ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:2022/45 Karar Sayısı:2022/89 Karar Tarihi:20/7/2022 R.G. Tarih - Sayı:2/8/2022 -
31911 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Tokat 1. Sulh Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 3/11/1988 tarihli ve 3493 sayılı Kanun’un 49. maddesiyle
değiştirilen 115. maddesinin 1/2/2018 tarihli ve 7072 sayılı Kanun’un 58.
maddesiyle değiştirilen sekizinci fıkrasının üçüncü cümlesinin Anayasa’nın 2.
ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
talebidir. OLAY: Davacı hakkında uygulanan idari para cezasının iptali
talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 115. maddesi
şöyledir: “ Para
cezalarının ödenme süresi: Madde 115 – (Değişik: 3/11/1988 – 3493/49 md.) (Değişik
birinci fıkra: 16/7/2004-5228/46 md.) Ödeme derhal yapılmadığı takdirde para
cezalarının, tutanağın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi
gerekir. Bir ay içinde ödenmeyen cezalar için her ay % 5 faiz uygulanır. Aylık
faizin hesaplanmasında ay kesirleri tam ay olarak dikkate alınır. Bu suretle
bulunacak tutar cezanın iki katını geçemez. Süresinde ödenmeyen para cezaları için 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun Hükümleri uygulanır. (Mülga üçüncü fıkra: 12/7/2013-6495/21 md.) (Mülga dördüncü fıkra: 12/7/2013-6495/21 md.) (Ek fıkra: 12/7/2013-6495/21 md.) Trafik idari para
cezaları; Maliye Bakanlığına bağlı muhasebe birimlerine, vergi dairelerine ve
Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca yetkilendirilen banka ve PTT
aracılığıyla ödenebilir. (Ek fıkra: 12/7/2013-6495/21 md.) Bu Kanunun 114 üncü
maddesine göre trafik idari para cezası karar tutanağı düzenlemeyle
yetkilendirilen personel tarafından trafik idari para cezası tahsilatı
yapılamaz. (Ek fıkra: 12/7/2013-6495/21 md.) Bu Kanunun 116 ncı
maddesine göre yabancı plakalı araçların plakasına uygulanan, ancak tebliğ
edilememiş olan trafik idari para cezalarının ödenmesi hâlinde trafik idari
para cezası karar tutanağının tebliğ tarihi olarak ödeme tarihi esas alınır. (Ek fıkra: 12/7/2013-6495/21 md.; Değişik fıkra:
2/1/2017-KHK-680/59 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/58 md.) Sürücüsünün Türk
vatandaşı olup olmadığına bakılmaksızın yabancı plakalı araçlara uygulanacak
olan trafik idari para cezaları, tebligat şartı aranmaksızın sürücüsü
bilgilendirilmek suretiyle tahsil edilir. Trafik cezaları tahsil edilmeden
yabancı plakalı aracın ülkeyi terk etmesine izin verilmez. Türk plakalı araç
kullanan yabancı sürücülerin trafik cezaları, cezanın yazıldığı araç sahibinden
tahsil edilir. Bu fıkra hükümlerinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı ile
Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca müştereken çıkarılan
yönetmelikle belirlenir. Uluslararası sözleşme hükümleri saklıdır. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN,
Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,
Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ve Kenan YAŞAR’ın
katılımlarıyla 21/4/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2.
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Aydın AYGÜN tarafından hazırlanan işin
esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları
ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru
kararında özetle; itiraz konusu kuralın kabahati gerçekleştiren yabancı devlet
vatandaşının tespit edilmesi hâlinde dahi aracın sahibine ceza verileceğini ve
cezanın araç sahibinden tahsil edileceğini öngördüğü, bu durumun ceza
sorumluluğunun şahsiliği ve hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı belirtilerek
kuralın Anayasa’nın 2. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B.
Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. İtiraz konusu kural Türk plakalı araç kullanan yabancı
sürücülerin trafik cezalarının, cezanın yazıldığı araç sahibinden tahsil
edilmesini öngörmektedir. 5. Anayasa’nın
38. maddesinin yedinci fıkrasında ceza sorumluluğunun şahsi olduğu
belirtilmiştir. Ceza sorumluluğunun şahsiliği Anayasa’da güvence altına alınan
ceza hukukunun temel ilkelerindendir. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir
kimsenin işlemediği bir fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Diğer bir
anlatımla bir kimsenin yalnızca kendi eyleminden sorumlu olmasıdır. Bu ilkeye
göre fail ya da şerik olmayan kişilerin bir suç sebebiyle cezalandırılmaları
mümkün değildir. Anayasa’nın anılan maddesinde idari suç ve cezalar ile adli
suç ve cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından her ikisi de bu maddede
öngörülen ilkelere tabidir (AYM, E.2019/1, K.2019/14, 14/3/2019, § 14; E.2022/13,
K.2022/66, 1/6/2022, § 15). 6. Söz konusu fıkranın gerekçesinde de “ …fıkra,
ceza sorumluluğunun ‘şahsi’ olduğu; yani failden gayri kişilerin bir suç
sebebiyle cezalandırılamayacağı hükmünü getirmektedir. Bu ilke dahi ceza
hukukuna yerleşmiş ve ‘kusura dayanan ceza sorumluluğu’ ilkesine dahil, terki
mümkün olmayan bir temel kuralıdır. ” denilmektedir. 7. 2918 sayılı Kanun’un 1. maddesinde
anılan Kanun’un amacının kara yollarında can ve mal güvenliği yönünden trafik
düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak
önlemleri belirlemek olduğu belirtilmiştir. Bu kapsamda Kanun’da uyulması
gereken trafik kuralları düzenlenmiş ve bu kurallara aykırı şekilde araç
kullananlar için bazı idari yaptırımlar düzenlenmiştir. Kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında söz konusu
fiilleri kabahat olarak belirlemesi ve bunun karşılığında idari cezalar öngörmesinin
kamu yararını sağlamaya yönelik olduğu açıktır. 8. Kanun’un 115. maddesinin sekizinci
fıkrasında Türk plakalı araç kullanan yabancı sürücülerin trafik cezalarının,
cezanın yazıldığı araç sahibinden tahsil edileceği hüküm altına alınmak
suretiyle araç sahibi yönünden bir ödeme yükümlülüğü öngörülmektedir. Araç
sahibi bakımından ortaya çıkan ödeme yükümlülüğünün kaynağını aracı kullananın
gerçekleştirdiği trafik kabahati oluşturmaktadır. Başka bir ifadeyle araç sahibinin
sorumluluğuna neden olan hukuki durum araç kullanan kişinin trafik kurallarına
aykırı olarak araç kullanması sebebiyle uygulanan idari para cezasıdır. Bu
bağlamda itiraz konusu kuralın Anayasa’nın 38. maddesi anlamında ceza niteliğinde olan bir idari yaptırımı düzenlediği anlaşılmaktadır. 9. Kanun’un 116. maddesinde tescil
plakasına göre trafik ceza tutanağının düzenleneceği hâller ile bu cezaların
tahsil usulü hükme bağlanmıştır. Bu kapsamda trafik kurallarına aykırı davranan
sürücülerin tespit edilememesi hâlinde de araç tescil plakalarına ceza veya suç
tutanağı düzenlenebilecektir. İtiraz konusu kural ise Türk plakalı araç
kullanan yabancı sürücülerin trafik cezalarından araç sahibini sorumlu tutmak
suretiyle trafik kuralının yabancı sürücüler tarafından ihlal edildiğinin
tespit edildiği durumlara ilişkindir. 10. Cezaların
şahsiliğinde amaç, bir kimsenin işlemediği bir fiilden dolayı
cezalandırılmamasıdır. Diğer bir ifadeyle kimsenin başka birinin icra ettiği
fiil nedeniyle sorumlulukla karşılaşmamasıdır. Kural ise Türk plakalı araç
kullanan yabancı sürücülerin trafik cezalarının, cezanın yazıldığı araç
sahibinden tahsil edilmesini hükme bağlamak suretiyle aracını yabancı
sürücülere vermekten başka bir fiili bulunmayan araç sahiplerinin gerçekleştirmediği
ya da iştirak etmediği trafik kabahatinden sorumlu tutulmasına ve
cezalandırılmasına neden olmaktadır. Bu itibarla kural ceza sorumluluğunun
şahsiliği ilkesiyle bağdaşmamaktadır. 11.
Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 38. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın
Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda
belirtilen hususların Anayasa’nın 38. maddesi yönünden yapılan değerlendirmeler
kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca
bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. IV. HÜKÜM 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 3/11/1988 tarihli ve 3493 sayılı Kanun’un 49. maddesiyle
değiştirilen 115. maddesinin 1/2/2018 tarihli ve 7072 sayılı Kanun’un 58.
maddesiyle değiştirilen sekizinci fıkrasının üçüncü cümlesinin A nayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 20/7/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Hicabi DURSUN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR