ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/62 Karar Sayısı : 2014/125 Karar Günü : 3.7.2014 R.G. Tarih-Sayı :
12.12.2014-29203 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Karacabey 1.
Sulh Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 5.12.1951 günlü, 5846
sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun, 23.1.2008 günlü, 5728 sayılı
Kanun’un 146. maddesiyle değiştirilen ek 10. maddesinin birinci fıkrasının (1)
numaralı bendinin birinci cümlesinin Anayasa’nın 2., 5., 10., 49. ve 90.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Davacının, Kanun’un 44. maddesi gereğince alınması zorunlu
sertifikayı almadan ticari faaliyette bulunduğu gerekçesiyle adına kesilen
idari para cezasının iptali istemiyle açtığı davada, itiraz konusu kuralın
Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı Kanun’un itiraz konusu kuralı da içeren ek 10. maddesi şöyledir: “ Ek Madde 10- (Ek:
3/3/2004-5101/26 md.; Değişik: 23/1/2008-5728/146 md.) Aşağıda belirtilen hâllerde idarî para cezası uygulanır: 1. 44 üncü madde gereğince alınması zorunlu sertifikaları
almaksızın faaliyet gösteren kişi mahallî mülkî amir tarafından onbin Türk
Lirasından otuzbin Türk Lirasına kadar idarî para cezasıyla
cezalandırılır. İlgili tüzel kişi hakkında verilecek idarî para
cezasının üst sınırı ellibin Türk Lirasıdır. 2. (Mülga: 22/2/2012-6279/13 md.) Bu madde hükümlerine göre verilen idarî para cezalarından tahsil
edilen miktarın yüzde ellisi Kültür ve Turizm Bakanlığının hesabına aktarılır. ” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa’nın 2., 5., 10., 49. ve 90. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla
PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M.
Emin KUZ’un katılımlarıyla 9.4.2014 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, sertifikasız faaliyette bulunma eylemi ile bu
eylem için itiraz konusu kuralda öngörülen para cezasının orantısız olduğu,
kuralın bu haliyle uygulanması durumunda küçük çaplı işletmelerin ekonomik
varlıklarının sona ermesine sebebiyet verebileceği, bu durumun, çalışma hakkı
ve ödevini düzenleyen Anayasa’nın 49. maddesiyle ve taraf ülkelere çalışma
hakkının etkin kullanımını sağlama ödevi yükleyen  Avrupa Sosyal Şartı ile
bağdaşmadığı, kuralda yer alan “onbin Türk Lirasından otuzbin Türk Lirasına
kadar idari para cezasıyla cezalandırılır” ibaresi nedeniyle
uygulanacak para cezası bakımından idarenin ve hâkimin takdir yetkisinin
sınırlandırıldığı, cezanın alt sınırı hususunda kademelendirme yapılmayarak tüm
işletmeler için onbin Türk Lirasından başlayan para cezası öngörülmesinin
eşitsizliğe neden olduğu belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2., 5., 10. ve 49.
maddeleri ile temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası antlaşmalara
kanunlar karşısında üstünlük tanıyan Anayasa’nın 90. maddesine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. Kanun’un 44. maddesinin birinci fıkrasında, fikrî mülkiyete konu
hakların korunması ve etkin bir şekilde takibinin sağlanması amacıyla, sadece
süreli yayınlar basan yerler dışında, fikir ve sanat eserlerinin tespit edilmesi
ve çoğaltılmasına ilişkin materyalleri üreten ve/veya bu materyallerin dolum,
çoğaltım ve satışını yapan veya herhangi bir şekilde yayan  ve umuma
arz eden  yerlerin, Kültür ve Turizm Bakanlığınca ücret karşılığında
sertifikalandırılacağı belirtilmektedir. Kanun’un ek 10. maddesinin birinci
fıkrasının (1) numaralı bendinin itiraz konusu birinci cümlesinde ise Kanun’un
44. maddesi gereğince alınması zorunlu sertifikaları almaksızın faaliyet
gösteren kişilerin mahalli mülki amir tarafından onbin Türk Lirasından otuzbin
Türk Lirasına kadar idari para cezasıyla cezalandırılması öngörülmektedir. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde olduğu gibi
idari yaptırımlar açısından da hangi eylemlerin kabahat sayılacağı, bunlara
uygulanacak yaptırımın türü ve ölçüsü, yaptırımın ağırlaştırıcı ve
hafifleştirici nedenlerinin belirlenmesi gibi konularda kanun koyucu takdir
yetkisine sahiptir. Ancak kanun koyucu kendisine tanınan takdir yetkisini
anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz
önünde tutarak kullanması gerekir. Kanun koyucu, fikir ve sanat eserlerinin tespit edilmesi ve
çoğaltılmasına ilişkin materyalleri üreten veya bu materyallerin dolum,
çoğaltım ve satışını yapan veya herhangi bir şekilde yayan  ve umuma
arz eden  yerlerin kayıt altına alınarak fikir ve sanat eserlerinin etkin
bir şekilde takibinin sağlanması düşüncesiyle sertifika sistemini getirmiştir.
Bu çerçevede, fikir ve sanat eserlerinin tespit edilmesi ve çoğaltılmasına
ilişkin materyalleri üreten veya bu materyallerin dolum, çoğaltım ve satışını
yapan veya herhangi bir şekilde yayan  ve umuma arz eden  yerler
sertifika almakla yükümlü tutulmuşlardır. İtiraz konusu kuralla da sertifika
alma yükümlülüğünü yerine getirmeyenlerin idari para cezasıyla cezalandırılmaları
öngörülerek, sertifika sisteminin etkin bir şekilde işlemesi ve nihayetinde
fikri mülkiyet haklarının korunması amaçlanmıştır. Kanun koyucunun takdir hakkı kapsamında sertifika alma
yükümlülüğünü yerine getirmeyenler için öngördüğü yaptırımın, kamu yararını
sağlamaya yönelik olduğu anlaşılmakla birlikte, bu yaptırımın amacına uygun
olarak adil ve hakkaniyete uygun olması gerekmektedir. İtiraz konusu kuralda, sertifika alma yükümlülüğünü yerine
getirmeyenler için öngörülen para cezasının miktarı bakımından işletmelerin
ekonomik büyüklüğü ve sınıfına ilişkin herhangi bir kademelendirme yapılmadığı
görülmektedir. Buna göre, fikir ve sanat eserlerinin satışını yapan küçük çaplı
bir işletme de sertifikasız faaliyette bulunması durumunda itiraz konusu kural
gereğince asgari onbin Türk Lirasından otuzbin Türk Lirasına kadar para
cezasıyla cezalandırılabilecektir. İtiraz konusu kuralda öngörülen para cezasının, fikir ve sanat
eserlerinin mevzuata aykırı şekilde çoğaltılması veya umuma arz edilmesinin
karşılığını oluşturmayıp, sadece alınması zorunlu sertifikayı almadan
faaliyette bulunmanın karşılığını oluşturduğu göz önünde bulundurulduğunda,
idari para cezasının alt sınırı, özellikle sertifika alma yükümlülüğünü yerine
getirmeyen küçük çaplı işletmelerin, adaletli ve hakkaniyete uygun olmayan
ölçüsüz bir yaptırımla karşı karşıya kalmalarına neden olmaktadır. Bu itibarla, sertifika almaksızın fikir ve sanat eserlerinin tespit
edilmesi ve çoğaltılmasına ilişkin materyalleri üreten veya bu materyallerin
dolum, çoğaltım ve satışını yapan veya herhangi bir şekilde yayan  ve
umuma arz eden işletmelerin, ekonomik büyüklüğü ve sınıfına göre adil bir denge
gözetilmeden, itiraz konusu kuralla ölçülü ve makul olmayan idari para cezası
ile cezalandırılmaları, hukuk devletinin gereği olan “adalet” ve “hakkaniyet” ilkeleriyle
bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. M. Emin Kuz bu görüşe katılmamıştır. Kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı bulunarak iptal
edildiğinden Anayasa’nın 5., 10., 49. ve 90. maddeleri yönünden ayrıca inceleme
yapılmasına gerek görülmemiştir. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, “ Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3)
numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanarak, Mahkemenin gerekli gördüğü
hâllerde, Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının
yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği
belirtilmektedir. 5.12.1951 günlü, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun,
23.1.2008 günlü, 5728 sayılı Kanun’un 146. maddesiyle değiştirilen ek 10.
maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin birinci cümlesinin iptal
edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu düzenini ihlal edici nitelikte
görüldüğünden, Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün, kararın
Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi
uygun görülmüştür. VII- SONUÇ A- 5.12.1951 günlü, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri
Kanunu’nun, 23.1.2008 günlü, 5728 sayılı Kanun’un 146. maddesiyle değiştirilen
ek 10. maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin birinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, M. Emin KUZ’un karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, B- İptal hükmünün, Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE, 3.7.2014 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN KARŞIOY GEREKÇESİ 5846 sayılı Kanunun ek 10. maddesinin birinci fıkrasının (1)
numaralı bendinin, 44. madde gereğince alınması zorunlu olan sertifikaları
almadan faaliyet gösterenlerin onbin Türk Lirasından otuzbin Türk Lirasına kadar
idarî para cezasıyla cezalandırılmasını öngören birinci cümlesinin, hukuk
devleti ilkesi ile bağdaşmadığı gerekçesiyle Anayasanın 2. maddesine aykırı
olduğuna ve iptaline karar verilmiştir. 5846 sayılı Kanunda fikir ve sanat eserlerinin korunması amacıyla
çeşitli yollar öngörülmekte ve bu düzenlemeler bir bütünlük oluşturmaktadır.
Bunlar arasında bandrol ve sertifika sistemine ilişkin idarî koruma tedbirleri
de bulunmaktadır. Kanunun bandrol zorunluluğu ve buna uymayanlara verilecek
cezalarla ilgili hükümlerinin etkili bir şekilde uygulanabilmesi de fikir ve
sanat eserlerinin üretim safhasından başlayarak bütün işlem aşamalarında takip
ve denetim altına alınmasına, dolayısıyla 44. maddede getirilen sertifika
sisteminin hayata geçirilmesine bağlıdır. “Fikir ve sanat eserlerinin işaretlenmesi” başlıklı 44. maddenin
birinci fıkrasına göre, fikrî mülkiyet haklarının korunması ve etkin bir
şekilde takibinin sağlanması amacıyla, fikir ve sanat eserlerinin tespit
edilmesi ve çoğaltılmasına ilişkin materyalleri üreten, bunların dolum,
çoğaltım ve satışını yapan veya herhangi bir şekilde yayan ve umuma arz eden
yerlerin Bakanlıkça sertifikalandırılmaları gerekmekte; fıkranın devamında ve
izleyen fıkralarda da söz konusu hakların korunması amacıyla bir denetim
sistemi getirilmektedir. Bu izin ve denetim sistemi ile fikrî mülkiyet
haklarının korunması ve etkin bir şekilde takibinin sağlanması için bir veri
tabanı oluşturulmasının, böylece korsanla mücadelede etkinliğin artırılmasının
amaçlandığı anlaşılmaktadır. İtiraz konusu kuralda, söz konusu izin sisteminin etkili bir
şekilde işlemesi için idarî para cezaları öngörülmüştür. Anılan sertifikaların
basit bir prosedür izlenerek ve düşük bir ücret karşılığında alınabilmesi,
kanun koyucunun, bu işleri yapan bütün işletmelerin büyüklüğüne ve sınıfına
bakılmadan sertifika almalarını hedeflediğini ve sertifikalandırmanın, kurulan
denetim sistemindeki önemini göstermektedir. Anayasa Mahkemesinin kararlarında da belirtildiği üzere, hukuk
devletinde, ülkenin sosyal, kültürel yapısı, etik değerleri ve ekonomik hayatın
gerekleri dikkate alınarak ceza siyasetinin belirlenmesi yetkisi kanun koyucuya
aittir. Yasama organı, bu yetkisini kullanırken ceza hukuku alanında olduğu
gibi, idarî yaptırımlara ilişkin düzenlemelerde de hangi fiillerin
cezalandırılacağı ve bu cezaların türleri ile ölçüleri konusunda takdir
yetkisine sahiptir. Yasama organının buna uygun olarak, itiraz konusu kuralla, mezkûr
sertifikalar alınmadan faaliyet gösterilmesini yasakladığı ve takibinde büyük
zorluklarla karşılaşılan korsanla mücadele edilebilmesi için, bu yasağa
uyulmamasının anılan idarî para cezaları ile cezalandırılmasını öngördüğü
anlaşılmaktadır. Kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında söz konusu fiilleri
idarî suç olarak belirlemesinin ve bunun karşılığında öngördüğü idarî
cezaların, kararda da belirtildiği üzere kamu yararını sağlamaya yönelik olduğu
açıktır. İtiraz başvurusunda, sertifikasız faaliyette bulunma için
öngörülen cezanın fiille orantılı olmadığı, kuralın idarenin ve hâkimin takdir
yetkisini sınırladığı ve özellikle cezanın alt sınırı hususunda adil bir
kademelendirme yapılmadığı ileri sürülmüştür. İptal kararının gerekçesinde de,
yaptırımın, amacına uygun olarak adil ve hakkaniyete uygun olması gerektiği
belirtilerek, anılan cezanın alt sınırının özellikle küçük çaplı işletmelerin
adaletli ve hakkaniyete uygun olmayan ölçüsüz bir yaptırımla karşı karşıya
kalmalarına neden olduğu, işletmelerin ekonomik büyüklüğü ve sınıfına göre adil
ve makul bir denge gözetilmeden idarî para cezası ile cezalandırılmalarının
öngörülmesinin, hukuk devletinin gereği olan adalet ve hakkaniyet ilkeleriyle
bağdaşmadığı ifade edilmektedir. Oysa iptal edilen hükümde, sertifika almadan faaliyet
gösterenlerin onbin liradan otuzbin liraya kadar idarî para cezasıyla
cezalandırılmaları; izleyen cümlede ise bu fiili işleyenlerin tüzel kişi olması
hâlinde idarî para cezasının üst sınırının ellibin lira olması öngörülmek
suretiyle, bu cezayı uygulamakla yetkili kılınan mahallî mülkî amire,
işletmelerin büyüklüğüne ve sınıfına göre beş katı bulan bir aralıkta ceza
tayin etme yetkisi verilmiştir. Böylece, idareye geniş bir değerlendirme marjı tanınmış
ve gerektiğinde hafifletici veya ağırlaştırıcı sebeplerin dikkate alınmasına
imkân sağlanmıştır. Kuşkusuz, idarenin bu yetkisini kullanırken kanunun belirlediği
şartlar ve sınırlar içinde kalması, kamu yararını gözetmesi, eşitlik ilkesine
uygun davranması, hizmetin gereklerini gözönünde bulundurması, bu çerçevede
fiille yaptırım arasındaki adil dengenin sağlanabilmesi bakımından somut olaya
en uygun yaptırımı belirlemesi ve alt sınırın üzerinde bir ceza verdiğinde
ayrıca bunun haklı ve makul gerekçelerini açıklaması gerekir. İdarenin, söz
konusu yaptırımları idare hukukunun genel ilkelerine uygun olarak kullanıp
kullanmadığının yargının denetimine açık olduğu da tartışmasızdır. Diğer taraftan, mezkûr kuralda öngörülen idarî para cezalarının
alt sınırının yüksek bulunarak adalete ve hakkaniyete uygun olmayan bir
yaptırım olarak değerlendirilmesine katılmak da mümkün değildir. Suç ve
yaptırım arasındaki oranın adalete uygun olup olmadığının belirlenmesinde,
yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin bulunup
bulunmadığına bakılması gerekir. Kanun koyucu korsan yayıncılığın toplum
üzerindeki tehlikesini, bu suçlardaki artışı ve suçun tespitindeki güçlükleri
dikkate alarak, ülkenin sosyal ve kültürel yapısı ile ekonomik hayatın
gereklerine göre  mezkûr yaptırımları belirlemiştir. Korsanla mücadele
amacıyla 5846 sayılı Kanunda yapılan değişiklikler kronolojik olarak
incelendiğinde, sadece cezaların artırılmasının yeterli olmadığının görülmesi
üzerine son olarak fikir ve sanat eserlerinin üretim safhasından itibaren bütün
işlem aşamalarının takip ve denetim altına alınması için idarî tedbirler
getiren mezkûr kanun değişikliklerinin yapıldığı ve bu düzenlemelerde
kuralların önleme ve iyileştirme amaçlarına uygun olarak itiraz konusu
yaptırımların öngörüldüğü anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, kanun koyucunun takdir
yetkisine dayanarak, fiilin meydana getireceği neticeleri de dikkate alarak
düzenlediği kuralda hukuk devleti ilkesi ile çelişen bir yön bulunmamaktadır. Kararda, itiraz konusu kuralda öngörülen para cezasının, fikir ve
sanat eserlerinin mevzuata aykırı şekilde çoğaltılmasının veya umuma
sunulmasının değil, “sadece alınması zorunlu sertifikayı almadan faaliyette
bulunmanın karşılığını oluşturduğu” belirtilerek, bu fiilin esasen önemsiz
olduğu anlamına gelen bir değerlendirme yapılmaktadır. “Adalet” ve “hakkaniyet”
kavramlarına dayanarak yapılan bu tür değerlendirmelerin yerindelik denetimine
yol açabileceği düşünüldüğünden, bu gerekçeye ve sonuca katılmak da mümkün
değildir. Bu sebeplerle, itiraz konusu kuralın Anayasaya aykırı olmadığını
ve itirazın reddine karar verilmesi gerektiğini düşündüğümden, iptal yönündeki
çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye M.
  Emin KUZ