ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2011/73 Karar Sayısı : 2011/123 Karar Günü : 22.9.2011 R.G. Tarih-Sayı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kadıköy 4. İcra Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU:1- 4.1.1983 günlü, 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu'na 18.6.2010 günlü, 5999 sayılı Kamulaştırma Kanununda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle eklenen Geçici 6. maddenin
'Bu madde uyarınca ödenecek olan tazminatın tahsili sebebiyle idarelerin mal,
hak ve alacakları haczedilemez.' biçimindeki son fıkrasının, 2- 13.2.2011 günlü, 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden
Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar Kanunu ve diğer Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un Geçici 2.
maddesinin, Anayasa'nın 2., 5., 10., 11., 12., 13., 35., 90. ve 138. maddeleri
ile İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmeye Ek Protokolün
1. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi istemidir. I- OLAY Davacı borçlu tarafından yapılan haczedilmezlik şikâyetini
inceleyen mahkeme, tarafların Anayasaya aykırılık itirazını ciddi görerek
16.6.2011 tarihli oturumunda Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Kanun'un 40.
maddeleri gereğince Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına karar vermiştir. II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALLARI 1- İtiraz konusukuralı da içeren 4.1.1983 günlü, 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu'na 18.6.2010 günlü, 5999 sayılı Kamulaştırma Kanununda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle eklenen Geçici 6. maddeşöyledir: 'Kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırması hiç
yapılmamış olmasına rağmen 9/10/1956 tarihi ile 4/11/1983 tarihi arasında
fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir ihtiyaca tahsis
edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara veya kaynaklara kısmen veya
tamamen veyahut irtifak hakkı tesis etmek suretiyle malikin rızası olmaksızın
fiili olarak el konulması sebebiyle, malik tarafından ilgili idareden tazminat
talebinde bulunulması halinde, öncelikle uzlaşma yoluna gidilmesi esastır. Tazminat müracaatı üzerine, fiilen el konulan taşınmazın veya
üzerinde tesis edilen irtifak hakkının malikin müracaat ettiği tarihteki
tahmini değeri; bu Kanunun 8 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre teşkil
edilen kıymet takdir komisyonu marifetiyle, taşınmazın el koyma tarihindeki
nitelikleri esas alınmak ve bu Kanunun 11 inci ve 12 nci maddelerine göre
hesaplanmak suretiyle tespit edilir. Tespitten sonra, bu Kanunun 8 inci
maddesinin üçüncü fıkrasına göre teşkil olunan uzlaşma komisyonunca, müracaat
tarihinden itibaren en geç altı ay içerisinde 7201 sayılı Kanun hükümlerine
göre tebliğ edilen bir yazı ile, tahmini değer bildirilmeksizin, talep sahibi
uzlaşma görüşmelerine davet edilir. Uzlaşma; nakdi ödeme, idareye ait taşınmazın trampası, idareye ait
taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak tanınması veya imar mevzuatı çerçevesinde
başka bir yerde imar hakkı kullandırılması suretiyle yapılabilir. Uzlaşma görüşmeleri, hukuki veya fiili engel bulunmadığı takdirde
davete icabet tarihinden itibaren en geç altı ay içerisinde sonuçlandırılır ve
uzlaşmaya varılıp varılmadığı, malik veya temsilcisi ile komisyon üyeleri
tarafından imzalanan bir tutanağa bağlanır. Bu tutanak ile uzlaşma
görüşmelerine ilişkin bilgi ve belgeler, açılacak davalarda taraflar aleyhine
delil teşkil etmez. Uzlaşmaya varılması halinde, üzerinde uzlaşılan hakkın
türünü, tanınma şart ve usullerini, nakdi ödemede bulunulacak ise miktarını ve
ödeme şartları ile taşınmazların tesciline veya terkinine dair muvafakati de
ihtiva eden bir sözleşme akdedilerek bu sözleşme çerçevesinde işlem yapılır ve
uzlaşma konusu taşınmazlar resen tapuya tescil veya terkin edilir. Uzlaşılan nakdi tazminat bedeli, bütçe imkanları dahilinde, sonraki
yıllara sari olacak şekilde taksitli olarak da ödenebilir. Taksitli ödeme
süresince, 4/12/1984 tarihli ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine
İlişkin Kanuna göre ayrıca kanuni faiz ödenir. İdare ve malik arasında uzlaşma sağlanamadığı takdirde,
uzlaşmazlık tutanağının tanzim edildiği veya ikinci fıkradaki sürenin uzlaşmaya
davet olmaksızın sona erdiği tarihten itibaren üç ay içerisinde malik
tarafından sadece tazminat davası açılabilir. Dava açılması halinde, fiilen el
konulan taşınmazın veya üzerinde tesis edilen irtifak hakkının müracaat
tarihindeki değeri, ikinci fıkranın birinci cümlesindeki esaslara göre
mahkemece tespit ve taşınmazın veya hakkın idare adına tesciline veya terkinine
ve malike tazminat ödenmesine hükmedilir. Tescile veya terkine ilişkin hüküm
kesin olup tarafların hükmedilen tazminata ilişkin temyiz hakkı saklıdır. Kesinleşen mahkeme kararlarına istinaden bu madde uyarınca
ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olması halinde, idarelerin yılı
bütçelerinde sermaye giderleri için öngörülen ödeneklerden yüzde iki pay
ayrılır. Kesinleşen alacakların toplam tutarının ayrılan ödeneğin toplam
tutarını aşması halinde, ödemeler, sonraki yıllara sari olacak şekilde,
garameten ve taksitlerle gerçekleştirilir. Taksitlendirmede, bütçe imkanları
ile alacakların tutarları dikkate alınır. Taksitli ödeme süresince, 3095 sayılı
Kanuna göre ayrıca kanuni faiz ödenir. İdare tarafından, mahkeme kararı
gereğince nakdi ödeme yerine, üçüncü fıkrada belirtilen diğer uzlaşma yolları
da teklif edilebilir ve bu maddenin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre işlem
yapılabilir. Bu maddenin tazminata ilişkin hükümleri, vuku bulduğu tarih
itibarı ile bu maddenin kapsamında olan kamulaştırmasız el koymadan dolayı
açtıkları tazminat davası süre bakımından dava hakkının düştüğü gerekçesiyle
reddedilmiş olanlar hakkında da uygulanır. Evvelce açtıkları davalar sonunda
tazminat almaya hak kazanmış veya süre dışındaki sebeplerden dolayı davaları
reddedilmiş olanlar hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz. Ancak, gerek iç
hukuka ve gerekse milletlerarası hukuka göre evvelce açtıkları davalar sonunda
hak kazanmış oldukları tazminat henüz ödenmemiş olanlara, idare tarafından
nakdi ödeme yerine, üçüncü fıkrada belirtilen diğer uzlaşma yolları teklif
edilebilir ve bu maddenin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir. Vuku bulduğu tarih itibarı ile bu maddenin kapsamında olan
kamulaştırmasız el koymadan dolayı bu maddenin yürürlüğe girmesinden önce
tazmin talebiyle dava açmış olanlar; bu madde hükümlerine göre uzlaşma yoluna
gitmeyi isteyip istemediklerini bu maddenin yürürlüğe girmesinden itibaren üç
ay içinde idareye ve mahkemeye verecekleri dilekçeler ile bildirebilirler.
Uzlaşma talebi üzerine, uzlaşma görüşmelerinin neticesine kadar dava
bekletilir; uzlaşılamaması halinde, uzlaşmazlık tutanağının mahkemeye
sunulmasından sonra davaya devam edilir. Bu madde uyarınca ödenecek olan tazminatın tahsili sebebiyle
idarelerin mal, hak ve alacakları haczedilemez .' 2- 13.2.2011 günlü, 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden
Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar Kanunu ve diğer Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un Geçici 2.
maddesi şöyledir: '(1) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren onbeş yıl
süreyle geçerli olmak üzere; 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanununun geçici 6 ncı maddesi hükmü, 4/11/1983 tarihinden sonraki kamulaştırmasız
el koyma işlemlerine de uygulanır. Ancak, bu tarihten sonraki kamulaştırmasız
el koyma işlemleri sebebiyle açılan tazminat davalarında verilen ve kesinleşen
mahkeme kararlarına istinaden 2942 sayılı Kanunun geçici 6 ncı maddesinin
yedinci fıkrası uyarınca ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olması halinde,
idarelerin yılı bütçelerinde sermaye giderleri için öngörülen ödeneklerden
ayrıca yüzde beş pay ayrılır.' III- İLK İNCELEME 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un ' Başvuruya engel durumlar '
başlığını taşıyan 41. maddesinin (2) numaralı fıkrasında: ' İtiraz yoluna başvuran mahkemede itiraz konusu
kuralın uygulanacağı başka dava dosyalarının bulunması hâlinde, yapılmış olan
itiraz başvurusu bu dosyalar için de bekletici mesele sayılır '
denilmiştir. İtiraz yoluna başvuran aynı mahkeme tarafından, itiraz konusu kuralların uygulanacağı başka dava
dosyası kapsamında yapılmış olan itiraz başvurusunun ( 2011/72 Esas sayılı), bakılmakta olan dava
dosyası için de bekletici mesele sayılması gerekirken, tekrar başvuruda
bulunulduğu saptanmıştır. Açıklanan nedenlerle itiraz başvurusunun, 6216 sayılı Kanun'un 41.
maddesinin (2) numaralı fıkrası gereğince reddi gerekir. IV- SONUÇ 1- 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'na 18.6.2010
günlü, 5999 sayılı Kamulaştırma Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un
1. maddesiyle eklenen Geçici 6. maddenin 'Bu madde uyarınca ödenecek olan
tazminatın tahsili sebebiyle idarelerin mal, hak ve alacakları haczedilemez.'
biçimindeki son fıkrasının, 2- 13.2.2011 günlü, 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden
Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve
Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında
Kanun'un Geçici 2. maddesinin, iptaline karar verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusunun,
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanun'un 41. maddesinin (2) numaralı fıkrası gereğince REDDİNE, 22.9.2011
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN