ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     :  2017/150 Karar Sayısı  :  2017/162 Karar Tarihi :  29.11.2017 R.G.Tarih-Sayısı   : 
24.1.2018-30311 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul
9. Vergi Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 3.8.2016
tarihli ve 6736 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına İlişkin
Kanun’un 10. maddesinin (16) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan
“… bu Kanunun yayımlandığı tarihten önce tahsil edilmiş olan tutarlar …”
ibaresinin Anayasa’nın 10. ve 73. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Vergi ziyaı cezalı katma değer vergisi ile özel usulsüzlük
cezasına karşı açılan davaya ilişkin temyiz incelemesi devam etmekte iken
davacının 6736 sayılı Kanun uyarınca vergi borcunun yeniden yapılandırılması
talebiyle vergi dairesi müdürlüğüne yaptığı başvurunun söz konusu Kanun’un
yürürlüğe girdiği tarihten önce tahsil edilmiş bulunan vergi ve cezaların
yapılandırma kapsamında bulunmadığı gerekçesiyle reddi üzerine açılan davada
itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un 10. maddesinin itiraz konusu ibarenin de yer aldığı (16)
numaralı fıkrası şöyledir: “Bu Kanun kapsamına giren alacaklara karşılık bu Kanunun
yayımlandığı tarihten önce tahsil edilmiş olan tutarlar , bu Kanun
kapsamında tahsil edilen tutarlar ile bu maddenin dokuzuncu fıkrası kapsamında
yapılan tecile ilişkin olarak 6183 sayılı Kanun veya diğer kanunlar uyarınca
ödenen faizlerin bu Kanun hükümlerine dayanılarak red ve iadesi yapılmaz.
Ancak, bu Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında olup dava konusu
edilen tarhiyatlara karşılık bu Kanunun yayımlandığı tarihten önce ödeme
yapılmış olması hâlinde, ödenen bu tutarlar, vergi mahkemesinde esasa ilişkin
olarak hiç karar verilmemiş veya verilen kararın bozulması nedeniyle yeniden
karar verilmek üzere mahkemesine iade edilmiş davalara konu alacaklar için bu
maddeden yararlanılmak üzere yapılan başvurular ile vergi mahkemesince verilmiş
terkin kararları üzerine red ve iade edilebilir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman
Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer
TOPAL, M. Emin KUZ, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki
HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 7.9.2017 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Sadettin CEYHAN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Sınırlama Sorunu 3. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre Anayasa
Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran
mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. 4. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Kanun’un 10. maddesinin (16)
numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “... bu Kanunun yayımlandığı
tarihten önce tahsil edilmiş olan tutarlar... ” ibaresinin iptalini
istemiştir. 5. 6736 sayılı Kanun; vergi ve vergi cezaları, gümrük
vergileri ve cezaları, sosyal güvenlik alacakları, bunlara ilişkin gecikme zam
ve cezaları, Kabahatler Kanunu kapsamında uygulanan idari para cezaları, belediyelerin
ve büyükşehir belediyelerinin su, atık su ve katı atık bedellerine ilişkin
alacaklar olmak üzere kamuya ait birçok alacağa ilişkin yapılandırma
süreçlerini düzenlemektedir. İtiraz konusu kuralda ise Kanun kapsamına giren
alacaklara karşılık olmak üzere Kanun’un yayımlandığı tarihten önce tahsil
edilmiş olan tutarların ret ve iadesinin yapılmayacağı hüküm altına
alınmaktadır. 6. İtiraz yoluna başvuran Mahkemede görülmekte olan dava,
idarece yapılan vergi tarhiyatı sonucunda tahakkuk eden vergi ve vergi cezaları
ile gecikme zamlarını ödeyen davacının, ödediği meblağın 6736 sayılı Kanun
uyarınca ret ve iadesi talebiyle yaptığı başvurunun reddine yönelik işlemin
iptaline ilişkindir. İtiraz konusu kural; vergi ve vergi cezaları dışında Kanun
kapsamına giren gümrük vergileri, sosyal güvenlik alacakları gibi kamuya ait
birçok alacak için geçerli olan ortak bir kural niteliği taşımaktadır. Bu
nedenle itiraz konusu kurala ilişkin esas incelemenin Kanun’un 3. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının “ Bu Kanunun yayımlandığı tarih itibarıyla ilk derece
yargı mercileri nezdinde dava açılmış ya da dava açma süresi henüz geçmemiş
olan ikmalen, resen veya idarece yapılmış vergi tarhiyatları ile gümrük
vergilerine ilişkin tahakkuklarda; vergilerin/gümrük vergilerinin %50’si ile bu
tutara ilişkin faiz, gecikme faizi ve gecikme zammı yerine bu Kanunun
yayımlandığı tarihe kadar Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak
hesaplanacak tutarın; bu Kanunda belirtilen süre ve şekilde tamamen ödenmesi
şartıyla vergilerin/gümrük vergilerinin %50’si, faiz, gecikme faizi, gecikme
zammı ve asla bağlı olarak kesilen vergi cezaları/idari para cezaları ile bu
cezalara bağlı gecikme zamlarının tamamının tahsilinden vazgeçilir. ”
şeklindeki birinci cümlesi yönünden sınırlı olarak yapılması gerekir. 7. Açıklanan nedenlerle 3.8.2016 tarihli ve 6736 sayılı Bazı
Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına İlişkin Kanun’un 10. maddesinin (16)
numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “… bu Kanunun
yayımlandığı tarihten önce tahsil edilmiş olan tutarlar …” ibaresinin esasına
ilişkin incelenmenin Kanun’un 3. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının birinci cümlesi yönünden sınırlı olarak yapılmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. B. İtirazın Gerekçesi 8. Başvuru kararında özetle, itiraz konusu kural gereğince vergi
ve vergilere ilişkin zam ve cezalar ile gecikme faizlerini ödedikleri hâlde
dava açma yoluna gidenlerin, açmış oldukları davalardan vazgeçmeleri durumunda
yapılandırma sürecinden yararlandırılmamalarının bu kişilerle vergi ve
vergilere ilişkin zam, ceza ve gecikme faizlerini ödemeyenler arasında
eşitsizlik oluşturduğu; bu durumun aynı şartlardaki mükellefler arasında farklı
uygulamalara yol açması nedeniyle eşitlik ve vergide adalet ilkeleriyle
bağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 10. ve 73. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 9. Kanun’un 10. maddesinin (16) numaralı fıkrasının birinci
cümlesinde, bu Kanun kapsamına giren alacaklara karşılık Kanun’un yayımlandığı
tarihten önce tahsil edilmiş olan tutarların bu Kanun kapsamında tahsil edilen
tutarlar ile bu maddenin dokuzuncu fıkrası kapsamında yapılan tecile ilişkin olarak
6183 sayılı Kanun veya diğer kanunlar uyarınca ödenen faizlerin bu Kanun
hükümlerine dayanılarak ret ve iadesinin yapılmayacağı hüküm altına alınmıştır.
İtiraz konusu kural, cümlede yer alan “ …bu Kanun’un yayımlandığı tarihten
önce tahsil edilmiş olan tutarlar… ” ibaresinin, Kanun’un 3. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının birinci cümlesi yönünden incelenmesine ilişkindir. 
Buna göre Kanun’un 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci
cümlesi kapsamına girebilecek nitelikteki borçlarını Kanun’un yayımı
tarihinden önce ödemiş olanlar Kanun’un öngördüğü yapılandırma sürecinden
yararlanamayacaklardır. 10. Anayasa’nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti’nin sosyal bir
hukuk devleti olduğu belirtilmiş, 5. maddesinde de kişilerin ve toplumun refah
huzur ve mutluluğunu sağlamak üzere siyasal, ekonomik ve sosyal engellerin
kaldırılması devletin temel görevleri arasında sayılmıştır. 11. Sosyal hukuk devleti; insan hak ve özgürlüklerine saygı
gösteren, ferdin huzur ve refahını gerçekleştiren ve güvence altına alan,
kişiyle toplum arasında denge kuran, özel teşebbüsün güvenlik ve kararlılık
içinde çalışmasını sağlayan, çalışma hayatının gelişmesi için sosyal, iktisadi
ve malî önlemler alarak çalışanları koruyan, millî gelirin adil biçimde
dağılmasını temin eden, hukuka bağlı ve gerçekçi bir özgürlük rejimini
uygulayan devlettir. Ekonomik ve malî politikalar sosyal devletin
gerçekleşmesini sağlayan araçlardır. 12. Kanun koyucunun Anayasa’nın 5. maddesinde belirtilen ve
devletin temel amaç ve görevlerini yerine getirebilmesi için kullandığı
araçlardan biri de anayasal ilkelere aykırı olmaması koşuluyla bütçe hakkıdır.
Bütçe hakkını kullanan kanun koyucu devletin bir yıl içinde yapacağı
harcamaların zamanında, en ekonomik ve adil yollardan karşılanabilmesi için
toplumun genel refahını dikkate alacak şekilde gereken tedbirleri almak
durumundadır. Bu kapsamda kanun koyucu söz konusu harcamaları karşılamak üzere
yeni malî yükümlülükler getirebileceği gibi tahsil edemediği alacaklarının
tahsilini gerçekleştirmek için birtakım kolaylaştırıcı tedbirler alma yolunu da
seçebilecektir. 13. Anayasa’nın 10. maddesinin birinci fıkrasında “ Herkes, dil,
ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.” ; dördüncü
fıkrasında “Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz
tanınamaz . ” ve son fıkrasında “ Devlet organları ve idare
makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket
etmek zorundadırlar. ” denilmektedir. Maddede yer verilen eşitlik ilkesinin
amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlarca aynı işleme bağlı
tutulmalarını sağlamak ve kişilere kanunlar karşısında ayrım yapılmasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle aynı durumda bulunan kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin ihlâli
yasaklanmıştır. Kanunlar eşitlik ilkesine uygun bir şekilde, aynı veya benzer
durumda bulunanlar için haklarda ve ödevlerde, yararlarda ve yükümlülüklerde,
yetkilerde ve sorumluluklarda, fırsatlarda ve hizmetlerde eşit davranılmasını
sağlayacak kurallar içermelidir. Ancak durum ve konumlarındaki özellikler, bazı
kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Farklı
hukuksal durumda bulunanların ayrı kurallara tâbi tutulması ise Anayasa'da
güvence altına alınmış olan eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. 14. 6736 sayılı Kanun başta vergiler, sosyal güvenlik primleri, vergi
cezaları, gecikme zam ve cezaları ve Kabahatler Kanunu kapsamında uygulanan
idari para cezaları olmak üzere uzun süredir tahsil edilemeyen kamu
alacaklarına ilişkin bir yapılandırma süreci öngörmektedir. Kanun’un 3.
maddesi, kesinleşmemiş veya dava safhasında olan alacaklara ilişkin süreci
düzenlemekte olup söz konusu maddenin birinci fıkrasına göre Kanun’un
yayımlandığı tarih itibarıyla ilk derece yargı mercileri nezdinde dava açılmış
ya da dava açma süresi henüz geçmemiş olan ikmalen, resen veya idarece yapılmış
vergi tarhiyatları ile gümrük vergilerine ilişkin tahakkuklarda vergilerin veya
gümrük vergilerinin yarısı ile bu tutara ilişkin faiz, gecikme faizi ve gecikme
zammı yerine Kanun’un yayımlandığı tarihe kadar Yİ-ÜFE aylık değişim oranları
esas alınarak hesaplanacak tutarın ödenmesi şartıyla vergilerin/gümrük
vergilerinin yarısı ile faiz, gecikme faizi, gecikme zammı ve vergi aslına
bağlı olarak kesilen vergi cezaları veya idari para cezaları ile bu cezalara
bağlı gecikme zamlarının tamamının tahsilinden vazgeçilmektedir. 15. Kanun’un gerekçesinden ve TBMM’de yapılan görüşmelerden
Kanun’un ülke çapında yatırımların artarak kalkınmanın sağlanabilmesi ve bu
anlamda gerekli sermayenin sağlanabilmesi için özel sektörün kamuya olan borç
yükünün hafifletilmesi ve bu borçlara ilişkin taksitlendirme imkânı
getirilmesi, ihtilafların sulh yoluyla sonlandırılması, vergi incelemesi
safhasında olan konuların dava yoluna gidilmeksizin çözülmesi ve bazı
kaynakların ekonomiye kazandırılması amacıyla yürürlüğe konulduğu
anlaşılmaktadır. Kanun koyucunun kamu giderlerinin daha etkin, ekonomik ve
toplumun genel refahını dikkate alacak bir şekilde karşılanması amacıyla
çeşitli önlemler alması ve bu amaçla kamunun birtakım alacaklarını
yapılandırmak suretiyle bu alacaklara tahsil edilebilir nitelik kazandırmasında
üstün bir kamu yararı bulunmadığı söylenemez. 16. Kanun kapsamına giren alacakları herhangi bir şekilde
ödeyenlerin kamuyla borç ilişkileri nihayete ermiş olmakla birlikte borçlarını
ödemeyenlerin borç ilişkileri devam etmektedir. Dolayısıyla başlangıçta aynı
hukuksal konumda olsalar dahi Kanun’un yayımı tarihinden önce vergilerini
ödeyenler ile vergilerini ödemeyenler Kanun’un yayımlandığı tarihte aynı
hukuksal konumda değillerdir. Farklı hukuksal konumda olmaları nedeniyle vergi
borcunu ve diğer yükümlülüklerini zamanında yerine getirenler ile getirmeyenler
farklı kurallara bağlı tutulduklarından itiraz konusu kural eşitlik ilkesine
aykırı değildir. 17. Anayasa'nın 73. maddesinde, herkesin kamu giderlerini
karşılamak üzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlü bulunduğu, vergi
yükünün adaletli ve dengeli dağılımının maliye politikasının sosyal amacı
olduğu belirtilmek suretiyle vergi ödevi kişilerin mali güçlerine göre bir
yükümlülük olarak belirlenmiştir. 18. Vergi ödevi, verginin salınıp tahsil edilmesi süreciyle ilgili
olup bu yükün adaletli bir şekilde dağıtılması da kanun koyucunun görevidir.
Vergi borçlarını ödemiş olan kişilerin yapılandırma kapsamına alınmak suretiyle
fazladan ödedikleri tutarların kendilerine iade edilmemesi, kamu giderlerinin
karşılanmasını teminen kişilere Anayasa’yla yüklenen vergi ödevi yükümlülüğüne
ve bu yükümlülüğün adaletli dağılımı ilkesine aykırı değildir. 19.Diğer taraftan vergi borçlarını ödemiş olan kişilere iade yapılması,
kamuya gelir sağlanması amacıyla çıkarıldığı anlaşılan Kanun’un amacına aykırı
olup kamunun daha fazla giderle karşı karşıya kalmasına neden olacaktır ki
böyle bir durum yapılandırma süreciyle amaçlanan yararının oluşmasına engel
teşkil edecektir. 20. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 10. ve 73. maddelerine
aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. IV. HÜKÜM 3.8.2016 tarihli ve 6736 sayılı Bazı Alacakların Yeniden
Yapılandırılmasına İlişkin Kanun’un 10. maddesinin (16) numaralı fıkrasının
birinci cümlesinde yer alan; A. “… bu Kanunun yayımlandığı tarihten önce tahsil
edilmiş olan tutarlar …” ibaresinin esasına ilişkin incelenmenin,
Kanun’un 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesi
yönünden sınırlı olarak yapılmasına, B.   “… bu Kanunun yayımlandığı tarihten
önce tahsil edilmiş olan tutarlar …” ibaresinin, Kanun’un 3.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesi
yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 29.11.2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ