ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı:1979/26 Karar sayısı:1980/1 Karar günü:15/1/1980 Resmi Gazete
tarih/sayı:13.3.1980/16928 İPTAL DAVASINI AÇAN : Ege Üniversitesi İPTAL DAVASININ KONUSU: 20/2/1979 günlü, 2182 sayılı "657
sayılı Devlet Memurları Kanununa Ek Geçici Maddeler Eklenmesi Hakkında
Kanun" ile 657 sayılı Yasaya eklenen Ek Geçici Madde l' de yer alan
"... bu kanunla iktisap ettikleri kazanılmış hak..." biçimindeki
hükmün, Anayasanın 2. ve 12. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptaline
karar verilmesi istenmiştir. II- METİNLER : A. 28/2/1979 günlü, 16564 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan
20/2/1979 günlü, 2182 sayılı "657 sayılı Devlet Memurları Kanununa Ek
Geçici Maddeler Eklenmesi Hakkında kanun" ile 657 sayılı Yasaya eklenen ve
iptali istenen hükmü içeren Ek Geçici Madde l'in metni şöyledir: "EK GEÇİCİ MADDE 1- Bu kanun ve Ek Geçici Maddelerine göre
aylık almakta olan personelin bu Kanunla iktisap ettikleri kazanılmış hak
aylıkları bir defaya mahsus olmak üzere öğrenim durumlarında bakılmaksızın ve
kadro koşulu aranmaksızın bir üst derecenin aynı kademesine getirilir ve alt
derecede bulundukları kademede geçen süre, üst derecedeki kademede geçmiş
sayılır. Birinci fıkra esaslarına göre verilen derece, ek geçici 12 ve 13
üncü maddeler kapsamına giren personelin, emekli keseneğine esas aylık derece
ve kademelerine eklenir. Emekli keseneğine esas aylığı bu Kanuna göre kazanılmış hak ay
lığının üstünde bulunanlara, birinci fıkra esaslarına göre verilecek derece,
kazanılmış hak aylığı ile emekli keseneğine esas aylık derece ve kademelerine
ayrı ayrı uygulanır." B. Dayanılan Anayasa Kuralları : "Madde 2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve
Başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, millî demokratik, lâik ve sosyal
bir hukuk devletidir." "Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce,
felsefî inanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz
tanınamaz." C. İlgili Yasa Kuralları: 25/6/1973 günlü, 1765 sayılı Üniversite Personel Yasasının 2.,
3. 4 ve 7. maddeleri şöyledir : "Madde 2- Öğretim üyeleri ve asistanlar sınıfı;
profesörler, doçentler ve asistanlardan oluşur. Bu sınıfta: a) Profesörler, profesörlüğe yükseldikleri ve atandıkları tarihi
takip eden ay başından itibaren, birinci derecenin ilk kademe aylığını,
(kazanılmış hak olmamak şartıyla) almaya başlarlar. b) Doçentler, doçentliğe yükseldikleri ve atandıkları tarihi
takibeden aybaşından itibaren, 4 üncü derecenin ilk kademe aylığını (kazanılmış
hak olmamak şartıyla) almaya başlarlar. Yukarıdaki (a) ve (b) fıkralarına göre üst dereceye atananlar,
bu dereceleri kazanılmış hak olarak aldıktan sonra geçirecekleri her yıl için
bir kademe ilerlemesinden faydalanırlar. c) Asistanlar, (657 sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik 36
ncı maddesinin "Ortak hükümler"i ile getirilen kademe ilerlemesi ve
derece yükselmesi hariç) Devlet Memurları Kanunu hükümleri uyarınca öğrenim
niteliği ile süresine göre, girebilecekleri sınıfın derece ve kademesinin bir
üst derecesinden işe başlarlar." "Madde 3- öğretim görevlileri ve diğer yardımcılar sınıfı;
öğretim görevlileri, okutmanlar, uzmanlar ve çeviricilerden oluşur. Bunlardan, öğretim görevlileri, açık öğretim üyesi veya
yardımcısı kadrolarından biri karşılık gösterilmek suretiyle, Devlet Memurları
Kanununa göre girebilecekleri sınıfın derece ve kademesinin iki derece
üstünden, diğerleri ise bir derece üstünden işe başlarlar." "Madde 4- 2 nci ve 3 üncü maddeler uyarınca elde edilen
dereceler, üniversiteden ve bu kanuna tabi diğer müesseselerden ayrılma halinde
kazanılmış hak teşkil etmez. " "Madde 7- Üniversite öğretim üyeleriyle asistanların ve
öğretim görevlileriyle diğer yardımcıların aylıklarının hesaplanmasında Devlet
Memurları Kanununa ekli gösterge tablosu esas alınır. Aylıklar Devlet Memurları için bütçe kanunlarında gösterilen
katsayı ile çarpılmak suretiyle hesaplanır. Ancak, üniversite rektörlerine 200, rektör yardımcılarına,
fakülte dekanlarına, yüksek okul müdürlerine 150, profesörlere 100, doçentlere
50, gösterge üstü uygulanır." III- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca Şevket
Müftügil, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Osman Tokcan, Rüştü Aral, Ahmet Salih
Çebi, Muammer Yazar, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu, Hüseyin
Karamüstantikoğlu, Kenan Terzioğlu, Necdet Darıcıoğlu, İhsan N. Tanyıldız,
Bülent Olçay ve Yılmaz Aliefendioğlu'nun katılmalarıyla 14/6/1979 gününde
yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyanın eksiği bulunmadığından işin
esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ : İşin esasına ilişkin rapor, dava dilekçesi, iptali istenen yasa
hükmü, Anayasa'nın ve başka yasaların ilgili hükümleri, konuyla ilişkili yasama
metinleri ve öbür metinler incelenerek, gereği görüşülüp düşünüldü: A. 2182 sayılı Yasanın ve iptali istenen hükmün içeriği ve
kapsamı : 657 sayılı Devlet Memurları Yasasına 2182 sayılı Yasa ile üç ek
geçici madde eklenmekte olup, bu maddeler, 657 sayılı Yasayla onun ek geçici
maddelerine göre aylık alan görevlilerin bu yasa ile elde ettikleri
"kazanılmış hak aylıkları"nın, bir kez için, öğrenim durumlarına
bakılmaksızın ve kadro koşulu aranmaksızın bir üst derecenin aynı kademesine
getirilmesini ve alt derecede bulundukları kademede geçen sürenin üst derecede
geçmiş sayılmasını hüküm altına almakta, ayrıca yasanın yürürlüğe girdiği
tarihte askerlik görevini yapmakta olanlar ile emekli, adi malullük, görev
malullüğü ve dul ve yetim aylıkları alanlar hakkında da aynı hükümlerin
uygulanmasını ön görmektedirler. Görüldüğü gibi, bu yasa uyarınca derece yükseltilmesi,
"kazanılmış hak aylıkları" üzerinden yapılacaktır. Olağan durum, kamu görevlisinin görev aylığı ile emekli
keseneğine esas kazanılmış hak aylığının birbirine eşit olmasıdır. 2182 sayılı
Yasa, bu durumda bulunan kişilerin kazanılmış hak aylıklarını bulundukları
derece ve kademenin bir derece üstüne çıkarırken, bu kişilerin görev aylıkları
da kendiliğinden aynı derece ve kademeye yükselmektedir. Emekli keseneğine esas aylığın kazanılmış hak aylığının üstünde
bulunduğu ayrık durumlar için de Ek Geçici 1. maddenin son fıkrasında özel bir
hüküm yer almakta, bu durumdaki kişilerin kazanılmış hak aylığı ile emekli
keseneğine esas aylık derecelerinin her ikisinin de birer derece yükseltilmesi
öngörülmektedir. Ek Geçici 1. maddenin uygulanmasında sözkonusu edilebilecek bir
olasılık da, emekli keseneğine esas kazanılmış hak aylığının, görev aylığının
altında bulunmasıdır. Yasanın öngördüğü derece yükseltilmesi kazanılmış hak
aylığı üzerinden yapılacağından, bu durumda görev aylığının da yükselmesi,
ancak kazanılmış hak aylığı ile görev aylığı arasında bir dereceden daha az bir
aralık bulunması durumunda olasıdır. Bunun dışındaki durumlarda, 2182 sayılı
Yasa ile yapılacak derece yükseltilmesi sonucu iki tür aylık derecesi birbirlerine
yaklaşacak ya da eşit olacaklardır. Bu durum, öncelikle 657 sayılı Devlet Memurları Yasasının 59. ve
sonraki maddelerinde düzenlenen "istisnaî memurluklar" ve aynı
yasanın 68. maddesinin (B) işaretli bölümünde sözü edilen 1.-4. derece
kadrolara aşağı derecelerden yapılacak atamalar bakımından söz konusu olmakta,
ayrıca benzer hükümleri içeren kimi özel yasaların kapsamına giren kişiler
bakımından da aynı uygulama ortaya çıkmaktadır. Bu özel yasalardan biri olan 1765 sayılı Üniversite Personel
Yasasının 2. maddesinin (a) bendine göre, profesörler, profesörlüğe
yükseldikleri ve atandıkları tarihi izleyen aybaşından başlayarak birinci
derecenin ilk kademe aylığını (kazanılmış hak olmamak koşuluyla) almaya
başlarlar. Bu maddenin (b) bendi de, doçent olanların, aynı koşulla 4. dereceye
yükselmelerini öngörmektedir, (b) bendinin son fıkrası ise, bunların ancak söz
konusu üst dereceleri kazanılmış hak olarak aldıktan sonra kademe
ilerlemesinden yararlanabileceklerini hükme bağlamaktadır. Aynı maddenin (c) bendi, asistanların (657 sayılı Devlet
Memurları Yasasının değişik 36. maddesinin "ortak hükümleri" ile
getirilen kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi dışında) Devlet Memurları
Yasası hükümleri uyarınca öğrenim niteliği ile süresine göre girebilecekleri
sınıfın derece ve kademesinin bir üst derecesinden işe başlamalarını
öngörmektedir. 1765 sayılı Yasanın 3. maddesinin ikinci fıkrası, öğretim ve
araştırma görevlileri ile öteki yardımcılar sınıfı öğretim ve araştırma
görevlilerinin, okutmanların, uzmanların ve çeviricilerin atanmaları bakımından
da asistanlarınkine koşut bir düzenleme getirmekte ve 4. maddede ise, 2. ve 3.
maddeler uyarınca elde edilen derecelerin, üniversiteden ve bu yasaya bağlı
öteki kuruluşlardan ayrılma durumunda kazanılmış hak sayılmayacağı hüküm altına
alınmaktadır. B) Anayasa'ya aykırılık savının incelenmesi: Davacı, 2182 sayılı Yasanın öngördüğü derece yükseltilmesinde
"kazanılmış hak aylığı" nın esas tutulmasının, öteki kamu
görevlilerinin tersine, görev aylıkları kazanılmış hak aylıklarının üstünde
bulunan kimi üniversite görevlilerinin ellerine geçen parada bir artma
sağlamadığını, hatta emekli keseneğinin artması nedeniyle, söz konusu kişilerin
eline daha az para geçtiğini, oysa yasanın amacının kamu görevlilerinin parasal
olanaklarını bir ölçüde artırmak olduğunu belirterek, bu durumun Anayasa'nın 2.
ve 12. maddelerine aykırılığı savını ileri sürmektedir. Başka bir deyişle, davacının Anayasa'ya aykırılık savı, yasanın
benimsediği "kazanılmış hak aylığının bir derece yükseltilmesi" ilkesinin
kamu görevlileri arasında eşitsizlik yarattığı ve sosyal hukuk devleti ilkesine
ters düştüğü görüşüne dayanmaktadır. Bu durum karşısında, öncelikle saptanması gereken nokta, 2182
sayılı Yasanın benimsediği "kazanılmış hak aylığı" ölçütünün bütün
Devlet görevlileri için ortak ve eşit bir uygulamaya dayanak olup
olamayacağıdır. Yukarıda (A) bölümünde değinildiği gibi, 657 sayılı Yasa kimi
memurlukları "istisnaî" saymış ve buralara, yasanın atama, sınav,
kademe ilerlemesi ve derece yükseltilmesine ilişkin hükümleri ile bağlı
olmaksızın atama yapılmasına olanak tanımıştır (m. 59). Yine aynı yasanın
değişik 68. maddesinin (B) işaretli bölümünde yer alan hükme göre, eğitim ve
öğretim hizmetleri sınıfı dışındaki sınıfların 1., 2., 3. ve 4. derecelerindeki
kadrolarına, derece yükselmesindeki süre kaydı aranmaksızın, kimi koşullarla ve
atanmadaki yönteme göre, daha aşağı derecelerden memur atanabilir. Ancak her iki durumda da, atama yapılan üst derece kadrolar,
emekli aylığının hesabında ve başka memurluklara nakil yoluyla atanmada
kazanılmış hak sayılmamakta ve anılan yasanın 61. maddesinin üçüncü
fıkrasındaki bir kesim istisnaî memurluk dışında, kademe ilerlemesi ve sınıf
yükselmesi, yalnızca kazanılmış hak aylığı üzerinden hesaplanmaktadır. Bu
kişilerin bulundukları görev aylığı derecesinde kademe ilerlemesi ve derece
yükselmesi yapabilmeleri, bu derece aylığının ilk kademesini kazanılmış hak
olarak almaları koşuluna bağlıdır. Yine yukarıda (A) bölümünde özetlendiği
gibi, 1765 sayılı Üniversite Personel Yasası da kimi üniversite görevlilerinin
atanmaları konusunda aynı düzeni benimsemiş bulunmaktadır. Bütün bu durumlarda, emekli keseneğine esas kazanılmış hak
aylığı görev aylığına eşit düzeye gelinceye dek, kademe ilerlemesi ve derece
yükselmesinin kazanılmış hak aylığı üzerinden yürütülmesi ve bu süre içinde
memurun görev aylığı derecesinde bir değişiklik olmaması gerektiğine göre, 2182
sayılı Yasada da derece yükseltilmesinin "kazanılmış hak aylığı"
üzerinden yapılmasının yürürlükteki kamu görevlileri düzenine aykırı bir yönü
yoktur. Bu düzenlemenin, Anayasa'nın eşitlik ilkesini zedeleyip
zedelemediği sorununa gelince : Davacı, her ne kadar 2182 sayılı Yasanın uygulanması sonucu kimi
üniversite görevlilerinin eline geçen paranın değişmemesi ve hatta azalması olayını
eşitsizlik savına dayanak yapmakta ise de, bu sav ileri sürülürken önemli bir
nokta gözden uzak tutulmaktadır: 2182 sayılı Yasa, yukarıda belirtildiği gibi, kamu görevlileri
düzeninin yükselme esaslarını değiştiren bir yasa olmayıp, bu yasa ile yapılmak
istenilen, kamu görevlilerini, yürürlükteki hükümlere göre bir yükselme süresi
sonunda ulaşacakları duruma getirmektir. Emekli keseneğine esas kazanılmış hak
aylıkları görev aylıklarının altında olan kamu görevlilerinin görev
aylıklarının yükseltilmesine yürürlükteki kamu görevlileri hukuku ilke olanak
tanımadığına göre, bunların durumlarında yapılabilecek değişiklik, ancak
kazanılmış hak aylıklarını bir derece yükseltilmesi olabilir. Böylece, her ne
kadar bu kişilerin görev aylıkları değişmemekte ise de, görev aylığı
derecesindeki bekleme süreleri bir yükselme süresi kadar kısalmaktadır. Başka
bir deyişle, öteki memurlar gibi, bu kişiler de bir yükselme süresi sonunda
gelecekleri duruma getirilmiş olmaktadırlar. Görülmektedir ki, üniversite
görevlilerini de içine almak üzere, kamu görevlilerini, yürürlükteki hükümlere
göre bir yükselme süresi sonunda ulaşabilecekleri duruma getiren bu
düzenlemenin Anayasa'nın 12. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı düşen bir
yönü yoktur. öte yandan, iptali istenen hükmün, gerek yasanın getiriliş amacı
gerek yukarıda açıklanan içeriği karşısında, Anayasa'nın 2. maddesine olduğu
kadar, öteki maddelerine aykırılığından da söz edilemez. Bu durum karşısında, dava konusu hükmün iptali isteminin reddine
karar verilmelidir. V- SONUÇ: 20/2/1979 günlü, 2182 sayılı "657 sayılı Devlet Memurları
Kanununa Ek Geçici Maddeler Eklenmesi Hakkında Kanun "un Ek Geçici 1.
maddesi birinci fıkrasının dava konusu edilen .......bu kanunla iktisap
ettikleri kazanılmış hak....... biçimindeki hükmünün Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin reddine, 15/1/1980 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Şevket Müftügil Başkanvekili Ahmet H. Boyacıoğlu Üye Ahmet Erdoğdu Üye Osman Tokcan Üye Rüştü Aral Üye Ahmet Salih Çebi Üye Muammer Yazar Üye Adil Esmer Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Nahit Saçlıoğlu Üye Hüseyin Karamüstantikoğlu Üye Necdet Darıcıoğlu Üye İhsan N. Tanyıldız Üye Bülent Olçay Üye Yekta Güngör Özden