ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2019/6 Karar Sayısı : 2019/25 Karar Tarihi : 11/4/2019 R.G. Tarih-Sayısı :
30/5/2019-30789 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi
üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 137 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 21/11/2018 tarihli ve
7152 sayılı Kanun’un; A. 1. maddesiyle 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayılı Türkiye
Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’na eklenen ek 1.
maddenin, B. 2. maddesiyle 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve
Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’na eklenen ek 1. maddenin, Anayasa’nın 2., 10., 67. ve 135. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi
talebidir . I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ 7152 sayılı Kanun’un; 1. 1. maddesiyle 5174 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. madde
şöyledir: “EK MADDE 1- Milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara
seçimlerinde adaylık için görevinden ayrılan Birlik Başkanı ve Birlik Yönetim
Kurulu üyeleri ile oda ve borsa yönetim kurulu başkan ve üyeleri, aday
olamadıkları veya seçilemedikleri takdirde en geç Yüksek Seçim Kurulunca seçim
sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde eski görevlerine dönebilirler. Bu
süreçte, Birlik Başkanı ile oda ve borsa yönetim kurulu başkanının yerine seçim
yapılmaz; yönetim kurulu üyelerinin yerine ise yedek üye çağrılır. Birlik Başkanı ile oda veya borsa yönetim kurulu başkanının eski
görevlerine dönmeleri için öngörülen sürenin sonuna kadar en yaşlı başkan
yardımcısı, bunun yokluğunda en yaşlı üye geçici olarak başkanlık görevini
yürütür. Diğer kanunların bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.” 2. 2. maddesiyle 5362 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. madde şöyledir: “EK MADDE 1- Milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara
seçimlerinde adaylık için görevinden ayrılan esnaf ve sanatkârlar meslek
kuruluşları genel başkanı ve başkanları ile yönetim ve denetim kurulu üyeleri,
aday olamadıkları veya seçilemedikleri takdirde en geç Yüksek Seçim Kurulunca
seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde eski görevlerine
dönebilirler. Bu süreçte, genel başkanın ve başkanların yerine seçim yapılmaz;
yönetim ve denetim kurulu üyelerinin yerine ise yedek üyeler çağrılır. Genel başkanın ve başkanların eski görevlerine dönmeleri için
öngörülen sürenin sonuna kadar başkan vekilleri, yoksa en yaşlı yönetim kurulu
üyesi başkanlık görevini yürütür.” II.   İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Recep KÖMÜRCÜ,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin
GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in
katılımlarıyla 13/2/2019 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle
iptal davasının açılmasında uyulması gereken esaslar sorunu görüşülmüştür. 2. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 38. maddesinin (6) numaralı
fıkrasında “İptal davalarında, Anayasaya aykırılıkları ileri sürülen
hükümlerin Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduğunun ve gerekçelerinin
belirtilmiş olması zorunludur” kuralına yer verilmiş, Anayasa Mahkemesi
İçtüzüğü’nün 45. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde de “Anayasaya
aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin Anayasanın hangi
maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte
açıkça gösterilmesi” iptal davası başvuru dilekçesinde yer alması
gereken hususlar arasında sayılmıştır. 3. 6216 sayılı Kanun’un 39. maddesi ile İçtüzük’ün 49. maddesinde,
dava dilekçesinde eksikliklerin bulunması hâlinde bu hususun kararla saptanarak
on beş günden az olmamak üzere verilecek süre içinde tamamlatılması için
ilgililere tebliğ edileceği ve belirtilen süre içinde eksikliklerin
tamamlanmaması durumunda Genel Kurulca iptal davasının açılmamış sayılmasına
karar verileceği hükme bağlanmıştır. 4. Yapılan incelemede dava dilekçesinde 7152 sayılı Kanun’un; A. 1. maddesiyle 5174 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. maddenin
tamamının iptalinin talep edilmesine karşın dava dilekçesinin “ Gerekçe ”
bölümünde maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları, B. 2. maddesiyle 5362 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. maddenin
tamamının iptalinin talep edilmesine karşın dava dilekçesinin “ Gerekçe ”
bölümünde maddenin ikinci fıkrası, ile ilgili herhangi bir gerekçeye yer verilmediği saptanmıştır. 5. Açıklanan nedenlerle 6216 sayılı Kanun’un 39. maddesinin (1)
numaralı fıkrası uyarınca İstanbul Milletvekili Engin ALTAY, Manisa
Milletvekili Özgür ÖZEL, Sakarya Milletvekili Engin ÖZKOÇ’a bildirimde
bulunulmasına ve yukarıda belirtilen eksikliklerin giderilmesi için kararın tebliğinden
başlayarak 15 (on beş) gün süre verilmesine 13/2/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE
karar verilmiştir. 6. İçtüzük hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin
YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA,
Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Yıldız SEFERİNOĞLU’nun
katılımlarıyla 14/3/2019 tarihinde ikinci kez yapılan ilk inceleme
toplantısında dava dilekçesindeki eksikliklerin giderilip giderilmediği
görüşülmüştür. 7. Kararda belirlenen süre içinde 22/2/2019 tarihinde ilgililer
tarafından verilen dilekçede, dava dilekçesinde iptali talep edilen ancak
Anayasa’ya aykırılık gerekçesine yer verilmeyen kurallara ilişkin olarak
Anayasa’ya aykırılık iddiasında bulunulmamakla birlikte 7152 sayılı Kanun’un 1.
maddesiyle 5174 sayılı Kanun’a ve 2. maddesiyle 5362 sayılı Kanun’a eklenen ek
1. maddelerin birinci fıkralarının iptal edilmesi hâlinde aykırılık gerekçesine
yer verilmeyen kuralların kendi başlarına uygulanma kabiliyeti kalmayacağından
iptallerinin talep edildiği belirtilmiş; söz konusu kurallara yönelik herhangi
bir Anayasa’ya aykırılık gerekçesine yer verilmemiştir. Böylece anılan kuralların Anayasa’ya aykırılık gerekçesine ilişkin
eksiklik giderilmemiş olduğundan 6216 sayılı Kanun’un 39.
maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca söz konusu kurallara ilişkin olarak
iptal davasının açılmamış sayılmasına karar verilmesi gerekmiştir. 8. Açıklanan nedenlerle 21/11/2018 tarihli ve 7152 sayılı
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu ile Esnaf ve
Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un; A. 1. 1. maddesiyle 18/5/2004tarihli ve 5174 sayılı Türkiye Odalar
ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’na eklenen ek 1. maddenin
ikinci ve üçüncü fıkralarına, 2. 2. maddesiyle 7/6/2005tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve
Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’na eklenen ek 1. maddenin ikinci
fıkrasına, yönelik iptal davasının 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 39. maddesinin
(3) numaralı fıkrası uyarınca AÇILMAMIŞ SAYILMASINA, B.  1. 1. maddesiyle 5174 sayılı Kanun’a
eklenen ek 1. maddenin birinci fıkrasının, 2. 2. maddesiyle 5362 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. maddenin
birinci fıkrasının, dosyada eksiklik bulunmadığından esasının incelenmesine,
yürürlüklerini durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına, 14/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 9. Dava dilekçeleri ve ekleri, Raportör Hasan
Sayim VURAL tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu Kanun
hükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Kanun’un 1. Maddesiyle 5174 sayılı Kanun’a Eklenen Ek 1.
Maddenin Birinci Fıkrasının İncelenmesi 1.  İptal Talebinin Gerekçesi 10. Dava dilekçesinde özetle; Anayasa’nın 135. maddesinde kamu
kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları arasında bir ayrım yapılmadan düzenleme
yapılmasına karşın iptali talep edilen kural ile bu kuruluşlardan birinin
yöneticilerine göreve geri dönme imkânı tanınmasının haklı bir nedene
dayanmadığı, düzenlemenin aynı zamanda kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarının Anayasa’da güvence altına alınan özerkliklerine ölçüsüz bir
müdahale niteliğinde olduğu, kuralın seçimlere ilişkin hükümler getirmesi nedeniyle
yürürlüğe girmesini izleyen bir yıl içinde yapılacak olan seçimlerde
uygulanamayacağı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 10., 67. ve 135.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 11. 5174 sayılı Kanun’un ek 1. maddesinin dava konusu birinci
fıkrasında; milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara seçimlerinde adaylık
için görevinden ayrılan Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (Birlik) Başkanı ve
Birlik Yönetim Kurulu üyeleri ile oda ve borsa yönetim kurulu başkan ve
üyelerinin aday olamadıkları veya seçilemedikleri takdirde en geç Yüksek Seçim
Kurulunca seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde eski görevlerine
dönebilmeleri, bu süreçte Birlik Başkanı ile oda ve borsa yönetim kurulu
başkanlarının yerine seçim yapılmaması, yönetim kurulu üyelerinin yerine ise
yedek üye çağrılması öngörülmüştür. 12. Odalar ve borsalar ile bunların üst kuruluşu olan Birlik,
Anayasa’nın 135. maddesinde çizilen çerçeve içinde 5174 sayılı Kanun’la kurulan
kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarıdır. Anayasa’nın 135. maddesi
uyarınca bu kuruluşlar, maddede gösterilen amaçlara yönelik olarak kanunla
kurulan ve organları, kanunda gösterilen usullere göre, yargı gözetimi altında,
gizli oyla kendi üyeleri tarafından seçilen kamu tüzel kişileridir; kuruluş
amaçları dışında faaliyette bulunamazlar ve devletin idari ve mali denetimine
tabidirler. 13. Anayasa’nın 67. maddesinde seçilme hakkının genel çerçevesi
çizilerek vatandaşlara kanunda gösterilen şartlara uygun olarak seçilme hakkı
tanınmış ve bu hakkın kullanılmasının kanunla düzenleneceği belirtilmiştir.
Milletvekili seçilme hakkının özel olarak düzenlendiği Anayasa’nın 76.
maddesinde, belirli kamu görevlerinde bulunanların milletvekili seçimlerinde
aday olabilmeleri için görevlerinden çekilmiş olmaları koşulu getirilmiştir. Bu
kapsamda 10/6/1983 tarihli ve 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu’nun 18.
maddesinde kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının yönetim ve
denetim kurullarında görev alanlar da görevlerinden ayrılma isteğinde
bulunmadıkça adaylıklarını koyamayacak veya aday gösterilemeyecek olanlar arasında
sayılmıştır. 14. Mahalli idareler seçimlerini düzenleyen 18/1/1984 tarihli ve
2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri
Seçimi Hakkında Kanun’da anılan seçimlerde adaylık için görevden çekilme
gereğine ilişkin bir hüküm bulunmamakla birlikte 2972 sayılı Kanun’un 36.
maddesinde yapılan yollama gereği, 2839 sayılı Kanun’un görevden çekilmeye
ilişkin 18. maddesi hükümleri mahalli idareler seçimlerinde de uygulanmaktadır. 15. Seçimlerde aday olmak amacıyla görevden çekilenlerin aday
olamadıkları ya da seçilemedikleri durumda göreve dönebilmeleri, 26/4/1961
tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında
Kanun’un ek 7. maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu maddede “Yüksek
mahkeme üyeleri, hâkimler, savcılar ve bu meslekten sayılanlar ile Subay ve
Astsubaylar hariç olmak üzere; milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara
seçimlerinde aday ve aday adayı olan Devlet memurları ve diğer kamu
görevlileri, adaylığı veya seçimi kaybetmeleri halinde, Yüksek Seçim Kurulunca
seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde müracaat etmeleri kaydıyla
eski görevlerine veya kazanılmış hak aylık derecelerindeki başka bir göreve
dönebilirler” denilmek suretiyle göreve dönebilecekler arasında kamu
kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının yönetim ve denetim kurullarında
görev alanlara yer verilmemiştir. 16. Bu açıklamalar çerçevesinde milletvekili veya mahalli idareler
seçimlerinde aday olabilmek için kanuni bir zorunluluk olarak görevinden
çekilenlerin aday olamamaları ya da seçilememeleri hâlinde önceki görevlerine
dönme talepleri, seçilme hakkıyla bağlantılı bulunmaktadır. Nitekim Anayasa
Mahkemesi 298 sayılı Kanun’un ek 7. maddesi hükmüne dayanılarak
gerçekleştirilen işlemle ilgili bir bireysel başvuruyu ( Mustafa Hamarat [GK],
B. No: 2015/19496, 17/1/2019) Anayasa’nın 67. maddesinde güvenceye alınan
seçilme hakkı yönünden incelemiştir. 17. Anayasa vatandaşlara kanunda gösterilen şartlara uygun
olarak seçilme hakkı tanımakla ve bu hakkın kullanılmasının kanunla
düzenleneceğini ayrıca belirtmekle kanun koyucuya anılan hakkın kullanımını
düzenleme konusunda takdir yetkisi vermektedir. Kanun koyucu, söz konusu takdir
yetkisini kullanırken kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadır. 18. Anayasa’nın 10. maddesinde “Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./ Kadınlar ve erkekler eşit haklara
sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu
maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz./
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile
malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz./
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz./ Devlet organları
ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun
olarak hareket etmek zorundadırlar.” denilmek suretiyle kanun önünde
eşitlik ilkesine yer verilmiştir. 19. Anayasa’nın anılan maddesinde belirtilen kanun önünde
eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu
ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı
aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı
tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.
Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar
uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik,
herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez.
Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı
hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik
ilkesi zedelenmez. 20. Seçilme hakkı bağlamında eşitlik ilkesi yönünden yapılacak
anayasallık denetiminde öncelikle Anayasa’nın 10. maddesi çerçevesinde aynı ya
da benzer durumda bulunan kişilere farklı muamelenin mevcut olup olmadığı
tespit edilmeli, bu bağlamda aynı ya da benzer durumdaki kişiler arasında
seçilme hakkına müdahale bakımından farklılık gözetilip gözetilmediği
belirlenmelidir. Yapılacak bu belirlemenin ardından ise farklı muamelenin
nesnel ve makul bir temele dayanıp dayanmadığı ve ölçülü olup olmadığı
hususları irdelenmelidir. 21. 5174 sayılı Kanun kapsamındaki meslek kuruluşlarının yönetim
organlarında görev alanların milletvekili seçimleri ile mahalli idareler
seçimlerinde aday olabilmek için görevlerinden çekilmiş olma şartına tabi
olmalarının nedeni, anılan görevlilerin 2839 sayılı Kanun’un 18. maddesinde
sayılan kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının yönetim ve
denetim kurullarında görev alanlar kapsamında bulunmalarıdır. 22. Bu itibarla seçilme hakkının kullanımına ilişkin kanuni
sınırlar bakımından, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının yönetim ve
denetim kurullarında görev alanların karşılaştırma yapılmaya müsait olacak
şekildebenzer durumdaoldukları açıktır. Öte yandan kuralla adaylığın veya
seçimin kaybedilmesi hâlinde göreve dönme imkânının tanınması nedeniyle,
seçilme hakkının kullanımı bakımından, 5174 sayılı Kanun kapsamındaki meslek
kuruluşlarının yönetim organlarında görev alanlar ile diğer kamu kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşlarının yönetim organlarında görev alanlar arasında bir farklılık
yaratıldığı anlaşılmaktadır. 23. Eşitlik ilkesinin gereği olarak karşılaştırma yapılmaya müsait
olacak şekilde benzer durumda olanlar arasından bir kısmı lehine getirilen
farklı düzenlemenin bir ayrıcalık tanınması niteliğinde olmaması için nesnel ve
makul bir temele dayanması ve ölçülü olması gerekir. İptali talep edilen
kuralın yer aldığı ek 1. madde düzenlemesinde kuralın amacını ve dayandığı
temeli gösteren bir hüküm bulunmadığı gibi 7152 sayılı Kanun’un gerekçesinde de
bu hususta bir açıklama yer almamaktadır. Yasama belgelerinden anlaşıldığı
kadarıyla kanun teklifinin Komisyon aşamasında dile getirilen amacı “ demokrasinin
bir gereği ” olarak “ herkesin aday olmasının önünün açılmasıdır ”.
5174 sayılı Kanun’a özel hüküm eklenerek sadece söz konusu Kanun’la kurulan
meslek kuruluşlarının yönetim organlarında yer alanlara göreve dönebilme
imkânının tanınması, herkesin aday olmasının önünün açılması amacını
gerçekleştirmeye elverişli bir araç olarak kabul edilemez. 24. Seçilme hakkını kullanmada bütün kamu kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşları yöneticileri için geçerli olan genel bir sınırlama olarak
görevden çekilmiş olma şartı bulunurken, özel hükümle göreve dönme imkânı
tanınmak suretiyle 5174 sayılı Kanun kapsamındaki meslek kuruluşları
yöneticileri hakkında öngörülen farklı düzenlemenin seçilme hakkı yönünden bu
kuruluşların arz ettiği nesnel ve makul bir farklılığa dayalı olarak
getirildiği söylenemez. Bu nedenle, iptali talep edilen kuralla getirilen
farklı düzenleme, seçilme hakkı yönünden eşitlik ilkesine aykırıdır. 25. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 10. ve 67. maddelerine
aykırıdır. İptali gerekir. 26. Kural Anayasa’nın 10. ve 67. maddelerine aykırı görülerek
iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2. ve 135. maddeleri yönünden
incelenmemiştir. B. Kanun’un 2. Maddesiyle 5362 sayılı Kanun’a Eklenen Ek 1.
Maddenin Birinci Fıkrasının İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 27. Dava dilekçesinde özetle; 5174 sayılı Kanun’un ek 1.
maddesinin Anayasa’ya aykırılığı hakkında öne sürülen gerekçelerin 5362 sayılı
Kanun’un ek 1. maddesi yönünden de geçerli olduğu belirtilerek kuralın
Anayasa’nın 2., 10., 67. ve 135. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 28. Kanun’un 2. maddesiyle, 1. maddesinde yer alan kuralla aynı
mahiyette bir düzenleme esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşları bakımından
öngörülerek 5362 sayılı Kanun’a ek 1. madde eklenmiştir. Anılan madde uyarınca,
milletvekili ve mahalli idareler seçimlerinde adaylık için görevinden ayrılan
esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşları genel başkanı ve başkanları ile yönetim
ve denetim kurulları üyelerine aday olamadıkları veya seçilemedikleri takdirde
belirli bir süre içinde eski görevlerine dönebilme imkânı getirilmiştir. Bu
süreçte genel başkan ve başkanların yerine seçim yapılmayarak başkanlık
görevinin geçici olarak yürütülmesi, yönetim ve denetim kurulu üyelerinin yerine
ise yedek üyelerin çağrılması öngörülmüştür. 29. Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşları, Anayasa’nın 135.
maddesinde çizilen çerçeve içinde 5362 sayılı Kanun’la kurulan kamu kurumu
niteliğindeki meslek kuruluşlarıdır. Esnaf ve sanatkâr ise 5362 sayılı Kanun’a
göre “…ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedenî çalışmasına
dayandıran ve kazancı tacir veya sanayici niteliğini kazandırmayacak miktarda
olan (…) meslek ve sanat sahibi kimseleri” ifade etmektedir. 5362
sayılı Kanun gereğince esnaf ve sanatkârlar odaları, coğrafi olarak il veya
ilçe temelinde faaliyet göstermek üzere Kanun’da gösterilen usule göre kurulan
meslek kuruluşları olup anılan odaların birlik, federasyon ve konfederasyon
olmak üzere il ve ülke düzeyinde örgütlenmiş üst kuruluşları bulunmaktadır. 30. Yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda, 7152 sayılı
Kanun’un 1. maddesiyle 5174 sayılı Kanun’a ilave edilen ek 1. maddenin birinci
fıkrasının Anayasa’ya aykırılığı hakkında yapılan değerlendirmeler, Kanun’un 2.
maddesiyle 5362 sayılı Kanun’a ilave edilen ve başka bir meslek kuruluşu için
de aynı yönde ve içerikte bir düzenleme öngören ek 1. maddenin birinci fıkrası
bakımından da geçerlidir. 31. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 10. ve 67. maddelerine
aykırıdır. İptali gerekir. 32. Kural Anayasa’nın 10. ve 67. maddelerine aykırı görülerek
iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2. ve 135. maddeleri yönünden
incelenmemiştir. IV.  İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 33. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasında;
başvurunun kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet
Meclisi İçtüzüğü’nün sadece belirli madde veya hükümleri aleyhine yapılmış olup
da bu madde veya hükümlerin iptalinin kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin
veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün diğer bazı hükümlerinin veya
tamamının uygulanamaması sonucunu doğurması hâlinde -keyfîyeti gerekçesinde
belirtilmek şartıyla-uygulanma kabiliyetikalmayan kanunun, Cumhurbaşkanlığı
kararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün söz konusu öteki
hükümlerinin veya tümünün iptalineAnayasa Mahkemesince karar verilebileceği
öngörülmektedir. 34. 5174 sayılı Kanun’a 7152 sayılı Kanun’la eklenen ek 1.
maddenin birinci fıkrasının iptali nedeniyleuygulanma kabiliyeti kalmayan
ikinci ve üçüncü fıkralarının da 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4)
numaralı fıkrası gereğince iptali gerekir. 35. 5362 sayılı Kanun’a 7152 sayılı Kanun’la eklenen ek 1.
maddenin birinci fıkrasının iptali nedeniyleuygulanma kabiliyeti kalmayan
ikinci fıkrasının da 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası
gereğince iptali gerekir. V. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 36. Dava dilekçesinde özetle; iptali talep edilen kuralların seçim
kanunlarında değişiklikler öngördüğü, 2019 yılı Mart ayında yapılacak mahalli
idareler seçimlerinde Anayasa’ya açıkça aykırı olan kuralların uygulanması
hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar
doğabileceği belirtilerek yürürlüklerinin durdurulmasına karar
verilmesi talep edilmiştir. 21/11/2018 tarihli ve 7152 sayılı Kanun’un; A. 1. maddesiyle 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayılı Türkiye
Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’na eklenen ek 1.
maddenin birinci fıkrasına, B. 2. maddesiyle 7/6/2005 tarihli ve
5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’na eklenen ek 1.
maddenin birinci fıkrasına, yönelik yürürlüğün durdurulması taleplerinin, koşulları
oluşmadığından REDDİNE 11/4/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. VI. HÜKÜM 21/11/2018 tarihli ve 7152 sayılı Kanun’un; A. 1. maddesiyle 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayılı Türkiye
Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’na eklenen ek 1.
maddenin; 1. Birinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2. İkinci ve üçüncü fıkralarının 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43.
maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince İPTALLERİNE, B. 2. maddesiyle 7/6/2005
tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’na
eklenen ek 1. maddenin; 1. Birinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2. İkinci fıkrasının 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4)
numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE, 11/4/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ Üye Yıldız
  SEFERİNOĞLU