ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1996/62 Karar Sayısı : 1997/57 Karar Günü : 17.6.1997 R.G. Tarih-Sayı :12.11.1997-23168 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Nevşehir Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.4.1929 günlü, 1412 sayılı "Ceza
Muhakemeleri Usulü Kanunu"nun 84. maddesinin, Anayasa'nın 2. ve
36.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Müştekiye verdiği yabancı paranın sahte olduğu savıyla sanık
hakkında açılan kamu davasında, Mahkeme, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 84.
maddesinin, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırılığını ileri sürmüştür. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenen Yasa Kuralı 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası'nın 84. maddesi
şöyledir : "Kalpazanlık ve evrakı nakdiyeye ait sahtekârlık suçlarında
zaptolunan paralar ve evrak lüzum görülürse bunların sahihlerini tedavüle
çıkaran makamlara tetkik ettirilir. Bu makamlar taklit veya sahtekârlığın ne
suretle yapılmış olduğu ve eserleri neden ibaret bulunduğu hakkında rey beyan
ederler. Yabancı paraları ve evrakı için de yetkili Türk makamlarının reyi
alınmakla iktifa olunur." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 36.- Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma
hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın CARGÜN,
Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Lütfi F. TUNCEL, Mustafa YAKUPOĞLU ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 2.10.1996 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, iptali
istenilen Yasa kuralı, Anayasa'ya aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa
kurallarıyla bunlarla ilgili gerekçeler ve dosyada bulunan tüm belgeler okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri
Usulü Kanunu'nun 84. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüştür.
Ancak, bakılmakta olan davada sahteliği iddia olunan para "yabancı
para" olduğundan, 84. maddeye ilişkin esas incelemenin maddenin ikinci
fıkrasındaki "Yabancı paraları" sözcükleriyle sınırlı olarak
yapılmasına karar verilmiştir. B- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı CMUK'nun itiraz konusu "Kalpazanlık ve evrakı nakdiye
sahtekârlığında yapılacak tetkikler" başlıklı 84. maddesinde, "Kalpazanlık ve evrakı nakdiyeye ait sahtekârlık suçlarında
zaptolunan paralar ve evrak lüzum görülürse bunların sahihlerini tedavüle
çıkaran makamlara tetkik ettirilir. Bu makamlar taklit veya sahtekârlığın ne
suretle yapılmış olduğu ve eserleri neden ibaret bulunduğu hakkında rey beyan ederler. Yabancı paraları ve evrakı için de yetkili Türk makamlarının reyi
alınmakla iktifa olunur." kuralına yer verilmiştir. Bu kurala göre hâkim, gerekli gördüğünde, ele geçirilen
paralar ve evraktaki sahtekârlığın ne suretle yapıldığı ve eserlerinin neden
ibaret bulunduğunu, ele geçirilen para ve evrakın asıllarını ve doğrularını
tedavüle çıkaran makamlara incelettirmek zorundadır. Paralar için bu makam,
T.C. Merkez Bankası'dır. Hâkim, Merkez Bankası'ndan ancak "taklit veya
sahtekârlığın ne suretle yapıldığı ve eserlerinin nelerden ibaret bulunduğu
hakkında rey ve görüş" alabilecektir. Maddenin ikinci fıkrasında da, yabancı paralarla ilgili olarak
aynı kural getirilmiş ve birinci fıkrada belirtilen kalpazanlık ve yabancı
paralar ve evrak için de, hâkim gerekli görürse, yetkili Türk makamlarının
görüşünün alınmasıyla yetinileceği belirtilmiştir. C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Mahkeme, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine
aykırılığını ileri sürmüştür. 1- Anayasa'nın 36. Maddesi Yönünden İnceleme Mahkeme, itiraz konusu kuralın, sanık veya müdahil tarafı teknik
güvenceden yoksun bilirkişi raporu ile yetinmek zorunda bıraktığı, bu durumun
kişilerin hak arama özgürlüğünü kısıtladığından, Anayasa'nın 36. maddesine
aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36.
maddesinde, herkesin gerekli araç ve yollardan yararlanarak yargı organları
önünde davacı ya da davalı olarak sav ve savunma hakkının bulunduğu
belirtilmektedir. Hak arama özgürlüğünün en önemli iki öğesini oluşturan, sav ve
savunma haklarını kısıtlayacak, bu hakların eksiksiz kullanımını engelleyecek
ve âdil yargılanmaya engel olacak yasa kurallarının Anayasa'nın 36. maddesine
aykırılık oluşturacağı tartışmasızdır. İtiraz konusu kural ile, para ve nakdi
evrak sahtekârlıkları için gerekli görülecek incelemenin, bunların sahihlerini
tedavüle çıkaran makamlara yaptırılacağı; yabancı paralar için de, yetkili Türk
makamlarının görüşünün alınmasıyla yetinileceği öngörülmektedir.Türk paralarını
tedavüle çıkarmaya yetkili makamların, yabancı paralar konusundaki uzmanlıkları
da gözetildiğinde, bu paralardaki sahteciliklerin incelenmesinde yetkili
kılınmalarında Anayasa'nın 36. maddesine aykırılık yoktur. İtirazın reddi
gerekir. 2- Anayasa'nın 2. Maddesi Yönünden İnceleme Mahkeme, Adlî Tıp Kurumu, polis ve jandarma teşkilâtlarındaki son
teknik imkânların en üst düzeyde olmasına karşın, incelemenin sadece Merkez
Bankasına yaptırılmasının hak arama özgürlüğünü kısıtlanması nedeniyle 84.
maddenin Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğunu ileri sürmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir "hukuk
devleti" olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, insan haklarına saygı
gösteren, bu hakları koruyucu, adaletli bir hukuk düzeni kurup sürdürmekle
kendisini yükümlü sayan, bütün etkinliklerinde hukuka ve Anayasa'ya uyan, işlem
ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olan devlettir. Böyle bir düzenin
kurulması, yasama, yürütme ve yargı alanına giren tüm işlem ve eylemlerin hukuk
kuralları içinde kalması, temel hak ve özgürlüklerin, anayasal güvenceye
bağlanmasıyla olanaklıdır. İtiraz konusu kuralla, kalpazanlıkta ve evrakı nakdiye
sahtekârlığında ele geçirilen paralar ve evrak üzerindeki incelemelerin,
bunların geçerli olanlarını tedavüle çıkaran makamlara yaptırılacağı, yabancı
paralar için de aynı usulün uygulanacağı belirtilerek sınırlı olarak resmî
bilirkişilik kurumu oluşturulmuştur. Böylece dava konusu kural,
düzenlediği konuda uzmanlık gözetilerek bilirkişiliği kurumlaştırmış ve yargı
işlevinin daha iyi yapılmasını sağlamıştır. Yapılan yargılamada, bilirkişinin
tarafsızlığından hiçbir kuşku duyulmaması gerekir. Bilirkişinin yansızlığı,
âdil yargılamanın ve hukuk devleti ilkesinin de gereğidir. İtiraza konu kuralla
getirilen resmî bilirkişilik kurumunun, âdil bir yargılamayı engelleyecek,
adalete ve yargıya olan güven duygusunu sarsacak ya da davanın yanlarını böyle
düşünmeye sevkedecek herhangi bir durum bulunmadığından itiraz edilen kural,
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesine aykırı
görülmemiştir. VI- SONUÇ 4.4.1929 günlü, 1412 sayılı "Ceza Muhakemeleri Usulü
Kanunu"nun sınırlama kararı uyarınca incelenen 84. maddesinin
"Yabancı paraları..." yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, 17.6.1997 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU