ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2011/55 Karar Sayısı : 2011/146 Karar Günü : 27.10.2011 R.G. Tarih-Sayı :
17.03.2012-28236 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 6. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 7.6.1985 günlü 3224
sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu'nun 7. maddesinin ikinci fıkrasının,
Anayasa'nın 2. ve 135. maddelerine aykırılığı iddiasıyla iptali istemidir. I- OLAY Türk Diş Hekimleri Birliği Genel Kurulu'na İstanbul Diş Hekimleri
Odası'ndan gönderilecek delege sayısının 10 kişi ile sınırlı tutulması
konusundaki işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı İtiraz konusu kuralı da içeren 3224 sayılı Yasa'nın 7. maddesi
şöyledir: 'Madde 7 - Oda Genel Kurulunun
görevleri şunlardır: a) Oda Yönetim Kurulunun geçmiş dönem faaliyetleri ve bilançosunu
gösteren raporu ile Oda Denetleme Kurulunun raporunu görüşmek ve bu Kurulların
ibra edilip edilmemesine karar vermek, b) Oda Yönetim Kurulu tarafından hazırlanan gelecek dönem tahmini
bütçesini görüşüp karara bağlamak, c) Oda Yönetim, Disiplin ve Denetleme Kurullarının asıl ve yedek
üyeleri ile Birlik Genel Kurulu delegelerini seçmek, d) Oda için gerekli taşınmazların satın alınması veya mevcut
taşınmazların satılması hususunda Yönetim Kuruluna yetki vermek, e) Gündemindeki diğer konuları görüşüp karara bağlamak, f) Kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek. Odalar, iki yıllık bir dönem için Birlik Genel Kurul
toplantılarına katılmak üzere, gizli oyla, üye sayısı ikiyüze kadar olanlar
beş, beşyüze kadar olanlar yedi, beşyüzden fazla olanlar onar asıl ve yedek
delege seçerler.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 135. maddelerine dayanılmış,
67. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Serruh KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,
Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan
ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 2.6.2011 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Anayasa'nın 135. maddesine göre kamu kurumu
niteliğindeki meslek kuruluşlarının, belli bir mesleğe mensup olanların
müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak,
mesleğin genel menfaatlerine uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek
mensuplarının birbirleriyle ilişkilerinde güveni ve dürüstlüğü hâkim kılmak ve
meslek disiplin ve ahlâkını korumak üzere kuruldukları, anılan maddede
demokratik ilkelere uygun bir seçimin yapılmasının öngörüldüğü, oysa, itiraz
konusu kural ile sayısı kaç olursa olsun beşyüzden fazla üyesi olan diş
hekimleri odalarının Birlik Genel Kurulu'na katılacak delege sayısının on
temsilciyle sınırlandırıldığı ve böylece Türk Diş Hekimleri Birliği'nin en
önemli organının oluşumunda adil temsilin önlendiği belirtilerek kuralın
Anayasa'nın 2. ve 135. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle iptali istenen kural
Anayasa'nın 67. maddesi yönünden de incelenmiştir. İtiraz konusu kural uyarınca, iki yıllık bir dönem için Türk Diş
Hekimleri Birliği Genel Kurul toplantılarına katılmak üzere, ikiyüze kadar
üyesi olan diş hekimleri odaları beş, beşyüze kadar üyesi olan odalar yedi ve
beşyüzden fazla üyesi olan odalar ise on delege seçmektedirler. Böylece çok
sayıda diş hekiminin kayıtlı olduğu diş hekimleri odaları, Genel Kurul'da üye
sayıları oranında değil, sınırlı sayıda delege ile temsil edilmiş
olmaktadırlar. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın "Seçme, seçilme ve siyasî faaliyette
bulunma hakları" başlıklı 67. maddesinin altıncı fıkrasında 'Seçim
kanunları, temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkelerini bağdaştıracak
biçimde düzenlenir' denilmektedir. Anayasa'nın 135. maddesinde, kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarının ve üst kuruluşlarının belli bir mesleğe mensup olanların müşterek
ihtiyaçlarını karşılamak, meslekî faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel
menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının
birbirleriyle ve halkla olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak
üzere meslek disiplini ve ahlâkını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve
organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı
gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleri oldukları
belirtilmiştir. Bu kuralla, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının '...
kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunla gösterilen
usullere göre yargı denetimi altında, gizli oyla seçilen ...' tüzelkişiler
olduğu öngörülmekte ve bunların kuruluşunda organlarının seçimle işbaşına
getirilmesi usulü benimsenmektedir. Herhangi bir kuruluşun oluşmasında
demokrasinin temel kuralı olan seçime yer verilmişse, bu kuruluşun seçim
sisteminin, yönetim ve işleyişinin de demokratik kurallara aykırı
olamayacağının kabulü gerekir. Demokrasinin olmazsa olmaz kuralı seçimdir. Demokratik seçimin en
önemli niteliği ise adil bir temsil ilkesine dayalı serbest, eşit ve genel-oy
esasını içermesidir. Hukuk devletinin bir gereği olarak adaletli bir hukuk
düzeninin kurulabilmesi de, diğer seçimler yanında kamu kurumu niteliğindeki
meslek örgütlerinin seçimlerinde de seçime katılacakların adil bir biçimde
temsil edilmesine bağlıdır. Temsilde adaletin sağlanamadığı bir seçimin
demokratik olmasından ve hukuk devleti ilkesine uygunluğundan söz edilemez. İtiraz konusu kural ile sayısı kaç olursa olsun beşyüzden fazla
üyesi olan diş hekimleri odalarının Genel Kurul'a katılımlarının on delegeyle
sınırlandırılması ve böylece Türk Diş Hekimleri Birliği'nin en önemli organının
oluşumunda temsilde adaletin önlenmesi, demokrasiye aykırı düşen bir
düzenlemedir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 67. ve
135. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında 'Kanun,
kanun hükmünde kararname ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi İptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, 6216
sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun'un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. İtiraz konusu
kuralın iptal edilmesi nedeniyle doğan boşluk, kamu düzenini ihlal edici
nitelikte görüldüğünden iptal hükmünün, Resmî Gazete'de yayımlanmasından
başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VII- SONUÇ 1- 7.6.1985 günlü, 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği
Kanunu'nun 7. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, 2- 3224 sayılı Kanun'un 7. maddesinin ikinci fıkrasının iptal
edilmesi nedeniyle, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ
GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 27.10.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI