ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:2020/3 Karar Sayısı:2020/3 Karar Tarihi:22/1/2020 R.G. Tarih – Sayı:Tebliğ edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Hatay 6. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu’nun; A. 5. maddesinin (2) numaralı fıkrasının, B. 268. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (c) bendinin “ Asliye
ceza mahkemesi hâkimi tarafından verilen kararlara yapılacak itirazların
incelenmesi, yargı çevresinde bulundukları ağır ceza mahkemesine …”
bölümünün “ görevsizlik kararları ” yönünden Anayasa’nın 9. ve 141. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir. OLAY: Sanıklar hakkında kasten yaralama suçundan açılan ceza
davasında itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN
HÜKÜMLERİ Kanun’un itiraz konusu kuralların
da yer aldığı; 1. 5. maddesi şöyledir: “Görevsizlik kararı verilmesi
gereken hâl ve sonucu Madde 5- (1) İddianamenin
kabulünden sonra; işin, davayı gören mahkemenin görevini aştığı veya dışında
kaldığı anlaşılırsa, mahkeme bir kararla işi görevli mahkemeye gönderir. (2) Adlî yargı içerisindeki
mahkemeler bakımından verilen görevsizlik kararlarına karşı itiraz yoluna
gidilebilir.” 2. 268. maddesi şöyledir: “İtiraz usulü ve inceleme
mercileri Madde 268- (1) Hâkim veya
mahkeme kararına karşı itiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde 35 inci
maddeye göre ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren yedi gün içinde
kararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşulu ile
zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır. Tutanakla tespit edilen
beyanı ve imzayı mahkeme başkanı veya hâkim onaylar. 263 üncü madde hükmü
saklıdır. (2) Kararına itiraz edilen
hâkim veya mahkeme, itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse
en çok üç gün içinde, itirazı incelemeye yetkili olan mercie gönderir. (3) İtirazı incelemeye yetkili
merciler aşağıda gösterilmiştir: a) (Değişik: 18/6/2014-6545/74
md.) Sulh ceza hâkimliği kararlarına yapılan itirazların incelenmesi, o yerde
birden fazla sulh ceza hâkimliğinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini
izleyen hâkimliğe; son numaralı hâkimlik için bir numaralı hâkimliğe; ağır ceza
mahkemesinin bulunmadığı yerlerde tek sulh ceza hâkimliği varsa, yargı
çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza
hâkimliğine; ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerlerde tek sulh ceza hâkimliği
varsa, en yakın ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine
aittir. b) (Değişik: 18/6/2014-6545/74
md.) İtiraz üzerine ilk defa sulh ceza hâkimliği tarafından verilen tutuklama
kararlarına itiraz edilmesi durumunda da (a) bendindeki usul uygulanır. Ancak,
ilk tutuklama talebini reddeden sulh ceza hâkimliği, tutuklama kararını itiraz
mercii olarak inceleyemez. c) Asliye ceza mahkemesi
hâkimi tarafından verilen kararlara yapılacak itirazların incelenmesi, yargı
çevresinde bulundukları ağır ceza mahkemesine ve bu mahkeme ile başkanı
tarafından verilen kararlar hakkındaki itirazların incelenmesi, o yerde ağır
ceza mahkemesinin birden çok dairesinin bulunması hâlinde, numara olarak
kendisini izleyen daireye; son numaralı daire için birinci daireye; o yerde
ağır ceza mahkemesinin tek dairesi varsa, en yakın ağır ceza mahkemesine
aittir. d) Naip hâkim kararlarına
yapılacak itirazların incelenmesi, mensup oldukları ağır ceza mahkemesi
başkanına, istinabe olunan mahkeme kararlarına karşı yukarıdaki bentlerde
belirtilen esaslara göre bulundukları yerdeki mahkeme başkanı veya mahkemeye
aittir. e) Bölge adliye mahkemesi ceza
dairelerinin kararları ile Yargıtay ceza dairelerinin esas mahkeme olarak
baktıkları davalarda verdikleri kararlara yapılan itirazlarda; üyenin kararını
görevli olduğu dairenin başkanı, daire başkanı ile ceza dairesinin kararını
numara itibarıyla izleyen ceza dairesi; son numaralı daire söz konusu ise
birinci ceza dairesi inceler.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü
hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri,
Raportör Aydın AYGÜN tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu
kanun hükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme
5271 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (2) numaralı fıkrasının ve 268. maddesinin
(3) numaralı fıkrasının (c) bendinin “ Asliye ceza mahkemesini hâkimi
tarafından verilen kararlara yapılacak itirazların incelenmesi, yargı
çevresinde bulundukları ağır ceza mahkemesine …” bölümünün “ görevsizlik
kararları ” yönünden iptallerini talep etmiştir. 3. Anayasa’nın “ Anayasaya
aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi ” başlıklı 152. maddesinin
dördüncü fıkrasında “ Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red
kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun
hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz ”;
30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında da “ Mahkemenin
işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından
itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla
itiraz başvurusu yapılamaz ” hükümlerine yer verilmiştir. 4. 5271 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (2) numaralı fıkrasına yönelik itiraz başvurusu, Anayasa
Mahkemesinin 3/7/2014 tarihli ve E.2014/47, K.2014/123 sayılı kararıyla esastan
reddedilmiş, bu karar 13/3/2015 tarihli ve 29294 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanmıştır. 5. Anayasa Mahkemesince işin
esasına girilerek verilen ret kararından sonra aynı kural hakkında yeni bir
başvurunun yapılabilmesi için önceki kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı
13/3/2015 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık süre henüz
dolmamıştır. 6. Açıklanan nedenle Kanun’un 5.
maddesinin (2) numaralı fıkrasına yönelik itiraz başvurusunun Anayasa’nın 152.
maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı
fıkrası gereğince esas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir. 7. Öte yandan Anayasa’nın 152. ile
6216 sayılı Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o
dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin
hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri
sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda, bu
hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak
anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için
elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve
iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak
kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların
çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak
nitelikte bulunan kurallardır. 8. Kanun’un
268. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (c) bendinin “ Asliye ceza mahkemesi
hâkimi tarafından verilen kararlara yapılacak itirazların incelenmesi, yargı
çevresinde bulundukları ağır ceza mahkemesine …” bölümü asliye ceza
mahkemesi hâkiminin itiraza tabi olan kararlarının hangi merci tarafından
inceleneceğini belirlemektedir. Somut olayda kararına itiraz edilen Mahkeme
itiraz konusu kural gereği dosyayı itirazı incelemekle görevli ağır ceza
mahkemesine göndermekle kuralı uygulamıştır. Hangi mahkemenin görevli olduğu
konusunda ortaya çıkan uyuşmazlık ceza muhakemesi kuralları çerçevesinde
çözümlenmiş ve itiraz yoluna başvuran Mahkeme dosyanın esasıyla ilgili
yargılama aşamasına geri dönmüştür. Dolayısıyla kuralın itiraz kanun yolu
incelemesinde uygulanmış ve tükenmiş olması sebebiyle Mahkemenin önündeki
uyuşmazlıkta uygulanma imkânı bulunmamaktadır. 9. Açıklanan
nedenle Kanun’un 268. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (c) bendinin “ Asliye
ceza mahkemesi hâkimi tarafından verilen kararlara yapılacak itirazların
incelenmesi, yargı çevresinde bulundukları ağır ceza mahkemesine …” bölümüne
yönelik “görevsizlik kararları” yönünden yapılan başvurunun da
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. III. HÜKÜM 4/12/2004 tarihli ve
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun; A. 5. maddesinin (2) numaralı fıkrasına yönelik itiraz
başvurusunun, Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ile 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince REDDİNE, B. 268. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (c) bendinin “ Asliye
ceza mahkemesi hâkimi tarafından verilen kararlara yapılacak itirazların
incelenmesi, yargı çevresinde bulundukları ağır ceza mahkemesine …”
bölümünün “görevsizlik kararları” yönünden itiraz başvurusunda bulunan
Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu bölüme
ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 22/1/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Hasan
  Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Muammer
  TOPAL Üye M.
  Emin KUZ Üye Kadir
  ÖZKAYA Üye Rıdvan
  GÜLEÇ Üye Recai
  AKYEL Üye Yusuf
  Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız
  SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin
  MENTEŞ