ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı       :  2016/9 Karar Sayısı    :  2016/125 Karar Tarihi   :  22.6.2016 R.G. Tarih-Sayısı   : 
28.07.2016-29784 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Büyükçekmece 2.
Asliye Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 12.1.2011
tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun; 1- 166. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde
yer alan “…bu karar, diğer mahkemeyi bağlar.” ibaresinin, 2- 167. maddesinin (1) numaralı fıkrasının; a- Birinci cümlesinde yer alan “...sonradan
birleştirilmiş davaların…” ibaresinin, b- İkinci cümlesinin, Anayasa’nın 36., 37. ve 141. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir. OLAY: Davacı tarafından manevi tazminat talebiyle açılan davada, itiraz
konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri
için başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKÜMLERİ Kanun’un, itiraz konusu kuralların da yer aldığı 166. ve 167.
maddeleri şöyledir: “Davaların birleştirilmesi MADDE 166- (1)
Aynı yargı çevresinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde
açılmış davalar, aralarında bağlantı bulunması durumunda, davanın her
aşamasında, talep üzerine veya kendiliğinden ilk davanın açıldığı mahkemede
birleştirilebilir. Birleştirme kararı, ikinci davanın açıldığı
mahkemece verilir ve bu karar, diğer mahkemeyi bağlar. (2) Davalar, ayrı yargı çevrelerinde yer alan aynı düzey ve
sıfattaki hukuk mahkemelerinde açılmış ise bağlantı sebebiyle birleştirme
ikinci davanın açıldığı mahkemeden talep edilebilir. Birinci davanın açıldığı
mahkeme, talebin kabulü ile davaların birleştirilmesine ilişkin kararın
kesinleşmesinden itibaren, bununla bağlıdır. (3) Birleştirme kararı, derhâl ilk davanın açıldığı mahkemeye
bildirilir. (4) Davaların aynı veya birbirine benzer sebeplerden doğması ya da
biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek nitelikte bulunması
durumunda, bağlantı var sayılır. (5) İstinaf incelemesi ayrı dairelerde yapılması gereken davaların
da bu madde hükmüne göre birleştirilmesine karar verilebilir. Bu hâlde istinaf
incelemesi, birleştirilen davalarda uyuşmazlığı doğuran asıl hukuki ilişkiye
ait kararı inceleyen bölge adliye mahkemesi dairesinde yapılır.” “Davaların ayrılması MADDE 167- (1) Mahkeme, yargılamanın
iyi bir şekilde yürütülmesini sağlamak için, birlikte açılmış veya sonradan
birleştirilmiş davaların ayrılmasına, davanın her aşamasında, talep
üzerine veya kendiliğinden karar verebilir. Bu durumda mahkeme,
ayrılmasına karar verilen davalara bakmaya devam eder. ” II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Zühtü
ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Nuri NECİPOĞLU,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin
KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve Kadir ÖZKAYA’nın katılımlarıyla 10.2.2016
tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle başvuruya engel bir
durumun varlığı ve sınırlama sorunu görüşülmüştür; 2. Anayasa’nın “ Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri
sürülmesi ” başlığını taşıyan 152. maddesinin son fıkrasında “ Anayasa
Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetede
yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya
aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz .”; 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “ Başvuruya
engel durumlar ” başlığını taşıyan 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında
ise “ Mahkemenin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede
yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya
aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz. ” hükümlerine yer
verilmiştir. 3. Kanun’un 166. maddesinin (1) numaralı fıkrasının son cümlesinde
yer alan “…bu karar, diğer mahkemeyi bağlar.” ibaresine
yönelik itiraz başvurusu, Anayasa Mahkemesinin 27.3.2014 tarihli ve E.2014/5, K.2014/65 sayılı
kararıyla kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığı gerekçesiyle esastan reddedilmiş
ve bu karar 12.12.2014 tarihli ve 29203 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. 4. Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek reddedilen itiraz
başvurusuna konu kural hakkında yeni bir başvurunun yapılabilmesi için, önceki
kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 12.12.2014 tarihinden başlayarak geçmesi
gereken on yıllık süre henüz dolmamıştır. 5. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kurala ilişkin başvurunun,
Anayasa’nın 152. maddesinin son fıkrası ve 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin
(1) numaralı fıkrası gereğince esas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir. 6. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, Anayasa
Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran
mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. 7. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Kanun’un 167. maddesinin
birinci cümlesinde yer alan “…sonradan birleştirilmiş davaların…” ibaresinin iptalini talep etmiştir. 8. Bakılmakta olan davada, 6100 sayılı Kanun’un 167. maddesinin birinci
cümlesinde yer alan “…sonradan birleştirilmiş davaların…” ibaresindeki “…davaların…” kelimesi maddenin diğer bölümü için
de ortak kuraldır. Bu nedenle esas incelemenin “…sonradan
birleştirilmiş…” ibaresiyle sınırlı olarak yapılması gerekmektedir. 9. Açıklanan nedenlerle, 12.1.2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk
Muhakemeleri Kanunu’nun; A- 166. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer
alan “…bu karar, diğer mahkemeyi bağlar” ibaresine ilişkin
itiraz başvurusunun, Anayasa’nın 152. maddesinin son fıkrası ve 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 41.
maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince REDDİNE, B- 167. maddesinin; 1- Birinci cümlesinde yer alan “…sonradan birleştirilmiş
davaların…” ibaresinin esasının incelenmesine, esasa ilişkin
incelemenin “…sonradan birleştirilmiş…” ibaresi ile sınırlı
olarak yapılmasına, 2- İkinci cümlesinin esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 10. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Berrak YILMAZ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılan
ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü. A- İtirazın Gerekçesi 11. Başvuru kararında özetle, itiraz konusu kurallarla,
birleştirilmiş davaların daha sonra ayrılması halinde, birleştirilen davaya
bakan mahkemenin ayrılmasına karar verilen davayı iade etmek yerine bu davaya
bakmaya devam edecek olmasının, mahkemelerin usulsüz şekilde sübjektif
nedenlerle birleştirme kararı vererek davasına bakacağı kişileri seçebilmesine
ve davasına bakmak istemediği kişilere ilişkin davaları başka bir mahkemenin
davasıyla birleştirmek suretiyle yargılamadan kaçınabilmesine sebep
olabileceği, bu durumun tabiî hâkim ilkesine aykırı olduğu gibi adil yargılanma
ilkesinin bir sonucu olan davaların makul sürede bitmesine engel oluşturacağı,
birleşen dosyanın mahkemesine iade edilme imkânının bulunması gerektiği
belirtilerek kuralların, Anayasa’nın 36., 37. ve 141. maddelerine aykırı
oldukları ileri sürülmüştür. B- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 12. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca, ilgisi nedeniyle kural
Anayasa’nın 142. maddesi yönünden de incelenmiştir. 13. İtiraz konusu kurallarla, “sonradan birleştirilmiş” davaların
ayrılmasına davanın her aşamasında, talep üzerine veya kendiliğinden mahkemece
karar verilebileceği ve bu durumda mahkemenin, ayrılmasına karar verilen
davalara bakmaya devam edeceği öngörülmektedir. 14. Anayasa’nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin
birinci fıkrasında, “ Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle
yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil
yargılanma hakkına sahiptir.” denilmektedir. 15. Anayasanın 142. maddesinde, “Mahkemelerin kuruluşu,
görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir.” hükmüne
yer verilmiştir. Hukuk devletinde kanun koyucu, Anayasa’nın temel ilkelerine ve
Anayasa’da öngörülen kurallara bağlı kalmak koşuluyla, yargılama usullerinin belirlenmesi
konusunda takdir yetkisine sahiptir. Bu bağlamda getirilen usul kurallarının,
Anayasa’nın 36. maddesinde öngörülen “adil yargılanma hakkı” na
aykırılık taşımaması bir zorunluluktur. 16. Anayasa’nın 141. maddesinin son fıkrasında, “ Davaların en
az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir. ”
denilmek suretiyle davaların makul bir süre içinde bitirilmesi gerekliliği
açıkça ifade edilmiştir. Bu ilke gereğince Devlet, yargılamaların gereksiz
 yere  uzamasını  engelleyecek  etkin  tedbirler almak
zorundadır. Bu bağlamda, hukuk sisteminin ve özellikle yargılama usulünün,
yargılamaların makul süre içerisinde bitirilmesini olanaklı kılacak şekilde
düzenlenmesi ve bu düzenlemelerde davaların nedensiz olarak uzamasına yol
açacak usul kurallarına yer verilmemesi, makul sürede yargılanma ilkesinin bir
gereğidir. Ancak bu amaçla alınacak kanuni tedbirlerin yargılama sonucunda işin
esasına yönelik adil ve hakkaniyete uygun bir karar verilmesine engel
oluşturmaması gerektiği de tartışmasızdır. Bu ilkelere uygun olmak kaydıyla
yargılama yöntemini belirlemek ise Anayasa’nın 142. maddesi gereğince kanun
koyucunun takdir yetkisindedir. 17. 6100 sayılı Kanun, hukuk mahkemelerinde uygulanacak yargılama
usullerini düzenlemektedir. Kanun’un itiraz konusu kuralların yer aldığı
167. maddesinde, sonradan birleştirilmiş hukuk davalarının ayrılma usulü
ve ayrılan davaların görüleceği mahkeme belirlenmektedir. 18. İtiraz konusu kurallar kapsamında yer alan “sonradan
birleştirilmiş davalar” , Kanun’un 166. maddesine göre birleştirilen
davalardır. Maddeye göre “ davaların aynı veya birbirine benzer
sebeplerden doğması ya da biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek
nitelikte bulunması ” durumunda, davalar arasında bağlantı var sayılacak
ve ancak bu koşulların varlığı halinde davalar
birleştirilebilecektir.  Dolayısıyla her ne kadar başvuru kararında,
birleştirmenin usulsüz şekilde sübjektif nedenlerle yapılarak bakılmakta olan
davaların başka bir mahkemenin davasıyla birleştirilmek suretiyle davası
görülecek kişilerin seçilebileceği ve bu durumun adil yargılanma ilkesine
aykırı olduğu ifade edilmişse de söz konusu maddede belirtilen koşullar
gerçekleşmeksizin birleştirme kararı verildiğinin ileri sürülmesi halinde bu
iddiaların yargı yerlerince inceleneceği açıktır. 19. Sonradan birleştirilen davaların ayrılması, maddede
belirtildiği üzere yargılamanın iyi bir şekilde yürütülmesini sağlamak için
yapılmaktadır. Yargılamanın iyi bir şekilde yürütülmesi olanağının kalmadığı
bir durumda davaların ayrılmasına karar verilmesi de adil yargılanma ilkesinin
bir gereği olarak yargılama sonucunda işin esasına yönelik adil ve hakkaniyete
uygun bir karar verilmesi amacını gerçekleştirmeye yöneliktir. Tarafların,
sonradan birleştirilen davaların ayrılması halinde, davasını tüm
yönleriyle mahkeme önüne getirmesine engel bir durum da
bulunmamaktadır. Ayrıca birleştirilmiş davaların sonradan ayrılması
halinde bu davalara bakacak mahkemenin kanunla belirlenmesinin hak arama
hürriyetine aykırı bir yönü de bulunmamaktadır. 20. Öte yandan, itiraz konusu kurallarla maddenin gerekçesinde de
ifade edildiği gibi usul ekonomisinin bir gereği olarak sonradan birleştirilmiş
davaların ayrılmasına karar verilmesi halinde mahkemenin, davaları başka bir
mahkemeye göndermeyip bizzat bakmaya devam etmesi
düzenlenmektedir. Kişiler arasındaki uyuşmazlıkların daha kısa süre içinde
en az giderle çözümlenmesi, usul ekonomisi bakımından önemli olduğu gibi
davanın taraflarını davanın uzaması nedeniyle oluşabilecek mağduriyetlere karşı
korumak bakımından da önemlidir. Kanun koyucunun, itiraz konusu kurallarla,
sonradan birleştirilmiş davaların ayrılması halinde mahkemenin ayrılmasına
karar verdiği davalara bakmaya devam etmesini kabul etmek suretiyle davaların
görülmesi ve sonuçlandırılmasının hızlandırılmasını amaçladığı anlaşılmaktadır.
Zira sonradan birleştirilen davaların, yargılamanın iyi bir şekilde
yürütülmesini sağlamak için ayrılmasına karar verilse dahi söz konusu davaların
birleştirilme nedeni olan davaların aynı veya birbirine benzer sebeplerden
doğması ya da biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek nitelikte
bulunması şeklindeki bağlantı nedenlerinin varlığını sürdürdüğü hallerde,
mahkemenin ayrılmasına karar verilen davalara bakmaya devam etmesinin davaların
adil ve hakkaniyete uygun olarak hızlı bir şekilde görülmesi ve
sonuçlandırılması amacını sağlamaya yönelik olduğu açıktır. Sonradan
birleştirilen davaya bakan mahkemenin, dosyaya daha kısa sürede vakıf
olacağı ve davanın birleştirme kararını veren mahkemeye gönderilmesi halinde
söz konusu mahkeme tarafından dosya için harcanacak emek ve zaman dikkate
alındığında, birleştirilen davaların ayrılması durumunda dahi mahkemenin
ayrılmasına karar verilen davalara bakmaya devam etmesinin kamu yararını
sağlamaya yönelik olduğu anlaşıldığından itiraz konusu kuralda Anayasa’nın 141.
maddesine aykırı bir yön bulunmamaktadır. 21. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kurallar, Anayasa’nın 36.,
141. ve 142. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir. 22. Kuralların, Anayasa’nın 37. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. IV- HÜKÜM 12.1.2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun
167. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…sonradan
birleştirilmiş…” ibaresi ile ikinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı
olmadıklarına ve itirazın REDDİNE, 22.6.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ