ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1978/5 Karar Sayısı:1978/11 Karar Günü:2/2/1978 Resmi Gazete tarih/sayı:20.2.1978/16206 İtiraz
yoluna başvuran : Solhan Sulh Ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu : 5/1/1961 günlü, 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanununun 56.
maddesinin Anayasaya aykırı olduğu öne sürülerek iptaline karar verilmesi
istenmiştir. I.
OLAY : Velisi
bulunduğu öğrenciyi okula göndermeyen sanık hakkında önce 5.1.1961 günlü, 222
sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanununun 55. ve 56. maddeleri uyarınca işlem
yapılmış, ancak sanığın, eyleminde direnmesi üzerine , sözü geçen yasanın 56.
maddesinin (c) bendi uyarınca cezalandırılması için Cumhuriyet Savcılığınca
kamu davası açılmıştır. Mahkeme, davada uygulama durumunda olduğu 56. maddenin
Anayasaya aykırı bulunduğu kanısına vararak, iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurmuştur. III.
METİNLER : 1-
İtiraz konusu yasa kuralları: 5.1.1961
günlü, 222 Sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanununun 56. maddesi şöyledir. Madde
56- İlköğretim
kurullarınca yapılan ihtara veya itiraz üzerine üst kurulca verilen red
kararına rağmen çocuğunu okula göndermiyen veli yahut vasi veya aile başkanları
hakkında acabada gösterilen şekilde işlem yapılır: a)
Mahallî ilköğretim kurullarınca, en çok bir hafta içinde devamsız öğrencinin
velisine yahut vasisine veya aile başkanına çocuğun okula devam etmediği beher
gün için (1) liradan (2) liraya kadar hafif para cezası hükmolunur. Para
cezasına çarptırıldığının kendisine tebliği tarihinden itibaren üç gün içinde
çocuğunu yine okula göndermediği okul idaresince bildirilen veli yahut vasi
veya aile başkanları hakkında mahallî ilköğretim kurulunca ikinci defa olarak
verilecek para cezası, beher gün için önce verilen cezanın iki katından aşağı
olamaz. Ancak bu suretle verilen para cezaları 100 lirayı geçemez. İlköğretim
kurullarınca verilen ceza kararı kurulca, okul idaresine, öğrenci veli yahut
vasi veya aile başkanlarına üç gün içinde tebliğ olunur. Diğer taraftan, para
cezaları hakkındaki kararlar, ayrıca infaz işlemi yapılmak üzere ilçe
ilköğretim müdürlüğüne gönderilir. İlköğretim müdürleri bu kararları üç gün
içinde özel idareye göndererek infaz işlemini de takip ederler. Bu
kararlar, özel idarelerce Amme Alacaklarının usulü hakkındaki Kanun hükümlerine
dayanılarak tahsil edilir. b)
İkinci defa para cezasına çarptırıldığının kendisine tabliğ tarihinden itibaren
üç gün içinde çocuğunun okula devamını sağlamıyan veli yahut vasi veya aile
başkanının isim ve adresleri okul idareleri tarafından derhal mahalli
ilköğretim kuruluna verilir. İlköğretim kurulu bunlara ait dosyaları üç gün
içinde hazırlıyarak ilçe ilköğretim müdürlüğüne gönderir. İlçe
ilköğretim müdürleri bu dosyaları inceledikten ve eksikleri varsa tamamladıktan
sonra derhal Cumhuriyet savcılığına verir. İlköğretim
müdürleri taralından hazırlanan dosyalarda: 1-
Devamsız Öğrencilerin adları ve durumları hakkında okul idaresince ilköğretim
kuruluna verilen belgeler, 2-
Çocuğun veli yahut vasi veya aile başkanına yapılan ihtara ve bu ihtarın tebliğ
ve tebellüğüne ait belgeler, 3-
İlköğretim kurulunca verilen para cezalarına ait kararlar ve bu kararların veli
yahut vasi veya aile başkanına tebliğ ve tebellüğüne dair belgeler bulunur. c)
Cumhuriyet savcısı 3005 sayılı kanun hükümleri dairesinde kovuşturma yapar ve
en geç üç gün içerisinde sulh mahkemelerinde dâva açar. Sulh
ceza mahkemesince her çocuğun veli yahut vasi veya aile başkanı hakkında 10
günden 30 güne kadar hafif cezası hükmolunur. Bu
cezalar temyiz olunamaz. Mahkemece
verilen ceza kararı suçluya ve ilköğretim müdürüne bildirilir. Bu kararın
suçluya bildirilmesinden itibaren bir hafta içinde çocuğunu okula göndermiyen
veya devamını sağlamayan veli yahut vasi veya aile başkanının durumu ilköğretim
müdürlüğünce yeniden Cumhuriyet savcılığına bildirilir. C. Savcılığınca aynı
hükümler dairesinde kovuşturma yapılır. 2-
Dayanılan Anayasa Kuralları: Madde
10- Herkes,
kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve
hürriyetlere sahiptir. Devlet,
kişinin temel hak ve hürriyetlerini, fert huzuru, sosyal adalet ve hukuk
devleti ilkeleriyle bağdaşamayacak surette sınırlayan siyasî, iktisadî ve
sosyal bütün engelleri kaldırır; insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi
için gerekli şartları hazırlar. Madde
11- Temel
hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle bütünlüğünün, Cumhuriyetin,
millî güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının, genel ahlakın ve genel sağlığın
korunması amacı ile veya Anayasanın diğer maddelerinde gösterilen özel
sebeplerle Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak, ancak kanunla
sınırlanabilir. Kanun,
temel hak ve hürriyetlerin özüne dokunamaz . Bu
Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirisi, insan hak ve hürriyetlerini
veya Türk devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü veya dil, ırk,
sınıf, din ve mezhep ayrımına dayanarak, nitelikleri Anayasada belirtilen
Cumhuriyeti ortadan kaldırmak kasdı ile kullanılamaz. Bu
hükümlere aykırı eylem ve davranışların cezası kanunda gösterilir. Madde
14- Herkes,
yaşama, maddî ve mânevi varlığını geliştirme haklarına ve kişi hürriyetine
sahiptir. Kişi
dokunulmazlığı ve hürriyeti, kanunun açıkça gösterdiği hallerde, usulüne göre
verilmiş hakim kararı olmadıkça kayıtlanamaz. Kimseye
eziyet ve işkence yapılamaz. İnsan
haysiyetiyle bağdaşmıyan ceza konulamaz. Madde
31- Herkes,
meşru bütün vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde
dâvacı, veya dâvalı olarak, iddia ve savunma hakkına sahiptir. Hiçbir
mahkeme, görev ve yetkisi içindeki dâvaya bakmaktan kaçınamaz. 3-
İlgili Anayasa Kuralı: Anayasanın
Geçici 4. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir. "Normal
demokratik rejimi bütün teminatı ile kurmak amacıyla gerçekleştirilen ve
yürütülen 27 Mayıs 1960 Devrim tarihinden 6 Ocak 1961 tarihine kadar çıkarılan
kanunlar, Türkiye Cumhuriyetinin diğer kanunlarının değiştirilmesi ve
kaldırılmasında uygulanan kurallara göre değiştirilebilir veya kaldırılabilir.
Ancak, bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiasıyla, Anayasa Mahkemesinde
iptal dâvası açılamıyacağı gibi, itiraz yoluyla dahi mahkemelerde Anayasa
aykırılık iddiası ileri sürülemez." IV-
İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesinin; İçtüzüğün 13. maddesi uyarınca yaptığı ilk inceleme
toplantısında; iğin niteliği yönünden incelemenin başka güne bırakılmasına
gerek görülmeyerek aşağıda açıklanan konu üzerinde durulmuştur.: Anayasanın
Geçici 4-. maddesinin üçüncü fıkrasında; 27 Mayıs 1960 tarihinden Kurucu
Meclisin toplandığı 6 Ocak 1961 gününe kadar çıkarılan kanunlar hakkında
Anayasaya aykırılık iddiasiyle, Anayasa Mahkemesinde iptal davası açılamayacağı
ve bu konuda itiraz yoluyla dahi mahkemelerde Anayasaya aykırılık iddiası ileri
sürülemeyeceği hükme bağlanmıştır.22.4.1962 günlü, 44 sayılı yasanın Geçici 6.
maddesi de aynı nitelikte bir kurala yer vermiştir. İtiraz
konusu hükmü içeren 5.1.1961 günlü, 222 sayılı yasa, Anayasanın Geçici 4. ve
22.4.1962 günlü, 44 sayılı yasanın geçici 6. maddelerinde sözü egeçen
kanunlardandır. Durum böyle olunca mahkemenin, Anayasa Mahkemesine başvurması
olanaksızdır. itiraz, mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddedilmelidir. V-
SONUÇ: İtiraz
konusu hükmün yeraldığı 5.1.1961 günlü, 222 sayılı ilk öğretim ve Eğitim
Kanunu; Anayasanın geçici 4. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca iptali için
Anayasa Mahkemesine başvurulması olanaksız yasalardan bulunduğundan, itirazın
mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine, 2.2.1978
gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu Üye Necdet
  Darıcıoğlu