ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1994/73 Karar Sayısı : 1994/75 Karar Günü : 25.10.1994 R.G. Tarih-Sayı :13.11.1995-22462 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Yargıtay 10. Hukuk Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun
110. maddesinin birinci tümcesinde yer alan, "... suç sayılır bir hareketi
yüzünden hastalanan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği
verilmemesi..."ni öngören kuralın Anayasa'nın 2., 5. ve 61. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Tümüyle kendi kusuru sonucumeydana gelen bir trafik kazasında
yaralanan ve Sosyal Sigortalar Kurumu'nca tedavi altına alınan sigortalıya
ödenen geçici iş göremezlik tazminatının Kurum'ca dava edilmesi üzerine Kayseri
İş Mahkemesi'nce Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 110. maddesine göresigortalıdan
geri alınmasına karar verilmiş ve karar sigortalı tarafından temyiz edilmiştir. Temyiz istemini inceleyen Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 506 sayılı
Yasa'nın 110. maddesinin birinci tümcesinde yer alan ve suç sayılan bir
hareketi yüzünden hastalanan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği
verilmemesini öngören kuralın iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı İptali istenilen kuralın yer aldığı 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Yasası'nın 110. maddesi şöyledir : "Madde 110- Kastı veya suç sayılır bir hareketi yüzünden iş
kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalıya geçici
iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri verilmez. Sigortalıya
yalnız gerekli sağlık yardımı yapılır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 5.- Devletin temel amaç ve görevleri, Türk
milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti
ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu
sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet
ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri
kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları
hazırlamaya çalışmaktır." 3- "MADDE 60.- Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve
teşkilatı kurar." 4- "MADDE 61.- Devlet, harp ve vazife şehitlerinin dul ve
yetimleriyle, malûl ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat
seviyesi sağlar. Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını
sağlayıcı tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur. Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak
diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir. Devlet, korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılması için
her türlü tedbiri alır. Bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurarveya
kurdurur." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ,
Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Lütfi F. TUNCEL'in
katılmalarıyla 20.9.1994 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaki
eksikliğin giderildiği anlaşıldığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle
karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, itiraz
konusu yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve
öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : A- Sınırlama Sorunu İtiraz yoluna başvuran Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 506 sayılı
Yasa'nın 110. maddesinin birinci tümcesinde yer alan, suç sayılır bir hareketi
yüzünden hastalanan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği verilmemesini
öngören kuralın Anayasa'ya aykırılığı savıyla iptali isteminde bulunurken
suçların türü yönünden bir ayrıma gitmemiş ve istemini sınırlandırmamıştır. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 28. maddelerinde, itiraz yoluyla Anayasa
Mahkemesi'ne yapılan başvuruların Mahkeme'nin görev alanı ve bakmakta olduğu
davada uygulanacak yasa kuralı ile ilgili olması öngörülmüştür. İtiraz yoluna başvuran Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin bakmakta
olduğu dava, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasası'nın 110. maddesinin
uygulanmasından doğmuştur. Sözü edilen maddeye göre kasdî veya suç sayılabilir
bir hareketi yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya
hastalanan sigortalılara geçici ve sürekli iş göremezlik geliri
verilmemektedir. Davaya konu olay, kasdî olmayan ve suç sayılır bir eylemi
yüzünden iş kazasına uğrayan sigortalıya geçici iş göremezlik geliri
bağlanmasına ilişkindir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, Sosyal Sigortalar Yasası'nın 110.
maddesinin birinci tümcesinin, suç sayılan bir eylemi yüzünden iş kazasına
uğrayan sigortalının geçici iş göremezlik geliri almamasına ilişkin kurallarını
uygulama durumundadır. Olayda davalının kasde dayanmayan kusurlu bir eylemi
sonucu iş kazasına uğraması söz konusudur. Bu nedenlerle, 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Yasası'nın iptali istenilen 110. maddesinin esas yönünden incelenmesinin,
"... suç sayılan taksirli bir hareketi yüzünden iş kazasına uğrayan
sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği verilmemesi..." ile sınırlı
olarak yapılması gerekmektedir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 1- Anayasa'nın 2., 5. ve 60. Maddeleri Yönünden İnceleme Anayasa'nın "sosyal güvenlik hakkı" başlıklı 60.
Maddesinin birinci fıkrasında, herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olması
öngörülmüştür. Sosyal güvenlik hakkı, çalışanların yaşamlarının ve yarınlarının
güvencesidir. Sosyal güvenlik, toplumun parçası olan bireylere, gelirleri ne
olursa olsun doğal bir olay olan yaşlılık ile hastalık, kaza, ölüm ve malûllük
gibi sosyal riskler karşısında asgari bir yaşam düzeyi sağlama amacına
yöneliktir. 60. Maddenin ikincifıkrasında, Devlete sosyal güvenliği sağlayacak gerekli
önlemleri almak ve teşkilâtı kurmak görevi verilmiştir. T.C. Emekli Sandığı,
Bağ-Kur ve Sosyal Sigortalar Kurumu, ülkemizde sosyal güvenliğin temelini
oluşturan kurumlardır. Sosyal Sigortalar Kurumu,hizmet akdine dayanarak bir
veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlara, iş kazalarıyla meslek
hastalıkları, hastalık, analık, malûllük, yaşlılık ve ölüm hallerinde sosyal
sigorta yardımları yapan sosyal güvenlik kuruluşudur. Çalışmaları, yasal
ölçüleriçinde ve sigorta esaslarına göre düzenlenmiştir. Bu madde sosyal
güvenliğin düzenlenmesinde temel kural olmakla birlikte, Anayasa'da, çalışma
hayatını düzenleyen diğer kurallar bütün sosyal güvenlik kurumları gibi Sosyal
Sigortalar Kurumu için de geçerlidir. Sosyal devlet, Anayasa'nın 2. maddesi uyarınca vatandaşın sosyal
durumu ve refahı ile ilgilenen ve onlara asgarî yaşam düzeyi sağlayan
devlettir. Anayasa'nın 5. maddesinde ise, "... kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerine,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak ..."
devletin temel amaç ve görevleri arasında sayılmıştır. Sosyal Sigortalar Yasası'nın itiraz konusu 110. maddesinde, kasdî
veya suç sayılır bir hareketi yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına
tutulan ya da hastalanan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneğiyle sürekli iş
göremezlik gelirinin verilemeyeceği ve sigortalıya yalnız gerekli sağlık
yardımlarının yapılacağı öngörülmüştür. Buna göre, sigortalının suç sayılır bir
hareketiyle iş kazasına uğraması durumunda, sigortalı geçici işgörmezlik
gelirindenyararlandırılmamaktadır. Sosyal sigorta yasalarla kurulmuş bir sistem olup, sigortanın
kapsamı, sigorta alanı ve kapsadığı riskler ile alınacak primler yasal
ölçülerle belirlenmiştir. Sosyal güvenliğin ve sigortanın temel özelliği ve
nedeni olan sosyal risklerin karşılaması işlevini yasaların öngörmesi zorunludur.
Diğer yandan modern toplumun ulaştığı bilimsel düzey ve ileri teknolojik
uygulamalar iş kazaları ve meslek hastalıklarına yeni boyutlar getirmiş ve yeni
iş güvenliği sorunları ortaya çıkarmıştır. İleri ve karmaşık teknolojik
uygulamalar bağlamında "kusur" kavramı, ceza hukukundaki anlamıyla
"suç kavramı"na dönüşebilmekte ve maddenin düzenlenişine göre kastî
suç olmasa bile bu tür suç sayılabilir bir eylemi yüzünden işçi sosyal
güvenliğinden yoksun kalabilmektedir. Emeğinden ve sosyal güvenliğinden başka hiçbir güvenceye sahip
olmayan işçinin, suç sayılabilecek kusurlu bir eylemi nedeniyle sosyal
güvenlikten yoksun bırakılması, prime dayanan sigorta anlayışına ters
düşmektedir. Yasa'nın 110. maddesinin taksirli suçları nedeniyle meydana gelen
iş kazalarında işçiyi geçici iş göremezlik gelirinden yoksun bırakan kuralı,
Sosyal Sigortalar Kurumu'nun kuruluş ve varlık nedenine de aykırı düşmektedir. Bu nedenlerle, sınırlama kararı uyarınca incelenen 110. maddedeki
itiraz konusu kural 2., 5. ve 60. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Haşim KILIÇ bu görüşe katılmamıştır. 2- Anayasa'nın 61. Maddesi Yönünden İnceleme Anayasa'nın 61. maddesinde harp ve vazife şehitlerinin dul ve
yetimleri ile malûl ve gazilerin, sakatların, yaşlıların ve korunmaya muhtaç çocukların
devletçe korunmalarına yönelik özel kurallar konulmuştur. Anayasa'nın 60. ve 61. maddeleri, geniş anlamda sosyal güvenlik
konularını düzenleyen maddeler olmalarına karşın birbirlerinden tümüyle
ayrıdırlar. 61. madde, toplumun özel olarak koruması ve gözetmesi gereken bir
kesiminin sosyal güvenliğini, 60. maddesi ise sigorta esasına dayanan ve
çalışanların geleceğini güvence altına alan sosyal güvenlik sistemlerini
düzenlemektedir.Bu nedenle itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 61. maddesi ile
ilgisi görülememiştir. VI- SONUÇ Sınırlama kararı uyarınca incelenen 17.7.1964 günlü, 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 110. maddesinin, "... suç sayılan taksirli
bir hareketi yüzünden iş kazasına uğrayan sigortalıya geçici iş göremezlik
ödeneği verilmemesi ..." yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
Haşim KILIÇ'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA; 25.10.1994 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL KARŞIOY
GEREKÇEM Esas Sayısı : 1994/73 Karar Sayısı : 1994/75 Anayasa'nın 60. maddesinde herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip
olduğu belirtilerek sosyal riskler karşısında asgari bir hayat seviyenin
teminat altına alınması amaçlanmıştır. Yine aynı madde de, belirtilen sosyal
güvenliği sağlayacak sosyal güvenlik kuruluşlarını kurma görevi de devlete
verilmiştir. Sosyal Sigortalar Kurumu bu kapsamda görev yapan bir sosyal
güvenlik kuruluşudur. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 26. maddesi
işveren sorum luluğunu düzenlemiştir. İşverenin kendi suç sayılır bir hareketi
sebebiyle meydana gelen iş kazası ve meslek hastalığından dolayı Sosyal
Sigortalar Kurumu'nun işçiye yaptığı ödemeler işverenden tahsil edilmektedir.
Bu maddenin Anayasa'ya aykırılığı iddia edilmiş fakat Anayasa Mahkemesi 1990/28
Esas, 1991/11 sayılı kararı ile maddenin Anayasa'ya aykırı olmadığına karar
vermiştir. Kararda " ... İşverenin Sosyal Sigortalar karşısındaki
sorumluluğunu düzenleyen itiraz konusu kural, kurumun iş kazası ya da meslek
hastalığına uğrayan sigortalı için yaptığı giderleri sigortalının zarara
uğramasına neden olanlarından rûcu yoluyla geri isteyebilme hakkı, kurumuna
sigortalıya yardım yapma ödevi dolayısıyla malvarlığında meydana gelen
eksiltmeyi kısmen ve tümüyle giderme olanağı sağlar. Öte yandan zararı ödemek
durumunda bulunankişilerin bundan böyle sigortalının sağlığını ve can
güvenliğini korumak yönünden daha çok özen göstermesi sağlanmış, iş kazası ve
meslek hastalıklarının meydana gelmesi önlenmiş olur." denmektedir.
Kararda da belirtildiği gibi işveren sorumluluğunun temelamacı Sosyal
Sigortalar Kurumu'nun malvarlığının eksilmemesi ile işçinin can güvenliği
konusunda gerekli önlemleri almasını temin için sözkonusu yasa hükmü
düzenlenmiştir. Dava konusu Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 110. maddesi de işçi
sorumluluğuna yönelikgetirilmiş paralel bir hükümdür. İşçinin kasdî ve suç
sayılır bir hareketi yüzünden iş kazasına uğraması ya da meslek hastalığına
tutulması halinde sigortalıya geçici ya da devamlı daimi iş görememezlik geliri
verilmemek suretiyle hem Sosyal Sigortalar Kurumu'nun malvarlığının eksilmesi
önlenmek istenmiş hem de işçinin işinde daha dikkatli davranması düşünülerek
işyerinde başkalarına zarar vermemesi amaçlanmıştır. Dava konusu yasa hükmü, suç teşkil eden bir fiil neticesinde iş
kazasına uğrayan işçilere geçici iş göremezlik ödeneği verilmemesini öngörüyordu.
Bu bölüm çoğunluk görüşü gereğince iptal edilmiştir. Çoğunluk gerekçesinde
özellikle taksirli suçlar açısından işçinin yasada belirtilen gelirden mahrum
edilemeyeceği vurgulanmıştır. Taksirli suç ağırolabileceği gibi hafif de
olabilir. Ağır taksirde suçlu fiil sonunda doğacak ağır zararın olmasını arzu
etmemesine rağmen bu zararın olabileceğini tahmin edebilecek durumdadır.
Yasakoyucu işçinin belirtilen bu taksirli fiili sonunda (esasen tahmin
edilebilir) meydana gelebilecek zararı önlemek için dava konusu yasa hükmünü
getirmiştir. İptal edilmekle ağır kusur sonucu büyük zararların doğmasına sebep
olan kişiler sosyal hak kavramına sığınarak suç sayılan bir hareketi yüzünden
Sosyal Sigortalar Kurumu'ndanyardım sağlayacaktır. Sosyal güvenlik hakkını, devlet kuracağı sosyal güvenlik
kuruluşları eliyle yürüteceğine göre Anayasa'nın 65. Maddesi gereğince malî
kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde bu görevini yerine getirecektir. Aksi halde
sosyal güvenlik kuruluşlarının malvarlığında meydana gelen eksilme kurumu acze
düşürebilir. İşçinin işyerinde azami özeni göstermesi ve Sosyal Sigortalar
Kurumu'nun malî yapısı düşünülerek yasakoyucu sosyal güvenlik hakkına
belirtilen sınırlamayı getirmiştir. Bu nedenlerle çoğunluğun iptal kararına katılmıyorum. Üye Haşim KILIÇ