ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1977/36 Karar Sayısı:1977/130 Karar Günü:3/11/1977 Resmi Gazete tarih/sayı:24.2.1978/16210 İtiraz
yoluna başvuran Mahkeme : Tokat Ağır Ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu : Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 3006 sayılı Kanunla değişik 14.
maddesinin son fıkrasındaki "Âmme emniyeti bakımından davanın naklini
istemek Adliye Vekiline aittir." hükmünün Anayasa'nın 2, 7, 32 ve 132.
maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istenmiştir. I.
OLAY: Kan
gütme saiki ile adam öldürmeye kalkışmak ve izinsiz silâh taşımak suçlarından
sanıklar hakkında Mardin Ağır Ceza Mahkemesinde açılan kamu davasının duruşması
sırasında Adalet Bakanı, davanın bu yer Ağır Ceza Mahkemesinde görülmesinin
kamu emniyeti için tehlikeli olduğunu bildirerek davanın başka bir yer Ağır
Ceza Mahkemesine naklini istemesi üzerine Yargıtay Üçüncü Ceza Dairesince,
davanın Tokat Ağır Ceza Mahkemesine nakline karar verilmiş ve bu mahkemede
yapılan duruşma sırasında Cumhuriyet Savcısı, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun
3006 sayılı Kanunla değişik 14. maddesinin son fıkrası hükmünün Anayasa'ya
"aykırı olduğunu öne sürmüş ve mahkemece de bu iddia ciddi görülerek sözü
edilen hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. III.
YASA KURALLARI : 1-
4/4/1929 günlü, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 8/6/1936 günlü,
3006 sayılı Kanunla değişik 14. maddesi şöyledir: Madde
14- Selâhiyetli hâkim veya mahkeme, hukukî veya fiilî sebepler dolayısiyle kaza
vazifesini ifâ edemiyecek halde bulunur, yahut tahkikatın orada icrası Âmmenin
emniyeti için tehlikeli olursa Yüksek vazifeli mahkeme davanın başka yerde
bulunan aynı derecede bir mahkemeye nakline karar verir. Âmme
emniyeti için dava naklini istemek Adliye Vekiline aittir. 2-
Dayanılan Anayasa kuralları: Anayasa'nın
2, 7, 32 ve 132. maddeleri aşağıdadır : Madde
2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve Başlangıçta belirtilen temel
ilkelere dayanan, millî, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir. Madde
7- Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır. Madde
32- (29/9/1971, 1488) Hiç kimse, kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci
önüne çıkarılamaz. Bir
kimseyi kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarma sonucunu
doğuran yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler kurulamaz. Madde
132- Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasa'ya, Kanuna, Hukuka ve
vicdanî kanaatlerine göre hüküm verirler. Hiç
bir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere
ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez, tavsiye ve telkinde
bulunamaz. Görülmekte
olan bir dava hakkında Yasama Meclislerinde yargı yetkisinin kullanılması ile
ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda bulunulamaz.
Yasama ve yürütme organları ite idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu
organlar ve idare mahkeme kararlarını hiç bir suretle değiştiremez ve bunların
yerine getirilmesini geciktiremez. IV.
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi'nin 7/4/1977 gününde Kani Vrana, Şevket Müftügil, Ahmet Akar, Halit
Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün,
Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Ahmet Salih Çebi, Adil Esmer, Nihat O.
Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalarıyle içtüzüğün 15. maddesi
uyarınca yaptığı ilk toplantısında; mahkemenin, itiraz konusu hükmü uygulama
durumunda olup olmadığı ve dolayısıyle bu konuda Anayasa Mahkemesine başvurma
yetkisi bulunup bulunmadığı sorunu üzerinde durulmuştur. Anayasa'nın
değişik 151. maddesinin ilk fıkrasında; "Bir davaya bakmakta olan mahkeme
uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa
Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır"
denilmekte ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki 44
sayılı Yasanın 27. maddesinde de bu kural yinelenmektedir. Bu hükümlere göre;
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde bakmakta olduğu
bir dava bulunması ve iptalini istediği yasa hükmünün de bu davada uygulanması
gerekmektedir. Olayda mahkemenin elinde yasaya uygun biçimde açılmış bir dava
bulunduğu kuşkusuzdur. İtiraz konusu hükmün, bu davada mahkemece uygulanıp
uygulanamayacağı sorununa gelince: Sanıklar hakkında öldürmeye kalkışmak ve
ruhsatsız silâh taşımak eylemlerinden ötürü yetkili ve görevli bulunan Mardin
Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır. Ancak, davanın bu mahkemede
görülmesi sırasında Adalet Bakanı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 14.
maddesinin itiraz konusu son fıkrasındaki "amme emniyeti için dava naklini
istemek Adliye Vekiline aittir."hükmüne dayanarak davanın başka bir
mahkemeye naklini istemiş, bunun üzerine Yargıtay Üçüncü Ceza Dairesince de
dava Tokat Ağır Ceza Mahkemesine nakledilmiştir. Böyle bir durum karşısında
kendisine dava nakledilmiş olan mahkeme, davayı görmeye yetkili ve görevli olup
olmadığını, davanın naklinde dayanılan yasa hükümlerinin Anayasa'ya uygun
bulunup bulunmadığını araştırma durumundadır. Böyle bir inceleme Anayasa'nın
32. maddesindeki "hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci
önüne çıkarılamaz." kuralının doğal bir sonucudur. Bir mahkemenin,
elindeki dava dolayısıyla ilgili yasa hükümleri üzerinde yaptığı böyle bir
inceleme ise o yasa kurallarının davada uygulanmasından başka bir şey değildir.
Böyle olunca itiraz yoluna başvuran mahkeme, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun
14. maddesinin itiraz konusu son fıkrası hükmünü bu davada uygulama
durumundadır ve Anayasa Mahkemesine başvurma yetkisi vardır. Bu
nedenlerle ve dosyanın eksiğide bulunmadığından işin esasının incelenmesine
(Kani Vrana, Abdulah Üner, Ahmet Erdoğdu, Ahmet Salih Çebi ve Adil Esmer'in
itiraz konusu hükmün mahkemenin davada uygulayacağı kural olmadığından itirazın
yetkisizlik nedeniyle reddi gerektiği yolundaki) karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla
7/4/1977 gününde karar verilmiştir. V.
ESASIN İNCELENMESİ: Davanın
esasına ilişkin rapor, Mahkemenin başvurma kararı, iptali istenen yasa kuralı,
ilgili Anayasa hükümleri, bunlara ilişkin yasama belgeleri ve konu ile ilgili
Anayasa metinleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü : Konuya
açıklık getirebilmek için; A-
Ceza Usulü Hukukuna göre Mahkemelerin "görev" ve "yetki"
lerinin nitelikleri, B-
Hukuk Devleti ilkesi, tabiî veya kanunî hâkim kavramı, C-
İtiraz konusu hükmün, Adalet Bakanına, mahkemelere ve hâkimlere yargı
yetkisinin kullanılmasında emir ve talimat verme veya tavsiye ve telkinde
bulunma yetkisi verip yermediği, Ç-
İtiraz konusu hükme göre Yargıtay'ın Adalet Bakanının istemiyle bağlı olup
olmadığı, Sorunlarının
incelenmesi gerekli görülmüştür. l-
Bilindiği gibi Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununa göre bir davaya bakmak yetkisi
genel olarak suçun işlendiği yer mahkemesine ait ise de (madde 8), kimi zorunlu
nedenlerden dolayı yasalarda bu kurala ayrık hükümlerin yer aldığı da bir
gerçektir. Örneğin; yetkili hâkim veya mahkemenin hukukî veya eylemli
nedenlerle yargı görevini yapamayacak durumda bulunması, davanın orada
görülmesinin kamu emniyetini koruma bakımından tehlikeli olması gibi nedenlerle
davanın yüksek görevli mahkemece başka bir yer mahkemesine nakledilmesi usulü
çağdaş demokratik hukuk devletlerinde de öngörülmektedir. Bu gibi zorunlu
durumlar nedeniyle davanın aynı derecedeki başka bir yer mahkemesine
nakledilmesinde; davanın her türlü etki dışında görülmesi, gerek taraflarla
avukatlarının, gerek o davaya bakacak hâkimlerin tam bir güvenlik içinde
görevlerim yapabilmelerinin ve adaletin tam bir güvence içinde yerine
getirilmesinin sağlanması gibi çeşitli yararları bulunduğu da bir gerçektir.
Kan gütme nedeni ile işlenen bir adam öldürme olayında sanığın aynı nedenle
öldürülme olasılığı altında duruşmalara getirilip götürülmesinin ciddî bir
sorun yaratması, sanığı savunan avukatın karşı tarafça baskı altına alınmak
istenmesi, davaya bakmakta olan hâkimlerin güvenliklerinden endişe edilir bir durumun
ortaya çıkması veya davanın görülmesi sırasında sanık yandaşlarıyla öldürülenin
yakınları arasında silâhlı bir çatışmanın meydana gelebileceği yolunda
belirtiler bulunması gibi durumlar karşısında, davanın o yerde görülmesi
konusundaki direnmenin büyük sakıncalar doğuracağı açıktır. Oysa, yurttaşların
mal ve can güvenliğiyle ilgili adalet ve yargı işlerinin büyük bir önem
taşıdığı, bu hizmetlerin görülmesinde ve yürütülmesinde hiçbir etki, kaygı ve
kuşkuya yer verilmemesi tartışmasız kabul edilmesi gereken gerçeklerdendir. Şurasını
da eklemek gerekir ki; bu gibi zorunlu nedenlerle dava başka yerdeki herhangi
bir mahkemeye değil, aynı nitelikteki suçlara ilişkin davalara bakmakla görevli
olan mahkemeye nakledilecek ve bu suretle Ceza Usulü Hukukunun önemli
konularından biri olan "güvence ilkesi" korunmuş olacaktır. İşlenen
suçun niteliği veya sanığın sıfatı bakımından davaya hangi mahkemenin (Sulh,
Asliye, Ağır Ceza, Yüce Divan) bakacağı görev" sorununu
ilgilendirmektedir. Görev sorunu, kamu düzeni ile ilgili olduğundan davanın her
evresinde taraflarca öne sürülebileceği gibi mahkemece de kendiliğinden
gözönünde bulundurulması gerektiği halde "yetki sorunu" başka deyimle
davaya suçun işlendiği yerdeki mahkemede bakılması kuralı, Ceza Usulü Hukukunda
görev sorunu kadar önemli sayılmamıştır. Bu nedenle yetkisizlik itirazının
ancak soruşturmanın belli bir evresine kadar ileri sürülebileceği, ondan
sonraki evrelerde tarafların bu yolda bir itirazda bulunamayacağı, mahkemelerin
de kendiliklerinden yetkisizlik karan veremiyecekleri bir kural olarak kabul
edilmiştir. Yukarıda
açıklanan nedenlerle çağdaş demokratik hukuk devletlerinde görev kuralına
hiçbir ayrık durum tanınmamış olmasına karşın, "yetki" kuralının
çeşitli istisnalarının kabulü zorunluğu duyulmuş ve davanın nakli yöntemine de
bu nedenle yer verilmiş bulunmaktadır. 2-
Türkiye Cumhuriyetinin, Anayasa'nın 2. maddesinde nitelikleri belirtilen, bir
hukuk devleti olduğu ve 7. maddesinde de, yargı yetkisinin Türk Milleti adına
bağımsız mahkemelerce kullanılacağı yazılıdır. Hukuk
devleti, kısaca; kişi hak ve özgürlüklerine saygı gösteren, bu hakları koruyan,
adaletli bir hukuk düzeni kuran ve bunu devam ettirmeye kendini zorunlu kılan,
bütün çalışmalarında hukuka ve Anayasa'ya uyan devlet demektir. Devlet organlarının
çalışmalarında hukuka ve Anayasa'ya uymaları, bu organların bütün işlemlerinin
yargı denetimine bağlı tutulması hâkimlerin bağımsızlığı, hâkimlik güvencesi,
"kanunsuz suç ve ceza olmaz" ilkesi ile "kanunî yargı yolu"
ilkesi de hukuk devleti kavramının gereklerindendir. Anayasa'nın 20/9/1971
günlü, 1488 sayılı Yasa ile değişik 32. maddesinin birinci fıkrasında;
"Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne
çıkarılamaz." kuralı yer almaktadır. Bu da hukuk devleti kavramının
kapsadığı bir kuraldır. Bu kurala göre tabiî veya kanunî hâkim kavramı, bir
suçun İşlenmesinden önce yasa ile kurulmuş ve o suçlara ilişkin davalara
bakmakla görevli ve yetkili kılınmış mahkemeler anlamını ifade eder. Hangi
davaların nerelerde ve hangi mahkemelerde görüleceği ise, Ceza Muhakameleri
Usulü Kanununda Anayasa'nın bu maddesindeki kural doğrultusunda saptanmıştır.
Davaya, suçun işlendiği yerdeki görevli mahkemede bakılması bir yasa kuralı ise
de, davaya suçun işlendiği yerdeki görevli mahkemece bakılması kamu güvenliği
bakımından tehlikeli görüldüğünde yüksek görevli mahkemece başka yerdeki
görevli bir mahkemeye nakledilmesi yöntemi de yine önceden yasa ile öngörülmüş
bir kuraldır. Böylece yüksek görevli mahkemenin verdiği nakil karan ile
kendisine davanın nakledildiği mahkeme de yetkili ve kanunî mahkeme durumuna
gelmektedir. Bu
nedenler dikkate alındığında, bir davanın yüksek görevli mahkemece yasalardaki
koşullarla başka bir yer mahkemesine nakledilmesinde kanunî hâkim kavramına ve
Anayasa'nın 32. maddesinin birinci fıkrasındaki hükme ters düşen bir durum
olmadığı gibi hukuk devleti kavramına ve mahkemelerin bağımsızlığı ilkesine ve
dolayısıyle Anayasa'nın 2. ve 7. maddelerine bir aykırılık da sözkonusu olamaz. Anayasa'nın,
mahkemelerin bağımsızlığı başlığını taşıyan 132. maddesinin birinci fıkrasında;
hâkimlerin görevlerinde bağımsız oldukları, Anayasa'ya, kanuna, hukuka ve
vicdanî kanaatlarına göre hüküm verecekleri, hiçbir organ, makam, merci veya
kişinin, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve
talimat veremeyecekleri tavsiye ve telkinde bulunamayacakları belirtilmiştir.
Anayasa'nın bu maddesiyle hâkimlere ve mahkemelere tanınan güvencenin, yurdun
her köşesindeki bütün hâkim ve mahkemeler için geçerli olduğu kuşkusuzdur. Bir
yerdeki Ağır Ceza Mahkemesinin daha çok, başka yerdeki mahkemenin ise daha az
güvenceli olduğu gibi bir görüşe yer verilemez. Bu açıdan bakılınca da, davanın
başka yere nakledilmesi ile hâkim ve mahkemelerin bağımsızlığında ve davanın
hukuka ve adalete uygun biçimde ve tam bir yansızlık içinde görülüp yürütülmesi
konusunda bir duraksamaya yer yoktur. 3-
İtiraz konusu hükmün, Adalet Bakanınca mahkemelere, yargı yetkisinin
kullanılmasında emir ve talimat verme veya tavsiye veya telkinde bulunma
niteliğini taşıyıp taşımadığı sorununa gelince; Anayasa'nın 132. maddesinin
ikinci fıkrası hükmü "yargı yetkisinin kullanılması" ile sınırlı
bulunmaktadır. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 14. maddesinin son fıkrasının;
Adalet Bakanına, bir davanın görülmesinde yargı yetkisinin kullanılmasıyle
ilgili emir ve talimat vermek veya tavsiye ve telkinde bulunmak yetkisini
vermediği açıktır. İtiraz konusu hükmün Adalet Bakanına verdiği yetki, sadece
bir davanın orada görülmesinin kamu düzeni bakımından tehlike arzettiğini
yetkili yargı merciine bildirerek davanın başka bir yer mahkemesine naklini istemekten
ibarettir. Adalet Bakanının nakle karar vermek, veya davanın belli hâkim veya
mahkemeye naklini isteme yetkisi de yoktur. Ancak kamu düzeni bakımından
tehlikeyi araştırıp saptayacak yürütme organı, bütün kolluk kuvvetlerini
emrinde bulundurması ve daha iyi haber alma olanağına sahip olması nedeniyle,
davanın naklini isteme yetkisi de, bu organın Adalet işlerinde temsilcisi olan
Adalet Bakanına verilmiş bulunmaktadır 4-
İtiraz konusu hükümde Adalet Bakanına sadece kamu güvenliği bakımından davanın
naklini isteme yetkisi verilmiş, bunun ötesinde yargı yetkisinin
kullanılmasıyle ilgili hiçbir hak tanınmamıştır. Adalet Bakanının bu isteği
üzerine karar vermek yetkisi ise Yargıtaya aittir. Bu yüksek Mahkeme,
gerektiğinde araştırma yaparak davanın nakli için, yasal bir neden bulunup
bulunmadığını, varsa nereye nakledilmesinin uygun olacağını serbestçe takdir
edecektir. Yüksek Mahkeme Adalet Bakanlığınca gösterilen nedenlerle bağlı
değildir. Yukarıda
açıklanan nedenlerle itirazın reddine karar verilmesi gerekir. VI.
SONUÇ : 4/4/1929
günlü, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 8/6/1936 günlü, 3006
sayılı Yasa ile değişik 14. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan kuralın
Anayasa'ya aykırı olmadığına, itirazın reddine, 3/11/1977
gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI Bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine itiraz yolu ile başvurabilmesi için, Anayasa'nın
151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri uyarınca, elinde
görülmekte olan bir davanın bulunması ve iptalini istediği yasa kuralını bu
davada uygulama durumunda olması koşullarının yerine gelmesi gerekmektedir. Bu
işte Mahkemenin elinde görülmekte olan bir dava vardır. Ancak, Mahkemenin
itiraz konusu yaptığı yasa kuralını bu davada uygulama durumunda olup
olmadığının tartışılması uygun görülmüştür. Bir
ceza davasına bakmağa yer itibariyle yetkili mahkeme, Anayasa'ya uygun olarak
kanunla belli edilmektedir. Yine, kanunda gösterilen nedenlerle bir ceza
davasının başka yer mahkemesine nakline karar vermek, kanunun belli ettiği
mahkemenin yetkisi içine girmektedir. O
halde bir ceza davasının gösterilen nedenlerle başka bir yer mahkemesine
nakline karar vermek yasaca görevli kılınan mahkemece kullanılabilecek bir
yetki ve bu yerin verdiği kararlar da kazaî nitelikte ve uyulmaları zorunlu
olduğundan, iptali istenen yasa kuralının itiraz yoluna başvuran mahkemenin
görmekte olduğu davada uygulama durumunda bulunduğunun kabulüne olanak yoktur. Bu
bakımdan, ilk inceleme evresi sonunda verilen, itirazın esasının incelenmesine
ilişkin karara, itirazın itiraz yoluna başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeni
ile reddine karar verilmesi gerektiği düşüncesile karşıyım. Başkan Kâni Vrana KARŞIOY
YAZISI Kangütme
nedeniyle adam öldürmeye kalkışmak ve izinsiz silâh taşımak suçlarından
sanıklar hakkında Mardin Ağır Ceza Mahkemesinde görülmekte olan dava Adalet
Bakanının istemi üzerine Yargıtay 3. Ceza Dairesince Kamu Güvenini koruma
nedeniyle Tokat Ağır Ceza Mahkemesine nakledilmiş ve bu mahkemenin başvurması
üzerine de Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunun 14 .maddesinin son fıkrasındaki
"Amme emniyeti bakımından davanın naklini istemek adliye vekiline
aittir." hükmü Anayasa Mahkemesince esastan incelenerek karara
bağlanmıştır. İlk
inceleme sırasında söz konusu hüküm, mahkemenin davada uygulayacağı, bir kural
olmaması bakımından itirazın mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine karar
verilmesi oyunda bulunmuştum. Bu düşüncemin gerekçeleri aşağıdadır. Anayasa'nın
151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddelerine göre; bir mahkemenin
bir yasa hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğundan söz ederek Anayasa Mahkemesine
başvurabilmesi ancak mahkemenin o yasa hükmünü bu davada uygulaması koşuluna
bağlı ve bununla sınırlı bulunmaktadır. Oysa; Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun
14. maddesinde kamu güvenliğini koruma bakımından davanın naklini isteme
yetkisi Adalet Bakanına ve nakil karan vermek yetkisi de Yüksek Görevli
mahkemeye verilmiş olup Tokat Ağır Ceza Mahkemesinin bu maddenin uygulanmasıyle
ne bir ilgisi ne de bu hususta bir yetkisi yoktur. Dava,, bu mahkemeye gelmeden
önce Adalet Bakanı söz konusu madde hükmüne dayanarak davanın naklini istemiş,
Yüksek Görevli mahkeme olan Yargıtay 3. Ceza Dairesince de yine bu maddenin
verdiği yetki gereğince davanın nakline karar verilmiş ve bu suretle söz konusu
14. madde hükmü, mahkemenin dışındaki bu iki mercice uygulanarak nakil işlemi
yasal olarak sonuçlanıp kesinlik kazanmış, bunun üzerine dava dosyası Tokat
Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmiştir. Tokat
Ağır Ceza Mahkemesinin, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun söz konusu 14.
maddesi hükmünün Adalet Bakanınca veya Yargıtay'ca doğrumu, yanlışını
uygulanmış diye hukuken bir incelemede bulunamıyacağı açıktır. Bu yolda yapılan
bir inceleme de mahkemenin bu madde hükmünü bu davada uyguladığı şeklinde
yorumlanamaz. Aksine görüş, Anayasa'nın 151. ve 44 sayılı Yasanın 27.
maddelerinin hükümlerine uygun düşmemektedir. Mahkemenin,
Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun anılan 14. maddesini bu olayda uygulaması söz
konusu olmadığına göre bu hükmün Anayasa'ya aykırılığını öne sürerek Anayasa
Mahkemesine başvurma yetkisi de bulunmamaktadır. İlk inceleme sırasında
mahkemenin itirazının yetkisizliği dolayısıyle reddine karar verilmesi
gerekirken işin esasının incelenmesine karar verilmesine bu nedenle karşıyız. Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Salih Çebi KARŞIOY
YAZISI İtiraz
konusu olayın özeti şöyledir : A-
Kan gütme amacı ile adam öldürmeye kalkışmak ve izinsiz silâh taşımak
suçlarının sanıkları hakkında Mardin Ağır Ceza Mahkemesinde açılan Kamu
davasının duruşması sırasında, Adalet Bakanı, davanın bu yer Ağır Ceza
Mahkemesinde görülmesinin Kamu güvenliği bakımından çekince bulunduğunu
belirterek davanın başka bir yer Ağır Ceza Mahkemesine naklini istemiştir.
Yargıtay Üçüncü Ceza Dairesi bu istemi kabul ederek, davanın Tokat Ağır Ceza
Mahkemesine nakline karar vermiştir. Bu mahkemede yapılan duruşma sırasında C.
Savcısı, C.M.U.K. nun 3006 sayılı yasa ile değişik 14. maddesinin son fıkrası
yargısının Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüş ve adı geçen mahkemece de bu
sav ciddi görülerek söz konusu yargının iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurulmasına karar verilmiştir. B-
Tokat Ağır Ceza Mahkemesi'nin itiraz yolu ile bu konuda Anayasa Mahkemesine
başvurmasının gerekçesinde, C.M.U.K. 14. maddesi son fıkrasının Anayasa'nın 2,
7, 32, ve 132. maddelerine aykırılığını belirleyen nedenler açıklanmaya
çalışılmıştır. Anayasa'mızın 151. maddesine göre, itiraz yoluna başvuracak
mahkeme, uygulanacak bir yasanın yargılarını Anayasa'ya aykırı görürse ya da
yanlardan birisinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına
varırsa, Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Böyle
olunca bir mahkemenin itiraz yolu ile Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için; a-
İtiraza yetkili olan yerin bir mahkeme niteliğinde olması, b-
Bu mahkemenin davaya bakmakta bulunması, c-
İtiraz edilen Yasa Yargısının, bakılmakta olan davada uygulanacak Kural olması
zorunludur. Konumuz bakımından bu koşulların yukarıdaki (a, b)
kesimlerindekilerini açıklamaya gerek yoktur. İtiraz
konusunun burada önem kazandığı nokta, (c) bendindeki koşul yani bakılmakta
olan davada uygulanacak yasa yargısıdır. Anayasa'mız 151. maddesi mahkemeye,
bakmakta olduğu davada uygulayacağı yargının iptalini istemesi için yetki
vermiştir. Anayasa Mahkemesinin görevi de, mahkemenin yetkili olup olmadığını,
itiraza konu edilen yargıları uygulayıp uygulanmayacağını saptamaktadır. Bu
açıklamaların ışığı altında Tokat Ağır Ceza Mahkemesinin uygulayacağı yasa
kuralı C.M.U.K. 3006 sayılı yasa ile değişik 14. maddesinin son fıkrası, değil
sanığa yükletilen suçun cezasını gösteren yasa yargılandır. C-
C.M.U.K. nun kökü olan Alman Ceza Yargılamaları Yöntemi Yasanın (Die
Strasfprozessordnung) 15. maddesi, bizim yasamızın 14. maddesi kurallarını
kapsamaktadır. Yetkili mahkemenin engeli bulunması (Verhindertsein des
Zustaendigen Gerichts) başlığını taşıyan 15. maddesi bizim yasamızın 14. maddesindeki
ilkeleri olduğu gibi getirmiştir. Almanya'da da, eylemli ve hukuksal nedenler
dolayısıyle mahkeme yargı görevini yapamıyacak duruma girer ya da soruşturmanın
orada yapılması kamu güvenliğini çekinceye sokacağı kaygı ve korkusu varsa
(eine Gefashrdung der Öffentlichen Sicherhei Zubesorgen) yüksek görevli
mahkeme, davanın başka yerde bulunan eşit aşamadaki bir mahkemeye nakline karar
verir. Görülüyorki, bu kural bir yöntem kuralıdır. Sanığın cezasını verirken
mahkemenin uygulayacağı yasa kuralı değildir. Bu
nedenlerle itiraz konusu yargı, mahkemenin davada uygulayacağı kural
olmadığından itirazın yetkisizlik dolayısiyle reddi gerekeceği düşüncesiyle,
esasın incelenmesi yolunda verilen çoğunluk kararına karşıyız. Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Adil
  Esmer