ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/92 Karar Sayısı: 2013/31 Karar Günü: 28.2.2013 R.G. Tarih-Sayı :
12.07.2013-28705 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Uşak 1. Sulh
Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 8.6.1984 günlü, 233
sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 13.
maddesinin (2) numaralı bendinde yer alan ''temsil yetkisini
gerektiğinde devretmek' ibaresinin, Anayasa'nın 10. maddesine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Görülmekte olan davada davalı kurumu temsil yetkisinin avukatlık
sıfatını haiz olmayan kurum personeline devredilmesi nedeniyle itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III-
YASA METİNLERİ A-
İtiraz Konusu Yasa Kuralı 8.6.1984 günlü, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin itiraz konusu kuralın da yer aldığı
13. maddesi şöyledir: ' Teşebbüs Genel Müdürünün Görev ve Yetkileri: Madde 13- Genel müdürün görev ve
yetkileri aşağıda gösterilmiştir: 1. Teşebbüsü; kanun, tüzük ve yönetmelik hükümleri ile yönetim
kurulu kararları doğrultusunda yönetmek, 2. Teşebbüsü, idare ve yargı mercilerinde ve üçüncü kişilere karşı
temsil etmek ve temsil yetkisini gerektiğinde devretmek , 3. Genel müdür yardımcıları, daire başkanları, müessese müdürleri
veya benzer görevlere alınacak personelin atanmalarını yönetim kuruluna teklif
etmek, 4. (Mülga: 15/3/1990 - KHK - 408/5 md.) 5. Teşebbüs sermayesi ile diğer mali kaynakların, verimlilik ve
karlılık ilkelerine uygun bir düzen içinde kullanılmasını sağlamak, 6. Kanunların verdiği diğer görevleri yapmak, 7. Genel Müdür, sınırlarını açıkça belirlemek şartıyla
yetkilerinden bir kısmını astlarına devredebilir. Ancak; yetki devri Genel
Müdürün sorumluluğunu kaldırmaz. B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin
YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,
Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 20.9.2012 günü yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Davut BÜLBÜL tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, mahkemelerde tarafları asıl yerine ancak avukat
sıfatını haiz kimseler temsil edebildiği hâlde, 233 sayılı KHK'ye tabi kamu
tüzel kişilerine avukat olmayan personeli aracılığı ile de temsil edilebilme
yetkisi veren itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 233 sayılı KHK'nin 13. maddesinde teşebbüs genel müdürünün
görev ve yetkileri düzenlenmiştir. İtiraz konusu kuralda ise, teşebbüs genel
müdürünün teşebbüsü idare ve yargı mercilerinde ve üçüncü kişilere karşı temsil
edeceği, gerektiğinde temsil yetkisini devredeceği belirtilmiştir. Buna uygun
olarak kamu iktisadi teşebbüsleri, mahkemelerde müdürleri veya
yetkilendirdikleri personeli veya tevkil edecekleri avukatları tarafından
temsil olunurlar. Teşebbüsün temsili bakımından temsil yetkisi verilen personel ile
vekilin durumu farklıdır. Zira teşebbüsün müdürü haiz olduğu yetkileri tüzel
kişiliğe vücut veren statüden aldığı ve hareketleri tüzel kişinin hareketi
sayıldığı halde vekilin yetkisi vekâlet akdi hükümleri ile sınırlıdır. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesine göre, yargı
mercilerinde asıl yerine dava açmak, savunmak, iş takip etmek yetkisi
kural olarak baro levhasına kayıtlı avukatlara aittir. Ancak, aynı maddede
hukuk ve ceza muhakemeleri kanunları ile sair kanunlarda gösterilen hallerde
avukat olmayan kimselerin de asıl yerine mahkemelerde iş ve işlemler
yapabileceği belirtilmiştir. Temsile ilişkin genel kuralın istisnası
niteliğinde olan itiraz konusu kural, kamu iktisadi teşebbüsü genel müdürüne
avukat sıfatını haiz olmayan personeline de kurumu yargı mercileri önünde
temsil yetkisi verebileceğini düzenlemektedir. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi
hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil,
hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı,
aynı durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı
tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.
Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar
uygulanarak yasa karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Yasa
önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı
anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için
değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı,
ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da
öngörülen eşitlikilkesi zedelenmez. Kamu iktisadi teşebbüsleri, kurulması, organları, personel rejimi,
görev ve yetkileri, işleyiş ve amaçları ve sona ermeleri yasal veya idari
işlemlerle düzenlenen, sermayesinin tamamı devlete ait iktisadi alanda
kural olarak ticari esaslara göre faaliyet gösteren veya tekel niteliğindeki
mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretip pazarlayan kamu tüzel
kişileridir. Diğer değişle kamu iktisadi teşebbüsleri, faaliyet gösterilen
sektörde sermaye birikimi sağlayarak kamu refahını artırma amacıyla var olan,
özel hukuk kişileriyle özel hukuk hükümlerine göre yaptığı iş ve işlemleriyle
de endüstriyel ve ticari kamu hizmeti veren kamu tüzel kişileridir. Ayrıca kamu
iktisadi teşebbüsleri, kamu tüzel kişisi olmaları nedeniyle kamu gücünü
kullanma ayrıcalığından yararlanırlar. Dolayısıyla kamu iktisadi
teşebbüslerini özel hukuk kişilerinden ayrı tutmak, ayrı düzenlemeye bağlı
kılmak ya da genel bir düzenlemenin kapsamı dışında bırakmak, onlara ayrıcalık
tanımak anlamında olmayıp hukuki statülerindeki farklılığın gereğidir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10. maddesine
aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Bu görüşe Serruh KALELİ, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Celal Mümtaz AKINCI
katılmamıştır. VI- SONUÇ 8.6.1984 günlü, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname'nin 13. maddesinin (2) numaralı bendinde yer
alan ''temsil yetkisini gerektiğinde devretmek' ibaresinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Serruh KALELİ, Serdar
ÖZGÜLDÜR ile Celal Mümtaz AKINCI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 28.2.2013
gününde karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN KARŞIOY GEREKÇESİ İptal istemine konu 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 13.
maddesinin (2) numaralı bendindeki, Teşebbüs Genel Müdürünün görev ve yetkileri
arasında sayılan ''temsil yetkisini gerektiğinde devretmek '' kuralı, anılan
makam sahiplerine avukat olmayan kişileri de yargı mercilerinde temsille
görevlendirme yetkisi vermektedir. Bu kuralın bir benzeri de, genel bütçe
kapsamındaki kamu idareleri ve özel bütçeli idarelerde temsille ilgili olarak
569 sayılı KHK'de öngörülmüştür. Yargı mercilerinde temsil konusu, dar yorumla yasakoyucunun takdir
hakkı içerisinde değerlendirilebilir. Ancak, Anayasa'nın 2. maddesinde
belirtilen 'hukuk devleti' ilkesi ile 36. maddesinde yer alan 'adil yargılanma'
ilkesi, avukat sıfatını taşımayan kamu görevlilerinin davada temsille
yetkilendirmelerine engel teşkil etmektedir. Çünkü, yargılama faaliyeti
Anayasa'ca teminat altına alınan, hak ve özgürlüklerle doğrudan bağlantılı bir
olgu olup; salt mali, idari vb. gerekçeler öne sürülerek kimi kamu kurum ve
kuruluşlarına temsil bakımından istisna tanınması, kanaatimizce belirtilen
anayasal kuralların ihlâli anlamına gelmektedir. Ülkemizde avukatlık mesleğinin
geldiği konum ve bu mesleği icra eden avukatların sayıca yeterliliği karşısında
da, yasakoyucuyu bu konuda zorlayan bir fiili ve hukuki durumun varlığından da
söz edilemez. 'Hukuk devleti' ilkesi, Anayasadaki yargıyla ilgili diğer
kurallarla birlikte değerlendirildiğinde; adil bir yargılanma için hukuki
anlamda temsilin avukatlar dışında söz konusu edilmemesi gerektiği gerçeğini
ortaya koymaktadır. Açıklanan nedenlerle, kuralın Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine
aykırı olduğu ve iptali gerektiği kanaatine vardığımızdan; çoğunluğun aksi
yöndeki kararına katılmıyoruz. Başkanvekili Serruh KALELİ Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Celal Mümtaz
  AKINCI