ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1979/14 Karar Sayısı:1979/33 Karar Günü:28/6/1979 Resmi Gazete
tarih/sayı:9.7.1979/16691 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bornova 1. Asliye Hukuk Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 27/2/1978 günlü, 2116 sayılı, "Vakıflar
Genel Müdürlüğü 1978 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun 6. maddesi hükmünün,
Anayasa'nın 64., 92., 93., 94. ve 126. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali
istemidir. I - OLAY : Davacı vekili, yerel Mahkemeye verdiği dava dilekçesinde;
müvekkilesinin, Bornova Asliye Hukuk Hakimliğinin 1954/36 esas 1955/48 karar
sayılı ve 15/3/1955 günlü kesinleşmiş ilâmı ile (7. Zilkade 1323 ve 26.
muharrem 1324 tarihli) vakıfnamelerde yazılı evin sükna hakkının, han ve bahçenin
intifa hakkının sahibi olduğunu; vakıf bahçenin bir kısmını Karayolları Genel
Müdürlüğünce istimlak edildiğini, bahçe içindeki ev enkazı ile köklenen ağaçlar
satıldığından bunlara ait istimlak bedellerinden ileri gelen gaile fazlası
intifa hakkının müvekkilesine ait olduğunu; vakıf 1978 yılı gelirlerinden gaile
fazlasının, idarece, Vakıflar Kanunu ve Vakıfname hükümlerine göre değil
Vakıflar Nizamnamesine ek 23/12/1937 ve 13/10/1939 günlü nizamnamelere göre
ödenmek istendiğini; çünkü 1978 mali yılı Vakıflar Genel Müdürlüğü Bütçe
Kanununun 6. maddesinde mazbut vakıflarda ilgililerin intifa haklarının anılan
nizamnamelere göre ödeneceğinin belirtilmiş olduğunu açıklayarak, Bütçe
Kanunundaki bu hükmün Vakıflar Kanununun 39. maddeleri ile saklı tutulan intifa
hakkını kısıtladığını ve bu kuralın uygulanmasını askıya aldığını ileri sürmüş
ve Anayasa'ya aykırılık itirazında bulunmuştur. Davalı idare vekili bu Anayasa'ya aykırılık itirazına
katılmamıştır. Mahkeme, 27/3/1979 günlü duruşmada, Anayasa'ya aykırılık itirazının
ciddi olduğu görüşüne vararak, Anayasa'nın 151. ve 44 sayılı Yasanın 27.
maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir. III - İPTALİ İSTENEN YASA MADDESİ: 27/2/1978 günlü, 2116 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1978 Mali
Yılı Bütçe Kanunun 6. maddesi şöyledir : "Madde 6 - Mazbut vakıflarda ilgililerin intifa hakları,
Vakıflar Nizamnamesine ek 23/12/1937 ve 13/10/1939 tarihli nizamnamelere göre
ödenir." IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 15/5/1979
gününde Şevket Müftügil, Lütfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Osman Tokcan, Rüştü
Aral, Muammer Yazar, Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu,
Hüseyin Karamüstantikoğlu, Kenan Terzioğlu, Necdet Darıcıoğlu, İhsan Tanyıldız,
Bülent Olcay ve Yekta Güngör Özden'in katılmalarıyla yapılan ilk inceleme
toplantısında; dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V - ÖZÜN İNCELENMESİ : İşin esasına ilişkin rapor, Bornova 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin
başvurma kararı ve ekleri, Anayasa'ya aykırılığı öne sürülen yasa kuralı,
ilgili yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlara ilişkin gerekçeler ve öbür
yasama belgeleri, konu ile ilişkisi bulunan öteki metinler okunduktan sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 126. maddesinin son fıkrasının son tümcesi, bütçe
yasasına bütçe ile ilgili olanlar dışında hüküm konulmasını yasaklamaktadır.
Bütçe yasasına konulabilecek hükümleri sınırlayan bu kuralın Anayasa'da yer
alış nedeni, bütçe yasası ile başka yasaların hazırlanış biçimleri ve
nitelikleri yönünden farklarını belirleyen Anayasa'nın 64., 92., 93. ve 94.
maddelerinin incelenmesinden açıkça ortaya çıkmaktadır. Gerçekten Anayasa'nın 64. maddesinde, Türkiye Büyük Millet
Meclisinin görev ve yetkileri belirtilirken, "konun koyma" yetkisi
yanında, ayrıca "Devletin bütçe kanun tasarılarını görüşmek ve kabul
etmek" yetkisinden de sözedilmesi, iki çeşit yasanın Anayasa koyucu
tarafından biribirinden ayrı olarak ele alındığını ortaya koyduğu gibi,
yasaların görüşülmesi ve kabulü konusunu düzenleyen 92. madde yanında, bütçe
yasasının görüşülmesi ve kabulünü ayrı bir yönteme bağlayan 94. maddenin
getirilmiş olması ve 93. maddede, Cumhurbaşkanı'nın yasaları bir kez daha
görüşülmeleri için Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderme yetkisinin
kapsamına bütçe yasalarının alınmamış bulunması da iki çeşit yasa arasındaki
ayırımı kesinlikle belirlemektedir. Bu anayasal durum karşısında, itiraz konusu hükmün bütçe
yasasında yer alabilmesi, "bütçe ile ilgili olması" koşuluna
bağlıdır. Halbuki Anayasa Mahkemesinin birçok kararında belirtildiği gibi, bir
hükmün Anayasa'nın 126. maddesindeki anlamda "bütçe ile ilgili"
sayılabilmesi, yalnızca bütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı
kolaylaştırıcı, tamamlayıcı ya da açıklayıcı nitelikte bulunmasına bağlı olup,
itiraz konusu hükmün bu niteliği taşımadığı ve ancak bütçe yasası dışında bir
yasal düzenlemeye konu olabileceği açıkça ortadadır . Nitekim daha önceki bir itiraz nedeniyle, 1805. sayılı
"1974 Yılı Vakıflar Genel Müdürlüğü Bütçe Kanunu" nun 8. maddesinde
yer alan aynı nitelikteki bir hüküm Anayasa Mahkemesinin 2/11/1978 günlü, Esas
: 1978/38, Karar : 1978/49 sayılı kararı ile ve yukarda özetlenen gerekçeye
dayanılarak iptal edilmiştir. (12 Şubat 1979 günlü, 16548 sayılı Resmî Gazete)
. Böyle olunca, 27/2/1978 günlü, 2116 sayılı 1978 Malî Yılı
Vakıflar Genel Müdürlüğü Bütçe Kanununun 6. maddesinin aynı gerekçe ile ve
Anayasa'nın 64., 92., 93., 94. ve 126. maddelerine aykırılığı nedeniyle
iptaline karar verilmelidir. 27/2/1978 günlü, 2116 sayılı "Vakıflar Genel Müdürlüğü 3978
Malî Yılı Bütçe Kanunu" nun 6. maddesi hükmünün, Anayasa'nın 64., 92.,
93., 94. ve 126 maddelerine aykırı olduğuna ve iptaline, 28/6/1979 gününde oybirliğiyle karar verildi . Başkan Şevket Müftügil Üye Lütfi Ömerbaş Üye Ahmet Erdoğdu Üye Osman Tokcan Üye Rüştü Aral Üye Muammer Yazar Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Nahit Saçlıoğlu Üye Hüseyin Karamüstantikoğlu Üye Kenan Terzioğlu Üye Necdet Darıcıoğlu Üye İhsan N. Tanyıldız Üye Bülent Olçay Üye Yılmaz Aliefendioğlu Üye Yekta Güngör Özden