anayasa mahkemesi kararı Esas Sayısı : 2024/62 Karar Sayısı : 2024/130 Karar Tarihi : 27/6/2024 R.G.Tarih-Sayı : 6/12/2024-32744 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Osmaniye İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 15/7/2018
tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara
Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 52. maddesinin (4) numaralı
fıkrasının Anayasa’nın 104. ve 142. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: İdare
aleyhine açılan tam yargı davasında itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı
olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALI Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK) 52. maddesinin (4)
numaralı fıkrası şöyledir: “ (4) İl afet ve acil durum
müdürlüklerince tesis edilen iş ve işlemler dolayısıyla açılmış ve açılacak
davalar valilikler husumetiyle yürütülür. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri
uyarınca Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai
AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri
BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE ve Yılmaz AKÇİL’in
katılımlarıyla 14/3/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör
Derya ATAKUL tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu
CBK kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. CBK’ların Anayasal Çerçevesi ve Yargısal Denetimi 3. Anayasa Mahkemesi CBK’ların anayasal çerçevesini ve
yargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki kararlarında belirlemiştir.
Buna göre CBK’ların yargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesinin
on yedinci fıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konu
bakımından yetki kurallarına uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bu
kapsamda düzenlemenin; yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinci
Kısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgili
olmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanunda
açıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönünden
herhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerik
yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6,
23/01/2020, §§ 3-13; E.2019/31, K.2020/5, 23/01/2020, §§ 3-13; E.2018/119,
K.2020/25, 11/06/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27, 11/06/2020, §§ 3-13). B. CBK’nın 52. Maddesinin (4) Numaralı Fıkrasının
İncelenmesi 1. İtirazın Gerekçesi 4. Başvuru kararında özetle; açılmış veya açılacak davalarda
husumetin belirlenmesine yönelik hususların yürütme yetkisine değil yargı
yetkisine ilişkin bir konu olduğu, ayrıca mahkemelerin yargılama usullerinin
münhasıran kanunla düzenlenmesi gerektiği, dolayısıyla bu konuda CBK ile
düzenleme yapılamayacağı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 104. ve 142. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 5. İtiraz başvurusunda konu bakımından yetki yönünden kuralın
Anayasa’nın 142. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya
ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 6. İtiraz konusu kuralda il afet ve acil durum
müdürlüklerince tesis edilen iş ve işlemler dolayısıyla açılmış ve açılacak
davaların valilikler husumetiyle yürütüleceği belirtilmiştir. Bu itibarla
kural, belirtilen davalarda husumeti, diğer bir ifadeyle taraf olmayı
belirleyen bir düzenleme içermektedir. 7. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
birinci cümlesinde CBK ile düzenleme yapılabilecek konular yürütme yetkisine
ilişkin hususlarla sınırlandırılmıştır. Bu çerçevede yürütme yetkisi dışında
kalan bir konuyla ilgili olarak CBK ile düzenleme yapılması Anayasa gereği
mümkün değildir (AYM, E.2022/36, K.2023/84, 4/5/2023, § 22; E.2018/119,
K.2020/25, 11/6/2020, § 20). 8. Davanın taraflarının belirlenmesi ve hasım mevkiinde
bulunan kişi, kurum ve kuruluşların tespiti yargılama usullerine ilişkin
meselelerdir. Yargılama usullerinin belirlenmesi ise yürütme yetkisinin dışında
kalmaktadır. İl afet ve acil durum müdürlüklerince tesis edilen iş ve işlemler
dolayısıyla açılmış ve açılacak davalarda husumeti düzenleyen, dolayısıyla
yargılama usulüne ilişkin bir düzenleme içeren kuralın konusu itibarıyla
yürütme yetkisine ilişkin olmadığı açıktır. Bu itibarla kuralla Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci cümlesine aykırı şekilde
düzenleme yapıldığı anlaşılmıştır (benzer yönde bir değerlendirme için bkz. AYM,
E.2020/65, K.2023/187, 8/11/2023, § 26). 9. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının birinci cümlesine aykırıdır. İptali gerekir. Kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
birinci cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca konu
bakımından yetki yönünden aynı fıkranın ikinci, üçüncü ve dördüncü cümleleri
yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. Kural konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının birinci cümlesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir. IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 10. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural
tekrarlanarak Mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı
günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek
üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 11. (4) numaralı CBK’nın 52. maddesinin (4) numaralı
fıkrasının iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal
edecek nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile
6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu fıkraya
ilişkin iptal hükmünün kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak
dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. V. HÜKÜM 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve
Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin 52. maddesinin (4) numaralı fıkrasının konu bakımından yetki
yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrası ile 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un
66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 27/6/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR