ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas
Sayısı:2019/109 Karar Sayısı:2019/91 Karar Tarihi:4/12/2019 R.G.Tarih-Sayısı:Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 3 .
İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 3/5/1985
tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu’na 11/5/2018 tarihli ve 7143 sayılı Kanun’un
16. maddesiyle eklenen geçici 16. maddenin Anayasa’nın 5., 35., 43. ve 63.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescilli bir taşınmaza işyeri
açma ve çalışma ruhsatı verilmesi talebinin reddine ilişkin işlemin iptali
talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un geçici 16. maddesi şöyledir: “Geçici Madde 16- (Ek: 11/5/2018-7143/16 md.) Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat
ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması
amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar
başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine
kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir.
Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve
diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı
sahibinin beyanına göre kaydedilir. Yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319
sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı
üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacak
kayıt bedeli başvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline
gelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. 6306 sayılı
Kanun kapsamında kullanılmak üzere kaydedilen gelirler karşılığı Bakanlık
bütçesine ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödenek, dönüşüm
projeleri özel hesabına aktarılarak kullanılır. Kayıt bedeline ilişkin oranı
iki katına kadar artırmaya, yarısına kadar azaltmaya, yapının niteliğine ve
bölgelere göre kademelendirmeye, ayrıca başvuru ve ödeme süresini bir yıla
kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Yapı Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir.
Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait
olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz
bağlanabilir. Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun ve
2960 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari
para cezaları iptal edilir. Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamış
veya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda, Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerin
tamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarına
denk gelen alanların terk edilmesi halinde yapı kullanma izin belgesi
aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu durumda,
ikinci fıkrada belirtilen bedelin iki katı ödenir. Beşinci fıkra uyarınca kat mülkiyetine geçilmiş olması
6306 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin uygulanmasına engel teşkil etmez. Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait
taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığa
tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi
haleflerinin 31/12/2019 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerine
taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Bu durumda elde
edilen gelirler bu maddenin ikinci fıkrasına göre genel bütçeye gelir
kaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı
Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi
Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşinci
fıkrası, yapı ve tesisler hakkında ise onbirinci fıkrası hükmü uygulanmaz. (Ek cümleler:4/7/2019-7181/14 md.) Yapı kayıt
belgesine konu taşınmaz için 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu
Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar
Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre tapu
tahsis belgesi alınması ve bu belgeye esas arsa bedellerinin ödenmiş olması
hâlinde bu madde uyarınca ayrıca satış bedeli alınmaz. Yapı kayıt belgesi
alınan taşınmazların satışa konu edilen kısımlarından yapı kayıt belgesi tarihi
ile satış tarihi arasındaki dönem için ecrimisil alınmaz, tahakkuk ettirilen
ecrimisiller terkin edilir, satış tarihi itibarıyla tahsil edilen ecrimisil
tutarı satış bedelinden mahsup edilir, bu tutardan fazlası iade edilmez. Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların belediyelere ait
taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri
ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili
belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce
doğrudan satılır. Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda
bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde
bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz. Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya
kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen
yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri
uygulanır. Yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğundadır. Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı
Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde
ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul
tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen
alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları
Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin
birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar
Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında
başvuru kararı ve ekleri, Raportör Elif KARAKAŞ tarafından hazırlanan ilk
inceleme raporu, itiraz konusu kanun hükmü okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.
maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak
bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı
gördüğünde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi
olduğu kanısına vardığında bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine
başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine
başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir
davanın bulunması ve iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması
gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da
olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. 3. İtiraz konusu kural 3194 sayılı Kanun’a 11/5/2018
tarihli ve 7143 sayılı Kanun’la geçici 16. madde olarak eklenmiştir. 4. 3194 sayılı Kanun’un “İstisnalar” başlıklı 4.
maddesinde 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, 21/7/1983
tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, bu Kanun’un
ilgili maddelerine uyulmak kaydı ile 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı İstanbul
Boğaziçi Kanunu ve 10/7/2014 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi
Kanunu’nun 31. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yapılan atıf nedeniyle anılan
Kanun ile diğer özel kanunlarla belirlenen veya belirlenecek olan yerlerde, bu
Kanun’un özel kanunlara aykırı olmayan hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına
alınmıştır. 5. Bakılmakta olan davaya konu taşınmaz 2863 sayılı Kanun
kapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiş bir
yapı niteliğindedir. Restorasyon amaçlı yapı ruhsatında mesken olarak kayıtlı
bulunan söz konusu taşınmaz 1/1000 ölçekli Mudanya Kentsel Sit Alanı Koruma
Amaçlı Uygulama İmar Planı’nda da konut alanında kalmaktadır. 1610 No.lu
Mudanya Lisanslı Harita Kadastro Mühendislik Bürosu tarafından hazırlanan
28/8/2014 tarihli aplikasyon krokisine göre yapının zemin katının denize bakan
cephesinde yer alan veranda 25.65 m2 boş alana tecavüzlüdür. Davalı idarenin
16/10/2018 tarihli yazısına cevaben gönderilen Bursa Valiliği Çevre ve
Şehircilik İl Müdürlüğünün tarihsiz ve 34237 sayılı yazısında söz konusu
verandanın altının kapatılarak alan kazanıldığı ve bu alanı da dâhil ederek
yapılan beyan doğrultusunda yapıya ilişkin ticari nitelikli yapı kayıt belgesi
düzenlendiği belirtilmiştir. 6. Bakılmakta olan davanın konusunu itiraz konusu kural
uyarınca düzenlenen yapı kayıt belgesine dayanılarak işyeri açma ve çalışma
ruhsatı verilmesi talebinin reddine ilişkin işlemin iptali istemi
oluşturmaktadır. İtiraz konusu kural, devletin mülkiyeti ya da hüküm ve tasarrufu
altındaki alanlarda 31 Aralık 2017 tarihinden önce yapılmış ruhsatsız veya
ruhsat ve eklerine aykırı yapılardan gerekli şartları sağlayanlara yapı kayıt
belgesi verilebileceğini düzenlemektedir. Kuralın kapsamından yapı kayıt
belgesi ile 3194 sayılı Kanun’a aykırı yapıların tespit edilerek kayıt altına
alınmasının ve ilgili yapılara talep halinde su, elektrik ve doğalgaz
bağlanabilmesi suretiyle geçici olarak kullanım hakkı sağlanmasının amaçlandığı
anlaşılmaktadır. 7. Kural kapsamında düzenlenen yapı kayıt belgesi dava
konusu yapının kullanımına imkân sağlamakla birlikte anılan yapının yukarıda
yer verilen nitelikleri gözönünde bulundurulduğunda korunması gerekli taşınır
ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili işlem ve faaliyetleri düzenleyen
2863 sayılı Kanun ile kıyıları ve sahil şeritlerini koruma amacıyla düzenlenmiş
olan 3621 sayılı Kanun hükümlerinin bakılan davada uygulanmasının önünde bir
engel bulunmamaktadır. Zira kuralda yapı kayıt belgesi verilen taşınmazlar
yönünden ilgili özel kanun hükümlerinin uygulanamayacağına ilişkin açık bir
hüküm bulunmamaktadır. 8. Belirtilen nedenle 3194 sayılı Kanun’un geçici 16.
maddesinde yer alan düzenlemenin, bakılmakta olan davada 2863 ve 3621 sayılı
Kanun hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturduğunun kabulüne imkân
bulunmamaktadır. İtiraz başvurusunun ise itiraz konusu kuralın kıyılar ile
kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına ilişkin mevzuat hükümlerinin
bakılmakta olan davada uygulanmasına engel oluşturduğu gerekçesiyle yapıldığı anlaşılmaktadır. 9. Bu itibarla işyeri açma ve çalıştırma ruhsatı
verilmesi talebine ilişkin uyuşmazlıkta bu konuya ilişkin özel hükümler içeren
anılan kanunların dikkate alınmasının önünde bir engel bulunmadığından itiraz
konusu kuralın bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır. 10. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kurala ilişkin
başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. III. HÜKÜM 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı
İmar Kanunu’na 11/5/2018 tarihli ve 7143 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle eklenen
geçici 16. maddenin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu
davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu maddeye ilişkin başvurunun
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 4/12/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Hasan
  Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Muammer
  TOPAL Üye M.
  Emin KUZ Üye Kadir
  ÖZKAYA Üye Rıdvan
  GÜLEÇ Üye Recai
  AKYEL Üye Yusuf
  Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız
  SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin
  MENTEŞ