ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2000/47 Karar Sayısı : 2002/98 Karar Günü : 22.10.2002 Resmi Gazete tarih/sayı:08.01.2003/24987 İPTAL İSTEMİNDE BULUNAN : Anamuhalefet (Fazilet)
Partisi Grubu Adına Grup Başkanı Mehmet Recai KUTAN İPTAL İSTEMİNİN KONUSU : 16.6.2000 günlü, 4572
sayılı "Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanun"un 3.
maddesinin ikinci fıkrasının, Geçici 1. maddesinin (D) bendinin, (E) bendinin
birinci paragrafında yer alan "...Yeniden Yapılandırma Kurulunun önerileri
dikkate alınarak..." ve ikinci paragrafında yer alan "...Yeniden
Yapılandırma Kurulu ve Yürütme Birimine ilişkin giderler...Yeniden Yapılandırma
Kurulunun önerileri dikkate alınarak..." ibareleri ile üçüncü ve dördüncü
paragraflarının, Anayasa'nın 2., 10., 48., 49. ve 171. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenen Yasa Kuralları 4572 sayılı Yasa'nın, iptali istenilen ibare ve kuralları da
içeren maddeleri şöyledir: 1- "MADDE 3.- Kooperatif ve birlikler;
ortakların ve gerektiğinde diğer üreticilerin ürünlerini daha iyi şartlarla değerlendirmek,
meslekî faaliyetleri ile ilgili ihtiyaçlarını karşılamak ve ekonomik
menfaatlerini korumak konularında çalışırlar. Kooperatif ve birliklerin, ilk işleme hüviyetindeki işletme ve
tesisleri dışında kalan sonraki üretim aşamaları için kuracakları iktisadî
işletmeler, anonim şirket statüsünde ayrı bir tüzel kişilik olarak kurulup
faaliyet gösterirler. Kooperatif ve birliklerin çalışma konuları ile ürün alım ve
değerlendirme işlemlerine ilişkin esaslar örnek anasözleşmelerde
gösterilir" 2- "Geçici Madde 1.- A) Bu Kanunun
yürürlüğe girmesinden önce 1196 sayılı Tütün Tarım Satış Kooperatifleri ve
Bölge Birlikleriyle Türkiye Tütün Tarım Satış Kooperatifleri Genel Birliği
Kanunu ve 3186 sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birliklerinin Kuruluşu
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanuna göre
kurulmuş bulunan kooperatif ve birlikler, başkaca bir işleme gerek olmaksızın
bu Kanuna göre kurulmuş sayılırlar. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en çok dört ay
içerisinde örnek anasözleşmeler hazırlanır. İntibak işlemi tamamlanıncaya kadar
mevcut anasözleşmelerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır. B) Halen kurulmuş ve faaliyette bulunan kooperatif ve birlikler,
anasözleşmelerini en çok bir yıl içerisinde bu Kanuna intibak ettirmek
zorundadırlar. Bu hususa riayet etmeyen kooperatifler ve birlikler dağılmış
sayılır. Kanunen tasfiye ile görevlendirilmiş kimseler tarafından, dağılmadan
başlayarak en çok iki ay içerisinde tasfiyeye geçilmediği takdirde Bakanlık
veya Hazine tarafından mahkemeden tasfiye memuru atanması istenebilir.
Mahkemece atanacak tasfiye memuru, mevcut anasözleşmede tasfiye kuruluna
verilen görev ve yetkileri yerine getirir. Anasözleşmelerini bu Kanuna intibak ettirmek için kooperatif ve
birliklerin yapacakları gene] kurullar, olağan genel kurulların usul ve
çoğunluğuna göre toplanır ve karar verirler. Bu genel kurullarda, boş bulunan
yönetim ve denetim kurulu üyelikleri ve yedekleri ile eksik olan birlik
temsilcilikleri ve yedekleri için, mevcutların kalan süresi kadar görev yapmak
üzere seçim yapılır. C) Birliklerin mevcut genel müdür ve genel müdür yardımcılarının
görevleri, organların seçiminin yapıldığı birlik genel kurul toplantısında;
müşterek çalışma esasını benimseyen birliklerde ise tüm birliklerin
organlarının seçiminin tamamlanmasını takiben sona erer. Bunlar, yönetim
kurulunun uygun görmesi halinde yeniden atanabilirler. D) Kooperatif ve birliklerin yeniden yapılandırılması, ekonomik
etkinlik ve verimlilik ilkeleri çerçevesinde faaliyetlerini sürdürebilir bir
yapıya kavuşturulabilmesi ve bu amaçla alınması gereken tedbirlerin
belirlenmesi konularında çalışma, inceleme ve önerilerde bulunmak üzere yedi
üyeden oluşan Yeniden Yapılandırma Kurulu oluşturulur. Kurul, Sanayi ve Ticaret
Bakanına karşı sorumludur. Yeniden Yapılandırma Kuruluna, bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren en çok altı ay içinde Bakanlık ve Hazine Müsteşarlığı
mensupları, üniversite öğretim üyeleri veya kooperatifçilik veya işletmecilik
konusunda bilgi ve deneyim sahibi kişiler arasından, biri Bakanlık
mensuplarından olmak üzere dört üye Sanayi ve Ticaret Bakanı, biri Hazine
Müsteşarlığı mensuplarından olmak üzere iki üye Hazine Müsteşarlığının bağlı
olduğu Devlet Bakanı tarafından, bir üye de birliklerin yönetim kurulu üyeleri
içinden kendi aralarında yapacakları seçim ile belirlenir ve Bakanlar Kurulunca
en çok dört yıl görev yapmak üzere atanır. Yönetim kurulu üyeliği sona eren
birlik temsilcisinin Yeniden Yapılandırma Kurulundaki görevi de sona erer.
Boşalan üyeliklere aynı usule göre atama yapılır. Kurul üyeleri, kendi
aralarından üye tam sayısının salt çoğunluğu ile bir başkan ve bir başkan
vekili seçer. Yeniden Yapılandırma Kurulu, faaliyetlerine yardımcı olmak üzere;
yeniden yapılandırma, özelleştirme, plânlama, denetim, kooperatifçilik veya
işletmecilik konularında deneyimli uzmanlardan ve danışmanlardan Yürütme Birimi
oluşturabilir. Yürütme Birimi Başkanı, Kurul üyelerinin en az beşinin olumlu
oyu ile seçilir. Yürütme Biriminin dört yıllık iş plânı Yeniden Yapılandırma
Kurulu tarafından belirlenir. Yürütme Biriminin çalışma usul ve esasları ile bu
birimde çalıştırılanlara yapılacak ödemeler Yeniden Yapılandırma Kurulunun
önerisi, Sanayi ve Ticaret Bakanının uygun görüşü ve Hazine Müsteşarlığının
bağlı olduğu Devlet Bakanının onayı ile belirlenir. Yeniden Yapılandırma Kurulu başkan ve üyelerine ödenecek huzur
hakları ve harcırah, Sanayi ve Ticaret Bakanı ile Hazine Müsteşarlığının bağlı
olduğu Devlet Bakanının onayı ile belirlenir. Huzur hakkının aylık net tutan en
yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil), harcırah ise en yüksek
Devlet memuru harcırahının üç katım geçemez. Kooperatif ve birlikler, bu Kanunda belirlenen amaçlar
çerçevesinde yeniden yapılandırma ile ilgili her konuda Yeniden Yapılandırma Kurulunun
önerilerini dikkate alır ve kurul ile işbirliği içinde faaliyetlerini sürdürür. Yeniden Yapılandırma Kurulunun çalışma esasları, uygulayacağı ilke
ve programlar, bu sürece uyum için kooperatif ve birliklerce alınması gerekli
önlemler ve yapılması gereken işlemler Sanayi ve Ticaret Bakanı ile Hazine
Müsteşarlığının bağlı olduğu Devlet Bakanı tarafından müştereken belirlenir. Yeniden Yapılandırma Kurulunun görev süresi, kurul üyelerinin
atanmalarına ilişkin Bakanlar Kurulu Kararının Resmî Gazete'de yayımlandığı
tarihten itibaren en çok dört yıldır. E) Birliklerin, 1.5.2000 tarihi itibariyle mevcut özel bünye
faaliyetleri ile ilgili borçları, borçların ödenmesine kadar geçecek süre
içinde bu borçlardan doğan faiz ve gecikme zammı gibi fer'i borçları ile
personel kadrolarında yapılacak düzenlemeler için gerekli tazminat tutarı,
Yeniden Yapılandırma Kurulunun önerileri dikkate alınarak Hazinece üstlenilip
tasfiye olunur. Yeniden yapılandırma süresince, kooperatif ve birliklerin özel
bünye borçlarının tasfiyesi ve yeniden yapılandırma nedeniyle oluşabilecek
personel tazminatları, kooperatif ve birliklerin yeniden yapılandırılması
amacıyla dışardan alınacak her türlü denetim, danışmanlık ve diğer hizmetler
için yapılacak ödemeler, Yeniden Yapılandırma Kurulu ve Yürütme Birimine
ilişkin giderler ile kooperatif ve birliklerin ihtiyacı olan işletme kredileri
Yeniden Yapılandırma Kurulunun önerileri dikkate alınarak genel bütçeden ve
Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu gider hesabından karşılanır. Kooperatif ve birliklere, genel bütçeden yeniden yapılandırma
amacıyla 2000 Yılı Bütçesinden tahsis edilen ödenekler ile uluslararası finans
kuruluşlarınca desteklenen projeler için sağlanan doğrudan ya da dolaylı malî
kaynaklar ve kredi teminatları dışında Devlet veya diğer kamu tüzel
kişilerinden herhangi bir malî destek sağlanamaz. Bakanlık, yeniden yapılandırma süresi içinde görev yapmak üzere,
birlik denetim kurullarında, denetim veya kooperatifçilik konusunda deneyimli
Bakanlık mensupları arasından bir denetçi görevlendirebilir. Bu şekilde
görevlendirilenlere en yüksek Devlet memuru aylığından (ek gösterge dahil)
fazla olmamak üzere Bakanlıkça belirlenecek net aylık ücret Birlikçe ödenir. F) Birliklerin bu Kanunun yayımı tarihi itibariyle sahip oldukları
iktisadî işletmeler, üç yıl içerisinde anonim şirket haline dönüştürülebilir.
Bu amaçla ve 31.12.2003 tarihine kadar uygulanmak üzere; bu Kanun hükümlerine
göre kurulan kooperatif ve birliklerin müştereken ve sermayesinin % 51'ine
sahip olmak üzere kuracakları anonim şirketlere sermaye olarak gösterecekleri
ayınların bu şirketlere devrinden doğan kazançlar ile bu şirketteki
hisselerinin, birbirlerine, kooperatif ortağı üreticilere, kooperatif ve birlik
çalışanlarına veya borçlarının tasfiyesi amacıyla gerçek ve tüzel kişilere
satışı veya devri işlemlerinden doğan kazançlar kurumlar vergisinden
müstesnadır. Kooperatif ve birliklerin sermayesinin en az % 51'ine sahip
oldukları şirketlerin kuruluş, tescil, hisse senedi çıkarma işlemleri ile bu
şirketlerdeki hisselerinin yukarıda belirtilen kişi ve kuruluşlara satışı veya
devri işlemleri 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 28 inci maddesindeki
kesintiler ile her türlü vergi, resim ve harçtan istisna edilir. Bu madde kapsamında yapılan işlemler, katma değer vergisi
uygulaması bakımından 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 37 ila 39 uncu
maddelerinde yazılı devir işlemleri gibi addolunur. G) Yeniden yapılandırma süresince, ortak üreticilerin kooperatif
ortaklığından ayrılma talepleri halinde, kendilerine sermaye payı iadesi işlemi
yapılmaz. Ancak, birliklerin sahip oldukları iktisadî işletmelerin anonim
şirkete dönüştürülmesi halinde, iade edilmeye sermaye payları oranında bu
şirketlere ortak olabilirler. Bu durumda ortaklık payları, ortaklardan tahsil
edilmiş olan sermaye payları karşılığı ürün miktarlarının son iş yılında
gerçekleşen ortalama alım fiyatı ile çarpımı suretiyle hesaplanır. Bu hüküm,
ölen ortakların varislerine yapılacak sermaye payı iadeleri için uygulanmaz. H) Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri personeli olup, 15.5.2000
tarihi itibariyle Bakanlıkta görev yapmakta olan 230 kişiden, bu Kanun
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir ay içinde yazılı olarak başvuruda
bulunan ve tabi oldukları sosyal güvenlik mevzuatına göre 2000 yılı içerisinde
emeklilik hakkını kazanamayacak olanlar Bakanlığın boş memur kadrolarına
atanırlar. Ancak, bunlar Bakanlıkta uygun kadro bulunmaması halinde diğer kamu
kurum ve kuruluşlarının durumlarına uygun boş memur kadrolarına atanırlar. Bu Kanun uyarınca memur kadrosuna ataması yapılan personelin Tarım
Satış Kooperatif ve Birliklerinde işçi statüsünde geçen hizmet süreleri, 657
sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncı maddesinin "Ortak Hükümler"
bölümünün (c) bendinin 7 nci alt bendinde belirtilen esaslar dahilinde öğrenim
durumları itibariyle yükselebilecekleri dereceyi aşmamak ve boş kadro bulunmak
koşuluyla kazanılmış hak aylık derece ve kademelerinin tespitinde
değerlendirilir. Bu suretle Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı ile ilişkilendirilen
personelin kazanılmış hak aylık derecelerinde değerlendirilmeyen geçmiş
hizmetleri, yürürlükteki hükümlere göre emekli keseneğine esas aylıklarında
değerlendirilir. Söz konusu personele, iş mevzuatına göre herhangi bir tazminat
ödenmez. Bu personelin önceden kıdem tazminatı ödenmiş süreleri hariç kıdem
tazminatına esas olan geçmiş hizmet süreleri 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre emekli ikramiyelerinin hesabında dikkate
alınır. Bu fıkra kapsamındaki personelden, memuriyet kadrolarına geçmek
istemeyenler bir ay içinde Tarım Satış Kooperatif ve Birliklerine iade
edilirler. Devlet Personel Başkanlığı, personel ihtiyacı bulunan kamu kurum
ve kuruluşlarını tespite, gerekli bilgi ve belgeleri istemeye ve uygulamaya
ilişkin diğer esas ve usulleri tespit etmeye yetkilidir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde
eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 3- "MADDE 48.- Herkes, dilediği
alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak
serbesttir. Devlet, özel teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal
amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak
tedbirleri alır." 4- "MADDE 49.- Çalışma, herkesin
hakkı ve ödevidir." Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını
geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek,
işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını
sağlamak için gerekli tedbirleri alır." 5- "MADDE 171.- Devlet, millî ekonominin
yararlarını dikkate alarak, öncelikle üretimin artırılmasını ve tüketicinin
korunmasını amaçlayan kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak tedbirleri
alır." III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Fulya
KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve
Ahmet AKYALÇIN'ın katılmalarıyla 11.10.2000 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine;
yürürlüğü durdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra ele
alınmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen yasa kurallarıyla, aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa
kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü : A- Genel Açıklama 21.10.1935 günlü, 2834 sayılı "Tarım Satış Kooperatifleri ve
Birlikleri Hakkında Kanun" ile tarım satış kooperatif ve birlikleri
kurulmuştur. Bu kuruluşlar hakkında daha sonra 238 sayılı "Kanun Hükmünde
Kararname" ve 3186 sayılı "Tarım Satış Kooperatifleri ve
Birliklerinin Kuruluşu Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek
Kabulüne Dair Kanun" ile düzenlemeler yapılmıştır. 16.6.2000 günlü, 4572 sayılı Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri
Hakkında Kanun ile önceki yasalar yürürlükten kaldırılmış, tarım satış
kooperatif ve birlikleri etkin ve sürdürülebilir bir şekilde özerk ve malî
yönden bağımsız kılınmıştır.. Böylece, kooperatif ve birlikler demokratik bir yapıya
kavuşturularak, siyasi müdahalelerden uzak, uluslararası kooperatifçilik
ilkelerine uygun olarak yönetilebilmelerine olanak sağlanmak istenmiştir. Yasa'da kooperatif ve birliklerin ilk işleme hüviyetindeki işletme
ve tesisleri dışında kalan sonraki üretim aşamaları için kuracakları iktisadî
işletmelerin anonim şirket haline dönüştürülerek bu kuruluşların güçlü bir
sermaye yapısına sahip olmaları hedeflenmiştir. Diğer taraftan, kooperatifler ve birliklerin sorunlarına çözüm
oluşturulması ve bu kuruluşların yeniden yapılandırılarak, ekonomik etkinlik ve
verimlilik ilkeleri çerçevesinde faaliyetlerini sürdürebilecek bir yapıya
kavuşturulabilmesi amacıyla "Yeniden Yapılandırma Kurulu"
oluşturulması öngörülmüş, yeniden yapılandırma süresince, kooperatif ve
birliklerin 1.5.2000 tarihi itibariyle özel bünye faaliyetlerine ilişkin
borçları yeniden yapılandırma nedeniyle oluşabilecek personel tazminatları ve
ihtiyaç duyacakları işletme kredileri Yeniden Yapılandırma Kurulunun önerileri
gözetilerek genel bütçeden ve Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan
karşılanması olanağı getirilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Dava dilekçesinde, kooperatif ve birliklerin diledikleri alanda
çalışma hak ve hürriyetine sahip oldukları, anonim şirket statüsünde ayrı bir
tüzelkişilik oluşturmanın yasal dayanağı bulunmadığı gibi, bunun
kooperatifçiliği geliştirmeye, milli ekonomiye ve tüketicinin korunmasına katkı
sağlamayacağı, Yeniden Yapılandırma Kurulu oluşturmakla kurumlara müdahale edildiği,
kooperatiflere malî desteğin sağlanmadığı, bazı kurumlar vergi indiriminden
yararlandığı halde kooperatiflerin bu imkândan yararlanmadığı, Bakanlığın
görevlendirdiği denetçiye ücretin birlikçe ödenmesinin hukuk devleti ilkesi ile
bağdaşmadığı, bu nedenlerle dava konusu kuralların Anayasa'nın 2., 10., 48.,
49. ve 171. maddelerine aykırılık oluşturduğu ileri sürülmüştür. 1- Yasa'nın 3. Maddesinin İkinci Fıkrası'nın İncelenmesi 3. maddenin dava konusu ikinci fıkrasında, tarım satış kooperatif
ve birliklerinin, ilk işleme hüviyetindeki işletme ve tesisleri dışında kalan
sonraki üretim aşamaları için kuracakları iktisadî işletmelerin anonim şirket
statüsünde ayrı bir tüzelkişilik olarak kurulup faaliyet gösterecekleri
belirtilmiştir. Anayasa'nın "Çalışma ve sözleşme hürriyeti" başlıklı 48.
maddesinin birinci fıkrasında, herkesin dilediği alanda çalışma ve sözleşme
hürriyetine sahip bulunduğu, özel teşebbüsler kurmanın serbest, ikinci
fıkrasında, özel teşebbüslerin ulusal ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara
uygun, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmalarını sağlayacak ekonomik ve
sosyal politikaları uygulamanın devletin görevi olduğu belirtilmiştir. Maddenin gerekçesinde, özgürlük temeline dayalı bir toplumda irade
serbestliği çerçevesinde ferdin sözleşme yapma, meslek seçme ve çalışma
özgürlüğünün garanti edilmesinin doğal olduğu, ancak bu özgürlüklerin kamu
yararı amacıyla ve yasayla sınırlanabileceği, Devletin özel teşebbüslerin
güvenlik ve kararlılık içinde çalışması için gerekli tedbirleri almasında hem
özel teşebbüs sahiplerinin hem de bu teşebbüsler aracılığı ile toplumun diğer
fertlerinin ve sonuçta toplumun refahının sağlanacağının amaçlandığı
açıklanmıştır. Dava konusu düzenlemeyle Anayasa'nın 48. maddesinin ikinci fıkrası
gözetilerek sonraki üretim aşamaları için kurulacak iktisadi işletmelerin
anonim şirket statüsünde ayrı bir tüzel kişilik olarak kurulup faaliyet
göstermeleri uygun görülmüştür. Anayasa'nın 171. maddesinde ise "Devlet, milli ekonominin
yararlarını dikkate alarak, öncelikle üretimin artırılmasını ve tüketicinin
korunmasını amaçlayan kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak tedbirleri
alır" denilmiştir. Buna göre kuralın, tarım satış kooperatif ve birliklerine serbest
piyasa koşullarında sektörlerindeki rakipleri ile rekabet edebilmesi, kârlı ve
verimli şekilde çalışabilmesi, üreticinin ürettiği tarımsal ürünü en iyi
şartlarda değerlendirebilmesi, tüketicinin ise kaliteli olarak üretilen ürünü
daha iyi koşullarda alabilmesi, dolayısıyla ulusal ekonomiye katkı sağlaması
amacı gözetilerek düzenlendiği anlaşılmıştır. Bu nedenlerle kural Anayasa'nın 48. ve 171. maddelerine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Konunun Anayasa'nın 49. maddesi ile ilgisi görülmemiştir. 2- Yasa'nın Geçici 1. Maddesi'nin (D) Bendi'nin İncelenmesi Yasa'nın dava konusu (D) bendinin; Birinci paragrafında Yeniden Yapılandırma Kurulu'nun yedi üyeden
oluştuğu, Sanayi ve Ticaret Bakanı'na karşı sorumlu olduğu; - İkinci paragrafında Yeniden Yapılandırma Kurulu üyelerinin
seçilme yöntemleri, görev süresi, başkan ve başkanvekilinin seçimi; - Üçüncü paragrafında Yeniden Yapılandırma Kurulu'nun
çalışmalarına yardımcı olmak üzere, yeniden yapılandırma, özelleştirme,
plânlama, denetim, kooperatifçilik veya işletmecilik konularında deneyimli
uzman ve danışmanların görev alacağı bir "yürütme birimi"
oluşturulacağı; - Dördüncü paragrafında Yeniden Yapılandırma Kurulu'nun başkan ve
üyelerine ödenecek huzur hakkı ve yolluk miktarı; - Beşinci paragrafında kooperatif ve birliklerin, yasada ki
amaçlar çerçevesinde yeniden yapılandırma ile ilgili her konuda Yeniden
Yapılandırma Kurulu'nun önerilerini dikkate alacağı ve kurul ile işbirliği
içinde faaliyetlerini sürdürecekleri; - Altıncı paragrafında Yeniden Yapılandırma Kurulu'nun çalışma
esaslarının, uygulayacağı ilke ve programların, kooperatif ve birliklerin
yeniden yapılandırma sürecine uyum sağlamaları için alınması gereken önlemler
ile yapılması gereken işlemlerin, Sanayi ve Ticaret Bakanı ile Hazine
Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Devlet Bakanı tarafından müştereken belirleneceği; - Yedinci paragrafında, kurulun görev süresinin en çok dört yıl
olduğu belirtilmiştir. Bu düzenlemeyle, kooperatif ve birliklerin yeniden
yapılandırılması, ekonomik etkinlik ve verimlilik ilkeleri çerçevesinde
faaliyetlerini sürdürebilir bir yapıya kavuşturulması sürecinde çalışma,
inceleme ve önerilerde bulunmak üzere görev süresi dört yıl olan "Yeniden
Yapılandırma Kurulu" ile, bu kurula faaliyetlerinde yardımcı olmak üzere,
yeniden yapılandırma, özelleştirme, plânlama, denetim, kooperatifçilik veya
işletmecilik konularında deneyimli uzmanlardan ve danışmanlardan oluşan
"Yürütme Birimi"nin kurulması öngörülmüştür. Tarım satış kooperatifleri ve birliklerinin üreticinin elde etmiş
olduğu tarımsal ürünü en iyi şekilde değerlendirmesi, pazarlayabilmesi, bu
kuruluşların sahibi bulundukları fabrika ve tesislerin verimli ve kârlı şekilde
çalışabilmesi ve sektörlerindeki rakipleri ile rekabet edebilmesine yardımcı
olmak amacının gözetildiği anlaşıldığından 3. maddenin ikinci fıkrası için
belirtilen gerekçelerle kural Anayasa'ya aykırı görülmemiştir. İstemin reddi
gerekir. 3- Yasa'nın Geçici 1. Maddesi'nin (E) Bendi'nin Birinci
Paragrafındaki Kimi İbareler İle Üçüncü ve Dördüncü Paragraflarının İncelenmesi Dava konusu (E) bendinin; -Birinci paragrafında birliklerin borçlarından doğan faiz ve
gecikme zammı gibi fer'i borçları ile personel kadrolarında yapılacak
düzenlemeler için gerekli tazminat tutarının yapılandırma kurulunun önerileri
dikkate alınarak Hazine'ce üslenilip tasfiye olunacağı; -İkinci paragrafında, kooperatif ve birliklerin borçlarının
tasfiyesi ve yeniden yapılandırma nedeniyle oluşabilecek personel
tazminatlarının, kooperatif ve birliklerin yeniden yapılandırılması amacıyla
dışarıdan alınacak her türlü denetim, danışmanlık ve diğer hizmetler için
yapılacak ödemelerin Yeniden Yapılandırma Kurulu ve Yürütme Birimi'ne ilişkin
giderlerin ve işletme kredilerinin, kurulun önerileri dikkate alınarak genel
bütçeden ve destekleme ve fiyat istikrar fonu gider hesabından karşılanacağı; -Üçüncü paragrafında, kooperatif ve birliklere, genel bütçeden
yeniden yapılandırma amacıyla 2000 yılı Bütçesinden tahsis edilen ödenekler ile
uluslararası finans kuruluşlarınca desteklenen projeler için sağlanan doğrudan
ya da dolaylı malî kaynaklar ve kredi teminatları dışında Devlet veya diğer
kamu tüzelkişilerinden malî destek sağlanamayacağı; -Dördüncü paragrafında, yeniden yapılandırma süresi içinde
bakanlık mensupları arasından denetçi görevlendirilebileceği, bunların
ücretlerinin Birlikçe ödeneceği, belirtilmiştir. Maddenin gerekçesinde "(E) fıkrasıyla birliklerin bu Kanun'un
yürürlüğe girdiği tarihe kadarki faaliyetleri sonucu karşılaştıkları ve
karşılaşacakları zararlar ile bu faaliyetlerine ilişkin borçlarının ortadan
kaldırılarak özerk halde sürdürecekleri çalışmaları için başlangıçta yeterli
malî güce sahip kılınmaları amaçlanmış; bu Kanun'un yürürlüğe girmesiyle
beraber, personel kadrolarını mutlaka yeniden düzenlemek zorunda kalacak olan
birliklere kaynak yaratılmıştır. Ayrıca, yeniden yapılandırma süresince, kooperatif ve birliklerin
özel bünye faaliyetleri ile ilgili borçlarının tasfiyesi ve yeniden
yapılandırma nedeniyle oluşabilecek personel tazminatları, kooperatif ve
birliklerin yeniden yapılandırılması amacıyla dışarıdan alınacak her türlü
denetim, danışmanlık ve diğer hizmetler için yapılacak ödemeler, Yeniden
Yapılandırma Kurulu ve Yürütme Birimine ilişkin giderler ile kooperatif ve
birliklerin ihtiyacı olan işletme kredilerinin, Yeniden Yapılandırma Kurulu'nun
önerileri dikkate alınarak genel bütçeden ve Destekleme ve Fiyat İstikrar
Fonu'ndan karşılanması hükme bağlanarak yeniden yapılandırma için gerekli
finansman kaynağı da gösterilmiştir. Diğer yandan, kooperatif ve birliklerin yeniden yapılandırılması
amacıyla sağlanacak olan kaynaklara açıklık getirmek ve kaynak israfını önlemek
bakımından, yeniden yapılandırma süresince, genel bütçeye konulacak ödenek ile
uluslararası finans kuruluşlarınca desteklenen projeler çerçevesinde doğrudan
ya da dolaylı olarak temin edilecek malî kaynaklar ve krediler dışında Devlet
veya diğer kamu tüzelkişilerince herhangi bir malî destek verilmemesi
öngörülmüştür. Yeniden yapılandırma süresince, hesap ve işlemlerin sağlıklı ve
amaca uygun bir şekilde yürütülmesinin denetimini sağlamak amacıyla, birliklerin
denetim kurullarında denetim ve kooperatifçilik konusunda deneyimli Sanayi ve
Ticaret Bakanlığı mensupları arasından bir denetçi görevlendirilmesi ve
denetçiye ödenecek ücretin belirlenmesi hükme bağlanmıştır." denilmiştir. Kooperatifçiliğin geliştirilmesi ve millî ekonominin yararları
gözetilerek, yeniden yapılanma sürecine ilişkin, Yasayla getirilen olanakların
uygulamaya konulabilmesi için kooperatif ve birliklerin kaynaklarına açıklık
getirilip kaynak savurganlığının önlenmesine ve maddede belirtilen kimi borçlar
üstlenilerek birliklere malî desteğin sağlanmasına, yeniden yapılandırma süreci
içinde görev yapmak üzere birlik denetim kurullarında başkanlıkça
görevlendirilebilecek denetçilere ödenecek ücretlerde eşitliği sağlamak
amacıyla bunun üst sınırının yasa ile belirlenip miktarının tespitinin
Bakanlığa bırakılmasına ve ücretlerin hizmetten yararlanan birlikçe ödenmesine
ilişkin düzenlemeler öngören kuralın, Anayasa'ya aykırılığından söz edilemez. Bu nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 10. ve 171. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. V- SONUÇ 1.6.2000 günlü, 4572 sayılı "Tarım Satış Kooperatif ve
Birlikleri Hakkında Kanun"un: A- 3. maddesinin ikinci fıkrasının, B- Geçici 1. maddesinin; 1- (D) bendinin, 2- (E) bendinin, a- Birinci paragrafında yer alan "... Yeniden Yapılandırma
Kurulunun önerileri dikkate alınarak ..." ibaresinin, b- İkinci paragrafında yer alan "... Yeniden Yapılandırma Kurulu
ve Yürütme Birimine ilişkin giderler ... Yeniden Yapılandırma Kurulunun
önerileri dikkate alınarak ..." ibarelerinin, c- Üçüncü ve dördüncü paragraflarının, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
22.10.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN