ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2011/58 Karar Sayısı: 2012/70 Karar Günü : 17.5.2012 R.G. Tarih-Sayı :
21.07.2012-28360 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Van 3. Asliye Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 3.7.2005 günlü, 5403
sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 31.1.2007 günlü, 5578 sayılı
Kanun'un 2. maddesiyle değiştirilen  8. maddesinin üçüncü ve dördüncü
fıkralarının, Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 35. maddelerine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY Davacılar tarafından açılan tapu iptal ve tescil davasında, itiraz
konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri
için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 3.7.2005 günlü, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanunu'nun 31.1.2007 günlü, 5578 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle değiştirilen
itiraz konusu kuralları da içeren 8. maddesi şöyledir: ' Madde 8 ' (Değişik: 31/1/2007-5578/2 md.) Tarım arazileri; doğal özellikleri ve ülke tarımındaki önemine
göre, nitelikleri Bakanlık tarafından belirlenen mutlak tarım arazileri, özel
ürün arazileri, dikili tarım arazileri ve marjinal tarım arazileri olarak
sınıflandırılır. Ayrıca Bakanlık tarım arazilerinin korunması, geliştirilmesi
ve kullanımı ile ilgili farklı sınıflandırmalar yapabilir. Tarımsal faaliyetin ekonomik olarak yapılabildiği en küçük alana
sahip ve daha fazla küçülmemesi gereken yeter büyüklükteki tarımsal arazi
parsel büyüklüğü, bölge ve yörelerin toplumsal, ekonomik, ekolojik ve teknik
özellikleri gözetilerek Bakanlık tarafından belirlenir. Belirlenen küçüklüğe
erişmiş tarımsal araziler miras hukuku bakımından bölünemez eşya niteliğini
kazanmış olur. Tarımsal arazinin bu niteliği tapu kütüğüne şerh edilir. Belirlenen parsel büyüklüğü; mutlak tarım arazileri ve özel ürün
arazilerinde 2 hektar, dikili tarım arazilerinde 0,5 hektar, örtü altı tarımı
yapılan arazilerde 0,3 hektar ve marjinal tarım arazilerinde 2 hektardan küçük
olamaz. Tarım arazileri bu büyüklüklerin altında ifraz edilemez, bölünemez veya
küçük parsellere ayrılamaz. Ancak çay, fındık, zeytin gibi özel iklim ve toprak
istekleri olan bitkilerin yetiştiği yerler ile seraların bulunduğu alanlarda,
yörenin arazi özellikleri daha küçük parsellerin oluşmasını gerekli kıldığı
takdirde, Bakanlığın uygun görüşü ile daha küçük parseller oluşturulabilir. Bakanlığın uygun görüşü ile kamu yatırımları için ihtiyaç duyulan
yerler hariç olmak üzere tarım arazileri, belirlenen büyüklükteki parsellerden
daha küçük parçalara bölünemez. Bölünemez büyüklükteki tarım arazilerinin
mirasa konu olmaları ve üzerlerinde her ne şekilde gerçekleşmiş olursa olsun
birlikte mülkiyetin mevcut olması durumunda, bu araziler ifraz edilemez,
payları üçüncü şahıslara satılamaz, devredilemez veya rehnedilemez. Bu araziler
hakkında 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun özgülemeye ilişkin hükümleri kıyasen
uygulanır.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 35. maddelerine
dayanılmış, 13. ve 44. maddeleri ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Serruh KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,
Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan
ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 9.6.2011 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında, öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için
Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve
mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların da
o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın
değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan
kurallardır. Başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu dava, tapu iptal ve tescil
davası olup, davaya konu taşınmazlar mutlak tarım arazileridir. Ayrıca, özgülemeye
ilişkin hükümlerin uygulanması konusunda bir talep de bulunmamaktadır.
Dolayısıyla, 5403 sayılı Kanun'un 8. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarının
son cümleleri bakılmakta olan davada uygulanacak kurallar değildir. Bu nedenle; A- 3.7.2005 günlü, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanunu'nun 31.1.2007 günlü, 5578 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle değiştirilen 8.
maddesinin; 1- Üçüncü fıkrasının son cümlesinin, 2- Dördüncü fıkrasının son cümlesinin, İtiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada
uygulanma olanağı bulunmadığından, bu cümlelere ilişkin başvurunun Mahkeme'nin
yetkisizliği nedeniyle reddine, B- Dosyada eksiklik bulunmadığından, 3.7.2005 günlü, 5403 sayılı
Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 31.1.2007 günlü, 5578 sayılı
Kanun'un 2. maddesiyle değiştirilen 8. maddesinin; 1- Üçüncü fıkrasının birinci ve ikinci cümlelerinin, 2- Dördüncü fıkrasının birinci ve ikinci cümlelerinin, Esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE, karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralların Anlam ve Kapsamı İtiraz konusu kuralları da içeren 5403 sayılı Kanun'un 8. maddesi
tarım arazilerinin sınıflandırılması ve arazi parsel büyüklüklerinin
belirlenmesi ile ilgili hükümleri içermektedir. 5403 sayılı Kanun'un sekizinci maddesinin birinci fıkrasında;
tarım arazilerinin doğal özellikleri ve ülke tarımındaki önemine göre,
nitelikleri Bakanlık tarafından belirlenen mutlak tarım arazileri, özel ürün
arazileri, dikili tarım arazileri ve marjinal tarım arazileri olarak
sınıflandırılacağı, ayrıca Bakanlığın tarım arazilerinin korunması,
geliştirilmesi ve kullanımı ile ilgili farklı sınıflandırmalar yapabileceği
hüküm altına alınmıştır. Maddenin ikinci fıkrasında ise, tarımsal faaliyetin ekonomik
olarak yapılabildiği en küçük alana sahip ve daha fazla küçülmemesi gereken
yeter büyüklükteki tarımsal arazi parsel büyüklüğünün, bölge ve yörelerin
toplumsal, ekonomik, ekolojik ve teknik özellikleri gözetilerek Bakanlık
tarafından belirleneceği, belirlenen küçüklüğe erişmiş tarımsal arazilerin,
miras hukuku bakımından bölünemez eşya niteliğini kazanacağı, tarımsal arazinin
bu niteliğinin de tapu kütüğüne şerh edileceği belirtilmektedir. Maddenin üçüncü fıkrasının itiraz konusu birinci ve ikinci
cümlelerinde, belirlenen parsel büyüklüklerinin; mutlak tarım arazileri ve özel
ürün arazilerinde 2 hektar, dikili tarım arazilerinde 0,5 hektar, örtü altı
tarımı yapılan arazilerde 0,3 hektar ve marjinal tarım arazilerinde 2 hektardan
küçük olamayacağı, tarım arazilerinin bu büyüklüklerin altında ifraz
edilemeyeceği, bölünemeyeceği veya küçük parsellere ayrılamayacağı
öngörülmektedir. Maddenin dördüncü fıkrasının itiraz konusu birinci ve ikinci
cümlelerinde ise, Bakanlığın uygun görüşü ile kamu yatırımları için ihtiyaç
duyulan yerler hariç olmak üzere tarım arazilerinin, belirlenen büyüklükteki
parsellerden daha küçük parçalara bölünemeyeceği, bölünemez büyüklükteki tarım
arazilerinin mirasa konu olmaları ve üzerlerinde her ne şekilde gerçekleşmiş
olursa olsun birlikte mülkiyetin mevcut olması durumunda, bu arazilerin ifraz
edilemeyeceği, paylarının üçüncü şahıslara satılamayacağı, devredilemeyeceği
veya rehnedilemeyeceği ifade edilmektedir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, itiraz konusu kurallarla getirilen
yasaklamaların mülk sahibini bireysel ve aşırı yük altına soktuğu ve toplumun
genel yararının gerekleri ile bireylerin temel haklarının gerekleri arasında
adil bir denge kurulması noktasında mülk sahibi aleyhine sonuç doğurduğu,
düzenlemenin hizmet edilen amaca uygun olarak orantılı olmadığı, itiraz konusu
kuralların kapsamına girmeyen özellikle imar plânı içerisinde kalan taşınmazlar
yönünden böyle bir müdahale yok iken, tarım arazilerinde böyle bir yasaklamanın
olmasının eşitlik ilkesini ihlal ettiği, bu nedenle itiraz konusu kuralların
Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 35. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kurallar
Anayasa'nın 13. ve 44. maddeleri yönünden de incelenmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen 'yasa önünde
eşitlik ilkesi' hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu
ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin
amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı
tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.
Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar
uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde
eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez.
Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı
hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik
ilkesi zedelenmez. Anayasa'nın 35. maddesinde herkesin, mülkiyet ve miras haklarına
sahip olduğu, bu hakların ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlanabileceği, mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı
olamayacağı hükme bağlanmıştır. Mülkiyet hakkı, kişiye başkasının hakkına zarar
vermemek ve yasaların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi olduğu şeyi
dilediği gibi kullanma, ürünlerinden yararlanma ve tasarruf olanağı veren bir
haktır. Anayasa'nın 44. maddesinde; 'Devlet, toprağın verimli
olarak işletilmesini korumak ve geliştirmek, erozyonla kaybedilmesini önlemek
ve topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçilikle uğraşan köylüye
toprak sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri alır. Kanun, bu amaçla, değişik
tarım bölgeleri ve çeşitlerine göre toprağın genişliğini tespit edebilir.
Topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçiye toprak sağlanması,
üretimin düşürülmesi, ormanların küçülmesi ve diğer toprak ve yeraltı
servetlerinin azalması sonucunu doğuramaz. Bu amaçla dağıtılan topraklar bölünemez,
miras hükümleri dışında başkalarına devredilmez ve ancak dağıtılan çiftçilerle
mirasçıları tarafından işletilebilir. Bu şartların kaybı halinde, dağıtılan
toprağın Devletçe geri alınmasına ilişkin esaslar kanunla düzenlenir' denilmektedir. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun birinci
maddesinde Yasa'nın amacının; toprağın doğal veya yapay yollarla kaybını ve
niteliklerini yitirmesini engelleyerek korunmasını, geliştirilmesini ve çevre
öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak, plânlı arazi
kullanımını sağlayacak usûl ve esasları belirlemek olduğu, ikinci maddesinde
ise Yasa'nın; arazi ve toprak kaynaklarının bilimsel esaslara uygun olarak
belirlenmesi, sınıflandırılması, arazi kullanım plânlarının hazırlanması,
koruma ve geliştirme sürecinde toplumsal, ekonomik ve çevresel boyutlarının
katılımcı yöntemlerle değerlendirilmesi, amaç dışı ve yanlış kullanımların
önlenmesi, korumayı sağlayacak yöntemlerin oluşturulmasına ilişkin sorumluluk,
görev ve yetkilerin tanımlanması ile ilgili usûl ve esasları kapsadığı
belirtilmiştir. Anayasa, yasa koyucuya, toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda
tarımsal alanlarda düzenleme yapma yetkisi vermektedir. Bu bağlamda, yasa
koyucu tarafından tarım alanlarının korunması ve amacına uygun olarak
kullanılmasını sağlamak için 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanunu çıkarılmış bulunmaktadır. İtiraz konusu kuralların da, tarım
arazilerinin miras veya diğer sebeplerden dolayı bölünmesinin ve tarımsal
yapının bozulmasının önlenmesi, tarım alanlarında meydana gelen kayıpların
engellenmesi, parçalı araziler için harcanan emek, zaman ve masrafların
azaltılması, tarım yapılmasının kolaylaştırılması ve tarımsal işletmelerin
ekonomiye kazandırılması için kamu yararı amacıyla getirildiği anlaşılmaktadır.
Bu düzenlemeler de Anayasal sınırlar içinde yasa koyucunun takdirinde olup,
Anayasa'nın 44. maddesi uyarınca Devlet'e verilen görevin yerine getirilmesinin
sağlanması amacına yöneliktir. Anayasa'nın 13. maddesinde, ' Temel hak ve hürriyetler, özlerine
dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere
bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın
sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine
ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz ' denilmiştir. İtiraz konusu kuralların mülkiyet hakkının sınırlanması sonucunu
doğurduğu açıktır. Ancak, işin niteliğinden kaynaklanan bu sınırlamanın,
yukarıda belirtilen gerekçeler göz önüne alındığında kamu yararına olduğu
kuşkusuzdur. Diğer yandan, tarım arazilerinin tek bir kişiye ait olması halinde
üçüncü kişilere satılması, devredilmesi veya rehnedilmesi mümkün bulunmaktadır.
Bölünemez büyüklükte ve birlikte mülkiyet halinde ise paydaşların veya
iştirakçilerin tamamının birlikte katılımı halinde taşınmaz satılabilecek,
devredilebilecek veya rehnedilebilecektir. Bu nedenle,
sınırlamadan beklenen kamu yararı ile bireyin hak ve özgürlükleri arasında
adil bir dengeyi sağlayan itiraz konusu kuralların ölçülü ve orantılı
olmadığından söz edilemez. Ayrıca, tarım arazilerinin malikleri ile diğer taşınmazların
malikleri aynı hukuksal konumda olmadıklarından, bunların farklı kurallara tabi
tutulmaları Anayasa'da yer alan eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Öte yandan, itiraz konusu 8. maddenin dördüncü fıkrasının ilk
cümlesinde, Bakanlığın uygun görüşü ile kamu yatırımları için ihtiyaç duyulan
tarım arazilerinin, belirlenen büyüklükteki parsellerden daha küçük parçalara
bölünebilmesine imkân tanınmaktadır. Ancak Bakanlık, kamu yatırımları için
ihtiyaç duyulan tarım arazilerinin bölünebilmesine ilişkin uygun görüşünü, 5403
sayılı Kanun'un amacını, Kanun'un tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı ile
ilgili hükümler içeren 13. ve diğer maddelerini değerlendirerek belirleyecek,
Kanun'un amacına ve kurallarına uymayan durumlarda uygun görüş vermeyecektir.
Bu konudaki hükümler de, 5403 sayılı Kanun'da açık, belirli ve net bir şekilde
belirtildiğinden kural, Anayasa'ya aykırı bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kurallar Anayasa'nın 2., 10.,
13., 35. ve 44. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralların Anayasa'nın 11. maddesi ile bir ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 3.7.2005 günlü, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanunu'nun, 31.1.2007 günlü, 5578 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle değiştirilen 8.
maddesinin, üçüncü ve dördüncü fıkralarının birinci ve ikinci cümlelerinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 17.5.2012 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN