ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/143 Karar Sayısı : 2013/48 Karar Günü : 28.3.2013 R.G. Tarih-Sayı : 10.10.2013-28791 İTİRAZ
YOLUNA BAŞVURANLAR : 1-
Hava Kuvvetleri Komutanlığı Hava Eğitim Komutanlığı Askeri Mahkemesi
(E.2012/143) 2-
Askeri Yargıtay Daireler Kurulu (E.2013/2) İTİRAZLARIN
KONUSU : 22.5.1930
günlü, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun, 11.12.1935 günlü, 2862 sayılı
Kanun'un 4. maddesiyle değiştirilen 49. maddesinin (A) fıkrasında yer alan; 1- ''veya
bizzat girmiş oldukları taahhüdün'' ibaresinin, 2- 'firar
fiilleri hakkında dava müruru zamanı' bizzat girmiş oldukları taahhüdün
bitmesinden itibaren işlemeğe başlar.' ibaresinin, Anayasa'nın
2. ve 10. maddelerine aykırılıkları ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi
istemidir. I-
OLAY Yabancı
memlekete firar suçundan açılan davalarda, dava zamanaşımı süresinin işlemeye
başlaması hakkındaki itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkemeler, iptali için başvurmuşlardır. III-
YASA METİNLERİ A-
İtiraz Konusu Yasa Kuralları 1632
sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun itirazlara konu ibarelerin de yer aldığı 49.
maddesi şöyledir: ' Madde
49- (Değişik: 11/12/1935 - 2862/4 md.) Aşağıdaki
fıkralarda yazılı hükümler mahfuz olmak üzere askeri suçlarda dava ve cezanın
düşmesi hususlarında Türk Ceza Kanununun birinci kitabının 9 uncu babı
hükümleri tatbik olunur. A)
Yoklama kaçağı, bakaya, saklı ve firar fiilleri hakkında dava müruru
zamanı, bütün askeri mükellefiyetlerin veya bizzat girmiş
oldukları taahhüdün bitmesinden itibaren işlemeğe başlar. B)
Hıyanet cürümler ile maznun ve mahkûm olanlar hakkında müruru zaman yoktur. C)
(Ek: 14/6/1989 - 3574/1 md.) Sırf askeri suçlarda Türk Ceza Kanununun 119 uncu
maddesi hükümleri uygulanmaz.' B-
Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru
kararlarında, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine dayanılmıştır. IV-
İLK İNCELEME A-
E. 2012/143 Sayılı Dosyanın İlk İnceleme Kararı Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan
ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla
PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın
katılımlarıyla 27.12.2012 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, esas incelemenin 'firar
suçu' yönünden yapılmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. B-
E. 2013/2 Sayılı Dosyanın İlk İnceleme Kararı Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan
ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 17.1.2013 gününde
yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine, esas incelemenin 'yabancı memlekete firar suçu' yönünden
yapılmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V-
BİRLEŞTİRME KARARI 22.5.1930
günlü, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun, 11.12.1935 günlü, 2862 sayılı
Kanun'un 4. maddesiyle değiştirilen 49. maddesinin (A) fıkrasında yer
alan 'firar fiilleri hakkında dava müruru zamanı' bizzat girmiş
oldukları taahhüdün bitmesinden itibaren işlemeğe başlar' ibaresinin
iptaline karar verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin davanın,
aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2012/143 sayılı dava ile
BİRLEŞTİRİLMESİNE, E.2013/2 sayılı dosyanın esasının kapatılmasına, esas
incelemenin E.2012/143 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 17.1.2013 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI-
ESASIN İNCELENMESİ Başvuru
kararları ve ekleri, Raportör Mustafa ÇAL tarafından hazırlanan işin esasına
ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru
kararlarında, kanun koyucunun zamanaşımını
düzenlerken, ceza hukukunun temel prensiplerinden olan ölçülülük ilkesiyle
bağlı olduğu, sadece asker kişiler tarafından işlenebilen ve askeri disiplinin
zafiyetine sebep olabilecek nitelikteki suçlarda zamanaşımı süresinin genel
hükümler çerçevesinde başlarken, yabancı memlekete firar suçu açısından sanığın
bizzat girdiği taahhütten itibaren başlamasının askeri disiplin yönünden
gerekli bir tedbir olmadığı, itiraz konusu kuralların suçun ağırlığı, ona
verilen cezanın süresi, cezadan beklenen faydanın zaman içerisinde azalacağını
dikkate almaması ve faili uzun ve aynı zamanda belirsiz olan süreyle ceza
tehdidi altında bırakması nedeniyle kamu yararı ile bireyin hak ve özgürlükleri
arasında adil bir denge oluşturamadığı belirtilerek kuralların Anayasa'nın 2.
ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Her ne kadar ilk inceleme kararlarında itiraz konusu kuralların
esas incelemesinin sınırlı olarak yapılmasına karar verilmişse de, dava
zamanaşımı süresinin başlangıcı konusunda maddede belirtilen bizzat girilen
taahhüt kıstasının ortak hüküm niteliğinde olması ve madde kapsamına alınan
suçların benzer nitelikte olmaları dikkate alınarak esas inceleme bizzat
girilen taahhüt ibaresinin kapsadığı tüm suçlar bakımından yapılmıştır. İtiraza
konu kuralı da içeren 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 49. maddesi ile Türk
Ceza Kanunu'nda yer alan dava ve cezanın düşmesi ile ilgili hükümlerin askeri
suçlarda da uygulanacağı öngörülmüştür. Kanun koyucu, atıf yapılan Türk Ceza
Kanunu'nun genel ilkelerinden ayrılarak, 1632 sayılı Kanun'un 49. maddesinin
(A) fıkrası ile sınırlı sayıda suçu belirtmek suretiyle dava zamanaşımı
süresinin başlangıcı konusunda istisna getirmiştir. Maddede, yoklama kaçağı,
bakaya, saklı ve firar suçlarında askerlik
görevi yapanlar için durum ve statülerine göre dava zamanaşımının başlangıcı
yönünden iki farklı tarih öngörülmüştür. Bu süre, Anayasa'nın 72. maddesinde
belirtilen vatan hizmeti olarak zorunlu er ya da erbaş statüsünde askerlik
görevini yapan kişiler yönünden bütün askeri mükellefiyetlerin bitmesi ile
başlarken, zorunlu askerlik hizmeti dışında görev yapan sözleşmeli er ve
erbaşlar ile subay ve astsubaylar yönünden bizzat girdikleri taahhütlerin
bitmesi ile başlatılmaktadır. 1632
sayılı Kanun'un 49. maddesinin (A) fıkrasında geçen 'bizzat girilen taahhüt' kavramı
bir sözleşme veya mecburi hizmet nedeni ile askerlik görevi yapan kişilerle
ilgilidir. Sözleşmeli er ve erbaşların yaptıkları sözleşmelerle süreli olarak
girdikleri ya da subay ve astsubayların askeri okullardan mezun olduktan sonra
kanunlara göre belirlenen sürede zorunlu olarak görev yapmak üzere verdikleri
taahhütler kastedilmektedir. Bu şekilde görev yapanlar ise subay, astsubay,
sözleşmeli er ya da erbaşlardır. Bu durum subay ve astsubaylar için 926 sayılı
Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun ' Subayların ve
astsubayların yükümlülüğü' başlıklı 112. maddesinde, 'Muvazzaf
subay ve astsubaylar subay ve astsubay nasbedildikleri tarihten itibaren fiilen
10 yıl hizmet etmedikçe istifa edemezler.' şeklinde ifade
edilmiştir. Bu istisnaya göre, anılan
suçları işleyenler hakkındaki dava zamanaşımı süresinin, suç tarihinden değil
bizzat girdikleri taahhütlerin bittiği tarihten itibaren işlemeye başlayacağı
açıktır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan
devlettir. Kanun koyucu, zamanaşımı
kurumunu düzenlerken hukuk devleti ilkesinin bir gereği ve ceza hukukunun temel
prensiplerinden olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Bu ilke ise ' elverişlilik ',
' gereklilik ' ve ' orantılılık ' olmak üzere üç alt ilkeden
oluşmaktadır. ' Elverişlilik ', başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç
için elverişli olmasını, ' gereklilik ' başvurulan önlemin ulaşılmak
istenen amaç bakımından gerekli olmasını ve ' orantılılık ' ise başvurulan
önlem ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifade
etmektedir. Ölçülülük ilkesiyle devlet, cezalandırmanın sağladığı kamu yararı
ile bireyin hak ve özgürlükleri arasında adil bir dengeyi sağlamakla
yükümlüdür. İtiraz konusu kuralın askeri
disiplinin tesisinde zafiyeti önlemek amacıyla getirildiği anlaşılmakta ise de
maddede belirtilen suçları işleyenler açısından dava zamanaşımı süresinin,
failin yakalanmak veya kıtasına kendiliğinden katılmak suretiyle askeri
hiyerarşi ve disiplin altına girdiği tarihten ya da idarece disiplin altına
girmesine gerek görülmeyerek resen ilişiğinin kesildiği tarihten başlatılmayıp,
bizzat girdiği taahhüdün bittiği tarihten itibaren başlatılması, askeri
disiplinin sağlanması açısından gerekli ve elverişli bir tedbir olarak
değerlendirilemez. Dava konusu kural kişileri,
işledikleri suçlarla orantısız ve makul olmayan bir süre içinde davalarının ne
şekilde sonuçlanacağı endişesiyle de yaşamak durumunda bırakmaktadır. İtiraz
konusu kural, maddede sayılan suçların ağırlığını, öngörülen ceza sürelerini,
cezadan beklenen sosyal faydanın zaman içinde azalacağını dikkate almaması,
disiplinin yeniden tesisine etkin bir katkı sağlamayacak olmasına rağmen faili
uzun ve aynı zamanda belirsiz olan süre ile ceza tehdidi altında bırakması
nedeniyle kamu yararı ile bireyin hak ve özgürlükleri arasında adil bir denge
oluşturduğu söylenemeyeceğinden bu yönüyle de ölçülülük ilkesine aykırıdır. Açıklanan nedenlerle, itiraza konu kural Anayasa'nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 2. maddesi yönünden iptal edilmesi nedeniyle
Anayasa'nın 10. maddesi yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. VII- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasında, kanunun belirli
kurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunu
doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesince iptaline karar verilebileceği
öngörülmektedir. 1632 sayılı Kanun'un 2862 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile
değiştirilen 49. maddesinin (A) fıkrasında yer alan ''bizzat girmiş
oldukları taahhüdün bitmesinden itibaren işlemeğe başlar' ibaresinin
iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan fıkranın kalan bölümünün 6216
sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince iptali gerekir. VIII- SONUÇ A-
22.5.1930 günlü, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun, 11.12.1935 günlü, 2862
sayılı Kanun'un 4. maddesi ile değiştirilen 49. maddesinin (A) fıkrasında yer
alan '' bizzat girmiş oldukları taahhüdün bitmesinden itibaren işlemeğe
başlar.' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B- 1632
sayılı Kanun'un 2862 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile değiştirilen 49. maddesinin
(A) fıkrasında yer alan '' bizzat girmiş oldukları taahhüdün bitmesinden
itibaren işlemeğe başlar.' ibaresinin iptali nedeniyle uygulanma
olanağı kalmayan fıkranın kalan bölümünün de, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı
fıkrası gereğince İPTALİNE, 28.3.2013
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN