ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/23 Karar Sayısı : 2013/123 Karar Günü : 31.10.2013 R.G. Tarih-Sayı :
15.03.2014-28942 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN :
İzmir 3. Asliye Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 22.5.2003 günlü, 4857
sayılı İş Kanunu'nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin Anayasa'nın
10. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Tarım
alanında faaliyet gösteren işyerinde işçi olarak çalışan davacının, 4857 sayılı
Kanun'dan kaynaklanan işçi alacağı için açtığı davada, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine varan Mahkeme,  iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4857 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 4.
maddesi şöyledir: “ İstisnalar Madde 4 - Aşağıda belirtilen işlerde ve iş
ilişkilerinde bu Kanun hükümleri uygulanmaz; a) Deniz ve hava taşıma işlerinde, b) 50'den az işçi çalıştırılan (50 dâhil) tarım ve orman işlerinin
yapıldığı işyerlerinde veya işletmelerinde, c) Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit
yapı işleri, d) Bir ailenin üyeleri ve 3 üncü dereceye kadar (3 üncü derece
dahil) hısımları arasında dışardan başka biri katılmayarak evlerde ve el
sanatlarının yapıldığı işlerde, e) Ev hizmetlerinde, f) (…) çıraklar hakkında, g) Sporcular hakkında, h) Rehabilite edilenler hakkında, ı) 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununun 2 nci maddesinin
tarifine uygun üç kişinin çalıştığı işyerlerinde Şu kadar ki; a) Kıyılarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve
karadan gemilere yapılan yükleme ve boşaltma işleri, b) Havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işler, c) Tarım sanatları ile tarım aletleri, makine ve parçalarının
yapıldığı atölye ve fabrikalarda görülen işler, d) Tarım işletmelerinde yapılan yapı işleri, e) Halkın faydalanmasına açık veya işyerinin eklentisi durumunda
olan park ve bahçe işleri, f) Deniz İş Kanunu kapsamına girmeyen ve tarım işlerinden
sayılmayan, denizlerde çalışan su ürünleri üreticileri ile ilgili işler, Bu Kanun hükümlerine tabidir.” B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,
Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve
Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 28.2.2013 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Davut BÜLBÜL tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, aynı vasıfta iş yapan tarım ve orman işyerleri
veya işletmelerden 50'den fazla işçi çalıştıran yerlerde İş Kanunu hükümleri
uygulanırken, 50'den az (50 dâhil) işçi çalıştıran işyeri veya işletmelerde ise
uygulanmayacağını belirten itiraz konusu kuralın, bu iş kollarında çalışan
işçileri arasında eşitsizliğe neden olduğunu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın
10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İş sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklara kural olarak İş
Kanunu hükümleri uygulanmaktadır. Kanun koyucu, iş hukukuna ilişkin olaylara
hangi hallerde genel hükümlerin uygulanacağını saymak suretiyle belirlemiştir. İtiraz konusu kural, 50'den az (50 dâhil) işçi çalıştıran tarım ve
orman işlerinin yapıldığıişyeri veya işletmelerde İş Kanunu hükümlerinin
uygulanmayacağını, başka bir ifadeyle, bu nitelikteki iş kollarında genel
hükümlerin uygulanacağını düzenlemektedir. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi ile eylemli
değil, hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda
bulunan kişilerin kanunla aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere
kanunlar karşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu
ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar
uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde
eşitlik ilkesi herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına
gelmez. Durum ve konumlardaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için
değişik kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal
edilmiş olmaz. İtiraz konusu kurala ilişkin yasama belgelerinde, tarım ve orman
işçilerinin çok farklı alanları ilgilendirmesi nedeniyle ortak bir tanım altına
alınamadığı, ülkede faaliyet gösteren tarım işletmelerinin büyük çoğunluğunun
aile işletmeleri olduğu, tabii şartlara bağlı olarak genellikle mevsimlik
çalıştıkları, istihdamlarına yönelik tam ve doğru bilgilere ulaşılamadığı
belirtilmektedir.  Bu nedenlerle yasa koyucunun ancak 50'den fazla
çalışanı olan işyerlerinin süreklilik ve kontrol edilebilirlik nitelikleri
gereği İş Kanunu kapsamına alınabildikleri, bunun dışındaki tarım ve orman
işyeri ve işletmelerinde İş Kanunu hükümlerinin uygulanamayacağını öngördüğü
anlaşılmaktadır. Tarım ve orman iş ve işçilerinden, çalışma farklılıkları ve
koşulları nedeniyle bir bütün halinde İş Kanunu kapsamına alınmayan istisnai
haller kapsamında kalanlara 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet
sözleşmesine ilişkin hükümlerinin uygulanacağı açıktır. Kanun koyucunun tarım ve orman işyeri veya işletmelerinin kendine
özgü farklılıklarını gözeterek 50'den az (50 dâhil) işçi çalıştıran yerleri
farklı kategoride ele alıp farklı hukuki düzenlemelere tabi kılmasında eşitlik
ilkesine aykırı bir yön bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10.
maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Engin YILDIRIM, Celal Mümtaz AKINCI ile
Muammer TOPAL bu görüşe katılmamışlardır. VI- SONUÇ 22.5.2003 günlü, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 4. maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Osman
Alifeyyaz PAKSÜT, Engin YILDIRIM, Celal Mümtaz AKINCI ile Muammer TOPAL'ın
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 31.10.2013 gününde karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ KARŞIOY YAZISI İtiraz konusu kuralla, 50'den az işçi çalıştırılan tarım ve orman
işlerinin yapıldığı işyerlerinde veya işletmelerinde İş Kanunu'nun
uygulanmayacağı öngörülmüştür. 50'den az işçi çalıştıran tarım ve orman işyeri ve işletmelerinin
geçici nitelikte olduğu ve devamlılık niteliğine sahip bulunmadığı varsayımıyla
bu tür işyerlerinin İş Kanunu kapsamı dışında tutulmasının haklı bir nedeni
yoktur. 50'den az işçi ile de üretilen ürünün türüne ve kullanılan teknolojik
araçlara göre çok yüksek verimle, sürekli ve büyük cirolu faaliyetler yapmak
mümkün olduğu gibi, kurala göre işverenin işçi sayısını istediği gibi artırıp
azaltmak veya işletmeyi küçük parçalara bölmek suretiyle çalışanları kanun
kapsamı dışına çıkartması mümkündür. Bu durum, benzer işlerde çalışanlar
arasında ciddi eşitsizlikler doğuracak niteliktedir. Anayasa'nın 10. maddesinde eşitlik ilkesi düzenlenmiş, 49.
maddesinde Devletin çalışanlara yönelik pozitif yükümlülükleri sayılmış, 55.
maddesinde ücretin, emeğin karşılığı olduğu belirtilmek suretiyle aynı ölçüde
emek sarf edenlerin aynı hak ve olanaklara sahip olmaları gerektiği ortaya
konmuştur. Çalışanı korumak, işçilerin haklarını güvence altına almak
amacıyla kapsamlı hükümler içeren İş Kanunu'ndan, salt çalıştığı işyerinin
belli ölçeklerin altında kaldığı gerekçesiyle bazı çalışanların
yararlandırılmaması Anayasa'nın 10., 49. ve 55. maddelerine aykırıdır. Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT KARŞIOY GEREKÇESİ 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerinin uygulanmayacağı işler ve iş
ilişkilerinin sayıldığı 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde “50'den
az işçi çalıştırılan (50 dâhil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde
veya işletmelerinde” kuralı yer almaktadır. Kanun, 50'den fazla işçi çalıştıran
tarım işletmelerinde daimi statüde çalışan isçileri kapsamına almakta, küçük
işletmelerde ve işletme niteliği taşımayan diğer tarım alanlarında çalışan
daimi, geçici ve mevsimlik (gezici) tarım işçilerini ise dışarıda
bırakmaktadır. Anayasa Mahkemesi kanun hükümlerinin eşitlik ilkesine aykırı olup
olmadığını incelerken, kanunun yaptığı ayırımın bir “haklı neden”e dayanması
ölçütünü kullanmaktadır. Çoğunluk görüşünde, eşitlik ilkesinin, herkesin her
yönden aynı kurallara tabi olması anlamına gelmediği belirtilerek, kanun
koyucunun tarım ve orman işyeri veya işletmelerinin kendine özgü
farklılıklarını gözeterek ve takdir yetkisine dayanarak 50 ve 50'den az işçi
çalıştıran tarım yerlerini farklı kategoride alıp farklı hukuki düzenlemelere
tabi kılmasında eşitlik ilkesine aykırılık olmadığı sonucuna varılmaktadır.
“Haklı neden” yukarıda belirtilen görüşe dayanmaktadır. Bununla birlikte, eşitlik ilkesinin anlamını biçimsel hukuki
eşitlikle sınırlandırmak, özellikle sosyal hukuk devleti ilkesi de göz önüne
alındığında, bu iki temel ilkenin kendilerinden beklenen işlevleri yerine
getirmelerini zorlaştırmaktadır. Sosyal hukuk devleti, çalışan tüm kesimlerin,
çalışma hayatıyla ilgili haklarını korumak amacıyla hukuki güvence altına
alınmasını gerektirir. Tarım ve orman işyerleri veya işletmelerinde
çalışanların önemli bir bölümünün İş Kanunu'nun sağladığı hukuki güvencelerden,
bu işkolunun kendine mahsus bazı farklılıklarından, özellikle de iş
ilişkilerinin genelde geçici ve devamlılık arz etmeyen nitelikler
göstermesinden dolayı, mahrum bırakılması eşitlik ilkesine aykırılık teşkil
etmektedir. Aynı işkolunda benzer şartlar altında çalışanların bir kısmının
işyeri veya işletme büyüklüğüne göre, İş Kanunu'nun getirdiği güvencelerden
yararlanırken, diğer bir kısmının yararlanamaması eşitlik ilkesinin ihlali
sonucunu doğurmaktadır. 50'den az kişinin istihdam edildiği işletme ve
işyerlerinde çalışanlar konumları ne olursa olsun (sürekli, geçici, mevsimlik)
İş Kanunu'nun sağladığı imkânlardan yararlanamamaktadır. Sonuç olarak, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırı olduğu düşüncesiyle karara muhalif kalınmıştır. Üye Engin YILDIRIM Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL