ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı :  2015/18 Karar Sayısı :  2016/12 Karar Tarihi   :  10.2.2016 R.G. Tarih-Sayı    : 
17.5.2016-29715 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri M. Akif HAMZAÇEBİ, Engin ALTAY ve Levent GÖK ile
birlikte 120 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 2.12.2014
tarihli ve 6572 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un; A- 8. maddesiyle 6.1.1982 tarihli ve 2575 sayılı Danıştay
Kanunu’nun 11. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan “ Başkanlar ”
ibaresinin “ Başkanlık ” şeklinde değiştirilmesinin, B- 10. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’un 14. maddesinin (2) ve (4)
numaralı fıkralarında yer alan “ Başkanlar ” ibarelerinin “ Başkanlık ”
şeklinde değiştirilmesinin, C- 12. maddesiyle 2575 sayılı Kanunu’nun 17. maddesinin
değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci, ikinci ve beşinci cümlelerinin, D- 13. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’un 26. maddesinin; a- Değiştirilen ikinci fıkrasının, b- Üçüncü fıkrasında yer alan “ Başkanlar ” ibaresinin “ Başkanlık ”
şeklinde değiştirilmesinin, E- 14. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’un 27. maddesinin ikinci
fıkrasının değiştirilen ikinci cümlesinde yer alan “…dava daireleri
arasındaki iş bölümü...” ve “…Başkanlık Kurulu tarafından
belirlenir.” ibarelerinin, F- 18. maddesiyle değiştirilen 2575 sayılı Kanun’un 52/A
maddesinin; a- (1) numaralı fıkrasının (a), (b), (c) ve (d) bentlerinin, b- (2) numaralı fıkrasının, G- 20. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’a eklenen geçici 26. maddenin; a- (3) numaralı fıkrasının “ Başkanlık Kurulu, iş durumunu
dikkate alarak daireler arasındaki iş bölümünü yeniden belirler…” bölümünün, b- (4) numaralı fıkrasının, H - 26. maddesiyle 4.2.1983 tarihli ve 2797 sayılı
Yargıtay Kanunu’nun 59. maddesinin yürürlükten kaldırılmasının, I- 27. maddesiyle 2797 sayılı Kanun’a eklenen geçici 14. maddenin; a- Dördüncü fıkrasının “Yeni oluşan Birinci Başkanlık
Kurulu, iş durumunu dikkate alarak daireler arasındaki iş bölümünü yeniden
belirler…” bölümünün, b- Beşinci fıkrasının, Anayasa’nın 2., 36., 37., 125., 138.,  154. ve 155.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin
durdurulmasına karar verilmesi  talebidir. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKÜMLERİ İptali istenilen kuralların da yer aldığı 6572 sayılı Kanun’un; 1. 8. maddesiyle değişiklik yapılan 2575 sayılı Kanun’un 11.
maddesi şöyledir: “Danıştay Tetkik Hakimi ve Savcılarının atanmaları ve dairelere
verilmeleri Madde 11- 1.
Danıştay tetkik hakimleri ile savcıları, beş yıl meslekte hizmet etmiş ve
olumlu sicil almış idari yargı hakimleri arasından Hakimler ve Savcılar Yüksek
Kurulunca atanırlar. 2. Danıştay tetkik hakimlerinin görev yerleri, Başkanlık Kurulu
tarafından belirlenir. Görev yerleri, aynı usulle değiştirilir. İdari bakımdan
zaruret olmadıkça bir sicil devresi geçmeden görev yerleri değiştirilemez.
Sicil devresi en az altı aydır. 3. Tetkik hakimlerinin görev yaptıkları kurul ve daireler,
yönetmelikte belirlenecek esas ve sürelere göre değiştirilir.” 2. 10. maddesiyle değişiklik yapılan 2575 sayılı Kanun’un 14. maddesi
şöyledir: “Başkan ve üyelerin
dairelere ayrılmaları Madde 14- 1. Daire başkanları belirli bir dairenin başkanı olarak
seçilirler. 2. Üyeler, Başkanlık Kurulunun
kararı ile dairelere ayrılırlar ve hizmetin icaplarına göre, daireleri aynı
usulle değiştirilebilir. 3. (Mülga: 2/12/2014-6572/10
md.) 4. Dairelerde vukubulacak
noksanlıklar, diğer dairelerden üye alınmak suretiyle tamamlanır. Bu
üyeler Başkanlık Kurulunun kararı ile önceden tespit edilir.” 3. 12. maddesiyle değişiklik yapılan 2575 sayılı Kanun’un 17. maddesi
şöyledir: “İdari ve vergi dava daireleri kurulları Madde 17- 1. İdari Dava Daireleri Kurulu, idari dava dairelerinin
başkanları ile her idari dava dairesinden iki yıl için Başkanlık Kurulu
tarafından görevlendirilen iki asıl ve iki yedek üyeden; Vergi Dava Daireleri
Kurulu ise vergi dava dairelerinin başkanları ile her vergi dava dairesinden
iki yıl için Başkanlık Kurulu tarafından görevlendirilen üç asıl ve üç yedek
üyeden oluşur. İki yıllık süre sonunda Başkanlık Kurulunca, her iki kuruldaki
üyelerin yarısı iki yıl süreyle yeniden görevlendirilirken, diğer yarısı
kurullarda daha önce görevlendirilmeyen üyeler arasından yenilenir. Kurullarda
görevlendirilen asıl üyeler, üst üste en fazla iki dönem görevlendirilebilir.
Asıl üyenin görevini geçici olarak yerine getirememesi durumunda ilgili
daireden, zorunlu hallerde diğer dairelerden görevlendirilen yedek üye kurul
toplantılarına katılır. Kurulların asıl veya yedek üyeliklerinde
boşalma olması hâlinde Başkanlık Kurulu tarafından yedi gün içinde, kalan
süreyi tamamlamak üzere yeni üye görevlendirilir. 2. Dava daireleri kurullarına Danıştay Başkanı veya vekillerinden
biri; bunların yokluğunda daire başkanlarından en kıdemlisi başkanlık eder. 3. Toplantı ve görüşme yeter sayısı İdari Dava Daireleri Kurulu
için yirmi beş, Vergi Dava Daireleri Kurulu için ise onüçtür. İdari dava
daireleri ile vergi dava dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak verdikleri
kararların temyiz veya itiraz yoluyla incelenmesinde ve iki dava dairesinin
birlikte yapacağı toplantıda verilen kararların incelenmesinde, bu dairelerde
karara katılmış olanlar idari ve vergi dava daireleri kurullarında
bulunamazlar. 4. Bu toplantılarda hazır bulunanlar çift sayıda olursa en kıdemsiz
üye kurula katılamaz. 5. Bu kurullarda kararlar oyçokluğu ile verilir. 6. Her kurula yeteri kadar tetkik hâkimi verilir. Ayrıca bir yazı
işleri müdürlüğü bulunur.” 4. 13. maddesiyle değişiklik yapılan 2575 sayılı Kanun’un 26. maddesi
şöyledir: “İdari uyuşmazlık ve davalarda görev Madde 26- İdari uyuşmazlıklar ve davalar; İkinci, Üçüncü, Dördüncü, Beşinci,
Altıncı, Yedinci, Sekizinci, Dokuzuncu, Onuncu, Onbirinci, Onikinci, Onüçüncü,
On dördüncü, On beşinci ve On altıncı daireler ile idari ve vergi dava
daireleri kurullarında incelenir ve karara bağlanır. Başkanlık Kurulu, iş yükü bakımından zorunluluk doğması hâlinde
vergi dava daireleri, idari dava daireleri veya idari dairelerden birinin veya
birkaçının görev alanını değiştirerek bu daireleri; vergi dava dairesi, idari
dava dairesi veya idari daire olarak görevlendirebilir. Görevlendirilen dairedeki dosyaların vergi ve idari uyuşmazlıklara
ilişkin görev ayrımı gözetilerek hangi daireye ve nasıl devredileceği,
görevlendirilen daireye görevlendirildiği alan içinde hangi daire işlerinin
verileceği hususları Başkanlık Kurulu kararıyla belirlenir. Bu
kararlar Resmî Gazete’de yayımlanır ve yayımını izleyen ay başından itibaren
uygulanır. Daire Başkanı ve üyeleri, dairenin görevlendirildiği işlere bakan
dava dairesi genel kuruluna katılır.” 5. 14. maddesiyle değişiklik yapılan 2575 sayılı Kanun’un 27. maddesi
şöyledir: “Dava dairelerinin görevleri Madde 27- Dava dairelerinden Üçüncü, Dördüncü, Yedinci ve Dokuzuncu daireler
vergi dava dairesi; diğer dava daireleri ise idari dava dairesi olarak görev
yapar. İdari dava daireleri ile vergi dava daireleri kendi aralarında
işbölümü esasına göre çalışır. Özel kanunlarda başkaca hüküm bulunmadığı
takdirde dava daireleri arasındaki iş bölümü aşağıdaki esaslar
uyarınca Başkanlık Kurulu tarafından belirlenir. 1. İptal davaları ve idari sözleşmelerden doğan davalar yönünden,
daireler arasındaki işbölümünün belirlenmesinde uyuşmazlığın kaynaklandığı
mevzuat esas alınır. 2. Tam yargı davaları yönünden işbölümü; a) Zarara neden olan idari işlemden doğan uyuşmazlığı çözmekle
görevli daireye göre, b) Zarar idari eylemden kaynaklanmışsa hizmetin niteliğine göre,
belirlenir. 3. Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlere ilişkin davalarda
vergi dava daireleri arasındaki işbölümünün belirlenmesinde uyuşmazlığın
kaynaklandığı mevzuat esas alınır. 4. Temyiz incelemesi yapmakla görevli daire, aynı konuda ilk
derece mahkemesi olarak Danıştayda görülecek davalara bakmak ve olağanüstü
kanun yolları incelemelerini de yapmakla görevlidir. 5. İdare mahkemeleri arasında görev ve yetkiye ilişkin
uyuşmazlıklarda ve bağlantılı davalarda merci tayini, uyuşmazlığın esasını
çözümlemekle görevli idari dava dairesince yapılır. 6. Vergi mahkemeleri arasında görev ve yetkiye ilişkin
uyuşmazlıklarda ve bağlantılı davalarda merci tayini, uyuşmazlığın esasını
çözümlemekle görevli vergi dava dairesince yapılır. 7. İşbölümünde idari ve vergi dava dairelerinden herhangi birinin
görevinde olduğu belirlenmemiş davalara bakmak üzere birer idari ve vergi dava
dairesi görevlendirilir. 8. İşbölümünde aynı mevzuattan kaynaklanan uyuşmazlıkların birden
fazla dairede çözümlenmesi konusunda farklı esaslar belirlenebilir.” Dairelerden birinin yıl içinde gelen işleri normal çalışma ile
karşılanamayacak oranda artmış ve daireler arasında iş bakımından bir
dengesizlik meydana gelmiş ise takvim yılı başında ikinci fıkrada belirlenen
usule göre bir kısım işler başka daireye verilebilir. Bu madde uyarınca alınan kararlar Resmî Gazetede yayımlanır ve
yayımı izleyen ay başından itibaren uygulanır.” 6. 18. maddesiyle değiştirilen 2575 sayılı Kanun’un 52/A maddesi
şöyledir: “Başkanlık Kurulunun görevleri Madde 52/A- 1. Başkanlık Kurulunun görevleri şunlardır: a) Üyelerin görev yerlerini, dairelerin iş durumunu ve
ihtiyaçlarını göz önünde tutarak belirlemek. b) Zorunlu hâllerde daire başkanı ve üyelerin dairelerini
değiştirmek. c) Danıştay tetkik hâkimlerinin çalışacakları daireleri, kurulları
ve görecekleri işleri belli etmek ve gerektiğinde yerlerini değiştirmek. d) Daireler arasında iş bölümünü belirlemek. e) Yetkili merciin neresi olduğu belirtilmemiş olan yönetim
işlerini belli etmek veya bu işleri yapmak. f) Kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek. 2. Başkanlık Kurulunun kararları
kesin olup bu kararlar aleyhine başka bir yargı merciine başvurulamaz.” 7. 20. maddesi ile 2575 sayılı Kanun’a eklenen geçici 26. madde
şöyledir: “Geçici Madde 26- 1. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on beş gün
içinde bu Kanuna göre oluşturulan Danıştay üyeliği kadroları için seçim
yapılır. 2. Seçimin tamamlanmasından itibaren beş gün içinde bu Kanunla
ihdas edilen daire başkanlığı kadroları için seçim yapılır. 3. Başkanlık Kurulu, iş durumunu dikkate alarak daireler
arasındaki iş bölümünü yeniden belirler ve buna ilişkin karar derhâl
Resmî Gazete’de yayımlanır. Bu karar, yayım tarihinden itibaren on gün sonra
uygulanmaya başlanır. 4. Başkanlık Kurulu, iş bölümüne ilişkin kararın Resmî Gazete’de
yayımlanmasından itibaren on gün içinde, kurulların ve dairelerin iş durumunu
ve ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak Danıştay daire başkanları, kurullarda
ve dairelerde görev yapan Danıştay üyeleri ve tetkik hâkimlerinin hangi kurul
ve dairelerde görev yapacağını yeniden belirler. 5. Başkanlık Kurulunun iş bölümünün belirlenmesine ilişkin kararı
uygulanmaya başlayıncaya kadar bu Kanunla yapılan değişiklikten önceki iş
bölümüne ilişkin hükümler uygulanmaya devam olunur. 6. Yeni iş bölümüyle dairesi değiştirilen dava dosyaları, iş
bölümüne ilişkin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren on gün
içinde ayrıca bir karar verilmesine yer olmaksızın listeye bağlanmak suretiyle
mevcut hâlleriyle ilgili daireye devredilir. İş bölümü kararı sonrası Danıştaya
gelecek olanlar (karar düzeltme ve yargılamanın yenilenmesi dâhil) ile kanun
yollarına konu edilerek bozulan dava dosyaları iş bölümü kararıyla görevleri
belirlenen dairelerce sonuçlandırılır.” 8. 26. maddesiyle yürürlükten kaldırılan 2797 sayılı Kanun’un 59.
maddesi şöyledir: “ Adli yılın açılışı: Madde 59- Her adli yıl
Ankara’da bir törenle açılır. Yargıtay Birinci Başkanı bir konuşma yapar. Açılış konuşmasının metni ve tören gündemi üzerinde daha önceden
Başkanlar Kurulunun düşüncesi alınır.” 9. 27. maddesiyle 2797 sayılı Kanun’a eklenen geçici 14. madde
şöyledir: “Geçici Madde 14- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on beş gün içinde
bu Kanuna göre oluşturulan Yargıtay üyeliği kadroları için seçim yapılır. Seçimin tamamlanmasından itibaren beş gün içinde bu Kanunla ihdas
edilen daire başkanlığı kadroları için seçim yapılır. İkinci fıkra uyarınca yapılan seçimin tamamlanmasından itibaren
beş gün içinde Birinci Başkanlık Kurulu yeniden belirlenir. Yeni oluşan Birinci Başkanlık Kurulu, iş durumunu dikkate alarak
daireler arasındaki iş bölümünü yeniden belirler ve
buna ilişkin karar derhâl Resmî Gazete’de yayımlanır. Bu karar, yayım
tarihinden itibaren on gün sonra uygulanmaya başlanır. Birinci Başkanlık Kurulu, iş bölümüne ilişkin kararın Resmî
Gazete’de yayımlanmasından itibaren on gün içinde, dairelerin iş durumunu ve
ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak Yargıtay daire başkanları, üyeleri ve
tetkik hâkimlerinin hangi dairelerde görev yapacağını yeniden belirler. Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunun iş bölümü kararı uygulanmaya
başlayıncaya kadar bu Kanunla yapılan değişiklikten önceki iş bölümüne ilişkin
hükümler uygulanmaya devam olunur. Yeni iş bölümüyle dairesi değiştirilen dava dosyaları, beşinci fıkra
uyarınca görevlendirme yapılmasından itibaren on gün içinde mevcut hâlleriyle
ilgili daireye gönderilir.” II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve Kadir
ÖZKAYA’nın katılımlarıyla 18.2.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma talebinin ise esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE
karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Mücahit AYDIN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen kanun hükümleri,
dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- 6572 Sayılı Kanun’un; 8. Maddesiyle 2575 Sayılı Kanun’un 11.
Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasında Yer Alan “Başkanlar ”
İbaresinin “Başkanlık” Şeklinde Değiştirilmesinin, 10. Maddesiyle 2575 Sayılı Kanun’un 14. Maddesinin (2)
ve (4) Numaralı Fıkralarında Yer Alan “ Başkanlar ” İbarelerinin “Başkanlık” Şeklinde
Değiştirilmesinin, 18. Maddesiyle 2575 Sayılı
Kanun’un Değiştirilen 52/A
Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (a), (b) ve (c) Bentlerinin, 20. Maddesiyle 2575 Sayılı Kanun’a Eklenen Geçici 26.
Maddenin (4) Numaralı Fıkrasının
İncelenmesi a- İptal Taleplerinin Gerekçesi 3. Dava dilekçesinde özetle, Danıştay Başkanının
başkanlığında, Başsavcı, başkanvekilleri ve tüm daire başkanlarından oluşan
Danıştay Başkanlar Kurulunun geniş katılımlı, çoğulcu, demokratik bir organ ve
yüksek bir karar mercii olduğu, Danıştay Başkanının başkanlığında üçü daire
başkanı, üçü Danıştay üyesinden oluşan Danıştay Başkanlık Kurulunun ise daha
dar katılımlı ve demokratik yapısı zayıf bir karar organı mahiyetinde olduğu,
Başkanlar Kurulunun, üyelerin ve tetkik hâkimlerinin görev yapacağı dairelerin
belirlenmesi ve değiştirilmesi ile seçim usulü Anayasa’da öngörülen daire
başkanlarının dairelerinin değiştirilmesi hususlarındaki görev ve yetkilerinin,
üye sayısı daha az olan Başkanlık Kuruluna devrini öngören dava konusu
kuralların, Danıştay bünyesinde Başkanlık Kurulu vesayetinde katı bir
hiyerarşik yapı oluşmasına sebebiyet vererek mahkemelerin bağımsızlığı ilkesini
zedelediği, yargı bağımsızlığının yalnızca yargı dışı Devlet güçlerine karşı
bağımsızlık anlamına gelmediği, hâkimlerin yargı teşkilatı içindeki diğer
hâkim, mahkeme başkanı ve mahkemelere karşı da bağımsız olmaları gerektiği,
ancak dava konusu kuralların Danıştay tetkik hâkimleri ile Başkanlık Kurulunda
görev almayan Danıştay daire başkanları ve üyelerinin yargısal karar verme
süreçleri bakımından Başkanlık Kurulunu oluşturan daire başkanları ve üyelerin
astı olarak öngörülen bir teşkilat yapısı oluşturduğu, yedi kişiden oluşan
Başkanlık Kurulunda oyçokluğu ile karar alınabilmesinin mümkün olması nedeniyle
dört kişinin Danıştay’ı tamamen kendi iradeleri doğrultusunda
yönlendirebileceği, verilen yetkilerin Başkanlık Kuruluna istediği davayı
istediği tetkik hakimine inceletme imkanı tanıdığı, bu durumun ise adil
yargılanma hakkını ve kanunî  hakim güvencesini ihlal ettiği belirtilerek
kuralların, Anayasa’nın 2., 36., 37., 138. ve 155. maddelerine aykırı oldukları
ileri sürülmüştür. b- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca, dava konusu kurallar
ilgileri nedeniyle Anayasa’nın 139. maddesi yönünden de incelenmiştir. 5. 2575 sayılı Kanun’un 11. maddesinin  (2) numaralı
fıkrasında, Danıştay tetkik hâkimlerinin görev yerlerinin Başkanlık Kurulu
tarafından belirleneceği ve aynı usulle değiştirileceği, idari bakımdan zaruret
olmadıkça bir sicil devresi geçmeden görev yerlerinin değiştirilemeyeceği ve
sicil devresinin en az altı ay olduğu düzenlenmiş olup fıkrada yer alan “Başkanlık” ibaresi
dava konusu kuralı oluşturmaktadır. 6. Kanun’un 14. maddesinin (2) numaralı fıkrasında, üyelerin
Başkanlık Kurulu kararı ile dairelere ayrılacağı ve hizmetin icaplarına göre
aynı usulle dairelerinin değiştirilebileceği, (4) numaralı fıkrasında ise
dairelerde vukubulacak noksanlıkların diğer dairelerden üye alınmak suretiyle
tamamlanacağı ve bu üyelerin Başkanlık Kurulu Kararı ile önceden tespit
edileceği düzenlenmiş olup anılan fıkralarda yer alan “Başkanlık” ibareleri
dava konusu kuralları oluşturmaktadır. 7. Kanun’un 52/A maddesinin (1) numaralı fıkrasının dava konusu
edilen (a), (b) ve (c) bentleriyle, Başkanlık Kurulu, üyelerin görev yerlerini,
dairelerin iş durumunu ve ihtiyaçlarını gözönünde tutarak belirlemek, zorunlu
hâllerde daire başkanı ve üyelerin dairelerini değiştirmek ve Danıştay tetkik
hâkimlerinin çalışacakları daireleri, kurulları ve görecekleri işleri belli
etmek ve gerektiğinde yerlerini değiştirmek hususlarında görevli kılınmıştır. 8. Kanun’un geçici 26. maddesinin dava konusu (4) numaralı
fıkrasında, Başkanlık Kurulunun, iş bölümüne ilişkin kararın Resmî Gazete’de
yayımlanmasından itibaren on gün içinde, kurulların ve dairelerin iş durumunu
ve ihtiyaçlarını gözönünde bulundurarak Danıştay daire başkanları ile
kurullarda ve dairelerde görev yapan Danıştay üyeleri ve tetkik hâkimlerinin
hangi kurul ve dairelerde görev yapacağını yeniden belirleyeceği
düzenlenmiştir. 9. Anayasa’nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti ’nin
bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri
hukuka uygun olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren,
Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla
kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. 10. Hukuk devleti ilkesinin temel unsurlarından biri de yargı
yetkisinin bağımsız mahkemelerce kullanılmasıdır. Mahkemelerin bağımsızlığı,
Anayasa’nın 138. maddesinde “Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar;
Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine göre hüküm
verirler” denilerek teminat altına alınmıştır. Mahkemelerin
bağımsızlığı ilkesinin bir uzantısı olan “ hâkimlik ve savcılık
teminatı” nın düzenlendiği 139. maddesinde ise ”Hâkimler ve savcılar
azlolunamaz, kendileri istemedikçe Anayasada gösterilen yaştan önce emekliye
ayrılamaz; bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık,
ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamaz…” denilmiştir. 11. Anayasa’nın 155. maddesinin ilk fıkrasında Danıştayın idari mahkemelerce
verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve
hükümlerin son inceleme mercii olduğu, beşinci fıkrasında Danıştayın
işleyişinin, idari yargının özelliği, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik
teminatı esaslarına göre kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. Kanun koyucu,
Danıştayın işleyişiyle ilgili düzenlemeler yaparken bu esaslar dâhilinde takdir
yetkisine sahiptir. 12. 6572 sayılı Kanun’un genel gerekçesinde, yüksek yargıdaki ağır
iş yükünün uzun yargılama sürelerine sebebiyet verdiği ve bu durumun makul
sürede yargılanma hakkına ve Anayasa’nın 141. maddesinde yer alan davaların
mümkün olan süratle sonuçlandırılması gereğine aykırı olduğu, daha önce yüksek
yargının kapasitesinin artırılmasına yönelik düzenlemeler yapıldığı ve bunların
göreceli olarak olumlu sonuçlar doğurduğu, ancak yargılamaların makul sürede
tamamlanabilmesi hedefinin tam anlamıyla yakalanması için ek düzenlemelerin
gerekli olduğu ifade edilmiştir. 13. Dava konusu kuralların gerekçelerinde ise Danıştayın işleyişi
ile ilgili Başkanlar Kuruluna ait bir takım görev ve yetkilerin daha hızlı ve
etkin karar alma imkânına sahip olan Başkanlık Kuruluna devredilmesiyle hem
daire başkanlarının yargılama faaliyetlerine odaklanmalarının ve idari işler
sebebiyle daire işlerinden geri kalmamalarının hem de Danıştayın işleyişinin
hızlandırılmasının amaçlandığı belirtilmiştir. 14. Dava konusu kurallarla Başkanlar Kurulunun Danıştayın iç düzen
ve işleyişiyle ilgili bir takım görev ve yetkileri Başkanlık Kuruluna devredilmiştir.
2575 sayılı Kanun’un 19. maddesinde, Başkanlar Kurulunun, Danıştay Başkanının
başkanlığında Başsavcı,  başkanvekilleri ve daire başkanlarından oluştuğu;
19/A ve 19/B maddelerinde ise Başkanlık Kurulunun, Danıştay Başkanının
başkanlığında, Danıştay Genel Kurulu tarafından iki yıl için seçilen üçü daire
başkanı üçü Danıştay üyesi olmak üzere altı asıl ve ikisi daire başkanı ikisi
Danıştay üyesi olmak üzere dört yedek üyeden oluştuğu düzenlenmiştir. 15. Başkanlık Kurulu, tıpkı Başkanlar Kurulu gibi, yargı
bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı güvencelerine sahip üyelerden oluşmaktadır.
Dava konusu kurallarda Başkanlık Kurulu üyelerinin anılan güvencelerini
zayıflatıcı bir düzenleme de yer almamaktadır. 16. Anayasa Mahkemesinin kararlarında belirtildiği gibi,
hâkimlerin tarafsızlığı, bağımsızlığı, Anayasa ve kanunlara bağlılıkları
açısından aralarında bir farklılığın bulunduğu kabul edilemez. Başkanlık Kurulu
üyelerinin, dava konusu kurallarda öngörülen hususlarda, yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı güvenceleri
altında her türlü baskı ve etkiden uzak olarak karar verecekleri açıktır. Başkanlık
Kurulunca karar verilmesi öngörülen hususlar, Anayasa’nın 139. maddesinde
sayılan hâkimlik teminatı unsurlarına ilişkin olmadığından, dava konusu
kurallar Danıştay daire başkanları, üye ve tetkik hâkimlerinin
bağımsızlıklarını zayıflatıcı nitelikte de değildir. Bu nedenlerle, Başkanlar
Kurulunun iç düzen ve işleyişle ilgili bir takım görev ve yetkilerinin, Danıştay’ın
daha hızlı ve verimli çalışmasını sağlamak amacıyla üye sayısı daha az olan
Başkanlık Kuruluna devrini öngören dava konusu kuralların hukuk devleti ilkesi
ile yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarını zedeleyen bir yönü
bulunmamaktadır. 17. Anayasa’nın 155. maddesinin dördüncü fıkrasında Danıştay daire
başkanlarının Danıştay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli
oyla dört yıl için seçileceği, süresi bitenlerin yeniden seçilebileceği ifade
edilmiş, beşinci fıkrasında ise daire başkanlarının seçim usulü ile
niteliklerinin idari yargının özelliği, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik
teminatı esaslarına göre kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. Dava konusu
kurallar, daire başkanlarının başkanlık statüsünün değil zorunlu hallerde
dairelerinin değiştirilmesini öngörmektedir. Daire başkanlarının belirli bir
daire için seçildikleri ya da başkanlık görevini yalnızca seçildikleri dairede
ifa edeceklerine yönelik Anayasal bir kural bulunmadığından, daire
başkanlarının görev yapacakları dairelerin zorunlu hallerde Başkanlık Kurulunca
değiştirilmesini öngören düzenleme kanun koyucunun takdir yetkisindedir. 18. Diğer taraftan, Anayasa’nın ‘ Hak arama hürriyeti ’
başlıklı 36. maddesinde herkesin meşru vasıta ve yollardan yararlanmak suretiyle
yargı organları önünde davacı ya da davalı olarak iddia ve savunma hakkı ile
adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Anayasa’nın, adil
yargılanma hakkının temel unsurlarından olan kanuni hâkim güvencesine yer veren
37. maddesinde ise hiç kimsenin tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne
çıkarılamayacağı ve bu sonucu doğuran yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler
kurulamayacağı ifade edilmiştir. 19. Anayasa Mahkemesi kararlarında, kanuni hâkim ilkesi, bir suçun
işlenmesinden ya da bir uyuşmazlığın doğmasından önce yargı yerinin yasa ile
belirlenmiş olması şeklinde tanımlanmıştır. Kanuni hâkim ilkesinin temelinde,
bir uyuşmazlığın doğmasından sonra o uyuşmazlığa özel mahkeme kurulmasını veya
hâkim atanmasını önlemek yatmaktadır. 20. Belirli bir uyuşmazlık, kişi veya toplulukla sınırlı olmamak
kaydıyla, Kanun’da öngörülen usul ve esaslar çerçevesinde, yüksek yargıçların
ve tetkik hâkimlerinin görev yapacağı dairelerin, yüksek yargı içinden teşekkül
eden bir kurulca belirlenmesinin ve zorunlu hallerde değiştirilmesinin
öngörülmesi kanuni hâkim ilkesine aykırılık oluşturmaz. Dava konusu kurallar
bir uyuşmazlığın doğmasından sonra davaya bakacak hâkimleri ya da davanın
görüleceği yargı yerini belirlemeye değil, Danıştay’ın iç düzen ve işleyişiyle
ilgili hususları düzenlemeye yönelik olduğundan, kanuni hâkim ilkesini ihlal
etmemektedir. Danıştay daire başkanları, üye ve tetkik hâkimlerinin,
önlerindeki uyuşmazlıklarda mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı
güvenceleri altında her türlü baskı ve etkiden uzak karar verecekleri de açık
olduğundan, dava konusu kuralların adil yargılanma hakkını zedeleyen bir yönü
bulunmamaktadır. 21. Anılan hususlarda Başkanlık Kurulunun yetkili
kılınması Anayasa’ya aykırı olmadığından, yeni kurulan dairelerin ve ihdas
edilen kadroların doğurduğu gereklilik nedeniyle daire başkanları ile üyeler ve
tetkik hâkimlerinin görev yapacağı daire ve kurulların Başkanlık Kurulunca
yeniden belirlenmesinin öngörülmesi de kanun koyucunun takdir yetkisindedir. 22. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 2., 36., 37., 138.,
139. ve 155. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi
gerekir. 23. Recep KÖMÜRCÜ, Erdal TERCAN ile Hasan Tahsin GÖKCAN 2575
sayılı Kanun’un 52/A maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan “ …daire
başkanı… ” ve geçici 26. maddesinin (4) numaralı fıkrasında yer alan “ …daire
başkanları,… ” ibareleri yönünden bu görüşe katılmamışlardır. B- 6572 Sayılı Kanun’un; 13. Maddesiyle 2575 Sayılı Kanun’un 26.
Maddesinin Değiştirilen İkinci Fıkrasının ve Üçüncü Fıkrasında Yer Alan “ Başkanlar ”
İbaresinin “Başkanlık” Şeklinde Değiştirilmesinin, 14.
Maddesiyle 2575 Sayılı Kanun’un 27. Maddesinin İkinci Fıkrasının
Değiştirilen İkinci Cümlesin de
Yer Alan “…dava daireleri arasındaki
iş bölümü...” ve “…Başkanlık
Kurulu tarafından belirlenir.” İ barelerinin, 18. Maddesiyle 2575
Sayılı Kanun’un Değiştirilen 52/A Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (d) Ben dinin, 20. Maddesiyle 2575 Sayılı Kanun’a Eklenen Geçici 26. Maddenin (3) Numaralı Fıkrasın ın “ Başkanlık Kurulu,
iş durumunu dikkate alarak daireler arasındaki iş bölümünü yeniden belirler…” Bölümünün İncelenmesi a- İptal Taleplerinin Gerekçesi 24. Dava dilekçesinde özetle, daha önce Başkanlar Kuruluna
ait olan Danıştay dava daireleri arasındaki iş bölümünün belirlenmesi ve
dairelerin görev alanlarının değiştirilmesine ilişkin yetkilerin genişletilerek
Başkanlık Kuruluna devredilmesini öngören dava konusu kuralların, Başkanlık
Kurulunu olağanüstü yetkilerle donatarak Danıştay’da hiyerarşik bir teşkilat
yapısının doğmasına sebebiyet verdiği ve mahkemelerin bağımsızlığı ilkesini
zedelediği, davaların dairelere dağıtılmasının mümkün olduğu ölçüde kanunla
veya kanuna dayanan düzenlemelerle belirlenmiş objektif ve şeffaf kıstaslara
göre yapılması gerekirken dava konusu kuralların Başkanlık Kuruluna, dairelerin
bakacakları uyuşmazlıkları münhasıran belirleme yetkisi verdiği ve istediği
davayı istediği daireye inceletme imkanı tanıdığı, bu durumun ise ekonomik
değeri yüksek olan imtiyaz sözleşmeleri gibi konularda yürütme organının
iradesi doğrultusunda karar çıkmasına zemin hazırladığı ve adil yargılanma
hakkını ve kanuni hakim ilkesini ihlal ettiği belirtilerek kuralların,
Anayasa’nın 2., 36., 37., 138. ve 155. maddelerine aykırı oldukları ileri
sürülmüştür. b- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 25. Kanun’un 26. maddesinin ikinci fıkrasında, Başkanlık
Kurulunun, iş yükü bakımından zorunluluk doğması halinde vergi dava daireleri,
idari dava daireleri veya idari dairelerden birinin veya birkaçının görev
alanını değiştirerek bu daireleri, vergi dava dairesi, idari dava dairesi veya
idari daire olarak görevlendirebileceği, üçüncü fıkrasında ise görevlendirilen
dairedeki dosyaların vergi ve idari uyuşmazlıklara ilişkin görev ayrımı
gözetilerek hangi daireye ve nasıl devredileceği, görevlendirilen daireye
görevlendirildiği alan içinde hangi daire işlerinin verileceği hususlarının
Başkanlık Kurulu kararıyla belirleneceği düzenlenmiş olup ikinci ve üçüncü
fıkralarda yer alan “Başkanlık” ibareleri dava konusu
kuralları oluşturmaktadır. 26. Kanun’un 27. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde,
özel kanunlarda başkaca hüküm bulunmadığı takdirde dava daireleri arasındaki
işbölümünün bu maddede sayılan esaslar uyarınca Başkanlık Kurulu tarafından
belirleneceği düzenlenmiş olup anılan cümlede yer alan “…dava daireleri
arasındaki iş bölümü...” ve “…Başkanlık Kurulu tarafından
belirlenir.” ibareleri dava konusu kuralları oluşturmaktadır. 27. Kanun’un 52/A maddesinin (1) numaralı fıkrasının dava konusu
edilen (d) bendinde, Başkanlık Kurulu’nun görevleri arasında daireler
arasındaki iş bölümünü belirlemek sayılmıştır. 28. Kanun’un geçici 26. maddesinin (3) numaralı fıkrasında,
Kanun’la ihdas edilen Danıştay üyeliği ve daire başkanlığı kadroları için seçim
yapılmasının ardından, Başkanlık Kurulunun iş durumunu dikkate alarak daireler
arasındaki iş bölümünü yeniden belirleyeceği ve buna ilişkin kararın derhâl
Resmî Gazete’de yayımlanacağı ve yayım tarihinden itibaren on gün sonra
uygulanmaya başlanacağı düzenlenmiş olup anılan fıkranın “Başkanlık
Kurulu, iş durumunu dikkate alarak daireler arasındaki iş bölümünü yeniden
belirler…” bölümü dava konusu kuralı oluşturmaktadır. 29. Anayasa’nın 155. maddesinde Danıştayın görevi tanımlanmış
olmakla birlikte Danıştayın görevine giren hususlarda hangi işin hangi dairede
görüleceğine ilişkin bir hüküm yer almadığından, kanun koyucu anılan hususta
idari yargının özelliği, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı
esasları çerçevesinde takdir yetkisine sahip bulunmaktadır. 30. Kanun’un, 13. maddesinin ilk fıkrasında Danıştayın onbeşi
dava, ikisi idari olmak üzere onyedi daireden oluşacağı; 26. maddesinin ilk
fıkrasında idari davaların ikinci ve onaltıncı dâhil olmak üzere bunların
arasındaki daireler ile İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurullarında
inceleneceği; 27. maddesinin ilk fıkrasında üçüncü, dördüncü, yedinci ve
dokuzuncu dairelerin vergi dava dairesi, diğer dava dairelerinin ise idari dava
dairesi olarak görev yapacağı, 41. maddesinde ise idari işlere ilişkin
uyuşmazlık ve görevlerin birinci ve on yedinci daireler ile İdari İşler
Kurulunda görüleceği düzenlenmiştir. 31. Anayasa Mahkemesinin 30.3.2012 tarihli ve E.2011/29,
K.2012/549 sayılı kararında belirtildiği üzere, Danıştayın görevi Anayasa ve
kanunlarla bir bütün olarak belirlenmiş olup Danıştay’ın görev alanına giren
hususlarda hangi işin hangi dairede görüleceği teknik anlamda görev ilişkisini
değil iş dağılımını ifade etmektedir. Anayasa’nın 155. maddesinin beşinci
fıkrası uyarınca, kanun koyucu, Danıştayın görev alanına giren hususlarda hangi
işin hangi dairede görüleceğini kanunla belirleme yetkisine sahip olduğu gibi
kanunla belirtilen usuller çerçevesinde değiştirilmesini öngörmekte de takdir
yetkisine sahiptir. 32. Dava konusu kurallarla, iş yükü bakımından zorunluluk doğması
halinde Danıştay dairelerinin görev alanının değiştirilmesi ve dava daireleri
arasındaki iş bölümünün belirlenmesi hususlarında, hâkimlik teminatını haiz
Danıştay daire başkanları ve üyelerinden oluşan Başkanlık Kurulu yetkili
kılınmıştır. Başkanlık Kurulu üyeleri anılan hususlarda her türlü baskı ve
etkiden uzak olarak karar verme güvencesine sahip olduklarından, dava konusu
kurallar hukuk devleti ve mahkemelerin bağımsızlığı ilkelerini ihlal
etmemektedir. 33. Başkanlık Kurulunun yetkili kılındığı hususlar, Danıştay daire
başkanları, üyeleri ve tetkik hâkimlerinin bağımsızlıklarını zayıflatıcı
nitelikte olmadığı gibi dava konusu kuralların belirli bir uyuşmazlık, kişi
veya topluluğa ilişkin davaların görüleceği mahkemeleri ya da bu davaları
görecek hâkimleri belirlemeye yönelik olmadığı da açıktır. Dolayısıyla, dava
konusu kuralların adil yargılanma hakkı ve kanuni hâkim ilkesini ihlal eden bir
yönü bulunmamaktadır. 34. Anılan hususlarda
Başkanlık Kurulunun yetkili kılınması Anayasa’ya aykırı olmadığından, yeni
kurulan dairelerin ve ihdas edilen kadroların doğurduğu gereklilik
nedeniyle Başkanlık Kurulunun, iş durumunu dikkate alarak daireler
arasındaki iş bölümünü yeniden belirlemesinin öngörülmesi de kanun koyucunun takdir yetkisindedir. 35. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 2., 36., 37., 138.
ve 155. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir. 36. Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ 2575 sayılı Kanun’un; 26.
maddesinin ikinci fıkrası ile üçüncü fıkrasında yer alan “Başkanlık” ibaresi,
27. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…dava
daireleri arasındaki iş bölümü...” ve “…Başkanlık Kurulu
tarafından belirlenir.” ibareleri ve 52/A maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (d) bendi yönünden bu görüşe katılmamışlardır. C- 6572 Sayılı Kanun’un 12. Maddesiyle 2575 Sayılı Kanunu’nun 17.
Maddesinin Değiştirilen (1) Numaralı Fıkrasının Birinci, İkinci ve Beşinci
Cümlelerinin İncelenmesi a- İptal Taleplerinin Gerekçesi 37. Dava dilekçesinde özetle, daha önce dava daireleri
başkanları ve üyelerinden oluşan İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurulları’nın,
daire başkanları ve Başkanlık Kurulu’nun her daireden iki yıl için
görevlendireceği üyelerden oluşmasını öngören dava konusu kuralların,
Danıştay’da hiyerarşik bir teşkilat yapısı oluşturduğu ve hukuk devleti ile
mahkemelerin bağımsızlığı ilkelerini zedelediği, ekonomik değeri yüksek olan
imtiyaz sözleşmeleri gibi konularda yürütme organının iradesi doğrultusunda
karar çıkmasına zemin hazırladığı, bu nedenle adil yargılanma hakkını ve kanuni
hakim ilkesini ihlal ettiği belirtilerek kuralların, Anayasa’nın 2., 36., 37.,
138. ve 155. maddelerine aykırı oldukları ileri sürülmüştür. b- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 38. Kanun’un 17. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
birinci, ikinci ve beşinci cümleleri dava konusu edilmiştir. Anılan fıkranın
birinci cümlesinde, İdari Dava Daireleri Kurulunun, idari dava
dairelerinin başkanları ile her idari dava dairesinden iki yıl için Başkanlık
Kurulu tarafından görevlendirilen iki asıl ve iki yedek üyeden, Vergi Dava
Daireleri Kurulunun ise vergi dava dairelerinin başkanları ile her vergi dava
dairesinden iki yıl için Başkanlık Kurulu tarafından görevlendirilen üç asıl ve
üç yedek üyeden oluşacağı düzenlenmiştir. Fıkranın ikinci cümlesinde, iki
yıllık süre sonunda, Başkanlık Kurulunca her iki kuruldaki üyelerin yarısının
iki yıl süreyle yeniden görevlendirileceği, diğer yarısının ise kurullarda daha
önce görevlendirilmeyen üyeler arasından yenileneceği, beşinci cümlesinde ise
kurulların asıl veya yedek üyeliklerinde boşalma olması hâlinde de Başkanlık
Kurulu tarafından kalan süreyi tamamlamak üzere yedi gün içinde yeni üye
görevlendirileceği düzenlenmiştir. 39. Anayasa’nın 155. maddesinin ilk fıkrasında Danıştay’ın idari
mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı
karar ve hükümlerin son inceleme mercii olduğu; beşinci fıkrasında ise
Danıştay’ın kuruluş ve işleyişinin, idari yargının özelliği, mahkemelerin
bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenleneceği ifade
edilmiştir. 40. Anılan maddede İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurullarının
oluşum ve görevlerine ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Bu Kurulların
görevleri 2575 sayılı Kanun’un 38. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, İdari
Dava Daireleri  Kurulu, idare mahkemelerinden verilen ısrar kararları ile
idari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararları, Vergi
Dava Daireleri  Kurulu ise vergi mahkemelerinden verilen ısrar kararları
ile vergi dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararları
temyizen incelemekle görevlidirler. 41. İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurulları, idari ve vergi dava
daireleri başkanları ve üyelerinden oluşmaktayken, dava konusu kurallarla, bu
kurulların üye sayısı azaltılarak idari ve vergi dava daireleri başkanlarıyla,
Başkanlık Kurulunca idari ve vergi dava dairelerinden seçilen üyelerden
oluşması öngörülmüştür. 42. Dava konusu kuralların gerekçesinde, bu kurulların daha etkin
ve verimli çalışabilmesinin sağlanması amacıyla söz konusu değişikliklerin
yapıldığı ifade edilmiştir. 43. Anayasa’nın 155. maddesi uyarınca, kanun koyucu, yargı
bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına aykırı olmamak kaydıyla, İdari ve
Vergi Dava Daireleri Kurullarının oluşumunu ve görevlerini düzenlemede takdir
yetkisine sahiptir. Dava konusu kurallarla, Anayasa’nın 141. maddesinde yer
verilen davaların mümkün olan süratte sonuçlandırılması gereğine uygun olarak,
üye sayılarının azaltılması suretiyle hem bu kurulların hem de dava
dairelerinin daha hızlı ve verimli çalışmasının hedeflendiği anlaşılmaktadır.
Başkanlık Kurulu üyelerinin, anılan kurullarda görev yapacak üyeleri her türlü
baskı ve etkiden uzak olarak seçmeleri, yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı
ile güvence altında olduğundan, dava konusu kuralların hukuk devleti ilkesi ile
yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarını zedeleyici bir yönü
bulunmamaktadır. 44. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 2., 138. ve 155.
maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir. 45. Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ bu görüşe katılmamışlardır. 46. Kuralların Anayasa’nın 36. ve 37. maddeleriyle bir ilgisi
görülmemiştir. D- 6572 Sayılı Kanun’un 18. Maddesiyle 2575 Sayılı Kanun’un
Değiştirilen 52/A Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi a- İptal Talebinin Gerekçesi 47. Dava dilekçesinde özetle, Başkanlık Kurulunun
yargı mensuplarından oluşmasına ve yargı içinde teşekkül etmesine karşın
yargısal değil idari bir fonksiyon icra etmesi nedeniyle, idari bir kurul
olarak değerlendirilmesi gerektiği ve bu nedenle kurul kararlarına karşı yargı
yolunun kapatılmasının idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı
yolunun açık olduğu yönündeki kuralın hak arama özgürlüğünü ve hukuk devleti
ilkesini ihlal ettiği belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2., 36. ve 125.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 48. Dava konusu kuralla Başkanlık Kurulu kararlarının kesin olduğu
ve bu kararlar aleyhine başka bir yargı merciine başvurulamayacağı
düzenlenmiştir. 49. Anayasa’nın 2. maddesinde hukuk devleti ilkesine yer verilmiş,
36. maddesinde herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı
mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma
hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. 50. Anayasa’nın 125. maddesinde ise idarenin her türlü eylem ve
işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu kuralına yer verilmiş, bu kuralın
istisnaları maddede sayılmıştır. Buna göre, “Cumhurbaşkanının tek
başına yapacağı işlemler ile Yüksek Askeri Şuranın kararları yargı denetimi
dışındadır. Ancak, Yüksek Askerî Şûranın terfi işlemleri ile kadrosuzluk
nedeniyle emekliye ayırma hariç her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı
yolu açıktır.” Anayasa’nın 159. maddesinde de Hâkimler ve Savcılar
Yüksek Kurulu’nun meslekten çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındaki
kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamayacağı belirtilmiştir.
Anayasa’da sayılan istisnaların dışında kalan idari eylem ve işlemlerin yargı
denetimine tabi olması Anayasal bir zorunluluktur. 51. Anayasa’da, yargı organlarının yargılama faaliyeti dışında bir
işlem yapamayacaklarına yönelik bir yasaklama yer almadığından, kanun koyucu
yargı yerlerinin yönetim işlerinin hâkimlerce veya hâkimlerden oluşan
kurullarca karara bağlanmasını öngörebilir. 52. Anayasa Mahkemesi’nin 27.12.2012 tarihli ve E.2012/102,
K.2012/207 sayılı kararında ifade edildiği üzere, y argılama faaliyeti, hukuki uyuşmazlıkların ve hukuka aykırılık
iddialarının yargılama usulleri çerçevesinde çözümlenmesi ve karara bağlanmasıdır .
Bununla beraber, yargı mercilerinin istisnasız bütün işlemleri yargısal
nitelikte değildir. Yargılama faaliyeti kapsamında olmayan işlemlerin hâkimler,
mahkemeler ya da hâkimlerden oluşan kurullar tarafından yapılması bunların
yargısal işlem sayılması sonucunu doğurmaz. İdare işlevine ilişkin olan
işlemler yargısal makamlar tarafından yapılsa dahi idari işlem niteliğini
haizdir ve Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca yargı denetimine tabidir. 53. Kanun’un 52/A maddesinin (1) numaralı fıkrasında Başkanlık Kurulunun
görevleri, üyelerin görev yerlerini, dairelerin iş durumunu ve ihtiyaçlarını
göz önünde tutarak belirlemek, zorunlu hâllerde daire başkanı ve üyelerin
dairelerini değiştirmek, Danıştay tetkik hâkimlerinin çalışacakları daireleri,
kurulları ve görecekleri işleri belli etmek ve gerektiğinde yerlerini
değiştirmek, daireler arasında iş bölümünü belirlemek, yetkili merciin neresi
olduğu belirtilmemiş olan yönetim işlerini belli etmek veya bu işleri yapmak,
kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek olarak sayılmıştır. Kanun’un
farklı maddelerinde ise Başkanlık Kurulu; İdari İşler Kuruluna her takvim yılı
başında her idari daireden bir üye seçmek ve seçimle belirlenen üyeliklerde
boşalma olması halinde otuz gün içinde seçim yapmak (m. 16/1), İdari ve Vergi
Dava Daireleri Kurullarına iki yıl için dairelerden üye görevlendirmek (m.
17/1), iş yükünün gerektirdiği durumlarda Danıştay dairelerinin görev alanını
değiştirmek (m. 26/2), Danıştay meslek mensuplarını mesleki faaliyetler için
yurtdışına göndermek, akademik faaliyetlere ilişkin onbeş günü aşan izinleri
vermek veya bu amaçla Danıştay mensuplarını görevlendirmek ve yüksek öğrenim
kurumlarında ders vermelerine izin vermek (m. 66), Danıştay Başkanı,
Başsavcısı, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyelerinin mesleki şerefi ile
bağdaşmayan hal ve hareketleri olması durumunda konunun Yüksek Disiplin
Kurulu’na intikal ettirilmesini değerlendirmek ve karara bağlamak (m. 68),
Danıştay Başkanı’nın görevinden doğan veya görevi sırasında işlemiş bulunduğu suçlardan
dolayı soruşturma yapmak üzere bir daire başkanı ile iki üye seçmek (m. 76/2),
1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu gereğince, Danıştay Başkanı, başkanvekilleri,
Danıştay Başsavcısı ve daire başkanları ile üyeler hakkında kovuşturma
yapılmasına izin vermek (m. 82/2) hususlarında görevli ve yetkili kılınmıştır. 54. Başkanlık Kurulunun yukarıda sayılan görev ve yetkilerinin bir
kısmı akademik faaliyetlere izin verme ve disiplin soruşturması başlatma gibi
idari faaliyetlere ilişkin olup bu kapsamdaki işlem ve kararların idari
nitelikte olduğu açıktır. 55. Kurulun görev ve yetkilerinin bir kısmı ise Danıştay’da iş ve
görev dağılımı gibi yargısal faaliyetlerin organizasyonuna ilişkindir. Bu görev
ve yetkiler Danıştay’ın ifa ettiği yüksek yargı hizmetiyle yakından ilgili olup
yargısal karar verme süreçlerinin hazırlayıcısı niteliğindedir. Bununla
beraber, bu kapsamdaki işlem ve kararların, hukuki uyuşmazlıkların çözümlendiği
yargılama usullerinin ayrılmaz bir parçası olduğu da söylenemez. 56. Anayasa Mahkemesi, 21.1.2010 tarihli, E.2008/74, K.2010/15
kararında, yüksek yargı organlarının ifa ettiği yargı hizmetlerinin
yönetiminden kaynaklanabilecek kimi uyuşmazlıkların o yüksek yargı içinde
öngörülen çözüm mekanizmalarıyla sonuçlandırılmasını yargısal ağırlıklı bir
faaliyet olarak değerlendirmiştir. Bu bağlamda, kanun koyucu, bu tür
uyuşmazlıkların özel bir yargılama usulü çerçevesinde yüksek yargı organı
üyelerinden oluşan bir kurulca çözümlenmesini öngörmekte takdir yetkisini
haizdir. 57. Kanun’da, Başkanlık Kurulunun işlem ve
kararlarından doğabilecek uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin bir usul
öngörülmediği gibi dava konusu kuralla Kurulun karar ve işlemlerine karşı dava
açılabilmesinin önü kapatılarak yargısal bağışıklık getirilmiştir. Anılan görev
ve yetkiler, iş ve görev dağılımı gibi Danıştay’ın iç düzen ve işleyişini
düzenlemeye yönelik olup bu hususlardan kaynaklanan uyuşmazlıkların
çözümlenmesine ilişkin olmadığından, diğer bir ifadeyle, hukuki uyuşmazlıkların yargılama usulleri çerçevesinde
çözümlenmesine ilişkin olmadığından, yargılama faaliyeti kapsamında
değerlendirilemez. Bir yüksek yargı
organı olan Danıştay’ın iç düzen ve işleyişine yönelik bir takım işlerin, aslî
görevleri idari uyuşmazlıkları çözüme kavuşturmak olan yüksek yargıçların oluşturduğu
ve Danıştay Başkanının başkanlığında üç daire başkanı ve üç üyeden meydana
gelen Başkanlık Kurulu tarafından karara bağlanmasının işlevsel olarak idari bir faaliyet olduğunun,
dolayısıyla, Kurulun karar ve işlemlerinin idari nitelikte olduğunun kabulü
gerekir. Başkanlık Kurulunun karar ve işlemlerine yargısal bağışıklık
getirilmesini öngören dava konusu kural hukuk devleti ilkesi, hak arama
hürriyeti ve idari eylem ve işlemlere karşı yargı yolunun açık olması gereğiyle
bağdaşmamaktadır. 58. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2.,
36. ve 125. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. 59. Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA ile Rıdvan GÜLEÇ
bu görüşe katılmamışlardır. E- 6572 Sayılı Kanun’un 26. Maddesiyle 2797 Sayılı Kanun’un 59.
Maddesinin Yürürlükten Kaldırılmasının İncelenmesi a- İptal Talebinin Gerekçesi 60. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralın
siyasi saiklerle çıkarıldığı ve keyfiliğe neden olduğu, iyi niyet, adalet ve
hakkaniyet gibi hukukun üstün kuralları ile bağdaşmadığı ve kamu yararını
gerçekleştirmeye yönelik olmadığı belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2.
maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 61. 2797 sayılı Yargıtay Kanunu’nun,  her adli
yılın, Ankara’da ve Yargıtay Birinci Başkanının konuşma yapacağı bir törenle
açılacağını, açılış konuşmasının metni ve tören gündemi üzerinde daha önceden
Başkanlar Kurulunun düşüncesinin alınacağını düzenleyen 59. maddesi, dava
konusu kuralla yürürlükten kaldırılmıştır. 62. Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesinin
gereklerinden biri de kanunların kamu yararını gerçekleştirmek üzere
çıkarılmasıdır. Bir kuralın kamu yararı yönünden Anayasal denetimi kuralın kamu
yararı amacıyla yapılıp yapılmadığını incelemekle sınırlıdır. Kamu yararının sübjektif niteliği nedeniyle, bir
kuralın belirli bireylerin ya da grupların çıkarlarına yönelik
olması gibi kamu yararı dışında bir amaç gözetildiği açıkça görülebilen durumlarda Anayasa’ya aykırılıktan söz
edilebilir. Kanun koyucunun kamu yararı amacıyla hareket edip
etmediği ise ilgili yasama belgeleri incelenerek ve kuralın objektif anlamına
bakılarak tespit edilebilir. 63. Dava konusu kuralın gerekçesinde, yargı yılı açılışının yalnız
Yargıtay bakımından öngörüldüğü, bu yönde bir düzenlemenin Danıştay bakımından
söz konusu olmadığı ve bu durumun izah edilebilirlikten uzak olduğu
belirtilmiş; Kanun’la düzenlenmese bile adli yıl açılışının aynı ya da farklı
bir isim altında gerçekleştirilmesine bir engel bulunmadığı ifade edilmiştir. 64. Yasamanın genelliği ilkesi uyarınca Anayasa’da bir konuda
emredici ya da yasaklayıcı bir kural konulmamışsa, bu konunun düzenlenmesi
anayasal ilkeler çerçevesinde kanun koyucunun yetkisindedir. Anayasa’da adli
yılın açılışına ilişkin bir kural yer almadığından, kanun koyucu bu hususu
düzenlemede takdir yetkisine sahiptir. 65. Adli yıl açılış törenine ilişkin düzenlemeyi yürürlükten
kaldıran dava konusu kuralın kamu yararı dışında bir amaca yönelik olduğu
söylenemeyeceğinden hukuk devleti ilkesine aykırı bir yönü bulunmamaktadır. 66. Açıklanan nedenle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı
değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 67. Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ bu görüşe katılmamışlardır. F- 6572 Sayılı Kanun’un 27. Maddesiyle 2797 Sayılı Kanun’a Eklenen
Geçici 14. Maddenin Dördüncü Fıkrasının “Yeni oluşan Birinci Başkanlık
Kurulu, iş durumunu dikkate alarak daireler arasındaki iş bölümünü yeniden
belirler…” Bölümü ile Beşinci Fıkrasının İncelenmesi a- İptal Taleplerinin Gerekçesi 68. Dava dilekçesinde özetle, Yargıtay Başkanının
başkanlığında, altısı daire başkanı, altısı da Yargıtay üyesi olmak üzere
toplam on üç kişiden oluşan Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunun dar katılımlı
ve demokratik yapısı zayıf bir karar organı mahiyetinde olduğu, Birinci
Başkanlık Kurulunun daireler arasındaki işbölümü ile üyeler ve tetkik
hâkimlerinin ve seçim usulü Anayasa’da öngörülen daire başkanlarının görev
yapacakları daireleri yeniden belirlemesini öngören dava konusu kuralların
Yargıtay bünyesinde Başkanlık Kurulu vesayetinde katı bir hiyerarşik yapı
oluşmasına sebebiyet vererek mahkemelerin bağımsızlığı ilkesini zedelediği,
yargı bağımsızlığının yalnızca yargı dışı Devlet güçlerine karşı bağımsızlık
anlamına gelmediği, hâkimlerin yargı teşkilatı içindeki diğer hâkim, mahkeme
başkanı ve mahkemelere karşı da bağımsız olmaları gerektiği, ancak davası
konusu kuralların Yargıtay tetkik hâkimleri ile Birinci Başkanlık Kurulunda
görev almayan Yargıtay daire başkanları ve üyelerinin yargısal kararlar verme
süreçleri bakımından Birinci Başkanlık Kurulunu oluşturan daire başkanları ve
üyelerin astı olarak öngörüldüğü bir teşkilat yapısı oluşturduğu, yedi kişiden
oluşan Birinci Başkanlık Kurulunda oyçokluğu ile karar alınabilmesinin mümkün
olması nedeniyle yedi kişinin Yargıtay’ı tamamen kendi iradeleri doğrultusunda
yönlendirebileceği, davaların dairelere dağıtılmasının mümkün olduğu ölçüde
kanunla veya kanuna dayanan düzenlemelerle belirlenmiş objektif ve şeffaf
kıstaslara göre yapılması gerekirken dava konusu kuralların Birinci Başkanlık
Kuruluna dairelerin bakacakları uyuşmazlıkları münhasıran belirleme yetkisi
verdiği ve istediği davayı istediği tetkik hakimine veya daireye inceletme
imkanı tanıdığı, bu durumun ise kimi hukuki ve cezai uyuşmazlıkların yürütme
organının iradesi doğrultusunda sonuçlanmasına zemin hazırladığı ve adil
yargılanma hakkı ile kanunî  hakim güvencesini ihlal ettiği belirtilerek
kuralların, Anayasa’nın 2., 36., 37., 138. ve 154. maddelerine aykırı oldukları
ileri sürülmüştür. b- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 69. 6216 sayılı Kanun’un 43.
maddesi uyarınca, dava konusu kurallar ilgileri nedeniyle Anayasa’nın 139.
maddesi yönünden de incelenmiştir. 70. 2797 sayılı Kanun’un geçici 14.
maddesinin dördüncü fıkrasında, Yargıtayda yeni ihdas edilen
üyelik ve daire başkanlığı kadroları için yapılan seçimleri takiben beş gün
içinde yeniden oluşacak Birinci Başkanlık Kurulu’nun, iş durumunu dikkate
alarak, daireler arasındaki iş bölümünü yeniden belirleyeceği, beşinci fıkrasında
ise Birinci Başkanlık Kurulunun, işbölümüne ilişkin kararın Resmî
Gazete’de yayımlanmasından itibaren on gün içinde, dairelerin iş durumunu ve
ihtiyaçlarını gözönünde bulundurarak, Yargıtay daire başkanları, üyeleri ve
tetkik hâkimlerinin hangi dairelerde görev yapacağını yeniden belirleyeceği
düzenlenmiş olup dördüncü fıkranın “Yeni oluşan Birinci Başkanlık
Kurulu, iş durumunu dikkate alarak daireler arasındaki iş bölümünü yeniden
belirler…” bölümü ile beşinci fıkra dava konusu kuralları
oluşturmaktadır. 71. Anayasa’nın 2. maddesinde hukuk devleti ilkesine, 36.
maddesinde ise hak arama hürriyetine, 138. maddesinde mahkemelerin bağımsızlığı
ilkesine, 139. maddesinde mahkemelerin bağımsızlığı ilkesinin bir uzantısı olan
hâkimlik teminatına yer verilmiş, 154. maddesinde ise Yargıtay’ın, adliye
mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı
karar ve hükümlerin son inceleme mercii olduğu; kuruluş ve işleyişinin
mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla
düzenleneceği belirtilmiştir. 72. Kanun’la, Yargıtayda sekiz
yeni daire kurulmuş ve sekiz daire başkanı ile yüz yirmi bir üye kadrosu ihdas
edilmiştir. Dava konusu kurallarla, yeni kurulan daireler ve ihdas edilen
kadroların doğurduğu gereklilik nedeniyle, yeni üyelerin iradelerinin de temsil
edildiği Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunun Yargıtayda iş bölümüne ilişkin
hususlarda yeniden belirleme yapması öngörülmüştür. 73. 2797 sayılı Kanun’un 10. maddesinde,
Yargıtayın karar organlarından biri olan Birinci Başkanlık Kurulu’nun, Yargıtay
Birinci Başkanının başkanlığında altısı daire başkanı, altısı Yargıtay üyesi
olmak üzere on iki asıl ve dördü daire başkanı, dördü Yargıtay üyesi olmak
üzere sekiz yedek üyeden oluşacağı; 33. maddesinin birinci fıkrasında, Yargıtay
Birinci Başkanlık Kurulu’na seçilecek üç asıl daire başkanı ile iki yedek daire
başkanı ve üç asıl üye ile iki yedek üyenin hukuk dairelerinden, üç asıl daire
başkanı ile iki yedek daire başkanı ve üç asıl üye ile iki yedek üyenin ceza dairelerinden
Yargıtay Büyük Genel Kurulunca seçileceği belirtilmiş; 18. maddesinde ise
Birinci Başkanlık Kurulunun görevleri arasında yeni
gelen üyelerin yerlerini, dairelerin iş durumunu ve ihtiyaçlarını gözönünde
tutarak belli etmek, zorunlu hallerde daire başkanı ve üyelerin dairelerini
değiştirmek, Yargıtay tetkik hâkimlerinin çalışacakları daireleri, kurulları ve
görecekleri işleri belli etmek ve gerektiğinde yerlerini değiştirmek
sayılmıştır. 74. Birinci Başkanlık Kurulu üyelerinin dava konusu kurallarda
öngörülen hususlarda her türlü baskı ve
etkiden uzak olarak karar vermeleri yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı ile
güvence altındadır. Dava konusu kurallarda Kurul üyelerinin
güvencelerini zayıflatıcı bir düzenleme yer almamaktadır. Kurul tarafından yeniden belirlenmesi öngörülen
hususlar, Anayasa’nın 139. maddesinde sayılan hâkimlik teminatı unsurlarına
ilişkin olmadığından Yargıtay daire başkanları, üye ve tetkik
hâkimlerinin bağımsızlıklarını zayıflatıcı nitelikte de değildir. Bu
nedenlerle, dava konusu kuralların hukuk
devleti ilkesi ile yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarını zedeleyen
bir yönü bulunmamaktadır. 75. Anayasa’nın 154. maddesinin
üçüncü fıkrasında Yargıtay daire başkanlarının Yargıtay Genel Kurulunca üye
tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçileceği, süresi
bitenlerin yeniden seçilebileceği ifade edilmiş, beşinci fıkrasında ise daire
başkanlarının seçim usulü ile niteliklerinin mahkemelerin bağımsızlığı ve
hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. Dava
konusu kurallar, daire başkanlarının başkanlık statüsünün değil, zorunlu
hallerde dairelerinin değiştirilmesini öngörmektedir. Daire başkanlarının
belirli bir daire için seçildikleri ya da başkanlık görevini yalnızca seçildikleri
dairede ifa edeceklerine yönelik Anayasal bir kural bulunmadığından, daire
başkanlarının görev yapacakları dairelerin zorunlu hallerde Başkanlık Kurulunca
değiştirilmesini öngören düzenleme kanun koyucunun takdir yetkisindedir. 76. Anayasa Mahkemesinin 30.3.2012 tarihli ve E.2011/29,
K.2012/549 sayılı kararında belirtildiği üzere, yüksek yargı organlarının görev
alanına giren hususlarda hangi işin hangi dairede görüleceği teknik anlamda
görev ilişkisini ifade etmez. Yargıtayın görevi Anayasa ve kanunlarla bir bütün
olarak belirlenmiş olup Yargıtayın görev alanına giren hususlarda hangi işin
hangi dairede görüleceği görev ilişkisini değil, iş dağılımını ifade eder.
Anayasa’nın 154. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca, kanun koyucu Yargıtayın
görev alanına giren hususlarda hangi işin hangi dairede görüleceğini kanunla
belirleme yetkisine sahip olduğu gibi belirtilen usuller çerçevesinde
değiştirilmesini öngörmekte de takdir yetkisini haizdir. 77. Diğer taraftan, Anayasa’nın ‘ Hak arama hürriyeti ’ başlıklı
36. maddesinde herkesin meşru vasıta ve yollardan yararlanmak suretiyle yargı
organları önünde davacı ya da davalı olarak iddia ve savunma hakkı ile adil
yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Anayasa’nın, adil yargılanma
hakkının temel unsurlarından olan kanuni hâkim güvencesine yer veren 37.
maddesinde ise hiç kimsenin tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne
çıkarılamayacağı ve bu sonucu doğuran yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler
kurulamayacağı ifade edilmiştir. 78. Anayasa Mahkemesi kararlarında, kanuni hâkim ilkesi, bir suçun
işlenmesinden ya da bir uyuşmazlığın doğmasından önce yargı yerinin yasa ile
belirlenmiş olması şeklinde tanımlanmıştır. Kanuni hâkim ilkesinin temelinde
bir uyuşmazlığın doğmasından sonra o uyuşmazlığa özel olarak mahkeme kurulması
veya hâkim atanmasını önlemek yatmaktadır. 79. Belirli bir uyuşmazlık, kişi veya toplulukla sınırlı olmamak
kaydıyla, Kanun’da öngörülen usul ve esaslar çerçevesinde, yüksek yargıçların
ve tetkik hâkimlerinin görev yapacağı dairelerin ve daireler arasındaki
işbölümünün, yüksek yargı içinden teşekkül eden bir kurulca yeniden
belirlenmesinin öngörülmesi kanuni hâkim ilkesine aykırılık oluşturmaz. Dava
konusu kurallar bir uyuşmazlığın doğmasından sonra davaya bakacak hâkimleri ya
da davanın görüleceği yargı yerini belirlemeye değil, Yargıtayda iş ve görev
dağılımını düzenlemeye ilişkin olduğundan, kanuni hâkim ilkesini ihlal
etmemektedir. Yargıtay daire başkanları, üye ve tetkik hâkimlerinin,
önlerindeki uyuşmazlıklarda mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı
güvenceleri altında her türlü baskı ve etkiden uzak karar verecekleri de açık
olduğundan, dava konusu kuralların adil yargılanma hakkını zedeleyen bir yönü
bulunmamaktadır. 80. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 2., 36., 37., 138.,
139. ve 154. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi
gerekir. 81. Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ 2797 sayılı Kanun’un geçici
14. maddesinin dördüncü fıkrasının “Yeni oluşan Birinci
Başkanlık Kurulu, iş durumunu dikkate alarak daireler arasındaki iş bölümünü
yeniden belirler…” bölümü yönünden bu görüşe katılmamışlardır. 82. Recep KÖMÜRCÜ,  Erdal TERCAN ile Hasan Tahsin GÖKCAN 2797
sayılı Kanun’un geçici 14. maddesinin beşinci fıkrasında yer alan “…daire
başkanları,…” ibaresi yönünden bu görüşe katılmamışlardır. IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 83. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralların,
mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarını, hukuk devleti
ilkesini, âdil yargılanma hakkı ile kanunî hâkim güvencesini ihlal ettikleri,
Danıştay Başkanlık Kurulu kararlarını yargı denetimi dışında bırakan kuralın
ayrıca hak arama hürriyeti ve idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı
yargı yolunun açık olduğu prensibini ihlal ettiği, dava konusu kuralların
Anayasa’ya açıkça aykırı oldukları ve yürürlüklerinin durdurulmaması halinde
hukuk devleti yönünden giderilmesi olanaksız durum ve zararların ortaya
çıkacağı, bu nedenle kuralların yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi
talep edilmiştir. 2.12.2014 tarihli ve 6572 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu ile
Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun’un; A- 18. maddesiyle değiştirilen
6.1.1982 tarihli ve 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 52/A maddesinin (2)
numaralı fıkrasına yönelik yürürlüğün durdurulması talebinin, koşulları oluşmadığından
REDDİNE, B- 1- 8. maddesiyle 2575 sayılı
Kanun’un 11. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan “Başkanlar” ibaresinin “Başkanlık” şeklinde
değiştirilmesine, 2- 10. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’un 14. maddesinin (2) ve (4)
numaralı fıkralarında yer alan “ Başkanlar ” ibarelerinin “Başkanlık” şeklinde
değiştirilmesine, 3- 12. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’un 17. maddesinin
değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci, ikinci ve beşinci cümlelerine, 4- 13. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’un 26. maddesinin
değiştirilen ikinci fıkrasına ve üçüncü fıkrasında yer alan “Başkanlar” ibaresinin “Başkanlık” şeklinde
değiştirilmesine, 5- 14. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’un 27. maddesinin ikinci
fıkrasının değiştirilen ikinci cümlesinde yer alan “…dava daireleri
arasındaki iş bölümü...” ve “…Başkanlık Kurulu
tarafından belirlenir.” ibarelerine, 6- 18. maddesiyle değiştirilen 2575 sayılı Kanun’un 52/A
maddesinin      (1) numaralı fıkrasının (a), (b), (c)
ve (d) bentlerine, 7- 20. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’a eklenen geçici 26. maddenin
(3) numaralı fıkrasının “Başkanlık Kurulu, iş durumunu dikkate alarak
daireler arasındaki iş bölümünü yeniden belirler…” bölümüne ve (4)
numaralı fıkrasına, 8- 26. maddesiyle 4.2.1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargıtay
Kanunu’nun 59. maddesinin yürürlükten kaldırılmasına, 9- 27. maddesiyle 2797 sayılı Kanun’a eklenen geçici 14. maddenin
dördüncü fıkrasının “Yeni oluşan Birinci Başkanlık Kurulu, iş durumunu
dikkate alarak daireler arasındaki iş bölümünü yeniden belirler…” bölümüne
ve beşinci fıkrasına, yönelik iptal talepleri, 10.2.2016 tarihli ve E.2015/18,
K.2016/12 sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkra, bent, cümle, bölüm, ibare
ve değişikliklere ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE, 10.2.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- HÜKÜM 2.12.2014 tarihli ve 6572 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu ile
Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun’un; A- 8. maddesiyle 6.1.1982
tarihli ve 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 11. maddesinin (2) numaralı
fıkrasında yer alan “Başkanlar” ibaresinin “Başkanlık” şeklinde
değiştirilmesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, B- 10. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’un 14. maddesinin (2) ve (4)
numaralı fıkralarında yer alan “Başkanlar” ibarelerinin “Başkanlık” şeklinde
değiştirilmesinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, C- 12. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’un 17. maddesinin
değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci, ikinci ve beşinci cümlelerinin
Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR
ile Serruh KALELİ’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, D- 13. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’un 26. maddesinin; 1- Değiştirilen ikinci fıkrasının, 2- Üçüncü fıkrasında yer alan “ Başkanlar ” ibaresinin “ Başkanlık ”
şeklinde değiştirilmesinin, Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE,
Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, E- 14. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’un 27. maddesinin ikinci
fıkrasının değiştirilen ikinci cümlesinde yer alan “…dava daireleri
arasındaki iş bölümü...” ve “…Başkanlık Kurulu
tarafından belirlenir.” ibarelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına
ve iptal taleplerinin REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ’nin
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, F- 18. maddesiyle değiştirilen 2575 sayılı Kanun’un 52/A
maddesinin; 1-  (1) numaralı fıkrasının; a- (a) ve (c) bentlerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve
iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, b-  (b) bendinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE, Recep KÖMÜRCÜ, Erdal TERCAN ile Hasan Tahsin GÖKCAN’ın “…daire
başkanı…” ibaresi yönünden karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, c- (d) bendinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin
REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- (2) numaralı fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA ile Rıdvan GÜLEÇ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, G- 20. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’a eklenen geçici 26.
maddenin; 1- (3) numaralı fıkrasının “Başkanlık Kurulu, iş durumunu
dikkate alarak daireler arasındaki iş bölümünü yeniden belirler…” bölümünün Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 2- (4) numaralı fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE, Recep KÖMÜRCÜ, Erdal TERCAN ile Hasan Tahsin GÖKCAN’ın “…daire
başkanları,…” ibaresi yönünden karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, H- 26. maddesiyle 4.2.1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargıtay
Kanunu’nun 59. maddesinin yürürlükten kaldırılmasının Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ’nin
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, I- 27. maddesiyle 2797 sayılı Kanun’a eklenen geçici 14.
maddenin; 1- Dördüncü fıkrasının “Yeni oluşan Birinci Başkanlık
Kurulu, iş durumunu dikkate alarak daireler arasındaki iş bölümünü yeniden
belirler…” bölümünün Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin
REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- Beşinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE, Recep KÖMÜRCÜ, Erdal TERCAN ile Hasan Tahsin GÖKCAN’ın “…daire
başkanları,…” ibaresi yönünden karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 10.2.2016 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ KARŞIOY GEREKÇESİ Muhtelif Kanunlarda değişiklik yapılması amacıyla
milletvekillerince verilen 6 ayrı kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi
(TBMM) Adalet Komisyonu’nca birleştirilerek görüşülmüş ve TBMM Genel Kuruluna
sevkedilerek 2.12.2014 tarih ve 6572 sayılı “Hâkimler ve Savcılar Kanunu ile
Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”
olarak kabul edilerek 12.12.2004 tarih ve 29203 sayılı Mükerrer Resmî Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Kanun’un 12. maddesi ile değiştirilen 6.1.1982 tarih ve 2575
sayılı Danıştay Kanunu’nun 17. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci,
ikinci ve son cümlelerinin; 13. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “...
üçüncü fıkrasında yer alan ‘Başkanlar’ ibaresi ‘Başkanlık’ şeklinde
değiştirilmiştir.” ibaresinin ve yine bu madde ile değiştirilen 2575 sayılı
Kanun’un 26. maddesinin ikinci fıkrasının; 14. maddesiyle değiştirilen 2575
sayılı Kanun’un  ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “... dava
daireleri arasındaki iş bölümü...” ve “... Başkanlık Kurulu tarafından
belirlenir” ibarelerinin; 18. maddesi ile değiştirilen 2575 sayılı Kanun’un
52/A maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) bendinin ve (2) numaralı
fıkrasının; Kanun’un 26. maddesinin; 27. maddesi ile 4.2.1983 tarih ve 2797 sayılı
Yargıtay Kanunu’na eklenen Geçici Madde 14’ün dördüncü fıkrasında yer alan
“Yeni oluşan Birinci Başkanlık Kurulu, iş durumunu dikkate alarak daireler
arasındaki iş bölümünü yeniden belirler...” ibaresinin anılan Kanun
Tekliflerinde yer almadığı ve bu kuralların TBMM Adalet Komisyonu’nca
birleştirilen metne eklendiği anlaşılmaktadır. Anayasa’nın 88. maddesinde “Kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu ve
milletvekilleri yetkilidir. Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde
görüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir.” denilmektedir. Anayasa’nın
88. maddesinin birinci fıkrasının ihlâli sonucu bir yasalaştırma söz konusuysa,
bu konudaki ihlâl Anayasa’nın 148. maddesi anlamında bir “şekil sakatlığı”na
değil, doğrudan 88. maddesine aykırı düşer ve yapılacak anayasal denetimin,
“şekil bakımından” değil, “esas bakımından” söz konusu olması gerekir. 88.
maddenin ikinci fıkrasındaki “Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük
Millet Meclisinde görüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir” hükmünün de,
bu açıklama çerçevesinde yorumlanması ve bu düzenlemenin aynı maddenin birinci
fıkrasındaki anayasal hüküm doğrultusunda anlaşılması ve hüküm ifade etmesi
gerekir. Yani, birinci fıkraya aykırı bir durum söz konusu ise artık ortada
doğrudan bir Anayasa ihlâli söz konusu olacak ve Anayasa’nın bu hükmünün bir
tekrarından ibaret olan TBMM  İçzüğü’nün 35. maddesinin ihlâli nedeniyle,
Anayasa’nın 148. maddesinde belirtilen (ve son oylamaya ilişkin olmadığından
kanunun iptalini gerektirmeyen) bir şekil sakatlığından ve şekil denetiminden
değil; 88. maddenin birinci fıkrasının ihlâli sonucu esası ilgilendiren bir
sakatlıktan ve esas denetimden söz edilebilecektir. Davanın somutu ile ilgili olarak düzenleme öngören TBMM
İçtüzüğü’nün “Komisyonların yetkisi, toplantı yeri ve zamanı” başlıklı 35.
maddesinin ilgili bölümleri şöyledir: “Komisyonlar, kendilerine havale edilen
kanun tasarı ve/veya tekliflerini aynen veya değiştirerek kabul veya
reddedebilirler; birbirleriyle ilgili gördüklerini birleştirerek görüşebilirler
ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığınca kendilerine ayrılan salonlarda
toplanırlar. Ancak, komisyonlar, 92 nci maddedeki özel durum dışında kanun
teklif edemezler, kendilerine havale edilenler dışında kalan işlerle
uğraşamazlar. Başkanlık Divanının kararı olmaksızın Genel Kurulun toplantı
saatlerinde görüşme yapamazlar ve kanun tasarı ve tekliflerini bölerek ayrı
ayrı metinler halinde Genel Kurula sunamazlar…” İçztüzüğün 35. maddesinin yukarıda açık metninden de açıkça
anlaşılacağı üzere, komisyonların kendilerine havale edilen kanun tasarı ve
tekliflerini görüşme yetkileri sınırlandırılmış olup, komisyonların İçtüzüğün
92. maddesindeki özel durum dışında (genel veya özel af ilanını içeren kanun
tasarı ve teklifleri) kanun teklif etme yetkileri yoktur. Yukarıda belirtilen
yasa değişiklikleri Kanun Teklifleri metinlerinde yer almadığı halde, TBMM
Adalet Komisyonu’nda metne ilave edilerek kanunlaştırıldığından; bu davanın
Anayasa’nın 88. maddesinin birinci fıkrasına (dolayısiyle de bu hükmün
açıklanması mahiyetinde bulunan TBMM İçtüzüğü’nün 35. maddesine) açıkça aykırı
düşmektedir. Anayasa’nın 88. maddesinin birinci fıkrasının açık âmir hükmü
karşısında, TBMM İçtüzüğü’nün 87 nci maddesi gerekçe gösterilerek, görüşülmekte
olan bir tasarı veya teklifin konusu olmayan “başka” kanunlarda ek ve
değişiklik getiren “yeni bir kanun teklifi mahiyetindeki”  değişikliklerin
“Genel Kurul” tarafından da yapılamayacağı açıktır. Anayasa’nın 148. maddesindeki “Kanunların şekil bakımından
denetlenmesi, son oylamanın, öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı…
hususları ile sınırlıdır…” hükmünün de bu belirlemeye etkisinin olamayacağı
kuşkusuzdur. Gerçekten, 88 nci maddenin birinci fıkrasına açıkça aykırı bir
yasama faaliyeti sözkonusu olduğundan, Genel Kurulca öngörülen çoğunlukla
yapılacak bir “son oylama”nın belirtilen Anayasa’ya aykırılığı düzelteceği
kabul edilemez. Ancak 88 inci maddenin birinci fıkrasına uygun bir yasama
faaliyeti içerisinde 148 inci maddedeki “şekil denetimi” kuralı işletilebilir.
Davanın somutunda ise yukarıda açıklandığı üzere, aksi yönde bir yasama
faaliyeti bulunduğu görüldüğünden; 148 inci maddenin bu davanın somutunda
uygulama kabiliyeti bulunmamaktadır. (Bu konudaki bir inceleme için bkz.: Torba
Yasalar ve Yasama sürecindeki İçtüzük Hükümlerinin Şekil Denetimi Sorunu, Hıfzı
DEVECİ, TBB Dergisi, 2015 (117) s. 55-90) Esasen Anayasa Mahkemesinin 25.12.2008 tarih ve E.2008/71,
K.2008/183 sayılı kararına (RG 9.4.2009, Sayı:27195) konu iptal davası
başvurusunun içeriğinden de, bu şekildeki bir uygulamanın TBMM İçtüzüğü’nün 35.
maddesine aykırı düştüğünün TBMM Başkanlığınca saptandığı ve ilgili komisyona
kabul edilen tasarı metninin iade edilmesine karşılık, ilgili komisyonca iade
edilen tasarı metninin yeniden bir üst yazı ile Genel Kurulun onayına sunulmak
üzere TBMM Başkanlığına geri gönderildiği ve akabinde yasalaştığı anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle; anılan kuralların Anayasa’nın 88. maddesine
aykırı düşmesi nedeniyle iptali gerektiği kanaatine vardığımızdan; çoğunluğun
aksi yöndeki kararına katılmıyoruz. Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ KARŞIOY GEREKÇESİ 2.12.2014 tarihli ve 6572 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu ile
Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun’un; kimi maddelerinin iptallerine karar verilmesi istenmiştir. Bu
kapsamda aşağıdaki kuralların da iptali istenmiş, ancak Mahkememiz çoğunluğu
tarafından kurallar Anayasa’ya aykırı bulunmayarak iptal talebi reddedilmiştir. Aşağıda belirtilen kuralların, açıklanan nedenlerle Anayasa’ya
aykırı olduğu ve iptali gerektiği kanaatinde olduğumuzdan, Mahkememiz
çoğunluğunun görüşüne katılmamız mümkün olmamıştır. I- Kanun’un 18. Maddesiyle Değiştirilen 2575 Sayılı Kanun’un 52/A
Maddesinin    (1) Numaralı Fıkrasının (b) bendindeki 
“daire başkanı” İbareleri 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun iptali istenen,  52/A
maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c ), (d) bentleri şu şekildedir: “Başkanlık Kurulunun görevleri Madde 52/A– 1. Başkanlık Kurulunun görevleri şunlardır: a) Üyelerin görev yerlerini, dairelerin iş durumunu ve
ihtiyaçlarını göz önünde tutarak belirlemek. b) Zorunlu hâllerde daire başkanı ve üyelerin dairelerini
değiştirmek. c) Danıştay tetkik hâkimlerinin çalışacakları daireleri, kurulları
ve görecekleri işleri belli etmek ve gerektiğinde yerlerini değiştirmek. d) Daireler arasında iş bölümünü belirlemek.” Getirilen hükümle, Başkanlık Kurulunun görevleri yeniden
düzenlenmiş ve bu kapsamda fıkranın (b) bendi ile zorunlu hallerde daire
başkanı ve üyelerin yerlerinin değiştirilmesi yetkisi de Başkanlık Kuruluna
verilmiştir. İptali talep edilen fıkraların tümü Mahkememiz çoğunluğu
tarafından Anayasa’ya uygun bulunarak iptal talebi reddedilmiştir. Ancak, (b)
bendindeki  zorunlu hallerde daire başkanlarının dairelerinin
değiştirilmesi yetkisinin de Başkanlık Kuruluna verilmesi açısından çoğunluğun
görüşüne katılmamız mümkün olmamıştır. Mahkememiz çoğunluğu, Anayasa’nın 155. maddesinde Danıştay
daire başkanlarının Genel Kurul tarafından seçileceği öngörülmüşse de, daire
başkanlarının belirli bir daire için seçildikleri ya da başkanlık görevini
yalnızca seçildikleri dairede ifa edeceklerine yönelik bir düzenlemenin mevcut
olmadığı, zorunlu hallerde daire başkanlarının dairelerin değiştirilmesi
hususunda Başkanlık Kurulunun görevli ve yetkili kılınmasının Anayasa’ya aykırı
olmadığı gerekçesiyle iptal talebini reddetmiştir. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa’nın 155. maddesinde Danıştay düzenlenmiş ve dördüncü
fıkrasında “Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire
başkanları, kendi üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca üye tamsayısının
salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilirler.” denilerek, daire
başkanlarının da Genel Kurul tarafından seçilmesi kabul edilmiştir. Her ne
kadar çoğunluk gerekçesinde daire başkanlarının belirli bir daire için
seçildiklerine ilişkin bir düzenleme mevcut değildir deniliyorsa da, 2575
sayılı Danıştay Kanunu’nun 14. maddesinin birinci fıkrasında  “ Daire başkanları belirli bir dairenin başkanı olarak seçilirler ” hükmü
mevcuttur. Şu halde, Danıştay Genel Kurulu, daire başkanlarını seçerken, dört
yıllık bir görev süresi ile belirli bir daire için seçmektedir. Nitekim
uygulamada da daire başkanları boşalan bir daire başkanlığı için aday olanların
içinden ilgili daire de görev yapmak üzere seçilmektedir. Anayasa’nın 155.
maddesinde daire başkanlarının belirli bir daire için seçileceklerine ilişkin
hükmün olmaması bu sonucu değiştirmemektedir. Şu halde Danıştay Genel Kurulu tarafından belirli bir daireye dört
yıl için başkan olarak seçilen kimsenin yeri Başkanlık Kurulu tarafından
değiştirilebilmektedir. Genel Kurulun, Danıştay başkanı, Başsavcısı, daire
başkanı ve tüm üyelerin katılımı ile oluşan en üst karar organı, Başkanlık
Kurulunun da yeni oluşum şekli ile, Danıştay Başkanının başkanlığında, Genel
Kurulca seçilen üç daire başkanı ve üç üyeden oluştuğu dikkate alındığında alt
yetkili bir Kurul olduğu açıktır. Bu durumda üst yetkili bir kurulun verdiği
kararı alt yetkili bir kurulun değiştirmeye yetkili kılındığı anlaşılmaktadır.
Bu durum, daire başkanlarının Danıştay Genel Kurulunca seçileceğini belirten
Anayasa’nın 155. maddesinin dördüncü fıkrasına aykırı olduğu gibi, işlemde denklik
ilkesine ve bu duruma bağlı olarak hukuk devleti ilkesine de aykırıdır. İptali istenen bent gereğince daire başkanlarının ve üyelerin
dairelerinin “zorunlu hallerde”  Başkanlık Kurulunca değiştirileceği kabul
edilmektedir. Üyeler açısından bu durum, kabul edilebilir. Zira üyelerin hangi
dairede görev yapacağını ilk olarak belirleme yetkisi Başkanlık Kuruluna
verilmiştir. Anayasa’da da, bunu engelleyen bir kural mevcut değildir.
Üyelerden birinin, bir dairede uyumsuz olması, işyükü vb. hallerde gerçekten
bir üyenin yerinin değiştirilmesi gerekebilir. Ancak, daire başkanları
açısından aynı şeyleri söylemek mümkün değildir. Başkanlık Kurulunun, daire başkanlarının yerlerini değiştirmesi
yetkisine ilişkin olarak “zorunlu hallerde” şeklinde bir sınırlama yapılmak
istense de, daire başkanları açısından “zorunlu haller” ibaresi geniş, kapsamı
belirli olmayan bu yönüyle de idareye (Başkanlık Kuruluna), keyfiliğe neden
olabilecek geniş bir takdir yetkisi tanımaktadır.  Bu açıdan, getirilmek
istenen sınırlama ile de, Başkanlık Kuruluna söz konusu yetkinin verilmiş
olması, daire başkanları açısından kuralı Anayasa’ya uygun hale
getirmemektedir. Yukarıda açıklanan nedenlerle, Kanun’un 18. maddesiyle
değiştirilen  2575 sayılı Kanun’un 52/A maddesinin  (1) numaralı
fıkrasının (b) bendindeki “daire başkanı” ibareleri Anayasa’nın 2. ve 155.
maddelerine aykırı olduğu ve iptali gerektiği kanaatinde olduğumuzdan 
çoğunluk görüşüne katılmadık. II- Kanun’un 20. Maddesiyle 2575 Sayılı Kanuna Eklenen Geçici 26.
Maddenin (4) Numaralı Fıkrasındaki “daire başkanları” İbareleri İptali istenen dördüncü fıkra şu şekildedir: “ 4. Başkanlık Kurulu, iş bölümüne ilişkin kararın Resmî
Gazete’de yayımlanmasından itibaren on gün içinde, kurulların ve dairelerin iş
durumunu ve ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak Danıştay daire başkanları,
kurullarda ve dairelerde görev yapan Danıştay üyeleri ve tetkik hâkimlerinin
hangi kurul ve dairelerde görev yapacağını yeniden belirler.” Görüldüğü gibi, 2575 sayılı Kanun’a eklenen geçici 26. madde ile
Danıştay Kanunu’nda gerçekleştirilen yeni düzenlemeler çerçevesinde mevcut
durumun yeniden gözden geçirilmesi ihtiyacı ile bu hükmün getirildiği
anlaşılmaktadır. Bu kapsamda Başkanlık Kuruluna, dairelerin ve kurulların iş
durumunu ve ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak Danıştay daire başkanlarının
da hangi dairelerde görev yapacağını yeniden belirleme yetkisi verilmektedir. Danıştay Kanunu’nda yeni yapılan düzenlemeler çerçevesinde, mevcut
durumun yeniden gözden geçirilmesi, tetkik hakimlerinin ve üyelerin, yeni iş
durumu ve ihtiyaçlara göre görev yapacakları daire ve kurulların yeniden
belirlenmesi bir gerekliliktir. Başkanlık Kuruluna bu yetkinin verilmesinde
Anayasaya bir aykırılık olduğu söylenemez. Zira, üyelerin ve tetkik
hakimlerinin ilk olarak yerlerini belirleme yetkisi zaten Başkanlık Kuruluna
verilmiştir, Anayasa’da bunu engelleyen bir kural da yoktur. Ancak daire
başkanları açısından aynı şeyi söylemek mümkün değildir. Zira, yukarıda (I
numaralı) başlıkta incelendiği üzere, daire başkanları Danıştay Genel Kurulu
tarafından ve belirli bir dairede görev yapmak üzere seçilmektedir. O nedenle yukarıda (I numaralı başlıkta) belirtilen gerekçelerle,
Kanun’un 20. maddesiyle 2575 sayılı Kanuna eklenen geçici 26. maddenin dördüncü
fıkrasındaki “daire başkanları” ibarelerinin Anayasa’nın 2. ve 155. maddelerine
aykırı olduğu ve iptali gerektiği kanaatinde olduğumuzdan, Mahkememiz
çoğunluğunun görüşüne katılmamız mümkün olmamıştır. III- Kanun’un 27. Maddesiyle 2797 Sayılı Kanuna Eklenen Geçici 14.
Maddenin (5) Numaralı Fıkrasındaki “daire başkanları” İbareleri İptali istenen beşinci fıkra şu şekildedir: “ Birinci Başkanlık Kurulu, iş bölümüne ilişkin kararın Resmî
Gazete’de yayımlanmasından itibaren on gün içinde, dairelerin iş durumunu ve
ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak Yargıtay daire başkanları, üyeleri ve
tetkik hâkimlerinin hangi dairelerde görev yapacağını yeniden belirler.” 2797 sayılı Kanun’a eklenen geçici 14. madde ile Yargıtay
Kanunu’nda gerçekleştirilen yeni düzenlemeler çerçevesinde mevcut durumun
yeniden gözden geçirilmesi ihtiyacı ile bu hükmün getirildiği anlaşılmaktadır.
Bu kapsamda Birinci Başkanlık Kuruluna, dairelerin ve kurulların iş durumunu ve
ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak Yargıtay daire başkanlarının da hangi
dairelerde görev yapacağını yeniden belirleme yetkisi verilmektedir. Yargıtay Kanunu’nda yeni yapılan düzenlemeler çerçevesinde, mevcut
durumun yeniden gözden geçirilmesi, tetkik hakimlerinin ve üyelerin, yeni iş
durumu ve ihtiyaçlara göre görev yapacakları daire ve kurulların yeniden
belirlenmesi bir gerekliliktir. Birinci Başkanlık Kuruluna bu yetkinin
verilmesinde Anayasaya bir aykırılık olduğu söylenemez. Zira, üyelerin ve
tetkik hakimlerinin ilk olarak yerlerini belirleme yetkisi zaten Birinci
Başkanlık Kuruluna verilmiştir, Anayasada bunu engelleyen bir kural da yoktur.
Ancak,  Yargıtay daire başkanları açısından da aynı şeyi söylemek mümkün
değildir. Zira, yukarıda (I numaralı) başlıkta  Danıştay açısından
incelendiği üzere, Yargıtayda da daire başkanları, Yargıtay Büyük Genel Kurulu
tarafından ve belirli bir dairede görev yapmak üzere seçilmektedir. Anayasa’nın 154. maddesinde Yargıtay düzenlenmiş ve üçüncü
fıkrasında “Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkanvekilleri ve
daire başkanları kendi üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca üye
tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilirler” denilerek,
daire başkanlarının da Genel Kurul tarafından seçilmesi kabul edilmiştir. Her
ne kadar çoğunluk gerekçesinde daire başkanlarının belirli bir daire için
seçildiklerine ilişkin herhangi bir düzenleme mevcut değildir deniliyorsa da,
2797 sayılı Yargıtay Kanunu’nun 16. maddesinin birinci fıkrasında  ve 31.
maddesinin birinci fıkrasında daire başkanlarının Yargıtay Büyük Genel Kurulu
tarafından seçileceği belirtilmiş, 31. maddesinin beşinci fıkrasında da  “ Daire
başkanlık seçimi, her boş daire başkanlığı için ayrı ayrı yapılır” denilerek
daire başkanlarının belirli bir dairede görev yapmak üzere seçileceği ayrıca ve
açıkça belirtilmiş, aynı maddede görev süresinin dört yıl olduğu da ifade
edilmiştir. Şu halde, Yargıtay Büyük Genel Kurulu, daire başkanlarını
seçerken, dört yıllık bir görev süresi ile belirli bir daire için seçmektedir.
Nitekim uygulamada da daire başkanları boşalan bir daire başkanlığı için aday
olanların içinden ilgili dairede görev yapmak üzere seçilmektedir. Anayasa’nın
154. maddesinde daire başkanlarının belirli bir daire için seçileceklerine
ilişkin hükmün olmaması bu sonucu değiştirmemektedir. Şu halde Yargıtay Büyük Genel Kurulu tarafından belirli bir
daireye dört yıl için başkan olarak seçilen kimsenin yeri Birinci Başkanlık
Kurulu tarafından değiştirilebilmektedir. 2797 s. Kanun’un 8. maddesinin
birinci fıkrasına göre “Yargıtay Büyük Genel Kurulu; Birinci Başkan,
birinci başkanvekilleri, daire başkanları, üyeler ile Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısı ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıvekilinden oluşur.” Buna
göre Yargıtay Büyük Genel Kurulunun, Yargıtayın en üst karar organı
olduğu, Birinci Başkanlık Kurulunun da yeni oluşum şekli ile, (2797 s.K.m.10) “ Yargıtay
Birinci Başkanının başkanlığında altısı daire başkanı, altısı Yargıtay üyesi
olmak üzere on iki asıl ve dördü daire başkanı ve dördü Yargıtay üyesi olmak
üzere sekiz yedek üyeden” oluştuğu dikkate alındığında alt yetkili bir
Kurul olduğu açıktır. Bu durumda iptali istenen kural ile üst yetkili bir
kurulun verdiği kararı alt yetkili bir kurulun değiştirmeye yetkili kılındığı
anlaşılmaktadır. Bu durum, daire başkanlarının Yargıtay (Büyük) Genel Kurulunca
seçileceğini belirten Anayasa’nın 154. maddesinin üçüncü fıkrasına aykırı
olduğu gibi, işlemde denklik ilkesine ve bu duruma bağlı olarak hukuk devleti
ilkesine de aykırıdır. Yukarıda açıklanan nedenlerle,  Kanun’un 27. maddesiyle
2797 sayılı Kanuna eklenen geçici 14. maddenin (5) numaralı fıkrasındaki “daire
başkanları” ibarelerinin Anayasa’nın 2. ve 154. maddelerine aykırı olduğu ve
iptali gerektiği kanaatinde olduğumuzdan  çoğunluk görüşüne katılmadık. Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Erdal TERCAN Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN KARŞIOY 2.12.2014 tarihli ve 6572 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu ile
Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun’un 18. maddesiyle değiştirilen 2575 sayılı Kanun’un 52/A maddesinin “ Başkanlık
Kurulunun kararları kesin olup bu kararlar aleyhine başka bir yargı merciine
başvurulamaz.” hükmünü içeren (2) numaralı fıkrası Mahkememiz
çoğunluğunca iptal edilmiştir. Anayasa’nın 125. maddesinde, “idarenin her türlü eylem ve
işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.” denildikten sonra, “Cumhurbaşkanının
tek başına yapacağı işlemler ile Yüksek Askeri Şuranın kararları yargı denetimi
dışındadır. Ancak, Yüksek Askerî Şûranın terfi işlemleri ile kadrosuzluk
nedeniyle emekliye ayırma hariç her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı
yolu açıktır.” denilmek suretiyle kuralın istisnaları sayılmıştır.
159. maddede de Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun meslekten çıkarma
cezasına ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine
başvurulamayacağı belirtilmiştir. Buna göre, Anayasa’da sayılan istisnalar dışında kalan tüm idari
eylem ve işlemlerin yargı denetimine tabi olması Anayasal bir zorunluluk olarak
ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla Anayasa’da sayılan istisnalar dışında kalan tüm
idari eylem ve işlemlerin yargı denetimine tabi olacağında duraksama
bulunmamaktadır. Duraksama, Danıştay Başkanlar Kuruluna 2575 sayılı Kanun’la
verilmiş görevler gereğince alınan tüm kararların klasik anlamda idari işlem
sayılıp sayılamayacağı bağlamında ortaya çıkmaktadır. Anayasa Mahkemesinin 27.12.2012 tarihli ve E.2012/102, K.2012/207
sayılı kararında, y argılama faaliyeti, hukuki
uyuşmazlıkların ve hukuka aykırılık iddialarının yargılama usulleri
çerçevesinde çözümlenmesi ve karara bağlanması olarak tanımlanmıştır. Bu
tanımdan hareket edildiğinde, şüphesiz ki yargı mercilerinin
istisnasız bütün işlemlerinin yargısal nitelikte oldukları söylenemez.
Yargılama faaliyeti kapsamında olmayan işlemlerin hâkimler, mahkemeler ya da
hâkimlerden oluşan kurullar tarafından yapılması da bunların yargısal işlem
sayılması sonucunu doğurmaz. Nitekim, bilimsel görüşlerde ve Danıştay kararlarında da, yargı
organlarınca alınan kararlardan, hem maddi hem de organik kriteri karşılar
nitelikte olan ve hukuki uyuşmazlıkları ve hukuka aykırılık iddialarını karara
bağlar nitelikte olanlar yargı işlemi, organik kriteri yerine getirmekle (yargı
organınca tesis edilmiş olmakla) birlikte, maddi kriteri yerine getirmeyen
(hukuki uyuşmazlıkların ve hukuka aykırılık iddialarının çözümüne ilişkin
olmayan) kararlar, yargı işlemi değil, idari işlem olarak kabul edilmektedir.
(Kemal GÖZLER; İDARE HUKUKU, İkinci Baskı, Cilt I, Ekin, Bursa -2009,
sayfa:31-32 ve 629. – Danıştay 5. Dairesi’nin 12.05.1996 günlü; E:1995/4416,
K:1996/1911; Danıştay 10. Dairesi’nin 18.06.2008 günlü; E:2006/6131,
K:2008/4559 sayılı kararları) 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 19. maddesinde, Başkanlık
Kurulunun, Danıştay Başkanının başkanlığında, üçü daire başkanı üçü Danıştay
üyesi olmak üzere altı asıl ve ikisi daire başkanı ikisi Danıştay üyesi olmak
üzere dört yedek üyeden oluşacağı, 19/B maddesinde de, Başkanlık Kuruluna
seçilecek asıl ve yedek üyelerin Danıştay Genel Kurulunca seçileceği
belirtilmektedir. Görüldüğü üzere, Başkanlık Kurulu, Danıştayın en yüksek karar
organı olan “Danıştay Genel Kurulu” tarafından, Genel Kurul üyesi  “yüksek
hakim”ler arasından seçilerek oluşturulmaktadır. Ayrıca iptali istenilen
kuralda da, Kurul kararları aleyhine herhangi bir yargı merciine değil de
“başka bir yargı mercine başvurulamayacağı” söylenilmek suretiyle, yani “başka
bir yargı merci” ibaresi ile bir anlamda Kurulun da yargı merci niteliğini haiz
olduğu söylenilmektedir. Kanun’un 52/A maddesinin (1) numaralı fıkrasında Başkanlık
Kurulunun görevleri, üyelerin görev yerlerini, dairelerin iş durumunu ve
ihtiyaçlarını göz önünde tutarak belirlemek, zorunlu hâllerde daire başkanı ve
üyelerin dairelerini değiştirmek, Danıştay tetkik hâkimlerinin çalışacakları
daireleri, kurulları ve görecekleri işleri belli etmek ve gerektiğinde
yerlerini değiştirmek, daireler arasında iş bölümünü belirlemek, yetkili
merciin neresi olduğu belirtilmemiş olan yönetim işlerini belli etmek veya bu
işleri yapmak, kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek olarak
sayılmıştır. Kanun’un farklı maddelerinde ise Başkanlık Kurulu; İdari İşler
Kuruluna her takvim yılı başında her idari daireden bir üye seçmek ve seçimle
belirlenen üyeliklerde boşalma olması halinde otuz gün içinde seçim yapmak (m.
16/1), İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurullarına iki yıl için dairelerden üye
görevlendirmek (m. 17/1), iş yükünün gerektirdiği durumlarda Danıştay
dairelerinin görev alanını değiştirmek (m. 26/2), Danıştay meslek mensuplarını
mesleki faaliyetler için yurtdışına göndermek, akademik faaliyetlere ilişkin
onbeş günü aşan izinleri vermek veya bu amaçla Danıştay mensuplarını
görevlendirmek ve yüksek öğrenim kurumlarında ders vermelerine izin vermek (m.
66), Danıştay Başkanı, Başsavcısı, başkanvekilleri, daire başkanları ve
üyelerinin mesleki şerefi ile bağdaşmayan hal ve hareketleri olması durumunda
konunun Yüksek Disiplin Kurulu’na intikal ettirilmesini değerlendirmek ve
karara bağlamak (m. 68), Danıştay Başkanı’nın görevinden doğan veya görevi
sırasında işlemiş bulunduğu suçlardan dolayı soruşturma yapmak üzere bir daire
başkanı ile iki üye seçmek (m. 76/2), 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu gereğince,
Danıştay Başkanı, başkanvekilleri, Danıştay Başsavcısı ve daire başkanları ile
üyeler hakkında kovuşturma yapılmasına izin vermek (m. 82/2) hususlarında
görevli ve yetkili kılınmıştır. Görüldüğü ve tespit edilebildiği kadarıyla, kanunla zımnen “yargı
merci” olarak nitelendirilen Danıştay Başkanlık Kurulu’na yüklenilen
görevlerin bir kısmının (örneğin akademik faaliyetlere izin verme ve
disiplin soruşturması başlatma gibi), Danıştaya yüklenilmiş olan yargılama
görevinden ayrı, tamamen idari konulara ilişkin olduğu, bir kısmının
ise idari görünüme sahip olmakla birlikte, Danıştaya yüklenilmiş olan yargılama
görevinin yerine getirilebilmesi için icra edilmesi gereken (Danıştay’da iş ve
görev dağılımı gibi, üyelerin ve tetkik hakimlerinin görev yerlerinin
belirlenmesi gibi) diğer faaliyetlerle ilgili, yargısal işleme bitişik,
bir anlamda yargılama görevinin usulü boyutu içinde değerlendirilebilecek
konulara ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Çoğunluk görüşüne dayalı kararda da
belirtildiği üzere bu görev ve yetkiler Danıştayın ifa ettiği yüksek yargı
hizmetiyle yakından ilgili olup, yargısal karar verme süreçlerinin
hazırlayıcısı niteliğindedir. Dolayısıyla çoğunluk görüşünün tersine, bu
kapsamdaki işlem ve kararların, hukuki uyuşmazlıkların çözümlendiği yargılama
usullerinin ayrılmaz bir parçası olmadığı söylenemez. Zira bu nitelikteki
kararlar alınmaksızın hukuki uyuşmazlıkların çözüme kavuşturulması süreci
işletilemez. Hal böyle olunca, hem Mahkememiz çoğunluğunun görüşüne, hem de
yukarıda değinilen akademik literatürdeki ve Danıştay kararlarındaki görüşlere
karşın, Danıştay Başkanlar Kurulu’nca yukarıda sayılan görevlere ilişkin olarak
alınan kararlardan, Danıştaya Anayasa ve yasalarla verilen yargısal görevlerin
yerine getirebilmesi için iç düzen ve işleyiş bakımından alınması zorunlu,
doğrudan yargısal nitelikli olmamakla birlikte yargısal nitelikli
kararlara (çok iç içe olmasa bile) çok bitişik, bir anlamda yargılama görevinin
usulü boyutu içinde değerlendirilebilecek konulara ilişkin
olanların, yargı denetimine tabi tutulduklarında yargısal hizmetlerin
etkin ve verimli bir şekilde yerine getirilmesine çok fazla bir katkı
sağlanamayacağı gibi bir bakımdan yargı organları arasındaki ilişkinin karmaşıklaşmasına
yol açılabileceği, klasik anlamdaki idari işlemlere nazaran bu işlemlere
ilişkin olarak ilgili yargı yerince yapılabilecek denetimin çok sınırlı olacağı
tespitiyle, Danıştay Başkanlar Kurulunun bu nitelikteki işlemlerinin
Anayasa’nın 125. maddesinde yargı denetimine tabi tutulması zorunlu kılınan
davaya konu edilebilecek nitelikte olmadıkları kanaatine ulaşmaktayız.
Anayasa’nın 159. maddesinde, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun meslekten
çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine
başvurulamayacağının öngörülmüş olmasının da böyle bir yaklaşımdan kaynaklanmış
olabileceğini düşünmekteyiz. Belirtilen nedenle de, iptali istenilen kuralın, Danıştaya Anayasa
ve yasalarla verilen yargısal görevlerin yerine getirilebilmesi için
Danıştayın iç düzen ve işleyişi bakımından alınması zorunlu, doğrudan
yargısal nitelikli olmamakla birlikte yargısal nitelikli kararlara (çok iç
içe olmasa bile) çok bitişik, bir anlamda yargılama görevinin usulü boyutu içinde
değerlendirilebilecek konulara ilişkin olanlar  ile bu niteliği haiz
bulunmayan tamamen idari nitelikte olan işlemler yönünden ayrı ayrı
değerlendirilerek bir karar verilmesi gerektiğini düşünmekteyiz. Bu itibarla da, Mahkememiz çoğunluğunun, Danıştay Başkanlar
Kurulunca alınan tüm kararların, Anayasa’nın 125. maddesinin yargı denetimine
tabi tutulmasını zorunlu kıldığı işlemler kategorisi içinde kaldığı görüş ve
değerlendirmesine dayalı iptal kararına katılmıyoruz. Üye Hicabi DURSUN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ