ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1976/21 Karar Sayısı : 1976/22 Karar Günü : 13.4.1976 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Eyüp
Asliye Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 15.5.1974 günlü, 1803
sayılı “Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında
Kanun”un 13. maddesinin ikinci fıkrasının biçim yönünden Anayasaya aykırı
olduğu önü sürülmüştür. I- OLAY: Evinin kömürlüğünde kaçak kol ve masa saatlarını bulundurmak ve
saklamaktan sanık hakkında 1918 sayılı Kanunun 25. maddesinin üçüncü fıkrası ve
58. maddesi uyarınca yürütülen yargılamanın 5.2.1976 günündeki duruşması
sırasında sanık vekilinin 1803 sayılı Yasanın 13. maddesinin ikinci fıkrasının
biçim yönünden Anayasaya aykırı olduğunu iddia etmesi üzerine görüşleri sorulan
C.Savcısı ile müdahil vekilinin bu sava katılmadıklarını bildirmelerine karşın
Mahkeme, iddianın ciddî olduğu kanısına vararak Anayasanın değişik 151. maddesi
uyarınca anılan kuralın iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurmaya karar
vermiştir. II- İTİRAZIN GEREKÇESİ: Mahkemenin gerekçeli kararında, 1803 sayılı Kanunun 3. maddesinin
ikinci fıkrasındaki hükmün, Millet Meclisinde oylanması sırasında Anayasanın
92. maddesinin beşinci fıkrasına aykırı işlem görmesi yüzünden Anayasa
Mahkemesinin 5.3.1975 günlü, 1975/4-36 sayılı kararıyla iptal edilmiş
bulunduğundan söz edildikten sonra aynı Kanunun bu davada uygulanacak olan 13.
maddesinin ikinci fıkrasının da aynı durumda olması nedeniyle biçim yönünden
Anayasaya aykırı düştüğü ve bu bakımdan sanık vekilinin iddiasının ciddî olduğu
kanısına varıldığı belirtilmektedir. III- YASA METİNLERİ: A- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af Kanununun, dava ile ilgili 13.
maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir: “Madde 13- Bu kanun hükümleri, bir ceza mahkûmiyeti olmasa ve
faile ait bulunmasa dahi kanunen veya dış ticaret rejimi hakkındaki kararlara
göre kullanılması, yapılması, taşınması, bulundurulması, satılması ve yurda
sokulması suç teşkil eden veya inhasara tabi olan eşyanın müsaderesine engel
değildir. Ancak, yukarıki fıkra hükmü dışında kalan eşya, ithalde alınan
gümrük ve diğer vergi ve resimler ile ardiye ücreti ve sair masrafların
ödenmesi halinde sahiplerine verilir.” B- Anayasanın dayanılan 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: “Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse,
her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir
karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine
sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha
önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek
zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul
edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi 13.4.1976 gününde toplanmış ve İçtüzüğün 15.
maddesi uyarınca ilk incelemeyi yaparak aşağıdaki sorunlar üzerinde durmuştur. 1-Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olup
olmadığı sorunu: Suç ve cezaların affı hakkındaki yasaların Anayasa’ya uygunluk
denetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bunların da
Anayasa uygunluk denetimine bağlı bulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu konuda
ayrıntılı  gerekçeler Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/34,
Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmî Gazete;
gün 21.1.1975, Sayı: 15125), bunların burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Şu duruma göre bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içinde
bulunduğu açıktır. Halit Zarbun, bu görüşe katılmamıştır. 2- Mahkemenin itiraz yoluna başvurmaya yetkili olup olmadığı sorunu: (I- Olay) bölümünde açıklandığı üzere sanık, kaçak 1900 adet erkek
kol saati ile 18 adet masa saatini evinin kömürlüğünde bulundurmak ve saklamak
suçundan 1918 sayılı Yasanın 25. maddesinin üçüncü fıkrası ile 58. maddesi
uyarınca yargılanmaktadır. 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af Kanununun 13.
maddesinin kimi hükümleri iptal edilmiş olan birinci fıkrası, özel veya genel
af ayırımı yapmaksızın, Af Kanunu hükümlerinin, bir ceza mahkûmiyeti olmasa ve
faile ait bulunmasa dahi kanunen veya dış ticaret rejimi hakkındaki kararlara
göre kullanılması, yapılması, taşınması, bulundurulması, satılması ve yurda
sokulması suç teşkil eden veya inhisara tâbi olan eşyanın müsaderesine engellik
edemiyeceği kuralını koymuştur. Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanunun 1. maddesi: A) Herhangi bir maddeyi veya eşyayı gümrük muamelesine tâbi
olmaksızın Türkiyeye ithal veya Türkiyeye ithale teşebbüs etmek; B) Türkiyeye ithali veya Türkiyeden ihracı memnu olan herhangi bir
madde veya eşyayı ithal veya ihraç veya bunlara teşebbüs etmek; C) A, B bentlerinde yazılı kaçak eşyayı memleket dahilinde bir
yerden diğer yere bilerek nakletmek, satın almak, satmak, saklamak, satılığa
arzetmek veya alınıp satılmasına delalet eylemek; Eylemlerini işlemeyi kaçakçılık olarak nitelendirmiştir. Bu hükme göre, ithal kotalarında yer alsa bile bir malın gümrük
muamelesini yaptırmaksızın, başka bir deyişle gümrük vergisi ödemeksizin
Türkiye’ye sokulması, satın alınması ve saklanması  kaçakçılık suçunu
oluşturur. Bu durum, suç konusu kaçak eşyayı kanunen yurda sokulması
bulundurulması suç teşkil eden eşya niteliğine dönüştürdüğünden, olayda Af
Kanununun 13. maddesinin birinci fıkrası hükümlerinin uygulanması zorunludur. Oysa Eyüp Asliye Ceza Mahkemesi, 1803 sayılı Yasanın 13.
maddesinin olayda uygulanması gerekli olan birinci fıkrasının değil, ikinci
fıkrasının Anayasaya aykırılığını öne sürmekte ve iptalini istemektedir. 1918 sayılı Kanun, bir malın gümrük muamelesi yaptırılmaksızın
kaçak olarak yurda sokulmasını ve saklanmasını suç saydığına göre, 13 maddenin birinci
fıkrasının kapsamı içinde olan bu eşyayı ikinci fıkranın kapsamı içinde görmeye
olanak yoktur. Bu durumda eldeki işte 1803 sayılı Yasanın 13. maddesinin itiraz
konusu ikinci fıkrasının davada uygulama olanağı olmadığından Mahkemenin bu
kural hakkında Anayasa Mahkemesine başvurma yetkisi yoktur. Bu nedenle bu
fıkraya yönelen itirazın, Mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine karar
verilmelidir. Abdullah Üner, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Salih Çebi, Nihat O.
Akçakayalıoğlu görüşe katılmamışlardır. V- SONUÇ: 1- İşin incelemesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içinde
bulunduğuna Halit Zarbun’un karşıoyuyle ve oyçokluğu ile; 2- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 13. maddesinin itiraz
konusu ikinci fıkrası davada uygulanacak hüküm olmadığından itirazın,
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine Abdullah Üner, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet
Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu’nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 13.4.1976 gününde karar verildi. Başkan Kâni VRANA Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Karşı oy yazısı
  eklidir. Üye Ahmet
  KOÇAK Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Fahrettin ULUÇ Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Ahmet Salih ÇEBİ Karşı oy yazısı
  eklidir. Üye Adil ESMER Üye Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet H.
  BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımda açıkladığım gerekçelerle, bu işe bakmak Anayasa Mahkemesinin görevi
dışındadır. Bu sebeple  çoğunluğun bu husustaki görüşüne de  katılmıyorum. Üye Halit ZARBUN KARŞIOY YAZISI I- OLAY: Bir ihbar üzerine yapılan aramada sanığın evinin kömürlüğünde
gümrük resmi verilmeksizin yurda sokulmuş kol ve masa saatleri bulunarak sanık
hakkında 1918 sayılı Kanun hükümlerine göre kamu dâvası açılmıştır. 2- Kaçakçılığın men ve takibine dair 1918 sayılı Kanunun 1.
maddesinde: A- Her hangi bir madde veya eşyayı gümrük muamelesine tabi
olmaksızın Türkiye’ye ithal veya Türkiye’ye ithale teşebbüs etmek, B- Türkiye’ye ithali veya Türkiye’den ihracı memnu olan bir madde
veya eşyayı ithal veya ihraç veya bunlara teşebbüs etmek, C- A ve B bendlerinde yazılı kaçak eşyayı memleket dahilinde bir
yerden diğer yere bilerek nakletmek, satın almak, satmak, saklamak, satlığa
arzetmek veya alınıp satılmasına delalet etmek, eylemleri kaçakçılık olarak nitelendirilmiştir. 3- Bu olayda suç konusu saatler, ithal kotalarında memlekete
getirilmesine izin verilmiş, gümrük muamelesine tabi tutularak ithal edilebilen
ve yukarıda 2 sayılı paragrafın (A) bendinde belirtilen eşyadandır. Halbuki, yukarıda 2 sayılı paragrafın (B) bendindeki eşya ise: Her
ne suretle olursa olsun gümrük muamelesine tabi tutulamaz, hiçbir suretle yurda
sokulamaz, yurttan çıkarılamaz. Bu eşya ve maddelerin, kullanılması, yapılması,
taşınması, bulundurulması ve satılması da yasak olup suç teşkil eder. Bu tür
eşya ve maddeler, yasalarda ve Dış Ticaret rejimi ile ilgili kararlarda ve
ayrıca Gümrük Yönetmeliğinin 481. maddesi uyarınca ilân edilmiş olan listede
açıkça belirtilmiştir. Örneğin uyuşturucu maddeler, ateşli silahlar, bomba,
dinamit ve benzeri yıkıcı ve tahrik edici maddeler ve saire gibi. Gümrük muamelesine tabi tutularak yurda sokulabilen eşyanın,
gümrükten kaçırılarak getirilmesi halinde yukarıda (B) bendinde yazılı yasak
eşya niteliğine de dönüşemez. 1803 sayılı Af Kanununun 13. maddesinin birinci fıkrası, yukarıda
2 sayılı paragrafın (B) bendinde yazılı yasak eşya ve ikinci fıkrası da yasak
olmıyan ve gümrük muamelesine tabi tutularak yurda getirilebilen eşya ile
ilgili hükümleri kapsamaktadır. Bu olayda dâva konusu saatler ise, kullanılması, bulundurulması,
taşınması, satılması, yurda sokulması yasak ve suç teşkil eden eşyadan
olmadığından bu dâvada 1803 sayılı Af Kanununun 13. maddesinin birinci değil,
ikinci fıkrası uygulanacaktır ve Mahkemenin bu fıkra hakkında Anayasa
Mahkemesine başvurma yetkisi vardır. Bu nedenle, itirazın esasının incelenmesi gerekir. Üye Abdullah ÜNER KARŞIOY YAZISI Sanıklar hakkında Asliye Ceza Mahkemesine açılan kamu davası, 1918
sayılı Yasanın, 27/2, 58. maddelerine dayandırılmıştır. Sanıkların suç konusu
eşyayı, gümrük işlemlerini yaptırmadan yurda soktukları ileri sürülmüştür. Bu
eşyanın, Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Yasanın 1. maddesinin B
bendinde belirtilen ve yurda sokulması kesinlikle (Gümrük işlemleri yaptırılsa
bile) yasaklanmış olan eşya niteliğinde bulundukları iddia edilmiş değildir. Bu
nedenlerle ve Anayasa Mahkemesinin aynı konuya ilişkin 25.9.1975 günlü ve
1975/163-186 sayılı kararına bağlı karşıoy yazısında belirttiğim gerekçelerle
Asliye Ceza Mahkemesi, 1803 sayılı Af Yasasının 13. maddesinin birinci
fıkrasını değil, ikinci fıkrasını uygulamak durumundadır ve Anayasa Mahkemesine
başvurmaya yetkilidir. Üye Lûtfi ÖMERBAŞ KARŞIOY YAZISI 1- Yerel Mahkeme sanıklar hakkında 1803 sayılı Kanunun 13.
maddesinin 2. fıkrasının uygulanacak hüküm olduğunu kabul ederek, bu fıkranın
Anayasa’ya aykırılığı nedeniyle iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. Uygulanacak kanun hükmünü saptamak mahkemeye aittir. Uygulamanın
kanuna uygun olup olmadığını denetlemekte Yargıtay’a ait olup Anayasa
Mahkemesinin yetkisi dışındadır. 2- Diğer taraftan, çoğunluğun olayda uygulanması gerektiğinden söz
ettiği 1803 sayılı Af Yasasının 13. maddesinin birinci fıkrasında aynen “bu
kanun hükümleri, bir ceza mahkûmiyeti olmasa ve faile ait bulunmasa dahi
kanunen veya dış ticaret rejim hakkındaki kararlara göre kullanılması,
yapılması, taşınması, bulundurulması, satılması ve yurda sokulması suç teşkil
eden veya inhisara tabi olan eşyanın müsaderesine engel değildir.” yazılıdır.
Bu fıkra hükmünün uygulanabilmesi için o eşyaların kanun veya dış ticaret
rejimi hakkındaki kararlara göre kullanılması, yapılması, taşınması,
bulundurulması, satılması ve yurda sokulması suç teşkil eden veya inhisara tabi
eşyadan bulunması gerekir. Burada “yurda sokulması suç teşkil eden”
sözcüklerinden maksat gümrük kaçakçılığı suçu değildir. Gümrüğü ödenmek
suretiyle dahi yurda sokulamayacak eşyadır. 2. fıkradaki “ancak yukarıdaki
fıkra hükmü dışında kalan eşya, ithalde alınan gümrük ve diğer resimler ile
ardiye ücreti ve sair masrafların ödenmesi halinde sahiplerine verilir.” hükmü
de bu görüşümüzü desteklemektedir. Zira, gümrüğe tabi olan eşyayı gümrüksüz
yurda sokmakta suçtur. Bu suçun irinci fıkradaki “yurda sokulması suç teşkil
eden” eşyanın yurda sokulması suretinde kabul edilmesi halinde 2. fıkra
hükmünün uygulama olanağı kalmaz. Nitekim 1918 sayılı Kanunun 1. maddesinin 1.
bendinde gümrük kaçakçılığından, 2. bendinde memnu eşya kaçakçılığından
bahsedilmiştir. Dava konusu eşyanın memnu eşyadan olmadığı kabul edilmesine
göre olayda 1803 sayılı Kanunun 13. maddesinin 1. fıkrası hükmü değil 2.
fıkrası hükmünün uygulanması gerekir. SONUÇ: Yukarıda açıklanan gerekçelerle itiraz konusunu teşkil eden
13. maddesinin 2. fıkrası olayda uygulanacak hükümdür. Bu itibarla işin
incelenerek sonucuna göre bir karar verilmesi lâzımgelirken itiraz konusu
hükmün olayda uygulanacak hüküm olmadığından bahisle itirazın reddedilmesi
hakkındaki çoğunluk görüşüne karşıyım. Üye Ahmet Salih ÇEBİ