ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/116 Karar Sayısı : 2014/135 Karar Tarihi : 11.9.2014 R.G. Tarih-Sayı :
24.6.2015-29396 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 4. Fikri ve
Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 18.11.1960 tarihli ve
132 sayılı Türk Standardları Enstitüsü Kuruluş Kanunu'nun 1. maddesinin,
11.10.2011 tarihli ve 662 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 37. maddesiyle
eklenen son fıkrasının Anayasa'nın 7., 10., 35. ve 91. maddelerine aykırılığı 
ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Belirlenen standartların telif hakkına rağmen internet sitesinde
izinsiz olarak yayınlandığı iddiasıyla yayın durdurma ve önlenmesi ile maddi ve
manevi tazminat istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 1. maddesi şöyledir: " Kuruluş ve gaye Madde 1- (Değişik:
16/5/1985 - 3205/1 md.) Her türlü madde ve mamulleri ile usul ve hizmet standartlarını
yapmak gayesiyle "Türk Standartları Enstitüsü" kurulmuştur. Enstitü, tüzelkişiliği haiz, özel hukuk hükümlerine göre yönetilen
bir Kamu Kurumu olup kısa adı ve markası "TSE" dir. Bu marka çeşitli
şekillerde gösterilir. Türk Standartları Enstitüsünün müsaadesi olmadan bu
marka hiçbir şekil ve şart altında kullanılamaz. Yalnız Türk Standartları Enstitüsü tarafından kabul edilen
standartlar "Türk Standardı" adını alır. Bu Standartlar ihtiyari olup; standardın ilgili olduğu Bakanlığın
onayı ile mecburi kılınabilir. Bir standardın mecburi kılınabilmesi için
"Türk Standardı" olması şarttır. Mecburi kılınan standartlar Resmi
Gazetede yayımlanır. Enstitünün ilgili olduğu Bakanlık Başbakanlıktır. ( Değişi k
altıncı fıkra: 11 / 10 /20 11 -
KHK - 662 /37 md.) Türk Standardları Enstitüsünün merkezi Ankara'dadır. Enstitü, yurt
içinde Yönetim Kurulunun teklifi ve ilgili Bakanın onayıyla, yurt dışında
sayısı onu geçmemek üzere Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenecek yerlerde
temsilcilikler kurabilir. (Ek fıkra: 11 / 10 /20 11 - KHK - 662 /37 md.) Enstitünün her türlü yayını, 5/12/1951 tarihli ve 5846 sayılı
Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa tâbidir." B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 7., 10., 35. ve 91. maddelerine
dayanılmış, Anayasa'nın 2. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,
Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL,
Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 31.10.2013 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ümit DENİZ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Kanun Hükmünde Kararnamelerin Yargısal Denetimi Hakkında Genel
Açıklama Anayasa'nın 91. maddesinde düzenlenen kanun hükmünde
kararnameler, işlevsel yönden yasama işlemi niteliğinde olduğundan yargısal
denetimlerinin yapılması görev ve yetkisi Anayasa'nın 148. maddesi ile Anayasa
Mahkemesine verilmiştir. Yargısal denetimde kanun hükmünde kararnamenin,
öncelikle yetki kanununa sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının
çözümlenmesi gerekir. Her ne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde kanun hükmünde
kararnamelerin yetki kanunlarına uygunluğunun denetlenmesinden değil, yalnızca
Anayasa'ya biçim ve esas bakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz
edilmekte ise de Anayasa'ya uygunluk denetiminin kapsamına öncelikle kanun
hükmünde kararnamenin yetki kanununa uygunluğunun denetimi de girer. Çünkü
Anayasa'da, Bakanlar Kuruluna ancak yetki kanununda belirtilen sınırlar
içerisinde kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür.
Yetkinin dışına çıkılması, kanun hükmünde kararnameyi Anayasa'ya aykırı duruma
getirir. Dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan alan olağanüstü
hal kanun hükmünde kararnamelerinden farklı olarak, olağan dönemlerdeki kanun
hükmünde kararnamelerin bir yetki kanununa dayanması zorunludur. Bu nedenle,
kanun hükmünde kararnameler ile dayandıkları yetki kanunu arasında çok sıkı bir
bağ vardır. Kanun hükmünde kararnamenin yetki kanunu ile olan bağı, kanun
hükmünde kararnameyi aynen ya da değiştirerek kabul eden kanun ile kesilir.
Kanun hükmünde kararnamenin Anayasa'ya uygun bir yetki kanununa dayanması,
geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki kanununa dayanmadan çıkartılan veya
dayandığı yetki kanunu iptal edilen kanun hükmünde kararnamelerin içeriği
Anayasa'ya aykırılık oluşturmasa bile bunların Anayasa'ya uygunluğundan söz
edilemez. Kanun hükmünde kararnamelerin Anayasa'ya uygunluk denetimi, kanunların
denetiminden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, " Kanunlar Anayasaya
aykırı olamaz. " denilmektedir. Bu nedenle kanunların denetiminde, onların
yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. Kanun hükmünde kararnameler
ise konu, amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki kanununa hem
de Anayasa'ya uygun olmak zorundadırlar. Anayasa'da kimi konuların kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenmesi
yasaklanmaktadır. Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasında, "... sıkıyönetim
ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci
bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümde
yer alan siyasî haklar ve ödevler... "in kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemeyeceği
belirtilmiştir. Bu kural gereğince, Türkiye Büyük Millet Meclisi, " Bakanlar
Kurulu "na ancak kanun hükmünde kararnameyle düzenlenmesi yasaklanmış alana
girmeyen konularda kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Anayasa'nın herhangi bir maddesinde kanunla düzenleneceği öngörülen
bir konunun, Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasının açıkça yasakladığı hükümler
ile ilgili olmadıkça ya da Anayasa'nın 163. maddesinde olduğu gibi kanun hükmünde
kararname çıkarılamayacağı açıkça belirtilmedikçe kanun hükmünde kararname ile düzenlenmesi
Anayasa'ya aykırılık oluşturmaz. B- Kanun'un 1. Maddesinin 662 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 37.
Maddesiyle Eklenen Son Fıkrasının Yasak Alan Yönünden İncelenmesi Başvuru kararında, Anayasa'nın 35. maddesi kapsamına giren fikri mülkiyet
hakkına ilişkin konunun kanun hükmünde kararname ile düzenlenemeyecek yasak alan
kapsamında kaldığı, bunun yanında Bakanlar Kurulunun yetki kanununda olmayan bir
konuda düzenleme yapmasının yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine aykırı olduğu
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 7., 35. ve 91. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. İtiraz konusu kuralla Türk Standartları Enstitüsünün (TSE) her türlü
yayınının 5.12.1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na tabi
olacağı hükme bağlanmıştır. Anayasa'nın 91. maddesi yönünden yapılan değerlendirme, konunun hem
yetki kanunu kapsamına girip girmediği hem de konunun esasına girilmeksizin yasak
alan içerisinde kalıp kalmadığı yönünden yapılmaktadır. Bu nedenle, yasak alan yönünden
bir kural değerlendirilirken bu kuralın esasına ilişkin olarak bir incelemede bulunulmamaktadır.
Diğer bir ifadeyle kuralın temel hakları, kişi hak ve ödevleri ile siyasî haklar
ve ödevlerini ihlal edip etmediği değerlendirilmeyip yalnızca kuralın ilgili hak
ve ödeve ilişkin olup olmadığına bakılmaktadır. Dolayısıyla esasa yönelik inceleme
yapılmadan kuralın içeriğine girilmeksizin şekli bakımdan bir inceleme yapılmaktadır. Anayasa'nın 152. maddesinin dördüncü fıkrasında, Anayasa Mahkemesinin
işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından sonra
on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda
bulunulamayacağı belirtilmiştir. Bu fıkrada yer alan " İşin esasına girerek "
ifadesinden kuralın esasının incelenmesi kastedilmekte olup yasak alan ya da yetki
kanunu yönünden, yani kuralın içeriğine girilmeksizin şekli bakımdan yapılan inceleme
kastedilmemektedir. Bu nedenle, yasak alan yönünden kuralın içeriğine girilmeksizin
şekli bakımdan yapılan incelemede, Anayasa'nın 152. maddesinin dördüncü fıkrasında
öngörülen on yıllık süre şartı uygulanamaz. İtiraz konusu kural, Kanun'un 1. maddesine 662 sayılı KHK'nin 37. maddesiyle
eklenmiştir. 662 sayılı KHK'nin 37. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülerek
açılan iptal davasında Anayasa Mahkemesi, 3.4.2013 tarihli ve E. 2011/142, K. 2013/52
sayılı kararıyla söz konusu değişikliği hem yasak alan hem de 6223 sayılı Yetki
Kanunu yönünden ele almış ve kuralın, 6223 sayılı Yetki Kanunu'nun kapsamında kaldığı
ve kuralda Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kanun hükmünde kararname
ile düzenlenmesi yasaklanmış alanlara ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer vermediği
gerekçesiyle iptal isteminin reddine karar vermiştir. Bu karar 29.5.2014 tarihli
ve 29014 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Dolayısıyla aynı konuda verilmiş
karar olmasına rağmen bu karar Resmî Gazete'de yayımlanmadan yeniden talepte bulunulmuştur.
Bu nedenle aynı konuda verilmiş bir karar olduğundan yasak alan yönünden itiraz
konusu kuralın iptal istemi hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığına karar
verilmesi gerekir. C- Kanun'un 1. Maddesinin 662 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 37.
Maddesiyle Eklenen Son Fıkrasının İçerik Yönünden İncelenmesi Başvuru kararında, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının yayınları ile
ilgili bir hüküm olmadığı hâlde TSE için bir düzenleme yapılmasının eşitlik ilkesini
ihlal ettiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural Anayasa'nın 2.
maddesi yönünden de incelenmiştir. Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 1. maddesi, TSE'nin kuruluşunu
ve amacını, niteliklerini, markasını, kabul edilen standartların vasıflandırılmasını,
standartların mecburi olma usulünü ve yayımlanmasını, ilgili olduğu bakanlığı, merkezini,
temsilcilik açabilmesini düzenlemiştir. İtiraz konusu kuralla ise TSE'nin her türlü
yayınının 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na tabi olması öngörülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri
hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren,
her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini
bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biri kanunların kamu yararı amacını
gerçekleştirmek üzere çıkarılmasıdır. Anayasa Mahkemesinin kimi kararlarında kamu
yararı kavramından ne anlaşılması gerektiği ortaya konulmuştur. Buna göre, kamu
yararı, genel bir ifadeyle, bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan
toplumsal yararı ifade etmektedir. Kanunun amaç ögesi bakımından Anayasa'ya uygun
sayılabilmesi için kanunun çıkarılmasında kamu yararı dışında bir amacın gözetilmemiş
olması gerekir. İlgili yasama belgelerinin incelenmesinden kanunun kamu yararı dışında
bir amaçla çıkarılmış olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa amaç unsuru bakımından Anayasa'ya
aykırı olduğu söylenebilir. Kanun koyucunun kamu yararı amacıyla hareket edip etmediği
ancak ilgili yasama belgeleri incelenerek ve kuralın objektif anlamına bakılarak
tespit edilebilir. TSE'nin fikri mülkiyet haklarının ihlal edilme oranı ve bunun yol açtığı
sorunları göz önüne alan kanun koyucunun, itiraz konusu kural ile yayınların 5846
sayılı Kanun kapsamında olduğunun ilgililere duyurulması, kanuna aykırı davranacak
olan kişilerin karşılaşacakları mevzuatı ve hukuki yaptırımları daha önceden ve
açık olarak bilmelerinin sağlanması ile olası hukuki uyuşmazlıklarla karşı karşıya
kalınmadan engel olunmasını amaçladığı anlaşılmaktadır. Bu amacı gerçekleştirme
yöntemi, hangi yol veya araçların tercih edileceği de kanun koyucunun takdirine
girmektedir. İtiraz konusu kuralla kanun koyucunun, fikri mülkiyet haklarının ihlalini
önlemeye ve söz konusu hakları koruma altına almaya yönelik bir düzenleme yaptığı
ve bu düzenlemenin de kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla yapıldığı açıktır. Yasamanın genelliği ilkesi gereğince Anayasa'da düzenlenmemiş bir alanın
kanun koyucunun takdirine bırakıldığı, Anayasa'nın temel ilkeleri ile yasaklayıcı
hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla, bu konudaki tercihin kanun koyucunun takdiri
kapsamında kaldığı kabul edilmelidir. Kamu kurum ve kuruluşlarının yayınlarının
telif haklarına ilişkin olarak Anayasa'da bir düzenleme bulunmamaktadır. Anayasa'da
düzenlenmeyen bir konunun öngörülebilir ve uygulanabilir şekilde kanunla düzenlenmesi
kanun koyucunun takdirindedir. Kanun koyucu, belirtilen takdir yetkisine dayanarak
TSE'nin tüm yayınlarının 5846 sayılı Kanun kapsamında sayılmasına yönelik itiraz
konusu kuralı getirmiştir. Kamu yararı amacı dışında bir amaç gözettiği saptanamayan
ve kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında kalan itiraz konusu kuralın, hukuk
devleti ilkesine aykırılığından söz edilemez. Öte yandan, Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi, hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik
öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarca
aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa karşısında ayrım yapılmasını
ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi
ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır.
Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden ayrı kurallara bağlı tutulacağı anlamına
gelmez. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için
değişik kuralları gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal
edilmiş olmaz. Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesinin bir unsuru
olan eşit işlem görme hakkının öznesi bireyler ve bireyler tarafından oluşturulan
topluluklar olup kamu otoriteleri bu hakkın öznesi değildir. Kamu otoritelerinin
hak, yetki, görev ve sorumluluklarının ne şekilde düzenleneceği kanun koyucunun
takdirindedir. Devletin, kamu gücü kullanan otoritelere eşit muamele etme yükümlülüğü
bulunmamaktadır. Kanun koyucunun, bir yetkiyi belli bir kamu otoritesine tanıyıp
diğerlerine tanımaması eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 18.11.1960 tarihli ve 132 sayılı Türk Standartları Enstitüsü Kuruluş
Kanunu'nun 1. maddesinin, 11.10.2011 tarihli ve 662 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin
37. maddesiyle eklenen son fıkrasının; A- Yasak alan yönünden iptal istemi, 3.4.2013 tarihli ve
E.2011/142, K.2013/52 sayılı kararla reddedildiğinden, aynı konuda YENİDEN KARAR
VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, B- İçerik yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 11.9.2014 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Serruh
  KALELİ Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN