ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  
 : 2017/120 Karar Sayısı :
2018/33 Karar Tarihi :
28.3.2018 R.G. Tarih –
Sayı : 20.4.2018 – 30397 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR: 1. Bursa 1. Asliye Hukuk
Mahkemesi                                
(E.2017/120) 2. Ankara 11. İcra Hukuk Mahkemesi
                                (E.2018/13) İTİRAZLARIN KONUSU: 12.1.2011
tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının (a) bendinde yer alan “…kesin olarak karar
verir” ibaresinin Anayasa’nın 36., 37. ve 138. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talepleridir. OLAY: İlk derece mahkemelerince verilen kararlara karşı
istinaf yoluna başvurulması sonucu söz konusu kararların bölge adliye
mahkemelerince kaldırılması ve davaların yeniden görülmek üzere dosyaların
kararları veren mahkemelere gönderilmesi üzerine yapılan
yargılamada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkemeler, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un 353. maddesinin (1) numaralı fıkrasının itiraz
konusu ibarenin de yer aldığı (a) bendi şöyledir: “Duruşma yapılmadan verilecek kararlar Madde 353- (1) Ön inceleme sonunda dosyada eksiklik
bulunmadığı anlaşılırsa; a) Aşağıdaki durumlarda bölge adliye mahkemesi, esası incelemeden
kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren
mahkemeye veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği başka bir yer mahkemesine
ya da görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesine duruşma yapmadan kesin
olarak karar verir : 1) Davaya bakması yasak olan hâkimin karar vermiş olması. 2) İleri sürülen haklı ret talebine rağmen reddedilen hâkimin davaya
bakmış olması. 3) Mahkemenin görevli ve yetkili olmasına rağmen görevsizlik veya
yetkisizlik kararı vermiş olması veya mahkemenin görevli ya da yetkili
olmamasına rağmen davaya bakmış bulunması. 4) Diğer dava şartlarına aykırılık bulunması. 5) Mahkemece usule aykırı olarak davanın veya karşı davanın
açılmamış sayılmasına, davaların birleştirilmesine veya ayrılmasına, karar
verilmiş olması. 6) Mahkemece, tarafların davanın esasıyla ilgili olarak
gösterdikleri delillerin hiçbiri toplanmadan veya gösterilen deliller hiç
değerlendirilmeden karar verilmiş olması.” II. İLK İNCELEME A. E.2017/120 Sayılı Başvuru Yönünden 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep
KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M.
Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf
Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31.5.2017 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında öncelikle sınırlama sorunu görüşülmüştür. 2. Anayasa’nın 152. ve 6216
sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un
40. maddelerine göre Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular
itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı kural ile
sınırlıdır. 3. Başvuran Mahkeme, 6100 sayılı Kanun’un “Duruşma
yapılmadan verilecek kararlar” başlıklı 353. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (a) bendinde yer alan “…kesin olarak karar verir” ibaresinin
iptalini talep etmiştir. 4. Kanun’un 353. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, ilk derece
mahkemesi kararına karşı istinaf yoluna başvurulması durumunda, bölge adliye
mahkemesince yapılan ön inceleme sonucunda dosyada eksiklik bulunmadığının
anlaşılması hâlinde bölge adliye mahkemesinin esası incelemeden kararın
kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren
mahkemeye veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği başka bir yer mahkemesine
ya da görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesine duruşma yapmadan kesin olarak
karar vereceği hâller altı alt bent hâlinde sayılmıştır. Kesin olarak karar
verilecek bu hâller davaya bakması yasak olan hâkimin karar vermiş olması,
haklı ret talebine rağmen reddedilen hâkimin davaya bakmış olması, mahkemenin
görevli ve yetkili olmasına rağmen görevsizlik veya yetkisizlik kararı vermiş
olması veya mahkemenin görevli ya da yetkili olmamasına rağmen davaya bakmış
bulunması, diğer dava şartlarına aykırılık bulunması, mahkemece usule aykırı
olarak davanın veya karşı davanın açılmamış sayılmasına, davaların
birleştirilmesine veya ayrılmasına, karar verilmiş olması ve mahkemece
tarafların davanın esasıyla ilgili olarak gösterdikleri delillerin hiçbiri
toplanmadan veya gösterilen deliller hiç değerlendirilmeden karar verilmiş
olmasıdır. 5. Başvuran Mahkemede bakılmakta olan davada Bölge Adliye
Mahkemesi, Kanun’un 353. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinin (6)
numaralı alt bendinde yer alan “...gösterilen deliller hiç
değerlendirilmeden karar verilmiş olması” gerekçesine dayanarak
dosyanın yeniden görülmek üzere ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir. Bu bağlamda, bakılmakta olan davada Kanun’un 353. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının (a) bendinin (6) numaralı alt bendinde yer alan “...gösterilen
deliller hiç değerlendirilmeden karar verilmiş olması” ibaresi
dışındaki kuralların davada uygulanma olanağı bulunmadığından kuralın bu ibare
yönünden sınırlı olarak incelenmesi gerekir. 6. Açıklanan nedenlerle 12.1.2011 tarihli ve 6100
sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (a) bendinde yer alan “…kesin olarak karar verir’’ ibaresinin
esasının incelenmesine, esasa ilişkin incelemenin aynı fıkranın (a) bendinin
(6) numaralı alt bendinde yer alan “…gösterilen deliller hiç
değerlendirilmeden karar verilmiş olması’’ ibaresi yönünden
yapılmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. B. E.2018/13 Sayılı Başvuru Yönünden 7. Anayasa Mahkemesi
İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR,
Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN,
Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in
katılımlarıyla 28.2.2018 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında
öncelikle sınırlama sorunu görüşülmüştür. 8. Başvuran Mahkeme, 6100 sayılı Kanun’un 353.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde yer alan “…kesin…” ibaresinin
iptalini talep etmiştir. 9. Kanun’un 353. maddesinin (1) numaralı fıkrasının itiraz konusu
kuralın yer aldığı (a) bendinde, ön inceleme sonunda dosyada eksiklik
bulunmadığının anlaşılması halinde bölge adliye mahkemesinin,  esası
incelemeden kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görüşülmesi için dosyanın
kararı veren mahkemeye veya kendi kargı çevresinde  uygun göreceği başka
bir yer mahkemesine  ya da görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesine
duruşma yapmadan kesin olarak karar vereceği haller düzenlenmektedir. 10. Başvuran Mahkemede bakılmakta olan davada Bölge Adliye
Mahkemesi, Kanun’un 353. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinin (6)
numaralı alt bendine dayanarak dosyanın yeniden görülmek üzere ilk derece
mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir. Bu bağlamda bakılmakta olan davada
Kanun’un 353. maddenin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinin (6) numaralı alt
bendi dışındaki kuralların uygulanma olanağı bulunmadığından itiraz konusu
kuralın aynı fıkranın (a) bendinin (6) numaralı alt bendi yönünden incelenmesi
gerekir. 11. Açıklanan nedenlerle 12.1.2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk
Muhakemeleri Kanunu’nun 353. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde
yer alan “…kesin…” ibaresinin esasının incelenmesine, esasa
ilişkin incelemenin, aynı fıkranın (a) bendinin (6) numaralı alt bendi yönünden
yapılmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. BİRLEŞTİRME KARARI 12. 12.1.2011 tarihli ve
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (a) bendinde yer alan “…kesin …” ibaresinin, aynı
fıkranın (a) bendinin (6) numaralı alt bendi yönünden iptaline karar verilmesi
talebiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin E.2018/13 sayılı davanın,
aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2017/120 sayılı dava ile
BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas incelemenin E.2017/120 sayılı
dosya üzerinden yürütülmesine 28.2.2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. IV. ESASIN İNCELENMESİ 13. Başvuru kararları ve ekleri, Raportör Hülya ÇOŞTAN ÇETİN
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazların Gerekçeleri 14. Başvuru kararlarında özetle; itiraz konusu kural uyarınca
bölge adliye mahkemesi tarafından verilen kaldırma kararının kesin olduğu, buna
karşılık ilk derece mahkemelerinin Yargıtay kararlarına karşı dahi direnme
kararı verebildiği, delillerin hiçbiri toplanmadan karar verilmesi şartı
gerçekleşmeksizin Bölge Adliye Mahkemesi tarafından kesin nitelikte kaldırma
kararı verildiği, kesin olarak verilen kaldırma kararının hâkimin takdirini ortadan
kaldırdığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 36., 37. ve 138.  maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 15. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural ilgisi
nedeniyle Anayasa’nın 141. ve 142. maddeleri yönünden de
incelenmiştir. 16. Kanun’un 353. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinin
(6) numaralı alt bendine göre ilk derece mahkemesince tarafların davanın
esasıyla ilgili olarak gösterdikleri delillerin hiçbiri toplanmadan veya
gösterilen deliller hiç değerlendirilmeden karar verilmiş olması ve bu karara
karşı istinaf yoluna başvurulması durumunda, Bölge Adliye Mahkemesince yapılan
ön inceleme sonucunda dosyada eksiklik olmadığının anlaşılması hâlinde esasının
incelenmeden kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın
ilk derece mahkemesine gönderilmesine kesin olarak karar verileceği
belirtilmektedir. 17. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrasında “ Herkes,
meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. ”
denilerek yargı organlarına davacı ve davalı olarak başvurabilme hakkı ve bunun
doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altına
alınmıştır. Bu düzenleme ile güvence altına alınan hak arama özgürlüğü, kendisi
bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde diğer temel hak ve özgürlüklerden
gereken şekilde yararlanılmayı ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden
birisidir. 18. Anayasa’nın 141. maddesinin son fıkrasında “Davaların
en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir.” denilmiş
ve “usul ekonomisi” olarak da adlandırılan bu ilkeyle
yargılama maliyetinin en düşük şekilde olmasının ve bu sürecin mümkün olan en
hızlı yöntemlerle gerçekleştirilmesinin yargının görevlerinden olduğu ifade
edilmiştir. 19. Anayasa’nın 142. maddesinde “Mahkemelerin kuruluşu,
görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir.” hükmüne
yer verilmiştir. Hukuk devletinde kanun koyucu, Anayasa’nın temel ilkelerine ve
Anayasa’da öngörülen kurallara bağlı kalmak koşuluyla yargılama usullerinin
belirlenmesi konusunda takdir yetkisine sahiptir. 20. Anayasa’nın hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkını
düzenleyen 36. maddesinde bu hakka yönelik herhangi bir sınırlama nedeni
öngörülmemiş ise de mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve
yargılama usullerinin kanunla düzenleneceğini öngören Anayasa’nın 142. ve
davaların mümkün olan süratle sonuçlandırılmasını öngören Anayasa’nın 141.
maddelerinin hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkının kapsamının
belirlenmesinde gözetilmesi gerektiği açıktır. Anayasa’nın tüm maddeleri aynı
etki ve değerde olup aralarında bir üstünlük sıralaması bulunmadığından
uygulamada bunlardan birine öncelik tanımak mümkün değildir. Bu nedenle
Anayasa’da aynı konuya ilişkin bulunan farklı düzenlemelerin birlikte uygulanmasını
sağlayacak şekilde yorum yapılması kural olmakla birlikte bazı durumlarda
Anayasa kurallarından biri diğerinin sınırını oluşturabilmektedir. Bu
bağlamda hukuk sisteminin ve özellikle yargılama usulünün yargılamaların makul
süre içinde bitirilmesini mümkün kılacak şekilde düzenlenmesi ve bu
düzenlemelerde davaların nedensiz olarak uzamasına yol açacak usul kurallarına
yer verilmemesi makul sürede yargılanma ilkesinin bir gereğidir. Ancak bu
amaçla alınacak kanuni tedbirlerin yargılama sonucunda işin esasına yönelik
adil ve hakkaniyete uygun bir karar verilmesine engel oluşturmaması gerekir.
Açıklanan bu kurallara uygun olmak kaydıyla yargılama yöntemini belirlemek ise
Anayasa’nın 142. maddesi gereğince kanun koyucunun takdir yetkisi
kapsamındadır. 21. Kanun’un 353. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinin
(6) numaralı alt bendinde ifade edilen “Mahkemece, tarafların davanın
esasıyla ilgili olarak gösterdikleri delillerin hiçbiri toplanmadan veya
gösterilen deliller hiç değerlendirilmeden karar verilmiş olması” hâli
önemli bir usul eksikliği niteliği taşıdığından bölge adliye mahkemesine
dosyanın esasını incelemeden kararı kesin olarak kaldırma yetkisi tanınmıştır.
Bölge Adliye Mahkemesinin delillerin hiçbirinin toplanmadığı veya gösterilen
delillerin hiç değerlendirilmediği gerekçesiyle verdiği kesin nitelikteki
kaldırma kararı, davanın esasına ilişkin bir husus olmayıp yargılamaya ilişkin
usul kuralının açık ve ağır ihlaline dayanmaktadır. İlk derece mahkemesi
tarafından tarafların davanın esasıyla ilgili olarak gösterdikleri delillerin
hiçbiri toplanmadan veya gösterilen deliller hiç değerlendirilmeden verilen bir
kararın esastan yapılacak bir denetime uygun olmadığı da açıktır. 22. Delillerin hiçbirinin toplanmadığı veya gösterilen delillerin
hiç değerlendirilmediği gerekçesi ile verilen kaldırma kararına kesin nitelik
tanınmasının sebebi; davanın esasına ilişkin olmayan, yargılama usulüne ilişkin
açık ve ağır nitelikteki böyle bir ihlalin tespitine rağmen söz konusu ihlal
giderilmeksizin ilk derece mahkemesinin kararında ısrar etmesinin önüne geçmek
suretiyle davaların uzamasını ve mahkemelerin iş yükünün çoğalmasını
engellemektir. Kişiler arasındaki uyuşmazlıkların kısa sürede ve kesin çözümü,
usul ekonomisi bakımından önemli olduğu gibi davanın taraflarını davanın
uzaması sebebiyle oluşabilecek mağduriyetlere karşı korumak bakımından da önem
arz etmektedir. 23. Bu bağlamda davaların uzamasını ve mahkemelerin iş yükünün
çoğalmasını engellemeye yönelik kamu yararı amacıyla öngörülen kuralın adil
yargılanma hakkını, adalet duygusunu zedeleyen ve demokratik toplum düzeninin
gerekleri ile çelişen bir yönü bulunmadığı gibi davaların kısa sürede
sonuçlandırılmasını öngören Anayasa’nın 141. maddesine aykırı bir yönü de
bulunmamaktadır. Kaldı ki Anayasa’da tüm mahkeme kararlarının istinaf veya
temyiz yoluna tabi olması gerektiğine ilişkin bir hükme yer verilmemiştir.
Kanun koyucu Anayasa’nın 141. maddesini de dikkate alarak yargılamanın hızlandırılmasında
kamu yararı görmüştür. 24. Öte yandan Anayasa’nın 138. maddesinin birinci fıkrasında,
hâkimlerin görevlerinde bağımsız oldukları ve Anayasa’ya, kanuna ve hukuka
uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verecekleri; ikinci fıkrasında ise
hiçbir organ, makam, merci veya kişinin, yargı yetkisinin kullanılmasında
mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremeyeceği, genelge gönderemeyeceği,
tavsiye ve telkinde bulunamayacağı belirtilerek hukuk devleti olmanın zorunlu
bir gereği olan mahkemelerin bağımsızlığı teminat altına alınmıştır. 25. Bununla birlikte Anayasa’nın 138. maddesinde, kanun yollarına
başvurmayı ve bir mahkeme kararının başka bir hâkim veya mahkemece
incelenmesini engelleyici bir hüküm bulunmamaktadır. Bu maddenin öngördüğü
bağımsızlığın amacı,  bir uyuşmazlığın tek bir hâkim veya mahkemece nihai
olarak çözümlenmesi değil,  yargı işlerinin dışarıdan gelecek etkilerden
uzak ve yalnız hukuki ölçülere göre değerlendirilip hükme bağlanmasını sağlamaktır.
Bu bakımdan verilen kararların veya hükümlerin Anayasa’ya, kanuna ve hukuka
uygunluğunu güvence altına almak üzere bir işin veya davanın, başka bir hâkim
veya mahkemeye incelettirilmesini ve o hâkim veya mahkemenin kararının ilk
hâkim veya mahkeme için bağlayıcı olmasını öngören bir kanun hükmü, Anayasa’nın
sözü edilen maddesindeki bağımsızlık ilkesine aykırılık oluşturmaz. 26. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 36., 138., 141. ve 142.
maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 37. maddesi ile ilgisi görülmemiştir. V. HÜKÜM 12.1.2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun
353. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde yer alan “…kesin
olarak karar verir” ibaresinin, aynı fıkranın (a) bendinin (6)
numaralı alt bendi yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
28.3.2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ