ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2006/44 Karar Sayısı:
2008/81 Karar Günü : 20.3.2008 R.G. Tarih-Sayı :28.05.2008-26889 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Gaziantep 1. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 10.2.1954 günlü, 6245
sayılı Harcırah Kanunu'nun 10. maddesinin (1) numaralı
bendinin Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Milli Eğitim Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü'nce, ilk kez
Devlet memuru olarak Şanlıurfa Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü emrine,
oradan da Şanlıurfa Valiliğince Birecik Anaokulu öğretmenliğine atanan
davacının, bu atama nedeniyle Yeşilyurt/İzmir - Birecik/Şanlıurfa arası
harcırahının ödenmesi isteminin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı
davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Gaziantep
1. İdare Mahkemesi, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 10.2.1954 günlü, 6245 sayılı Harcırah
Kanunu'nun itiraz konusu (1) numaralı bendi de içeren 10. maddesi, iti raz eden Mahkeme'nin elindeki davanın konusunu oluşturan
işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla şöyledir: "Madde 10 - Yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer
değiştirme masrafı aşağıdaki hallerde verilir: 1. (Değişik: 31/7/2003-4969/1 md.) Kendi yazılı talepleri üzerine
gönderilenler hariç olmak üzere; yurt içinde veya dışındaki daimi bir vazifeye
naklen tayin olunanlarla yabancı memleketlerdeki memuriyet merkezi tebdil
olunan veyahut bu yerlerden yurt içinde diğer bir daimi vazifeye tayin edilen
memur ve hizmetlilere yeni vazife mahallerine kadar; 2. (Mülga: 31/7/2003-4969/1 md.) 3. (Mülga: 31/7/2003-4969/1 md.) 4. (Mülga: 31/7/2003-4969/1 md.) 5. Kadro dolayısiyle açıkta kalan veya vekalet emrine
alınan memurlara açık aylıklarını Türkiye dahilinde tesviye ettirecekleri yere
kadar; 6. Asilin vüruduna kadar muvakkaten gönderilmiş olmayıp da
vekalet namı altında asaleten gönderilen ve vekalet müddeti belli olmıyan
kumandan ve memurlara vazife mahallerine kadar." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A.Necmi ÖZLER, Ali
GÜZEL, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün katılımlarıyla 4.4.2006 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, Serdar ÖZGÜLDÜR
ile Serruh KALELİ'nin "Başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddine
karar verilmesi gerektiği" yolundaki karşıoyları ve oyçokluğuyla karar
verilmiştir. V- ESASIN  İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, iptali istenilen kuralda , idarece naklen atanan kamu görevlilerine harcırah
ödenmesi öngörülürken, ilk defa devlet memurluğuna atanan kişilere harcırah
ödeneceğine ilişkin bir hükmün yer almamasının, Anayasası'nın 10. maddesinde
ifade edilen eşitlik ilkesine ve 2. maddesinde ifade edilen sosyal hukuk
devleti ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralda, yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer
değiştirme masrafından oluşan harcırahın, kendi yazılı talepleri üzerine
gönderilenler hariç olmak üzere,  yurt içinde veya dışındaki daimi bir
vazifeye naklen tayin olunanlarla, yabancı memleketlerdeki memuriyet merkezi
tebdil olunan veyahut bu yerlerden yurt içinde diğer bir daimi vazifeye tayin
edilen memur ve hizmetlilere, yeni vazife mahallerine kadar verilmesi
öngörülmüş, ilk defa devlet memurluğuna atananlara ödeneceğine ilişkin bir
hüküm ise yer almamıştır. Harcırah Kanunu, kamu hukuku alanında, çalışanla çalıştıranlar
arasındaki istihdam ilişkilerini ve buna dayanan mali hakları düzenleyen bir
Kanun değil, 1. maddesinde belirtildiği üzere, genel, katma ve özel bütçeli
idarelerde, bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli kurumlarda, özel kanunlarla
kurulmuş banka ve teşekküllerde yolluk ödenmesini gerektiren hizmet yapılması
hallerinde uygulanacak kuralları içeren bir gider kanunudur. Yolluk ödemesi de, kamu hizmetinin gerektirdiği durumlarda, bu
hizmet için görevlendirilen kişilerin katlanacakları giderleri karşılamak üzere
yapılan bir idari işlemdir. Başka bir deyişle, gerektiğinde görevlendirilen
kişilere, katlandıkları zorunlu giderlerin karşılığı olarak yapılan bir
ödemedir. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi, hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal
eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa
karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin
her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve
konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi
çiğnenmiş olmaz. İlk defa devlet memurluğuna atanan kişi, görevine başlayıncaya
kadar memur ya da kamu görevlisi sayılmamakta, görevine başladığı tarihten
itibaren kamu görevlisi sıfatını kazanmaktadır. Bu süreye ilişkin olarak
kendisine aylık ödenmemekte, tedavi yardımı hizmetleri ile memurlara ve diğer
kamu görevlilerine sağlanan bir takım haklardan yararlandırılmamaktadır. Oysa
naklen atanan kamu görevlileri, naklen atama işleminin yapıldığı tarihten önce
kamu görevlisi olup, belirli bir statü hukuku içerisinde kendilerine yüklenilen
kamu görevini yerine getirmektedirler. Bu durumda, ilk defa devlet memurluğuna
atananlar ile halen devlet memuru olup da naklen ataması yapılanlar aynı
hukuksal konumda bulunmamaktadırlar. Öte yandan, Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin
sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Bu maddede belirtilen sosyal
hukuk devleti; kişi ve toplum yararı arasında denge kuran, toplumsal
dayanışmayı üst düzeyde gerçekleştiren, güçsüzleri güçlüler karşısında
koruyarak eşitliği, sosyal adaleti sağlayan, çalışma hayatının gelişmesi için
önlemler alarak çalışanları koruyan, millî gelirin adil bir biçimde
dağıtılmasını sağlayan devlettir. Yukarıda da belirtildiği üzere, ilk defa devlet memurluğuna atanan
kişiler kamu görevlisi sıfatını, görevlerine başladıkları tarihten itibaren
kazandıklarından ve görevlerine başlamadıkları sürece kamu görevlisi
sayılmadıklarından, atandıkları görev yerlerine ulaşıncaya kadar üstlendikleri
giderlerin kamu hizmetinin yürütülmesinden kaynaklandığını söylemek mümkün
değildir. Böyle olunca da, atandıkları yere giderken üstlendikleri giderlerin
kamuca paylaşılması zorunluluğu bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, ilk defa devlet
memurluğuna atananlar yönünden Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine ve
2. maddesindeki sosyal hukuk devleti ilkesine aykırı değildir. İtirazın reddi
gerekir. VI- SONUÇ 10.2.1954 günlü, 6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun 10. maddesinin
(1) numaralı bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
20.3.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ