ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2024/167 Karar Sayısı : 2024/158 Karar Tarihi : 24/9/2024 R.G. Tarih - Sayı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 8. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004
tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 280. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (e) bendinin Anayasa’nın 2., 9., 36., 138. ve 141. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Hakaret suçundan açılan ceza davasında
itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 280. maddesi
şöyledir: “Bölge adliye mahkemesinde inceleme ve kovuşturma Madde 280 – (1) Bölge adliye mahkemesi, dosyayı ve
dosyayla birlikte sunulmuş olan delilleri inceledikten sonra; a) İlk derece mahkemesinin kararında usule veya esasa
ilişkin herhangi bir hukuka aykırılığın bulunmadığını, delillerde veya
işlemlerde herhangi bir eksiklik olmadığını, ispat bakımından değerlendirmenin
yerinde olduğunu saptadığında istinaf başvurusunun esastan reddine, 303 üncü
maddenin birinci fıkrasının (a), (c), (d), (e), (f), (g) ve (h) bentlerinde yer
alan ihlallerin varlığı hâlinde hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf
başvurusunun esastan reddine, b) (Ek: 20/7/2017-7035/15 md.) Cumhuriyet savcısının
istinaf yoluna başvurma nedenine uygun olarak mahkumiyete konu suç için kanunda
yazılı cezanın en alt derecesinin uygulanmasını uygun görmesi hâlinde, hukuka
aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine, c) (Ek:17/10/2019-7188/27 md.) Başka bir
araştırmaya ihtiyaç duyulmadan cezayı kaldıran veya cezada indirim yapılmasını
gerektiren şahsî sebeplere ya da şahsî cezasızlık sebeplerine bağlı olarak daha
az ceza verilmesini veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesini
gerektiren hâllerde, hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun
esastan reddine, d) (Ek: 20/7/2017-7035/15 md.) Olayın daha fazla araştırılmasına
ihtiyaç duyulmadan davanın reddine karar verilmesi veya güvenlik tedbirlerine
ilişkin hatalı kararın düzeltilmesi gereken hâllerde hukuka aykırılığın
düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine, e) İlk derece mahkemesinin kararında 289 uncu maddenin
birinci fıkrasının (g) ve (h) bentleri hariç diğer bentlerinde belirtilen bir
hukuka aykırılık nedeninin bulunması hâlinde hükmün bozulmasına ve dosyanın
yeniden incelenmek ve hükmolunmak üzere hükmü bozulan ilk derece mahkemesine
veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği diğer bir ilk derece mahkemesine
gönderilmesine, f) (Ek:17/10/2019-7188/27 md.) Soruşturma veya kovuşturma
şartının gerçekleşmediğinin veya önödeme ve uzlaştırma usulünün
uygulanmadığının anlaşılması ya da davanın ilk derece mahkemesinde görülmekte
olan bir dava ile birlikte yürütülmesinin zorunlu olması hâlinde hükmün
bozulmasına ve dosyanın yeniden incelenmek ve hükmolunmak üzere hükmü bozulan
ilk derece mahkemesine veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği diğer bir ilk
derece mahkemesine gönderilmesine, g) Diğer hâllerde, gerekli tedbirleri aldıktan sonra
davanın yeniden görülmesine ve duruşma hazırlığı işlemlerine başlanmasına, Karar verir. (2) (Ek: 18/6/2014-6545/77 md.) Duruşma sonunda bölge
adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddeder veya ilk derece mahkemesi
hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurar. (3) (Ek: 20/7/2017-7035/15 md.) Birinci ve ikinci fıkra
uyarınca verilen kararların sanık lehine olması hâlinde, bu hususların istinaf
isteminde bulunmamış olan diğer sanıklara da uygulanma olanağı varsa bu
sanıklar da istinaf isteminde bulunmuşçasına verilen kararlardan yararlanırlar. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü (İçtüzük) hükümleri
uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör
Ahmet Hakan SOYTÜRK tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu
kanun hükmü okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216
sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un
40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle
uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya
aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık
iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için
Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve
mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da
o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan
davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan
kurallardır. 3. 5271 sayılı Kanun’un
280. maddesinin (1) numaralı fıkrasının itiraz konusu (e) bendinde bölge adliye
mahkemelerince bozma kararı verilmesi ile buna ilişkin usul ve şartlar
düzenlenmiştir. Bu itibarla kuralın bölge adliye mahkemelerince yapılacak
istinaf incelemesinin usul ve yöntemini belirlemesi nedeniyle başvuruda bulunan
ilk derece mahkemesinde bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır. 4. Açıklanan nedenle
kuralın itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma
imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi
gerekir. 5. Kaldı ki 6216 sayılı Kanun’un “Anayasaya aykırılığın
mahkemelerce ileri sürülmesi” başlıklı 40. maddesinde Anayasa Mahkemesine
itiraz yoluyla yapılacak başvurularda izlenecek yöntem düzenlenmiştir. Söz
konusu maddenin (1) numaralı fıkrasında bir davaya bakmakta olan mahkemenin bu
davada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini
Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda anılan fıkrada
sayılan belgeleri dizi listesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği
belirtilmiş, fıkranın (a) bendinde “İptali istenen kuralların Anayasanın
hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslı” Anayasa Mahkemesine gönderilecek belgeler arasında sayılmıştır. 6. Anılan İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (a) bendinde de itiraz yoluna başvuran mahkemenin gerekçeli
kararında Anayasa’ya aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin
Anayasa’nın hangi maddelerine hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriyle
birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği ifade edilmiştir. 7. İtiraz başvurusunda bulunan mahkemece itiraz konusu
kuralın Anayasa’nın 2., 9., 36., 138. ve
141. maddelerine hangi nedenlerle aykırı olduğu
ayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmemiştir. Bu itibarla 6216
sayılı Kanun’un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi ile İçtüzük’ün
46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendine aykırı olduğu anlaşılan başvurunun
yöntemine uygun olmadığı tespit edilmiştir. 8. Öte yandan Anayasa’nın “Anayasaya aykırılığın diğer
mahkemelerde ileri sürülmesi” başlıklı 152. maddesinin dördüncü fıkrasında “Anayasa
Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetede
yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya
aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.” denilmiştir. 6216
sayılı Kanun’un “Başvuruya engel durumlar” başlığını taşıyan 41.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında da “Mahkemenin işin esasına girerek
verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yıl
geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu
yapılamaz.” hükmüne yer verilmiştir. 9. Anayasa Mahkemesi 9/3/2023 tarihli ve E.2022/140, K.2023/46
sayılı kararında itiraz konusu kuralda yer alan “…(g)…” ibaresini
esastan incelemek suretiyle söz konusu ibarenin Anayasa’ya aykırı olmadığı
sonucuna ulaşarak ret kararı vermiştir. Anılan karar 4/5/2023 tarihli ve 32180
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Anayasa Mahkemesince itiraz başvurusu
üzerine işin esasına girilerek reddedilen ibare hakkında yeni bir başvurunun
yapılabilmesi için önceki kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 4/5/2023
tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık süre henüz dolmamıştır. III. HÜKÜM 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu’nun 280. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (e) bendinin itiraz
başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı
bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 24/9/2024 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI