ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/143 Karar Sayısı : 2004/11 Karar Günü : 10.2.2004 Resmi Gazete Tarih/Sayı : 12.5.2004/25460 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Eceabat Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 17.2.2000 günlü, 4533 sayılı
“Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı Kanunu”nun 6. maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendi ile ikinci fıkrasının Anayasa'nın 10. ve 38. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sanıkların millî park sınırları içinde belirlenen yerler dışında
ateş yaktıkları iddiasıyla haklarında açılan kamu davasında, itiraz konusu
kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4533 sayılı “Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı Kanunu”nun
itiraz konusu kuralları da içeren 6. maddesi şöyledir: “ Madde 6 - Milli Park sınırları içinde; a) Belirlenen yerlerden başka yerde gecelemek, mevzuat gereği izin
verilen yerler haricinde, halkı rencide edecek, rahatını ve huzurunu bozacak
şekilde alenen alkollü içki içmek, b) Belirlenen yerler dışında ateş yakmak veya
izin verilen yerlerde yakılan ateşi söndürmeden mahallini terk etmek, c) Sönmemiş sigara veya her türlü yakıcı madde atmak, d) Milli Park sınırları içinde ve bu sınırlara dört kilometre
mesafede anız veya benzeri bitki örtüsünü yakmak, Yasaktır. Birinci fıkranın; (a) bendinde belirlenen fiili işleyenler onaltı
milyon lira hafif para cezası, (b) ve (c) bendlerinde belirtilen fiilleri
işleyenler iki yıldan aşağı olmamak üzere hapis, yüzaltmış milyon
liradan sekizyüz milyon liraya kadar ağır para cezası, (d) bendinde
belirtilen fiilleri işleyenler dört yıldan aşağı olmamak üzere hapis, sekizyüz
milyon liradan dört milyar sekizyüz milyon liraya kadar ağır para cezası ile
cezalandırılır. Milli Park sınırları içinde tedbirsizlik ve dikkatsizlik ile orman
yangınına sebebiyet verenler beş yıldan on yıla kadar hapis ve
dörtmilyarsekizyüzmilyon liradan sekizmilyar liraya kadar ağır para cezası ile
cezalandırılır. Kasten orman yakanlar ise oniki yıldan onbeş yıla kadar ağır hapis
ve sekiz milyar liradan onaltı milyar liraya kadar ağır para cezasına mahkûm
edilir. İkinci ve üçüncü fıkralarda belirtilen suçların işlenmesi
nedeniyle yanan orman alanı üç hektardan fazla olduğu takdirde verilecek
cezalar bir kat artırılır. İkinci fıkradaki fiilden bir kişinin hayatınca
tehlike hasıl olursa verilecek cezalar ayrıca dörtte bir oranında; ölüm meydana
gelirse yarısı oranında artırılır. Üçüncü fıkradaki fiilden bir kişinin
hayatınca tehlike hasıl olursa verilecek cezalar bir misli artırılır; ölüm
meydana gelirse müebbet ağır hapis cezasına hükmedilir. Terör amacı ile bir örgüte mensup kişi ve/veya kişilerce ormanları
yakanlar yirmidört yıldan otuz yıla kadar ağır hapis, kırkmilyar liradan
seksenmilyar liraya kadar ağır para cezasına mahkûm edilir. Yanan orman alanı
bir hektardan fazla olduğu veya bir şahsın hayatınca tehlike hasıl olduğu
takdirde müebbet ağır hapis cezasına hükmedilir. Yangın sebebiyle ölüm meydana
gelirse fiili işleyen veya işleyenlere ölüm cezası verilir. Terör amacı ile bu
suçu işleyenler hakkındaki davalara 16.6.1983 tarihli ve 2845 sayılı Devlet
Güvenlik Mahkemelerinin Kuruluş ve Yargılama Usulleri Hakkındaki Kanun
gereğince Devlet Güvenlik Mahkemelerince bakılır. Milli Park sınırları içinde; a) 6 ncı maddede sayılan fiiller dışında kalan ve 31.8.1956
tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu, 5.5.1937 tarihli ve 3167 sayılı Kara
Avcılığı ve 22.3.1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanununda yasaklanan
fiillerin işlenmesi halinde cezalar iki misli artırılır. b) 31.8.1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 112, 113 ve
114 üncü maddelerine göre istenecek tazminat ve ağaçlandırma gideri bir misli
artırılır. İki, üç ve dördüncü fıkralarda gösterilen cezalar için 13.7.1965
tarihli ve 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun 4 üncü ve 6 ncı
maddeleri uygulanmaz.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. ve 38. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya
KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet
AKYALÇIN'ın katılımlarıyla, 27.2.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELEMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulü Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'ne
itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır. İtiraz yoluna başvuran mahkeme, Milli Park sınırları içinde
belirlenen yerler dışında ateş yakmak veya izin verilen yerlerde yakılan ateşi
söndürmeden mahallini terk etmek fiilini belirleyen 4533 sayılı Yasa'nın 6.
maddesinin (b) bendi ile birinci fıkradaki eylemlere verilecek cezayı öngören
ikinci fıkrasının iptalini istemiş ise de, işlendiği iddia edilen suç Milli
Park sınırları içinde ateş yakmak olduğundan, kurala ilişkin esas incelemenin
4533 sayılı “Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı Kanunu”nun 6. maddesinin; 1- Birinci fıkrasının (b) bendinin, “Belirlenen yerler dışında
ateş yakmak ...” bölümüyle, 2- İkinci fıkrasının, “... iki yıldan aşağı olmamak üzere hapis,
yüzaltmış milyon liradan sekizyüz milyon liraya kadar ağır para cezası, ...”
bölümünün, (b) bendindeki “Belirlenen yerler dışında ateş yakmak ...” suçu
yönünden, sınırlı olarak incelenmesine, 10.2.2004 gününde oybirliğiyle karar
verildi. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, diğer yasalarda yangına dönüşmeyen ateş yakma
eylemi cezalandırılmadığı halde, düzenlemeyle Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli
Parkı'na özgü yeni bir suç tipinin oluşturulduğu, bu coğrafya içinde
yaşayanlarla bunun dışındakiler arasında eşitsizlik yaratıldığı, fiile aşırı
ceza öngörüldüğü, suçun oluşumunun idareye bırakıldığı, bu nedenlerle itiraz
konusu kuralların, Anayasa'nın 10. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Yasa'nın itiraz konusu 6. maddenin itiraz konusu birinci
fıkrasının (b) bendinde, milli park sınırları içinde belirlenen yerler dışında
ateş yakmak veya izin verilen yerlerde yakılan ateşi söndürmeden mahallini terk
etmek eylemi yasaklanmış, ikinci fıkrasında bu fiilleri işleyenlerin iki yıldan
aşağı olmamak üzere hapis, yüzaltmış milyon liradan sekizyüz milyon liraya
kadar ağır para cezası ile cezalandırılacakları öngörülmüştür. Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesine,
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar. “ Yasa önünde eşitlik ilkesi” hukuksal durumları aynı olanlar için
söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür.
Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı
işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık
tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara
ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır.
Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı
anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için
değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı,
ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen
eşitlik ilkesi zedelenmez. Yasakoyucu, itiraz konusu kurallarla, tarihin en büyük
savaşlarından birine sahne olmuş ve savaşta ölen yüzbinlerce insanın anısını
ulus ayırımı gözetmeden yaşatan bir bölge olan Gelibolu Milli Parkını korumak
amacıyla özel bir düzenleme getirmiştir. Bölgenin, tarihsel geçmişi, sert rüzgarlara açık konumu ve buna
bağlı olarak korumada genel hükümlerin yetersiz kalması, daha önce büyük bir
orman yangını geçirmiş olması bölgenin tüm çevresiyle özel bir korumaya
alınmasını gerekli kılmıştır. Bu özelliği nedeniyle Gelibolu Milli Parkından
yararlananlarla, bu bölge ile farklı özellikler taşıyan diğer bölgelerden
yararlananların aynı hukuksal kurallara tabi tutulmamasında eşitlik ilkesine
aykırılık yoktur. Öte yandan, Anayasa'nın “Suç ve cezalara ilişkin esaslar” başlığını
taşıyan 38. maddesinin birinci fıkrasında, “kimse, işlendiği zaman yürürlükte
bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu
işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza
verilemez”, üçüncü fıkrasında ise, “Ceza ve ceza yerine geçen
güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur” denilmektedir. Yasakoyucu, Anayasa'nın 38. maddesinde öngörülen ilkeler ile ceza
hukukunun genel ilkelerini ve kamu yararını gözeterek hangi eylemlerin suç
sayılacağını, bu suçlara ne miktar ve ne çeşit ceza verileceğini, hangi
cezaların nasıl uygulanacağını saptayabilir. Kaldı ki, suçun maddî unsurunun Bakanlar Kurulu kararı ile
“belirlenen yerler dışında ateş yakmak” olarak tesbit edilmesi suçta ve cezada
kanunilik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Çünkü, idareye verilen bu yetki suçun
tanımını doğrudan belirleyen bir yetki olmayıp, ulusal park sınırları içinde
ateş yakılabilecek yerlerin belirlenmesiyle ilgilidir. Esasen coğrafi koşullara
göre değişiklikler gösterebileceği gözetildiğinde işin niteliği gereği ateş
yakılabilecek yerlerin yasa ile belirlenmesi de mümkün değildir. Bu durumda
itiraz konusu düzenlemenin suçta kanunilik ilkesinin gereklerine aykırılığından
söz edilemez. Açıklanan nedenlerle iptali istenilen kurallar, Anayasa'nın 10. ve
38. maddelerine aykırı değildir. İstemin reddi gerekir. Fazıl SAĞLAM bu görüşlere katılmamıştır. VI- SONUÇ 17.2.2000 günlü, 4533 sayılı “Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli
Parkı Kanunu”nun 6. maddesinin; 1- Birinci fıkrasının (b) bendinin, “Belirlenen yerler dışında
ateş yakmak ...” bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 2- İkinci fıkrasının, “... iki yıldan aşağı olmamak üzere hapis,
yüzaltmış milyon liradan sekizyüz milyon liraya kadar ağır para cezası, ...”
bölümünün, (b) bendindeki “Belirlenen yerler dışında ateş yakmak ...” suçu
yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Fazıl SAĞLAM'ın
karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 10.2.2004 gününde karar verildi. Başkan Mustafa
  BUMİN Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Ali
  HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul
  ERSOY Üye Tülay
  TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fazıl
  SAĞLAM KARŞIOY
YAZISI İtiraza esas teşkil eden olay, denizde topladıkları midyeleri
pişirmek amacıyla milli park sınırları içinde ateş yakmış bulunan sanıklarla
ilgilidir. Her ne kadar 4533 sayılı Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı
Kanunu'ndaki düzenlemelere göre, milli park sınırları içinde ateş yakılabilecek
yerlerin belirlenmesinde idareye yetki verilmiş olması ve bu şekilde
belirlenmiş bulunan yerler dışında salt ateş yakma eyleminin suç olarak
düzenlenmiş bulunması, çoğunluk kararındaki gerekçelerle Anayasa'ya aykırı değilse
de, bu fiil için öngörülen cezanın, gerek fiilin niteliği ve çevrenin
özellikleri göz önünde tutulduğunda ve gerekse benzer eylemlerde öngörülen
cezalarla karşılaştırma yapıldığında, adı geçen yasanın 6/1. maddesinin (b)
bendinde tanımlanan fiil için aynı maddenin ikinci fıkrasında öngörülen cezanın
ölçüsüz, oransız ve dolayısıyla da gayriadil olduğu sonucunu varılmıştır. İtiraz eden Mahkeme'nin: “ Piknik yapmak amaçlı bir ateş yakmaya
dahi öngörülebilecek cezanın, ceza politikası ve suç siyaseti kavramlarında
öngörülemeyen bir biçimde ve sosyal adalet duygusunu sarsabilecek bir
aşırılıkta ceza öngörüsü yapıldığı ” … “ ateş yakma sonunda hiçbir yer
yanmamış olsa bile bunun şekli bir suç tipi olarak alt sınırının 2 yıldan
başlayacak üst sınırı belli olmayacak bir cezalandırmaya tabi tutmanın ” …“ aşırı
mübalağalı … bir ceza ” olduğu yönündeki gerekçeleri karşılanabilmiş
değildir. Her ne kadar yasa koyucunun suçları belirleme ve yaptırımlara
bağlama konusunda bir takdir yetkisi mevcutsa da, bu takdir sınırsız değildir.
Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan “suç ve cezalara ilişkin esaslar”ın bu
konuda genel bir sınır öngördüğü kuşkusuzdur. Ancak unutmamak gerekir ki bu
ilkeler Anayasa'nın 19. maddesinde öngörülen “kişi özgürlüğü ve güvenliği”ni
somutlaştıran hükümlerdir. Bu özgürlüğün sınırlanmasında anılan maddedeki
hükümler ve onun bir uzantısı olan 38. maddede yer alan ilkeler dışında
Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan sınırlama ilke ve ölçütlerinin de göz
önünde tutulması gerekir. Bu nedenle yasa koyucunun kişi özgürlüğünü
sınırlayıcı bir önlem olarak öngöreceği suç ve cezalarda oranlılık ilkesini göz
önünde tutması ve buna göre hak sahibine fiiline oranla "ölçüsüz" bir
yükümlülük getirecek düzenlemelerden kaçınması gerekir. Öte yandan gereklilik ilkesi de amaca ulaşma bakımından aynı
derecede etkili araçlar arasından hak ve özgürlüğü en az sınırlayanın
seçilmesini zorunlu kılmaktadır. İtiraz konusu kural bu ilkelere aykırı bir düzenlemedir. Üstelik,
4533 sayılı Kanun'un 6. maddesinin son fıkrası, itiraz konusu ceza, “ için
13.7.1965 tarih ve 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun'un 4. ve 6.
maddeleri uygulanmaz ” hükmünü getirmiştir. Başka bir deyişle bu suçtan
mahkum olan kişinin cezası 647 sayılı Kanun'un 4. madde uyarınca başka bir
yaptırıma dönüştürülemeyecek veya aynı yasanın 6. maddesi uyarınca
ertelenemeyecektir. Bu da gösteriyor ki işlenen eylem ile ceza arasında büyük bir
oransızlık mevcuttur. Böyle bir hukuksal çerçeve ile bağlı olan yargıç ise,
yasak olduğunu bilmediği bir yerde ateş yaktığı sırada yakalanıp hakkında zabıt
tutulan bir kişiye 2 yıl ceza verip takdiri hafifletici sebepleri uygulama
dışında bir şey yapamayacaktır. Gelibolu Yarımadası'nın tarihsel özelliği,
Çanakkale Savaşında ölenlerin anılarının korunması, ve bu anıların yaşatıldığı
çevrede geçmişte dikkatsizliklerin sebep olduğu orman yangınların önlenmesi
gibi düşünceler, ateş yakma eylemini başlıbaşına suç olarak tanımlamayı haklı
kılabilir, ama bu eyleme böylesine ağır bir yaptırım öngörülmesine dayanak
teşkil edemez. Kaldı ki bu amaçlara ulaşmanın tek yolu hapis cezası yaptırımı
da değildir. Daha sıkı bir denetimle ve buna bağlı olarak uygulanacak idari
ve/veya cezai nitelikte para cezalarıyla anılan amaçlara daha etkili bir
biçimde ulaşmak mümkündür. Bunun yerine anılan amaçları hapis cezasının
yüksekliği ile sağlamaya yönelmek, çağdaş ceza siyasetine aykırı olduğu gibi,
ölçülülük ilkesinin ikinci alt ilkesi olan gereklilik ilkesini de ihlal eder.
Nitekim olayı somutluğu içinde görüp bu rahatsızlığı duyan mahkemenin Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmasının nedeni de budur. Ancak çoğunluk kararında bu hususların hiçbiri gözetilmemiş ve bu
davada yasa koyucunun takdir yetkisinin sınırlarını son derece geniş tutan bir
eğilim egemen olmuştur. Oysa itiraz konusu kuralda öngörülen ceza, “belirlenen
sınırlar dışında ateş yakma” fiili yönünden yukarıdaki gerekçelerle iptal
edilip, gerekli düzeltilmenin yapılabilmesi için yasa koyucuya süre verilmiş
olsaydı, sorunun anayasanın bütünlüğü ilkesi çerçevesinde Anayasa'ya uygun bir
düzenleme ile çözülmesi sağlanmış olacaktı. Bu nedenle çoğunluğun aksi yöndeki
kararını Anayasa'nın 19. ve 38. maddeleri ile bağlantılı olarak 13.
maddesindeki sınırlama ölçüt ve ilkelerine aykırı bulduğumdan, çoğunluk
kararına katılmıyorum. Üye Fazıl SAĞLAM