ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/97 Karar Sayısı : 2014/60 Karar Günü : 27.3.2014 R.G. Tarih-Sayı :
23.05.2014-29008 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Mengen Sulh
Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 13.10.1983 günlü, 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, 8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Karayolları
Trafik Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle
değiştirilen 31. maddesinin ikinci fıkrasının “ Sürücü aynı zamanda araç
sahibi değilse ayrıca, tescil plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı
düzenlenir. ” biçimindeki ikinci cümlesinin Anayasa'nın 2. ve 38.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Kanun'un 31. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen
gereçlerin araçta bulundurulmamasından dolayı araç sahibine verilen idari para
cezasının iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 2918 sayılı Kanun'un, 4550 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle
değiştirilen ve itiraz konusu kuralı da içeren 31. maddesi şöyledir: “ Madde 31- Araçlarda; a) Özelliklerine ve
cinslerine göre yönetmelikte nitelik ve nicelikleri belirtilen gereçlerin, b) Kamyon, çekici ve
otobüslerde ayrıca takoğraf, taksi otomobillerinde ise taksimetre, Bulundurulması ve
kullanılır durumda olması zorunludur. Ancak, 2918 sayılı Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten önceki yıllarda üretilen araçlarla, resmi taşıt olarak tescil
edilmiş ve edilecek olanlar ile şehiriçi ve belediye mücavir alanı içerisinde
yolcu ve yük nakliyatı yapanlarda takoğraf bulundurma ve kullanma zorunluluğu
aranmaz. Takoğraf cihazları mekanik, elektronik olabileceği gibi elektro
mekanik de olabilir. Birinci
fıkranın (a) bendinde sayılan gereçleri bulundurmayan, kullanmayan veya
kullanılabilir durumda bulundurmayan sürücüler 8.500.000 lira; (b) bendine göre
araçlarında taksimetre, takoğraf bulundurmayan,
kullanmayan veya kullanılabilir durumda  bulundurmayan 
sürücüler 34.800.00 lira para cezası ile cezalandırılırlar. Sürücü
aynı zamanda araç sahibi değilse ayrıca, tescil plakasına da aynı miktar için
ceza tutanağı düzenlenir. Aynı bentte belirtilen cihazları bozuk imal
edenler veya bozulmasına vasıta olanlar ile bu durumdaki cihazları kullanan
araç sürücüleri ve işletenleri üç aydan altı aya kadar hafif hapis cezası ve
526.700.000 lira hafif para cezası ile cezalandırılırlar. Ayrıca (b) bendi
hükmüne uygun durumda bulunmayan araçlar trafik zabıtasınca; eksiklikleri
giderilinceye kadar trafikten men edilir. ” B-
Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,
Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve
Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 25.9.2013 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayşegül ATALAY tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine
göre, mahkemeler, bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da
kanun hükmünde kararname kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya
taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına
varırlarsa, o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler.
Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi
için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın
bulunması ve iptali istenen kuralların da o davada uygulanacak olması
gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya
çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz
yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Kanun'un 31. maddesinin ikinci
fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan, “Sürücü aynı zamanda araç sahibi
değilse ayrıca, tescil plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı
düzenlenir.” hükmünün iptalini istemiştir. Bakılmakta olan dava, Kanun'un 31. maddesinin birinci fıkrasının
(a) bendinde sayılan, özelliklerine ve cinslerine göre yönetmelikte nitelik ve
nicelikleri belirtilen gereçleri, araçta bulundurmamaktan dolayı
araç sahibine verilen idari para cezasının iptali istemine ilişkindir. İtiraz
konusu kural ise Kanun'un 31. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde
belirtilen eylemlerden her birinin gerçekleşmesi hâlinde uygulanabilecek ortak
bir kuraldır. Başvuran Mahkemede Kanun'un 31. maddesinin ikinci fıkrasının
birinci cümlesinde belirtilen eylemlerden; özelliklerine ve cinslerine göre
yönetmelikte nitelik ve nicelikleri belirtilen gereçleri kullanmayan veya kullanılabilir durumda bulundurmayan ve 31.
maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre araçlarında taksimetre,
takoğraf bulundurmayan,
kullanmayan veya kullanılabilir durumda bulundurmayan araç sahiplerine ilişkin bir dava ise
bulunmamaktadır. Bu nedenle, 13.10.1983
günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, 8.3.2000 günlü, 4550 sayılı
Karayolları Trafik Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle
değiştirilen 31. maddesinin ikinci fıkrasının “ Sürücü aynı zamanda araç
sahibi değilse ayrıca, tescil plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı
düzenlenir. ” biçimindeki ikinci cümlesine ilişkin esas incelemenin, “ Birinci
fıkranın (a) bendinde sayılan gereçleri bulundurmayan…sürücüler… ” ibaresi
yönünden yapılmasına OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, Kanun'un 31. maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendinde belirtilen yükümlülüğün, aracı trafiğe çıkaran sürücü yönünden geçerli
olması gerektiği, ancak, itiraz konusu kuralın bu yükümlülüğü sürücünün yanında
aracın tescil sahibine de yükleyerek bir fiilden dolayı iki farklı kişiye cezai
yaptırım uygulanmasını gerektirdiği, bu durumun ise cezaların şahsiliği
ilkesine aykırı olduğu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kanun'un 31. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde,
araçlarda; özelliklerine ve cinslerine göre yönetmelikte nitelik ve
nicelikleri belirtilen gereçlerin, kamyon, çekici ve otobüslerde ayrıca
takoğraf, taksi otomobillerinde ise taksimetre bulundurulmasının ve kullanılır
durumda olmasının zorunlu olduğu öngörülmektedir. İkinci fıkrasının birinci
cümlesinde ise b irinci fıkranın (a) bendinde
sayılan gereçleri bulundurmayan, kullanmayan veya kullanılabilir durumda
bulundurmayan sürücülerin 8.500.000 lira; (b) bendine göre araçlarında
taksimetre, takoğraf bulundurmayan,
kullanmayan veya kullanılabilir durumda bulundurmayan sürücülerin ise 34.800.000
lira para cezası ile cezalandırılacağı, itiraz konusu ikinci cümlesinde de sürücü
aynı zamanda araç sahibi değilse ayrıca tescil plakasına da aynı miktar için
ceza tutanağı düzenleneceği belirtilmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Kanun koyucu, kamu düzeninin korunması amacıyla ceza hukuku
alanında düzenleme yaparken Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı
kalmak şartıyla toplumda hangi eylemlerin suç sayılacağı ve suç sayılan bu
eylemlerin hangi tür ve ölçüde cezai yaptırıma bağlanacağı konusunda anayasal
sınırlar içinde takdir yetkisine sahiptir. Bu yetki, idari yaptırımlar
bakımından da geçerlidir. Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında, “ Kimse, işlendiği
zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı
cezalandırılamaz ”, üçüncü fıkrasında da, “ceza ve ceza yerine geçen
güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur ” denilerek suçun ve cezanın
kanuniliği esası benimsenmiş, yedinci fıkrasında ise ceza sorumluluğunun şahsi
olduğu belirtilerek, herkesin kendi eyleminden sorumlu tutulacağı, başkalarının
suç oluşturan eylemlerinden dolayı cezalandırılamayacağı kabul edilmiştir. Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun temel
kurallarındandır. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin işlemediği bir
fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Diğer bir anlatımla, bir kimsenin
başkasının fiilinden sorumlu tutulmamasıdır. Bu ilkeye göre asli ve feri fail
olmayan kişilerin bir suç sebebiyle cezalandırılmaları olanaklı değildir.
Anayasa'nın 38. maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım
yapılmadığından idari para cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tâbidir. Kanun'un birinci maddesinde Kanun'un amacı; karayollarında, can ve
mal güvenliği yönünden trafik düzeninin sağlanması ve trafik güvenliğini
ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemlerin belirlenmesi olarak ifade
edilmiştir. Bu bağlamda, can ve mal güvenliği, trafik düzeni ve güvenliğinin
sağlanması amacıyla Kanun'un 31. maddesinde araçlarda bulundurulması zorunlu
olan gereçler düzenlenmiş ve belirtilen zorunlu gereçlerin hem sürücü hem de
araç sahibi tarafından araçta bulundurulması zorunluluğu getirilmiştir. Söz konusu
düzenlemenin toplumu oluşturan bireylerin can ve mal güvenliğini temin etmek,
trafik düzenini ve trafik güvenliğini sağlamak için kamu yararı amacıyla
yapıldığı anlaşılmaktadır. Düzenleme anayasal sınırlar içinde kanun koyucunun
takdir yetkisinde olup, kuralda hukuk devleti ilkesine aykırılık
bulunmamaktadır. Öte yandan, itiraz konusu kuralda aynı eylemden dolayı iki farklı
kişiye cezai yaptırım uygulanması durumu da söz konusu değildir. Şöyle ki,
Kanun'un 31. maddesinin b irinci
fıkrasının (a) bendinde sayılan gereçlerin araçta bulundurulmaması hâlinde
sürücünün eylemi, araçta bulunması zorunlu olan gereçler
bulundurulmadan trafiğe çıkılması iken, araç sahibinin yaptırıma tabi eylemi,
araçta bulunması zorunlu olan gereçler bulundurulmadan aracın başkasına
kullandırılmasıdır. Dolayısıyla, araç sahibi hakkında öngörülen yaptırım, araç
sahibinin kendi eyleminden kaynaklanmaktadır. Buna göre, sürücü ile araç
sahibinin eylemlerinin aynı olduğu söylenemeyeceğinden itiraz konusu kuralda
cezaların şahsiliği ilkesi ile çelişen bir yön bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 38.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun,
8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Karayolları Trafik Kanununda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen 31. maddesinin ikinci fıkrasının; A- “Sürücü aynı zamanda araç sahibi değilse ayrıca, tescil
plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı düzenlenir.” biçimindeki
ikinci cümlesine ilişkin esas incelemenin, “Birinci fıkranın (a)
bendinde sayılan gereçleri bulundurmayan… sürücüler…” ibaresi yönünden
yapılmasına, B- “Sürücü aynı zamanda araç sahibi değilse ayrıca, tescil
plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı düzenlenir.” biçimindeki
ikinci cümlesinin, “Birinci fıkranın (a) bendinde sayılan gereçleri
bulundurmayan…sürücüler…” ibaresi yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve itirazın REDDİNE, 27.3.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ