ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2025/65 Karar Sayısı : 2025/51 Karar Tarihi : 6/3/2025 R.G. Tarih - Sayı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 73. İş Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 25/8/1971
tarihli ve 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinin 10/12/1982 tarihli ve 2762
sayılı Kanun’un 1. maddesiyle değiştirilen on üçüncü fıkrasının Anayasa’nın 2.,
5., 10., 13., 18., 35., 40., 48., 49., 55. ve 60. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir. OLAY: Kıdem
tazminatı alacağının tahsili talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın
Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu
kuralın da yer aldığı 14. maddesi şöyledir: “ Kıdem tazminatı: Madde 14 – (Değişik birinci fıkra: 29/7/1983 - 2869/3
md.) Bu Kanuna tabi işçilerin hizmet akitlerinin: 1. İşveren tarafından bu Kanunun 17 nci maddesinin II
numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında, 2. İşçi tarafından bu Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca, 3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyle, 4. Bağlı bulundukları kanunla veya Cumhurbaşkanlığı
kararnamesiyle kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük
aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla; 5. (Ek: 25/8/1999 - 4447/45 md.) 506 Sayılı Kanunun 60
ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde
öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81 inci
maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini
ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları
nedeniyle, Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir
yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son
bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin
devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti
tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran
üzerinden ödeme yapılır. (Değişik fıkralar: 17/10/1980 - 2320/1 md.): İşçilerin kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veya
fasılalarla yeniden akdedilmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya
değişik işyerlerinde çalıştıkları süreler gözönüne alınarak hesaplanır.
İşyerlerinin devir veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverenden
başka bir işverene geçmesi veya başka bir yere nakli halinde işçinin kıdemi,
işyeri veya işyerlerindeki hizmet akitleri sürelerinin toplamı üzerinden
hesaplanır. 12/7/1975 tarihinden, itibaren işyerinin devri veya
herhangi bir suretle el değiştirmesi halinde işlemiş kıdem tazminatlarından her
iki işveren sorumludur. Ancak, işyerini devreden işverenlerin bu sorumlulukları
işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasındaki işçinin aldığı ücret
seviyesiyle sınırlıdır. 12/7/1975 tarihinden evvel işyeri devrolmuş veya
herhangi bir suretle el değiştirmişse devir mukavelesinde aksine bir hüküm
yoksa işlemiş kıdem tazminatlarından yeni işveren sorumludur. İşçinin birinci bendin 4 üncü fıkrası hükmünden
faydalanabilmesi için aylık veya toptan ödemeye hak kazanmış bulunduğunu ve
kendisine aylık bağlanması veya toptan ödeme yapılması için yaşlılık sigortası
bakımından bağlı bulunduğu kuruma veya sandığa müracaat etmiş olduğunu belgelemesi
şarttır. İşçinin ölümü halinde bu şart aranmaz. T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanununa
veya yalnız Sosyal Sigortalar Kanununa tabi olarak sadece aynı ya da değişik
kamu kuruluşlarında geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesi suretiyle Sosyal
Sigortalar Kanununa göre yaşlılık veya malullük aylığına ya da toptan ödemeye
hak kazanan işçiye, bu kamu kuruluşlarında geçirdiği hizmet sürelerinin toplamı
üzerinden son kamu kuruluşu işverenince kıdem tazminatı ödenir. Yukarıda belirtilen kamu kuruluşlarında işçinin hizmet
akdinin evvelce bu maddeye göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek
şekilde sona ermesi suretiyle geçen hizmet süreleri kıdem tazminatının
hesabında dikkate alınmaz. Ancak, bu tazminatın T.C. Emekli Sandığına tabi olarak
geçen hizmet süresine ait kısmı için ödenecek miktar, yaşlılık veya malullük
aylığının başlangıç tarihinde T.C. Emekli Sandığı Kanununun yürürlükteki
hükümlerine göre emeklilik ikramiyesi için öngörülen miktardan fazla olamaz. Bu maddede geçen kamu kuruluşları deyimi, genel, katma ve
özel bütçeli idareler ile 468 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan
kurumları kapsar. Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı
veya ikramiye ödenmez. Kıdem tazminatının hesaplanması, son ücret üzerinden
yapılır. Parça başı, akort, götürü veya yüzde usulü gibi ücretin sabit olmadığı
hallerde son bir yıllık süre içinde ödenen ücretin o süre içinde çalışılan
günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama ücret bu tazminatın hesabına
esas tutulur. Ancak, son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığı
takdirde, tazminata esas ücret, işçinin işten ayrılma tarihi ile zammın
yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere
bölünmesi suretiyle hesaplanır. (Değişik: 29/7/1983 – 2869/3 md.) 13 üncü maddesinde
sözü geçen tazminat ile bu maddede yer alan kıdem tazminatına esas olacak
ücretin hesabında 26 ncı maddenin birinci fıkrasında yazılı ücrete ilaveten
işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan
menfaatler de gözönünde tutulur. Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi
sebebiyle açılacak davanın sonunda hakim gecikme süresi için, ödenmeyen süreye
göre mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder. İşçinin
mevzuattan doğan diğer hakları saklıdır. (Değişik: 17/10/1980 - 2320/1 md.) Bu maddede belirtilen
kıdem tazminatı ile ilgili 30 günlük süre hizmet akidleri veya toplu iş
sözleşmeleri ile işçi lehine değiştirilebilir. (Değişik: 10/12/1982 - 2762/1 md.) Ancak, toplu
sözleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık
miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434 sayılı
T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami
emeklilik ikramiyesini geçemez. (Değişik fıkralar: 17/10/1980 - 2320/1 md.): İşçinin ölümü halinde yukarıdaki hükümlere göre doğan
tazminat tutarı, kanuni mirasçılarına ödenir. Kıdem tazminatından doğan sorumluluğu işveren şahıslara
veya sigorta şirketlerine sigorta ettiremez. İşveren sorumluluğu altında ve sadece yaşlılık,
emeklilik, malullük, ölüm ve toptan ödeme hallerine mahsus olmak kaydiyle
Devlet veya kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulu kurumlarda veya
% 50 hisseden fazlası Devlete ait bir bankada veya bir kurumda işveren tarafından
kıdem tazminatı ile ilgili bir fon tesis edilir. Fon tesisi ile ilgili hususlar kanunla düzenlenir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan
ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Onur MERCAN
tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun’un “ Anayasaya aykırılığın mahkemelerce ileri sürülmesi ” başlıklı
40. maddesinde Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurularda
izlenecek yöntem düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (1) numaralı fıkrasında
bir davaya bakmakta olan mahkemenin bu davada uygulanacak bir kanun veya
Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde
veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu
kanısına varması durumunda bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesine
bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği belirtilmiş; anılan fıkranın (b)
bendinde “ Başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneği ”, (c)
bendinde ise “ Dava dilekçesi, iddianame
veya davayı açan belgeler ile dosyanın ilgili bölümlerinin onaylı örnekleri ” Anayasa Mahkemesine
gönderilecek belgeler arasında sayılmıştır. Maddenin (4) numaralı fıkrasında da
yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının Anayasa Mahkemesi tarafından esas
incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği hükme bağlanmıştır. 3. Anılan İçtüzük’ün 46. maddesinin (2) numaralı
fıkrasının (a) bendinde “ Başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneği ”,
( b) bendinde “ Dava
dilekçesi, iddianame veya davayı açan belgeler ile dosyanın ilgili bölümlerinin
onaylı örnekleri ”, (c) bendinde ise “ Dava
dosyasında sunulan belgelerin tarih sırasına göre başlıklar hâlinde sıralandığı
dizi pusulası ” Anayasa Mahkemesine sunulacak belgeler arasında sayılmıştır. 4. İçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b)
bendinde de Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede başvuruda eksikliklerin
bulunduğunun tespit edilmesi hâlinde itiraz yoluna ilişkin işlerde esas
incelemeye geçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği belirtilmiştir. 5. Yapılan incelemede gerekçeli başvuru kararında 1475
sayılı Kanun’un 14. maddesinin on üçüncü fıkrasının iptalinin talep
edildiği ancak başvuru tutanağında söz konusu maddenin üçüncü fıkrasının
Anayasa’ya aykırı olduğunun ileri sürüldüğü anlaşılmıştır. 6. Ayrıca dosyanın fizikî olarak gönderilen ilgili
bölümlerinde onay bulunmadığı ve dava dosyasına sunulan belgelerin tarih
sırasına göre başlıklar hâlinde sıralandığı dizi pusulası nın
düzenlenmediği tespit edilmiştir. 7. Açıklanan nedenlerle 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (1)
numaralı fıkrası ile İçtüzük’ün 46. maddesinin (2) numaralı fıkrasına aykırı
olduğu anlaşılan başvurunun anılan Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası
gereğince yöntemine uygun olmadığından reddi gerekir. III. HÜKÜM 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14.
maddesinin 10/12/1982 tarihli ve 2762 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle
değiştirilen on üçüncü fıkrasının iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan
itiraz başvurusunun 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı
fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından REDDİNE 6/3/2025 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI