ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2015/15 Karar Sayısı : 2015/118 Karar Tarihi : 23.12.2015 R.G. Tarih-Sayı : 7.1.2016 –
29586 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 3. Fikri ve
Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 24.6.1995 tarihli ve 556
sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 7. maddesinin
birinci fıkrasının, 22.6.2004 tarihli ve 5194 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle
değiştirilen (b) bendinin, Anayasa'nın 2., 5., 13., 48. ve 91. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Davacı tarafından marka tescili için
yapılan başvurunun Türk Patent Enstitüsü tarafından reddi işleminin iptali
talebiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME HÜKMÜ Kanun Hükmünde Kararname'nin itiraz konusu kuralın da yer aldığı
7. maddesi şöyledir: " Marka tescilinde red için mutlak nedenler Madde 7- Aşağıda yazılı
işaretler marka olarak tescil edilemez: a) 5 inci madde kapsamına girmeyen işaretler, b) (Değişik : 22/6/2004 - 5194/13 md.) Aynı veya aynı
türdeki mal veya hizmetle ilgili olarak tescil edilmiş veya daha önce tescil
için başvurusu yapılmış bir marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer
olan markalar, c) Ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç,
değer, coğrafi kaynak belirten veya malların üretildiği, hizmetlerin yapıldığı
zamanı gösteren veya malların ve hizmetlerin diğer karakteristik özelliklerini
belirten işaret ve adlandırmaları münhasıran veya esas unsur olarak içeren
markalar. d) Ticaret alanında herkes tarafından kullanılan veya belirli bir
meslek sanat veya ticaret grubuna mensup olanları ayırt etmeye yarayan işaret
ve adları münhasıran veya esas unsur olarak içeren markalar, e) Malın özgün doğal yapısından ortaya çıkan şeklini veya bir
teknik sonucu elde etmek için zorunlu olan, kendine malın şeklini veya mala
asli değerini veren şekli içeren işaretler, f) Mal veya hizmetin niteliği, kalitesi veya üretim yeri, coğrafi
kaynağı gibi konularda halkı yanıltacak markalar, g) Yetkili mercilerden kullanmak için izin alınmamış ve
dolayısıyla Paris Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesine göre reddedilecek
markalar, h) Paris Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesi kapsamı
dışında kalan ancak kamuyu ilgilendiren, tarihi, külterel değerler bakımından
halka mal olmuş ve ilgili mercilerin tescil izni vermediği diğer armalar,
amblemler veya nişanları içeren markalar, ı) (İptal: Anayasa Mahkemesi'nin 27/5/2015 tarihli ve E.: 2015/33,
K.: 2015/50 sayılı Kararı ile.) j) Dini değerleri ve sembolleri içeren markalar, k) Kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı markalar. (Ek fıkra : 3/11/1995 - 4128/5 md.;Değişik:22/6/2004 - 5194/13
md.) Bir marka tescil tarihinden önce kullanılmış ve tescile konu mallar veya
hizmetlerle ilgili olarak bu kullanım sonucu ayırt edici bir nitelik kazanmış
ise (a), (c) ve (d) bentlerine göre tescili reddedilemez. " II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri gereğince Zühtü ARSLAN,
Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve Kadir
ÖZKAYA'nın katılmalarıyla 18.2.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURAN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmünde kararname
hükmü, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: A- İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle, marka tekliği ilkesinin çağdaş
hukukta karşılığının olmadığı, marka başvuru ve tescili ile önceki marka ya da
hak sahiplerininbu başvuruya yönelik itirazlarının günümüzde tamamen serbest
piyasa koşullarına göre çalışma ve sözleşme hürriyeti çerçevesinde
değerlendirildiği, hukuk devleti ilkesinin salt Anayasa'da yer almasının
yeterli olmadığı, devletin tüm organlarının yetkilerinin kanunlarda objektif,
açık ve herkese eşit uygulanabilir bir biçimde düzenlenmesi gerektiği, Devletin
temel amaç ve görevlerinin Anayasa'da sayılmış olduğu, yasama yetkisinin
Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne ait olduğu, mülkiyet hakkı kapsamında bulunan
ve bir sınai hak türü olan marka hakkına ilişkin düzenleme ve
sınırlandırmaların kanun yerinekanun hükmünde kararname ile yapılamayacağı,
marka hakkına ilişkin düzenlemelerde bu hakkın elde edilmesine getirilen
sınırlandırmaların, açık, net, denetlenebilir, herkese eşit uygulanabilir ve
ölçülülük ilkesi ile bağdaşırolmasıgerektiği, itiraza konu kuralla getirilen
bir işaretin ancak tek bir kişiye marka olarak verilebileceği ilkesinin amacını
aşan bir düzenleme olduğu, önceki marka ile iltibas teşkil eden ve " ayırt
edilemeyecek derecede " benzer işaretlerin nisbi red nedenleri arasında
bulunması gerekirken mutlak red nedeni olarak düzenlenmiş olduğu, daha önce
tescil edilmiş veya başvurusu yapılmış marka ile aynı olma halinin,
karşılaştırılan işaretlerin özdeş, farksız, tıpatıp taklit, aynen veya bire bir
kopya olmalarını ifade ettiğini, ancak ayırt edilemeyecek kadar benzerlik
ilkesinin orta düzeydeki alıcıda bıraktığı genel izlenimlerin hemen hemen aynı
olma şeklinde tanımlandığı, müşteri kitlesi nezdinde markaların yazılış,
okunuş, görsel veya işitsel olarak aynı imiş gibi algılanıp algılanmayacağı üzerinde
Türk Patent Enstitüsü tarafından sübjektif bir değerlendirme yapıldığı,
herkesin dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetine sahip olduğu,
dolayısıyla herkesin marka hukuku alanında serbestçe sözleşme yapma ve
markasını dilediği gibi bir başkasına devretme sonucunu doğuran sözleşmeler
yapma hürriyetine de sahip olduğu, başvuru sahipleri bakımından ancak itiraz
halinde nispi red nedeni olarak tartışılması gereken durumların kamu
otoritesince re'sen dikkate alınarak reddedildiği, bu durumun marka hakkının
elde edilmesi sürecinde hakkın özünü zedeleyen, kişi hak ve hürriyetlerine
demokratik bir ülkede beklenebilecek müdahaleyi aşan bir sınırlamaya zemin
oluşturduğu ve kuralın mutlak red nedeni olarak uygulanmasından ötürü önceki
marka sahibinin başvurunun tesciline açıkça muvafakat vermesine rağmen markanın
idarece tescil edilmediği, bu nedenle sadece başvuru sahibinin değil,tescilemuvafakat
veren marka sahibinin de sözleşme hürriyeti kapsamındaki ticari çalışmalarının
engellendiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 5., 13., 48. ve 91.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 4. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural
Anayasa'nın 35. maddesi yönünden de incelenmiştir. 5. İtiraz konusu kural, aynı veya aynı türdeki mal veya hizmetle
ilgili olarak tescil edilmiş veya daha önce tescil için başvurusu yapılmış bir
marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olan markaların tescil
edilemeyeceğini düzenlemektedir. 6. Anayasa'nın 2. maddesinde " Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir. " hükmü yer
almıştır. 7. Hukuki güvenlik ile belirlilik ilkeleri, hukuk devletinin
önkoşullarındandır. Kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki
güvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem
ve işlemlerinde Devlete güven duyabilmesini, Devletin de yasal düzenlemelerinde
bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.
Belirlilik ilkesi ise yalnızca yasal belirliliği değil, daha geniş anlamda
hukuki belirliliği ifade etmektedir. Yasal düzenlemeye dayanarak erişilebilir,
bilinebilir ve öngörülebilir gibi niteliksel gereklilikleri karşılaması
koşuluyla, mahkeme içtihatları ve yürütmenin düzenleyici işlemleri ile de
hukuki belirlilik sağlanabilir. Hukuki belirlilik ilkesinde asıl olan, bir
hukuk normunun uygulanmasıyla ortaya çıkacak sonuçların o hukuk düzeninde
öngörülebilir olmasıdır. 8. Anayasa'nın 35. maddesinde, " Herkes, mülkiyet ve miras
haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. "
denilmek suretiyle mülkiyet hakkı güvenceye bağlanmıştır. Birey özgürlüğü ile
doğrudan ilgili olan mülkiyet hakkı, bireye emeğinin karşılığına sahip olma ve
geleceğe yönelik planlar yapma olanağı tanıyan temel bir hak olup maddi varlığı
bulunan taşınır ve taşınmaz malvarlığını kapsadığı gibi maddi bir varlığı
bulunmayan hak ve alacakları da içermektedir. 9. Anayasa'nın 35. maddesiyle Devlete, bireylerin mülkiyet hakkına
saygı gösterme ve haksız müdahalede bulunmama biçimindeki negatif yükümlülüğün
yanında, üçüncü kişilerden gelebilecek müdahaleleri önleme şeklindeki pozitif
bir yükümlülük de yüklenmektedir. 10. Mülkiyet hakkının konusunu, maddî ve gayrimaddî mallar
oluşturmaktadır. Taşınır ve taşınmaz mallar maddî mallar kapsamında iken, fikrî
ve sınaî mülkiyet hakları gayrimaddî mallar kapsamında bulunmaktadır. Bir
markanın sahibine sağladığı haklar ise " marka hakkı " olarak
adlandırılmakta ve marka hakkı, fikrî ve sınaî mülkiyet hakları kapsamında yer
almaktadır. 11. Marka; bir işletmenin mal veya hizmetlerini bir başka
işletmenin mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla kişi adları
dâhil, özellikle sözcükler, şekiller, harfler, sayılar, malların biçimi veya
ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen,
baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işaretleri içerir. 12. Bu tanım ışığında marka temel olarak, işletmelerin üretimini
yaptıkları malları veya sundukları hizmetleri diğer işletmelerinkinden ayırt
etme işlevini üstlenmektedir. Marka, bu işlevi sayesinde, tüketicilerin bundan
önceki tecrübelerinden dolayı memnun kaldıkları ürünleri diğer ürünlerden
ayırmasını sağlayarak tüketicilerin satın alma kararlarını daha kolay
vermelerini de sağlar. 13. Marka hakkı, markanın 556 sayılı KHK hükümlerine göre tescil
edilmesi ile elde edilir. Tescilli veya başvuru halindeki bir marka başkasına
devredilebilir, miras yoluyla intikal edebilir, kullanma hakkı lisans konusu
olabilir, rehin edilebilir ve teminat olarak gösterebilir. 14. Markanın tekliği, ayırt ediciliği, taklit edilememe ve belli
ölçüde garanti sunma işlevine sahip olabilmesi üçüncü kişilerin markadan
bekledikleri temel özelliklerdir. Dava konusu kural bu özellikleri temin
etmesinin yanı sıra, kişiler adına daha önceden tescil edilmiş markaların
taklit edilmesinin, tescilli marka ile aynı olan ya da karıştırılma ihtimali
bulunan herhangi bir işaretin kullanılmasının ve tescilli markanın itibarından
dolayı haksız bir yarar elde edecek veya tescilli markanın itibarına zarar
verecek veya tescilli markanın ayırt edici karakterini zedeleyecek nitelikteki
herhangi bir işaretin kullanılmasının önlenmesi amacıyla tesis edilmiştir. Söz
konusu güvencelere aykırılık teşkil eden durumlarda yargı yerlerince gerekli
denetimler yapılabilecek olup olası hak kaybı halinde de mahkemeler kuralda yer
alan unsurlar çerçevesinde davaları çözümleyecektir. Dolayısıyla aynı veya aynı
türdeki mal veya hizmetle ilgili olarak tescil edilmiş veya daha önce tescil
için başvurusu yapılmış bir marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer
olan markaların kamu otoritesince tescil edilmemesini öngören kural, hem daha
önce kendisi adına tescil işlemi yapan marka sahiplerinin mülkiyet hakkını hem
de markaya güvenerek iş ve işlem yapacak üçüncü kişileri korumaya yöneliktir. 15. Anayasa'nın 91. maddesinin ilk fıkrasında, Türkiye Büyük
Millet Meclisi'nin Bakanlar Kurulu'na kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi
verebileceği, ancak sıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere,
Anayasa'nın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel
haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar
ve ödevlerin kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemeyeceği öngörülmüştür. 16. 556 sayılı KHK'nın itiraz konusu 7. maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendi, 22.6.2004 tarihli ve 5194 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle
değiştirilerek kanunla kabul edilmiş olduğu için Anayasa'nın 91. maddesine
aykırılığından söz edilemez. 17. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 35. ve 91.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 18. Kuralın Anayasa'nın 5., 13. ve 48. maddeleri ile ilgisi
görülmemiştir. IV- HÜKÜM 24.6.1995 tarihli ve 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname'nin 7. maddesinin birinci fıkrasının, 22.6.2004
tarihli ve 5194 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle değiştirilen (b) bendinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 23.12.2015 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Hicabi DURSUN Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ