ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/378 Karar Sayısı : 2004/13 Karar Günü : 11.2.2004 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 24.05.2006 - 26177 İPTAL DAVASINI AÇAN : TBMM Anamuhalefet
(Doğru Yol) Partisi Grubu adına Grup Başkanı Tansu ÇİLLER İPTAL İSTEMİNİN KONUSU : 26.6.2001 günlü, 4692
sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kurumu Kanunu ile Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine Dair Kanun'un 1. ve 2.
maddelerinin Anayasa'nın 2., 9., 13., 36. ve 125. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları 26.6.2001 günlü, 4692 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer
Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile Tarımda Kendi Adına ve
Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununun Bazı Maddelerinin
Değiştirilmesine Dair Kanun'un 1. ve 2. maddeleri şöyledir: 1- “MADDE 1.- 2.9.1971 tarihli ve 1479 sayılı Esnaf
ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununun
53 üncü maddesinin ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. Kurumun, süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının
tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun
hükümleri uygulanır. Kurum, söz konusu Kanunun uygulanmasında Maliye Bakanlığı,
diğer kamu kurum ve kuruluşları ve mercilere verilen yetkileri kullanır.
Yetkilerin kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı, Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığı tarafından müştereken
hazırlanacak bir yönetmelikle tespit edilir. Kurum alacaklarının tahsilinde
6183 sayılı Kanunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıkların çözümlenmesinde,
alacaklı il müdürlüğünün bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir. Yetkili iş
mahkemesine başvurulması alacakların takip ve tahsilini durdurmaz.” 2- “ MADDE 2.- 17.10.1983 tarihli ve 2926 sayılı
Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununun 36 ncı
maddesinin ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. Kurumun, süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının
tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü hakkında Kanun
hükümleri uygulanır. Kurum, söz konusu Kanunun uygulanmasında Maliye Bakanlığı,
diğer kamu kurum ve kuruluşları ve mercilere verilen yetkileri kullanır. Yetkilerin
kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı,Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığı tarafından müştereken hazırlanacak
bir yönetmelikle tespit edilir. Kurum alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı
Kanunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıkların çözümlenmesinde, alacaklı il
müdürlüğünün bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir. Yetkili iş mahkemesine
başvurulması alacakların takip ve tahsilini durdurmaz. Dava veya icra takibi
açılmış olsa bile primlerin ödenmemiş kısmı için gecikme zammı tahsil olunur.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde Anayasa'nın 2., 9., 13., 36. ve 125. maddelerine
dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Saima AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,
Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Ahmet AKYALÇIN ve Enis
TUNGA'nın katılımlarıyla 12.9.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin raporlar, dava dilekçesi ve ekleri, iptali
istenilen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: A- Yasa'nın 1. Maddesinin İncelenmesi Bu madde, dava açıldıktan sonra çıkarılan 24.7.2003 günlü, 4956
sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kurumu Kanununun ve Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal
Sigortalar Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi, Yürürlükten Kaldırılması
ve Bu Kanunlara Geçici Maddeler Eklenmesi Hakkında Kanun'un 27. maddesiyle
değiştirildiğinden, konusu kalmayan istem hakkında karar verilmesine yer
olmadığı sonucuna varılmıştır. B- Yasa'nın 2. Maddesinin İncelenmesi Dava dilekçesinde, kuruluş Yasası'na göre bir KİT olan kurumun
alacaklarına 6183 sayılı Kanun rejiminin uygulanmasının alacağın mahiyeti ile
bağdaşmadığı, takip ve tahsil usulünün bir yönüyle hak arama özgürlüğünün bir
parçasını oluşturduğu, bu nedenle düzenlemenin yönetmelikle değil yasayla
yapılması gerektiği, kolayca değiştirilebilen usul ve esasların borçlu hakları
için Anayasa'ya aykırı olarak oluşturulan sınırlar olduğu, yasa ile bir kamu
alacağı yaratıldığına göre, bununla ilgili anlaşmazlıkların idari yargıda
çözümleneceği, hâlbuki, takipte kamusal, yargıda özel yargı usûllerini
benimseyen bir anlayışın doğru olmadığı, “yetkili iş mahkemesine başvurulması
alacaklarını takip ve tahsilini durdurmaz” hükmünün hukuki açıklıktan uzak
bulunduğu belirtilerek bu kuralların Anayasa'nın 2., 9., 13., 36. ve 125.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 4692 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle 2926 sayılı Yasa'nın 36.
maddesinin ikinci fıkrası değiştirilerek, Kuruma ait, süresi içinde ödenmeyen
prim ve diğer alacakların tahsilinde 6183 sayılı Yasa hükümlerinin
uygulanacağı, Kurum'un söz konusu Yasa'nın uygulanmasında Maliye Bakanlığı,
diğer kamu kurum ve kuruluşları ve mercilere verilen yetkileri kullanacağı,
yetkilerin kullanılmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle tespit
edileceği, Yasa'nın uygulanmasından doğan uyuşmazlıkların iş mahkemelerinde
çözümleneceği, iş mahkemesine başvurmanın alacakların takip ve tahsilini
durdurmayacağı, dava ve icra takibi açılmış olsa bile primlerin ödenmemiş kısmı
için gecikme zammı alınacağı öngörülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde Devletin demokratik, lâik, sosyal yapısı
belirlenmekte, 36. maddesinde hak arama hürriyeti vurgulanmakta, 125.
maddesinde de idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık
olduğu ifade edilmektedir. Devlet, toplumun bir kısım gereksinimlerini karşılayacak
hizmetleri merkezi idare içinde yer alan bakanlıklar aracılığı ile yürütür.
Görevlerinin özelliği ve önemi nedeniyle bazı bakanlıkların bir kısım ana
hizmetleri özel bir yasa ile kurulmuş, kamu tüzelkişiliğini haiz ve hizmet
yerinden yönetim kuruluşları olan bakanlık bağlı kuruluşlarına verilmiştir. Bu
oluşuma uygun olarak 1479 sayılı Yasa ile kurulan Bağ-Kur, Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığının bağlı kuruluşu olan Sosyal Güvenlik Kurumunun ilgili
kuruluşudur ve devlet adına hizmet yapmaktadır. Bir kamu kurumu olan Bağ-Kur'un alacakları da kamu hukuku alanına
giren alacaklardandır. Dolayısıyla, Kurum alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı
Yasa hükümlerinin uygulanmasına ilişkin düzenlemenin alacağın mahiyeti ile
bağdaşmadığı iddiası yerinde değildir. Bağ-Kur, Anayasa'nın devlete yüklediği sosyal güvenlik hakkını
sağlamak ödevini yurttaşlardan bir bölümü yönünden yerine getirmek üzere
kurulmuş olup, başarısı primlerin zamanında ve eksiksiz ödenmesine bağlıdır. 7. Beş Yıllık Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyonu Raporunda,
Kurum hizmetlerinin finansmanında prim tahsilatının hayati önemi olduğu, bu
nedenle de sigorta primlerinin süresi içinde tahsilini sağlayacak etkin ve
yasal önlemlere ihtiyaç bulunduğu belirtilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde sözü edilen “sosyal hukuk devleti”,
güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak sosyal adaleti ve toplumsal dengeyi
sağlamakla yükümlü devlettir. Sosyal güvenlik, sosyal hukuk devleti içerisinde
yer alan ve bireylere ekonomik güvence sağlayan, kişileri belli risklere karşı
koruma işlevi bulunan kurumlar bütünüdür. Sosyal zarar tehlikelerinin
sonuçlarını gidererek bireyleri ekonomik yönden güçlü tutmayı amaçlar. Bu bağlamda, toplumda bireylere insan onuruna yaraşır asgari geçim
düzeyi sağlanması, böylece sosyal adaletin gerçekleşmesine elverişli ortamın
yaratılması için primlerin zamanında ödenmesi, prim borçlarına da 6183 sayılı
Yasa'ya özgü taksitlendirme ve erteleme olanağı getirilmesi amacıyla yapılan
değişikliğin Anayasa'nın 2. maddesine aykırı bir yanı görülmemiştir. Anayasa'nın 36. maddesiyle güvence altına alınan dava yoluyla hak
arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliğini taşıması ötesinde, diğer
temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını
sağlayan en etkili güvencelerden birisini oluşturmaktadır. Yapılan değişiklikle, 6183 sayılı Yasa'da yer alan takip ve tahsil
usulü Kurum alacakları açısından da geçerli kılınmıştır. Dolayısıyla yasa ile
yapılmış bir düzenleme olduğunda duraksanamaz. İcra İflas Yasasında yer alan “sürelerin uzunluğu”, “takibin her
safhasında, muamelelerin tahkik meciine ve hatta umumi mahkemelere intikal
etmesinin zaruri bulunması” gibi süreç uzatan uygulamalar 6183 sayılı Yasa'nın
gerekçesini oluşturmuştur. Kamu hukukunda kamu düzeni ve çıkarı söz konusu olup, kişi ve
devlet ilişkilerinde devletin üstünlüğü ilkesi benimsenmiştir. Bu bağlamda 6183
sayılı Yasa ile öngörülen cebri icra usulünde devlet lehine kimi ayrıcalıkların
bulunması hak arama özgürlüğünü engelleyen düzenlemeler olarak
nitelendirilemez. Anayasa'nın 125. maddesinde idarenin her türlü eylem ve
işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtilmektedir. Ülkemizde, belirli kişilere veya belli tür uyuşmazlıklara bakmak
üzere 5521 sayılı Yasa ile ihtisas mahkemesi olarak İş Mahkemeleri kurulmuştur.
Bunun 1. maddesinin (B) bendi ile “işçi sigortaları kurumu ile sigortalılar
veya yerine kaim olan hak sahipleri arasındaki uyuşmazlıklardan doğan itiraz ve
davalara… ” iş mahkemelerinde bakılacağı öngörülmüştür. Kurumun prim ve diğer alacaklarının hesaplanması, sigortalı olma
hakkının kazanılması ya da kaydedilmesi, ihbar, kıdem ve kötü niyet
tazminatlarından doğan uyuşmazlık sonunda hükmolunan miktarların ve bunlara
uygulanacak faiz oranlarının hesaplanması ihtisas ve kendi içinde bütünlük
gerektiren konular olması nedeniyle, Bağ-Kur Yasası'nın uygulanmasından doğan
bazı uyuşmazlıkların iş mahkemelerinde, Kurum alacaklarının tahsiline ilişkin
uyuşmazlıkların ise idare yargı merciilerince görülmesi biçiminde bir ayrıma
olanak vermemektedir. Ayrıca böyle bir düzenlemenin yargılama ekonomisiyle de
bağdaşmayacağı açıktır. Bu nedenle, Kurumun prim ve sair alacaklarının tahsilatından doğan
uyuşmazlıkların iş mahkemelerinde çözümlenmesini düzenleyen kuralın Anayasa'nın
125. maddesiyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır. Kural Anayasa'nın 2., 36. ve 125. maddelerine aykırı değildir.
İptal isteminin reddi gerekir. Konunun Anayasa'nın 9. ve 13. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. V- SONUÇ 26.6.2001 günlü, 4692 sayılı “Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer
Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile Tarımda Kendi Adına ve
Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununun Bazı Maddelerinin
Değiştirilmesine Dair Kanun”un; A- 1. maddesiyle değiştirilen 2.9.1971 günlü, 1479 sayılı “Esnaf
ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu”nun
53. maddesinin ikinci fıkrası, 24.7.2003 günlü, 4956 sayılı Yasa'nın 27.
maddesi ile değiştirildiğinden, KONUSU KALMAYAN İSTEM HAKKINDA KARAR
VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, B- 2. maddesiyle değiştirilen 17.10.1983 günlü, 2926 sayılı
“Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu”nun 36.
maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, 11.2.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa
  BUMİN Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Ali
  HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel
  PEKİNER Üye Ertuğrul
  ERSOY Üye Tülay
  TUĞCU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fazıl
  SAĞLAM