ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/158 Karar Sayısı: 2014/68 Karar Günü: 27.3.2014 R.G. Tarih-Sayı:
09.04.2014-28967 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara
9. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 7.7.2010 günlü, 6004
sayılı Dışişleri Bakanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'un 20.
maddesinin (4) numaralı fıkrasının “ İzin almadan evlenen memurlar istifa
etmiş sayılır. ” biçimindeki son cümlesinin Anayasa'nın 2. maddesine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar
verilmesi istemidir. I- OLAY Dışişleri Bakanlığında bilgisayar işletmeni olarak görev yapan
davacının yaptığı izin başvurusunun sonucunu beklemeden evlendiğinin saptanması
nedeniyle istifa etmiş sayıldığını bildiren işlemin iptali istemiyle açılan
davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine varan Mahkeme,
iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 6004 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 20.
maddesinin (4) numaralı fıkrası şöyledir: “(4) Bakanlık, kendi yapacağı yarışma sınavları ile alacağı
memurlar başta olmak üzere, yurtiçi ve yurtdışı teşkilatında istihdam edeceği
personel ve eşleri için güvenlik soruşturması yaptırabilir. Güvenlikle
bağlantılı gerekçelerle, Bakanlık memurları evlenmeden önce Bakanlığın iznini
almakla yükümlüdür. İzin almadan evlenen memurlar istifa etmiş
sayılır.” B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. maddesine dayanılmış,
Anayasa'nın 41. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ,
Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN,
Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin
KUZ'un katılımlarıyla 2.1.2014 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 7.7.2010 günlü, 6004 sayılı Dışişleri Bakanlığının Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Kanun' un 20. maddesinin (4) numaralı fıkrasının “İzin
almadan evlenen memurlar istifa etmiş sayılır.” biçimindeki son
cümlesinin yürürlüğünün durdurulması isteminin yöntemine uygun olmadığından
REDDİNE, 2.1.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Yunus Emre YILMAZOĞLU
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı,
dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, kanun koyucunun hukuk devleti ilkesinin bir
gereği olarak ölçülülük ilkesiyle bağlı olduğu ve kanunla öngörülen bir
yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında söz konusu ilke gereğince makul
bir dengenin bulunmasının zorunlu olduğu, Dışişleri Bakanlığı memurlarının
yaptığı görevin niteliği dikkate alındığında, devletin güvenliğini sağlamak
amacıyla düzenlemeler yapılması gerekli olmakla birlikte, bu amacı
gerçekleştirmeye yönelik tedbirlerin de hukuka, adalete uygun ve makul olması
gerektiği, bu kapsamda Bakanlık memurlarının evlenmeden önce Bakanlığın
iznini almakla yükümlü kılındıkları, ancak izin almadan evlenmeleri
durumunda Devlet memurluğundan istifa etmiş sayılmasını öngören itiraza konu
kuralın ölçülü olduğundan söz edilemeyeceği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın
2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle
itiraz konusu kural Anayasa'nın 41. maddesi yönünden de incelenmiştir. Kanun'un 20. maddesinin (4) numaralı fıkrasında, Bakanlığın,
kendi yapacağı yarışma sınavları ile alacağı memurlar başta olmak üzere,
yurtiçi ve yurtdışı teşkilatında istihdam edeceği personel ve eşleri için
güvenlik soruşturması yaptırabileceği ve güvenlikle bağlantılı gerekçelerle,
Bakanlık memurlarının evlenmeden önce Bakanlığın iznini almakla yükümlü
oldukları öngörülmektedir. İtiraz konusu kuralda ise bu yükümlülüğe aykırı
davranılması durumunda memurun istifa etmiş sayılacağı düzenlenmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması,
genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi
hukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle kanun koyucunun hukuki
düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde
adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması
gerekir. Anayasa'nın 41. maddesinde, “ Aile, Türk
toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur
ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının
öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır,teşkilâtı
kurar. ” denilmiştir. Aileyi Türk toplumunun temeli olarak tanımlayan
Anayasa'nın 41. maddesinde, ailenin birey ve toplum hayatındaki önemine işaret
edilmiş; Devlete, ailenin korunması için gerekli düzenlemeleri yapması ve
teşkilatı kurması konusunda ödevler yüklenmiştir. Böylece
aile kurumuna anayasal koruma sağlanmıştır. Bu düzenlemeyle eşler ve
çocuklardan oluşan ailenin birlik ve bütünlüğünün korunması amaçlanmaktadır.
Nitekim uluslararası hukukun temel
belgelerinden olan İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin 16. ve Ekonomik,
Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin 10. maddelerinde
de ailenin, toplumun doğal ve temel unsuru olduğu ve devlet tarafından
korunmasının gerektiği belirtilmiş; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8.
maddesinde de herkesin, aile hayatına saygı gösterilmesi hakkına sahip olduğu
kabul edilmiştir. Anayasa'nın 41. maddesiyle Devlete yüklenen pozitif ödevlerin bir
gereği olarak, Devlet, kurulan aile birliğinin huzur ve refahını bozacak
nitelikte ölçüsüz müdahalelerden kaçınmak durumundadır. Dışişleri Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyetinin dış
politikasının tespiti için hazırlık yapma, Hükümet tarafından tayin ve tespit
edilen hedef ve esaslara göre dış politikayı uygulama ve koordine etme, Türkiye
Cumhuriyetini ve Hükümetini yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlar
nezdinde yetkili makam olarak temsil etme, yabancı devletler ve uluslararası
kuruluşlarla temas ve müzakereleri yürütme ve ülkenin çıkarlarını koruma gibi
ülke menfaatleri açısından oldukça önemli görevler üstlenmiştir. Bakanlık bu
görevleri istihdam ettiği kamu görevlileri eliyle yerine getirmektedir. Dışişleri Bakanlığının, yürüttüğü görevlerin ülkenin çıkarlarına
yönelik hassas konumu nedeniyle istihdam ettiği memurların kendisi, eşleri ve
eş adayları hakkında güvenlik açısından sakınca doğurabilecek bir hâlin
bulunup bulunmadığının tespiti amacıyla düzenleme
yapılması, bu kapsamda personele bazı yükümlülükler öngörülmesi ve bu
yükümlülüğe aykırı davranışın da yaptırıma bağlanması hususu kanun koyucunun
takdir yetkisi içinde kalmaktadır. Ancak, hukuk devletinde bir yükümlülüğe
aykırılığın yaptırımı belirlenirken, bireylerin hak ve hürriyetlerinin
gözetilmesi ve yaptırımın hakkaniyete uygun nitelikte olması gerektiği açıktır. Kanun koyucu, düzenlemeler yaparken hukuk devleti ilkesinin bir
gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Bu ilke ise “ elverişlilik ” ,
“gereklilik ” ve “ orantılılık ” olmak üzere üç alt ilkeden
oluşmaktadır. “ Elverişlilik ”, başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç
için elverişli olmasını, “ gereklilik ” başvurulan önlemin ulaşılmak
istenen amaç bakımından gerekli olmasını ve “ orantılılık ” ise başvurulan
önlem ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifade
etmektedir. Bir kurala uyulmaması nedeniyle kanun koyucu tarafından öngörülen
yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında da “ ölçülülük ilkesi ”
gereğince makul bir dengenin bulunması zorunludur. Devletin dış politikasının güven içinde yürütülebilmesi için,
Dışişleri Bakanlığı memurlarına evlenmeden önce izin alma yükümlülüğü
öngörülmesinde kamu yararı bulunduğu yadsınamaz. Ancak, evlenilen kişi hakkında
dış politika hizmetlerinin gerektirdiği güvenlik esasları yönünden herhangi bir
olumsuz tespitin bulunup bulunmadığına bakılmaksızın, salt evlilik öncesi izin almamasından
dolayı, kişinin belli bir süre kamu hizmetine girmesine engel olan memuriyetten
istifa etmiş sayılma yaptırımının öngörülmesinin, ulaşılmak istenen amaç
karşısında orantılı bir tedbir olduğu söylenemez. Bu durum, hukuk devletinin
bir gereği olan ölçülülük ilkesine aykırı düştüğü gibi Devletin, ailenin
birliği ve refahını koruma hususundaki pozitif yükümlülüğünün de ihlali
sonucunu doğurur. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 41.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. VII- SONUÇ 7.7.2010 günlü, 6004 sayılı Dışişleri Bakanlığının Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Kanun'un 20. maddesinin (4) numaralı fıkrasının “İzin
almadan evlenen memurlar istifa etmiş sayılır.” biçimindeki son
cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR'ün karşıoyu
ve OYÇOKLUĞUYLA, 27.3.2014 gününde karar verildi. Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ KARŞIOY GEREKÇESİ İtiraz istemine konu 7.7.2010 tarih ve 6004 sayılı “Dışişleri
Bakanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun” un 20. maddesinin (4)
numaralı fıkrasının “İzin almadan evlenen memurlar istifa
etmiş sayılır.” şeklindeki son cümlesi, çoğunluk tarafından,
Anayasa'nın 2. ve 41. maddelerine aykırı görülerek iptal edilmiştir. İptal
edilen son cümle (4) numaralı fıkranın ilk iki cümlesiyle öngörülen
düzenlemenin yaptırımı mahiyetine olup; ulusal güvenlik ve kamu düzeni
bakımından Dışişleri Bakanlığı gibi bir teşkilatta görev alacak meslek
memurları ile diğer idari personelin kendileri ile evlenmek istedikleri kişiler
için idarece güvenlik soruşturması yaptırılması yapılan işin mahiyetine uygun
bulunduğundan, bu lazımeye riayet etmeyenler bakımından bir yaptırımın
öngörülmesi doğaldır. Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası platformda temsili gibi çok
önemli bir görev ifa edecek kamu görevlilerinin kendilerinin yanı sıra
eşlerinde de belli nitelikleri taşıma şartı öngörülmesinde Anayasaya aykırı bir
yön olmadığı gibi; “izin” koşulunun yerine getirilmemesi
durumunda eşin temsil niteliğini haiz olmadığının yapılacak güvenlik
soruşturmasıyla saptanması olasılığı ve bunun yol açacağı kamu güvenliği
zaafiyeti düşünülerek öngörülen itiraz konusu yaptırımın bu nedenle ölçüsüz ve
hukuk devleti ilkesine aykırı düştüğü söylenemez. Ayrıca, kanunun Anayasa'nın
41. maddesi ile doğrudan bir ilgisi de bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, kuralın Anayasaya aykırı bir yönünü
görmediğimden, aksi yöndeki çoğunluk kararına katılamıyorum. Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR