ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2025/118 Karar Sayısı : 2025/106 Karar Tarihi : 7/5/2025 R.G. Tarih – Sayı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 14. İcra Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 24/5/2013 tarihli ve
6487 sayılı Kanun’un 21. maddesiyle başlığı ile birlikte değiştirilen geçici 6.
maddesinin sekizinci fıkrasının dördüncü cümlesinin Anayasa’nın 46. maddesine aykırılığı
ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Kamulaştırmasız
el atma nedeniyle hükmedilen alacak için başlatılan icra takibine yapılan
şikâyet üzerine görülen davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı geçici 6. maddesinin
ilgili kısmı şöyledir: “ Kamulaştırılmaksızın kamu hizmetine ayrılan
taşınmazların bedel tespiti Geçici Madde 6 – (Ek: 18/6/2010-5999/1 md.; Değişik:
24/5/2013-6487/ 21 md.) Kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırması
hiç yapılmamış olmasına rağmen 9/10/1956 tarihi ile 4/11/1983 tarihi arasında
fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir ihtiyaca tahsis
edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara veya kaynaklara kısmen veya
tamamen veyahut irtifak hakkı tesis etmek suretiyle malikin rızası olmaksızın
fiili olarak el konulması sebebiyle, mülkiyet hakkından doğan talepler, bedel
talep edilmesi hâlinde bedel tespiti ve diğer işlemler bu madde hükümlerine
göre yapılır. Bu maddeye göre yapılacak işlemlerde öncelikle uzlaşma usulünün
uygulanması dava şartıdır. … Kesinleşen mahkeme kararlarına istinaden bu madde
uyarınca ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olması hâlinde, merkezi yönetim
bütçesine dâhil idarelerin yılı bütçelerinde sermaye giderleri için öngörülen
ödeneklerinin (Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil
Güvenlik Komutanlığı bütçelerinin güvenlik ve savunmaya yönelik mal ve hizmet
alımları ile yapım giderleri için ayrılan ödeneklerin) yüzde ikisi, belediye ve
il özel idareleri ile bağlı idareleri için en son kesinleşmiş bütçe gelirleri
toplamının, diğer idareler için en son kesinleşmiş bütçe giderleri toplamının
en az yüzde ikisi oranında yılı bütçelerinde pay ayrılır. Kesinleşen
alacakların toplam tutarının ayrılan ödeneğin toplam tutarını aşması hâlinde,
ödemeler, sonraki yıllara sâri olacak şekilde, garameten ve taksitlerle
gerçekleştirilir. Taksitlendirmede, bütçe imkanları ile alacakların tutarları
dikkate alınır. Taksitli ödeme süresince, 3095 sayılı Kanuna göre ayrıca
kanuni faiz ödenir. İdare tarafından, mahkeme kararı gereğince nakdi
ödeme yerine, üçüncü fıkrada belirtilen diğer uzlaşma yolları da teklif
edilebilir ve bu maddenin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir. .. . ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan
ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hilal YAZICI
tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.
maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyle
uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini
Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin
iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler
uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince
açılmış ve mahkemenin görev alanına giren bir dava bulunması, iptali talep
edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise
bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde
veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte
bulunan kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkemece 2942 sayılı Kanun’un
geçici 6. maddesinin sekizinci fıkrasının dördüncü cümlesinin iptali talep
edilmiştir. Anılan madde, kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya
kamulaştırması hiç yapılmamış olmasına rağmen 9/10/1956 tarihi ile 4/11/1983
tarihi arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir
ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara veya kaynaklara
kısmen veya tamamen veyahut irtifak hakkı tesis etmek suretiyle malikin rızası
olmaksızın fiilî olarak el konulması sebebiyle mülkiyet hakkından doğan
talepleri konu edinmektedir. 4. Bakılmakta olan davada, şikâyete konu icra emrinin
dayanağı olan gerekçeli kararda hükme esas alınan bilirkişi 2. ek raporundan
bedel tespitine konu taşınmazın 1986 yılında rekreasyon alanı olarak
belirlendiği anlaşılmaktadır. Mahkemenin gerekçeli başvuru kararında veya
başvuruya ek olarak gönderdiği belgelerde de taşınmaza yapılan müdahalenin
itiraz konusu kuralın da yer aldığı geçici 6. maddede belirtilen 9/10/1956
tarihi ile 4/11/1983 tarihleri arasında gerçekleştiği yönünde bir tespit de
bulunmamaktadır. Dolayısıyla kamulaştırmasız el atmanın anılan Kanun’un geçici
6. maddesi kapsamında belirtilen tarih aralığında gerçekleşmediği sonucuna
ulaşılmıştır. 5. Öte yandan anılan maddenin sekizinci fıkrasının
birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerinde, kesinleşen mahkeme kararlarına
istinaden bu madde uyarınca ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olması
hâlinde, belediyeler için en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının en az
yüzde ikisi oranında yılı bütçelerinde pay ayrılacağı, kesinleşen alacakların
toplam tutarının ayrılan ödeneğin toplam tutarını aşması hâlinde ödemelerin,
sonraki yıllara sâri olacak şekilde garameten ve taksitlerle
gerçekleştirileceği belirtilmiş; itiraz konusu dördüncü cümlesinde de taksitli
ödeme süresince 4/12/1984 tarihli ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt
Faizine İlişkin Kanun’a göre ayrıca kanuni faiz ödeneceği hüküm altına
alınmıştır. Dolayısıyla kural, kesinleşen mahkeme kararı sonrasında ödemenin
idarece taksitle yapılmış olması durumunda uygulanma alanı bulacaktır. 6. Yapılan incelemede, kesinleşen alacağa ilişkin kararın
yerine getirilmesi için 2942 sayılı Kanun’un ek 4. maddesi uyarınca idareye
başvuruda bulunulduğu, otuz günlük süre sonunda idarenin ödemede bulunmamış
olması nedeniyle de takibe başlanıldığı, dolayısıyla takibe konu alacağın
taksitle ödenmesinin söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır. 7. Bu itibarla belirli bir tarih aralığında gerçekleşen
kamulaştırmasız el atma nedeniyle kesinleşen kamu alacağının taksitle ödenmesi
hâlinde kanuni faiz uygulanmasını öngören kuralın bakılmakta olan davada
uygulanma imkânının bulunmadığı sonucuna varılmıştır. 8. Açıklanan nedenlerle kuralın itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından
başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. III. HÜKÜM 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 24/5/2013
tarihli ve 6487 sayılı Kanun’un 21. maddesiyle başlığı ile birlikte
değiştirilen geçici 6. maddesinin sekizinci fıkrasının dördüncü cümlesinin
itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı
bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 7/5/2025 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI