ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1991/60 Karar Sayısı : 1992/16 Karar Günü : 3.3.1992 R.G. Tarih-Sayı :03.06.1992-21247 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 4. Nolu idare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 17.2.1982 günlü, 2597 sayılı "Vakıflar
Genel Müdürlüğü 1982 Mali Yılı Bütçe Kanunu"nun 6. maddesi ile 9.12.1982
günlü, 2722 sayılı "Vakıflar Genel Müdürlüğü 1983 Mali Yılı Bütçe
Kanunu"nun 6. maddesinin, Anayasa'nın 161. maddesine aykırılığı ileri
sürülerek iptali istemidir. I- OLAY : Vakıf evlâtları olan davacılar, vakfa ait kira gelirlerinin
kendilerine noksan ödendiğini ileri sürerek yapılan yanlışlığın düzeltilmesi
için Vakıflar Bölge Müdürlüğüne başvuruda bulunmuşlar, istemlerinin
reddedilmesi üzerine, bu meblağın faizi ile birlikte ödenmesi dileğiyle dava
açmışlardır. Ankara 4 Nolu idare Mahkemesi'nce yapılan incelemede; anılan
vakfın, Vakıflar Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulunun 3.9.1982 günlü, 416/432
sayılı karan ile mazbut vakıflar arasına alındığı ve vâkıf evlâtlarına 1982 ve
1983 yıllarında yapılan ödemelerin, "17.2.1982 günlü, 2597 sayılı Vakıflar
Genel Müdürlüğü 1982 Mali Yılı Bütçe Kanunu"nun 6. maddesi ile
"9.12.1982 günlü, 2722 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1983 Mali Yılı
Bütçe Kanunu"nun6. maddesine dayandığı anlaşılmıştır. İtiraz yoluna başvuran mahkeme, 2597 ve 2722 sayılı Bütçe
Yasalarının 6. maddesinde yer alan hükmün bütçe ile ilgili hüküm niteliği
taşımaması nedeniyle Anayasa'nın 87. ve 161. maddelerine aykırı olduğu kanısına
vardığını ileri sürerek, Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddeleri
uyarınca iptal istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ : A- iptali istenen Yasa Kuralları : 17.2.1982 günlü, 2597 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1982 Mali
Yılı Bütçe Kanunu'nun iptali istenen 6. maddesi hükmü şöyledir : "Mazbut vakıflarda ilgililerin intifa haklan, 2762 sayılı
Kanun'un 39 uncu maddesinin uygulanmasını gösterir tüzükte değişiklik
yapılıncaya kadar Vakıflar Nizamnamesine ek 23/12/1937 ve 13/10/1939 tarihli
nizamnamelere göre ödenir." 9.12.1982 günlü, 2722 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1983 Mali
Yılı Bütçe Kanunu'nun iptali istenen 6. maddesindeki hüküm de yukarıdaki hükmün
aynıdır. B- Dayanılan Anayasa Kuralları : 1. "MADDE 87.- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve
yetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu ve
bakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmünde
kararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarını görüşmek
ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek; milletlerarası
andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anayasanın 14 üncü maddesindeki
fiillerden dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere, genel ve özel af ilânına,
mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesine karar
vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve
görevleri yerine getirmektir." 2. "MADDE 161.- Devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri
dışındaki kamu tüzelkişilerinin harcamaları, yıllık bütçelerle yapılır. Mali yıl başlangıcı ile genel ve katma bütçelerin nasıl
hazırlanacağı ve uygulanacağı kanunla belirlenir. Kanun, kalkınma planlan ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan
fazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usuller koyabilir. Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm
konulamaz." C- ilgili AnayasaKuralı : "GEÇİCİ MADDE 15.- 12 Eylül 1980 tarihinden,, ilk genel
seçimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisinin Başkanlık Divanını
oluşturuncaya kadar geçecek süre içinde, yasama ve yürütme yetkilerini Türk
milleti adına kullanan, 2356 sayılı Kanunla kurulu Milli Güvenlik Konseyinin,
bu Konseyin yönetimi döneminde kurulmuş hükümetlerin, 2485 sayılı Kurucu Meclis
Hakkında Kanunla görev ifa eden Danışma Meclisinin her türlü karar ve
tasarruflarından dolayı haklarında cezai, mali veya hukuki sorumluluk iddiası
ileri sürülemez ve bu maksatla herhangi bir yargı merciine başvurulamaz. Bu karar ve tasarrufların idarece veya yetkili kılınmış organ,
merci ve görevlilerce uygulanmasından dolayı, karar alanlar, tasarrufta
bulunanlar ve uygulayanlar hakkında da yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır. Bu dönem içinde çıkarılan kanunlar, kanun hükmünde kararnameler
ile 2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve
tasarrufların Anayasaya aykırılığı iddia edilemez." IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, ihsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN,
Ahmet N. SEZER, Erol CANSEL, Yavuz NAZAROĞLU, Haşim KILIÇ ve Yalçın ACARGÜN'ün
katılmalarıyla 16.1.1992 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ : İşin esasına ilişkin rapor, başvuru karan ve ekleri, Anayasa'ya
aykırı olduğu ileri sürülen yasa kuralları ile dayanılan Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü : Anayasa Mahkemesi'ne başvuruda bulunan Ankara 4 nolu idare
Mahkemesi'nin Anayasa'ya aykırılık savlarını değerlendirmeden önce, itiraza
konu olan kural baklanda Anayasa'ya aykırılık savında bulunulup
bulunulamayacağı sorunu çözümlenmelidir. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddelerine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o davada uygulanacak yasa hükümlerini Anayasa'ya aykırı görür
veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına
varırsa, bu konuda bir karar verilmesi için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya
yetkilidir. itiraz yoluna başvuran Ankara 4 Nolu idare Mahkemesi'nin bakmakta olduğu,
görevi ve yetkisi içine giren bir dava bulunduğu gibi, iptali istenen yasa
kuralları da bu davada uygulanacak hüküm niteliği taşımaktadır. Ancak, iptali istenen kuralın yer aldığı 2597 sayılı Vakıflar
Genel Müdürlüğü 1982 Mali Yılı Bütçe Kanunu 17.2.1982 günü, 2722 sayılı
Vakıflar Genel Müdürlüğü 1983 Mali Yılı Bütçe Kanunu ise 9.12.1982 günü kabul
edilmiştir. Oysa, Anayasa'nın geçici 15. maddesine göre; 12 Eylül 1980'den ilk
genel secimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Başkanlık
Divanı oluşturuluncaya kadar geçecek süre içinde, yani, yasama ve yürütme
yetkilerini Türk milleti adına kullanan, Milli Güvenlik Konseyi döneminde
çıkarılan yasaların, kanun hükmünde kararnamelerin ve 2324 sayılı Anayasa
Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan kararla yapılan işlemlerin Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülemez. O halde, bu dönemde çıkarılan yasalar hakkında
Anayasa Mahkemesi'ne itiraz yolu ile Anayasa'ya aykırılık savında bulunulamaz. 7 Kasım 1982'de halkoyu ile kabul edilen Türkiye Cumhuriyeti
Anayasası'nın öngördüğü biçimde yapılan ilk genel seçimler sonucu oluşan
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ilk Başkanlık Divanı 6.12.1983'de toplanmış
olduğuna göre, iptali istenen kuralların Anayasa'ya aykırılığının ileri
sürülemeyeceği açıktır. Anayasakoyucunun söz konusu kuralı getirmekteki amacının Milli
Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisi'nin yasama yetkisini tek başına veya
birlikte kullandıkları döneme ilişkin tüm yasalar, kanun hükmünde kararnameler
ile 2324 sayılı Yasa uyarınca alınan kararlan ve yapılan işlemleri Anayasa
Mahkemesi'nin denetimi dışında bırakmaktır. Nitekim, 27.10.1980 günlü, 2324
sayılı "Anayasa Düzeni Hakkında Kanun"un 4. maddesinde yer alan;
"Milli Güvenlik Konseyininbildiri ve kararlarında yer alan ve yer alacak
olan hükümlerle 12 Eylül 1980 tarihinden sonra çıkarılan ve çıkarılacak olan
Bakanlar Kurulu Kararnamelerinin ve üçlü kararnamelerin yürütülmesinin
durdurulması ve iptali" isteminin ileri sürülemeyeceğine ilişkin
hükümlerle, 6. maddesindeki; "Milli Güvenlik Konseyinin bildiri ve
kararlarında yer alan ve alacak olan hükümlerle Konseyce kabul edilerek
yayımlanan ve yayımlanacak olan kanunların 9 Temmuz 1961 tarihli ve 334 sayılı
Anayasa hükümlerine uymayanlarıAnayasa değişikliği olarak ve yürürlükteki
kanunlara uymayanları da kanun değişikliği olarak yayımladıkları tarihte ve
metinlerinde gösterilen tarihlerde yürürlüğe girer." biçimindeki hükümler
de hep aynı amacın gerçekleştirilmesine yönelik düzenlemelerdir.Bir başka
deyişle, yasa koyucunun olağanüstü dönemin olağanüstü koşullarının gerektirdiği
işlere yasal kolaylık sağlamak istediği, söz konusu dönemin tartışma konusu
yapılmasında kamu yaran görmediği anlaşılmaktadır. Ancak, 2324 sayılı Anayasa
Düzeni Hakkında Kanun, 1982 Anayasası'nın geçici 3. maddesi ile yürürlükten
kaldırıldığından, Anayasa'nın geçici 15. maddesinin konulmasına gerek
duyulmuştur. Belirtmek gerekir ki, söz konusu geçici 15. maddenin,
"geçici" olarak adlandırılmasına karşın, bir anayasa kuralı olarak
Anayasada yer alan diğer kurallarla etki ve değer bakımından farklı olmadığı da
bir gerçektir. Çünkü, anayasa kural ve ilkeleri etki ve değer bakımından eşit
olup, aralarında bir alt üst ilişkisi bulunmamaktadır. Anayasa da yer alan bu
ve bunun gibi belli bir konuya ilişkin kuralların, Anayasa'nın genel ilkelerinden
ayrı nitelikte kabul edilerek Anayasa'ya aykırılıklarından söz edilemez.
Anayasada belli bir konuyu düzenleyen özel ilke varken, genel ilkenin değil,
konuya özgü anayasa ilkesininuygulanması doğaldır. Ayrıca Anayasa'nın 11. maddesinde; "Anayasa hükümleri,
yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve
kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasa'ya aykırı
olamaz." biçiminde açıklanan temel ilke ve buyruğa uygun ve anayasal
koruma altında bulunan yasa kurallarının Anayasa'ya aykırılığının
düşünülemeyeceği de kuşkusuzdur. Yukarda açıklandığı üzere Anayasa'nın geçici 15. maddesi, bir
dönemin yasal işlemlerinin Anayasa'ya aykırılığı savında bulunulmasını uygun
görmemiş, bir anlamda yasaklamıştır. Ancak bunların hukuk devleti ilkesine
uygun biçimde yargı denetimine açılması, Anayasa'ya aykırılık savında bulunma
ve inceleme yasağının kaldırılmasına bağlı olup, bu da Anayasa'nın 87. maddesi
uyarınca doğrudan yasama organının görev ve yetkisi kapsamına girmektedir. Bu durumda, söz konusu yasa kuralları hakkında, Anayasa
Mahkemesi'ne başvurulmasına Anayasa'nın geçici 15. maddesi olanak vermediğinden
itirazın reddine karar verilmesi gerekir. Güven DİNÇER bu görüşe katılmamıştır. V- SONUÇ : Anayasa'nın geçici 15. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında
bulunan 2597 ve 2722 sayılı Yasaların 6. maddelerine yönelik itirazın esas
incelemeye geçilmeden REDDİNE ; Güven DİNÇER'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 3.3.1992 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Servet TÜZÜN Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Erol CANSEL Üye Yavuz
  NAZAROĞLU Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1991/60 Karar Sayısı : 1992/16 I- 12 Eylül 1980 tarihinden ilk genel seçimler sonucu toplanacak
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Başkanlık Divanı oluşuncaya kadar geçen süre
içinde çıkarılan Kanunlar ve Kanun Hükmünde Kararnameler ile 2324 sayılı
Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca çıkarılan karar ve tasarrufların
Anayasa'ya aykırılığının iddia edilemeyeceği yolundaki Anayasa'nın geçici 15
inci maddesinin son fıkrasındaki kuralın maddenin bütünü ile birlikte
değerlendirilmesi ve yorumlanması gerekir. Anayasa'nın geçici 15 inci maddesi, belirli bir dönemde fevkalade
şartlar altında siyasal görev yapan Milli Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisi
Üyeleri ile bu dönemde alınan kararlan uygulayan kamu görevlilerini cezai, mali
ve hukuki sorumluluktan koruyan kurallar bütünüdür. Bu dönemde çıkarılan Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerin
Anayasa'ya aykırılığının iddia edilememesi, o dönem karar ve tasarruflarının
daha sonra Anayasa'ya aykırılık yoluyla hukuki tartışma konusu yapılmasını
önlemeye yöneliktir. Yoksa, bu olağanüstü dönem aşıldıktan ve demokratik ve
normal anayasal döneme geçildikten sonra 1980-1983 yıllan arasında çıkan
kanunların uygulanması nedeni ile mahkemelerin itiraz yoluyla yaptıkları
Anayasaya aykırılık başvurularını önlemeye yönelik değildir. Nitekim, 1961 Anayasası'nın
1982 Anayasası'nın geçici 15 inci maddesinin son fıkrasına paralel olan geçici
4 üncü maddesinin üçüncü fıkrası hükmü, Anayasa Mahkemesi'ne itiraz yolunu
kapatmak için çok ayrıntılı bir düzenleme yapmıştır. Geçici 15 inci madde bu
derece ayrıntılı ve kapsamlı düzenlenmemiştir. 1961 ve 1982 Anayasaları'nın, bu
iki maddesinin mukayesesi, geçici 15. inci maddenin Anayasa'ya aykırılık
iddiasını önlemek için değil hukuki sorumluluk konusunu çözümlemek için
konulduğunu açıkça göstermektedir. II- Anayasa'nın geçici 15 inci maddesinin Anayasa'nın yürürlüğü
ile ilgili 177 inci maddesi ile birlikte yorumlanması gerekir. Sözü edilen
madde hükümleri yürürlükte olan ve Anayasa'ya aykırılık taşıyan tüm hukuk
kurallarının yeni anayasa dönemi içindeki durumunu ele almakta ve açıklığa
kavuşturmaktadır. 177 inci maddenin (e) bendi hükmüne göre, Anayasa
hükümlerinin mevcut kurum ve kurallarla olan çelişkileri doğrudan doğruya
Anayasa hükümlerinin uygulanması ile çözümlenebilecektir. Anayasa'nın 177 inci maddesinin (e) bendi hükmü ile Anayasa'nın
geçici 15 inci maddesindeki Anayasa'ya aykırılık iddiasını engelleyen hüküm, 12
Eylül 1980 ile TBMM'nin açılışı arasındaki tesis edilen tasarrufların
tartışılması dışında bütün Anayasa'ya aykırılık iddialarına imkan verici anlamadadır. III- Geçici 15 inci madde ile ilgili olarak yapılacak engelleyici
bir yorum, 1980-1983 yıllarında yürürlüğe konulan sayılan sekizyüzü bulan
güncel bir yasal düzenleme grubunun anayasal denetimini sürekli engelleme
demektir. 1961 Anayasası'nın geçici 4 üncü maddesi ile başlayan ve 1982
Anayasası'nın geçici 15 inci maddesi ile sürdürülen bu durum, pek çok konuda
Türkiye'yi anayasası ile değil Anayasanın yasaklayıcı geçici hükümleri ile
yönetilen bir ülke olma yükü altında bırakmaktadır. Anayasal yorumlarda
anayasal hakların eksiksiz kullanılması ve anayasal müesseselerin bütünüyle
çalışması temel yorum kuralı olmalıdır. Anayasa kurallarında belirsizlik ve
uyumsuzlukhallerinde Anayasa hükümlerinin bu yönde yorumlanması ve Anayasa'nın
geçici 15 inci ve 177 inci maddelerinin bu anlayışla ele alınarak Anayasa'ya
uygunluk denetiminin yapılması gerekir. Yukarıda açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 152. ve Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28 inci maddesine
göre Mahkemenin itiraz başvurusunun esastan incelenmesi gerektiği oyuyla karara
karşıyım. Güven
  DİNÇER Başkanvekili