ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/15 Karar Sayısı : 2012/105 Karar Günü : 5.7.2012 R.G. Tarih-Sayı:
13.10.2012-28440 İPTAL DAVASINI AÇAN : Türkiye Büyük Millet
Meclisi üyeleri Emine Ülker TARHAN ve Muharrem İNCE ile birlikte 115
milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : 30.11.2011
günlü, 6252 sayılı Askerlik Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un; 1- 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan '' birinci
fıkrasında yer alan 've 21 gün süreli temel askerlik eğitimine tabi
tutulmaları' ibaresi, '' ve '' ve aynı fıkrada yer alan 've 21 gün süreli temel
askerlik eğitimine tabi tutulmaları' ibaresi '' ifadeleri ile bu ifadelerle
sınırlı olmak üzere yürürlüğe ilişkin 5. maddesinin, 2- 4. maddesiyle, 21.6.1927 günlü 1111 sayılı Askerlik Kanunu'na
eklenen Geçici 46'ncı maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan
'' temel askerlik eğitimine tabi tutulmaksızın'' ibaresinin, Anayasa'nın 2., 10. ve 72. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptali ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları 1- 30.11.2011 günlü, 6252 sayılı Askerlik Kanununda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesinin birinci fıkrası; '21/6/1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanununun ek 1 inci
maddesinin birinci fıkrasında yer alan '5.112 Euro' ibaresi '10.000 Avro',
üçüncü fıkrasında yer alan '7.668 Euro' ibaresi '10.000 Avro', dördüncü
fıkrasında yer alan 'Euro' ibaresi 'Avro' şeklinde ve beşinci fıkrası aşağıdaki
şekilde değiştirilmiş, aynı maddenin birinci fıkrasında yer alan 've 21
gün süreli temel askerlik eğitimine tabi tutulmaları' ibaresi , ikinci
fıkrasında yer alan 'belirtilen yaş sınırı sonuna kadar temel askerlik
eğitimini yapmayanlar,' ibaresi, üçüncü fıkrasında yer alan 'veya yönetmelikte
belirtilen süre içinde temel askerlik eğitimlerini' ibaresi ve aynı
fıkrada yer alan 've 21 gün süreli temel askerlik eğitimine tabi tutulmaları'
ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.' 2- Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrası; '1111 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici maddeler eklenmiştir. 'GEÇİCİ MADDE 46- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte her ne
sebeple olursa olsun henüz fiili askerlik hizmetine başlamamış, 31 Aralık 2011
tarihi itibariyle (bu tarih dâhil) 30 yaşından gün almış ve 1076 sayılı Yedek
Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kanunu ile 1111 sayılı Askerlik Kanununa tabi
yükümlüler, istekleri halinde, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren
altı ay içinde askerlik şubelerine başvurmaları ve 30.000 Türk Lirası parayı
ödemeleri şartıyla temel askerlik eğitimine tabi tutulmaksızın askerlik
hizmetini yerine getirmiş sayılırlar. Başvuruda bulunanlar, öngörülen miktarı
başvuru sırasında def'aten ödeyebilecekleri gibi, yarısını başvuru sırasında
diğer yarısını ise başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde de
ödeyebilirler.' 3- Kanun'un 5. maddesi; ' Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer .' şeklindedir. B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 10. ve 72. maddelerine
dayanılmıştır. III- İLK
İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince; Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın
katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin esas
incelemesi aşamasında karara bağlanmasına 7.3.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Bahadır
YALÇINÖZ tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu yasa
kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Dava dilekçesinde, dövizle askerlik hizmetinin yerine getirilmesi
aşamasındaki temel askerlik eğitimi alma şartının kaldırılmasının ve bedelli
askerlik hizmetinde temel askerlik eğitimine tabi tutulmaksızın hizmetin yerine
getirilmiş sayılmasının vatan hizmeti ödevinin, temel askerlik eğitiminden
geçirilmeden doğrudan satın alınması ve silahaltına alınmadan askerliğin
yapılmış sayılması sonucunu doğuracağı ve bu durumun Anayasa'nın 2.
maddesindeki sosyal devlet ve 10. maddesindeki yasa önünde eşitlik ilkeleriyle
bağdaşmadığı, Anayasa'nın 72. maddesinde, askerlik hizmetinin hak ve ödev
olarak düzenlendiği, belirli bir bedelin ödenmesi yanında temel askerlik
eğitimi hakkından yararlandırılmak hakkını kullanmanın onur ve gururunun
yaşanabilmesinin temel bir zorunluluk olduğu, aksi düzenlemenin vatan
hizmetinin hak boyutuna aykırılık oluşturduğu, vatan hizmetinin ya Silahlı
Kuvvetlerde ya da kamu kesiminde yerine getirilebileceği, temel askerlik
eğitimine tabi tutulmadan askerlik hizmetinin yerine getirilemeyeceği
belirtilerek, düzenlemelerin aynı zamanda Anayasa'nın 72. maddesine de aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 6252 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle 1111 sayılı Kanun'un ek 1.
maddesinde yapılan değişiklikle dövizle askerlik hizmet usulü ile askerlik
hizmetini yerine getirecekler için mevcut olan temel askerlik eğitimine tabi
tutulma şartı ortadan kaldırılmış, ayrıca 4. maddesiyle eklenen Geçici 46.
maddeyle de bedelli askerlik usulü düzenlenmesine yer verilerek, 31 Aralık 2011
tarihi itibariyle (bu tarih dâhil) 30 yaşından gün almış yükümlülerin,
istekleri halinde, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde
askerlik şubelerine başvurmaları ve 30.000 Türk Lirası parayı ödemeleri
şartıyla temel askerlik eğitimine tabi tutulmaksızın askerlik hizmetini yerine
getirebilecekleri düzenlenmiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi, hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal
eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa
karşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli
kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara
bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlâl edilmiş olmaz. Anayasa'nın 'Vatan hizmeti' başlıklı 72. maddesinde; 'Vatan
hizmeti, her Türk'ün hakkı ve ödevidir. Bu hizmetin Silahlı Kuvvetlerde veya
kamu kesiminde ne şekilde yerine getirileceği veya getirilmişsayılacağı
kanunla düzenlenir. ' denilmektedir. Anayasa'nın 72. maddesinde, vatan hizmetinin sadece Türkiye
Cumhuriyeti vatandaşları için bir hak ve ödev olduğu kural altına alındıktan
sonra bu hizmetin Silahlı Kuvvetlerde veya kamu kesiminde yerine
getirilebileceği ya da yerine getirilmiş sayılacağının kanunla düzenleneceği
belirtilmiş olup, vatan hizmetinin yalnızca silahlı kuvvetlerde veya kamu
kesiminde yerine getirilmesi bir zorunluluk olarak düzenlenmemiştir. Yasama
organı, vatan hizmetinin Silahlı Kuvvetlerde veya kamu kesiminde ne şekilde
yerine getirilebileceği yönünde karar alabileceği gibi yerine getirilmiş
sayılması yönünde de karar alabilecektir. Bu hususa ilişkin kanuni düzenleme
yapma konusunda yasama organının takdir yetkisi bulunduğu açıktır. Bu durumda, dövizle askerlik hizmet usulü için temel askerlik
eğitimi yapma şartının kaldırılmasına ve bedelli askerlik hizmet usulü için
temel askerlik eğitimi yapmaksızın askerlik hizmetinin yerine getirilmiş
sayılmasına ilişkin iptal davasına konu kurallarda, Anayasa'nın 72. maddesine
aykırılık bulunmamaktadır. Öte yandan, 6252 sayılı Kanun'un iptal davasına konu edilen
kuralları uyarınca dövizle askerlik ve bedelli askerlik hizmet usullerinden
faydalanarak vatan hizmetini yerine getirmiş sayılacaklarla, temel askerlik
eğitimini yapacakların hukuksal durumlarının farklı olması nedeniyle aynı
konumda görülemeyeceklerinden bunlar arasında eşitlik karşılaştırmasının
yapılamayacağı, kanun koyucunun yapılan düzenlemede aynı koşulları taşıyan
herkese bu fırsatı tanıması nedeniyle sosyal hukuk devleti ilkesine de aykırı
olmadığı sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle iptal davasına konu kurallar Anayasa'nın 2.,
10. ve 72. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 30.11.2011 günlü, 6252 sayılı 'Askerlik Kanununda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un; 1- 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan ''birinci fıkrasında
yer alan 've 21 gün süreli temel askerlik hizmetlerine tabi tutulmaları'
ibaresi, '' ve '' ve aynı fıkrada yer alan 've 21 gün süreli temel askerlik
eğitimine tabi tutulmaları' ibaresi'' ifadelerine ve bu ifadelerle sınırlı
olmak üzere yürürlüğe ilişkin 5. maddesine, 2- 4. maddesiyle 21.6.1927 günlü, 1111 sayılı Askerlik Kanunu'na
eklenen Geçici 46. maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan ''
temel askerlik eğitimine tabi tutulmaksızın'' ibaresine, yönelik iptal istemleri, 5.7.2012 günlü, E. 2012/15, K. 2012/105
sayılı kararla reddedildiğinden, bu madde ve ibarelere ilişkin yürürlüğün
durdurulması isteminin REDDİNE, 5.7.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VI- SONUÇ 30.11.2011 günlü, 6252 sayılı 'Askerlik Kanununda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un; 1- 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan ''birinci fıkrasında
yer alan 've 21 gün süreli temel askerlik hizmetlerine tabi tutulmaları'
ibaresi, ''  ve '' ve aynı fıkrada yer alan 've 21 gün süreli temel
askerlik eğitimine tabi tutulmaları'  ibaresi'' ifadeleri ile bu
ifadelerle sınırlı olmak üzere yürürlüğe ilişkin 5. maddesinin, 2-  4. maddesiyle 21.6.1927 günlü, 1111 sayılı Askerlik
Kanunu'na eklenen Geçici 46. maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer
alan '' temel askerlik eğitimine tabi tutulmaksızın'' ibaresinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 5.7.2012
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN