ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1972/27 Karar Sayısı : 1972/37 Karar Günü : 27.6.1972 İPTAL DAVASINI AÇAN: Millet Meclisinin, üye
tamsayısının altıda biri aşan sayıda üyeleri. İPTAL İSTEMİNİN KONUSU : 1.3.1972 günlü, 14115 sayılı
Resmî Gazetede yayınlanan 1567 sayılı, 1972 Yılı Bütçe Kanununun 21. maddesinin
(D) fıkrasının Anayasanın 92. ve 126. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüş;
yine Anayasanın değişik 147. değişik 149. ve 150. maddelerine dayanılarak
iptali istenilmiştir. I- DAVACININ GEREKÇESİ ÖZETİ: 12.3.1964 günlü, 11654 sayılı Resmî Gazetede yayınlanan 439 sayılı
Kanunun 3. maddesi orta dereceli okul ve kurslarda görevli genel ve meslekî
ders ve atelye öğretmenlerinin ve okul idarecilerinin maaş karşılığı haftada
okutmak zorunda oldukları ders ve atelye saatlerini düzenlemiştir. 1567 sayılı
1972 Yılı Bütçe Kanununun 21. maddesinin (D) fıkrası haftalık zorunlu ders
saatlerine değişiklik getirmektedir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 176. maddesi, 89. maddeye
gönderme yaparak, her derecedeki okullarda ders ve konferans saati başına
ödenecek ücretin her yıl bütçe kanunlarında gösterilmesini kurala bağlamışsa da
öğretmenlerin haftalık zorunlu ders ve atelye saatleri yönünden de böyle bir
işlem yapılması kuralını getirmiş değildir. Anayasanın 92. maddesi kanunların yapılış, değiştiriliş ve
yürürlükten kaldırılış yöntemlerini açıkca göstermiştir. Bu yöntem ve koşullar
uyarınca çıkarılmayan bir değişiklik kanununun Anayasaya aykırı olacağı
ortadadır. Öte yandan yine Anayasanın 126. maddesinin son fıkrasına göre
“Bütçe kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.” 439
sayılı Kanun meslekî nitelikte bir yasadır; ne bütçe gelir ve giderleri ne de
bütçe uygulamaları ile ilgisi yoktur. 439 sayılı Kanunun bütçe kanunu ile değiştirilmesi
bu yönden de Anayasaya aykırı olur. II- YASA METİNLERİ: 1- İptali istenen Kanun hükmü: 1567 sayılı 1972 Yılı Bütçe Kanununun 21. maddesinin iptali
istenen (D) fıkrası 1.3.1972 günlü, 14115 sayılı Resmî Gazetedeki metne göre
şöyledir: “II- Kamu personeli ve kadrolara ilişkin hükümler: …………………….. 3. Sosyal yardım ve yan ödemelere ilişkin hükümler: c) Ek ders ücreti: Madde 21- …………….. D) 439 ve 637 sayılı Kanunlarda değişiklik yapılıncaya kadar aslî
görevi öğretmenlik veya öğretim üyeliği (Profesör, doçent, öğretim görevlisi
dahil) olanlara aşağıda tesbit olunan haftalık ders saatlerinden fazla ders
okutmaları halinde ek ders görevi ücreti ödenir. Ancak Sağlık ve Sosyal Yardım
Bakanlığına bağlı her derecedeki okullarda verilecek ek ders ücreti haftada 12
saati geçemez. Maaş karşılığı
  haftada okutulacak ders saati a)
  Yüksek okullarda (Profesör, doçent ve öğretim görevlileri dahil) Öğretmen
  …………………….…………………….……………. 12 saat Atelye
  öğretmeni…………………….…………….…………….. 18 saat Müdür, müdür
  başyardımcılığı, müdür yardımcılığı yapan öğretmenler …………………….…………………….…………. 4 saate kadar b)
  Lise ve dengi okullarda Öğretmen …………………….…………………….…………… 18 saat Atelye öğretmeni
  …………………….…………….……………. 24 saat Müdür, müdür
  yardımcılığı, eğitim şefliği, müdür yardımcılığı yapan öğretmenler ………………………………….…………… 6 saate kadar c)
  Orta ve dengi okullarda Öğretmen
  ……………………….……………………………….. 21 saat Atelye öğretmeni
  …………………….…………….……………. 26 saat Müdür, müdür
  yardımcılığı, eğitim şefliği, müdür yardımcılığı yapan öğretmenler
  ………………………………….…………… 6 saate kadar d)
  Köy ve ilçe bölge kurslarında Görevli atelye
  öğretmenleri……………….…………………….. 34 saat II- ………………………………………” 2- Dava ile ilgili Anayasa kuralları: 1567 sayılı Kanunun 21. maddesinin (D) fıkrasının Anayasaya aykırı
olduğu yolundaki iddiayı ve iptal istemini desteklemek üzere davacının ileri
sürdüğü Anayasanın 92., 126. maddeleri ve yine Anayasanın konuyu ilgilendiren
değişik 64. maddesinin birinci fıkrası aşağıda yazılı olduğu gibidir. Madde 64 (22.9.1971 de yürürlüğe giren 20.9.1971 günlü, 1488
sayılı Yasa ile değişik)- Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak, Devletin
bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek, para
basılmasına, genel ve özel af ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm
cezalarının yerine getirilmesine karar vermek, Türkiye Büyük Millet Meclisinin
yetkilerindendir. …………………………………..” “Madde 92- Kanun tasarı ve teklifleri önce Millet Meclisinde
görüşülür. Millet Meclisinde kabûl, değiştirilerek kabûl veya reddedilen
tasarı ve teklifler Cumhuriyet Senatosuna gönderilir. Millet Meclisinde kabûl edilen metin, Cumhuriyet Senatosunca
değişiklik yapılmadan kabûl edilirse, bu metin kanunlaşır. Cumhuriyet Senatosu, kendisine gelen metni değiştirerek kabûl
ederse Millet Meclisinin bu değişikliği benimsemesi halinde metin kanunlaşır. Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse,
her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir
karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine
sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha
önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabûl etmek
zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabûl
edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur, Millet Meclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet
Senatosunca da reddedilirse düşer. Millet Meclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet
Senatosunca olduğu gibi veya değiştirilerek kabul edilirse, Millet Meclisi
Cumhuriyet Senatosunun kabûl ettiği metni yeniden görüşür. Cumhuriyet
Senatosunun metni Millet Meclisince benimsenirse, kanunlaşır; reddedilirse,
tasarı veya teklif düşer; Cumhuriyet Senatosundan gelen metin Millet Meclisince
değiştirilerek kabûl edilirse, 5 nci fıkra hükümleri uygulanır. Cumhuriyet Senatosunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile tümü
reddedilen bir metnin Millet Meclisi tarafından kabûlü için, üye tamsayısının
salt çoğunluğunun oyu lâzımdır. Bu halde açık oya başvurulur. Cumhuriyet Senatosunca üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile
tümü reddedilen bir metnin kanunlaşabilmesi, Millet Meclisi tarafından üye
tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile kabûl edilmesine bağlıdır. Bu halde açık
oya başvurulur. Cumhuriyet Senatosu, kendisine gönderilen bir metni, Millet
Meclisi komisyonlarında ve genel kurulundaki görüşme süresini aşmıyan bir süre
içinde karara bağlar; bu süre üç ayı geçemez ve ivedilik hallerinde onbeş
günden, ivedi olmıyan hallerde bir aydan kısa olamaz. Bu süreler içinde karara
bağlanmıyan metinler, Cumhuriyet Senatosunca Millet Meclisinden gelen şekliyle
kabûl edilmiş sayılır. Bu fıkrada belirtilen süreler Meclislerin tatili
devamınca işlemez. Yasama Meclislerinin ve mahallî idarelerin seçimleri ve siyasî
partilerle ilgili tasarı ve tekliflerin kabul veya reddinde yukarıdaki fıkralar
hükümleri uygulanır. Ancak, karma komisyon kurulmasını gerektiren hallerde,
karma komisyonun raporu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısında
görüşülür ve karara bağlanır; Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik
toplantısında Millet Meclisinin ilk metninin kabulü için üye tamsayısının salt
çoğunluğunun oyu lâzımdır. 8 nci ve 9 ncu fıkralar hükümleri saklıdır.” “Madde 126- Devletin ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel
kişilerinin harcamaları yıllık bütçelerle yapılır. Kanun, kalkınma plânları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan
fazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usuller koyabilir. Genel ve katma bütçelerin nasıl yapılacağı ve uygulanacağı kanunla
gösterilir. Bütçe kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm
konulamaz.” III- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 6.6.1972
gününde Muhittin Taylan, Avni Givda, Fazıl Uluocak, Sait Koçak, Nuri Ülgenalp,
Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Ziya Önel, Kâni Vrana,
Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Şevket Müftügil ve Ahmet H. Boyacıoğlu’nun
katılmalariyle yapılan ilk inceleme toplantısında: 21. maddesinin (D) fıkrası dava konusu edilen 1567 sayılı 1972
Yılı Bütçe Kanununun 1.3.1972 günlü, 14115 sayılı Resmî Gazetede yayınlandığı;
dava dilekçesinin Anayasa Mahkemesi Genel Sekreterliğince 17.5.1972 gününde
kaleme havale edilerek 444 sıra ve 1972/27 esas sayısını aldığı: 22.4.1962
günlü, 44 sayılı Kanunun 26. maddesinin birinci fıkrası kuralına göre davanın o
günde açılmış sayılacağı ve süresi içinde olduğu; dilekçenin Millet Meclisinin
seksen üyesince imzalandığı ve dilekçe altındaki imzaların listelerde seçim
bölgeleri, adları, soyadları yazılı milletvekillerine ait olduğunun
T.B.M.M.Zatişleri ve Evrak Müdürlüğünce 17.5.1972 gününde onandığı; davayı
açanların toplamının, Anayasanın 67. maddesine göre, Millet Meclisi üye
tamsayısının altıda birini geçtiği; dava dilekçesinde 44 sayılı Kanunun 25.
maddesinin son fıkrası uyarınca, Uşak Milletvekili M.Fahri Uğrasızoğlu’nun
kendisine tebligat yapılacak üye olarak gösterildiği ve dosyanın eksiği
olmadığı anlaşılmış ve Anayasanın değişik 147. değişik 149. ve 150. ve 44
sayılı Kanunun 21., 22., 25. ve 26. maddelerine uygun olduğu görülen işin
esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ: Davanın esasına ilişkin rapor, dava dilekçesi, iptali istenen
kanun hükmü, Anayasaya aykırılık iddiasına dayanıklık eden ve konuyu
ilgilendiren Anayasa kuralları; bunlarla ilgili gerekçeler ve başka yasama
belgeleri, kon ile ilişkisi bulunan öteki metinler okunduktan sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Dava konusu hükümde sözü geçen yasalardan “Millî Eğitim
Bakanlığına bağlı yüksek ve orta dereceli okullar öğretmenlerinin haftalık ders
saatleri ile ek ders ücretleri” hakkındaki 5.3.1964 günlü, 439 sayılı Kanunun
1. maddesinin (A) bendinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı yüksek okullar öğretmenlerinin,
(B) bendinde yüksek dereceli meslek ve teknik okulları atelye öğretmenlerinin,
3. maddesinin (A) bendinde orta dereceli okulların ikinci ve birinci devre
genel bilgi ve meslek dersleri öğretmenlerinin, (B) bendinde orta dereceli meslek
ve teknik öğretim okulları atelye ve tatbikat öğretmenleri ile akşam sanat
okulları öğretmenlerinin, köy ilçe ve bölge kursları öğretmenlerinin; 4.
maddesinde Devlet konservatuvarları yüksek ve orta devre esas ve yardımcı ders
öğretmenlerinin; 6. maddesinde yüksek okullarda ve orta dereceli okullarda
müdürlük, müdür başyardımcılığı, eğitim şefliği, müdür yardımcılığı yapan
öğretmenlerin maaşlarına karşılık haftada okutmakla yükümlü bulundukları ders
saati sayıları saptanmış; kanunun 2. maddesi ile de lise derecesinde bir
öğrenim üzerine en az bir yıllık, beş yıllık meslek okulu öğrenimi üzerine en
az iki yıllık bir meslek öğrenimi veren öğretim kurumları ve kursları
öğretmenleri haftalık ders saati yükümü yönünden 1. madde kapsamı içine
alınmıştır. Dava konusu hükümde sözü geçen ikinci yasa olan “3017 sayılı
Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Teşkilât ve Memurin Kanununa ek” 24.6.1965
günlü, 637 sayılı Kanunda ise Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına bağlı her
derecede meslek okullarında, kurs ve benzeri kuruluşlarda öğretimle görevli
personel haftada kaç saatten fazla eğitim yaparlarsa ders saati ücreti
verileceği ve her ders saati için ne verileceği kurala bağlanmaktadır. 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 31.7.1970
günlü, 1327 sayılı Kanunla değişik 89. maddesi de ders görevi konusunu kapsayan
bir hüküm getirmiştir. Bu maddeye göre “her derecedeki eğitim ve öğretim
kurumları ile okul kurs veya benzeri kuruluşlarda hizmetin gerektirdiği
kadrolara öğretmen veya öğretim üyesi bulunmaması gibi zaruretler halinde
öğretmenlerle öğretim üyelerine veya diğer Devlet memurlarına ders görevi
verilebilecek” ve bu gibilere ders veya konferans saati başına ödenecek ücret
aynı kanunun 137 sayılı Kanunla değişik 176. maddesi uyarınca her yıl bütçe
kanunlarında gösterilecektir. 1972 Yılı Bütçe Kanununun 21. maddesinin (D) fıkrası, görüldüğü
gibi, 439 ve 637 sayılı Kanunlardaki öğretmenlerin maaş karşılığında haftada
okutmakla yükümlü bulundukları ders saatine ilişkin düzenlemelerin
uygulanmasını 1972 akçalı yılı süresince askıya alarak bunların yerine söz
konusu fıkrada belirlenen ders saatlerini koymakta; başka deyimle iki yasanın
kimi kurallarına Bütçe Kanunu hükümleriyle değişiklik getirmektedir. İptali
istenen hükmün, bu niteliğiyle, Anayasanın değişik 64., 92. ve 126. maddeleri
karşısındaki durumu aşağıda ayrı ayrı tartışılacaktır. Davacı her ne kadar
Anayasaya aykırılık iddiasında 64. maddeye dayanmışsa da 44 sayılı Kanunun 28.
maddesine göre Anayasa Mahkemesi ilgililerin gerekçeleri ile bağlı
bulunmadığından konuyu bu yönden de ele alabileceği ortadadır. 1- 1567 sayılı Kanunun 21. maddesinin (D) fıkrasının Anayasanın
değişik 64. maddesi karşısındaki durumu: Anayasanın Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkilerini
genel olarak belirleyen ve 1488 sayılı Yasa ile değişik 64. maddesinin birinci
fıkrasında “kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak” biçiminde bir genel yetki
yer almışken “Devletin bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşmek ve
kabul etmek” bunun dışında, ayrı nitelikte bir yetki alanı olarak
benimsenmiştir. Bütçe kanunlarını böylece öteki yasalardan ayıran Anayasa
ilkesi bir yasanın ancak başka bir yasa ile değiştirilebilmesi veya
kaldırılabilmesi, bütçe kanunu hükümleriyle bu yola gidilememesi kuralını da
doğal olarak kendi içinde taşır. Oysa, yukarıda değinildiği üzere 439 ve 637 sayılı Kanunlardaki
haftalık zorunlu ders saatlerine ilişkin kuralların değiştirilmesine, usulünce
yasa çıkarılacak yerde bir bütçe kanunu hükmü, başka deyimle 1567 sayılı
Kanunun 21. maddesinin dava konusu (D) fıkrası ile gidilmiştir. Böylece Türkiye Büyük Millet Meclisi, yasama işleminde Anayasa
uyarınca “kanun değiştirme” yetkisini değil, ondan ayrı olan ve değişik
nitelikte bulunan “bütçe kanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek” yetkisini
kullanarak yasa değiştirme ereğini gerçekleştirmiştir. Dava konusu hüküm bu
nedenle Anayasanın 64. maddesiyle çelişir durumdadır; iptal edilmesi gerekir. 2- 1567 sayılı Kanunun 21. maddesinin (D) fıkrasının Anayasanın
92. maddesi karşısındaki durumu: Anayasa kanun tasarı ve teklifleri ile bütçe tasarılarının Türkiye
Büyük Millet Meclisinde görüşülüp kabul edilmelerini ve yasa niteliğini
kazanmalarını ayrı ayrı yöntem ve kurallara bağlamıştır (madde 92, 93, 94). Anayasanın 92. maddesine göre kanun tasarı ve tekliflerinin önce
Millet Meclisinde, sonra da Cumhuriyet Senatosunda görüşülüp kabul edilmesi;
yasama meclislerince değişik sonuçlara varılmışsa her iki meclisin ilgili
komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden kurulu karma komisyonda
görüşüldükten sonra işin Millet Meclisinde sonuca bağlanması gerekmektedir.
Millet Meclisinde ve Cumhuriyet Senatosundaki oylamalarda, duruma göre,
aranacak yetersayılar çeşitli olasılıklar gözönünde bulundurularak yine bu
maddede belirlenmiştir. Böylece kanunlaşan ve yayınlanmak üzere kendisine
gönderilen yasama belgelerinden uygun bulmadıklarını Cumhurbaşkanının bir daha
görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderebilmesi de
Anayasanın 93. maddesi gereğidir. Anayasanın 94. maddesinde ise bütün tasarıları için değişik bir
yöntemin saptanmış olduğu görülür. Bu yöntem şöyledir: Bütçe tasarıları otuzbeş
milletvekilinden ve onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesinden kurulu elli kişilik bir
karma komisyona verilir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grupuna ve
gruplarına en az otuz üye verilmek şartiyle, siyasî partî gruplarının ve
bağımsızların oranlarına göre temsili gözönünde tutulur. Karma komisyonun kabul
edeceği metin önce Cumhuriyet Senatosunda görüşülüp karara bağlanır. Cumhuriyet
Senatosunun  kabul ettiği metin yeniden karma komisyona gider. Orada kabul
edilen son metin Millet Meclisinde görüşülerek karara bağlanır. Türkiye Büyük
Millet Meclisi üyeleri, Meclislerin genel kurullarında bakanlık ve daire
bütçeleriyle katma bütçeler üzerindeki düşüncelerini ancak her bütçenin tümü
üzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri,
üzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur. Türkiye Büyük
Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu tasarılarının genel kurullarda görüşülmesi
sırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifler yapamazlar. Görülüyor ki bütçelerin görüşülmesinde Türkiye Büyük Millet
Meclisi üyeleri ve dolayısiyle de meclisler öteki kanun tasarı ve tekliflerinde
olduğu gibi tam bir serbestlik içinde değildirler; bir takım sınırlamalarla
bağlanmış bulunmaktadırlar. Öte yandan Anayasanın 93. maddesi, yayınlanmak
üzere kendisine gönderilen bütçe kanunlarını bir daha görüşülmek üzere Türkiye
Büyük Millet Meclisine geri gönderebilme yetkisini Cumhurbaşkanına vermemiş; bu
türlü kanunlar açık bir hükümle yetki dışı bırakılmıştır. Yukarıda genel çizgileriyle açıklanan, Anayasa ile düzenlenmiş bu
birbirinden ayrı ve değişik iki yasama yöntem ve biçiminin doğal sonucu olarak
belli yöntem ve koşullara göre oluşturulmuş bir yasama belgesinin
değiştirilmesinin veya kaldırılmasının da ancak aynı yollardan geçilerek
sağlanabileceği gerçeği ortaya çıkar. Başka deyimle bir yasanın bir bütçe
kanunu ile değiştirilmesi veya kaldırılması düşünülemiyeceği gibi yasalarda
bütçe ile ilgili ödenek hükümlerinin yer almasına da olanak yoktur. Tersine bir
tutum yasa veya bütçe kanunu kuralını, yerine göre Anayasanın 92. veya 94.
maddesine aykırı kılar. 1567 sayılı Kanunun 21. maddesinin dava konusu (D) fıkrası, bir
bütçe kanunu içinde yer aldığı ve Anayasanın 92. değil 94. maddesi yöntemine
göre düzenlendiği halde Anayasanın 92. maddesi yöntemine bağlı 439 ve 637
sayılı Kanunları değiştirmekte olduğundan bu fıkranın Anayasanın 92. maddesine aykırı
bulunduğu ve bundan da ayı bir iptal nedeni olacağı ortadadır. 3- 1567 sayılı Kanunun 21. maddesinin (D) fıkrasının Anayasanın
126. maddesi karşısındaki durumu: Anayasanın bütçe’ye ilişkin 126. maddesinin üçüncü fıkrasının son
cümlesinde “Bütçe kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm
konulamaz.” kuralı yer almıştır. Burada “bütçe ile ilgili hüküm” deyimi üzerinde kısaca durmak
yerinde olacaktır. Anayasa tasarısının Temsilciler Meclisinde görüşülmesi
sırasında kural üzerinde yapılan değişiklik konuyu gereği gibi aydınlatacak
nitelikte bulunduğundan ona da ayrıca değinmek gerekir. Anayasa tasarısında (madde 125) bu kural “Bütçe kanununa malî
hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.” biçiminde iken Temsilciler
Meclisindeki birinci görüşme sırasında bir üye “malî hükümler” deyimi üzerinde
durarak erek bütçe uygulamasiyle ilgisiz konuların bütçe kanununda yer almaması
olduğuna göre deyimin ereği karşılamadığını ileri sürmüş ve komisyondan
açıklama istemiştir. Komisyon, bu konuda bir açıklama yapmadan öteki görüşleri
de gözönünde bulundurmak üzere maddeyi geri almış ve yeniden düzenlerken “malî
hükümler” deyimini “bütçe ile ilgili hükümler” olarak düzeltmiş ve madde
böylece Temsilciler Meclisinden geçmiştir. Şu duruma göre Anayasanın 126. maddesinin son fıkrasında yer alan
“bütçe ile ilgili hükümler” deyimini malî nitelikte hüküm anlamında değil,
bütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı veya kanun konusu
olabilecek yeni bir kuralı kapsamamak şartiyle açıklayıcı nitelikte hükümler
olarak düşünmek zorunluğu vardır. Şurasının da gözönünde bulundurulması yerinde olur: Bir kanun
kuralının bütçeden harcamayı gerektirir bulunması onun 126. maddede öngörüldüğü
gibi “bütçe ile ilgili hükümler”den sayılmasına neden olamaz. Çünkü hemen hemen
her kanunda bütçeden harcamalara yol açabilecek bir veya birçok hükümler
bulunabilir. Böyle olduğu için de tarım, orman, eğitim, savunma, sağlık ve
benzeri hizmet alanlarına ilişkin pek çok kanunun bütçe ile ilgili sayılmasına
ve bunların değiştirilmesi veya kaldırılması için bütçe kanunlarına birer madde
konulmasına gidilebilir. Oysa bu yasalar bütçenin yapısı ile, bütçeyi uygulama
yöntemleriyle ve bütçelerin ereğiyle ilişiği bulunmayan, bütçelerinkinden tüm
değişik yöntemlerle, Yasa Koyucunun belli bir erek güden açık iradesinin sonucu
olarak oluşmuş yasama belgeleridir. “Bütçe ile ilgili hüküm” deyimine dayanarak her yasanın giderle
ilişkili kurallarının bütçe kanunlariyle değiştirilebileceği veya
uygulanmalarının geri bırakılabileceği yolunda bir görüş ve uygulama Anayasanın
yukarıda (kararın IV-2 sayılı bölümü) açıklanan 92. maddesini gelirle ilgili
veya gidere yol açabilecek yasalar bakımından işlemez duruma sokar ve 94.
maddede yalnız bütçe düzenlemelerinin özellikleri dolayısiyle istisnaî olarak
öngörülen pek sınırlı nitelikteki yola, Anayasa Koyucunun ereğine ve
yönergesine aykırı biçimde genişlik ve genellik kazandırır. Oysa 126. maddedeki
sözü geçen kuralın tek ereğinin bütçe kanunlarını bünyeye yabancı hükümlerden
ayıklamak ve derli toplu bir düzenleme ile bu kanunlarla gerçek anlamda bütçe
kavramı dışında kalan konulara asla yer vermemek olduğunda kuşku yoktur. Dava konusu hükümde yer alan ve 439 ve 637 sayılı Kanunlardaki
öğretmenlerin bir hafta içinde okutmakla yükümlü bulundukları ders saatlerini
değiştiren kuralın, yukarıdan beri açıklananlarla kavramın niteliği ortaya
konulduğu üzere, “bütçe ile ilgili hükümler”den sayılmasına olanak yoktur. 1567
sayılı Kanunun 21. maddesinin (D) fıkrası bu yönden Anayasanın 126. maddesine
aykırıdır ve bu da başkaca bir iptal nedenini oluşturur. V- SONUÇ: 1567 sayılı 1972 Yılı Bütçe Kanununun 21. maddesinin (D)
fıkrasının Anayasanın değişik 64., 92. ve 126. maddelerine aykırı olduğuna ve
iptaline Anayasanın değişik 147., değişik 149., 150. ve değişik 152. maddeleri
uyarınca 27.6.1972 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Muhittin TAYLAN Başkan Vekili Avni GİVDA Üye Fazıl ULUOCAK Üye Sait KOÇAK Üye Nuri ÜLGENALP Üye Şahap ARIÇ Üye İhsan ECEMİŞ Üye Recai SEÇKİN Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Kâni VRANA Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Ahmet H.
  BOYACIOĞLU