ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1996/59 Karar Sayısı : 1997/70 Karar Günü : 9.12.1997 Resmi Gazete tarih/sayı:16.01.2003/24995 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Hassa Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 1412 sayılı Ceza
Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 423. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'nın
2., 10., 36. ve 141. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Mağdurenin kızlığını bozma savıyla sanık hakkında açılan kamu
davasında Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 423. maddesinin birinci fıkrasını
Anayasa'ya aykırı bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 423. maddesinin
itiraz konusu birinci fıkrası şöyledir: "Ceza işlerini gören makam ve mahkemeler her sene temmuzun 20
sinden eylülün beşine kadar tatil olunur." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuruda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 3- "MADDE 36.- Herkes, meşrû vasıta
ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak
iddia ve savunma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz." 4- "MADDE 141.- Mahkemelerde duruşmalar
herkese açıktır. Duruşmaların bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasına
ancak genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı
hallerde karar verilebilir. Küçüklerin yargılanması hakkında kanunla özel hükümler konulur. Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır. Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması,
yargının görevidir. " IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Selçuk TÜZÜN, Ahmet Necdet SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın
ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 9.9.1996 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralı, aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleriyle diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A. Anayasa'nın 2., 36. ve 141. Maddeleri Yönünden İnceleme CMUK'nun 423. maddesinin itiraz konusu birinci fıkrasına göre ceza
işlerini gören makam ve mahkemeler her yıl 20 Temmuz - 5 Eylül arası tatil
olur. Ancak hazırlık soruşturması ile tutuklu işlere ait duruşmaların ve acele
sayılacak diğer hususların tatil süresi içinde ne surette yapılacağı aynı
maddenin ikinci fıkrasına göre Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nca
belirlenir. Mahkeme, CMUK'nun 423. maddesinin birinci fıkrası gereğince, ceza
işlerini gören makam ve mahkemelerin her yıl 20 Temmuz - 5 Eylül tarihleri
arasında 45 gün süreyle tatil olmasının devlet hizmetlerindeki devamlılığı
engellemesi nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesindeki "hukuk devleti"
ilkesine, bu süre içerisinde kişilerin hak arama hürriyetinden mahrum
bırakılması nedeniyle 36. maddesindeki "hak arama hürriyetine" ve bu
düzenlemenin "davaların en az giderle ve mümkün olan süratle
sonuçlandırılması yargının görevidir" şeklindeki 141. maddesinin son
fıkrasına aykırı olduğunu ileri sürmektedir. Anayasa'nın, Cumhuriyetin nitelikleri başlıklı 2. maddesine göre,
Türkiye Cumhuriyeti bir hukuk devletidir. Hukuk devleti insan haklarına saygılı
ve bu hakları koruyan, âdil bir hukuk düzeni kuran ve bunu devam ettirmekle
kendini yükümlü sayan, davranışlarında hukuk kurallarına ve Anayasa'ya uyan,
işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olan devlettir. Temel hak ve özgürlükler arasında özgün yeri bulunan hak arama
özgürlüğü, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 10., Avrupa İnsan Haklarını
ve Ana Hürriyetlerini Korumaya Dâir Sözleşme'nin 6. maddesine koşut olarak
Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenmiş, herkesin meşrû bütün vasıta ve
yollardan yararlanarak yargı yerlerinde davacı veya davalı sıfatıyla iddia ve
savunma hakkına sahip bulunduğu belirtilerek iddia ve savunmanın her türlü etki
ve kaygıdan uzak, serbestçe kullanılması güvenceye kavuşturulmuştur. Anayasa'nın 141. maddesinin son fıkrasında ise, "Davaların en
az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması yargının görevidir"
denilerek bir usul ekonomisi kuralı getirilmiştir. Bu kuralla, yargılama
işlemlerinin hızlandırılarak davaların makûl sürede sonuçlandırılması ve
yargılama giderlerinin azaltılarak hak arama özgürlüğünün sınırlarının
genişletilmesi amaçlanmıştır. Mahkemeler için her yıl belirli bir tatil dönemi öngören CMUK'nun
423. maddesinin birinci fıkrasının, yaz aylarında ağırlıklı biçimde tarımsal
faaliyetlerle uğraşanların işlerini aksatmamak, hakimler ve savcıların acele
işler dışında toplu olarak dinlenmelerini sağlayarak yargılama işlemlerinin
daha yoğun olduğu dönemlerde izin kullanmalarını önlemek amacıyla getirildiği
anlaşılmaktadır. Böylece, devletin temel işlevlerinden olan yargı hizmetinin
verimli ve düzenli yürütülmesi amaçlanmıştır. Kaldı ki, adli tatil döneminde de
kimi yasal düzenlemelerle gecikmesinde sakınca olan davaların görülmesine de
olanak tanınmaktadır. Bu durumda, itiraz konusu kural uyarınca 20 Temmuz ile 5 Eylül
arasında ceza işlerini gören makam ve mahkemelerin tatile girmesinin usul
ekonomisini etkileyecek ya da hak arama özgürlüğünün sınırlandırılmasına yol
açacak bir gecikmeye neden olmayacağı sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, kural Anayasa'nın 2., 36. ve 141.
maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi gerekir. B- Anayasa'nın 10. Maddesi Yönünden İnceleme Mahkeme, CMUK'nun 423. maddesinin birinci fıkrasına göre, ceza
işlerini gören makam ve mahkemelerce, tatil döneminde tutuklu ve acele sayılan
davalara bakıldığını, diğer davalara ise bakılmadığını, bu durumun Anayasa'nın
10. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ileri sürmektedir. Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen "Yasa önünde eşitlik
ilkesi", hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile
eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda
bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak,
ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı
durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin
her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi
zedelenmez. Yasalarla adlî tatil içinde de görülmesi sağlanan davaların,
niteliklerinden kaynaklanan özellikleri nedeniyle süratle sonuçlandırılmaları
zorunluluğu, onların diğer davalarla aynı konumda olmadıklarını göstermektedir. Adlî tatil dönemi içinde bakılan davalarla bakılmayan davalar,
korudukları hukukî yarar yönünden aynı nitelikte bulunmadıklarına göre, bunlar
arasında eşitlik karşılaştırılması yapılması da olanaklı değildir. Bu nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10. maddesine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 4.4.1929 günlü, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun
423. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 9.12.1997 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet Necdet
  SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU