ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/33 Karar Sayısı : 2013/122 Karar Günü : 31.10.2013 R.G. Tarih-Sayı :
09.05.2014-28995 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İzmir
1. Fikrî ve Sınaî Haklar Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 26.9.2004
günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinin (6) numaralı fıkrasının
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar
verilmesi istemidir. I- OLAY Sanık hakkında hükmedilen seçenek tedbirin infaz edilememesi
üzerine yeniden ele alınan dosyanın incelenmesi sırasında, itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren “Kısa süreli hapis
cezasına seçenek yaptırımlar” başlıklı 50. maddesi şöyledir: “ Madde 50- (1) Kısa süreli hapis
cezası, suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde
duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre; a) Adlî para cezasına, b) Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan
önceki hale getirme veya tazmin suretiyle, tamamen giderilmesine, c) En az iki yıl süreyle, bir meslek veya sanat edinmeyi sağlamak
amacıyla, gerektiğinde barınma imkânı da bulunan bir eğitim kurumuna devam
etmeye, d) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,
belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya, e) Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya
gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmiş
olması durumunda; mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,
ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmasına, belli bir meslek ve
sanatı yapmaktan yasaklanmaya, f) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve
gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya, Çevrilebilir. (2) Suç tanımında hapis cezası ile adlî para cezasının seçenek
olarak öngörüldüğü hallerde, hapis cezasına hükmedilmişse; bu ceza artık adlî
para cezasına çevrilmez. (3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla,
mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği
tarihte on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş
bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci
fıkrada yazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrilir. (4) Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli
de olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı halinde, birinci fıkranın (a)
bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir. Ancak, bu hüküm, bilinçli taksir
halinde uygulanmaz. (5) Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen
adlî para cezası veya tedbirdir. (6) (Değişik:2008/5739) Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet
savcılığınca yapılan tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin
gereklerinin yerine getirilmesine başlanmaması veya başlanıp da devam
edilmemesi halinde, hükmü veren mahkeme kısa süreli hapis cezasının tamamen
veya kısmen infazına karar verir ve bu karar derhal infaz edilir. Bu durumda,
beşinci fıkra hükmü uygulanmaz. (7) Hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayan
nedenlerle yerine getirilememesi durumunda, hükmü veren mahkemece tedbir
değiştirilir.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve
Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 3.4.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Mustafa ÇAL tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı,
dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, Anayasa Mahkemesine
itiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. Mahkeme, Kanun'un 50. maddesinin (6) numaralı fıkrasının tamamının
iptalini talep etmiştir. Anılan maddenin (6) numaralı fıkrasında, kısa süreli
hapis cezasından çevrili adli para cezası dışındaki seçenek tedbirlerin yerine
getirilmemesinin hukuki sonuçları düzenlenmiştir. Başka bir anlatımla, itiraz
konusu kural, maddede sayılan tüm seçenek tedbirler için geçerli olan ortak
hüküm niteliğinde olan bir kuraldır. Mahkemenin önündeki davada ise kısa süreli
hapis cezasının, Kanun'un 50. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (f) bendi
uyarınca kamuya yararlı bir işte çalıştırma tedbirine çevrilmesi ve hükümlü
tarafından bu tedbire uyulmaması durumu söz konusudur. Dolayısıyla, bakılmakta
olan davada 50. maddede düzenlenen diğer seçenek tedbirler yönünden itiraz
konusu (6) numaralı fıkranın uygulanması söz konusu değildir. Bu nedenle
Kanun'un 50. maddesinin (6) numaralı fıkrasına yönelik Anayasa'ya aykırılık
incelemesinin anılan maddenin (1) numaralı fıkrasının (f) bendi yönünden
yapılması gerekir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, itiraz konusu kuralda yer alan “yaptırımın” sözcüğünün “tedbirin” olarak
değiştirilmesi üzerine kısa süreli hapis cezasından çevrili adli para cezaları
ile anılan maddede belirtilen diğer tedbirlerin infaz rejimlerinde farklılıklar
oluşturulduğu, hapisten çevrili adli para cezasının ödenmemesi hâlinde zorlama
hapsi söz konusu iken, diğer tedbirlerin yerine getirilmemesi hâlinde hâkim
tarafından hapis cezasının infazına karar verilmekte olduğu, bu hâliyle adli
para cezalarının infazı ile diğer tedbirlerin infazında eşitsizlik
oluşturulduğu, temel ceza olarak hapis cezası ile cezalandırıldıktan sonra
Kanun'un 50. maddesi uygulanarak kişiselleştirme ilkesi gereğince hapis cezası
para cezasına çevrilen kişiler ile hapis cezası diğer tedbirlere çevrilen
kişilerin eşit konumda olmalarına rağmen tedbirin ve para cezasının yerine getirilmemesi
durumunda sonuç uygulama bakımından farklılık oluşturulduğu belirtilerek
kuralın, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Kanun'un 45. maddesinde, suç karşılığında yaptırım olarak
uygulanan cezalar, hapis ve adli para cezaları olarak belirlenmiştir. Kanun'un
49. maddesinin (2) numaralı fıkrasında hükmedilen bir yıl veya daha az süreli
hapis cezaları kısa süreli hapis cezası olarak ifade edilmiş; 50. maddesinde
ise kısa süreli hapis cezasının suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik
durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki
özelliklere göre seçenek yaptırımlara çevrilebileceği öngörülmüştür. Kanun'un itiraz konusu (6) numaralı fıkrasında ise kısa süreli
hapis cezasından çevrilen seçenek tedbirlerin yerine getirilmemesinin hukuki
sonuçları düzenlenmiştir. Buna göre, hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet
savcılığınca yapılan tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin
yerine getirilmesine başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi hâlinde,
hükmü veren mahkemece kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına
karar verilmekte ve bu karar derhal infaz edilmektedir. Ayrıca bu durumda, (5)
numaralı fıkra hükmü uygulanmamaktadır. 5739 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle itiraz konusu kuralda yer
alan “yaptırımın” ibaresinin “tedbirin” olarak
değiştirilmesiyle birlikte kuralın adli para cezası dışında kalan diğer
tedbirler hakkında uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Böylelikle kısa süreli
hapis cezasından çevrilen adli para cezalarının infazının itiraz konusu kuralın
kapsamından çıkarıldığı ve kısa süreli hapis cezasından çevrili adli para
cezaları ile doğrudan verilen adli para cezalarının infaz rejimlerindeki
farklılıkların ortadan kaldırıldığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte Kanun'un
50. maddesinde sayılan diğer seçenek tedbirler yönünden de itiraz konusu kural
geçerli olacaktır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Ceza hukukunun, toplumun kültür ve uygarlık düzeyi, sosyal ve
ekonomik yaşantısıyla ilgili bulunması nedeniyle suç ve suçlulukla mücadele
amacıyla ceza ve ceza muhakemesi alanında sistem tercihinde bulunulması
devletin ceza siyaseti ile ilgilidir. Bu bağlamda hukuk devletinde, ceza
hukukuna ilişkin düzenlemeler bakımından kanun koyucu Anayasa'nın temel ilkelerine
ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak koşuluyla, toplumda belli
eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suç sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve
ölçülerdeki ceza yaptırımlarıyla karşılanmaları gerektiği, hangi hâl ve
hareketlerin ağırlaştırıcı ya da hafifletici öge olarak kabul edileceği gibi
konularda takdir yetkisine sahip olduğu gibi adli para cezalarının ve
seçenek tedbirlerin infazına ilişkin kuralların belirlenmesi konusunda da 
ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir. Nitekim bu kapsamda 5275 sayılı Kanun'da cezaların
infazı, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının infazı, hapis cezasının infazı,
kamuya yararlı bir işte çalıştırma ve adli para cezasının infazı gibi farklı
rejimler biçiminde düzenlenmiştir. Buna göre infazın şekli, mahkûmiyet konusu
cezanın tür ve ağırlığıyla yakından ilgilidir. Saptanan ceza siyasetine bağlı
olarak farklı infaz şekilleri için farklı kurallar konulması bu ayrımın doğası
gereğidir. Bu bağlamda, itiraz konusu kuralla bir yaptırım olarak tercih edilen
kısa süreli hapis cezasından çevrili adli para cezası ile sanığın gönüllü
olması üzerine hükmedilen kamuya yararlı bir işte çalıştırılma tedbirinin
farklı infaz hükümlerine tabi kılınması kanun koyucunun takdir yetkisi
kapsamında kalmaktadır. Başka bir anlatımla, hükümlülerin cezaevlerinin
olumsuz etkilerinden de kurtarılarak, toplumla sosyal bağları koparılmadan ve
normal hayat akışları değişmeden ıslah edilmelerinin önemli araçlarından olan
seçenek tedbirlerin uygulanabilir olmaları açısından bu tedbirlere mazeretsiz
olarak uymamanın caydırıcı sonuçlarının belirlenmesi kanun koyucunun
takdirindedir. Bununla birlikte, Kanun'un 50. maddesinin (7) numaralı
fıkrasıyla kanun koyucu tarafından seçenek tedbirlerin hükümlünün elinde
olmayan nedenlerle yani hükümlünün istese de üstesinden gelemeyeceği, kendi
olanakları ve gücü ile gideremeyeceği her çeşit, fiili, hukuki, kamusal veya
kişisel imkânsızlık nedeniyle yerine getirilememesi durumunda hükmü veren
mahkemece tedbirin değiştirileceği öngörülerek hükümlülerin hayat akışlarının
dikkate alındığı ve itiraz konusu kuralın doğurabileceği sakıncaların ortadan
kaldırıldığı da açıktır. Bu çerçevede, kanun koyucunun cezaların ve ceza yerine hükmedilen
tedbirlerin infaz rejimlerinin belirlenmesi konusundaki takdir yetkisini
kullanmak suretiyle düzenlediği itiraz konusu kuralın, hukuk devleti ilkesiyle
bağdaşmayan bir yönü bulunmamaktadır. Öte yandan, Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi
hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil,
hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım
yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda
bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında
eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı
kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi
kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Sanığın kişiliği ve sosyal ve ekonomik durumu dikkate alınarak
kısa süreli hapis cezası yerine yine yaptırım olarak adli para cezası tercih
edilen sanık ile gönüllü olması üzerine kısa süreli hapis cezası kamuya yararlı
bir işte çalıştırılma tedbirine çevrilen sanığın hukuksal durumları aynı
olmadığından, eşitlik ilkesi gereği her iki sanığın tümüyle aynı kurallara tabi
tutulması gerekmemektedir. Dolayısıyla, haklarında yaptırım olarak adli
para cezası verilenlerle kısa süreli hapis cezası yerine seçenek tedbir
uygulananlar aynı konumda bulunmadıklarından, bunların infaz sistemlerindeki
farklılıklar eşitlik ilkesine aykırılık teşkil etmez. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve
10. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 26.9.2004 günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinin; A- (6) numaralı fıkrasına ilişkin esas incelemenin, (1) numaralı
fıkrasının (f) bendi yönünden yapılmasına, B- (6) numaralı fıkrasının (1) numaralı fıkrasının (f) bendi
yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 31.10.2013 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ