ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/20 Karar Sayısı : 2014/28 Karar Günü : 11.2.2014 R.G. Tarih-Sayı :
09.05.2014-28995 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Sinop
Sulh Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 13.10.1983 günlü, 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, 24.5.2013 günlü, 6487 sayılı Kanun'un 18.
maddesiyle değiştirilen 36. maddesinin üçüncü fıkrasının "Ayrıca,
aracın sürücü belgesiz kişilerce sürülmesine izin veren araç sahibine de tescil
plakası üzerinden aynı miktarda idari para cezası verilir." biçimindeki
son cümlesinin Anayasa'nın 2., 38. ve 90. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Davacıya ait aracın, sürücü belgesi olmayan eşi tarafından
kullanıldığının tespit edilmesi üzerine davacı hakkında uygulanan idari para
cezasının iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya
aykırı olduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 36. maddesi şöyledir: " Sürücü belgesi alma zorunluluğu: Madde 36- (Değişik: 24/5/2013 -
6487/18 md.) Motorlu araçların, sürücü belgesi sahibi olmayan kişiler
tarafından karayollarında sürülmesi ve sürülmesine izin verilmesi yasaktır. Araçlar, Yönetmelikte sınıfları belirtilen sürücü belgelerine
sahip sürücüler ile çok taraflı anlaşmalara göre sürücü belgesi bulunan veya
geçerli uluslararası sürücü belgesi olan kişilerce sürülebilir. Buna göre; a) Sürücü belgesi olmayanların, b) Mahkemelerce veya Cumhuriyet savcılıklarınca ya da bu Kanunda
belirtilen yetkililerce sürücü belgesi geçici olarak ya da tedbiren geri
alınanların, c) Sürücü belgesi iptal edilenlerin, araç kullanarak trafiğe çıktıklarının tespiti hâlinde, bu kişilere
1.407 Türk Lirası idari para cezası verilir. Ayrıca, aracın sürücü
belgesiz kişilerce sürülmesine izin veren araç sahibine de tescil plakası
üzerinden aynı miktarda idari para cezası verilir. " B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 38. ve 90. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN,  Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra
Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,  Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M.
Emin KUZ'un katılımlarıyla 11.2.2014 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma BABAYİĞİT tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kuralda araç sahibinin hangi
eyleminin  suç sayıldığı açık bir şekilde gösterilmediği gibi araç sahibi
olma ile suç arasındaki illiyet bağının da ne suretle oluşturulduğunun
belirtilmediği, itiraz konusu kuralın, Anayasa Mahkemesinin 29.11.2012 günlü,
E.2012/106, K.2012/190 sayılı kararı ile iptal ettiği kurala ilişkin olarak
tespit ettiği hukuka aykırılık unsurlarını aynı şekilde taşıdığı gibi cezaların
şahsiliği ilkesine de aykırı olduğu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 38.
ve 90. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kanun'un 36. maddesinde motorlu araçların, sürücü belgesi
sahibi olmayan kişiler tarafından karayollarında sürülmesi yasaklanmış olup
sürücü belgesi olmayanların araç kullanarak trafiğe çıktıklarının tespiti
hâlinde, bu kişilere 1.407 Türk Lirası idari para cezası verileceği
belirtilmektedir. İtiraz konusu kuralda ise aracın sürücü belgesiz kişilerce
sürülmesine izin veren araç sahibine de tescil plakası üzerinden aynı miktarda
idari para cezası verileceği öngörülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde olduğu gibi
idari yaptırımlar açısından da Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel ilkelerine
bağlı kalmak koşuluyla hangi eylemlerin kabahat sayılacağı, bunlara uygulanacak
yaptırımın türü ve ölçüsü, yaptırımın ağırlaştırıcı ve hafifleştirici
nedenlerinin belirlenmesi gibi konularda kanun koyucu takdir yetkisine
sahiptir. Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, "Kimse,
işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı
cezalandırılamaz."; üçüncü fıkrasında, "Ceza ve ceza
yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur." denilerek
suçun ve cezanın kanuniliği esası benimsenmiş; yedinci fıkrasında ise ceza
sorumluluğunun şahsi olduğu belirtilerek herkesin, kendi eyleminden sorumlu
tutulacağı, başkalarının suç oluşturan eylemlerinden dolayı cezalandırılamayacağı
kabul edilmiştir. Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun temel
ilkelerindendir. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin işlemediği bir
fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Diğer bir anlatımla, bir kimsenin
başkasının fiilinden sorumlu tutulmamasıdır. Bu ilkeye göre asli ve feri
failden başka kişilerin bir suç sebebiyle cezalandırılmaları olanaklı değildir.
Anayasa'nın 38. maddesinin yedinci fıkrası ile ilgili gerekçede de, ".fıkra,
ceza sorumluluğunun şahsi olduğu; yani failden gayri kişilerin bir suç
sebebiyle cezalandırılamayacağı hükmünü getirmektedir. Bu ilke dahi ceza
hukukuna yerleşmiş ve 'kusura dayanan ceza sorumluluğu' ilkesine dahil, terki
mümkün olmayan bir temel kuralıdır." denilmektedir. Anayasa'nın
38. maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından idari
para cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tâbidir. İtiraz konusu kuralda, araç sahibinin hukuka aykırı eyleminin
aracın sürücü belgesiz kişilerce sürülmesine izin vermek olduğu ve bu eylemin
suç sayıldığı açıkça belirtilmiş olup cezaların şahsiliği ilkesine aykırı bir
durum söz konusu değildir. Zira, araç sahibi açısından idari para cezası
yaptırımına bağlanan eylem, kusur sorumluluğu esası benimsenerek
düzenlenmiştir. Kuralda, araç sahibinin sorumluluğunun hukuki nedeni, araç
sahibinin iradesi dâhilinde gerçekleşen " sürücü belgesiz kişilerce
sürülmesine izin verme" eylemine dayanmakta, araç sahibinin
kusurlu davranışı ile meydana gelen sonuç arasında illiyet
bağı kurulmaktadır. Bu durumda, araç sahibinin, aracının sürücü belgesiz kişilerce
sürülmesine izin verme şeklinde gerçekleşen davranışının sonucu olarak itiraz
konusu kuralda belirtilen idari para cezasının uygulanmasında ceza
sorumluluğunun şahsiliği ilkesine aykırılık bulunmadığı gibi hakkında itiraz
konusu kural uyarınca idari para cezası uygulanan kişilerin dava açma ve aracın
sürücü belgesiz kişilerce sürülmesinde kusurunun bulunmadığını ispat ederek
hakkında uygulanan idari para cezasının iptal edilmesi imkânı da bulunmaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 38.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 90. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu'nun, 24.5.2013 günlü, 6487 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle değiştirilen
36. maddesinin üçüncü fıkrasının "Ayrıca, aracın sürücü belgesiz
kişilerce sürülmesine izin veren araç sahibine de tescil plakası üzerinden aynı
miktarda idari para cezası verilir." biçimindeki son cümlesinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 11.2.2014 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ