ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:2019/69 Karar Sayısı:2020/45 Karar Tarihi:10/9/2020 R.G.Tarih-Sayısı:24/11/2020-31314 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 2. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 9/6/2004
tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanunu’nun 21. maddesinin (c) bendi ile bentleri
bağlayan hükümlerinin Anayasa’nın 2., 10., 26., 28., 32., 38. ve 90.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir. OLAY: Çocukların
mağdur olduğu bir olaya ilişkin yapılan yayın nedeniyle ulusal bir gazetenin
yetkililerinin cezalandırılması talebiyle açılan davada itiraz konusu
kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için
başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 21. maddesi şöyledir: “Kimliğin açıklanmaması Madde 21- Süreli yayınlarda; a) 22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununa
göre evlenmeleri yasaklanmış olan kimseler arasındaki cinsel ilişkiyle ilgili
haberlerde bu kişilerin, b) 1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun
414, 415, 416, 421, 423, 429, 430, 435 ve 436 ncı maddelerinde yazılı cürümlere
ilişkin haberlerde mağdurların, c) Onsekiz yaşından küçük olan suç faili veya
mağdurlarının, Kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak
şekilde yayın yapanlar birmilyar liradan yirmimilyar liraya kadar ağır para
cezasıyla cezalandırılır. Bu ceza bölgesel süreli yayınlarda ikimilyar liradan,
yaygın süreli yayınlarda onmilyar liradan az olamaz.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Kadir ÖZKAYA,
Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Yıldız SEFERİNOĞLU’nun
katılımlarıyla 26/6/2019 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle
uygulanacak kural ve sınırlama sorunları görüşülmüştür. 2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.
maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyle
uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini
Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin
iptalleri için
Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve
mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da
o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan
davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki
kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme 5187 sayılı Kanun’un 21. maddesinin “ Onsekiz yaşından küçük olan suç faili veya
mağdurlarının,” biçimindeki (c) bendi ile
anılan maddenin bentlerini bağlayan “ Kimliklerini
açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak şekilde yayın yapanlar birmilyar
liradan yirmimilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır. Bu ceza
bölgesel süreli yayınlarda ikimilyar liradan, yaygın süreli yayınlarda onmilyar
liradan az olamaz.” hükümlerinin
iptallerini talep etmiştir. 4. İtiraz konusu (c) bendi, on sekiz yaşından küçük olan
suç faili veya mağdurlarının kimliklerinin açıklanması durumunu
düzenlemektedir. Bakılmakta olan davanın konusu ise on sekiz yaşından küçük suç
mağdurlarının kimliklerinin açıklanmasına ilişkin olup itiraz konusu bentte yer
alan “…faili veya…” ibaresinin bakılmakta olan davada uygulanma imkânı
bulunmamaktadır. Açıklanan nedenle bu
ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. 5. Öte yandan bentleri bağlayan itiraz konusu hükümlerden “Bu ceza bölgesel süreli yayınlarda ikimilyar liradan, yaygın süreli
yayınlarda onmilyar liradan az olamaz.” şeklindeki cümlede cezaya konu
yayının bölgesel veya yaygın olmasına göre cezanın farklı biçimde düzenlendiği
görülmektedir. Bakılmakta olan davada yaygın süreli yayın söz konusu olduğundan
anılan cümlede yer alan “…bölgesel süreli yayınlarda ikimilyar liradan,” ibaresinin
uygulanma imkânı bulunmamaktadır. Açıklanan
nedenle bu ibareye ilişkin başvurunun da Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
reddi gerekir. 6. Diğer yandan (c) bendinin “… mağdurlarının,” ibaresi
dışında kalan kısmı ile bentleri bağlayan hükümlerin kalan kısmı ise on sekiz
yaşından küçük olan suç mağdurlarının ve yaygın süreli yayınların yanı sıra
bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmayan on sekiz yaşından küçük olan
suç failleri ve bölgesel süreli yayınlar ile itiraz konusu olmayan (a) ve (b) bentleri bakımından
geçerli ortak kural niteliğindedir. Bu itibarla kalan kısımların esasına
ilişkin incelemenin (c) bendinde yer alan “…mağdurlarının,” ibaresi ile
sınırlı olarak yapılması gerekmektedir. 7. Açıklanan nedenlerle 9/6/2004 tarihli ve 5187 sayılı
Basın Kanunu’nun 21. maddesinin; A. (c) bendinde yer alan “… faili veya…” ibaresi ile bentleri bağlayan hükümlerinin ikinci cümlesinde yer alan “…bölgesel
süreli yayınlarda ikimilyar liradan,” ibaresinin itiraz başvurusunda
bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu
ibarelere ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, B. (c) bendinin kalan bölümü ile bentleri bağlayan
hükümlerinin kalan bölümlerinin esasının incelenmesine, esasa ilişkin
incelemenin (c) bendinde yer alan “…mağdurlarının,” ibaresi ile sınırlı
olarak yapılmasına, 26/6/2019 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 8. Başvuru kararı ve ekleri Raportör
Taylan BARIN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu
kanun hükmü, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 9. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralda
yaptırım altına alınan fiillerin yalnızca süreli yayınlar ile işlenebileceği,
aynı fiilin daha fazla kişiye ulaşabilen radyo, televizyon ve internet gibi
kitle iletişim araçlarıyla işlenmesi durumunda suç oluşturmayacağı, kuralla
habere konu olan kişilerin haklarının basın özgürlüğünden üstün tutulduğu
belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 10.,
26., 28., 32., 38. ve 90. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 10. 6216 sayılı Kanun’un 43.
maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de
incelenmiştir. 11. İtiraz konusu kuralla süreli yayınlarda on sekiz
yaşından küçük suç mağdurlarının kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına
yol açacak şekilde haber yapılması adli para cezasıyla cezalandırılacak bir suç
olarak tanımlanmış ve söz konusu yayının
yaygın süreli yayın olması durumu ağırlaştırıcı sebep olarak öngörülmüş olup kural, anılan maddenin (c)
bendinde yer alan “...mağdurlarının,” ibaresi ile sınırlı olarak
incelenmiştir. 12. Anayasa’nın 28. maddesinin
birinci fıkrasında “Basın hürdür, sansür edilemez. Basımevi kurmak izin alma
ve malî teminat yatırma şartına bağlanamaz.” denilmek suretiyle basın
hürriyeti temel hak ve özgürlükler arasında sayılmış ve güvence altına
alınmıştır. 13. Anayasa’nın 26. maddesinin
birinci fıkrasında da “Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya
başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir.
Bu hürriyet resmî makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da
vermek serbestliğini de kapsar. Bu fıkra hükmü, radyo, televizyon, sinema veya
benzeri yollarla yapılan yayımların izin sistemine bağlanmasına engel
değildir.” hükmüne yer verilerek ifade özgürlüğü güvence altına alınmıştır. 14. Anayasa Mahkemesi;
Anayasa'nın 26. maddesinde yer alan ifade özgürlüğü ile Anayasa'nın 28.
maddesinde yer alan basın özgürlüğünün demokratik bir toplumun zorunlu
temellerinden ve demokratik
toplum düzeninde geçerli olan çoğulculuğun, hoşgörünün ve açık fikirliliğin
gereklerinden olduğunu
daha önce pek çok kez ifade etmiştir (Mehmet Ali Aydın [GK], B. No:
2013/9343, 4/6/2015, §
69; Bekir Coşkun [GK],
B. No: 2014/12151, 4/6/2015, §§ 34-35 ) .
Basın özgürlüğünün kamuoyuna çeşitli fikir ve tutumların iletilmesi ve bunlara
ilişkin bir kanaat oluşturması için en iyi araçlardan birini sağladığı açıktır (İlhan
Cihaner (2), B. No: 2013/5574, 30/6/2014, § 63). 15. İtiraz konusu kural, süreli
yayınlarda on sekiz yaşından küçük suç mağduru kişilerin k imliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak
şekilde yayın yapılmasını cezai yaptırıma bağlamak suretiyle ifade ve basın özgürlüklerini
sınırlamaktadır. 16. Anayasa’nın 13. maddesinde “ Temel
hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili
maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir.
Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve
lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir. 17. Buna göre ifade ve basın
özgürlüklerine sınırlama getirilirken temel hak ve özgürlüklerin sınırlanması
rejimini düzenleyen Anayasa’nın 13. maddesinin gözönünde bulundurulması
gerekmektedir. Anayasa’nın
söz konusu maddesi uyarınca ifade ve basın özgürlüklerine getirilen sınırlamaların Anayasa’da öngörülen sınırlama
sebeplerine, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine
uygun olması gerekir. 18. Basın hürriyetinin düzenlendiği 28. maddenin dördüncü fıkrasında “Basın
hürriyetinin sınırlanmasında, Anayasanın 26 ve 27 nci maddeleri hükümleri
uygulanır” hükmüne yer verilerek bu hakkın Anayasa’nın 26. ve 27. madde
hükümlerine göre sınırlanabileceği kabul edilmiştir. İfade özgürlüğünün
düzenlendiği ”Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti” başlıklı 26.
maddenin ikinci fıkrasında ise bu özgürlüğün sınırlanma sebepleri belirtilip bu
hakkın mutlak olmadığı ve anılan maddede belirtilen nedenlerle
sınırlanabileceği kabul edilmiştir. Buna göre ifade özgürlüğünün millî
güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği, başkalarının şöhret veya haklarının korunması amacıyla ve maddede belirtilen diğer nedenlerle sınırlanması
mümkündür. İtiraz konusu kural ile on sekiz yaşından küçük suç mağdurlarının kimliklerini
açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak şekilde haber yapılmasının cezai
yaptırıma bağlanması suretiyle mağdur
çocukların şöhret ve haklarının korunmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Bu
itibarla kuralla öngörülen sınırlamanın anayasal anlamda meşru bir amaca
dayandığı anlaşılmaktadır. Diğer yandan kural ile getirilen bu sınırlamanın, devletin her türlü istismara karşı çocukları koruyucu tedbirleri
almasını öngören Anayasa’nın 41. maddesindeki yükümlülük ile de uyumlu olduğu
görülmektedir. 19. Anayasa’nın 13. maddesinde
yer alan demokratik toplum düzeninin gerekleri nden olma, bir sınırlamanın
demokratik bir toplumda zorunlu bir toplumsal ihtiyacın karşılanması amacına
yönelik olmasını ifade etmektedir. Basın özgürlüğü gibi kişilik hakkı da bir
temel hak olarak Anayasa’da birçok hükümle güvence altına alınmıştır. Kuralın “…(c) bendinde de genel olarak onsekiz yaşından
küçüklerin işlediği veya bunlara karşı işlenen suçlarla ilgili olarak haberler
değil, bu kişilerin tanıtılması, kimliklerinin açıklanması yasaklanmaktadır. Bu
hükümle, umumi adap, belli suçların mağdurları ve küçükler korunmaktadır.” biçimindeki gerekçesinde de
belirtildiği üzere süreli yayınlarda on sekiz yaşından küçük suç mağdurlarının
kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak şekilde yayın
yapanların cezai yaptırıma tabi tutulması suretiyle küçüklerin korunması
amaçlanmakta olup kuralın zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamaya yönelik
olmadığı söylenemez. Bu itibarla kural demokratik toplum düzeninin gereklerine
aykırılık taşımamaktadır. 20. Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca sınırlamanın ölçülü olup olmadığının da değerlendirilmesi
gerekir. Anayasa’nın anılan maddesinde güvence altına alınan ölçülülük ilkesi elverişlilik,
gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli
olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlamanın
zorunlu olmasını diğer bir ifadeyle aynı amaca daha hafif bir sınırlama ile
ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise hakka getirilen
sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi
gerekliliğini ifade etmektedir. 21. On sekiz yaşından küçük olan suç mağdurlarının
kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak şekilde yayın
yapılmamasının çocukların tanınmalarına ve mağdur sıfatıyla da olsa bir suçla
ilgili gösterilmelerine engel olmak suretiyle korunmalarına katkıda bulunacağı
açıktır. Bu itibarla kural ile öngörülen sınırlama, hedeflenen amaca ulaşma
bakımından elverişlidir. Bu durumda, öngörülen sınırlamanın ulaşılmak istenen amaç
bakımından zorunlu olup olmadığı ve sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç
arasında makul bir dengenin bulunup bulunmadığı incelenmelidir. 22. Kuralla, on sekiz yaşından küçük olan suç
mağdurlarına ilişkin haber yapılması değil mağdurların kimliklerini açıklayacak
ya da tanınmalarına yol açacak şekilde haber yapılması suç olarak
düzenlenmiştir. Dolayısıyla ulaşılmak istenen amaç bakımından seçilen aracın gerekli
olmadığı söylenemez. 23. Öte yandan kural ile on sekiz yaşından küçük olan suç
mağdurlarının kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak şekilde
süreli yayın yapılması, adli para cezasıyla cezalandırılmayı gerektiren bir suç
olarak düzenlenmiştir. Söz konusu yayının yaygın süreli yayın olması durumu ise
ağırlaştırıcı sebep olarak öngörülmüştür. Cezai yaptırım olarak adli para
cezasının tercih edilmesi ile cezanın alt ve üst sınırları için belirlenen
miktar gözönünde bulundurulduğunda ifade ve basın özgürlüklerine getirilen
sınırlamanın orantısız olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. 24. Anayasa’nın 10. maddesinde “Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./ Kadınlar ve erkekler
eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla
yükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak
yorumlanamaz./ Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul
ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine
aykırı sayılmaz./ Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz
tanınamaz./ Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde
eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” denilmek
suretiyle kanun önünde eşitlik ilkesine yer verilmiştir. 25. Anayasa’nın anılan maddesinde belirtilen kanun önünde
eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile
eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı aynı
durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını
sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun
karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi
zedelenmez. 26. İtiraz konusu kuralın yer
aldığı maddede, on sekiz yaşından küçük olan
suç mağdurlarının kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak
şekilde süreli yayınların yapılması adli para cezasıyla cezalandırılacak bir
suç olarak düzenlemiş olmasına rağmen benzer haber içeriklerinin radyo, televizyon
ve internet gibi farklı mecralarda yayımlanması 5187 sayılı Kanun’da herhangi
bir cezai yaptırıma bağlanmamıştır. 5187 sayılı Kanun’un 1. maddesinin ikinci
fıkrasına göre söz konusu Kanun yalnızca basılmış eser lerin basımını ve yayımını düzenlemektedir. Dolayısıyla radyo, televizyon ve internet gibi
farklı mecralarda yapılan yayınlar, anılan Kanun’un kapsamı dışında
kalmaktadır. 27. Bununla birlikte on sekiz yaşından küçük olan suç
mağdurlarının tanınmalarına yol açacak şekilde radyo, televizyon ve internet
gibi mecralarda yayın yapılması durumunda yayını gerçekleştiren medya hizmet
sağlayıcıya 15/2/2011 tarihli ve 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş
ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun’un 32. maddesi uyarınca idari yaptırım
uygulanabilmesi mümkündür. Aynı fiilin nesnel olarak farklı mecralarda
işlenmesinin farklı tür yaptırımlara bağlanması, anayasal sınırlar içinde kanun
koyucunun takdirindedir. Bu nedenle on sekiz yaşından küçük suç mağdurlarının
tanınmalarına yol açacak şekildeki haberlerin süreli yayınlarda yapılması
halinde adlî para cezası ile cezalandırılacak bir suç oluşturması karşısında
5187 sayılı Kanun kapsamı dışında kalan diğer medya hizmet sağlayıcıları
yoluyla gerçekleştirilmesinin farklı idari yaptırımlara bağlanmasında eşitlik
ilkesine aykırı bir yön bulunmamaktadır. 28. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 10., 13., 26.
ve 28. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda
belirtilen hususların Anayasa’nın 10., 13., 26. ve 28. maddeleri yönünden
yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2.
maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 32., 38. ve 90. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. IV. HÜKÜM 9 /6/2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanunu’nun 21.
maddesinin (c) bendinde yer alan “...mağdurlarının,” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE 10/9/2020
tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Hasan
  Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir
  ÖZKAYA Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Muammer
  TOPAL Üye M.
  Emin KUZ Üye Rıdvan
  GÜLEÇ Üye Recai
  AKYEL Üye Yusuf
  Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız
  SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin
  MENTEŞ Üye Basri
  BAĞCI