ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/24 Karar Sayısı : 2012/95 Karar Günü : 15.6.2012 R.G. Tarih-Sayı :
13.10.2012-28440 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 17. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 15.2.2011 günlü, 6112
sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun'un
42. maddesinin (3) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan ''iki
ay içinde ödeme yapılmazsa, Üst Kurulca ilgili medya hizmet sağlayıcı kuruluşun
yayın lisansının iptaline karar verilir'' ibaresinin Anayasa'nın 2. ve
13. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY 2011 yılı Haziran ayına ait ticari iletişim gelirleri Üst Kurul
payının iki ay içerisinde yasal faizi ile birlikte ödenmesi, aksi halde yayın
izinlerinin ve yayın lisanslarının iptal edileceğine dair RTÜK işleminin iptali
istemiyle açılan davada, davacının Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddi gören
Mahkeme, kuralın  iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 15.2.2011 günlü, 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve
Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun'un itiraz konusu ibarenin de yer aldığı 42.
maddesi şöyledir: '(1) Yayın lisans ücreti ve yayın iletim yetkilendirme ücreti,
lisans veya yetki belgesi verilmesini müteakip altı ay içinde eşit taksitlerle
alınır. (2) 41 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre ödenecek
televizyon kanal, multipleks kapasitesi ve radyo frekans yıllık kullanım
ücreti, her yılın ocak, nisan, temmuz ve ekim aylarında olmak üzere dört eşit
taksitte, (ç) bendinde öngörülen ticarî iletişim gelirlerinden ayrılacak
paylar, elde edildikleri ayı takip eden üçüncü ayın en geç yirmisinde ilgili
medya hizmet sağlayıcı kuruluşlar tarafından ödenir. (3) Birinci ve ikinci fıkralar uyarınca yapılması gereken
ödemelerin gecikmesi hâlinde, ilgili özel medya hizmet sağlayıcı kuruluş bir ay
içerisinde uyarılarak kanunî faizleri ile birlikte ödeme yapması ihtar edilir.
İhtar kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren iki ay içinde ödeme
yapılmazsa, Üst Kurulca ilgili medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayın
lisansının iptaline karar verilir ve ödenmeyen kurum geliri genel
hükümlere göre tahsil edilir.' B- İlgili Görülen Yasa Kuralı 6112 sayılı Kanun'un 41. maddesi şöyledir: '(1) Üst Kurulun gelirleri şunlardır: a) Medya hizmet sağlayıcı kuruluşlardan
alınacak yayın lisansı ücretleri. b) Karasal ortamdan yayın yapan kamu ve
özel medya hizmet sağlayıcı kuruluşlardan alınacak televizyon kanal, multipleks
kapasite ve radyo frekans yıllık kullanım ücretleri. c) 5809 sayılı Elektronik Haberleşme
Kanunu ve ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yayın hizmetlerinin
iletimi faaliyetinde bulunan platform, multipleks ve altyapı işletmecileri ile
verici tesis ve işletim şirketinden alınacak yayın iletim yetkilendirme
ücretleri. ç) Medya hizmet sağlayıcılarının,
program destekleme gelirleri hariç aylık brüt ticarî iletişim gelirlerinden
ayrılacak yüzde üç paylar. d) Gerektiğinde Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığı bütçesinden alınacak Hazine yardımı. e) Sair gelirler. (2) Üst Kurul, gerektiği takdirde her
yıl için yapacağı işlerin programını hazırlayarak Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığı bütçesinden bu işler için ayrılmasını talep ettikleri ödenek
tutarını Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunar. (3) Medya hizmet sağlayıcı kuruluşların
ticarî iletişim gelirlerinin, aracı kurumların hesaplarıyla birlikte Maliye
Bakanlığınca denetlenmesi ile bu gelirlerin beyanına ve birinci fıkranın (ç)
bendine göre alınacak payların ödenmesine ilişkin usul ve esaslar, Maliye
Bakanlığının görüşü alınarak Üst Kurulca hazırlanacak yönetmelikle düzenlenir.' C- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2. ve 13. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM,
Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın
katılımlarıyla 30.3.2012 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Erhan TUTAL
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili
görülen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk
devletinin tanımına yer verilerek idari yaptırıma konu eylemler ile bu eylemler
karşılığında uygulanacak yaptırımlar arasında adil bir dengenin bulunmasının
hukuk devleti ilkesinin bir gereği ve bahsedilen adil dengenin de ölçülülük
ilkesi olduğu belirtilerek genel hükümler uyarınca tahsili mümkün olan bir
alacak nedeniyle medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayın lisansının iptal
edilmesinin ölçülülük ilkesine ve bu bağlamda Anayasa'nın 2. ve 13. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6112 sayılı Kanun'un 41. maddesinde medya hizmet sağlayıcılarının
program destekleme gelirleri hariç aylık brüt ticari iletişim gelirlerinden
ayrılacak %3 oranında pay, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nun gelirleri
arasında sayılmış ve itiraz konusu kuralla bu payların Üst Kurulca yapılan
uyarıya rağmen, elde edildikleri ayı takip eden üçüncü ayın en geç yirminci
gününde ödenmemesi halinde, ilgili kuruluşun bir ay içinde uyarılacağı ve
uyarıya rağmen süresi içerisinde ödemeyen medya hizmet sağlayıcı kuruluşun
yayın lisansının iptal edileceği öngörülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Üst Kurul tarafından yapılan uyarıya rağmen Kanunda öngörülen iki
aylık süre içinde reklam geliri üst kurul payının ödenmemesi nedeniyle medya
hizmet sağlayıcı kuruluşun yayın lisansının iptal edilmesi, idari yaptırım
niteliği taşımaktadır. Yasa koyucunun idari yaptırıma konu kabahat nevinden eylemleri ve
bu eylemler karşılığında uygulanacak yaptırımları belirlemesi anayasal sınırlar
içerisinde takdir yetkisi kapsamındadır. Ancak bu eylemler ile yaptırımlar
arasında adil bir dengenin bulunması, hukuk devleti ilkesinin gereğidir. Eylem ile yaptırım arasında bulunması gereken adil dengenin
kurulabilmesi için bunun ölçülülük ilkesine uygun olması gerekir. Bu ilkenin
alt ilkelerinden olan, ' Elverişlilik ilkesi ', öngörülen yaptırımın
ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, ' zorunluluk ilkesi '
öngörülen yaptırımın ulaşılmak istenen amaç bakımından zorunlu olmasını ve ' orantılılık
ilkesi ' ise öngörülen yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında olması
gereken orantıyı ifade etmektedir. İtiraz konusu kuralla öngörülen yayın lisansının iptali yaptırımı
ile ticari iletişim geliri Üst Kurul payının zamanında ödenmesinin amaçlandığı
kuşkusuzdur. Bu çerçevede, söz konusu yaptırımın hedeflenen amaca ulaşma
bakımından elverişli olduğu söylenebilir. Ancak itiraz konusu kuralın yer
aldığı maddede, geciken ödemelerin genel hükümlere göre tahsil edileceğinin
özel olarak düzenlendiği de gözetildiğinde, ayrıca bu yolla tahsili mümkün olan
bir alacak nedeniyle medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayın lisansının iptal
edilmesinin Üst Kurul alacağının tahsili bakımından zorunlu olduğundan söz
edilmesi olanaklı değildir. Öte yandan, hizmet sağlayıcı kuruluşun yayın
faaliyetini bütünüyle ve süresiz biçimde ortadan kaldırmak suretiyle
uygulanması öngörülen yaptırımla ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir oran
bulunduğu da söylenemez. Bu durum ise yaptırıma konu eylem ile yaptırım
ilişkisinde ölçülülük ilkesinin ihlali sonucunu doğurmakta ve hukuk devleti
ilkesine aykırılık oluşturmaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. Kural Anayasa'nın 2. maddesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden, Anayasa'nın 13. maddesi yönünden incelenmemiştir. Muammer TOPAL bu görüşe katılmamıştır. VI- SONUÇ 15.2.2011 günlü, 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve
Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun'un 42. maddesinin (3) numaralı fıkrasının
ikinci cümlesinde yer alan ''iki ay içinde ödeme yapılmazsa, Üst Kurulca ilgili
medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayın lisansının iptaline karar verilir''
ibaresinin  Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Muammer TOPAL'ın
karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 15.6.2012 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL KARŞIOY GEREKÇESİ İtiraz konusu kural, 15.2.2011 günlü, 6112 sayılı Radyo ve
Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun'un 42. maddesinin
üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan ''iki ay içinde ödeme yapılmazsa,
Üst Kurulca ilgili medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayın lisansının iptaline
karar verilir'' ibaresidir. Anayasa'nın 167. maddesinin birinci fıkrasında, devletin para,
kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini
sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alacağı, piyasalarda fiili veya anlaşma
sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önleyeceği hüküm altına alınmıştır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 10. maddesinde, herkesin ifade
özgürlüğü hakkına sahip olduğu; bu hakkın, kamu makamlarının müdahalesi
olmaksızın ve ülke sınırları gözetilmeksizin, kanaat özgürlüğünü ve haber ve
görüş alma ve de verme özgürlüğünü de kapsadığı belirtildikten sonra, bu
maddenin, devletlerin radyo, televizyon ve sinema işletmelerini bir izin
rejimine tabi tutmalarına engel olmadığı da açıklanmıştır. 6112 sayılı Kanun'un 41. maddesinin 1/ç fıkrasında, medya hizmet
sağlayıcılarının, program destekleme gelirleri hariç aylık brüt ticari iletişim
gelirlerinden ayrılacak yüzde üç payın Üst Kurulun gelirleri arasında
bulunduğu; 42. maddesinin ikinci fıkrasında, (ç) bendinde öngörülen ticari
iletişim gelirlerinden ayrılacak payların, elde edildikleri ayı takip eden
üçüncü ayın en geç yirmisinde ilgili medya hizmet sağlayıcı kuruluşlar
tarafından ödeneceği; üçüncü fıkrasında, anılan fıkralar uyarınca yapılması gereken
ödemelerin gecikmesi halinde, ilgili kuruluşun ihtar edileceği belirtildikten
sonra itiraz konusu ibareye yer verilerek, devamında, ödenmeyen kurum gelirinin
genel hükümlere göre tahsil edileceği düzenlenmiştir. Anılan düzenlemelerden, bağımsız idari otorite olarak kurulan Üst
Kurul'un medya hizmeti piyasasını, ifade özgürlüğünün özüne dokunmamak kaydıyla
düzenlemekle görevli ve yetkili olduğu, Kurul'un mali özerkliğini sağlayan
gelirleri arasında medya hizmet sağlayıcılarının iletişim gelirleri üzerinden
alınan payın da bulunduğu, bu payın belli bir ödeme planına bağlandığı;
ödenmediği taktirde ilgili kuruluşun uyarıldığı, uyarıya rağmen ödeme
yapılmadığında, itiraz konusu düzenlemeye göre yayın lisansının iptaline karar
verilerek, kurum gelirlerinin genel hükümlere göre tahsil edileceği
anlaşılmaktadır. Ödenmeyen Üst Kurul gelirinin öncelikle diğer takip usulleri ile
tahsili öngörülmeyerek itiraz konusu kuraldaki düzenlemenin yapılmış olmasının,
kitle haberleşme aracı olarak televizyon yayınları yapan kuruluşların özel
durumu ile Üst Kurul'un görev ve yetkilerinin niteliği göz önüne alındığında,
yasa koyucunun takdir yetkisi alanında değerlendirilmesi gerekmektedir. Belli bir ödeme takvimine bağlanmasına ve ilgili kuruluşun ihtar
edilmesine rağmen, ticari iletişim gelirleri üzerinden hesaplanarak ödenmesi
gereken Üst Kurul payının ödenmemesi nedeniyle, kullanım hakkı sınırsız olmayan
yayın lisansının iptaline ilişkin idari yaptırımın, hedeflenen amaca ulaşma
bakımından elverişli, söz konusu gelirin tahsilini gerçekleştirmek bakımından
zorunlu ve orantılı olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bakımdan, televizyon yayınlarından gelir elde eden kuruluşların
anılan ödemeleri yapmalarını, kendi iradelerine bırakmadan ve diğer yasal
yollara başvurmadan, itiraza konu kuraldaki idari yaptırım uygulanarak sağlamak
kamu düzenine ve kamusal yarara uygun düşmektedir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın hukuk
devleti ilkesinin yer aldığı 2. maddesine aykırı bir yönü bulunmadığından iptal
isteminin reddi gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyorum. Üye Muammer
  TOPAL