ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1994/47 Karar Sayısı : 1994/70 Karar Günü : 20.9.1994 R.G. Tarih-Sayı :14.08.1995-22374 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Nevşehir Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza
Kanunu"nun 3038 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle değiştirilen 279. maddesinin
birinci fıkrasının 1. bendinde yer alan "...veya diğer her türlü amme
müesseseleri...müstahdemleri..." sözcükleri ile aynı fıkranın 2. bendinin
tümünün Anayasa'nın 128. ve 129. Maddelerine aykırılığı savı ile iptali
istemidir. I- OLAY Nevşehir ili Merkez ilçe Herikli mahallesi muhtarı ile, fakirlik
ilmuhaberi almak isteyen kişi arasında çıkan tartışma sonucu muhtara karşı
etkili eylemde bulunulduğu ve hakaret edildiği iddiasıyla failin Türk Ceza
Yasası'nın 456/4 ve 482/3. Maddeleri uyarınca cezalandırılması için kamu davası
açılmıştır. Nevşehir Asliye Ceza Mahkemesi, olayda uygulanması gereken 279.
Maddenin birinci fıkrasının 1. bendinde yer alan "...veya diğerher türlü
amme müesseseleri... müstahdemleri..." sözcükleri ile aynı fıkranın 2.
bendinin tümünü Anayasa'nın 128. ve 129. maddelerine aykırı görerek iptali için
22.4.1994 günlü kararla doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. II- YASA METİNLERİ A) İptali İstenilen Yasa Kuralı 765 sayılı Türk Ceza Yasası'nın, iptali istenen kuralı da içeren
değişik 279. maddesi aynen şöyledir: "Ceza Kanununun Tatbikatında: 1- Devamlı veya muvakkat suretle teşriî, idarî veya adlî bir âmme
vazifesi gören Devlet veya diğer her türlü âmme müesseseleri memur,
müstahdemleri; 2- Devamlı veya muvakkat, ücretsiz veya ücretli, ihtiyarî veya
mecburî olarak teşriî, idarî veya adlî bir amme vazifesi gören diğer kimseler
memur sayılır. Ceza Kanununun tatbikatında âmme hizmeti görmekle muvazzaf
olanlar: 1- Devamlı veya muvakkat suretle bir âmme hizmeti gören Devlet
veya diğer âmme müessesesinin memur ve müstahdemleri; 2- Devamlı veya muvakkat, ücretli veya ücretsiz ihtiyarî veya
mecburî suretle bir âmme hizmeti gören diğer kimselerdir." B) Dayanılan Anayasa Kuralları İptal istemine dayanak gösterilen Anayasa kuralları da şunlardır: 1. "MADDE 128.- Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer
kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür. Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları,
görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer
özlük işleri kanunla düzenlenir. Üst kademe yöneticilerinin yetiştirilme usul ve esasları, kanunla
özel olarak düzenlenir." 2. "MADDE 129.- Memurlar ve diğer kamu görevlileri Anayasa ve
kanunlara sadık kalarak faaliyette bulunmakla yükümlüdürler. Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı
tanınmadıkça disiplin cezası verilemez. Uyarma ve kınama cezalarıyla ilgili olanlar hariç, disiplin
kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz. Silahlı Kuvvetler mensupları ile hâkimler ve savcılar hakkındaki
hükümler saklıdır. Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken
işledikleri kusurlardan doğan tazminat dâvaları, kendilerine rücû edilmek
kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare
aleyhine açılabilir. Memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında işledikleri iddia
edilen suçlardan ötürü ceza kovuşturması açılması, kanunla belirlenen
istisnalar dışında, kanunun gösterdiği idarî merciin iznine bağlıdır." III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ,
Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Lütfi F. TUNCEL'in
katılmalarıyla 10.5.1994 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
noksanlık bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ A- Sınırlama Sorunu İtiraz yoluna başvuran mahkemede görülmekte olan davada, mahalle
muhtarı olan şikâyetçiye karşı, görevini yaptığı sırada etkili eylem ve hakaret
suçlarını işlediği savıyla sanığın Türk Ceza Yasası'nın 456/4 ve 482/3.
maddeleri uyarınca cezalandırılması istenilmiştir. Mahkeme, mahalle muhtarına
karşı işlenen suçun memura karşı işlenmiş suç olarak kabulüne ilişkin Türk Ceza
Yasası'nın değişik 279. maddesinin 1. bendinde yer alan "...veya her türlü
amme müesseseleri müstahdemleri..." sözcüğü ile aynı fıkranın 2. bendinin
tümünün iptali içinbaşvurmuştur. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Yasa'nın 28. maddesinin birinci fıkrasının 1. Bendi ile son fıkrası
hükümleri karşısında davada sınırlama yapmak zorunluluğu vardır. Zira, 28.
maddenin birinci fıkrasının 1. bendinde davaya bakmakta olan mahkemenin itiraz yoluna,
ancak o davada uygulanacak bir yasa ya da KHK'nin hükümlerini Anayasa'ya aykırı
görmesi durumunda başvurabileceği, son fıkrasında da, Anayasa Mahkemesi'nin
işin esasına girerek verdiği red kararlarının yayımlanmasından sonra on yıl
geçmedikçe aynı hükmün Anayasa'ya aykırılığı savıyla yeniden Anayasa
Mahkemesi'ne başvurulamayacağı belirtilmiştir. Görülmekte olan davada sanığın, mahalle muhtarı olan şikâyetçiye
karşı görevini yaptığı sırada etkili eylem ve hakarette bulunması nedeniyle
cezalandırılması sözkonusu olduğundan, Türk Ceza Yasası'nın değişik 279.
maddesinin birinci fıkrasının öz yönünden incelenmesinin mahalle muhtarlarına
karşı işlenen suçlarla sınırlı olarak yapılmasına 20.9.1994 günündeOYBİRLİĞİYLE
karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 1- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı Türk Ceza Yasası'nın değişik 279. maddesinin birinci fıkrasının 1.
ve 2. bentlerinde, Ceza Yasası uygulaması bakımından kimlerin "memur"
sayılacağı, ikinci fıkranın 1. ve 2. Bentlerinde de, Yasa'nın uygulamasında
"kamu hizmeti görmekle yükümlü olanlar"ın kimler olduğu
belirtilmiştir. Söz konusu maddeye göre, devamlı ya da geçici olarak yasama,
yürütme ve yargı organlarında kamu görevi yapan Devlet veya diğer tüm kamu
kurumlarının memur ve hizmetlileri ile, devamlı veya geçici, ücretsiz veya
ücretli, isteğe bağlı veya zorunlu olarak yasama, yürütme veya yargısal bir
kamu hizmeti gören kimseler Ceza Yasası'nın uygulaması bakımından
"memur" sayılmışlardır. Böylece, maddede sayılan kimselere karşı görevini yaparken işlenen
suçlar memura karşı işlenen suçlar olarak kabul edilmiştir. 2- Yasa Kuralının Anayasa'nın 128. ve 129. Maddeleri Yönünden
İncelenmesi 4541 sayılı Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar
Heyetleri Teşkiline Dair Kanun'un 1. maddesinde, şehir ve kasabalarda kurulu
bulunan ve Belediye Yasası'nın 8. maddesine göre kurulacak olan mahallelerde
bir muhtar ve muhtarın başkanlığında bir ihtiyar heyeti bulunacağı
belirtilmiştir. Aynı Yasa'nın 4.maddesinin yollama yaptığı 3. maddeye göre de,
mahalle muhtarları yalnız başına; kimlik cüzdanlarını kaybedenlere, yer
değiştirmelerin kütüklere kaydı için ilgililere hal kâğıdı düzenleme gibi
hususların yanında, 1111 sayılı Askerlik Yasası, 1525 sayılı Şose ve Köprüler
Yasası, 1086 sayılı Hukuk Yargılama Usulü Yasası, 1412 sayılı Ceza Yargılama
Usulü Yasası, 797 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Yasası ve 1580 sayılı
Belediye Yasası gibi yasa hükümlerine göre kimi bilgi ve belgeleri ilgililere
vermek üzere çok önemli kamu görevleri üstlenmişlerdir. Bunlar ve benzeri
görevleri nedeniyle, 2108 sayılı Muhtar Ödenek ve Sosyal Güvenlik Yasası'nın
değişik 1. Maddesi uyarınca (1000) gösterge rakamının bütçe yasalarında devlet
memurları için belirlenen katsayı ileçarpımı sonucu bulunacak miktar,
muhtarlara aylık olarak ödenir. Yaptıkları hizmet karşılığında kendilerine
Devlet bütçesinden aylık ödenen ve görevlerinden doğan veya görevlerini
yaptıkları sırada işledikleri suçlardan dolayı memur sayılan mahalle
muhtarları, memurların yargılanmalarına ilişkin kurallara bağlı tutulmuşlardır. Anayasa'nın "Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili
hükümler" başlıklı 128. maddesinde, Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri
ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü
oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevlerin, memurlar
ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceği belirtildikten sonra, bunların
niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, hakları ve
yükümlülüklerinin,aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işlerinin yasayla
düzenleneceği öngörülmüştür. Söz konusu düzenlemeye 1961 Anayasası'nın 117. Maddesinde de yer
verilmiş, maddede Devletin ve diğer kamu tüzelkişilerinin, genel idare
esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği
aslî ve sürekli görevlerin memurlar eliyle yürütüleceği hükme bağlanmış iken;
1982 Anayasası'nın 128. maddesinde aynı kamu hizmetlerinin memurlar yanında
memur sayılmayan "diğer kamu görevlileri" eliyle de yürütüleceği
belirtilmiş, gerekçesinde de, tüm hukuk dallarında bağlayıcı bir memur tanımı
yapılmasından kaçınıldığı ve kamu görevlileri ile ilgili genel bir düzenleme
yoluna gidildiği açıklanmıştır Maddeyle gerekçeye uygun düzenleme yapılmıştır. Aynı değerlendirme
129. maddesindeki düzenleme için de geçerlidir. Bu nedenle, Türk Ceza
Yasası'nın memurun tanımını içeren 279. maddesinin Anayasa'nın 128. ve 129.
maddelerine bir aykırılığı bulunmamaktadır. Kaldıki, sadece Türk Ceza Yasası'nın 279. maddesinde değil, 657
sayılı Devlet Memurları Yasası'nın 4., 1632 sayılı Askeri Ceza Yasası'nın 13.
maddelerinde de memur tanımına yer verilmiştir. Çeşitli yasalar ile yapılan
memur tanımları sadece o yasanın uygulanması bakımından geçerli olup, Türk Ceza
Yasası uygulamasında bağlayıcı bir niteliği yoktur. Türk Ceza Yasası uygulaması
yönünden kimlerin memur sayılacağı Yasa'nın 279. maddesinde gösterilmiş olup,
bu Yasa'daki memur kavramı ile idare hukuku alanındaki memur kavramı arasında
bir aynılık da söz konusu değildir. Ceza uygulamasındaki memur kavramı, kapsam
bakımından idare hukukundaki memur kavramından farklı niteliktedir. Türk Ceza Yasası'nın 279. maddesinin birinci fıkrasında Ceza
Yasası uygulaması bakımından kimlerin "memur" sayılacağının
belirlenmesine karşın ikinci fıkrasında, yine Ceza Yasası uygulamasında
kimlerin "kamu hizmeti ile görevli kimse" sayılacağı açıklanmıştır.
Bu nedenle, maddede memurlarla, kamu hizmetiyle görevli kimseler birbirlerinden
ayrılmakta, iki farklı kamu görevlisi tanımı yapılmaktadır. Öğretideki ağırlıklı görüş de bu
sonucu doğrulamaktadır. Muhtarların yukarıda belirtilen görevlerinin aslî ve sürekli
nitelikleri gözetildiğinde, Türk Ceza Yasası yönünden memur sayılmaları gerekli
olmaktadır. Açıklanan nedenlerle, mahalle muhtarlarına karşı işlenen suçların
Türk Ceza Yasası uygulaması yönünden memurlara karşı işlenen suçlar olarak
kabulüne ilişkin dava konusu Yasa kuralının Anayasa'nın 128. ve 129.
maddelerine aykırı bir yönü bulunmamaktadır. İptal isteminin reddi gerekir. V- SONUÇ Sınırlama kararı uyarınca incelenen 1.2.1926 günlü, 765 sayılı Türk
Ceza Kanunu'nun 279. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve iptal isteminin REDDİNE, 20.9.1994 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL