ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2011/128 Karar Sayısı: 2012/40 Karar Günü : 15.3.2012 R.G. Tarih-Sayı :
26.06.2012-28335 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Diyarbakır 2. İş
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 21. maddesinin dördüncü
fıkrasının, Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Diyarbakır ilinde bulunan bina inşaatında meydana gelen iş
kazası nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumunca hak sahiplerine bağlanan gelir,
ödenen geçici iş göremezlik ödeneği ve yapılan hastane masrafları sonucunda
ortaya çıkan Kurum zararı için davalılar aleyhine açılan rücuen tazminat
davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılığı iddiasını ciddi bulan
Mahkeme, iptal için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu'nun iptali istenilen fıkrayı
da içeren 21. maddesi şöyledir: 'İş Kazası ve Meslek Hastalığı İle Hastalık Bakımından İşverenin
ve Üçüncü Kişilerin Sorumluluğu Madde 21- İş kazası ve meslek hastalığı, işverenin kastı
veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir
hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine bu
Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan
gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı, sigortalı veya
hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlı olmak üzere,
Kurumca işverene ödettirilir. İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık
ilkesi dikkate alınır. İş kazasının, 13 üncü maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde
belirtilen sürede işveren tarafından Kuruma bildirilmemesi halinde, bildirim
tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik
ödeneği, Kurumca işverenden tahsil edilir. Çalışma mevzuatında sağlık raporu alınması gerektiği belirtilen
işlerde, böyle bir rapora dayanılmaksızın veya eldeki rapora aykırı olarak
bünyece elverişli olmadığı işte çalıştırılan sigortalının, bu işe girmeden önce
var olduğu tespit edilen veya bünyece elverişli olmadığı işte çalıştırılması
sonucu meydana gelen hastalığı nedeniyle, Kurumca sigortalıya ödenen geçici iş
göremezlik ödeneği işverene ödettirilir. İş kazası, meslek hastalığı ve hastalık, üçüncü bir kişinin kusuru
nedeniyle meydana gelmişse, sigortalıya ve hak sahiplerine yapılan veya ileride
yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin
sermaye değerinin yarısı, zarara sebep olan üçüncü kişilere ve şayet kusuru
varsa bunları çalıştıranlara rücû edilir. İş kazası, meslek hastalığı ve hastalık; kamu görevlileri, er ve
erbaşlar ile kamu idareleri tarafından görevlendirilen diğer kişilerin
vazifelerinin gereği olarak yaptıkları fiiller sonucu meydana gelmiş ise, bu
fiillerden dolayı haklarında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunanlar hariç
olmak üzere, sigortalı veya hak sahiplerine yapılan ödemeler veya bağlanan
gelirler için kurumuna veya ilgililere rücû edilmez. Ayrıca, iş kazası veya
meslek hastalığı sonucu ölümlerde, bu Kanun uyarınca hak sahiplerine bağlanacak
gelir ve verilecek ödenekler için, iş kazası veya meslek hastalığının meydana
gelmesinde kusuru bulunan hak sahiplerine veya iş kazası sonucu ölen kusurlu
sigortalının hak sahiplerine, Kurumca rücû edilmez.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmış; 2.,
49. ve 60. maddeleri ile ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz
AKINCI, Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 8.12.2011 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: 1- Kuralın Anlam ve Kapsamı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun
21. maddenin dördüncü fıkrasında yer alan 'üçüncü kişi' terimi; kazaya,
hastalığa veya meslek hastalığına uğrayan sigortalı ile bunun işvereni dışında
kalan tüm kişileri ifade etmektedir. İtiraz konusu kurala göre; üçüncü
kişiden talep edilecek rücu tazminatı miktarının üst
sınırı, sigortalıya ve hak sahiplerine yapılan veya ileride yapılması
gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye
değerinin yarısıdır. Bu sebeple Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), sigortalı veya
hak sahiplerine yaptığı ödemelerin bu miktarı geçen kısmını isteyemez. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun mülga 26. maddesi ve 5510
sayılı Kanun'un 21. maddesinde, işveren ve üçüncü kişinin sorumluluğu kusur
esasına dayandırılmıştır. 506 sayılı Kanun'un uygulamasında SGK tarafından
açılan rücu davalarında sigortalı veya hak sahiplerine yapılan ya da ilerde
yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki sermaye
değeri toplamının işveren ve üçüncü kişilerin kusur oranlarına isabet
eden miktarının, bu kişilerden istendiği görülmektedir.  İş kazası ve
meslek hastalığı sebebiyle oluşan zarardan birden ziyade kimsenin sorumlu
olması halinde, SGK'nın alacağı, sorumluların kusur oranına göre tevzi ve
taksim olunmaktadır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu'nun bu konudaki en eski
kararlarında hâkimin müterafık kusuru dikkate almakla yükümlü
olduğu açıklanmıştır (YİBGK, 31.3.1954 T. E.1953/17 K.1954/10 ve YİBGK,
22.6.1966 T. E.1966/7 K.1966/7 sayılı kararlar). Yeni tarihli Yargıtay
içtihatlarında da SGK'nın, sigortalı veya hak sahiplerine bağladığı gelirin ilk
peşin sermaye değerinin tazmin sorumlularının kusuruna isabet eden miktarını
isteyebileceğine karar verilmiştir (YHGK, 1.7.2009 T. E.2009/10-270 K.2010/14;
YHGK, 27.1.2010 T. E.2010/10-10 K.2009/313; Yarg. 10. HD., 3.3.2011 T.
E.2009/11974 K.2011/2752). Sonuç olarak itiraz konusu kurala göre SGK, iş kazası, meslek
hastalığı ve hastalığın meydana gelmesinde üçüncü kişinin kusuru bulunması
halinde, sigortalıya ve hak sahiplerine yapılan veya ileride yapılması gereken
ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin
yarısının üçüncü kişinin kusur oranına isabet eden kısmını talep
edebilmektedir. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesinin
dördüncü fıkrasında iş kazası ve meslek hastalığı sebebiyle açılan rücu
davalarında, meydana gelen iş kazası veya meslek hastalığında üçüncü kişinin
kusurlu olması hâlinde oluşan zararın yarısı oranında rücu edileceğinin
düzenlendiği, böylece üçüncü kişilerden kusuru çok düşük olan ile kusuru çok
yüksek olanın aynı miktarda zarardan sorumlu olacağı, bu sebeple düzenlemenin
Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural
Anayasa'nın 2., 49. ve 60. maddeleri yönünden de incelenmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin ''
demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devleti ' olduğu belirtilmiştir.
Anayasa'nın 49. maddesinde ' Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. Devlet,
çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için
çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye
elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli
tedbirleri alır. ' denilmiş, 60. maddesinde ' Herkes, sosyal güvenlik
hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve
teşkilatı kurar. ' hükmüne yer verilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde ifadesini bulan sosyal devlet,
toplumdaki güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak gerçek eşitliği ve toplum
dengesini sağlamakla yükümlü devlettir. İtiraz konusu kural uyarınca, iş
kazası, meslek hastalığı veya hastalık üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle
meydana gelmişse, SGK tarafından bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin
sermaye değerinin yarısı üçüncü kişiden tahsil edilmekte, diğer yarısı ise SGK
üzerinde kalmaktadır. Böylece sosyal devlet ilkesine uygun olarak,
çoğunlukla SGK'nın sigortalısı olup prim ödeyen, kusurlu davranışı ile iş
kazası, meslek hastalığı veya hastalığa neden olan üçüncü kişilerin, çalışma
yaşamlarını sürdürebilmeleri ve prim ödemeye devam etmeleri sağlanarak, ücretli
olan bu kişilerin altından kalkamayacakları büyük külfetler altına girmeleri
önlenmek istenmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, Anayasa'nın 60. maddesinin tüm yurttaşlar
yararına Devlete yüklediği sosyal güvenlik hakkını sağlama ödevini,
yurttaşlardan bir bölümü yönünden yerine getirmek ve yine Anayasa'nın 49.
maddesinin ikinci fıkrasındaki Devlete çalışma hayatı ve çalışanlar yararına
yüklenen ödevlerin gereklerinden bir bölümünü gerçekleştirmek üzere kurulmuştur. SGK'nın
bu işlevlerini yerine getirebilmesi ve sosyal sigorta yardımlarının
yetersiz kalmaması için, 5510 sayılı Kanun'un 81.
maddesinde sigortalı ve işveren primleri yönünden Devlet tarafından
desteklenmesinin usul ve esaslarına yer verilmiştir. 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesinin birinci
fıkrasında, meydana gelen iş kazası veya meslek hastalığında işverenden
ilk peşin sermaye değeri toplamının işverenin kusuruna isabet eden kısmının
talep edileceği düzenlenmişken; itiraz konusu 21. maddesinin dördüncü
fıkrasında üçüncü kişiden ilk peşin sermaye değerinin yarısının üçüncü
kişinin kusuruna isabet eden kısmının talep edileceği
düzenlenmiştir. SGK'nın rücu alacağının hesaplanmasında, emek
gelirleri düşük olan ve SGK'ya prim ödeyen üçüncü kişilerin karşılaşacakları
sosyal riskler karşısında yoksulluğa düşmemeleri için sorumluluklarının
işverene göre daha hafif olarak belirlenmesi ve SGK'nın yapacağı giderlerin bir
kısmının Devlet tarafından karşılanması Anayasa'nın yukarıda anılan maddeleriyle
uyum içindedir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 49. ve
60. maddelerine aykırı değildir, iptal
isteminin reddi gerekir. İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. maddesi
ile ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu'nun 21. maddesinin dördüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, 15.3.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN