ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1992/32 Karar Sayısı: 1992/41 Karar Günü: 23.6.1992 R.G. Tarih-Sayı :18.09.1992-21349 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Niğde Asliye Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 8.5.1991 günlü, 3717 sayılı "Adli Personel
ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492
Sayılı Haçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kaldırılması Hakkında
Kanun"un 2. maddesinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY : İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Türk Ceza Yasası'nın eylemlerine
uyan 493. maddesinin ikinci fıkrası ile 565. maddesi gereğince
cezalandırılmaları için açılan kamu davasında, sanıkların mahkum edilmesi durumunda
yargılama giderlerini ödeyeceklerini, hazırlık soruşturması evresinde
Cumhuriyet Savcısı tarafından yapılan keşif sonunda 3717 sayılı Yasa'ya göre
düzenlenen sarf kararının da aynı yükümlülük kapsamında olduğunu belirtip bu
Yasa'nın 2. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu görüşüyle iptalini isteyerek
14.5.1992 günlü kararla doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ : A- iptali istenen Yasa Kuralı : 8.5.1991 günlü, 3717 sayılı Yasa'nın iptali istenen 2. maddesi
şöyledir : "MADDE 2.- Tebliğden başka bir işlem yapmak için makamından
uzaklaşma durumunda olan hakimler, savcılar, askeri mahkemelerdeki subay üyeler
ve icra müdürleri ile yardımcıların, adli tabiplere, yazı işleri müdürlerine,
zabıt katiplerine, mübaşirlere, hizmetlilere ve bu işlemlere katılan hazine
avukatlarına, hazine avukatı olmayan il ve ilçelerde davaları takibe yetkili
daire amirleri ve 3402 sayılı Kanuna göre yetkili kılınan kişiler ile muhakemat
hizmetlerinde görev yapmak memurlara yol giderlerinden başka aşağıdaki miktarda
yol tazminatı verilir. 1. Daireden uzaklaşmayı gerektiren iş, mahkemenin bulunduğu
belediye sınırlan içinde ise her iş için, 1 inci derece devlet memurunun aldığı
geçici görev yolluğu kadar, 2. Daireden uzaklaşmayı gerektiren iş, mahkemenin bulunduğu
belediye sınırlan dışında ise her iş için 1 inci derece devlet memurunun aldığı
geçici görev yolluğunun 1,5 katı kadar, Daireden uzaklaşmayı gerektiren işlerin bir kısmı mahkemenin
bulunduğu belediye sınırlan içinde, bir kısmı dışında ise, belediye sınırlan
içinde olan her iş için l inci bent hükmü, belediye sınırlan dışında olan her
iş için, 2 inci bent hükmü uygulanır. Görülen işler birden fazla ise, ilgililerden alınacak yol
giderleri uzaklık ile, yol tazminatı ise yukarıdaki bentler esasları ile
orantılı şekilde bölünerek hesaplanır. Yazı işleri müdürleri ve zabıt katipleri
için bu miktarın 2/3'ü mübaşirler ve hizmetliler için 1/2'si ödenir. Yol giderleri ile tazminat, ilgili kişiler tarafından işin
yapılmasından önce, emaneten makbuz mukabilinde vezneye yatırılarak bununla
ilgili deftere işlenip ve işlem sonunda yapılan harcama bir tutanakla
belgelenerek kalanı ilgili kişiye verilir. Yol giderleri ile tazminatın
bütçeden karşılanması halinde yapılacak ödemelerde ilgili hükümler uygulanır. Hazine avukatlarına yol tazminatı bütçenin ilgili tertibinden
tediye olunur ve ayrıca gündelik ödenmez. Birinci fıkrada sayılanlardan adli yargı hakim ve savcılar ile
adli yargıda görevli yazı işleri müdürü, zabıt katibi, mübaşir, icra müdürü,
icra müdür yardımcısı ile diğer personele tahakkuku müteakip, yol tazminatının
1/2'si ödenir. Yol tazminatının kesilen 1/2'si o yerdeki bir kamu bankasında
açtırılan bir hesaba yatırılır. Bu hesaba yatırılan paraların % 10'u her ayın
ilk haftası içinde Ankara'da bir kamu bankasında açtırılan Adalet Bakanlığı
merkez hesabına gönderilir. Mahalli hesapta toplanan paraların arta kalanı, o
yargı çevresinde görevli adli yargı hakim ve savcıları ile adli yargıda görevli
yazı işleri müdürü, zabıt katibi, mübaşir, icra müdürü, icra müdür yardımcısı
ile diğer personeline (ceza infaz kurumlan personeli hariç) ayda bir eşit
miktarda ödenir. Adalet Bakanlığı merkez hesabına gönderilen paralardan, Adalet
Bakanlığı Merkez Teşkilatının hakim ve savcı dışındaki personeline, Adalet
Bakanınca belirlenen miktar ve esaslar dahilinde üç ayda bir ödeme yapılır.
Yapılan ödemeler aylık olarak en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge
dahil) yansını geçemez. Yıl içersinde toplanan paraların bu ödeme miktarını
aşması halinde, artan miktarın, yıl içinde mahallinden gelen miktara oranı
kadar, mahallinden gönderilecek miktardan mahsupyapılır. Yukarıdaki iki fıkra gereğince hesapların açılması, kesintilerin
bu hesaplara yatırılması, merkez teşkilatındaki personele yapılacak ödeme
miktarı ve mahsup işlemleri ile uygulamaya ilişkin diğer esaslar Adalet
Bakanınca belirlenir. Hazine avukatı veya devlet davalarını takibe yetkili kişiye
ödenecek yol tazminatının tahakkukunu müteakip, % 85'i ödenir. Yol tazminatının
kesilen % 15'i emanet hesabına alınarak o il ve ilçede muhakemat hizmetlerinde
görev yapan raportör, şef ve memurlara ayda bir eşit olarak ödenir. Bu madde uyarınca verilen yol giderleri ve yol tazminatları ile
ödemeler Damga Vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaz." B- Dayanılan Anayasa Kuralları : Mahkemenin itirazına dayandırdığı Anayasa'nın "Kanun önünde
eşitlik başlıklı maddesi şudur: "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,
felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun
önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin iptalini istediği
kuralların bakmakta olduğu davada uygulanıp, uygulanmayacağı sorunu öncelik
taşıdığından ilk inceleme raporu, dava dosyası ve ekleri, iptali istenen Yasa
ve dayanılan Anayasa kurallarıyla bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
incelendikten sonra bu konuya öncelik verilerek gereği düşünüldü : Anayasa'nın 152. maddesi gereğince bir davaya bakmakta olan
mahkeme, uygulanacak bir yasa ya da kanun hükmünde kararname hükümlerini
Anayasa'ya aykırı görür ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık
savının ciddi olduğu kanısına varırsa o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne
başvurmaya yetkilidir. Ancak, bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne
başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve görevine giren bir davanın
bulunması ve iptali istenenkuralların o davada uygulanacak kural olması
gerekmektedir. İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu dava, bina
içinde hırsızlık yapan ve tehlikeli araç kullanan sanıkların Türk Ceza
Yasası'nın 493. maddesinin ikinci fıkrası ile 565. maddeleri uyarınca
cezalandırılmaları istemiyle açılmıştır. Mahkeme, yargılama sırasında, Türk
Ceza Yasası'nın 39. maddesine göre, mahkûmun mahkeme masraflarını ödeyeceği,
yol tazminatı ve giderinin de muhakeme masrafı sayıldığı ve olayda hazırlık
soruşturmasında 3717sayılı Yasa'ya göre savcı tarafından düzenlenen sarf
kararının da bu Yasa hükümleri kapsamında olduğu gerekçesiyle anılan Yasa'nın
2. maddesini Anayasa'ya aykırı bulmuştur. 3717 sayılı Adli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol
Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492 sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin
Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Yasa'nın 2. maddesi, tebliğden başka bir
işlem yapmak için görev yerinden uzaklaşma durumunda olan hakimler, savcılar
askeri mahkemelerdeki subay üyeler ve icramüdürleri ile yardımcılarına, adli
tabiplere, yazı işleri müdürlerine, zabıt katiplerine, mübaşirlere,
hizmetlilere, bu işlemlere katılan hazine avukatlarına verilecek yol
tazminatının esaslarını ayrıntılarıyla düzenlemektedir. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin yargılamanın sonunda, Türk Ceza
Yasası'nın 39. maddesinde yer alan, mahkumun mahkeme masraflarını çekeceği
hükmü ile Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası'nın 407. maddesindeki, mahkumiyet
halinde kamu davasının hazırlanması masrafları da dahil olmak üzerebütün
masrafların mahkuma yükleneceği hükmü uyarınca, hazırlık soruşturması
aşamasında 3717 sayılı Yasa esaslarına göre düzenlenen sarf kararında yer alan
tutarın yargılama giderlerine katılacağı kuşkusuzdur. Ancak, bu durum
Mahkemenin 3717 sayılı kanunhükümlerini yargıç ve yardımcı adalet personelinin
mali haklan yönünden uyguladığı anlamına gelmemektedir. Yargıçlar ve savcılarla yardımcı adalet personeline değişik
adlarla ve yasaların saptadığı yöntemlerle yapılan ödemelerin tutan sonuçta uyuşmazlığın
esası ile birlikte Türk Ceza Yasası'nın 39. maddesine göre yargılama gideri
olarak hükmedilmektedir. Mahkemece yargılama giderine hükmedilmesi ile yol
gideri ve tazminat nedeniyle idare ile bu kamu görevlileri arasında doğacak
uyuşmazlıklar farklıdır. 3717sayılı Yasa'ya göre ödenen yol gideri ve
tazminatına ait sarf kararlarının yasal-lığının denetimi ceza mahkemesinin
görev ve uygulama alanı dışındadır. Bu balcımdan itiraz yoluna başvuran Niğde Asliye Ceza Mahkemesinin
iptalini istediği 3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesi, davada uygulanacak kural
olmadığından, Mahkemenin iptali istemiyle itiraz başvurusunda bulunmaya yetkisi
yoktur. V- SONUÇ : İşin özelliği gereği bu evrede işin özü yönünden sonuca varılması
uygun bulunarak davada uygulama niteliği taşımayan 8.5.1991 günlü, 3717 sayılı
Adli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat
Verilmesi ile 492 Sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten
Kaldırılması Hakkında Kanun'un 2. maddesine ilişkin itirazın başvuran Mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Selçuk TÜZÜN'ün "iptali istenilen madde
davada uygulanacak kural olduğundan esasa geçilmesi gerekir" yolundaki
karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 23.6.1992 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Erol CANSEL Üye Yavuz
  NAZAROĞLU Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN KARŞIOY
GEREKÇESİ Anayasa'nın 152. maddesine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme,
uygulanacak bir yasa ya da kanun hükmünde kararname bükümlerini Anayasa'ya
aykırı görür ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi
olduğu kanısına varırsa o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'nebaşvurmaya
yetkilidir. Ancak, bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için
elinde yönetimce açılmış ve görevine giren bir davanın bulunması ve iptali
istenen kuralın o davada uygulanacak kural olması gerekmektedir. Türk Ceza Yasası'nın 39., Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası'nın 407.
maddeleri ve 3717 sayılı yasa açılan dava nedeniyle birlikte
değerlendirildiğinde de, "iptali istenilen 3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesi
davada uygulanacak kuraldır. Diğer unsur-landa bulunduğundan mahkemenin iptal istemiyle
itiraz başvurusunda bulunmaya yetkisi vardır, esasa geçilmesi gerekir."
kanısına vardığımdan itirazın başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
reddine dair sayın çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Selçuk TÜZÜN