ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/27 Karar Sayısı : 2010/9 Karar Günü : 14.1.2010 R.G. Tarih-Sayı
:17.03.2010-27524 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR: 1- Bolu 1. Asliye Hukuk Mahkemesi (Esas Sayısı:2009/27) 2- Malkara Asliye Hukuk Mahkemesi (Esas Sayısı:2009/32) İTİRAZLARIN KONUSU: 2.7.1964 günlü, 492
sayılı Harçlar Kanunu'nun, 28. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin
'Karar ve ilam harcı ödenmedikçe ilgiliye ilam verilmez' biçimindeki ikinci
tümcesi ile 32. maddesinin 'Yargı işlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe
mütaakkıp işlemler yapılmaz' biçimindeki birinci tümcesinin, Anayasa'nın 2.,
5., 10., 11., 35., 36. ve 90. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Yargılama sonucunda haklı çıktığı davaya ait mahkeme ilamının
harçsız olarak kendilerine verilmesini isteyen davacıların taleplerini
değerlendiren Mahkemeler itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu
savıyla iptalleri için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun iptali istenen tümcelerin yer aldığı
28. ve 32. maddeleri şöyledir: ' Madde 28 ' (1) sayılı tarifede yazılı nispi harçlar
aşağıdaki zamanlarda ödenir.: a) Karar ve İlam Harcı, Karar ve İlam harçlarının dörtte biri peşin, geri kalanı kararın
verilmesinden itibaren iki ay içinde ödenir. Karar ve İlam Harcı
ödenmedikçe ilgiliye ilam verilmez. b) İcra Tahsil Harcı, İcra takiplerinde Tahsil Harcı alacağın ödenmesi sırasında, ödeme
yapılmayan hallerde harç alacağının doğması tarihinden itibaren 15 gün içinde
ödenir. Harç alacağı icranın yerine getirilmesiyle doğar. Konunun değeri üzerinden alınacak İflas Harçlarında da bu bent
hükümleri uygulanır. c) Depozito, defter tutma ve miras işlerine ait harçlar, (1) Sayılı tarifenin (D) bölümünde yazılı depozito defter tutma ve
miras işlerine ait harçlar işin sonundan itibaren 15 gün içinde ödenir. Harcı ödenmiyen işlemler: Madde 32 ' Yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe
mütaakıp işlemler yapılmaz. Ancak ilgilisi tarafından ödenmeyen
harçları diğer taraf öderse işleme devam olunmakla beraber bu para muhakeme
neticesinde ayrıca bir isteğe hacet kalmaksızın hükümde nazara alınır'. B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 2., 5., 10., 11., 35., 36. ve
90. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME A- Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim
KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,
Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve
Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 7.5.2009 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında her iki dosyada da eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine; Haşim KILIÇ, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN ile A. Necmi ÖZLER'in
karşı oyları ve OYÇOKLUĞUYLA karar verilmiştir. B- 2.7.1964 günlü, 492 sayılı Harçlar Kanun'un 28. maddesinin
birinci fıkrasının (a) bendinin 'karar ve ilam harcı ödenmedikçe ilgiliye ilam
verilmez' biçimindeki son tümcesinin iptaline karar verilmesi istemiyle yapılan
ve Anayasa Mahkemesi'nin 2009/32 sayılı esasına kayıtlı itiraz başvurusuna
ilişkin davanın yapılan ilk incelemesinde; Dosyanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2009/27 esas
sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas
incelemenin 2009/27 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 7.5.2009 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kurallar, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Yasa'nın 28. Maddesinin Birinci Fıkrasının (a) Bendinin
İkinci Tümcesinin İncelenmesi Başvuru kararlarında, davacı tarafın davayı kazandığı halde ilamı
alarak icra takibinde bulunabilmesinin, ilam ile karşı tarafa yüklenen bir
ödevin yerine getirilmesi koşuluna bağlandığı, itiraz konusu kuralda, ilgiliye
karar ve ilam harcı ödenmedikçe ilamın verilmeyeceği belirtildiğinden davayı
kazanan davacıya da verilmemesinin mahkemeye erişim bağlamında davacının hak
arama özgürlüğünü engellediği belirtilerek itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın
2., 5., 10., 35., 36. ve 90. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kural 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 'nisbi harçlarda
ödeme zamanı' başlıklı 28. maddesinde yer almaktadır. Bu maddenin birinci
fıkrasının (a) bendinin birinci tümcesinde, karar ve ilam harçlarının dörtte
birinin peşin, geri kalanın kararın verilmesinden itibaren iki ay içinde
ödeneceği, ikinci tümcede ise karar ve ilam harcı ödenmedikçe ilgiliye ilamın
verilmeyeceği belirtilmiştir. Ayrıca Yasa'nın 37. maddesinde Kanun'da gösterilen ve süresi
içinde ödenmeyen harçların nasıl tahsil edileceği belirlenmiştir. Bu kurala
göre, sorumlusu tarafından süresi içinde ödenmeyen karar ve ilam harçları,
ilgili mahkemenin yazısı üzerine o yerin vergi dairesi tarafından 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkındaki Yasa hükümlerine göre tahsil
edilecektir. Harç, idarece yapılan bir hizmetten yararlananlardan bu hizmet
dolayısıyla alınan para, diğer bir deyimle verginin özel ve ayrık bir türüdür.
Bu nedenle diğer harçlarda olduğu gibi, yargı harçlarında da kural; harcın,
davayı açan veya harca mevzu olan işlemin yapılmasını isteyen kişi tarafından
ödenmesidir. Ancak yargı yoluna başvurmak, başvuran kişiye bir harç yükümlülüğü
yüklediği gibi, başvuranın haklı çıkması halinde bu yükümlülük yer
değiştirmekte ve davada haksız çıkan tarafa yükletilmektedir. Bu nedenle nisbi
harca tabi davalarda, yargılama sonunda ödenecek harç miktarıyla birlikte,
harcın gerçek sorumlusu da mahkeme kararıyla belirlenmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde, Cumhuriyetin nitelikleri arasında
sayılan hukuk devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir
hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, konulan kurallarda adalet
ve hakkaniyet ölçülerini göz önünde tutan, hakların elde edilmesini
kolaylaştıran ve hak arama özgürlüğünün önündeki engelleri kaldıran devlettir. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında ' herkes meşru
vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve
davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir ' kuralı
yer almaktadır. Hak arama özgürlüğü, diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken
şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden
biri olmakla birlikte aynı zamanda toplumsal barışı güçlendiren, bireyin
adaleti bulma, hakkı olanı elde etme, haksızlığı önleme uğraşının da aracıdır. Anayasa'nın 36. maddesinde ifade edilen hak arama özgürlüğü ve
adil yargılanma hakkı, sadece yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak
iddia ve savunmada bulunma hakkını değil, yargılama sonunda hakkı olanı elde
etmeyi de kapsayan bir haktır. Dava açarken peşin harcı ödeyen ancak nisbi
harca tabi davalarda işin niteliği gereği dava sonuna bırakılan bakiye harçtan
yasal olarak sorumlu olmadığı mahkeme kararıyla belirlenen davacıya, sorumlusu
olmadığı bir harcın tahsili koşuluyla ilamın verilmesi; bireylerin hak arama
özgürlüğünü engelleyici nitelik taşımaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 36.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın Anayasa'nın 5., 10., 35. ve 90. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. B- Yasa'nın 32. Maddesinin İlk Tümcesinin İncelenmesi Mahkeme başvuru kararında, davacının ilamı alabilmesinin, aslında
davalı tarafın ödemesi gereken harcı yatırma koşuluna bağlanmasını 'mahkemeye
erişim' bağlamında hak arama hürriyetini; davacının maddi hak elde ettiği ilamı
aynı nedenlerle alamaması ve icraya konu edememesinin de mülkiyet hakkını
engellediği gerekçesiyle, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10., 11., 35. ve
36. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu tümcenin yer aldığı 32. madde 'harcı ödenmeyen
işlemler' başlığı altında Yasa'nın beşinci bölümünde düzenlenmiştir. Maddenin
itiraz konusu ilk tümcesi; ' Yargı işlemlerinden alınan harçlar ödenmedikçe
müteakip işlemler yapılmaz ' hükmünü içermektedir. Bu kural sadece nisbi
karar ve ilam harçları için değil, Yasa'da yer alan ve yargı işlemlerinden alınacak
tüm harçları kapsayan bir hükümdür. Yasakoyucu bu kuralla yargı hizmetlerinin
karşılığı olan ve kanunda yer alan harca tabi işlemlerin yapılmasını, o işleme
ilişkin harcın tahsili koşuluna bağlamıştır. Aynı zamanda yasakoyucu ilgilisi
tarafından ödenmeyen harcın karşı tarafça ödenmesi halinde işleme
devam olunacağını ve ödenen harcın yargılama sonunda ayrıca bir talebe gerek
kalmaksızın hükümde dikkate alınacağını da belirlemiştir. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında 'herkes meşru vasıta
ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı
olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir' kuralı yer
almaktadır. Harç, devletin yüklenmiş olduğu görevleri yerine getirebilmek için
anayasal sınırlar içinde egemenlik yetkisine dayanarak değerlendirdiği çeşitli
kaynaklardan elde etmiş olduğu vergi ve resim gibi bir çeşit kamu geliridir.
Ayrıca harç, bireylerin özel menfaatlerine ilişkin olarak, kamu hizmetlerinden
yararlanmaları karşılığında bu hizmetlerin maliyetlerine katılmaları amacıyla
zor unsuruna dayanılarak alınan mali yükümlülüktür. Bu nedenle, yargılama
sürecinde, yasayla harca tabi kılınmış bir hizmetten yararlanmak isteyen ilgili
(davalı veya davacı), genel kurallar uyarınca harcını ödeyerek bu hizmetten
yararlanabilir. Dava açan veya yargılama sırasında harca tabi bir işlemin
yapılmasını isteyen tarafın, harç ödemeden devam eden işlemlerin yapılmasını
isteyerek bireysel bir menfaat elde etmesi, harçların konuluş amacına aykırılık
oluşturur. Yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe müteakip
işlemlerin yapılmayacağını belirten kural, bireylerin özel menfaatleriyle
ilgili olarak yargı hizmetinden yararlanmalarını, bu hizmetin karşılığı olan
harcın ödenmesi koşuluna bağladığından, hak arama özgürlüğünü sınırlandıran bir
nitelik taşımamaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 36.
maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 10., 11. ve 35. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 2.7.1964 günlü, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun; 1- 28. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin 'Karar ve
İlâm Harcı ödenmedikçe ilgiliye ilâm verilmez.' biçimindeki ikinci tümcesinin
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2- 32. maddesinin 'Yargı işlemlerinden alınacak harçlar
ödenmedikçe mütaakıp işlemler yapılmaz.' biçimindeki birinci tümcesinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 14.1.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY YAZISI 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 28. ve 32. maddelerinin ilk inceleme
aşamasında yapılan görüşmedeki Ahmet AKYALÇIN'ın karşıoyuna katılıyorum. Başkan Haşim
  KILIÇ KARŞI OY Anayasa'nın 152. ve 2949 Sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesi uyarınca, yasa ya da yasa
hükmünde kararnamelerin Anayasaya uygunluğunun somut norm denetimi (itirazı)
yoluyla denetlenebilmesi için iptali istenilen kuralın 'davada uygulanacak
kural' olması koşulu aranmaktadır. Davada uygulanacak yasa kuralı kavramı, bir davanın değişik
evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan, ya da tarafların
istek ve savunmaları çerçevesinde bir karar vermek için göz önünde tutulması
gereken kuralları ifade etmektedir. İncelemesi yapılan 2009/32 nolu dosyada, mahkeme, davacı vekilinin
açmış olduğu destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminat davasında,
davacının davasının kabulüne; 2009/27 nolu dosyada ise davacı vekilinin açmış
olduğu men'i müdahale ve kal davasında, davanın kabulüne karar vererek davayı
sonuçlandırmıştır. Mahkemeler, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 28. maddesinin birinci
fıkrasının(a) bendinin son tümcesinde yer alan 'karar ve ilam harcı ödenmedikçe
ilgiliye ilam verilmez' hükmü ile 32. maddenin ilk tümcesinde yer alan 'yargı
işlerinde alınacak harçlar ödenmedikçe mütaakip işlemler yapılmaz' hükmünün
iptali istenilmiştir. 1086 sayılı HUMK'nun 392. maddesinde 'Karar tahrir ve imza
olunduktan sonra suretleri bir hafta içinde başkâtip tarafından iki taraftan
her birine makbuz mukabilinde verilir ve bir nüshası da dosyasında hıfzolunur.
Suretler asılları gibi imza olunmakla beraber bunlara mahkemenin mühürü
vazedilmek lâzımdır. İki taraftan her birine verilen suretler ilâmdır'
denilerek karar ve ilâmın tanımı yapılmıştır. Yasada, karar terimi yalnız kararın aslı için; ilâm ise mahkeme
kararının taraflara verilen sureti için kullanılmıştır. Somut olayda, mahkemeler hukuki bir davaya konu olan uyuşmazlığı
çözerek davayı sonuçlandırmışlardır. İlgililerin ilâm istemi ve bu istem
üzerine mahkemelerin dosya üzerinden yapmış oldukları inceleme, hukuki bir
davaya konu olan uyuşmazlığı çözmeye ilişkin değildir. Bu nedenle mahkemelerin
önünde görülmekte olan dava bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle davanın esastan görüşülmesine ilişkin
çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Ahmet
  AKYALÇIN KARŞIOY YAZISI 2.7.1964 günlü, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun, 28. maddesinin
birinci fıkrasının (a) bendinin son tümcesinde yer alan 'karar ve ilam
harcı ödenmedikçe ilgiliye ilan verilmez' kuralına yönelik itiraz
başvurusu ile bu kuralla birlikte 32. maddesinin ilk tümcesinde yer alan 'yargı
işlerinde alınacak harçlar ödenmedikçe mütaakkıp işlemler yapılmaz' biçimindeki
kurala yapılan diğer itiraz başvurusunun yapılan ilk incelemesinde; Davacı vekillerinin hukuk mahkemelerinden verilen kararların ilam
harcı ödenmeden kendilerine verilmesini talep ettikleri, mahkemelerinde dosya
üzerinde yaptıkları inceleme sonucunda itiraz konusu kuralları gerekçe
göstererek bu talepleri vermiş oldukları ek kararlarla reddettikleri, böylece,
Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürdükleri kuralları somut olaylara uygulamak
suretiyle hukuki ihtilafları karara bağlayıp davayı sonuçlandırdıkları
anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 152. maddesi ve 2949 sayılı Kanun'un 28. maddesi,
itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurulabilmesi için 'mahkemede
bakılmakta olan bir davanın' bulunmasını koşul olarak aramaktadır. İtiraz başvurusunda bulunan mahkemelerin ise uyuşmazlıkları karara
bağladıkları için önlerinde bakmaları gereken bir davanın bulunmadığı açıktır.
Bu nedenle aranan koşulu taşımayan söz konusu başvuruların, esası
incelenmeksizin yetkisizlik nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir. Açıkladığım düşünce ile çoğunluk kararına katılmadım. Üye Mehmet
  ERTEN