ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1976/59 Karar Sayısı:1977/6 Karar Günü:1/2/1977 Resmi Gazete tarih/sayı:22.3.1977/15886 İtiraz
yoluna başvuran: Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 1. Dairesi İtirazın
konusu: 11/7/1975 günlü, 15292 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve 926 sayılı
Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunun un Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine,
bazı maddelerinin yürürlükten kaldırılmasına ve Bu Kanuna Ek ve Ek Geçici
Maddeler Eklenmesine ilişkin 3/7/1975 günlü, 1923 sayılı Kanunun yürürlüğü
hakkındaki 53. maddesinde yer alan "... diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe
girer." kuralının, Anayasa'ya aykırılığı nedeniyle iptali istemidir. I-
OLAY: 30/8/1969
nasıplı üsteğmen olan ve 30/8/1975 ten geçerli olarak yüzbaşılığa yükseltilen
davacı, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun 30. maddesinin
3/7/1972'de bitirmesi sebebiyle yüzbaşılık nasbının 30/8/1972 olarak
düzeltilmesini istemiş, kanunun, yayımı tarihinde 3 yılını doldurmuş olanların
terfileri için uygulanacak kuralları kapsayan ve yürürlük maddesine göre de
1/3/1975'te yürürlüğe giren Ek geçici 26. maddesi karşısında yükselmede
yeterlik durumunun elverişli olmadığını belirten davalı idare bu nasıp
düzeltmesi işlemini yapmayınca davacı, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde bu
işlemin davası açmış; davacı vekili davalı idarenin birinci savunma layihasına
karşılık olarak verdiği 22/3/1976 günlü dilekçesinde 1923 sayılı Kanunun Ek
geçici 26. maddesini 1/3/1975'te yürürlüğe koyan kuralın kazanılmış haklırı
bozması nedeniyle Anayasa'ya aykırılığını ileri sürmüş, 24 Kasım 1976 gününde
konuyu inceleyen mahkeme ise Anayasa'ya aykırılık savını ciddi görmekle
birlikte, 1923 sayılı Kanunun 53. maddesinin "Bu Kanunun 20, 37. maddesine
bağlı gösterge tabloları, 38., ek geçici 26., Ek geçici 27., Ek geçeci31., ek
geçici 32., ve Ek geçici 33. maddeleri 1 Mart 1975 tarihinden geçerli olarak,
diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe girer. " kuralının kazanılmış
hakları, eşitlik ve idari istikrar ilkelerini bozmak ve hukuk dışı işlemlere
sebebiyet vermek suret ile Anayasa'nın sözüne ve özüne aykırı düştüğünü belirterek
yalnız bu kuralın iptali için dosyanın Anayasa Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir. III-
İLGİLİ YASA KURALLARI: a)
İptali istenen Yasa kuralı: 3/7/1975
günlü, 1923 sayılı Yasanın 53. maddesinin tam metni şöyledir: Yürürlük
: Madde
53- Bu kanunun 20, 37. maddesine bağlı gösterge tabloları, 38, Ek geçici 26.,
Ek geçici 27., Ek geçici 31., Ek geçici 32. ve Ek geçici 33 ncü maddeleri l
Mart 1975 tarihinden geçerli olarak, diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe
girer. b)
926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun 30. maddesinin 3/7/1975
günlü, 1923 sayılı Kanunla değişik metni: Barış
zamanına ait normal bekleme süreleri: Madde
30- Subayların normal bekleme süreleri aşağıda gösterilmiştir : Rütbeleri
Normal Bekleme Süreleri Asteğmen
l Yıl Teğmen
3 " Üsteğmen
3 " Yüzbaşı
9 " Binbaşı
6 " Yarbay
3 " Albay
6 " Tuğgeneral
- Tuğamiral 4 " Tümgeneral
- Tümamiral 4 " Korgeneral
- Koramiral 4 " Orgeneral
- Oramiral 4 " c)
926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununa 3/7/1975 günlü, 1923
sayılı Kanunla eklenen Ek geçici 26. madde : Ek
Geçici Madde 26- Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte kıdemliliği onanmış
bulunan üsteğmenler ile kıdemliliği onanmamış olup da üsteğmenliğin 4 üncü ve
daha fazla yılında bulunan üsteğmenler terfi şartlarını haiz iseler derhal
yüzbaşılığa yükseltilirler. Bu
gibilerden; üsteğmenlik nasıpları 30 Ağustos'a intibak edenlerin yüzbaşılık
nasıpları üsteğmenlikte 3 yılını tamamladıkları 30 Ağustos tarihine,
üsteğmenlik nasıpları aleyhe nasıp düzeltilmesi nedeni ile 30 Ağustos'a intibak
etmeyenlerin yüzbaşılık nasıpları ise üsteğmenlikte 3 yıl tamamladıkları tarihi
takip eden 30 Ağustos tarihine götürülür ve bu nasıplarına göre kanunun 45/f
maddesi uyarınca Ek - VI veya Ek - VII sayılı cetvellerdeki kademelere
intibakları derhal yapılır. d)
İlgili Anayasa Kuralları : Cumhuriyetin nitelikleri : Madde
2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve başlangıçta belirtilen temel
ilkelere dayanan, millî, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir. Eşitlik
: Madde
12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep
ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir
kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. IV-
İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında
aşağıdaki sorunlar üzerinde durulmuştur: Anayasanın
değişik 147. maddesine göre Anayasa Mahkemesi kanunların ve Türkiye Büyük
Millet Meclisi İçtüzüklerinin Anayasaya, Anayasa değişikliklerinin de
Anayasa'da gösterilen şekil şartlarına uygunluğunu denetler. Yine Anayasa'nın
değişik 151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri gereğince, bir davaya bakmakta
olan mahkeme uygulayacağı bir kanunun hükümlerini Anayasaya aykırı görmesi veya
taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddî olduğu kanısına
varması hallerinde Anayasa Mahkemesine başvurur. Başvurmanın
1923 sayılı Kanunun 53. maddesinin bir kuralına yönelik olması bakımından
Anayasa Mahkemesinin denetleme görevi ve Anayasanın değişik 140. ve 1602 sayılı
Askerî Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20. ve 22. maddeleri ile dosyadaki dava
dilekçesine ve öteki belgelere göre de Askerî Yüksek İdare Mahkemesi 1.
Dairesinde yöntemince açılmış, görevine giren ve bakılmakta olan bir dava
bulunduğu konularında kuşku yoktur. Ancak, iptali istenen kuralın bu davada
uygulama yeri olup olmadığı konusu aşağıda tartışılacaktır: Bu
kararın l .bölümünü oluşturan (olay) da da belirtildiği üzere 926 sayılı Türk
Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi, Bazı
Maddelerinin Yürürlükten kaldırılması ve Bu Kanuna Ek ve Ek Geçici Maddeler
Eklenmesi Hakkında 11/7/1975 gününde yayımlanan 3/7/1975 günlü, 1923 sayılı
Kanunun uygulanması ile ilgili olarak, davacının, 30/8/1975 olan yüzbaşılık
nasbinin üsteğmenlikte 3 yılını doldurduğu 30/8/1972'ye götürülmesi suretiyle
düzeltilmesi isteğinin adı geçen kanunun ek geçici 26. maddesi hükümleri
karşısında yerine getirilemiyeceği davalı idarece kendisine bildirilmesi
üzerine, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde dava açılmış ve davanın konusu da
nasıp düzeltilmesini yapmayan idarenin bu işleminin iptaline ilişkin
bulunmuştur. Davacı vekili, 1923 sayılı Kanunun 53. maddesinin birinci
fıkrasında yer alan ve Ek geçici 26. maddeyi 1/3/1975'den geçerli olarak
yürürlüğe sokan kuralın Anayasaya aykırılığını ileri sürmüş olmasına karşın,
Mahkeme gerekçeli kararının (netice) bölümünde açık bir şekilde, 53. maddenin
sonundaki "diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe girer"
kuralının kanunun tedvini sırasında sicil ve terfi yönlerinden kazanılmış
statüyü koruyucu hükümlerle pekiştirilmeden çıkarılmış olması ile davacının,
emsali subaylardan 3 yıl geri kalmasına meydan verilmiş olduğundan söz etmiş ve
bu kuralın Anayasanın sözüne ve özüne aykırılığı nedeniyle iptalini İstemiştir. Oysa,
mahkemenin davayı çözmek, yani davacının isteği veya idarenin işlemi doğrultusunda
bir karara varmak için ön planda 926 sayılı Kanuna 1923 sayılı Kanunla konulan
bu Ek geçici 26. madde üzerinde durması gereklidir. Çünkü, üsteğmenlikte
bekleme süresini 6 yıldan üç yıla indiren 1923 sayılı Kanunun yayımı tarihinde
bu rütbede 3 yılını doldurmuş olanların ne yolla ve koşulla terfi
ettirilecekleri kuralları bu Ek geçici 26. maddede yeralmaktadır. Bu kurallar,
üsteğmenlikte kıdemlilik onanmış olmak ve sicil bakımından yeterli bulunmaktır.
Bunlar elverişli ise üsteğmen derhal yüzbaşılığa yükseltilecek ve yüzbaşılık
nasbi da üsteğmenlikte 3 yılını doldurduğu tarihe götürülecektir. Davacının
1972, 1973 ve 1974 yılları sicil notları ortalaması yeterli olmadığından
üsteğmenlikte kıdemliliği onanmamış olduğu konusunda taraflar arasında bir
anlaşmazlık yoktur. 1975 yılı sicili ise terfiine elverişlidir, ancak bu olumlu
sicil, Subay Sicil Yönetmeliğinin 25. maddesine göre 30/8/1975 gününden
geçerlidir. Öte
yandan; mahkemenin iptalini istediği 53. maddedeki yürürlük kuralının aslında
kanundaki çeşitli hükümleri belli bir süre içinde uygulamaya sokmaktan başka
niteliği yoktur. Bu kuralın, davacının durumu bakımından bu davada uygulanacak
yeri olmadığı gibi, Ek geçici 26. madde ile de bir ilişkisi bulunmamaktadır. Anayasanın
değişik 151. maddesindeki kural karşısında, mahkeme, görmekte olduğu bu davada
uygulama durumunda olmadığı kanun hükmünün iptalini isteyemez. Bu nedenle
başvurmanın, mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine karar verilmelidir. V-
SONUÇ: "926
sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun Bazı Maddelerinin
Değiştirilmesi, Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılması ve Bu Kanuna Ek ve
Ek Geçici Maddeler Eklenmesi Hakkında" 3/7/1975 günlü, 1923 sayılı Kanunun
yürürlük hükmünü düzenleyen 53. maddesindeki "....... diğer hükümleri
yayımı gününde yürürlüğe girer" kuralı, itiraz yoluna başvuran mahkemenin
bakmakta olduğu davada uygulanacak hüküm bulunmadığından, başvurmanın
mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine, 1/2/1977
gününde oybirliğiyle karar verildi . Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu