduğundan 61/A  maddenin (c) bendinin esasına ilişkin
incelemenin 61. maddenin itiraz konusu (d) bendi yönünden sınırlı olarak
yapılması gerekir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuran Mahkeme, kanun hükmünde kararnamelerle suç
oluşturulamayacağını  ve sözleşmeden doğan borç için hapis cezası
öngörülemeyeceğini ileri sürerek, 24.6.1995 günlü, 556 sayılı Markaların
Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 61. maddesinin (d) bendi ve
aynı Kararnameye, 4128 sayılı Yasa ile eklenen 61/A  maddenin (c) bendinde
yer alan kuralların, Anayasa'nın 7., 13., 33., 38., 64. ve 91. maddelerine
aykırı olduğunu ileri sürerek iptalini istemiştir. 1- 61. Maddenin (d) Bendinin İncelenmesi 61. maddenin itiraz konusu (d) bendinde, " marka sahibi
tarafından sözleşmeye dayalı lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz
genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devir etmek " marka hakkına
tecavüz sayılan fiiller arasında gösterilmiştir. 61/A maddenin (c) bendinde de, " 61 maddede yazılı fiillerden
birini işleyenler hakkında, iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına ve
altıyüzmilyon liradan bir milyar liraya kadar para cezasına, ayrıca
işyerlerinin bir yıldan az olmamak üzere kapatılmasına ve aynı süre ticaretten
men edilmelerine hükmolunur " denilmiştir. Yasakoyucu, ceza hukuku alanında yetkisini kullanırken Anayasa'ya
ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla, toplumda belli
eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suç sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve
ölçülerde ceza yaptırımları ile karşılanmaları gerektiği ve hangi hal ve
hareketlerin ağırlaştırıcı veya hafifletici neden olarak kabul edileceği
konularında takdir yetkisine sahiptir. Zaman içinde toplumsal gereksinimleri karşılamak, kişi ve toplum
yararının zorunlu kıldığı düzenlemeleri yapmak, toplumdaki değişikliklere koşut
olarak alınan önlemlerin etkisini artırmak ya da bunları hafifletmek veya
ortadan kaldırmak yetkisi yasakoyucuya aittir. Anayasa'nın 38. maddesinde, ceza ve ceza yerine geçen güvenlik
önlemlerinin ancak yasayla konulacağı belirtilmiş, 91. maddesinin ilk
fıkrasında da, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Bakanlar Kurulu'na kanun
hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebileceği, ancak sıkıyönetim ve
olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasa'nın ikinci kısmının birinci ve
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile
dördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevlerin kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemeyeceği öngörülmüştür. İtiraz konusu 556 sayılı KHK'nin  61. maddesinde, 61/A maddesinde
ceza öngörülen eylemler düzenlenmektedir. Suç ve cezalara ilişkin esasları
düzenleyen 38. madde Anayasa'nın ikinci kısmının ikinci bölümünde yer
aldığından bu konudaki düzenlemelerin kanun hükmünde kararname ile yapılması
olanaklı değildir. Bu nedenle, itiraz konusu 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname'nin 61. maddesinin (d) bendi Anayasa'nın 91.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Bu görüşe Mustafa BUMİN, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM
katılmamışlardır. Kuralın Anayasa'nın 13 ve 38. maddeleri yönünden incelenmesine
gerek görülmemiştir. 2- 61/A Maddesinin (c) Bendinin İncelenmesi Kanun Hükmünde Kararname'nin 61/A maddesinin (c) bendi, 4128
sayılı Yasa ile eklendiğinden Anayasa'nın cezaların yasa ile düzenlenmesine
ilişkin 38. maddesine uyulmuştur. Ayrıca, Anayasa'da Kanun Hükmünde
Kararnamelerin yasayla değiştirilmesini veya bunlara madde eklenmesini
engelleyen bir kural da bulunmamaktadır. Öte yandan 556 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin "Marka
hakkına tecavüz sayılan fiiller" başlığını taşıyan 61. maddesinin (d)
bendi delaletiyle, 61/A maddesinin itiraza konu (c) bendinde düzenlenen marka
hakkına tecavüz suçu bakımından, yasakoyucunun suç kabul ederek yaptırıma
bağladığı eylem, Anayasa'nın 38. maddesinde yazılı "bir kimsenin yalnızca
sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden
alıkonulamayacağı"na ilişkin kural kapsamında görülemez. Zira Yasa'nın 61.
maddesinin (d) bendinde tarif edilen eylem, sözleşmeye dayalı lisans
yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek suçunu oluşturduğundan,
61-A maddenin (c) bendindeki ceza da sözleşmeden doğan bir suça ilişkin
olmayıp, yasada belirtilen suça ilişkindir. Açıklanan nedenle, 556 sayılı KHK'nin  61. maddesinin (d)
bendi yönünden incelenen itiraz konusu 61/A maddesinin (c) bendi Anayasa'nın
38. maddesine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. İtiraz konusu maddenin Anayasa'nın 7., 33. ve 64. maddeleriyle
ilgisi görülmemiştir. C- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü
fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise,
Anayasa Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu
düzenini tehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görürse yukarıdaki
fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir. 61. maddenin iptal edilen (d) bendinin doğuracağı hukuksal boşluk
kamu düzenini tehdit edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin
üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkraları gereğince gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararının
Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi
uygun görülmüştür. VI- SONUÇ 24.6.1995 günlü, 556 sayılı "Markaların Korunması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname"nin; A-  61. maddesinin (d) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, Mustafa BUMİN, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM'ın karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, B-  4128 sayılı Yasa ile eklenen 61/A maddesinin (c)
bendinin, 61. maddenin (d) bendi yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, C- 61. maddesinin iptal edilen (d) bendinin doğuracağı hukuksal
boşluk  kamu düzenini tehdit edici nitelikte  görüldüğünden,
Anayasa'nın 153.  maddesinin  üçüncü fıkrasıyla  2949 sayılı
Yasa'nın  53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları gereğince 
İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL
SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE, 2.3.2004    gününde  karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Fazıl SAĞLAM KARŞIOY
YAZISI İtiraz konusu 24.6.1995 günlü, 556 sayılı "Markaların
Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname"nin 61. maddesinin itiraz
konusu (d) bendinde marka hakkına tecavüz sayılan fiil, bu Kararname'nin 61.
maddesinden sonra gelmek üzere 3.11.1995 günlü, 4128 sayılı Kanun'un 5. maddesi
ile eklenen 61/A maddesinin yine itiraz konusu (c)  bendinde ise bu fiil
için tayin edilecek cezalar düzenlenmiştir. Markalar hakkına tecavüzle ilgili suç sayılan fiilin kararname ile
düzenlenmesinin, suç ve cezaların kanuniliği ilkesine aykırılık oluşturduğu
ileri sürülerek söz konusu kuralların itirazen iptalleri  istenilmektedir. 4128 sayılı Kanun'un 61/A maddesinin (c) bendinde  "c)
61 inci maddede yazılı fiillerden birini  işleyenler hakkında, iki yıldan
dört yıla kadar hapis cezasına ve altı yüzmilyon liradan bir milyar 
liraya kadar para cezasına, ayrıca işyerlerinin bir yıldan az olmamak üzere
kapatılmasına ve aynı süre  ticaretten men edilmelerine hükmolunur"
denilmektedir. Kanunla yapılan bu düzenleme dikkatle incelendiğinde,
yasakoyucunun, "61. maddede yazılı fiillerden birini işleyenler..."
sözcüklerine madde içinde yer vererek yaptığı yollamayla marka hakkına
tecavüzle ilgili suç sayılan fiilleri de ceza öngören madde içine aldığı,
böylece hem suç sayılan fiilleri ve hem de bunlara ilişkin cezaları
kanunla  düzenleyerek, suç ve cezaların kanuniliği ilkesinin gereklerini
yerine getirdiği görülmektedir. Yasakoyucunun, Kanun'un itiraz konusu 61/A maddesinin (c) bendini
düzenlerken, Kararname'nin 61. maddesine "61. maddede yazılı fiillerden
birini işleyenler..." biçiminde yollama yapması ile maddede sayılan, "a) 9 uncu maddenin ihlali, b) Marka sahibinin izni olmaksızın markayı veya ayırt edilmeyecek
derecede benzerini kullanmak suretiyle markayı taklit etmek, c) Markayı veya ayırt edilmeyecek derecede benzerini kullanmak
suretiyle markanın taklit  edildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği halde
tecavüz yoluyla kullanılan markayı taşıyan ürünleri satmak, dağıtmak veya bir
başka şekilde ticaret alanına çıkarmak veya bu amaçlar için ithal etmek veya
ticari amaçla elde bulundurmak, d) Marka sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisans yoluyla
verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devir
etmek, e) (a) ila (c) bentlerinde yazılı fiillere iştirak veya yardım
veya bunları teşvik etmek veya  hangi şekil ve şartlarda olursa olsun bu
fiillerin yapılmasını kolaylaştırmak, f) Kendisinde bulunan ve başkası adına tescilli bir markayı veya
ayırt edilmeyecek derecede  benzerini taşıyan ürünün veya ticaret alanına
çıkarılan malın nereden alındığını veya nasıl sağlandığını bildirmekten
kaçınmak." tarzındaki marka hakkına tecavüz fiillerini madde metnine tek tek
yazması arasında fark bulunmamaktadır. Burada yasakoyucu yasa yapma tekniğine
uygun davranmış, tekrardan  kaçınarak 61. maddeye gönderme yapmakla
yetinmiştir. Dolayısıyla yasakoyucunun, kararnamede marka hakkına tecavüz
olarak sayılan fiillerin nelerden ibaret olduğunu bilerek bunlar için uygun
gördüğü cezaları kanun ile belirlemek suretiyle bu fiillere de suç niteliği
kazandırdığını kabul etmek gerekir. Aksine yorum yasakoyucunun açık iradesini
benimsememek anlamını taşır. Öte yandan anılan fiillerde sonradan KHK ile bir değişiklik
yapılması farklı bir durum  olup, ancak böyle bir durumda suçta ve cezada
kanunilik ilkesine aykırılıktan söz edilebilir. Bu nedenlerle çoğunluğun 24.6.1995 günlü, 556 sayılı
"Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname"nin 61.
maddesinin (d) bendinde yer alan kuralın Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptal
edilmesi gerektiğine ilişkin kararına katılmıyoruz. Başkan Mustafa BUMİN Üye Mehmet ERTEN Üye Fazıl SAĞLAM