ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No:1966/21 Karar No:1968/26 Karar tarihi:19/6/1968 Resmi Gazete tarih/sayı:24.12.1969/13382 İtiraz
eden mahkeme : Çivril Tapulama Mahkemesi. İtirazın
konusu: 7.56 sayılı Tapulama Kanununun 32. maddesinin c. bendinde yer alan ve
zilyedliğin en az on yıl süre ile devam etmiş bulunmasını öngören hükmün Anayasa'nın
40. maddesindeki sözleşme hürriyeti ilkesine aykırı bulunduğu öne sürülerek
iptal olunması isteminden ibarettir. I-
OLAY : Dâvâlının,
tapu kütüğünde murisi üzerinde kayıtlı taşınmazı 11/11/1955 günlü senetle
davacıya sattığım, senedin doğru olduğunu ve o tarihte de bu yerin zilyedliğini
davacıya devrettiğini kabul ettiği davacı da bu yeri İyi niyetle satın alarak o
tarihtenberi mâlik sıfatiyle elinde bulundurduğu halde kadastro tespiti
sırasında söz konusu taşınmazın davacı adına tescili istemine itiraz ederek,
kadastro tespiti tarihi olan 9/8/1963 tarihine kadar 10 yıllık zilyedlik süresi
dolmadığından 766 sayılı Kanunun 32. maddesinin c bendi hükmünün bu tescile
imkân vermediğini ileri sürmesi üzerine mahkemece bu bendde yer alan 10 yıllık
ziyedlik şartının Anayasa'nın 40. maddesindeki sözleşme hürriyeti ilkesine
aykırılığından bahisle bu şartın iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına
ve Anayasa Mahkemesince karar verilmesine değin dâvanın geri bırakılmasına
karar verilmiştir. III-
METİNLER: l-
İptali istenen hüküm: 28/6/1966
günlü ve 766 sayılı Tapulama Kanununun 32. maddesinin c bendi hükmü şöyledir: "Madde
32- Gayrimenkul tapuda kayıtlı ise : ............................................... c -
Kayıtlı sahibi veya mirasçılardan başkası zilyed bulunuyorsa, zilyed kayıt
sahibinden veya mirasçılarından veyahut bunların mümessillerinden gayrı-resmî
surette temellük ettiğini, bunların beyanı veya herhangi bir belge ile veya
bilirkişi veyahut şahit sözleriyle tevsik ettiği ve ayrıca en az on sene
müddetle zilyed bulunduğu takdirde zilyed adına tesbit olunur. ................................................." 2-
İptal işleminin dayandırıldığı Anayasa hükmü : Madde
40- Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. .............................................. Kanun,
bu hürriyetleri, ancak kamu yararı amaciyle sınırlayabilir. ......." IV-
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 21/9/1966 gününde yapılan ilk
inceleme dosyada eksiklik olmadığından işin esasının incelenmesine oybirliği
ile karar verilmiştir. V -
ESASIN İNCELENMESİ : İtirazın
esasına ilişkin rapor, mahkemenin gerekçeli kararı ve ekleri, Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülen hüküm itirazın dayandığı, Anayasa hükmü ve bunlara
ilişkin gerekçelerle yasama meclisleri görüşme tutanakları okunduktan sonra
gereği görüşülüp düşünüldü : 4
Ekim 1926 gününde yürürlüğe giren 743 sayılı Türk Medenî Kanununun 633. ve 634.
maddeleri taşınmaz mal mülkiyetinin kazanılması ve başkasına geçirilmesi için
sözleşmelerin, resmî şekilde yapılarak tapu siciline kaydedilmiş olmasını şart
saymış ve buna uygun olmayarak yapılan sözleşmelerin geçerli olmadığı kuralını
koymuştur. Bu
hükümlerin, sözleşme hürriyetini sınırladığı şüphesizdir. Ancak sözleşmelerin
bu yolda şekle bağlı tutulmalarının bu hürriyetin özüne dokunan bir nitelik
taşımadığı da ortadadır. Zira bu şekillere uyulmak şartiyle herkes taşınmaz mal
alım satımı alanında da istediği gibi sözleşme yapmak olanaklarına sahiptir; ve
bu şekil şartlarının, mülkiyet hakkının serbestçe kullanılmasına ciddî şekilde
engel teşkil edecek bir niteliği de yoktur. Öte
yandan taşınmaz malların Devlet düzenindeki yeri ve hukuki sosyal ve siyasal
alandaki önemi gözönüne alınacak olursa, bunun kazanılmasının ve
kaybedilmesinin açık seçik esaslara bağlanarak bu yüzden doğacak çekişme ve
uyuşmazlıkların önlenmesinde kamu kararı ve kamu düzeninin korunması amacının
bulunduğu da şüphesizdir. Anayasa'nın
sözleşme hürriyeti ilkesini koyan 40. maddesi; bu hürriyetin kamu yararı
amacıyla sınırlanmasına izin vermiş ve Anayasa'nın 11. maddesi de, temel hak ve
hürriyetlerin, özüne dokunulmamak şartiyle, kamu yararı ve kamu düzeninin
gerektirmesi halinde sınırlanabileceği ilkesini kabul etmiştir. Bu
duruma ve yukarıdaki açıklamalara göre taşınmaz mal mülkiyetine etki yapacak
sözleşmelerin Medenî Kanunda öngörülmüş bulunan şekle bağlı tutulmasında
Anayasa'nın 40. maddesine aykırı bir yön yoktur. 766
sayılı Tapulama Kanununun 32. maddesinin c bendi de, yurdumuzdaki taşınmaz mal
tasarrufunda, çeşitli sosyal ve ekonomik nedenlerin etkisiyle Medenî Kanunun
öngörüldüğü düzenden uzaklaşıldığı ve tapu kütüklerinin tam bir surette
kurulamadığı gerçeğini gözönüne alarak bu fiilî durumun bir an önce
tasfiyesiyle Medenî Kanunun ereğine ulaşabilmeyi sağlamak için ve bir defaya
mahsus olmak üzere, Medenî Kanundaki şekil şartına, kamu yararı ve kamu düzeni
düşüncesiyle bir istisna koymuş ve tapulu taşınmazlardan tapu kütüğüne
geçirilmeden yapılan sözleşmelerle el değiştirmiş bulunanların da, tapulama
işlemleri dolayısiyle zilyedleri adına tescil olunmasını kabul etmiştir. Ancak
asıl kural olan resmî şekilden bu suretle ayrılırken, de yine kamu kararı ve
kamu düzeni gereği olmak üzere yeni bir takım kayıt ve şartları öngörmüştür.
İşte bu kayıt ve şartlardan birisi de taşınmaza mâlik olduğunu iddia eden kimsenin
en az on yıldan beri zilyed bulunmasıdır. Medenî
Kanunun hükümlerine göre taşınmaz mal mülkiyetine ilişkin sözleşmelerin geçerli
olması için tapuya tescil (Resmî şekil) şartının aranması, Anayasa'nın 40.
maddesindeki sözleşme hürriyetine aykırı olmadığı gibi, 766 sayılı Tapulama
Kanununun 32. maddesinin c bendinde yer alan ve Medenî Kanundaki resmî^ şekli
bir defaya mahsus olmak üzere, aramıyarak özel sözleşmeye daha çok değer veren
ve fakat ayrıca en az on yıllık bir zilyedlik süresinin geçmesini öngören
hükümde de Anayasa'ya aykırılık yoktur. Tersine bu hükmün, özel sözleşmeye de
bir değer vermiş olması bakımından Anayasa'nın 40. maddesindeki ilkeye daha
yaklaşan bir niteliğe sahip olduğu söylenebilir. Konunun
incelenmesi gereken diğer bir yönü de, tapulu taşınmazların, 766 sayılı
Tapulama Kanununun 32. maddesinin c bendinde yazılı nedenlerle ve Medenî
Kanundaki şekillere uymaksızın el değiştirmelerinin kabul edilmiş olmasının
Anayasa'ya uygun olup olmadığıdır. Anayasa
36. maddesi ile, herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu, bu hakkın ancak kamu
yaran amacıyla kanunla sınırlanabileceği, mülkiyet hakkının kullanılmasının
toplum yararına aykırı olmıyacağı kurallarını belirtmiş olmakla birlikte bu
haklan kazanılması veya kaybedilmesi şekli ve şartlan hakkında herhangi bir
ilke koymuş değildir. Buna göre kanun koyucu, mülkiyet hakkı ile ilgili
hükümleri, Anayasa'nın Cumhuriyetin niteliklerini belirten 2. maddesinde yer
alan ilkelerle ve özellikle insan haklariyle ve demokratik, lâik ve sosyal
hukuk devleti prensipleriyle bağdaşır biçimde düzenlemek durumundadır. Gerek
konuyu genel nitelikte düzenlemiş olan Medenî Kanunun sözü edilen hükümlerinde,
gerekse kamu yararı ve kamu düzeninin zorunlu kılması nedeniyle ve bir defaya
mahsus olmak üzere, 766 sayılı Tapulama Kanununun 32. maddesinin c bendinin en
az on yil zilyedlik şartını koyan ve ayrık bir nitelik taşıyan hükmünde
Anayasa'nın sözü edilen ilkelerine aykırı bir yön bulunmadığı meydandadır. Öte
yandan Anaysa Mahkemesinin 18, 19/6/1968 günlü ve 1966/19 -1968/25 sayılı
kararından da anlaşılacağı üzere, başka bir dâva dolayısiyle yapılan incelemede
söz konusu bend hükmünün tümünün Anayasa'ya aykırı olmadığı sonucuna oyçokluğu
ile varılmış ve o kararda belirtilen düşünce ve görüşler bu işte de geçerli
bulunmuş olduğundan bu dosyadaki itiraz, sadece itirazcı mahkemenin gerekçesi
bakımından ele alınarak o açıdan sonuca bağlanmıştır. Bu
nedenlerle 766 sayılı Tapulama Kanununun 32. maddesinin c bendinde yer alan ve
tapulu taşınmazın, serbestçe yaptıkları bir sözleşme ile mâlikinden satın alan
kimse adına tapuya tescil edilebilmesi için, satın alanın en az on yıl süre ile
taşınmaza zilyed bulunmuş olması şartını koyan hükümde Anayasa'nın 40.
maddesinde yer alan sözleşme hürriyeti ilkesine bir aykırılık bulunmadığından
itirazın reddi gerekmektedir. VI-
SONUÇ : 28/6/1966
günlü ve 766 sayılı Tapulama Kanununun 32. maddesinin c bendindeki on yıllık
ziyedlik süresinin dolmasını öngören hükmün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın reddine 19/6/1968 gününde oybirliği ile karar verildi. Başkanvekili Lütfi
  Ömerbaş Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye Salim
  Başıl Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Fazlı
  Öztan Üye Celalettin
  Kuralmen Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Fazıl
  Uluocak Üye Sait
  Koçak Üye Avni
  Givda Üye Recai
  Seçkin Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Muhittin
  Gürün