ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/33 Karar Sayısı : 2008/182 Karar Günü : 18.12.2008 R.G. Tarih-Sayı :03.04.2009-27189 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Konya 2. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 14.7.1965 günlü, 657
sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinin "ORTAK HÜKÜMLER" bölümünün
(A) fıkrasının (12) numaralı bendinin, 17.9.2004 günlü, 5234 sayılı Yasa ile
yeniden düzenlenen (d) alt bendinde yer alan "...emsallerinin ulaştıkları
derece ve kademeyi aşmamak kaydıyla..." ibaresinin, Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Meslek lisesi mezunu olarak Devlet memurluğuna atanan davacının,
memuriyette iken Açıköğretim Fakültesini bitirmesi nedeniyle intibakının
yeniden yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddi işlemine karşı açmış
olduğu davada, itiraz konusu ibarenin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinin "ORTAK
HÜKÜMLER" bölümünün (A) fıkrasının (12) numaralı bendinin, iptali
istenilen ibareyi de içeren 17.9.2004 günlü, 5234 sayılı Yasa ile yeniden
düzenlenen (d) alt bendi şöyledir: "Memuriyette iken veya memuriyetten ayrılarak (87 nci maddeye
tâbi kurumlarda çalışanlar dahil) üst öğrenimi bitirenler, aynı üst öğrenimi
tahsile ara vermeden başlayan ve normal süresi içinde bitirdikten sonra
memuriyete giren emsallerinin ulaştıkları derece ve kademeyi aşmamak kaydıyla,
bitirdikleri üst öğrenimin giriş derece ve kademesine memuriyette geçirdikleri
başarılı hizmet sürelerinin tamamı her yıl bir kademe, her üç yıl bir derece
hesabıyla ilave edilmek suretiyle bulunacak derece ve kademeye yükseltilirler." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN,  Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A.Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL ve Serdar
ÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla 20.4.2005 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, demokratik ve sosyal bir hukuk devletinde
Devletin her türlü faaliyetinde kazanılmış hakların gözetileceği, sarfedilen
emek ve çalışmanın karşılığının eşitlik ilkesi göz ardı edilmeden verilmeye
çalışılacağı, memuriyette iken bir üst öğrenimi bitirenlerin intibak işlemi
yapılırken öğrenimine ara vermeden bitiren ve göreve başlayan farazi bir şahsın
emsal olarak alınmasının, memuriyette iken üst öğrenimi bitiren kişinin hem
çalışıp hem okumak şeklindeki fazla emek ve çabasının göz ardı edilmesi
anlamını taşıdığı, bu kişinin Devlete verdiği emeğin yok sayılıp Devlete
hizmeti olmayan bir kişiyle eşit kabul edilerek eşitlik ve hakkaniyete
aykırılığa sebep olunduğu, bu durumun hukuk devleti, sosyal devlet ve kanun
önünde eşitlik ilkeleriyle bağdaşmadığı, bu nedenle itiraz konusu ibarenin
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu ibare,  memuriyette iken veya memuriyetten
ayrılarak üst öğrenimi bitiren kişilerin memuriyette geçirdikleri başarılı
hizmet sürelerinin tamamının her yılı bir kademe, her üç yılı bir derece
hesabıyla bitirdikleri üst öğrenimin giriş derece ve kademesine ilave edilmek
suretiyle bulunacak derece ve kademeye yükseltilmelerini öngören kuralda, aynı
üst öğrenimi tahsile ara vermeden başlayan ve normal süresi içinde bitirdikten
sonra memuriyete giren emsallerinin ulaştıkları derece ve kademenin aşılmaması
koşulunu getirmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin, demokratik,
laik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adil, hakkaniyete uygun bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa
ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, işlem ve eylemleri bağımsız
yargı denetimine bağlı olan devlettir. Memurların memuriyete giriş derece ve kademeleri ile memuriyette
yükselinebilecek derece ve kademeler, öğrenim durum ve düzeylerine göre farklı
belirlenmiştir. Bir memurun mevcut öğrenim durumu itibariyle yürüttüğü
hizmetin, daha sonra bitirdiği bir öğrenim durumu ile yürütüldüğünün kabulü
mümkün değildir. Devlet, memurlarının hizmetinden mevcut öğrenimleri kapsamında
yararlandığından, itiraz konusu kural ile Devlete verilen emeğin yok
sayılmasından söz edilemeyeceğinden itiraz konusu kuralda hakkaniyete aykırılık
bulunmamaktadır. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Kadınlar ve erkekler eşit haklara
sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Hiçbir
kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve
idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak
hareket etmek zorundadırlar" denilmiştir. "Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik
öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunanlar kişilerin
yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını
ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi
ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitlik ilkesi ihlal
edilmiş olmaz. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı
anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için
değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı,
ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen
eşitlik ilkesi zedelenmez. Kamu hizmetini yürüttükleri tarihlerde farklı öğrenim durumlarına
sahip olan Devlet memurları aynı hukuki konumda değildir. Aynı öğrenimi
memuriyet öncesi tamamlayarak memuriyete başlayan ve hizmet veren kişiler ile
memuriyette iken veya memuriyetten ayrıldıktan sonra bitiren kişiler aynı
hukuksal konumda bulunmadıklarından eşitlik karşılaştırmasına esas alınamazlar. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36.
maddesinin "ORTAK HÜKÜMLER" bölümünün (A) fıkrasının (12) numaralı
bendinin, 17.9.2004 günlü, 5234 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle yeniden
düzenlenen (d) alt bendinde yer alan     "...
emsallerinin ulaştıkları derece ve kademeyi aşmamak kaydıyla ..."
ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 18.12.2008 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ