ANAYASA MAHKEMESİ KARARI E. No:1969/23 K. No:1969/41 Karar tarihi:3/7/1969 Resmi Gazete tarih/sayı:7.2.1970/13420 İtiraz
eden : Danıştay 9. Dairesi. İtirazın
konusu : 5237 sayılı Belediye Gelirleri kanununun 21. maddesinin dördüncü
fıkrasında yer alan "Her ne suretle ve vasıta ile olursa olsun yapılacak
diğer ilân ve reklâmlardan Belediye meclislerince düzenlenecek esas ve
tarifelere göre resim alınır." yolundaki hükmün ilâna ilişkin bölümünün
Anayasa'nın 61. maddesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenmiştir. OLAY: Sosyal
Sigortalar Kurumunca ihaleye çıkarılan bir şube binası inşaatının gazetelerle
ilânı üzerine, o yer belediyesince daha önce düzenlenmiş olan tarife gereğince
adı geçen Kuruma 9257,88 lira ilân resmi tahakkuk ettirilmiştir. Kurumun,
bu ilân resmi aleyhine önce İtiraz Komisyonuna, daha sonra Temyiz Komisyonuna
yaptığı baş vurmalar reddedilmiş, bunun üzerine iş Danıştay'a gelmiştir . Davanın
yukarıda anılan kanun hükmünün Anayasaya aykırı olduğu yolundaki itirazın
Danıştay 9. Dairesi, ciddi görmüş ve bu kanundaki gerekçeli karan ile ilgili
evrak örneklerinin Anayasa Mahkemesine gönderilmesine ve Davanın olduğu yerde
durdurulmasına 19/2/1969 gününde karar vermiştir. Danıştay
9. Dairesinin gerekçeli kararında özetle : "Anayasa'nın
61. maddesi hükmüne göre, kanun koyucunun sadece malî yükümün konulmasına izin
vermesi yeterli olmayıp, yükümün konusunu, matrahını ve nispetini veya en yüksek
sınırım, diğer bir deyimle çerçevesini kanunla düzenlenmesi gerektiği, Belediye
gelirleri kanununun iptali istenilen hükmünde ise, sadece resmin konusunun
belirtildiği ;diğer hususların belediye meclisinin takdirine bırakıldığı; bu
sebeple anılan hükmün Anayasa'nın 61. maddesine aykırı düştüğü"
belirtilmiştir. İLK
İNCELEME : Anayasa
Mahkemesinin, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca 20/5/1969 gününde ilk inceleme
için yaptığı ve Başkan Vekili Lütfi Ömerbaş, Üye İhsan Keçecioğlu, Salim Başol,
A. Şeref Hocaoğlu, Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Fazıl Uluocak, Sait,
Koçak, Avni Givda, Muhittin Taylan, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar, Ziya Önel,
Mustafa Karaoğlu ve Muhittin Gürün'ün katıldığı toplantıda baş vurmanın
Anayasa'nın 151. ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hak
kındaki 44 sayılı Kanunun 27. maddelerine uygun olduğuna .dosyada eksiklik
bulunmadığına ve esasın incelenmesine, kağıtlar içinde aykırılık konusunda
kanun sözcüsünün düşüncesi bulunmadığından bu eksiklik tamamlanmak üzere dosyanın
geri çevrilmesinin gerektiğini ileri süren Üye Hakkı Ketenoğlu ve Avni
Givda'nın karşı oyları ile ve oyçokluğu ile karar verilmiştir. ESASIN
İNCELENMESİ : 5237
sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 21. maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir: "Meydan,
yol ve sokaklarda ve umuma açık yerler ile nakil vasıtalarında ve herkesin
görebileceği sair yerlerde açılan, gösterilen ve dağıtılan ilânlarla her ne
suretle ve vasıta ile olursa olsun yapılacak diğer ilân ve reklâmlardan
belediye meclislerince düzenlenecek esas ve tarifelere göre resim alınır." Danıştay
9. Dairesi bu fıkranın "Her ne suretle ve vasıta ile olursa olsun
yapılacak diğer ilânlardan belediye meclislerince düzenlenecek esas ve
tarifelere göre resim alınır." hükmünü Anayasa'nın 61. maddesine aykırı
görmüş ve iptalini istemiştir. Anayasa'nın
61. maddesi ise şöyledir: "Herkes,
kamu giderlerini karşılamak üzere, malî gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür. Vergi,
resim ve harçlar ve benzeri mali yükümler ancak Kanunla konulur." Anayasa
koyucunun her çeşit malî yükümlerin kanunla konulmasını emrederken, keyfî ve
takdirî uygulamaları önleyecek ilkelerin kanunda yer almasını kastettiği
şüphesizdir. Kanun koyucunun, sadede konusunu belli ederek bir vergi veya resim
alınmasına izin vermesi, bunun kanunla konulmuş sayılması için yeterli
değildir. Malî yükümlerin, yükümlüleri, matrah ve oranlan, tarh ve tahakkuku,
tahsil usulleri, müeyyideleri, zaman aşımı gibi çeşitli yönleri vardır. Bunlar,
kişilerin sosyal ve iktisadî durumlarını ve hatta temel haklarını etkileyecek
uygulamalara yol açabilirler. Bu bakımdan kanunla düzenlenmeleri zorunludur.
Nitekim tarh, tahukkuk ve tahsil usulleri ile müeyyideler ve zamanaşımı, genel
ve müşterek hükümler halinde kanunla düzenlenmişlerdir. Öteki yönler, yani
yükümlü, matrah ve oran yönleri, her malî yükümün özelliğine göre değişik
olduğundan bu düzenleme her birisi için kanunla ayrı ayrı yapılmalı ve hiç
olmazsa ana çizgileri, başka bir deyimle, çerçeveli belirtilmeli ve bazılarının
niteliklerine göre matrah ve oranı, bu mümkün olmazsa, yükümlerin adaletli
ölçülere dayandırılan en yüksek sınırlan belli edilmelidir. Aksi halde idareye,
keyfî uygulamalara meydan verebilecek çok geniş bir takdir yetkisi tanınmış
olur. Olaya
gelince 5237 sayılı Kanunun 21. maddesinin dördüncü fıkrasının iptali îstenen
hükmünde malî yükümün, konusu ve yükümlüleri gösterilmiş, fakat, matrahı, oranı
veya en çok miktarı gösterilmemiş, ilân resminin belediye meclislerince
düzenlenecek tarifeye göre alınacağının açıklanması ile yetinilmiştir.
Tarifenin düzenlenmesinde belediye meclisleri, kanunun bir sınır tanımamış
olmasından yararlanarak diledikleri gibi resim alınmasını öngörecekler, böylece
idareye, malî yüküm bakımından, sınırsız yetki tanınmasından doğabilecek
sakıncalar gerçekleşmiş olacaktır. Nitekim itirazla ilgili olayda 9257,88 lira
ilân resmî tahakkuk ettirilmiş bulunmaktadır. Bu
nedenlerle, iptali istenilen hükmün Anayasa'nın 61. maddesine aykırı olduğu
açıkça görülmektedir. SONUÇ: 1.
5237 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 21. maddesinin dördüncü fıkrasında yer
alan "Herne suretle ve vasıta ile olursa olsun yapılacak diğer ilân ve
reklâmlardan belediye meclislerince düzenlenecek esas ve tarifelere göre resim
alınır." yolundaki hükmün ilâna ilişkin bölümünün Anayasa'ya aykırı
olduğuna ve iptaline oybirliği ile, 2.
Arayasa'nın 152. ve 44 sayılı Kanunun 50. maddeleri uyarınca iptal kararının 31
Aralık 1969 gününde yürürlüğe girmesine Üyelerden İhsan Keçecioğlu, Celâlettin
Kuralmen, Avni Givda, Muhittin Taylan, Ahmet Akar ve Muhittin Gürün'ün karşı
oyları ile ve oyçokluğu ile; 3/7/1969
gününde karar verildi. Başkanvekili Lütfi
  Ömerbaş Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye Salim
  Başoy Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Celâlettin
  Kuralmen Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Fazıl
  Uluocak Üye Sait
  Koçak Üye Avni
  Givda Üye Muhittin
  Taylan Üye İhsan
  Ecemiş Üye Ahmet
  Akar Üye Ziya
  Önel Üye Mustafa
  Karaoğlu Üye Muhittin
  Gürün KARŞI
OY YAZISI 1-
Kâğıtlar arasında Danıştay Kanunsözcüsünün Anayasa'ya aykırılık konusu
üzerindeki düşüncesi yoktur. Şu durum ya kanunsözcüsünün o konudaki
düşüncesinin alınmadığını yahut alınıp da Anayasa Mahkemesine gönderilmediğini
gösterir. Her iki halde de dosyanın eksiği var demektir. 24/12/1964 günlü, 521
sayılı Danıştay Kanununun 77. ve 110; 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27.
maddeleri bu durumun nazara alınmasını, eksiklik tamamlanmak üzere dosyanın
Danıştay 9. Dairesine geri çevrilmesini gerektirir. Oysa 20/5/1969 günlü ilk
inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığına ve esasın incelenmesine
karar verilmiştim. Bu karara yukarıda açıklanan nedenle karşıyım. 2-
Şimdiye kadar çeşitli kararlarda iptal hükümlerinin yürürlük tarihleri ileriye
bırakıldığı halde uygulanmalarda bunun bir yararı görülmemiş, iptal
hükümleriyle ortaya çıkan boşlukların doldurulması için süresi içinde her hangi
bir yasama işleminde bulunulmamıştır. Kaldı ki malî yükümler getiren ve
Anayasa'ya aykırılığı sabit olmuş söz konusu hükmün daha altı ay yürürlükte
bırakılması ilgililerin haksızlığa uğramalarına yol açar ve "Hukuk
Devleti" kavramiyle bağdaşamaz. İptal
kararında Anayasa'nın 152/2. ve 44 sayılı Kanunun 50/2. maddelerinin
uygulanmasına bu nedenlerle karşıyım. Üye Avni Givda Yukarıki
karşıoy yazısının 2 sayılı bendine katılıyorum. Üye Ahmet Akar KARŞI
OY YAZISI Anayasa'nın
152. maddesi ile bir kanunun veya kanunun bir hükmünün iptaline ilişkin kararın
yürürlüğe girmesi için belli bir tarih tespit edebilmek yetkisinin Anayasa
Mahkemesine tanınmış olmasının nedeni, bu maddeye ilişkin gerekçede de
belirtildiği üzere, iptal karan ile meydana gelebilecek sakıncaları ortadan
kaldırmak ve yasama meclislerince tedbir alınmasını sağlamak içindir. Bu olayda
iptal kararının derhal yürürlüğe girmesiyle önemli bir sakıncanın meydana
gelebileceği kanısında değilim. Öte yandan kararın yürürlük tarihinin altı ay
sonraya bırakılması, Anayasa'ya aykırılığı sabit olan kanun hükmünün bir süre
daha uygulanması ve böylece haksız işlemlerin sürdürülmesine yol açacağı için
daha da sakıncalıdır. Çoğunluğun,
kararın 2 numaralı bendindeki görüşüne bu nedenlerle karşıyım. Üye Muhittin Taylan Sayın
Muhittin Taylan'ın yakarıda yazılı görüşüne katılıyorum. Üye İhsan Keçecioğlu KARŞI
OY YAZISI Bu
iptal kararı sonucu olarak meydana gelecek durum ve boşluk, Anayasa'nın 152.
maddesinin ikinci ve 44 sayılı Kanunun. 50. maddesinin üçüncü ve dördüncü
fıkralarında belirtilen nitelikte olmadığından ve bu bakımdan Anayasa'ya
aykırılığı belli olmuş bir hükmün altı ay daha yürürlükte bırakılmasını zorunlu
kılacak önemde bulunmadığından kararın 2 No. lu bendine muhalifim. Yukarıki
karşıoya katılıyorum. Üye Muhittin Gürün