ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2002/114 Karar Sayısı : 2004/53 Karar Günü : 5.5.2004 Resmi Gazete tarih/sayı: 20.07.2004/25528 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Eceabat Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 17.2.2000 günlü, 4533 sayılı
Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı Kanunu'nun 6. maddesinin Anayasa'nın
10., 13. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Millî park sınırları içindeki zeytinliğe bahçesine sönmemiş sigara
atarak yangın çıkmasına neden olduğu iddiasıyla sanık hakkında açılan kamu
davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4533 sayılı Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı Kanunu'nun
itiraz konusu 6. maddesi şöyledir: " Madde 6- Milli Park sınırları içinde; a) Belirlenen yerlerden başka yerde gecelemek, mevzuat gereği izin
verilen yerler haricinde, halkı rencide edecek, rahatını ve huzurunu bozacak
şekilde alenen alkollü içki içmek, b) Belirlenen yerler dışında ateş yakmak veya izin verilen
yerlerde yakılan ateşi söndürmeden mahallini terk etmek, c) Sönmemiş sigara veya her türlü yakıcı madde atmak, d) Milli Park sınırları içinde ve bu sınırlara dört kilometre
mesafede anız veya benzeri bitki örtüsünü yakmak, Yasaktır. Birinci fıkranın; (a) bendinde belirlenen fiili işleyenler onaltı
milyon lira hafif para cezası, (b) ve (c) bendlerinde belirtilen fiilleri
işleyenler iki yıldan aşağı olmamak üzere hapis, yüzaltmış milyon liradan
sekizyüz milyon liraya kadar ağır para cezası, (d) bendinde belirtilen fiilleri
işleyenler dört yıldan aşağı olmamak üzere hapis, sekizyüz milyon liradan dört
milyar sekizyüz milyon liraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılır. Milli Park sınırları içinde tedbirsizlik ve dikkatsizlik ile orman
yangınına sebebiyet verenler beş yıldan on yıla kadar hapis ve dört milyar
sekizyüz milyon liradan sekiz milyar liraya kadar ağır para cezası ile
cezalandırılır. Kasten orman yakanlar ise oniki yıldan onbeş yıla kadar ağır
hapis ve sekiz milyar liradan onaltı milyar liraya kadar ağır para cezasına
mahkûm edilir. İkinci ve üçüncü fıkralarda belirtilen suçların işlenmesi
nedeniyle yanan orman alanı üç hektardan fazla olduğu takdirde verilecek
cezalar bir kat artırılır. İkinci fıkradaki fiilden bir kişinin hayatınca
tehlike hasıl olursa verilecek cezalar ayrıca dörtte bir oranında; ölüm meydana
gelirse yarısı oranında artırılır. Üçüncü fıkradaki fiilden bir kişinin
hayatınca tehlike hasıl olursa verilecek cezalar bir misli artırılır; ölüm
meydana gelirse müebbet ağır hapis cezasına hükmedilir. Terör amacı ile bir örgüte mensup kişi ve/veya kişilerce ormanları
yakanlar yirmidört yıldan otuz yıla kadar ağır hapis, kırk milyar liradan
seksen milyar liraya kadar ağır para cezasına mahkum edilir. Yanan orman alanı
bir hektardan fazla olduğu veya bir şahsın hayatınca tehlike hasıl olduğu
takdirde müebbet ağır hapis cezasına hükmedilir. Yangın sebebiyle ölüm meydana
gelirse fiili işleyen veya işleyenlere ölüm cezası verilir. Terör amacı ile bu
suçu işleyenler hakkındaki davalara 16.6.1983 tarihli ve 2845 sayılı Devlet
Güvenlik Mahkemelerinin Kuruluş ve Yargılama Usulleri Hakkındaki Kanun
gereğince Devlet Güvenlik Mahkemelerince bakılır. Milli Park sınırları içinde; a) 6 ncı maddede sayılan fiiller dışında kalan ve 31.8.1956
tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu, 5.5.1937 tarihli ve 3167 sayılı Kara
Avcılığı Kanunu ve 22.3.1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanununda
yasaklanan fiillerin işlenmesi halinde cezalar iki misli artırılır. b) 31.8.1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 112, 113 ve
114 üncü maddelerine göre istenecek tazminat ve ağaçlandırma gideri bir misli
artırılır. İki, üç ve dördüncü fıkralarda gösterilen cezalar için 13.7.1965
tarihli ve 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun 4 üncü ve 6 ncı
maddeleri uygulanmaz ." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 10., 13. ve 38. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,
Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis
TUNGA'nın katılmalarıyla 9.7.2002 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
öncelikle uygulanacak kural sorunu üzerinde durulmuştur. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddî olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve
görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenilen kuralların da o
davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik
evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır. 4533 sayılı Yasa'nın 6. maddesinde, sönmemiş sigara veya her türlü
yakıcı madde atmak fiilleri dışında da bir kısım eylemler müeyyideye
bağlanmıştır. Oysa bakılmakta olan dava milli park sınırları içinde sönmemiş
sigara atmak suçuna ilişkindir. Bu nedenle, Yasa'nın 6. maddesinin, birinci fıkrasının (c) bendi
ile ikinci ve son fıkraları dışındaki kurallar, itiraz başvurusunda bulunan
Mahkeme'nin davada uygulayacağı kurallar olmadığından, bunlara ilişkin
başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddine, aynı maddenin birinci
fıkrasının (c) bendi ile ikinci ve son fıkralarının esasının incelenmesine
9.7.2002 gününde oybirliği ile karar verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, diğer yasalarda yangına dönüşmeyen eylem
cezalandırılmadığı halde, itiraz konusu kuralla sönmemiş sigara veya her türlü
yakıcı madde atmak eylemi müeyyideye bağlanarak Gelibolu Yarımadası Tarihi
Milli Parkı'na özgü suç tipinin oluşturulduğu, bununla milli park sınırları
içinde yaşayanlarla dışındakiler arasında eşitsizlik yaratıldığı, fiile aşırı
ceza öngörüldüğü ve suçun oluşumunun idareye bırakıldığı, bu nedenlerle
kuralın, Anayasa'nın 10., 13. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Yasa'nın 6. maddesinin, birinci fıkrasının itiraz konusu (c)
bendinde, milli park sınırları içinde sönmemiş sigara veya her türlü yakıcı
madde atmak eylemi yasaklanmış, ikinci fıkrasında bu fiilleri işleyenlerin iki
yıldan aşağı olmamak üzere hapis, yüzaltmış milyon liradan sekizyüz milyon
liraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılacakları, son fıkrasında da iki,
üç ve dördüncü fıkralarda belirtilen cezalar için 13.7.1965 tarihli 647 sayılı
Cezaların İnfazı Hakkında Kanun'un 4. ve 6. maddelerinin uygulanmayacağı
öngörülmüştür. Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesine,
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları
bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket
etmek zorundadırlar. "Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik
öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda
bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını
sağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Aynı durumda
bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında
eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez.
Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı
hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik
ilkesi zedelenmez. Yasakoyucu, itiraz konusu kuralla tarihin en büyük savaşlarından
birine sahne olmuş ve savaşta ölen yüzbinlerce insanın anısını ulus ayırımı
gözetmeden yaşatan bir bölge olan Gelibolu Millî Parkını korumak amacıyla özel
bir düzenleme getirmiştir. Bölgenin, tarihsel geçmişi, sert rüzgarlara açık konumu ve buna
bağlı olarak korumada genel hükümlerin yetersiz kalması, daha önce büyük bir
orman yangını geçirmiş olması tüm çevresiyle özel bir korumaya alınmasını
gerekli kılmıştır. Bu özelliği nedeniyle Gelibolu Millî Parkından
yararlananlarla bu bölge ile farklı özellikler taşıyan diğer bölgelerden
yararlananların ayrı hukuksal kurallara tabi tutulmasında eşitlik ilkesine
aykırılıktan söz edilemez. Öte yandan, Anayasa'nın "Suç ve cezalara ilişkin
esaslar "ı düzenleyen 38. maddesinin birinci fıkrasında, "Kimse,
işlediği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı
cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan
cezadan daha ağır bir ceza verilemez", üçüncü fıkrasında
ise, "Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla
konulur" denilmiştir. Yasakoyucu, kuşkusuz Anayasa ve ceza hukukunun temel ilkelerine
bağlı kalmak koşuluyla kamu yararı, kamu düzeni gibi nedenleri gözeterek hangi
eylemlerin suç sayılacağını ve bunlara verilecek cezanın türü ve miktarını
saptayabileceği gibi kimi suçları işleyenlere verilen cezanın paraya veya
tedbire çevrilmemesi veya cezanın ertelenmemesini öngörebilir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 10. ve 38.
maddelerine aykırı değildir. İstemin reddi gerekir. İtiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 13. maddesiyle ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 17.2.2000 günlü, 4533 sayılı "Gelibolu Yarımadası Tarihi
Milli Parkı Kanunu"nun 6. maddesinin, birinci fıkrasının (c) bendi
ile ikinci ve son fıkralarının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 5.5.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Fazıl SAĞLAM Üye A. Necmi ÖZLER