ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1996/45 Karar Sayısı : 1996/44 Karar Günü : 20.11.1996 R.G. Tarih-Sayı :17.06.1998-23375 İPTAL DAVASINI AÇAN : Cumhurbaşkanı Süleyman DEMİREL İPTAL DAVASININ KONUSU : 26.6.1996 günlü, 4149 sayılı "832
sayılı Sayıştay Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Kanuna Bazı
Maddeler Eklenmesine Dair Kanun"un, 5. maddesinin birinci fıkrasının, 6.
maddesinin üçüncü fıkrasının son tümcesi ile dördüncü fıkrasının, 7. maddesinin
birinci fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen fıkranın, EK MADDE 8'in birinci
fıkrasındaki "... aday belirlemek..." sözcükleri ile üçüncü ve
dördüncü fıkralarının, geçici 2. maddesinin birinci fıkrasının ikinci tümcesi
ve son tümceyle 832 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin dördüncü fıkrasına
yapılan yollamanın; Anayasa'nın 87., 153. ve 160. maddelerine aykırılığı savıyla
iptallerine karar verilmesi istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları 4149 sayılı Yasa ile değiştirilen ve ek ve geçici maddeler eklenen
832 sayılı Sayıştay Yasası'nın iptalleri istenilen sözcüklerini de içeren kimi
maddeleri şöyledir: 1- "Madde 5.- Sayıştay Birinci Başkanı, bu Kanunda yazılı
niteliklere sahip isteklilerden Ek 8 inci madde esaslarına göre Sayıştay Başkan
ve Üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonunca belirlenecek iki aday arasından Türkiye
Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca gizli oyla seçilir.
..................................................." 2- "MADDE 6.- ..................................... Sayıştay Genel Kurulunca, Sayıştay'a başvuranların sicilleri
üzerinde yapılacak inceleme sonucunda, bu Kanunda yazılı niteliklere sahip
oldukları anlaşılanlar arasından mevcut üye sayısının salt çoğunluğunun gizli
oyu ile her boş yer için dörder aday seçilir. Aday seçimi, başvuru süresinin
bitiminden itibaren otuz iş günü içerisinde sonuçlandırılır. Seçim sonuçları,
seçimi takip eden üç iş günü içerisinde Sayıştay Başkanlığınca Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına sunulur. Otuz iş günlük sürede seçim
tamamlanamadığı takdirde Sayıştay Başkanlığı aday adaylıkları kabul edilmiş
olanların tümünü kontenjan gruplarını da belirtmek suretiyle Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına sunar. Bu durumda, aday seçimi müteakip fıkrada
belirtilen usule göre yapılır. Sayıştay Başkanlığınca bildirilenler arasından bu maddenin birinci
fıkrasındaki dağılım oranları dahilinde Ek 8 inci madde esaslarına göre boş
üyelik sayısının iki katı kadar belirlenen adaylar, Türkiye Büyük Millet
Meclisi Genel Kuruluna sunulur. Dağılım oranları dahilinde gösterilen adaylar
için ayrı ayrı listeler halinde, birleşik oy pusulası düzenlenir. Adayların
adlarının karşısındaki özel yer işaretlenmek suretiyle oy kullanılır. Seçilecek
üyelerin sayısından fazla verilen oylar geçersiz sayılır. Seçimde,
kontenjan gruplarının oranları dahilinde en çok oyu alan adaylar seçilmiş
sayılır." 3- "MADDE 7.- ............................................. Ancak Sayıştay Birinci Başkanı ve üyeleri, Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanının önerisi üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tam
sayısının beşte üç çoğunluğunun gizli oyu ile görevden alınabilir. ..." 4- "EK MADDE 8.- Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda
yapılacak Sayıştay Birinci Başkanlığı ve Sayıştay üyeliği seçimleri için
gerekli değerlendirmeleri yapmak ve aday belirlemek üzere Sayıştay Başkanı ve
Üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonu kurulur. ............................................................ Ön Seçim Geçici Komisyonu mevcudun salt çoğunluğu ile toplanır.
Sayıştay Birinci Başkan adaylarının seçiminde aday listesi, Sayıştay üye
adaylarının seçiminde ise kontenjan gruplarına göre düzenlenen birleşik oy
pusulası kullanılır. Aday seçimleri gizli oyla yapılır. Aday seçilebilmek için
ilk turda üye tam sayısının salt çoğunluğu, ikinci turda oylamaya katılanların
salt çoğunluğu aranır. İlk iki oylamada sonuç alınamadığı takdirde, geçerli
oyların en yükseğini alanlar seçilmiş sayılır. Adayların belirlenmesi sırasında
oylarda eşitlik olması halinde, eşit oy alanlar arasında yeniden oylama
yapılır. Ön Seçim Geçici Komisyonu gerekli gördüğü hallerde adaylarla
mülakat yapabilir." 5- "GEÇİCİ MADDE 2.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte boş
bulunan Sayıştay üyelikleri için müracaatlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığınca yapılacak ilk ilanı müteakip 15 gün içinde Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına yapılır. 832 Sayılı Sayıştay Kanununun Ek 8 nci maddesi
esaslarına göre 4 üncü maddesinde belirtilen niteliklere sahip olanlar
arasından, aynı Kanunun 6 ncı maddesinde yazılı oranlar dahilinde boş üyelik
sayısının iki katı kadar belirlenen adaylar Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel
Kuruluna sunulur. Sayıştay üyeleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel
Kurulunda 832 sayılı Kanunun, bu Kanunla değişik 6 ncı maddesinin dördüncü
fıkrasındaki usule uygun şekilde seçilir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1- "MADDE 87.- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve
yetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu ve
bakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmünde
kararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarını
görüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek;
milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anayasanın 14 üncü
maddesindeki fiillerden dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere, genel ve özel
af ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine
getirilmesine karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen
yetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmektir." 2- "MADDE 153.- .......................................... Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazetede hemen yayımlanır ve
yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve
tüzelkişileri bağlar." 3- "MADDE 160.- ........................................... Sayıştayın kuruluşu, işleyişi, denetim usulleri, mensuplarının
nitelikleri, atanmaları, ödev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri ve diğer
özlük işleri, Başkan ve üyelerinin teminatı kanunla düzenlenir. ..." III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ,
Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Lütfi F. TUNCEL'in
katılmalarıyla 10.7.1996 günü yapılan toplantıda, dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi, iptali istenilen yasa kurallarıyla dayanılan
Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri, öbür yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü : A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 1- Anayasa'nın 153. Maddesi Yönünden İnceleme Dava dilekçesinde, 4149 sayılı Yasa'yla "Sayıştay Başkanı ve
Üyeleri Önseçim Geçici Komisyonu" kurularak; Sayıştay Birinci Başkanlığı
seçimlerinde iki aday belirleme yetkisinin bu komisyona verilmesinin; Anayasa
Mahkemesi'nin 11.7.1991 günlü, Esas 1990/39; Karar : 1991/21 sayılı kararına
aykırı olduğu ileri sürülerek; 832 sayılı Yasa'nın 5. maddesinin birinci, 6.
maddesinin üçüncü, Ek Madde 8'de yer alan "aday belirlemek"
sözcüklerinin ve geçici madde 2'nin ilk tümcesi dışında kalan kısmının,
Anayasa'nın 153. maddesi uyarınca iptali istenilmiştir. Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasında, Anayasa Mahkemesi
kararlarının yasama, yürütme ve yargı organları ile yönetim makamlarını, gerçek
ve tüzelkişileri bağlayacağı öngörülmüştür. Bu kural gereğince, yasama organı
yapacağı düzenlemelerde daha önce aynı konuda verilen Anayasa Mahkemesi
kararlarını gözönünde bulundurmak, bu kararları etkisiz kılacak biçimde yasa
çıkarmamak, Anayasa'ya aykırı bulunarak iptal edilen kuralları tekrar
yasalaştırmamak yükümlülüğündedir. Başta yasama organı olmak üzere tüm organlar
kararların yalnız sonuçları ile değil, bir bütünlük içinde gerekçeleri ile de
bağlıdır. Kararlar gerekçeleriyle, yasama etkinliklerini yönlendirme işlevi de görürler.
Bu nedenle, yasakoyucu kararların sonuçları ile birlikte gerekçelerini de
gözönünde bulundurmak zorundadır. İptal edilen yasalarla sözcükleri farklı da
olsa aynı doğrultu, içerik ya da nitelikte yeni yasa çıkarılması Anayasa'nın
153. maddesine aykırılık oluşturur. Bir yasa kuralının Anayasa'nın 153. maddesine aykırılığından söz
edilebilmesi için, iptal edilen önceki kuralla "aynı" ya da
"benzer" nitelikte olması gerekir. Bunların saptanabilmesi için
öncelikle aralarında "özdeşlik" yani amaç, anlam ve kapsam
yönlerinden benzerlik olup olmadığı incelenmelidir. Sayıştay Yasası'nın 3677 sayılı Yasa ile değiştirilen 5. ve 6.
maddelerindeki, Sayıştay Birinci Başkanı ve Üyeleri seçiminin TBMM Plan ve
Bütçe Komisyonu'nca yapılarak onay için Genel Kurula sunulacağına ve sunulduğu
tarihten itibaren iki ay içinde onaylanmadığı takdirde Plan ve Bütçe Komisyonu
kararının kesinleşeceğine ilişkin kural, TBMM'ne ait yetkinin komisyona
bırakılmasının Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle 11.7.1991 günlü, Esas:
1990/39; Karar: 1991/21 sayılı kararla iptal edilmiştir. 4149 sayılı Yasa ile değiştirilen 832 sayılı Sayıştay Yasası'nın
5. maddesinin birinci fıkrasında, Sayıştay Birinci Başkanının; 6. maddesinin
üçüncü fıkrasında, üyelerin seçiminde izlenecek yöntem belirtilmiştir. 832
sayılı Yasa'ya eklenen Ek Madde 8'de, TBMM Genel Kuruluna sunulacak adayların
belirlenmesi için görevlendirilen "Sayıştay Başkan ve Üyeleri Ön Seçim
Geçici Komisyonu"nun oluşumu ve çalışma biçimi gösterilmiş; 4149 sayılı
Yasa'nın Geçici 2. maddesinde de, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte boş olan
Sayıştay üyelikleri için Ek madde 8 esaslarına göre ve 6. maddesinde yazılı
oran ve usule uygun şekilde seçim yapılacağı öngörülmüştür. Böylece Sayıştay Birinci Başkanı ve üyelerinin seçimi konusunda iptal
edilenlerden farklı kurallar getirilmiş; oluşturulan "Sayıştay Başkanı ve
Üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonun"na TBMM Genel Kuruluna sunulmak üzere
adayları belirleme yetkisi tanınmıştır. İptal edilen kurallarla dava konusu Yasa kuralları arasında
"özdeşlik" ya da "benzerlik" bulunmamaktadır. Bu nedenle,
Anayasa'nın 153. maddesine aykırılık savı yerinde görülmediğinden istemin reddi
gerekir. 2- Sayıştay Yasası'nın 5. Maddesinin Birinci Fıkrasının
İncelenmesi Dava dilekçesinde, Sayıştay Yasası'nın 5. maddesiyle yapılan
düzenlemenin Anayasa'nın 87. maddesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali
istenilmiştir. Yasa'nın 5. maddesinin birinci fıkrasında, "Sayıştay Birinci
Başkanı, bu kanunda yazılı niteliklere sahip isteklilerden Ek 8 inci madde
esaslarına göre Sayıştay Başkan ve Üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonunca
belirlenecek iki aday arasından Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca
gizli oyla seçilir" denilmektedir. Ek Madde 8'de de, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda
yapılacak Sayıştay Birinci Başkanlığı ve Sayıştay Üyeliği seçimleri için
gerekli değerlendirmeleri yapmak ve aday belirlemek üzere Sayıştay Başkanı ve
Üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonu kurulması öngörülmüştür. Bu durumda komisyon,
maddede belirtilen usule göre TBMM'ne sunacağı iki adayı belirleyecektir. Anayasa'nın 87. maddesinin son fıkrasında, Anayasa'nın diğer
maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak TBMM'nin görevleri arasında
sayılmış; 160. maddesinde de, Sayıştay'ın genel ve katma bütçeli kuruluşların
gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetlemesi ve sorumluların hesap ve
işlemlerini kesin hükme bağlaması öngörülmüştür. TBMM; Yürütme Organına
gelirlerin toplanması ve giderlerin yapılması iznini bütçe yasalarıyla
vermektedir. Genel ve katma bütçeli kuruluşların gelir ve gider işlemlerinin
denetimi Meclis adına Sayıştay tarafından yapıldıktan sonra Anayasa'nın 164.
maddesine göre, Genel Uygunluk Bildirimi ile sonuçlar TBMM'ne sunulmakta
böylece, genel ve katma bütçeli dairelerin gelir ve giderleriyle malları Meclis
tarafından denetlenmiş olmaktadır. TBMM adına denetleme ve sorumluların hesap
ve işlemlerini kesin hükme bağlamakla görevli Sayıştay'ın Başkan ve üye
seçiminin TBMM'de yapılması bu görevin doğal sonucudur. Bu nedenle Sayıştay'ın
Başkan seçiminin, Ön Seçim Geçici Komisyonunca gösterilen adaylar arasından
TBMM Genel Kurulunca yapılmasında ve seçimin Genel Kurulda kolay ve
süratli bir biçimde sonuçlandırılmasını sağlamak amacıyla bir komisyon
oluşturularak seçim öncesi hazırlık işlemlerinin bu komisyona yaptırılmasında
(aday belirleme) Anayasa'nın 87. ve 160. maddelerine aykırılık yoktur. İptal
isteminin reddi gerekir. Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ve
Yalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamışlardır. 3- 6. Maddenin İncelenmesi a- Üçüncü Fıkrasının Son Tümcesinin İncelenmesi İptal başvurusunda, Sayıştay Genel Kurulunca belirlenen adayların
geçici komisyonca yarıya indirilmesinde hiçbir haklı neden bulunmadığı, üçüncü
fıkranın Anayasa'nın 87. maddesine aykırı olduğu savıyla iptali istenilmiştir. Üyelerin seçimi başlıklı 6. maddenin üçüncü fıkrasında, Sayıştay
Üyeliği için başvuranlar ve yasada yazılı nitelikleri taşıdığı anlaşılanlar
arasından mevcut üye sayısının salt çoğunluğunun gizli oyu ile her boş yer için
dörder adayın Sayıştay Genel Kurulu tarafından seçileceği, aday seçiminin
başvuru süresinin bitiminden itibaren otuz iş günü içinde
sonuçlandırılacağı, sonuçların seçimi izleyen üç iş günü içinde TBMM
Başkanlığına sunulacağı, otuz günlük sürede seçim tamamlanamadığı takdirde
kontenjan grupları da belirtilmek suretiyle aday adaylıkları kabul edilenlerin
tümünün Sayıştay Başkanlığınca TBMM Başkanlığına sunulacağı belirtilmekte,
itiraz konusu son tümcede de, "Bu durumda, aday seçimi müteakip fıkrada
belirtilen usule göre yapılır" denilmektedir. Sayıştay üyelerinin seçimi konusunda Anayasa'da herhangi bir kural
yoktur. 160. maddenin üçüncü fıkrasında "Sayıştayın kuruluşu, işleyişi,
denetim usulleri, mensuplarının nitelikleri, atanmaları, ödev ve yetkileri,
hakları ve yükümlülükleri ve diğer özlük işleri, Başkan ve üyelerinin teminatı
kanunla düzenlenir" kuralına yer verilmiştir. Anayasa'nın 87. maddesinin son fıkrasında, Anayasa'nın diğer
maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak TBMM'nin görevleri arasında
sayılmıştır. 160. maddesinde de, Sayıştay'ın genel ve katma bütçeli
kuruluşların gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetlemesi ve sorumluların
hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlaması öngörülmüştür. TBMM; Yürütme
Organına gelirlerin toplanması ve giderlerin yapılması iznini bütçe yasalarıyla
vermektedir. Genel ve katma bütçeli kuruluşların gelir ve gider işlemlerinin
denetimi Meclis adına Sayıştay tarafından yapıldıktan sonra Anayasa'nın 164.
maddesine göre, Genel Uygunluk Bildirimi ile sonuçlar TBMM'ne sunulmakta
böylece, genel ve katma bütçeli dairelerin gelir ve giderleriyle malları
Meclis tarafından denetlenmiş olmaktadır. TBMM adına denetleme ve
sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamakla görevli Sayıştay'ın
Başkan ve üye seçiminin TBMM'de yapılması bu görevin doğal sonucudur. Bu
nedenle Sayıştay'a üye seçiminin, Ön Seçim Geçici Komisyonunca gösterilen
adaylar arasından TBMM Genel Kurulunca yapılmasında ve seçimin Genel Kurulda
kolay ve süratli bir biçimde sonuçlandırılmasını sağlamak amacıyla bir komisyon
oluşturularak seçim öncesi hazırlık işlemlerinin bu komisyona yaptırılmasında
(aday belirleme) Anayasa'nın 87. ve 160. maddelerine aykırılık yoktur. İptal
isteminin reddi gerekir. Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ve
Yalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamışlardır. b- Dördüncü Fıkranın İncelenmesi aa- Birinci, İkinci, Üçüncü ve Dördüncü Tümcelerin İncelenmesi Dördüncü fıkranın ilk dört tümcesinde, "Sayıştay
Başkanlığınca bildirilenler arasından bu maddenin birinci fıkrasındaki dağılım
oranları dahilinde Ek 8'inci madde esaslarına göre boş üyelik sayısının iki
katı kadar belirlenen adaylar, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluna
sunulur. Dağılım oranları dahilinde gösterilen adaylar için ayrı ayrı listeler
halinde, birleşik oy pusulası düzenlenir. Adayların adlarının karşısındaki özel
yer işaretlenmek suretiyle oy kullanılır. Seçilecek üyelerin sayısından
fazla verilen oylar geçersiz sayılır" denilmektedir. Dördüncü fıkraya göre, Sayıştay Genel Kurulu'nca her boş yer için
gösterilen dört aday arasından Sayıştay Başkanı ve üyeleri Ön Seçim Geçici
Komisyonu'nca iki aday seçilerek TBMM Genel Kurulu'na sunulacak, Genel Kurul da
bunlardan birini seçecektir. 832 sayılı Sayıştay Yasası'nın "Birinci Başkanın Seçimi"
başlıklı değişik 5. maddesinin birinci fıkrasında da Birinci Başkan seçimi için
aynı kurallar getirilmiş, bu kuralların Anayasa'nın 87. ve 160. maddelerine
aykırı olmadığı gerekçeleriyle açıklanmıştır. Aynı gerekçeler Sayıştay üyelerinin seçimini düzenleyen dava
konusu kurallar için de geçerli olduğundan, bu kurallara ilişkin iptal
isteminin aynı nedenlerle reddi gerekir. Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ve
Yalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamıştır. bb- Son Tümcenin İncelenmesi İptali istenilen 832 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin dördüncü
fıkrasının son tümcesi, Anayasa Mahkemesi'nin 20.11.1996 günlü, Esas : 1996/58;
Karar : 1996/43 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle aynı kural
hakkında yeniden karar verilmesine gerek bulunmamaktadır. 4- Sayıştay Yasası'nın 7. Maddesine Birinci Fıkradan Sonra Gelmek
Üzere Eklenen Fıkranın İncelenmesi Dava dilekçesinde, Sayıştay Başkanı ve Üyelerinin, TBMM Başkanının
önerisi üzerine TBMM üye tam sayısının beşte üçünün gizli oyu ile görevden
alınmasına olanak veren dava konusu kuralın Anayasa'nın 160. maddesine
aykırılığı savıyla iptali istenilmiştir. İptali istenilen kural, Anayasa Mahkemesi'nin 20.11.1996 günlü,
Esas : 1996/58; Karar : 1996/43 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle
aynı kural hakkında yeniden karar verilmesine gerek bulunmamaktadır. 5- Ek Madde 8'in Birinci, Üçüncü ve Son Fıkrasında Yer Alan
"...aday belirlemek..." Sözcüklerinin İncelenmesi Başvuru dilekçesinde, Ek Madde 8 ile Sayıştay Birinci Başkanı ve
Üyeleri Seçimi konusunda "aday belirleme" yetkisinin Ön Seçim Geçici
Komisyonu'na tanınmasının Anayasa'nın 87. maddesine aykırı olduğu savıyla
maddede yer alan "...aday belirlemek..." sözcüklerinin iptali
istenilmiştir. Ek Madde 8'de, Sayıştay Birinci Başkan ve üyelerinin seçimi için
gereken değerlendirmeleri yapmak ve aday belirlemek üzere "Sayıştay
Başkanı ve Üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonu"nun kurulması, oluşumu ve
çalışmalarında bağlı olacağı kurallar gösterilmiştir. Buna göre komisyon, Plan ve Bütçe Komisyonu'nun üyeleri arasından
siyasî partiler ile bağımsızların TBMM'ndeki temsil güçleri oranında ve ad
çekme usulü ile belirlenen onbeş kişiden oluşacak, mevcudun salt çoğunluğu ile
toplanarak gizli oyla karar verecektir. TBMM kimi konuların ön incelemesini
kuracağı komisyonlara yaptırır. Bu durum, toplu çalışmanın doğal sonucudur.
Komisyonlar çalışmalarında TBMM'ne yardımcı olmakla görevlidirler. TBMM'nin bu yetkisini kullanırken seçimin genel kurulda kolay ve
süratli bir biçimde sonuçlandırılmasını sağlamak amacıyla oluşturulan bir
komisyona hazırlık işlemlerini yaptırmasında (aday belirleme) Anayasa'nın 87.
maddesine aykırılık yoktur. Sayıştay Birinci Başkanı ve üyeleri, ön seçim
geçici komisyonunca seçilmediğine ve bu komisyonca belirlenen iki adaydan biri
nihaî olarak TBMM genel kurulunca seçildiğine göre, genel kurula ait bir
yetkinin komisyonca kullanıldığından söz edilemez. Ek Madde 8'in üçüncü ve son fıkrasında yer alan "...aday
belirlemek..." sözcüklerinin iptaline ilişkin istemin reddi gerekir. Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ve
Yalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamışlardır. 6- Geçici Madde 2'nin Birinci Fıkrasının İncelenmesi Başvuru dilekçesinde, Geçici madde 2'nin birinci fıkrasının ikinci
ve son tümcesiyle getirilen kuralın, Anayasa'nın 87. maddesine aykırı olduğu
ileri sürülerek iptali istenilmiştir. Geçici Madde 2'de, "Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte boş
bulunan Sayıştay üyelikleri için müracaatlar Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığınca yapılacak ilk ilanı müteakip 15 gün içinde Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına yapılır. 832 sayılı Sayıştay Kanununun Ek 8'inci
maddesi esaslarına göre 4'üncü maddesinde belirtilen niteliklere sahip olanlar
arasından, aynı Kanunun 6 ncı maddesinde yazılı oranlar dahilinde boş üyelik
sayısının iki katı kadar belirlenen adaylar Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel
Kuruluna sunulur. Sayıştay üyeleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel
Kurulunda 832 sayılı Kanunun, bu Kanunla değişik 6 ncı maddesinin dördüncü
fıkrasındaki usule uygun şekilde seçilir. Seçim yapılacak boş üyelik sayısına, bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihte boş bulunan Daire Başkanlıkları sayısı da dahil edilir. Bu üyelerin
göreve başlamasında kadro şartı aranmaz. Daire Başkanı seçimi ile boşalacak üye
kadroları kendilerine tahsis edilir" denilmektedir. Madde gerekçesinde, Sayıştay'da halen 15 üyeliğin boş olduğu, bu
durumun Sayıştay Genel Kurulunun toplanmasını ve dolayısıyla üye adayı
seçimlerinin tamamlanmasını zorlaştırdığı, kaldıki birkaç üyeliğin daha
boşalması halinde Sayıştay Genel Kurulu toplantı nisabının sağlanamaması
dolayısıyla söz konusu seçimlerin yapılmasının olanaksız hale geleceği, ayrıca
normal prosedürün izlenmesi halinde, seçim Sayıştay Genel Kurulunda ve TBMM
Genel Kurulunda uzun zaman alabileceğinden, seçimin kısa sürede
tamamlanabilmesi amacıyla bu maddenin düzenlendiği belirtilmektedir. a- Birinci Fıkranın İncelenmesi aa- İkinci Tümcenin İncelenmesi Fıkranın ikinci tümcesinde, Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihte boş
bulunan Sayıştay üyeliğine yapılacak seçimin esasları gösterilmiştir. Sayıştay'a uzun zamandır üye seçimi yapılamadığı ve boş üyelik
sayısının 15'e kadar yükselmesi nedeniyle Dairelerde ve Genel Kurulda karar
almakta zorluk çekildiği bilinen gerçeklerdendir. Geçici madde 2'nin gerekçesinde de belirtildiği gibi, birkaç
üyeliğin daha boşalması halinde Sayıştay Genel Kurulu'nca üye adayı
belirlenmesi dahi olanaksız hale geleceğinden, bu üye boşluğunun kısa sürede
doldurulmasında zaruret vardır. İşte bu lüzum gereği, bir defaya özgü olmak üzere, boş üyelikler
için yapılacak üye adayı belirlenmesinde, Sayıştay Genel Kurulu devreden
çıkarılmış, aday belirleme görevi doğrudan "Sayıştay Başkanı ve Üyeleri Ön
Seçim Geçici Komisyonu"na verilmiştir. Ancak bu Komisyon adayı belirlerken
832 sayılı Yasa'nın 4. maddesinde öngörülen nitelikleri arayacak ve 6.
maddedeki oranlara bağlı kalacaktır. 832 sayılı Sayıştay Yasası'nın Ek madde 8'ine ilişkin bölümde üye
adayı belirlemek üzere ön seçim geçici komisyonu oluşturulmasında, Anayasa'nın
87. maddesine aykırılık bulunmadığı açıklanmıştır. Aynı gerekçeler Ek madde 8'in son fıkrası dışında kalan kısımlar
bakımından Geçici Madde 2'nin ikinci tümcesi için de geçerli olduğundan, bu
tümceye ilişkin iptal isteminin reddi gerekir. Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ve
Yalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamışlardır. b- Son Tümcenin İncelenmesi Geçici Madde 2'nin birinci fıkrasının son tümcesiyle 832 sayılı
Yasa'nın 6. maddesinin dördüncü fıkrasına yapılan yollama, Anayasa
Mahkemesi'nin 20.11.1996 günlü, Esas : 1996/58; Karar : 1996/43 sayılı
kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle aynı kural hakkında yeniden karar
verilmesine gerek bulunmamaktadır. V- SONUÇ 26.6.1996 günlü, 4149 sayılı "832 Sayılı Sayıştay Kanununun
Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Kanuna Bazı Maddeler Eklenmesine Dair
Kanun"un : A- 2. maddesiyle yeniden düzenlenen 832 sayılı Yasa'nın 5.
maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ile Yalçın
ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, B- 3. maddesiyle değiştirilen 832 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin, 1- Üçüncü fıkrasının son tümcesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve iptal isteminin REDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN,
Haşim KILIÇ ile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2-Dördüncü fıkrasının, a- Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü tümcelerinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER,
Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, b- Son tümcesi Anayasa Mahkemesi'nin 20.11.1996 günlü, Esas:
1996/58, Karar: 1996/43 sayılı kararıyla iptal edildiğinden BU KONUDA YENİDEN
KARAR VERİLMESİNE GEREK OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, C- 4. maddesiyle, 832 sayılı Yasa'nın yedinci maddesine eklenen
fıkra, Anayasa Mahkemesi'nin 20.11.1996 günlü, Esas : 1996/58, Karar : 1996/43
sayılı kararıyla iptal edildiğinden BU KONUDA KARAR VERİLMESİNE GEREK
OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, D- 8. maddesiyle 832 sayılı Yasa'ya eklenen EK MADDE 8'in, 1- Birinci fıkrasındaki "...aday belirlemek..."
sözcüklerinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Yekta
Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ile Yalçın ACARGÜN'ün
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- Üçüncü ve dördüncü fıkralarının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
iptal isteminin REDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim
KILIÇ ile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, E- Geçici 2. Maddesinin birinci fıkrasının, 1- İkinci tümcesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ
ile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- Son tümcesiyle 832 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin dördüncü
fıkrasına yapılan yollama, yollama yapılan fıkranın son tümcesi Anayasa
Mahkemesi'nin 20.11.1996 günlü, Esas : 1996/58, Karar : 1996/43 sayılı
kararıyla iptal edildiğinden BU KONUDA KARAR VERİLMESİNE GEREK OLMADIĞINA,
OYBİRLİĞİYLE, 20.11.1996 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1996/45 Karar Sayısı : 1996/44 Anayasa Mahkemesi'nin 20.11.1996 günlü, Esas 1996/58, Karar
1996/43 sayılı kararında kullandığım karşıoylarımın gerekçelerini, konu aynı
olduğu için bu karar için de yineliyorum. 20.11.1996 Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN