ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:2020/37 Karar Sayısı:2020/19 Karar Tarihi:6/5/2020 R.G. Tarih – Sayı:Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Beylikova Asliye Hukuk Mahkemesi (Asliye Ticaret
Mahkemesi sıfatıyla) İTİRAZIN KONUSU: 26/9/2004 tarihli ve 5235
sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin
Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 5. maddesinin 18/6/2014 tarihli
ve 6545 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle yeniden düzenlenen üçüncü fıkrasının
birinci cümlesinde yer alan “…kurulan yerlerde bu mahkemelerde…” ibaresinin Anayasa’nın 2., 10., 36., 37. ve 141. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir . OLAY: Taşınmazlar üzerindeki ipoteğin
kaldırılması talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı
olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN
KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 5. maddesi
şöyledir: “ Hukuk mahkemelerinin kuruluşu Madde 5- Hukuk mahkemeleri, her il merkezi ile
bölgelerin coğrafî durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen
ilçelerde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun olumlu görüşü alınarak Adalet
Bakanlığınca kurulur. (Değişik ikinci fıkra: 18/6/2014–6545/45 md.) Sulh
hukuk ve asliye hukuk mahkemeleri tek hâkimlidir. (Mülga fıkra: 9/2/2011-6110/13 md.; Yeniden
düzenleme: 18/6/2014–6545/45 md.) Asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerde
bu mahkemelerde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur. Konusu parayla
ölçülebilen uyuşmazlıklarda dava değeri üç yüz bin Türk lirasının üzerinde olan
dava ve işler ile dava değerine bakılmaksızın; 1. İflas, iflasın kaldırılması, iflasın kapatılması,
konkordato ve yeniden yapılandırmadan kaynaklanan iş ve davalara, 2. 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret
Kanununda hâkimin kesin olarak karara bağlayacağı işler ile davalara, 3. Şirketler ve kooperatifler hukukundan kaynaklanan
genel kurul kararlarının iptali ve butlanına ilişkin davalara, yönetim
organları ve denetim organları aleyhine açılacak sorumluluk davalarına,
organların azline ve geçici organ atanmasına ilişkin davalara, fesih, infisah
ve tasfiyeye yönelik davalara, 4. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri
Kanununa ve 21/6/2001 tarihli ve 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanununa
göre yapılan tahkim yargılamasında; tahkim şartına ilişkin itirazlara,
hakemlerin seçimi ve reddine yönelik davalar ile yabancı hakem kararlarının
tanıma ve tenfizine yönelik davalara, ilişkin tüm yargılama safhaları, bir başkan ve iki üye
ile toplanacak heyetçe yürütülür ve sonuçlandırılır. Heyet hâlinde bakılacak
davalarla ilgili olmak üzere, dava açılmadan önce veya açıldıktan sonra talep
edilen ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbirler de heyet tarafından incelenir ve
karara bağlanır. Bu fıkrada belirtilen dava ve işler dışında kalan
uyuşmazlıklar mahkeme hâkimlerinden biri tarafından görülür ve karara bağlanır.
Başkan ve üye hâkimler arasında dağılıma ilişkin esaslar, işlerde denge
sağlanacak biçimde mahkeme başkanı tarafından önceden tespit edilir. Özel kanunlarla kurulan diğer hukuk mahkemelerinin
kuruluşuna ilişkin hükümler saklıdır. (Değişik beşinci fıkra:17/4/2013–6460/10 md.) İş
durumunun gerekli kıldığı yerlerde hukuk mahkemelerinin birden fazla dairesi
oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır. Özel kanunlarda başkaca hüküm
bulunmadığı takdirde, ihtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelen işlerin
yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak, daireler arasındaki iş dağılımı
Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar Resmî
Gazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmak zorundadır. Hukuk mahkemeleri bulundukları il veya ilçenin adı ile
anılır. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan
ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma KARAMAN ODABAŞI tarafından hazırlanan ilk
inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın
152. maddesi ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesine göre bir davaya bakmakta
olan mahkeme, bu davada uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı
kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması
durumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir.
Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine
başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir
davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması
gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da
olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 5235 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “… kurulan yerlerde
bu mahkemelerde…” ibaresinin iptalini talep etmiştir. İtiraz konusu kuralın
da yer aldığı anılan cümlede, asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerde bu
mahkemelerde bir başkan ve yeteri kadar üyenin bulunacağı hükme bağlanmış; söz
konusu fıkranın devamında ise asliye ticaret mahkemelerinde görülen dava ve
işlerden hangilerinin heyetçe yürütülerek sonuçlandırılacağı hususu ile diğer
dava ve işlerin başkan ve üyeler arasındaki dağılımına ilişkin usul ve esaslar
düzenlenmiştir. 4. İtiraz konusu kural, asliye ticaret mahkemelerinin
kuruluşu ve yapılanmasına ilişkindir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme ise
yapısal olarak asliye ticaret mahkemesi olmayıp önüne gelen uyuşmazlık yönünden
asliye ticaret mahkemesi sıfatıyla yargılama yapan asliye hukuk mahkemesidir.
Mahkemece ileri sürülen Anayasa’ya aykırılık iddialarının temelini, asliye
ticaret mahkemelerinde heyet halinde yürütülmesi ve sonuçlandırılması öngörülen
ticari davaların, asliye hukuk mahkemelerinde tek hakimle görülmesinin
Anayasa’ya aykırı sonuçlara yol açması oluşturmaktadır. Söz konusu davalarda
asliye hukuk mahkemelerini görevli kılan yasal düzenlemeler kapsamında
incelenebilecek bu iddianın, asliye ticaret mahkemelerinin oluşumuna yönelik itiraz
konusu kural kapsamında incelenebilmesine imkân bulunmamaktadır. Bu yönüyle,
itiraz konusu kural, bakılmakta olan davada uygulanacak kural niteliği
taşımamaktadır. 5. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kurala ilişkin
başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. III. HÜKÜM 26/9/2004
tarihli ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye
Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 5. maddesinin
18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle yeniden düzenlenen
üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “… kurulan yerlerde bu
mahkemelerde…” ibaresinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu
davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu
ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE
6/5/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Engin YILDIRIM Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ