ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/49 Karar Sayısı : 2008/115 Karar Günü : 5.6.2008 R.G. Tarih-Sayı :08.07.2008'de tebliğ edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Şişli 2. Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 26.9.2004 günlü, 5237 sayılı
Türk Ceza Kanunu'nun 51. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilk tümcesinde yer
alan "...hapis cezasına..." ibaresinin Anayasa'nın 2., 10. ve 36.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Y erel bir gazetenin özel sayı olarak çıkardığı dergide 5680 sayılı
Basın Kanunu'nun 4. maddesinde öngörülen bilgilere yer verilmemesinden dolayı
Şişli Cumhuriyet Başsavcılığınca gazetenin sorumlu yazı işleri müdürü olan
sanığa 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 119. maddesi uyarınca ön ödeme
önerisinde bulunulması ve sanığın bu öneriye uymaması üzerine sanık hakkında
açılan kamu davasında, itiraz konusu ibarenin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. II-İTİRAZ KONUSU YASA KURALI 26.9.2004 günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu
ibareyi de içeren 51. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: "(1) İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis
cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir. Bu sürenin üst sınırı,
fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş
olan kişiler bakımından üç yıldır. Ancak, erteleme kararının verilebilmesi için
kişinin; a) Daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis
cezasına mahkûm edilmemiş olması, b) Suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık
dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede bir kanaatin oluşması, Gerekir." III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itiraz
konusu yasa kuralı ve bunun gerekçesi ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa bu hükmün iptali
için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için, elinde yöntemince açılmış ve
mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralın da o
davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik
evrelerinde, ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır. İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu davada sanığa
yüklenen suç, o tarihte yürürlükte bulunan 5680 sayılı Basın Kanunu'nun 4.
maddesi uyarınca basılmış eserlerde gösterilmesi gereken bilgilere yer
verilmemesi suçudur. Söz konusu suç, kabahat nevinden bir suç olup, suçun
işlendiği tarihte maddede öngörülen ceza, beşbin liradan onbin liraya kadar
hafif para cezasıdır. Maddedeki para cezası, 15.5.2002 günlü, 4756 sayılı Yasa'nın 22.
maddesiyle "on milyar liradan elli milyar liraya kadar ağır para
cezası" olarak değiştirilmiş ise de 1 Haziran 2005 tarihine kadar
yürürlükte bulunan 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 2. maddesinin ikinci
fıkrasında yer alan " Bir cürüm veya kabahatin işlendiği zamanın kanunu
ile sonradan neşir olunan kanunun hükümleri birbirinden farklı ise failin
lehinde olan kanun tatbik ve infaz olunur." kuralı uyarınca, sanık
hakkında para cezasının miktarı ve dava zamanaşımı süresi yönünden daha lehe
olan kural uygulanacaktır. 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren 5237 sayılı Türk Ceza
Kanunu, dava zamanaşımı sürelerini yürürlükten kalkan 765 sayılı Türk Ceza
Kanunu'na göre sanık aleyhine daha ağırlaştırmış ise de 765 sayılı Türk Ceza
Kanunu'nun 2. maddesi ile halen yürürlükte bulunan 5237 sayılı Türk Ceza
Kanunu'nun 7. ve 5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkındaki
Kanun'un 9. maddeleri uyarınca, zamanaşımı süresi yönünden sanık lehine olan
765 sayılı Yasa'nın zamanaşımına ilişkin hükümleri uygulanacaktır. 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 102. maddesinde, suçların
cezalarına göre ağırlıkları gözetilerek dava zamanaşımı süreleri
düzenlenmiştir. Aynı Yasa'nın 104. maddesinde, öngörülen zamanaşımını kesen
sebeplerin bulunması halinde, zamanaşımı süresinin en son kesen işlemden
itibaren yeniden işleyeceği ve bu sürenin en fazla yarı oranında uzayabileceği
(olağanüstü zamanaşımı süresi) hükmü yer almaktadır. Buna göre, sanığa yüklenen
suç için 765 Türk Ceza Kanunu'nun 102. maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen
asli dava zamanaşımı süresi iki yıldır. Zamanaşımını kesen sebeplerin bulunması
durumunda, dava zamanaşımı süresi en fazla üç yıl olacaktır. Yine, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 107. maddesinde kamu
davasının açılmasının izin veya karar alınmasına yahut diğer bir mercide çözümü
gereken bir sorunun sonucuna bağlı olması durumunda, izin veya karar ya da
sorunun çözümüne kadar dava zamanaşımının duracağı kuralına yer verilmiştir.
İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu davadaki bilgi ve belgelere
göre, dava zamanaşımını durduran bir durum söz konusu değildir. Öte yandan, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 117. maddesinde dava ve ceza
zamanaşımının re'sen uygulanacağı ve bundan sanığın vazgeçemeyeceği
belirtilmiştir. Bu durumda, iddianamede belirtilen suç tarihi Ekim - Kasım 2000
olup, bu tarihten itibaren suç için öngörülen üç yıllık olağanüstü dava
zamanaşımı süresi en geç Ekim - Kasım 2003 tarihinde dolmuş bulunduğundan, kamu
davası 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun yürürlüğe girdiği tarihten önce
zamanaşımına uğramıştır. Bu nedenle, dava zamanaşımının gerçekleşmesiyle itiraz konusu
kuralın uygulanma olasılığı bulunmadığından, itiraz başvurusunun başvuran
mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. Serruh KALELİbu görüşe katılmamıştır. IV- SONUÇ 26.9.2004 günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 51. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının ilk tümcesinde yer alan "... hapis cezasına
..." ibaresinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu
davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu ibareye ilişkin başvurunun
Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,Serruh KALELİ'nin karşıoyu ve
OYÇOKLUĞUYLA, 5.6.2008 gününde karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ KARŞIOY İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, önünde görülmekte bulunan dava ile
ilgili olarak 5237 sayılı TCK'nun 51. maddesinin 1 nolu fıkrasındanın ilk
tümcesinde yer alan "hapis cezasına" ibaresinin örtülü olarak para
cezalarını erteleme olanağından uzaklaştırdığını, bunun ise Anayasa'nın bazı
maddelerine aykırı olduğu savını ileri sürmüştür. Kamu davası, 5680 sayılı Kanun'un 4. maddesi yollaması ile aynı
Yasa'nın 20/1 ve TCK'nun 119. maddesinden sevk ile açılmıştır. Mahkememiz, dava konusu fiilin oluş tarihi, sevk maddesinin
öngördüğü cezaya ilişkin ve de Mahkeme'nin re'sen uygulamak zorunda olacağı
zamanaşımı sürelerini dikkate alarak, başvuran Mahkeme'nin önünde zamanaşımı
gerçekleşmiş, bu nedenle de dava ve dolayısıyla itiraz konusu kuralın uygulama
olanağı bulunmadığı gerekçesi ile "yetkisizlik" nedeniyle davanın
reddi kararı vermiştir. Kararın bu niteliği ile Anayasa Mahkemesi, her türlü yetki ve
sorumluluğu kendisine ait başvuran Mahkeme'nin adeta yerine geçerek, Anayasa'ya
aykırılığı iddia edilen kuralın denetimi yerine, davanın hukuki nitelemesi ve
sonuca etki edecek içeriğine girmiş, vermiş olması ya da vermesi gereken karara
işaretle, davada uygulanacak kuralın varlığını değerlendirmiştir. Aslen bu karar başvuran Mahkeme tarafından verilecek ve mahkemenin
elinde konusu kalmamış ya da yargılama süreci dışına çıkmış bir dosya için
Anayasa Mahkemesi'ne müracaat etmemiş olacaktır. Ancak; Anayasa Mahkemesi'nin
asli görevi bu gibi durumlarda, Mahkemelerin ciddi bulup, Mahkememize
gönderdiği, Anayasa'ya aykırı hukuksuzlukları denetimle tespit ve hukuk
aleminden kaldırmasını temin etmek iken, Mahkemenin karar sonucuna ilişkin
düşüncesi yerine kaim bir düşünce ile yerine geçerek, dava konusunda verilecek
ve mutlak verilmesi gereken bir karara atfen yaptığı yorum ile, Anayasa'ya
aykırılığı iddia edilen bir hukuka aykırılığın denetim hakkını ortadan
kaldırmaktadır. Bu anlamda, Mahkememizce ortaya çıkan karar Anayasa Mahkemesi'ni,
Anayasal denetim organından ziyade Temyiz Mahkemesi sıfatına
yakınlaştırmaktadır. Öyle ki; Mahkememizin getirdiği bakış açısı ile "iki yıl veya
daha az süreli hapis cezalarına erteleme" şeklindeki kural düzenlemenin
uygulanacak kural olduğu ve "hapis cezası" ibaresinin Anayasa'ya
aykırılığının iddia edildiği davalar da anayasal denetimin hukuksal sonuç
verebilmesi için, davanın zamanaşımı süresi dolmadan önce mahkememiz önüne
gelip denetiminin yapılıp kararının verilmiş olması gereklidir. Yargılamanın her safhasında ileri sürülüp ya da re'sen inceleme
ile ciddi bulunup Anayasa Mahkemesi denetimini gönderilebilecek bu iddianın,
fiilin ceza süresi ve ilişkin zamanaşımı süresi ile her iki mahkemedeki
yargılama ve karar süreleri dikkate alındığında denetim dışında kalması yüksek
ihtimal dahilindedir. Bu ise Hukuk Devleti ile hukuktaki anayasal aykırılığın
giderilmesini asıl amaç edinen anayasal yargı denetiminin görev ilkesi ile
çelişmektedir. Anayasa Yargısı, başvuran Mahkeme'nin yargısal tasarruf hakkından
bağımsız bir denetim işlevine sahiptir. Uygulanacak kuralın varlığını
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesi gereği arayan Anayasa
Mahkemesi, kuralı davanın hukuki nitelemesi ile ortaya çıkacak mahkeme
yargıcının tasarrufu altındaki sonucuna göre değil, dava konusu olayın
sonuçlandırılmasında olumlu ya da olumsuz etki yapacak düzenleme olup olmadığı
noktasından değerlendirip kararlaştıracaktır. Yukarıda izah edilen düşünceler ile çoğunluğun görüşüne
katılınmamıştır. Üye Serruh
  KALELİ