ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2013/93 Karar Sayısı : 2013/101 Karar Günü : 25.9.2013 R.G. Tarih-Sayı: Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Büyükçekmece 2. Asliye Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu'nun, 24.5.2013 günlü, 6487 sayılı Bazı Kanunlar ile 375
Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 21.
maddesiyle değiştirilen geçici 6. maddesinin yedinci, onbirinci ve onüçüncü
fıkralarının Anayasa'nın 10. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptallerine karar verilmesi istemidir. I- OLAY Davacının 'dere mutlak koruma alanı' sınırları içerisinde
kalan taşınmazı üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanmış olması nedeniyle
açılan tazminat davasında, davacı vekilinin itiraz konusu kuralların Anayasa'ya
aykırı olduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI 2942 sayılı Kanun'un, 6487 sayılı Kanun'un 21. maddesiyle
değiştirilen ve dava konusu kuralları da içeren geçici 6. maddesi şöyledir: ' Kamulaştırılmaksızın kamu hizmetine ayrılan taşınmazların
bedel tespiti GEÇİCİ MADDE 6- Kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış
veya kamulaştırması hiç yapılmamış olmasına rağmen 9/10/1956 tarihi ile
4/11/1983 tarihi arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına
ilişkin bir ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara veya
kaynaklara kısmen veya tamamen veyahut irtifak hakkı tesis etmek suretiyle
malikin rızası olmaksızın fiili olarak el konulması sebebiyle, mülkiyet
hakkından doğan talepler, bedel talep edilmesi hâlinde bedel tespiti ve diğer
işlemler bu madde hükümlerine göre yapılır. Bu maddeye göre yapılacak
işlemlerde öncelikle uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır. İdarenin daveti veya malikin müracaatı üzerine, fiilen el konulan
taşınmazın veya üzerinde tesis edilen irtifak hakkının idarenin daveti veya
malikin müracaat ettiği tarihteki tahmini değeri; bu Kanunun 8 inci maddesinin
ikinci fıkrasına göre teşkil edilen kıymet takdir komisyonu marifetiyle,
taşınmazın el koyma tarihindeki nitelikleri esas alınmak ve bu Kanunun 11 inci
ve 12 nci maddelerine göre hesaplanmak suretiyle tespit edilir. Tespitten
sonra, bu Kanunun 8 inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre teşkil olunan uzlaşma
komisyonunca, idarenin daveti veya malikin müracaat tarihinden itibaren en geç
altı ay içinde 7201 sayılı Kanun hükümlerine göre tebliğ edilen bir yazı ile,
tahmini değer bildirilmeksizin, talep sahibi uzlaşma görüşmelerine davet
edilir. Uzlaşma; idareye ait taşınmazın trampası, idareye ait taşınmaz
üzerinde sınırlı ayni hak tanınması veya imar mevzuatı çerçevesinde başka bir
yerde imar hakkı kullandırılması suretiyle veya bunların mümkün olmaması
hâlinde nakdi bedel üzerinden yapılabilir. Uzlaşma görüşmeleri, hukuki veya fiili engel bulunmadığı takdirde
davete icabet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır ve
uzlaşmaya varılıp varılmadığı, malik veya temsilcisi ile komisyon üyeleri
tarafından imzalanan bir tutanağa bağlanır. Bu tutanak ile uzlaşma
görüşmelerine ilişkin bilgi ve belgeler, açılacak davalarda taraflar aleyhine
delil teşkil etmez. Uzlaşmaya varılması hâlinde, üzerinde uzlaşılan hakkın
türünü, tanınma şart ve usullerini, nakdi ödemede bulunulacak ise miktarını ve
ödeme şartları ile taşınmazların tesciline veya terkinine dair muvafakati de
ihtiva eden bir sözleşme akdedilerek bu sözleşme çerçevesinde işlem yapılır ve
uzlaşma konusu taşınmazlar resen tapuya tescil veya terkin edilir. Uzlaşılan bedel, bütçe imkanları dâhilinde sonraki yıllara sâri
olacak şekilde taksitli olarak da ödenebilir. Taksitli ödeme süresince,
4/12/1984 tarihli ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanuna
göre ayrıca kanuni faiz ödenir. İdare ve malik arasında uzlaşma sağlanamadığı takdirde,
uzlaşmazlık tutanağının tanzim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde malik
veya idare tarafından bedel tespiti davası açılabilir. Dava açılması hâlinde,
fiilen el konulan taşınmazın veya üzerinde tesis edilen irtifak hakkının dava
tarihindeki değeri, ikinci fıkranın birinci cümlesindeki esaslara göre
mahkemece bu Kanunun 15 inci maddesine göre bilirkişi incelemesi yapılmak
suretiyle tespit ve taşınmazın veya hakkın idare adına tesciline veya terkinine
hükmedilir. Tespit edilen bedel, bu maddenin sekizinci fıkrasına göre idarece
ödenir. Tescile veya terkine ilişkin hüküm kesin olup tarafların hükmedilen
bedele ilişkin temyiz hakkı saklıdır. Bu madde kapsamında açılan davalarda mahkeme ve icra harçları ile
her türlü vekalet ücretleri bedel tespiti davalarında öngörülen şekilde maktu
olarak belirlenir. Kesinleşen mahkeme kararlarına istinaden bu madde uyarınca
ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olması hâlinde, merkezi yönetim bütçesine
dâhil idarelerin yılı bütçelerinde sermaye giderleri için öngörülen
ödeneklerinin (Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil
Güvenlik Komutanlığı bütçelerinin güvenlik ve savunmaya yönelik mal ve hizmet
alımları ile yapım giderleri için ayrılan ödeneklerin) yüzde ikisi, belediye ve
il özel idareleri ile bağlı idareleri için en son kesinleşmiş bütçe gelirleri
toplamının, diğer idareler için en son kesinleşmiş bütçe giderleri toplamının
en az yüzde ikisi oranında yılı bütçelerinde pay ayrılır. Kesinleşen
alacakların toplam tutarının ayrılan ödeneğin toplam tutarını aşması hâlinde,
ödemeler, sonraki yıllara sâri olacak şekilde, garameten ve taksitlerle
gerçekleştirilir. Taksitlendirmede, bütçe imkanları ile alacakların tutarları
dikkate alınır. Taksitli ödeme süresince, 3095 sayılı Kanuna göre ayrıca kanuni
faiz ödenir. İdare tarafından, mahkeme kararı gereğince nakdi ödeme yerine,
üçüncü fıkrada belirtilen diğer uzlaşma yolları da teklif edilebilir ve bu
maddenin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir. Bu maddenin bedele ilişkin hükümleri, vuku bulduğu tarih itibarı
ile bu maddenin kapsamında olan kamulaştırmasız el koymadan dolayı açtıkları
tazminat davası süre bakımından dava hakkının düştüğü gerekçesiyle reddedilmiş
olanlar hakkında da uygulanır. Evvelce açtıkları davalar sonunda tazminat
almaya hak kazanmış veya süre dışındaki sebeplerden dolayı davaları reddedilmiş
olanlar hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz. Ancak, gerek iç hukuka ve
gerekse milletlerarası hukuka göre evvelce açtıkları davalar sonunda hak
kazanmış oldukları tazminat henüz ödenmemiş olanlara, idare tarafından nakdi
ödeme yerine, üçüncü fıkrada belirtilen diğer uzlaşma yolları teklif edilebilir
ve bu maddenin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir. Vuku bulduğu tarih itibarı ile bu maddenin kapsamında olan
kamulaştırmasız el koymadan dolayı bu maddenin yürürlüğe girmesinden önce
tazmin talebiyle dava açmış olanlar; bu madde hükümlerine göre uzlaşma yoluna
gitmeyi isteyip istemediklerini bu maddenin yürürlüğe girmesinden itibaren üç
ay içinde idareye ve mahkemeye verecekleri dilekçeler ile bildirebilirler.
Uzlaşma talebi üzerine, uzlaşma görüşmelerinin neticesine kadar dava
bekletilir; uzlaşılamaması hâlinde, uzlaşmazlık tutanağının mahkemeye sunulmasından
sonra davaya devam edilir. Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî
kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulamasıyla tasarrufu
kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda
öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda dava
açılabilir. Bu madde hükümleri karara bağlanmamış veya kararı kesinleşmemiş tüm
davalara uygulanır. Kararı kesinleşen davalara ise, bu maddenin yalnızca
sekizinci fıkra hükümleri uygulanır. Bu madde uyarınca ödenecek olan bedelin tahsili sebebiyle
idarelerin mal, hak ve alacakları haczedilemez. 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan
imar uygulamalarından doğan ve ipotekle teminat altına alınanlar da dâhil olmak
üzere her türlü alacak ve bedeller, borçlu idarelerce, ipotek veya uygulama
tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanunda belirtilen kanuni faiz oranı uygulanmak
suretiyle güncellenerek ilgililerine ödenir. Bu hüküm devam eden davalarda da
uygulanır. Bu fıkra uyarınca yapılacak ödemeler hakkında da bu madde hükümleri
uygulanır. 4/11/1983 tarihinden bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihe kadar
kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırması hiç yapılmamış
olmasına rağmen fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir
ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazların idare tarafından
kamulaştırılması hâlinde kamulaştırma bedeli ve mahkemelerce malikleri lehine
hükmedilen tazminat ile bu davalara ilişkin mahkeme ve icra vekalet ücretleri
de, idarelerce bu maddenin sekizinci fıkrasına göre bütçelerden ayrılacak
paydan ve aynı fıkrada belirtilen usule göre ödenir ve işlem yapılır. Bu
alacaklar için de bu maddenin on birinci fıkrası, bu fıkra kapsamında kalan
taşınmazlar hakkında açılan her türlü davalarda ise yedinci fıkra hükümleri
uygulanır. Bu fıkra hükmü, bu fıkra kapsamında kalan taşınmazlar hakkında
açılan ve kesinleşmeyen davalarda da uygulanır.' III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme
toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayhan KILIÇ tarafından
hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu yasa kuralları ve dayanılan
Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırıgörmesi hâlindeveya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması
durumunda, bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir.
Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi
için, elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın
bulunması, iptali istenen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının (b) bendinde, 'İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları' nın
idari yargıda görüleceği hükme bağlanmıştır. Buna göre, özel kanunlarda adli
yargının görevli olduğu belirtilmedikçe, idari işlem ve eylemlerden kaynaklanan
tazminat davalarının görüm ve çözümü idari yargının görev alanına girmektedir. Bununla birlikte, Türk Hukukunda, Fransız uygulamasının etkisiyle
idarenin, hiçbir hukuki temeli bulunmayan bazı eylemlerinden doğan zararların
tazmininin idari yargıda değil, adli yargıda görülmesi gerektiği doktrin ve
yargısal içtihatlarda kabul edilmektedir. Bu eylemler, şeklen idareden sadır
olmalarına rağmen eylemlerdeki ağır hukuksuzluk, bunların fonksiyonel açıdan
idari eylem olma niteliğini ortadan kaldırmakta ve fiili yola dönüştürmektedir.
Bu derece ağır hukuksuzluklar içeren fiiller, öteden beri idari eylem olarak
değil haksız fiil olarak yorumlamakta ve uygulanmaktadır. Türk hukukunda 'fiili yol' un en karakteristik örneği, 'kamulaştırmasız
el atma' lardır. Kamulaştırmasız el atma, idarenin, bir kişiye ait taşınmazı
bilerek veya bilmeyerek kamulaştırmaya ilişkin usul ve kurallarına uymaksızın
ve bir bedel ödemeksizin işgal ederek kamu hizmetine tahsis etmesi şeklinde
tanımlanmaktadır. Buna göre, kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için,
kişiye ait gayrimenkulün idarece (kamu hizmetinde kullanılmak amacıyla) işgal
edilmiş olması ve bu işgalin kanunda öngörülen usul ve esaslara uyularak tesis
edilmiş bir kamulaştırma işlemine dayanmadan gerçekleştirilmiş olması
gerekmektedir. Bu şekilde, idarenin hukuk dışı eyleminden kaynaklanan fiili el
atmaların, özel kişilerin haksız fiil teşkil eden eylemlerinden hiçbir farkının
bulunmadığı, bu nedenle bu tip eylemlerden doğan zararların da özel kişilerin
haksız fiilinden doğan zararlarda olduğu gibi adli yargıda dava konusu edilmesi
gerektiği kabul edilmektedir. Başvuran Mahkemede görülen davaya konu olayda, davacıya ait
taşınmaz, imar planlarıyla 'dere mutlak koruma alanı' sınırları içine
alınmış ve bu nedenle davacının taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisi
kısıtlanmıştır. Davacının tasarruf yetkisinin kısıtlanmasının, davacının mamelekinde
azalma meydana getirebileceği tartışmasızdır. Ancak, davacının mülkü üzerinde
tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden değil, idari bir
işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından kaynaklanmaktadır.
Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir eylemi henüz bulunmamakta,
aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma işlemlerini yapmamak biçiminde
tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur. Öte yandan, kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, Mahkemede görülen davaya konu olayda olduğu
gibi 'imar kısıtlamaları' nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya devam
etmekte olup yalnızca malikin tasarruf yetkisinin, ilgili mevzuattan
kaynaklanan bazı kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının taşınmazının imar planlarında 'dere
mutlak koruma alanı' nda bırakılması nedeniyle tasarruf hakkının
kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirilemeyeceği, bunun,
idari bir işlem olan imar planlarının zorunlu bir sonucu olduğu ve tasarruf
hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari yargıda açılacak bir
tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıylabakılmakta
olan dava,itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasa'nın 158. maddesiyle, adlî, idarî ve askerî yargı
mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye
yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu
yöndedir (Örneğin; 4.2.2013 günlü, E.201/107, K.2013/230 sayılı kararı). Kaldı ki, dava konusu kuralları da içeren geçici 6. maddenin
onuncu fıkrasının üçüncü cümlesinde de, 'Uygulama imar planlarında umumi
hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların
uygulamasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 3/5/1985 tarihli ve
3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan
sonra idari yargıda dava açılabilir.' hükmüne yer verilerek 'imar
kısıtlamaları' ndan kaynaklanan tazminat davalarının idari yargıda açılacağı
teyit edilmiştir. Açıklanan nedenlerle başvurunun, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
reddi gerekir. IV- SONUÇ 24.5.2013 günlü, 6487 sayılı Bazı Kanunlar ile 375 Sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 21. maddesiyle,
4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun başlığıyla birlikte
değiştirilen geçici 6. maddesinin yedinci, onbirinci ve onüçüncü fıkralarına
yönelik itiraz başvurusunun başvuran Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
25.9.2013 gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN