ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/309 Karar Sayısı : 2002/91 Karar Günü : 15.10.2002 Resmi Gazete tarih/sayı: 12.12.2003/25314 İPTAL DAVASINI AÇAN : T.C. Cumhurbaşkanı Ahmet
Necdet SEZER İPTAL DAVASININ KONUSU : 19.3.1969 günlü, 1136
sayılı Avukatlık Kanunu'nun 14. maddesinin 2.5.2001 günlü, 4667 sayılı Yasa ile
değiştirilen birinci fıkrasının, Anayasa'nın 10., 13. ve 48. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenen Yasa Kuralı 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 14. maddesini değiştiren 4667
sayılı Kanun'un 10. maddesi şöyledir: "MADDE 10.- Avukatlık Kanununun 14
üncü maddesinin birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. Emeklilik veya istifa gibi sebeplerle görevlerinden ayrılan adlî,
idarî ve askerî yargı hâkim ve savcılarının son beş yıl içinde hizmet gördükleri
mahkeme veya dairelerin yargı çevresinde, görevden ayrılma tarihinden itibaren
iki yıl süre ile avukatlık yapmaları yasaktır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 10., 13. ve 48.
dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Rüştü
SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Mustafa Yaşar AYGÜN'ün
katılmalarıyla 17.5.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğün durdurulması
isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara bağlanmasına
oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen Yasa
kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriyle diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Dava dilekçesinde, Avukatlık Kanunu'nda 4667 sayılı Yasa'nın 10.
maddesi ile yapılan değişiklikle çalışma hak ve özgürlüğünün ölçüsüz biçimde
sınırlandırılmasının demokratik toplum düzeninin gerekleri ve ölçülülük
ilkesiyle bağdaşmadığı, ayrıca kuralın, meslekten ayrıldıktan sonra avukatlık
yapmak isteyen hâkim ve savcılar arasında eşitliğin bozulmasına yol açtığı, bu
durumun da Anayasa'nın 10., 13. ve 48. maddelerine aykırılık oluşturduğu ileri
sürülmüştür. 1136 sayılı Avukatlık Yasası'nın 14. maddesinin 4667 sayılı
Yasa'nın 10. maddesiyle değiştirilen, birinci fıkrası ile emeklilik veya istifa
gibi nedenlerle görevlerinden ayrılan adlî, idarî ve askerî yargı hâkim ve
savcılarının son beş yıl içinde hizmet gördükleri mahkeme veya dairelerin yargı
çevrelerinde, görevden ayrılma tarihinden itibaren iki yıl süre ile avukatlık yapmaları
yasaklanmaktadır. Bu yasak, daha önce maddede sayılan meslek mensuplarının
hizmet gördükleri mahkeme veya dairelerde buralardan ayrıldıkları tarihten
itibaren iki yıl süreyle avukatlık yapamamaları biçimindeyken, getirilen
düzenlemeyle bu süre aynen korunmakla birlikte belirtilen kişilerin görev alanı
daraltılarak son beş yılda hizmet gördükleri mahkeme ve dairelerin yargı
çevrelerinde avukatlık yapmaları engellenmiştir. Anayasa'nın 13. maddesinde, "Temel hak ve hürriyetler,
özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen
sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar,
Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin
gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." denilmektedir. Anayasa'nın 48. maddesinde de, herkesin, dilediği alanda çalışma
ve sözleşme hürriyetlerine sahip olduğu belirtilirken bu özgürlük için bir
sınırlama nedeni öngörülmemiş ise de dava konusu kuralla getirilen sınırlama,
bu maddeden değil, Anayasa'nın mahkemelerin bağımsızlığı ilkesini düzenleyen
138. maddesinden kaynaklanmaktadır. Hukuk devletinin olmazsa olmaz koşulu olan bağımsız yargı gücü,
günümüzde temel hak ve özgürlüklerin olduğu kadar kamusal düzenin korunmasının
da güvencesidir. Yargının bağımsızlığının amacı ise bireylere her türlü etki,
baskı, yönlendirme ve kuşkudan uzak kalınarak adaletin dağıtılacağı güven ve
inancını vermektir. Bu bağlamda, Anayasa'nın 138. maddesinde düzenlenen
objektif bağımsızlık da yargılama çalışmalarında hâkimlerin hiçbir etki altında
kalmamaları gereğine dayanmaktadır. Taraflardan birinin davasını üstlenen bir avukatın kısa bir süre
önce o mahkemede hakim veya savcı olarak görev yapmış olması, karşı tarafta ve
toplumda kuşku ve rahatsızlık yaratabilir. Yargıya bir etkinin yapılması kadar,
yapılabilmesi olasılığı da adaleti olumsuz yönde etkileyerek sonuçta yargı
bağımsızlığını zedeler. Anayasa'nın tüm maddeleri aynı etki ve değerde olup, aralarında
bir üstünlük sıralaması bulunmadığından, uygulamada bunlardan birine öncelik
tanımak olanaklı değildir. Bu nedenle, kimi zaman zorunlu olarak birlikte
uygulanan iki Anayasa kuralından biri diğerinin sınırını oluşturabilir. Ne var
ki bu sınırlamaların da temel hak ve özgürlüklerin özüne dokunmaması,
demokratik toplum düzeninin gerekli kıldığından fazla olmaması ve ulaşılmak
istenilen amacı aşmaması, başka bir anlatımla ölçülülük ilkesiyle uyum içinde
bulunması zorunludur. Önceki düzenlemeyle getirilen adlî, idarî ve askerî yargı hâkim ve
savcılarının yalnızca ayrıldıkları mahkemelerde iki yıl süreyle avukatlık
yapamamalarına ilişkin yasak, Avukatlık Kanunu'nun 14. maddesinin 4667 sayılı
Kanunla değiştirilen birinci fıkrası ile emeklilik veya istifa gibi nedenlerle
ayrılma tarihinden geriye doğru beş yıl içinde görev yapılan yerlerin yargı
çevresinde avukatlık yapamama biçiminde genişletilmiştir. Yargı çevresi bir bölgeyi bazen de yüksek mahkemelerde olduğu gibi
tüm ülkeyi kapsayabileceğinden, dava konusu kuralla kimileri için son beş yıl
içinde hizmet gördükleri mahkeme ve dairelerin yargı çevresini kimileri için de
tüm ülkeyi kapsayacak biçimde getirilen yasaklama, çalışma özgürlüğünün ölçüsüz
biçimde sınırlandırılmasına yol açabilecek niteliktedir. Bu durumda, emeklilik ve istifa gibi nedenlerle görevlerinden
ayrılan hâkim ve savcıların daha önce hizmet gördükleri mahkeme veya dairelerde
avukatlık yapmalarıyla ilgili olarak önceki düzenlemeyle getirilmiş olan
yasaklılığın genişletilerek uygulanmasını öngören dava konusu kural,
Anayasa'nın 13. ve 48. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa'nın 13. ve 48. maddelerine aykırı görülerek iptal
edilmiş olduğundan, ayrıca 10. maddesi yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. V- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü
fıkrasında da bu kural tekrarlanarak, beşinci fıkrasında Anayasa Mahkemesi'nin,
iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu
yararını ihlâl edici mahiyette görürse yukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağı
belirtilmektedir. 19.3.1969 günlü, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 14. maddesinin
2.5.2001 günlü, 4667 sayılı Yasa ile değiştirilen birinci fıkrasının iptaline
karar verilmesinin doğuracağı hukuksal boşluk, kamu yararını ihlâl edici
nitelikte görüldüğünden gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal
kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe
girmesi uygun görülmüştür. VI- YÜRÜRLÜĞÜ DURDURMA İSTEMİ 19.3.1969 günlü, 1136 sayılı "Avukatlık Kanunu"nun 14.
maddesinin 4667 sayılı Yasa ile değiştirilen birinci fıkrasının YÜRÜRLÜĞÜNÜN
DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 15.10.2002 gününde oybirliğiyle karar
verilmiştir. VII- SONUÇ A- 19.3.1969 günlü, 1136 sayılı "Avukatlık Kanunu"nun
14. maddesinin 4667 sayılı Yasa ile değiştirilen birinci fıkrasının, Anayasa'ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B- İptal edilen kuralın doğuracağı hukuksal boşluk kamu
yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin
üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkraları gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 15.10.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN