ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/116 Karar Sayısı : 2015/4 Karar Tarihi : 14.1.2015 R.G. Tarih-Sayı :
29.4.2015-29341 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Erciş
Asliye Ceza Mahkemesi (Çocuk Mahkemesi Sıfatıyla) İTİRAZIN KONUSU : 26.9.2004
tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 272. maddesinin (6) numaralı
fıkrasının ".süreli hapis cezasına mahkûmiyeti halinde, mahkûm
olunan cezanın üçte ikisi kadar hapis cezasına hükmolunur." bölümünün
Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar
verilmesi istemidir. I- OLAY Sanıklar hakkında yalan tanıklık suçundan açılan kamu davasında,
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren "Yalan
tanıklık" başlıklı 272. maddesi şöyledir: "Madde 272- (1)
Hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma kapsamında tanık
dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan
kimseye, dört aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir. (2) Mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye
kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan
kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. (3) Üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun soruşturma
veya kovuşturması kapsamında yalan tanıklık yapan kişi hakkında iki yıldan dört
yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (4) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişi ile ilgili olarak gözaltına
alma ve tutuklama dışında başka bir koruma tedbiri uygulanmışsa, yüklenen fiili
işlemediğinden dolayı hakkında beraat kararı veya kovuşturmaya yer olmadığına
dair karar verilmiş olması koşuluyla, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza
yarı oranında artırılır. (5) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişinin gözaltına alınması veya
tutuklanması halinde; yüklenen fiili işlemediğinden dolayı hakkında beraat
kararı veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş olması koşuluyla;
yalan tanıklık yapan kişi, ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna
ilişkin hükümlere göre dolaylı fail olarak sorumlu tutulur. (6) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kimsenin ağırlaştırılmış müebbet
hapis veya müebbet hapis cezasına mahkûmiyeti halinde, yirmi yıldan otuz yıla
kadar hapis cezasına; süreli hapis cezasına mahkûmiyeti halinde, mahkûm
olunan cezanın üçte ikisi kadar hapis cezasına hükmolunur. (7) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kimsenin mahkûm olduğu hapis
cezasının infazına başlanmış ise, altıncı fıkraya göre verilecek ceza yarısı
kadar artırılır. (8) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişi hakkında hapis cezası
dışında adlî veya idari bir yaptırım uygulanmışsa; yalan tanıklıkta bulunan
kişi, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 38.maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ,Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla
PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin
KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ın katılımlarıyla 25.6.2014 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör
Mustafa ÇAL tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor,
itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine
göre, Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna
başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile
sınırlıdır. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme tarafından 5237 sayılı
Kanun'un 272. maddesinin (6) numaralı fıkrasının ". süreli hapis
cezasına mahkûmiyeti halinde, mahkûm olunan cezanın üçte ikisi kadar hapis cezasına
hükmolunur." bölümünün tamamının iptali istenilmiş olmakla
birlikte anılan bölümde yer alan ".hükmolunur." sözcüğü
272. maddenin (6) numaralı fıkrasının tamamı için geçerli olan ortak bir hüküm
niteliğindedir. Bu nedenle esasa ilişkin incelemenin ".süreli
hapis cezasına mahkûmiyeti halinde, mahkûm olunan cezanın üçte ikisi kadar
hapis cezasına." ibaresi ile sınırlı olarak yapılması gerekir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, yalan tanıklık yapan kişinin bu eylemi
gerçekleştirdiği sırada aleyhine tanıklık yaptığı kişi hakkında yargılamanın
devam etmekte olduğu ve bu kişinin ne kadar ceza alacağının bilinmediği, bu
bağlamda yalan tanıklık suçunun failinin bu suçu işlerken alacağı cezayı
öngöremediği, ayrıca kural uyarınca kişinin kendi işlediği fiilin ağırlığına
göre değil, bir başkasının işlediği fiilin ağırlığına göre cezalandırılmakta
olduğu, ceza miktarının yargılama süreci ve yargı merciinin takdir ve
uygulamasına göre belirlendiği, örnek olarak yalan tanıklık neticesinde 6 ay hapis
cezası alan sanık aleyhine tanıklık yapan failin itiraz konusu kural uyarınca 4
ay hapis cezası ile cezalandırılması gerekecek iken, yargılama sürecinde
aleyhine tanıklık yapılan sanığın iyi hâlli olması durumunda hükmedilen 6 aylık
hapis cezasının paraya çevrilmesi hâlinde aleyhe tanıklık yapan failin Kanun'un
272. maddesinin (8) numaralı fıkrası uyarınca 3 yıldan 7 yıla kadar hapis
cezası ile cezalandırılmasının söz konusu olacağı, bu hâliyle düzenlemenin
öngörülebilir ve belirli olmadığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 38.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kanun'un yalan tanıklık suçunun düzenlendiği 272. maddesinin(2)
numaralı fıkrasında, mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye
kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan
kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verileceği öngörülmüşken, suçun nitelikli hâllerinden olan aleyhine
tanıklıkta bulunulan kimsenin yalan
tanıklık neticesinde hapis cezasıyla cezalandırılmasının düzenlendiği (6)
numaralı fıkrasında, aleyhine tanıklıkta bulunulan kimsenin süreli hapis cezasına mahkûmiyeti hâlinde,
sanığın mahkûm olunan cezanın üçte ikisi kadar hapis cezasıyla
cezalandırılacağı hükme bağlanmıştır. Kanun'un 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, süreli hapis
cezasının kanunda aksi belirtilmeyen hâllerde bir aydan az, yirmi yıldan fazla
olamayacağı belirtilmiş;(2) numaralı fıkrasında ise hükmedilen bir yıl veya
daha az süreli hapis cezası, kısa süreli hapis cezası olarak ifade edilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde, ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirlerine
ilişkin kurallar, ceza hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa'nın konuya ilişkin
kuralları başta olmak üzere, ülkenin sosyal, kültürel yapısı, etik değerleri ve
ekonomik hayatın gereksinmeleri göz önüne alınarak saptanacak ceza siyasetine
göre belirlenir. Kanun koyucu, cezalandırma yetkisini kullanırken toplumda
hangi eylemlerin suç sayılacağı, bunun hangi tür ve ölçüdeki ceza yaptırımı ile
karşılanacağı, nelerin ağırlaştırıcı veya hafifletici sebep olarak kabul
edilebileceği konularında takdir yetkisine sahip olmakla birlikte, bu yetkisini
kullanırken suç ve ceza arasındaki adil dengenin korunmasını ve öngörülen
cezanın, cezalandırmada güdülen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını da
dikkate almak zorundadır. Suç ve ceza arasında adalete uygun bir oranın bulunup
bulunmadığının saptanmasında o suçun toplumda yarattığı infial ve etki, kişiler
üzerinde oluşturduğu tehlike, zarar görenin kişiliği ile ona verilen zararın
azlığı veya çokluğu, işlenme oranındaki azalma veya artış gibi faktörlerin de
dikkate alınması gerekir. Kanun koyucu, yalan tanıklık suçunun temel şekli ile nitelikli
hâllerini düzenlerken yalan tanıklık sonucunda mağdurun uğradığı zararın
ağırlığını ve mağdur hakkında uygulanan yaptırım miktarını ve türünü dikkate
alabilir. Nitekim 272. maddenin (3) ila (8) numaralı fıkralarında, fiilin temel
biçimlerini oluşturan ilk iki fıkraya nazaran cezanın ağırlaştırılmasını
gerektiren nitelikli hâlleri düzenlenmiştir. Buna karşın, itiraz konusu kuralın
yer aldığı (6) numaralı fıkrada, aleyhine yalan tanıklık yapılan kişinin süreli
hapis cezasına mahkûmiyeti hâlinde sanık için öngörülen cezalandırma yöntemi
hakkaniyete aykırı sonuçlara yol açmaktadır. Yalan tanıklık suçunun temel şekli
olarak, 272. maddesinin (2) numaralı fıkrasında, mahkeme huzurunda ya da yemin
ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı
olarak tanıklık yapan kimsenin bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılması öngörülmüş iken, suçun nitelikli hâllerinden birinin
düzenlendiği maddenin (6) numaralı fıkrasında, aleyhine tanıklıkta bulunulan
kimsenin yargılanıp süreli hapis cezasına mahkûmiyeti hâlinde, yalan
tanıklık failinin söz konusu cezanın üçte ikisi kadar hapis cezası ile
cezalandırılması öngörülmüştür. Bu durum ise suçun nitelikli hâlinin, aleyhine
tanıklıkta bulunulan kimsenin mahkûm olduğu hapis cezasının süresine bağlı
olarak, suçun temel şekline oranla daha hafif bir şekilde cezalandırılmasına
yol açmaktadır. Aleyhine tanıklıkta bulunulan kimsenin kısa süreli hapis
cezasına mahkûmiyeti hâlinde daha belirgin olarak ortaya çıkan bu durum, ceza
adaletinin sağlanması bakımından adil olmayan sonuçlara sebep olmakta ve bu
yönüyle kuralda, kanun koyucunun ceza siyasetini belirleme konusunda sahip
olduğu takdir yetkisini kullanırken göz önünde tutması gereken adalet ve
hakkaniyet ilkelerine uyarlık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. Nuri NECİPOĞLU bu görüşe katılmamıştır. Kuralın, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı görülerek iptal edilmesi
nedeniyle Anayasa'nın 38. maddesi yönünden ayrıca incelenmesine gerek
görülmemiştir. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, " Kanun,
kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal
hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih,
kararın Resmi Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. "
denilmekte, 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu
kural tekrarlanmaktadır. 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 272.
maddesinin (6) numaralı fıkrasında yer alan ". süreli hapis
cezasına mahkûmiyeti halinde, mahkûm olunan cezanın üçte ikisi kadar hapis
cezasına.." ibaresinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal
boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı
fıkrası gereğince bu ibareye ilişkin iptal hükmünün kararın Resmî
Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi uygun
görülmüştür. VII- SONUÇ 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 272.
maddesinin (6) numaralı fıkrasında yer alan; A- ".süreli hapis cezasına mahkûmiyeti halinde,
mahkûm olunan cezanın üçte ikisi kadar hapis cezasına hükmolunur." bölümüne ilişkin
esas incelemenin, ".süreli hapis cezasına mahkûmiyeti halinde,
mahkûm olunan cezanın üçte ikisi kadar hapis cezasına." ibaresi
ile sınırlı olarak yapılmasına, OYBİRLİĞİYLE, B- ".süreli hapis cezasına mahkûmiyeti halinde,
mahkûm olunan cezanın üçte ikisi kadar hapis cezasına." ibaresinin
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Nuri NECİPOĞLU'nun karşıoyu ve
OYÇOKLUĞUYLA, iptal hükmünün, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile
6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince, KARARIN
RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 14.1.2015 tarihinde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN MUHALEFET ŞERHİ 5237 sayılı TCK'nın 272. maddesi,
gerekçesinde belirtildiği gibi yalan tanıklık suçunu tanımlamaktadır. Birinci
fıkraya göre hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma
kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak
tanıklık yapılması, bu suçun temel şeklini oluşturmaktadır. Suçun temel şekli
açısından tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurulun yemin verdirmeye yetkisi
bulunmamaktadır. İkinci fıkraya göre ise, yalan tanıklık suçunun mahkeme
huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul
önünde işlemesi halinde cezalandırma öngörülmektedir. Maddenin dört ila
sekizinci fıkralarında yalan tanıklık sonucu meydana gelen neticelere göre fiil
hakkındaki cezanın ne surette tertip edileceği gösterilmektedir. Suçun maddi unsuru yalan söyleyerek veya
tanıklığın konusunu oluşturan hususlar hakkındaki bilgiyi bilerek, kısmen veya
tamamen saklamak, gerçeği inkar etmektir. Tanık, tanıklığı ile ilgili olarak
bilgisini veya gördüğünü tam olarak açıklamakla yükümlüdür. Kanun koyucu, madde ile yalan tanıklık
suçunun temel şekli ve nitelikli halleri ile failin cezalandırılmasında esas
alınan özellikleri düzenlerken yalan tanıklık sonucunda mağdurun uğradığı
zararın ağırlığını ve mağdur hakkında uygulanan yaptırım miktarını ve türünü de
dikkate almaktadır. Maddenin altıncı fıkrası, aleyhine tanıklıkta bulunmadan
dolayı bir kimsenin süreli hapis cezasına mahkumiyeti halinde mahkum
olunan cezanın üçte ikisi kadar (üçte ikisine kadar değil) hapis cezasıyla
cezalandırılması sağlanmaktadır. Maddenin ikinci fıkrası ise henüz ortada
bir mahkumiyet hükmünün olmaması halinde yalan tanıklıkta bulunan fail cezalandırılmaktadır.
Dolayısıyla altıncı fıkra ile karşılaştırılması mümkün değildir. İtiraz konusu kuralda, suç ile ceza arasında
bir denge mevcut olup, adalet duygularını zedeleyen bir durumun ortaya
çıkmasına neden olmamaktadır. Yalan tanıklık suçunun mahkeme huzurunda ya da
yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe
aykırı olarak tanıklık yapan kimseye öngörülen ceza miktarı ile suçun nitelikli
hali olan aleyhine tanıklıkta bulunan kimsenin süreli hapis cezası ile
mahkumiyeti halinde öngörülen ceza miktarı arasında kanun koyucunun takdirinde olan bir
orantının bulunduğu anlaşılmaktadır. İtiraz konusu kuralın hukuk devletinde
olması gereken adalet ve hakkaniyet ilkeleriyle bağdaştığı düşüncesinde
olduğumdan Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. Bu nedenlerle çoğunluğun
kararına katılamadım. Üye Nuri NECİPOĞLU