ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1996/2 Karar Sayısı : 1996/10 Karar Günü : 16.4.1996 R.G. Tarih-Sayı :06.08.1997-23072 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Alanya Kadastro Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 17.10.1983 günlü, 2924 sayılı Orman Köylülerinin
Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun'un 11. maddesinin 30.10.1995
günlü, 4127 sayılı Yasa ile değişik üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralarının,
Anayasa'nın 44., 56., 169. ve 170. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Orman Tahdit Komisyonu kararının iptali ile payı oranında davacı
adına tescili için açılan dâvada, dâvalı Hazine vekilinin 2924 sayılı Yasa'nın
11. maddesinin 4127 sayılı Yasa ile değişik üçüncü, dördüncü ve beşinci
fıkralarının Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını ciddî bulan Mahkeme, iptal
istemiyle başvuruda bulunmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 17.10.1983 günlü, 2924 sayılı Orman Köylülerinin
Kalkındırılmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun'un 11. maddesinin iptali
istenilen değişik üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkraları şöyledir : "Madde 11- ... 3042 sayılı Kadastro Kanununa göre bu yerlerin kadastrosu
öncelikle yapılır. Kadastro çalışmaları sırasında, fiilî kullanım durumuna göre
sınırlandırması ve Hazine adına tespit yapılacak bu yerler üzerindeki muhtesat
ile tasarruf edenlerin isimleri, kadastro tutanağının beyanlar hanesinde
gösterilir. 3402 sayılı Kanunun 11 inci maddesinde belirtilen askı ilanı hariç,
diğer ilanlar yapılmaz. Kadastro çalışmaları sonucunda belirlenen kişilerin, bu
maddenin dördüncü fıkrasına göre gerçek hak sahibi olup olmadıkları hususu,
ayrıca Orman Bakanlığınca tespit edilir. Hak sahiplerinin bu madde hükmünden
yararlandırılmasında, sulu toprakta 40, kuru toprakta 100 dönümlük
sınırlamaya uyulur. Yararlanacak kişilerin hak sahibi olabilmesi için, orman köyü
nüfusuna kayıtlı olmaları ve bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren
geriye yönelik en az 5 yıl müddetle o yerde ikâmet etmiş bulunmaları gerekir. Rayiç bedelin belirlenerek hak sahiplerine tebliğinden itibaren
hak sahiplerince bir yıl içinde satın alınmayan yerler, ihale ile hak sahipliği
tanımına uygun üçüncü kişilere, birinci fıkradaki şartlarla satılır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1- "MADDE 44.- Devlet, toprağın verimi olarak işletilmesini
korumak ve geliştirmek, erozyonla kaybedilmesini önlemek ve topraksız olan veya
yeter toprağı bulunmayan çiftçilikle uğraşan köylüye toprak sağlamak amacıyla
gerekli tedbirleri alır. Kanun, bu amaçla, değişik tarım bölgeleri ve
çeşitlerine göre toprağın genişliğini tespit edebilir. Topraksız olan veya
yeter toprağı bulunmayan çiftçiye toprak sağlanması, üretimin düşürülmesi,
ormanların küçülmesi ve diğer toprak ve yeraltı servetlerinin azalması sonucunu
doğuramaz. Bu amaçla dağıtılan topraklar bölünemez, miras hükümleri dışında
başkalarına devredilemez ve ancak dağıtılan çiftçilerle mirasçıları tarafından
işletilebilir. Bu şartların kaybı halinde, dağıtılan toprağın Devletçe geri
alınmasına ilişkin esaslar kanunla düzenlenir." 2- "MADDE 56.- Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama
hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini
önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir. Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde
sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak,
işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp
hizmet vermesini düzenler. Devlet, bu görevini kamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve sosyal
kurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getirir. Sağlık hizmetlerinin yaygın bir şekilde yerine getirilmesi için
kanunla genel sağlık sigortası kurulabilir." 3- "MADDE 169.- Devlet, ormanların korunması ve sahalarının
genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır. Yanan
ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım ve
hayvancılık yapılamaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir. Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanla rı
kanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir. Bu ormanlar zamanaşımı ile mülk
edinilemez ve kamu yararı dışında irtifak hakkı na konu olamaz. Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade
edilemez. Ormanların tahrip edilmesine yol açan siyasî propaganda yapılamaz;
münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları yakmak,
ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel af
kapsamına alınamaz. Orman olarak muhafazasında bilim ve fen bakımından hiçbir yarar
görülmeyen, aksine tarım alanlarına dönüştürülmesinde kesin yarar olduğu tespit
edilen yerler ile 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman
niteliğini tam olarak kaybetmiş olan tarla, bağ, meyvelik, zeytinlik gibi
çeşitli tarım alanlarında veya hayvancılıkta kullanılmasında yarar olduğu
tespit edilen araziler, şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak bulunduğu
yerler dışında, orman sınırlarında daraltma yapılamaz." 4- "MADDE 170.- Ormanlar içinde veya bitişiğindeki köyler
halkının kalkındırılması, ormanların ve bütünlüğünün korunması bakımlarından,
ormanın gözetilmesi ve işletilmesinde Devletle bu halkın işbirliğini sağlayıcı
tedbirlerle, 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman
niteliğini tamamen kaybetmiş yerlerin değerlendirilmesi; bilim ve fen
bakımından orman olarak muhafazasında yarar görülmeyen yerlerin tespiti ve
orman sınırları dışına çıkartılması; orman içindeki köyler halkının kısmen veya
tamamen bu yerlere yerleştirilmesi için Devlet eliyle anılan yerlerin ihya
edilerek bu halkın yararlanmasına tahsisi kanunla düzenlenir. Devlet, bu halkın işletme araç ve gereçleriyle diğer girdilerinin
sağlanmasını kolaylaştırıcı tedbirleri alır. Orman içinden nakledilen köyler halkına ait araziler, Devlet
ormanı olarak derhal ağaçlandırılır." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,
Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU ve Aysel
PEKİNER'in katılmalarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, 17.10.1983 günlü,
2924 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun'un
11. maddesine 4127 sayılı Yasa ile ekelenen dördüncü ve beşinci fıkraları
itiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin bakmakta olduğu dâvada uygulanacak kurallar
olmadığından bunlara ilişkin itirazın Mahkeme'nin yetkisizliği yönünden
reddine; aynı Yasa'nın üçüncü fıkrasına ilişkin esas incelemenin,
"...muhdesat ile tasarruf edenlerin isimleri, kadastro tutanağının
beyanlar hanesinde gösterilir" sözcükleriyle sınırlı olarak yapılmasına
1.2.1996 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, iptali
istenilen Yasa kuralı, aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa maddeleri ile
bunların gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
düşünüldü : A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı Türkiye'nin kadastrol topoğrafik haritasına dayalı olarak taşınmaz
malların sınırlarını arazi ve harita üzerinde belirterek hukuksal durumlarını
saptamak ve bu suretle Medenî Yasa'da öngörülen tapu sicilini kurmak amacıyla
21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro Yasası çıkarılmıştır. Bu Yasa'nın 45.
maddesinin tarla, bağ, bahçe, meyvelik gibi yerlerin, 6831 sayılı Yasa'nın 2.
maddesinin (B) bendi uyarınca orman dışına çıkarılması ve 31.12.1981'den önceki
vergi kaydı ya da geçerli bir belgeye dayanmak koşuluyla aynı Yasa'nın 14.
maddesine göre zilyedleri adına tesbiti öngörülen birinci fıkrası ile ikinci
fıkrası ve üçüncü fıkrasındaki "... tapulu yerlerle ..." ibaresi ve
ikinci fıkrası Anayasa Mahkemesi'nin 1987/31 Esas, 1988/13 Karar sayılı,
1.6.1988 günlü kararı ile iptal edilmiştir. İptal kararından sonra bu kez, Orman Köylülerinin Kalkınmalarının
Desteklenmesi Hakkında 2924 sayılı Yasa'da 28.8.1991 günlü, 3763 sayılı Yasa
ile değişiklik yapılarak, 11. maddenin üçüncü fıkrasına eklenen, "Kadastro
sırasında Hazine adına tesbit edilen bu yerler üzerinde sözü geçen Kanunun 14.
maddesinde öngörülen 40 ve 100 dönümlük sınırlama gözönünde bulundurularak
kullanan kişilerin adları kadastro tutanağının beyanlar hanesinde gösterilir.
Bu tesbitlerin kesinleşmesinden sonra, beyanlar hanesindeadı geçen kişilere
Orman Bakanlığınca bir arazi kullanma belgesi verilir" kuralı, orman
köylüsü olup olmadıklarına bakılmaksızın bu yerlerin kadastro tutanağının
beyanlar hanesinde gösterilen kişilere satışını öngörmesi ve madde içeriğinin
tümlüğü gözetilerek Anayasa Mahkemesi'nin 30.3.1993 günlü, Esas 1992/48, Karar
1993/14 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. 4127 sayılı Yasa ile 2924 sayılı Yasa'nın iptal edilen kuralı
yeniden düzenlenmiştir. Buna göre, kadastro çalışmaları sırasında eylemli
kullanım durumuna göre sınırlandırılan ve Hazine adına tesbiti yapılan bu
yerler üzerindeki yapılar (muhdesat) ile tasarruf edenlerin adlarının kadastro tutanağının
beyanlar hanesinde gösterilmesi; ayrıca bu kişilerin gerçek hak sahibi olup
olmadıklarının Orman Bakanlığı'nca saptanması; bu kişilerin hak sahibi
olabilmeleri için Yasa'nın yürürlüğe girdiği günden başlayarak geriye doğru 5
yıl süreyle o yerde ikamet etmeleri ve orman köyü nüfusuna kayıtlı olmaları
koşuluna bağlanmıştır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, mülkiyetin devrolunması ve
zamanaşımı ile mülk edinilmesinin, devlet ormanlarına zarar verebilecek çeşitli
eylemlere, üretimin düşürülmesine, ormanların küçültülmesine ve yağmalanmasına,
çevrenin bozulmasına yol açacağı; orman sanırlarında daraltma
doğurabileceği savlarıyla; 2924 sayılı Yasa'nın 11. maddesinin üçüncü fıkrasına
4127 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü fıkrasının sınırlama kararı gereğince
incelenen sözcüklerinin Anayasa'nın 44., 169., 56. ve 170. maddelerine aykırı
olduğunu ileri sürmektedir. 1- Anayasa'nın 44. ve 169. Maddeleri Yönünden İnceleme Anayasa'nın "Toprak mülkiyeti" başlıklı 44. maddesinde,
toprağın verimli işletilmesini korumak ve geliştirmek, erozyonla kaybını
önlemek ve topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan, çiftçilikle uğraşan
köylüye toprak sağlamak amacıyla gerekli önlemlerin Devletçe alınacağı; bu
amaçla değişik tarım bölgeleri ve çeşitlerine göre toprağın genişliğinin Yasa
ile belirleneceği; topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçiye toprak
sağlanmasının, üretimin düşürülmesi, ormanların küçültülmesi ve diğer toprak ve
yeraltı servetlerinin azaltılması sonucunu doğuramayacağı öngörülmüştür. 2924 sayılı Yasa'nın 1. maddesinde, bu yasanın amacının orman
sınırları dışına çıkarılmış ve çıkarılacak yerlerin değerlendirilmesi suretiyle
orman köylülerinin kalkınmalarının desteklenmesi; 2. maddesinde de, 6831 sayılı
Orman Yasası'nın 2. maddesi uyarınca kadastro komisyonları tarafından orman
sınırları dışına çıkarılan yerlerin orman köylülerine verilmesi olarak
belirtilmiştir. Bu kurallardan anlaşılacağı gibi, orman niteliğini yitirmesi
nedeniyle orman sınırları dışına çıkarılan yerlerin orman köylülerine
verilmesiyle ilgili düzenlemede Anayasa'nın 44. maddesine aykırılık yoktur. Bu maddeye ilişkin iptal isteminin reddi gerekir. Anayasa'nın, "Ormanların korunması ve geliştirilmesi"
başlıklı 169. maddesinde, bir yandan Devlete, ormanların korunması ve
sahalarının genişletilmesi için gerekli yasaları çıkarma ve tedbirleri alma
görevi yüklenmekte, diğer yandan, Devlet ormanlarının mülkiyetinin
devrolunamayacağı, zamanaşımı ile mülk edinilemeyeceği, kamu yararı dışında
irtifak hakkına konu olamayacağı, zarar görmesine izin verilemeyeceği ve orman
suçlarına ilişkin af çıkarılamayacağı açıklığı yer almaktadır. İtiraz konusu Yasa kuralının, orman üzerinde doğrudan işlem
yapmaması ve bu yerlerin daha önce Hazine adına tesbit edilmiş ya da edilecek
olması dolayısıyle, 169. maddeye bir aykırılığı yoktur. İptal isteminin reddi gerekir. 2- Anayasa'nın 170. ve 56. Maddeleri Yönünden İnceleme Anayasa'nın "Orman köylüsünün korunması" başlıklı 170.
maddesinde, orman içinde ya da bitişiğindeki köyler halkının kalkındırılması,
ormanların ve bütünlüğünün korunması yönlerinden, ormanın gözetilmesi ve
işletilmesinde Devletle bu halkın işbirliğini sağlayıcı önlemlerle,
31.12.1981'den önce bilim ve fen bakımından orman niteliğini tamamen yitirmiş
yerlerin değerlendirilmesi, bilim ve fen bakımından da orman olarak
korunmasında yarar görülmeyen yerlerin tesbiti ve orman sınırları dışına
çıkartılması, orman içindeki köyler halkının kısmen veya tamamen bu yerlere
yerleştirilmesi için Devlet eliyle bu yerlerin ihya edilerek bu halkın
yararlanmasına özgülenmesinin (tahsis edilmesinin) Yasayla düzenleneceği
öngörülmüştür. Orman alanı dışına çıkarılan yerlerin hak sahiplerine satışını
öngören kural Mahkeme'nin itiraz konusu yaptığı kural olmayıp, 11. maddenin
bunu izleyen öbür bölümleridir. Bu durumda itiraz konusu kuralın Anayasa'nın
170. maddesiyle bir ilgisi yoktur. Anayasa'nın "Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması"
başlıklı 56. maddesinde, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama
hakkının bulunduğu; çevreyi geliştirme, çevre sağlığını koruma ve çevre
kirlenmesini önlemenin Devletin ve vatandaşların ödevi olduğu, herkesin
hayatını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak, insan ve madde
gücünde tasarruf ve verimi artırarak işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla
sağlık kuruluşlarının tek elden planlanıp hizmet vermesinin Devletçe
düzenleneceği ve onun bu görevini kamuda ve özel kesimdeki sağlık ve
sosyal kurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getireceği
belirtilmiştir. Dava konusu Yasa hükmünün Anayasa'nın 56. maddeleri ile
doğrudan ilişkisi bulunmamaktadır. VI- SONUÇ 17.10.1983 günlü, 2924 sayılı "Orman Köylülerinin
Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun"un 4127 sayılı Yasa ile
değişik 11. maddesinin iptali istenen üçüncü fıkrasının sınırlama kararı
uyarınca incelenen "... muhdesat ile tasarruf edenlerin isimleri, kadastro
tutanağının beyanlar hanesinde gösterilir." bölümünün Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, 16.4.1996 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Mustafa
  YAKUPOĞLU Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU