ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2021/15 Karar Sayısı : 2022/63 Karar Tarihi : 1/6/2022 R.G. Tarih-Sayısı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Onüçüncü Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 3/5/1985
tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu’na 11/5/2018 tarihli ve 7143 sayılı Kanun’un
16. maddesiyle eklenen geçici 16. maddenin Anayasa’nın 2. ve 169. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Orman
niteliği haiz mesire yerinin işletilmesi hakkının kiraya verilmesi ihalesine
konu parselde yer alan ve yapı kayıt belgesine konu olan yapıların ihale
kapsamından çıkarılmasına yönelik başvurunun reddi ile söz konusu ihalenin
iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ
İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un geçici 16. maddesi şöyledir: “Geçici Madde 16- (Ek: 11/5/2018-7143/16 md.) Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat
ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması
amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar
başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine
kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir.
Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve
diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı
sahibinin beyanına göre kaydedilir. Yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319
sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı
üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacak
kayıt bedeli başvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline
gelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. 6306 sayılı
Kanun kapsamında kullanılmak üzere kaydedilen gelirler karşılığı Bakanlık
bütçesine ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödenek, dönüşüm
projeleri özel hesabına aktarılarak kullanılır. Kayıt bedeline ilişkin oranı
iki katına kadar artırmaya, yarısına kadar azaltmaya, yapının niteliğine ve bölgelere
göre kademelendirmeye, ayrıca başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya
Bakanlar Kurulu yetkilidir. Yapı Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir.
Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait
olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz
bağlanabilir. Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin 24/9/2020 tarihli ve
E.:2019/21; K.:2020/51 sayılı Kararı ile) (…) uyarınca alınmış yıkım
kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir. Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamış
veya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda, Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerin
tamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarına
denk gelen alanların terk edilmesi halinde yapı kullanma izin belgesi
aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu durumda,
ikinci fıkrada belirtilen bedelin iki katı ödenir. Beşinci fıkra uyarınca kat mülkiyetine geçilmiş olması
6306 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin uygulanmasına engel teşkil etmez. Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait
taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığa
tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi
haleflerinin 31/12/2019 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerine
taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Bu durumda elde
edilen gelirler bu maddenin ikinci fıkrasına göre genel bütçeye gelir
kaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı
Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi
Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrası,
yapı ve tesisler hakkında ise onbirinci fıkrası hükmü uygulanmaz. (Ek cümleler:4/7/2019-7181/14 md.) Yapı kayıt
belgesine konu taşınmaz için 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu
Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar
Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre tapu
tahsis belgesi alınması ve bu belgeye esas arsa bedellerinin ödenmiş olması
hâlinde bu madde uyarınca ayrıca satış bedeli alınmaz. Yapı kayıt belgesi
alınan taşınmazların satışa konu edilen kısımlarından yapı kayıt belgesi tarihi
ile satış tarihi arasındaki dönem için ecrimisil alınmaz, tahakkuk ettirilen
ecrimisiller terkin edilir, satış tarihi itibarıyla tahsil edilen ecrimisil
tutarı satış bedelinden mahsup edilir, bu tutardan fazlası iade edilmez. Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların belediyelere ait
taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri
ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili
belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce
doğrudan satılır. Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda
bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde
bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz. Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya
kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen
yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri
uygulanır. Yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğundadır. Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı
Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde
ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul
tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen
alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları
Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin
birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar
Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf
Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI ve İrfan
FİDAN’ın katılımlarıyla 3/3/2021 tarihinde yapılan
ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör
Ahmet CANPOLAT tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu
kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 3. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine
göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyle uygulanacak bir
kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı
görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının
ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa
Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve
mahkemenin görev kapsamına giren bir davanın bulunması, iptali talep edilen
kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise
bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde
veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte
bulunan kurallardır. 4. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 3194
sayılı Kanun’un geçici 16. maddesinin iptalini talep etmiştir. İtiraz konusu
maddede, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına
alınması ve imar barışının sağlanmasına yönelik usul ve esaslar düzenlenmiştir. 5. Bu bağlamda kural, 31/12/2017
tarihinden önce yapılmış ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılardan gerekli
şartları sağlayanlara yapı kayıt belgesi verilebileceğini, anılan belgeye konu
yapının ve arsasının mülkiyet durumunun, yapı sınıf ve grubunun ve diğer
hususların yapı kayıt sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedileceğini ve
bu belgenin yapının yeniden yapılmasına ve kentsel dönüşüm uygulamasına kadar
geçerli olacağını düzenlemektedir. Kuralın kapsamından yapı kayıt belgesi ile
3194 sayılı Kanun’a aykırı yapıların tespit edilerek kayıt altına alınmasının
amaçlandığı anlaşılmaktadır. 6. Ayrıca kuralda; yapı kayıt belgesi
verilen yapılarla ilgili talep hâlinde su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilmesi
suretiyle geçici olarak kullanım hakkının sağlanabileceği, anılan Kanun
uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezalarının
iptal edileceği, cins değişikliği ve kat mülkiyetinin tesis edilebileceği ve
Hazine ya da belediyeye ait taşınmazlar üzerinde inşa edilmiş olan yapıların
yapı kayıt belgesi sahiplerine satılabileceği düzenlenmiştir. 7. Öte yandan kuralda; üçüncü kişilere
ait özel mülkiyete konu taşınmazlar üzerindeki yapılar, Hazineye ait sosyal
donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar ve 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu’nda tanımlanan Boğaziçi sahil
şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve
koordinatları gösterilen alandaki yapılar, İstanbul tarihî yarımada içinde ekli
kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlardaki yapılar ile 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan
Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanun’un 2. maddesinde belirlenmiş tarihî
alandaki yapılar hakkında kuralın uygulanmayacağı belirtilmiştir. 8. Bakılmakta olan dava, orman niteliği haiz mesire
yerinin işletilmesi hakkının kiraya verilmesi ihalesine konu parselde yer alan
ve yapı kayıt belgesine konu olan yapıların ihale kapsamından çıkarılmasına
yönelik başvurunun reddi ile söz konusu ihalenin iptali talebine ilişkindir. 9. Bu bağlamda kuralın bakılmakta olan davada uygulanma
imkânının bulunup bulunmadığının tespiti için özel kanunlarla korunan yerlerde
bulunan yapılar hakkında uygulanıp uygulanmayacağının belirlenmesi gerekir. 10. 3194 sayılı Kanun’un “ İstisnalar ” başlıklı 4.
maddesinde 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, 21/7/1983 tarihli
ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, bu Kanun’un ilgili
maddelerine uyulmak kaydıyla 2960 sayılı Kanun ve 10/7/2014 tarihli ve 5216
sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nu ile diğer özel kanunlarla belirlenen
veya belirlenecek olan yerlerde, bu Kanun’un özel kanunlara aykırı olmayan
hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. 11. Orman niteliğini haiz arazilerin hukuki rejimi ise
31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu’nda düzenlenmiştir. Anılan
Kanun’un 17. maddesinin birinci fıkrasında hayvanların planlı otlatılmasını
sağlayan, gecelemesini emniyet altına alan ve dağılmalarını engelleyen geçici
çevirmeler şeklinde düzenlemeler dışında, her çeşit bina, ağıl ve hayvanların
barınmasına mahsus yerler yapılmasının, tarla açılmasının, işlenmesinin,
ekilmesinin ve orman içinde yerleşilmesinin yasak olduğu hükme bağlanmış; söz
konusu maddenin üçüncü fıkrasında da yalnızca savunma,
ulaşım, enerji, haberleşme, su, atık su, petrol, doğalgaz, hava ayrıştırma,
altyapı, katı atık bertaraf ve düzenli depolama tesislerinin, baraj, gölet,
sokak hayvanları bakımevi ve mezarlıkların, devlete ait sağlık, eğitim, adli
hizmet ve spor tesisleri ile ceza infaz kurumlarının ve bunlarla ilgili her türlü
yer ve binanın devlet ormanları üzerinde bulunması veya yapılmasında kamu
yararı ve zaruret olması hâlinde gerçek ve tüzel kişilere bedeli mukabilinde
Tarım ve Orman Bakanlığınca izin verilebileceği öngörülmüştür. 12. Bu itibarla 6831 sayılı Kanun’a göre ormanlarda
yapılaşma yasağının bulunduğu, itiraz konusu kuralın ise anılan Kanun’a aykırı
hükümler içerdiği gözetildiğinde ormanlarda inşa edilen yapılar hakkında 3194
sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca özel kanun niteliğinde olan 6831 sayılı
Kanun’un uygulanacağı anlaşıldığından itiraz konusu kuralın bakılmakta olan
davada uygulanma imkânının bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır (benzer yöndeki
değerlendirme için bkz. AYM, E.2019/109, K.2019/91, 4/12/2019). 13. Nitekim idari yargı içtihatları da özel kanunlar
kapsamında korunan alanlarda bulunan yapılar hakkında itiraz konusu kuralın
uygulanmayacağı yönündedir (Danıştay 6. Dairesi, E.2019/22013, K.2021/1143,
3/2/2021; Danıştay Onuçüncü Dairesi, E.2020/2682, K. 2021/2208, 15/6/2021;
Samsun Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi, E.2021/346, K.2021/1091,
26/10/2021; E.2021/787, K.2021/1088, 26/10/2021; Adana Bölge İdare Mahkemesi 2.
İdari Dava Dairesi, E.2021/22, K. 2021/1481, 22/9/2021; İstanbul Bölge İdare
Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi, E. 2020/1650, K. 2020/2272, 16.12.2020; Samsun
Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi, E. 2020/267 K. 2020/781,
10/12/2020; İzmir Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi, E. 2020/1919 K.
2020/1702 11/12/2020). 14. Açıklanan nedenlerle kuralın itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. IV. HÜKÜM 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu’na 11/5/2018
tarihli ve 7143 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle eklenen geçici 16. maddenin itiraz
başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı
bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 1/6/2022
tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Hicabi DURSUN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR