ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2000/15 Karar Sayısı : 2001/73 Karar Günü : 17.4.2001 R.G. Tarih-Sayı :16.01.2002-24642 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ceyhan Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 2253 sayılı "Çocuk
Mahkemelerinin Kuruluşu, Görev ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun"un 38.
maddesinin son fıkrasının, Anayasa'nın 2., 10. ve 11. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY Bir yıl dokuz ay ertelenmiş hapis cezası olan küçüğün, deneme
süresi içinde, işlediği hırsızlık suçu nedeniyle açılan kamu davasının
görülmesi sırasında sanık hakkında uygulanması gereken, 2253 sayılı Yasa'nın
38. maddesinin son fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme
bu fıkranın iptali istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 2253 sayılı "Çocuk Mahkemelerinin Kuruluşu, Görev ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun"un itiraz konusu kuralı da içeren 38. maddesi
şöyledir: "MADDE 38- Para cezasından başka
bir ceza ile hükümlü olmayan ve 15 yaşını doldurmayan küçük, işlediği bir
suçtan dolayı ağır veya hafif para veya 3 yıla kadar hürriyeti bağlayıcı
cezalardan biriyle mahkum olur ve geçmişteki haliyle ahlâki temayüllerine göre
cezasının ertelenmesi ileride cürüm işlemekten çekinmesine sebep olacağı
hakkında mahkemece kanaat getirilirse bu cezanın şartlı olarak ertelenmesine
hükmolunabilir. Ceza bu suretle ertelenen küçük bir yıldan üç yıla kadar bir
deneme devresine tabi tutulur. Mahkeme deneme devresi zarfında küçüğü, muayyen bir meslek veya
sanat öğrenmek, belli bir yerde ikamet etmek alkollü içki kullanmamak veya
bunlar gibi bazı şartlara uymaya mecbur edebilir. Küçük deneme devresi içerisinde, yapılan ikaz ve ihtarlara rağmen
tabi tutulduğu eğitim ve ıslah şartlarını yerine getirmez veya başka kasti bir
cürüm işlerse, mahkeme hükmolunan cezanın aynen çektirilmesine veya vahim
görülmeyen hallerde deneme devresinin yarı nispetinde uzatılmasına karar
verir." B- İlgili Yasa Kuralları İlgili görülen Yasa kuralları şunlardır: a- 647 sayılı Yasa'nın 4. maddesinin ikinci fıkrası "Suç tarihinden önce, para cezasına veya tedbire çevrilmiş
olsa dahi, hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilmemiş olanlar hakkında,
hükmolunan otuz güne kadar (otuz gün dahil) hürriyeti bağlayıcı cezalarla, suç
tarihinde 18 yaşını ikmal etmemiş olanların mahkûm edildikleri kısa süreli
hürriyeti bağlayıcı cezalar yukarıdaki bentlerde yazılı ceza veya tedbirlerden
birine çevrilir." b- 647 sayılı Yasa'nın 6. maddesi "Adliye mahkemelerince para cezasından başka bir caza ile
mahkûm olmayan kimse, işlediği bir suçtan dolayı ağır veya hafif para veya bir
yıla kadar (bir yıl dahil) ağır hapis veya iki yıla kadar (iki yıl dahil) hapis
veya hafif hapis cezalarından biriyle mahkûm olur ve geçmişteki hali ve suç
işleme hususunda eğilimine göre cezanın ertelenmesi ileride suç işlemekten
çekinmesine sebep olacağı hakkında mahkemece kanaat edinilirse, bu cezanın
ertelenmesine hükmolunabilir. Bu halde ertelemenin sebebi hükümde yazılır. Suç tarihinde 18 yaşını doldurmamış olanlar ile 65 yaşını ikmal
etmiş bulunanların mahkûm oldukları ağır hapis cezası iki yıldan, hapis veya
hafif hapis cezası üç yıldan fazla olmadığı hallerde de yukarıdaki fıkra
hükümleri uygulanabilir. Bazı suçlara ilişkin cezalar ile askerî suçlar ve disiplin
suçlarına ilişkin cezaların ertelenemeyeceğine dair özel kanun hükümleri
saklıdır." c- TCK'nun 95. maddesinin ikinci fıkrası "II- Cürüm ile mahkûm olan kimse hüküm tarihinden itibaren
beş sene içinde işlediği diğer bir cürümden dolayı evvelce verilen ceza
cinsinden bir cezaya yahut hapis veya ağır hapis cezasına mahkûm olmazsa,
cezası tecil edilmiş olan mahkûmiyeti esasen vâkı olmamış sayılır. Aksi
takdirde her iki ceza ayrı ayrı tenfiz olunur." C- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 3- "MADDE 11.- Anayasa hükümleri, yasama,
yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri
bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya
KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY ve Tülay TUĞCU'nun
katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine, sınırlama sorununun esas inceleme
evresinde ele alınmasına, 3.3.2000 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu ve ilgili görülen yasa kurallarıyla aykırılık savına dayanak yapılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Sınırlama yapılmasına gerek görülmeyerek işin esasının incelenmesine
geçildi. A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı Ceza Hukukunda cezaların ertelenmesi, hükmedilen cezanın
yerine getirilmesinin belirli bir süre geri bırakılması ve bu süre içinde suçlu
yeniden suç işlemediği takdirde suçun ya işlenmemiş veya mahkumiyetin
gerçekleşmemiş sayılmasıdır. Erteleme, bir suç işlemiş olan ve geçmişteki
hali ve ahlaki eğilimleri nedeniyle ileride yeniden suç işleme olasılığı
bulunmayan kimselerin cezaevlerinin bozucu etkisinden uzak tutulmasını sağlamak
amacıyla getirilmiştir. İyi bir ceza siyasetinin gerçekleştirilmesi kadar
cezaların bireyselleştirilmesi ve kısa süreli cezaların sakıncalarının
önlenmesinde "erteleme", etkili bir çözüm yolu olarak benimsenmiştir. 2253 sayılı "Çocuk Mahkemelerinin Kuruluşu, Görev ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun"un 38. maddesi ile "şartlı
erteleme" kabul edilmiştir. Maddenin birinci fıkrasında, fıkrada yazılı
genel koşulların gerçekleşmesi ve mahkemece cezası ertelendiği takdirde ileride
suç işlemekten çekineceği kanısına varılan küçüğün cezasının erteleneceği,
ikinci fıkrasında cezası ertelenen küçüğün en az bir yıl en çok üç yıl
deneme süresine tabi tutulacağı hüküm altına alınmış, üçüncü fıkrasında ise cezası
ertelenen küçüğün, deneme süresince fıkrada belirtilen koşul ya da koşullara
uyması zorunluluğuna karar verilebileceği kabul edilmiştir. Yasa'nın 29.
maddesinde, cezası ertelenen küçüğün deneme süresi içinde gözetime tabi
tutulabileceği, gözetimin en az deneme süresi kadar devam edebileceğine ilişkin
kurallara yer verilmiştir. Küçükler hakkında verilen erteleme kararının düşmesini düzenleyen
38. maddenin itiraz konusu dördüncü fıkrasında, mahkemece belirlenen deneme
süresi içerisinde, yapılan ikaz ve ihtarlara karşın tabi tutulduğu eğitim ve
ıslah şartlarını yerine getirmeyen veya başka kasti bir cürüm işleyen küçük
hakkında mahkemenin, hükmolunan cezanın aynen çektirilmesine veya vahim
görülmeyen hallerde deneme süresinin yarısı oranında uzatılmasına karar
vereceği belirtilmiştir. Buna göre küçük deneme süresi içinde bir cürüm işlemiş
ise bu cürüm için öngörülen ya da sonuçta verilen ceza para cezası da
olsa, ertelenmiş cezanın aynen çektirilmesine karar verilmesi olanaklıdır.
Ancak, mahkemece durum vahim kabul edilmeyerek deneme süresinin yarı oranında
uzatılmasına da karar verilebilir. Bu düzenlemeyle, küçük sanığın yeniden
topluma kazandırılması için yasada tanınan seçeneklerden hangisinin uygun
olduğuna karar verme mahkemenin takdirine bırakılmıştır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Mahkeme, başvuru kararında, deneme süresi içinde yeniden kasıtlı
bir cürüm işleyen küçük sanık hakkında uygulanması gereken 2253 sayılı Yasa'nın
38. maddesinin son fıkrasında "kasıtlı bir cürüm işlerse" ibaresi
dışında ertelenmiş cezanın aynen çektirilmesine ilişkin başka bir düzenleme
getirilmemesi nedeniyle, yargılamayı yürüten yargıcın vahim kabul ettiği bir
durumda, ikinci suçtan dolayı yalnızca para cezası verilse dahi sanığın önceki
suçu ile ilgili özgürlüğü bağlayıcı cezasının aynen çektirilmesine karar
verilmesi gerekeceği; oysa aynı konuyu düzenleyen 647 sayılı Yasa'nın 6. ve 765
sayılı Yasa'nın 95. maddesinin ikinci fıkralarında, deneme süresi içinde
"evvelce verilen ceza cinsinden bir cezaya yahut hapis veya ağır hapis
cezasına" mahkûm olmak şartı bulunduğunu, amaçları itibariyle aynı kurumu
düzenleyen söz konusu hükümler bütün olarak düşünüldüğünde, yaşları
küçük olan ve daha fazla korunması gereken sanıklar aleyhine bir durum
yaratıldığını, hukuk devletinin temel ilkelerinden birinin de yasaların
keyfiliğe yol açmayacak biçimde düzenlenmesi olduğunu, itiraz konusu kuralda
ise "...tâbi tutulduğu eğitim ve ıslah şartlarını yerine getirmez
ise..." gibi soyut bir anlatıma yer verildiğini bu nedenlerle, itiraz
konusu kuralın Anayasa'nın 2., 10. ve 11. maddelerine aykırılık oluşturduğunu
ileri sürmüştür. Çocuk suçluluğunun sosyal bir tehlike oluşturacak biçimde
çoğalması, bu konuda yeni arayışları zorunlu kılmıştır. Bir yandan çocuğun suça
yönlenişindeki sebepler ve bunu önleme çareleri araştırılırken diğer taraftan
suçlu çocuğun psikolojik durumundaki farklılık, suçun işlenmesindeki nedenler,
uygulanacak yaptırımlar ve bu kişilerin topluma yararlı hale
getirilebilmeleri için uygulanması düşünülen önlemler üzerinde durulmuştur. Bu
gelişmeler çocuk suçluların özel mahkemede özel bir usul yasasıyla yargılanması
zorunluluğunu doğurmuştur. Çocuk suçluları, eğiterek onları topluma kazandırmak
ve sonuçta toplumun huzurunu, kamu yararını ve düzenini sağlamak amacıyla 2253
sayılı Yasa çıkarılmıştır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren,
Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla
kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasaların üstünde yasakoyucunun da
uyması gereken Anayasa ve temel hukuk ilkelerinin bulunduğu bilincinde
olan devlettir. Bu bağlamda, hukuk devletinde yasakoyucu, yalnız yasaların
Anayasa'ya değil, Anayasa'nın da evrensel hukuk ilkelerine uygun olmasını
sağlamakla yükümlüdür. Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesine de
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre "Yasa önünde eşitlik
ilkesi" hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile
eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı
durumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak,
ve kişilere yasa karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını
önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı
kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Durum
ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi
çiğnenmiş olmaz. Nitelikleri ve durumları özdeş olanlar için yasalarla değişik
kurallar konulamaz. Küçüklerle ilgili özel hükümler getiren 2253 sayılı Yasa'da yer
alan itiraz konusu kural ile genel düzenleme yapan 647 sayılı Yasa'nın 6. ve
TCK.nun 95. maddeleri işlevsel olarak birbirlerine koşut kurallar içermekle
birlikte bunların farklı iki düzenleme oldukları da bir gerçektir. Erteleme, cezanın suçlunun kişiliğine uydurulmasının,
bireyselleştirilmesinin en önemli yollarından biri olup böylece geçmişte iyi
halli olan kişilerin kısa süreli hapis cezası nedeniyle cezaevlerinin olumsuz
koşullarından etkilenmelerini önlemek amacını da içerir. Cezanın amaçlarından
biri ve belki de en önemlisi suçlunun ıslahıdır. Cezanın ertelenmesi, sanık
açısından bir hak değildir. Koşulları varsa sanığın cezası ertelenebilir.
Yargıcın takdir yetkisi söz konusudur. Yargıcın yasal denetime tabi olan takdir
yetkisi "keyfilik" olarak değerlendirilemez. Suçlu küçüğün tabi
tutulduğu eğitim ve ıslah şartlarını ihlâl etmesi veya işlediği her kasti
suçun mutlaka vahim sayılması düşünülemez.Yargıç, küçüğün tutum ve
davranışlarını, küçükle ilgili görev üstlenenlerin görevlerini yerine getirip
getirmediklerini ve bunun gibi her küçük için farklı olabilecek kimi özel
nedenleri değerlendirerek ona en uygun olanı seçmek durumundadır. Ertelenen
cezanın çekilmesi ya da deneme devresinin uzatılmasından hangisi küçük yararına
ise yargıç onu seçecektir. Suçlu küçüğün durumuna göre uygulanabilecek birden
çok seçenek sunan itiraz konusu kuralın onun aleyhine sonuç doğurduğu
ileri sürülemez. Öte yandan, eşitlik ilkesine aykırılıktan söz edilebilmesi için
bir Yasa'nın aynı hukuksal durumda olanlar arasında bir ayırım veya ayrıcalık
yaratması gerekir. Farklı kişilere uygulanması öngörülen ve amaçlarıyla
düzenledikleri alanlar birbirine benzemeyen yasalar karşılaştırılarak
eşitsizliğe yol açıldığı ileri sürülemez. İtiraz konusu kural, belirli yaş grubundaki küçükleri kapsamakta
ve bunlar arasında eşitliği bozacak bir ayırım da yapmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, kural Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 11. maddesi ile ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 7.11.1979 günlü, 2253 sayılı "Çocuk Mahkemelerinin Kuruluşu,
Görev ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun"un 38. maddesinin son
fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 17.4.2001 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN