ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1972/53 Karar Sayısı:1973/16 Karar Günü:10/4/1973 Resmi Gazete tarih/sayı:29.8.1973/14640 İtiraz
yoluna başvuran : Polatlı Asliye Hukuk Mahkemesi. İtirazın
konusu : 8/9/1956 gününde yayımlanan ve bu tarihten bir ay sonra yürürlüğe
giren 31/8/1956 günlü, 6830 sayılı İstimlâk Kanununun 3. maddesini Anayasa'nın
1488 sayılı Yasa ile değişik 38. maddesine aykırı gören Mahkeme Anayasa'nın
değişik 151. maddesine dayanarak Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. I -
OLAY : Polatlı
Sakarya Şehitleri Anıtı alanına katılmak üzere kamulaştırılan taşınmazı için
takdir edilen bedelin ve kamulaştırma işleminin noter aracılığı ile 19/6/1971
gününde kendisine tebliğ edilmesi üzerine davacının 1/7/1971 gününde, kanunî
süresi içinde Milli Savunma Bakanlığı aleyhine açtığı, Polatlı Asliye Hukuk
Mahkemesinin 1971/561 esas sayısını alan kamulaştırma bedelinin artırılması
davasının 22/11/1972 günlü duruşmasında mahkeme 6830 sayılı Kanunun uygulama
durumunda bulunduğu 3. maddesini Anayasa'nın değişik 38. maddesine aykırı
görerek Anayasa Mahkemesine başvurulmasına ve duruşmanın geri bırakılmasına
karar vermiştir. III-
YASA METİNLERİ: l -
İtiraz konusu Kanun kuralı : 6830
sayılı Kanunun Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen 3. maddesi, Üçüncü Tertip
Düstur Cilt : 37- Sayfa 2445 teki metne göre, şöyledir: "Madde
3 - İstimlâk, ancak bunu yapacak idarenin kanunen ifasına memur bulunduğu amme
hizmetinin veya teşebbüsün yürütülmesine lüzumlu gayrimenkullerin ve
kaynakların bu kanun hükümleri dairesinde değer pahası peşin verilmek şartiyle
yapılabilir." 2 -
Dayanılan Anayasa kuralları : Mahkemenin
Anayasa'ya aykırılık görüşünü desteklemek üzere kimi kurallarını ileri sürdüğü
Anayasa'nın 1488 sayılı Kanunla değişik 38. maddesinin ilk üç fıkrası aşağıda
yazılı olduğu gibidir : "Madde
38/1, 2, 3 - Devlet ve kamu tüzel kişileri kamu yararının gerektirdiği
hallerde, karşılıklarını peşin ödemek şartiyle, özel mülkiyette bulunan
taşınmaz malları, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, tamamını veya bir
kısmını kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir. Ödenecek
karşılık, taşınmaz malın tamamının kamulaştırılması halinde o malın malikinin
kanunda gösterilecek usul ve şekle uygun olarak bildireceği vergi değerini,
kısmen kamulaştırmalarda da, vergi değerinin kamulaştırılan kısma düşen
miktarını aşamaz. Kamulaştırılan
taşınmaz mal karşılığının vergi değerinden az takdir edilmesi halinde malikin
itiraz ve dava hakkı saklıdır." 3 -
38. maddenin eski metni : Anayasa'nın
38. maddesinin birinci fıkrasının 1488 sayılı Kanunla değişmeden önceki metni
aşağıda yazılı olduğu gibidir: "Madde
38/1 - Devlet ve kamu tüzel kişileri, kamu yararının gerektirdiği hallerde,
gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartiyle, özel mülkiyette bulunan taşınmaz
malların, kanunda gösterilen esas ve usullere göre, tamamını veya bir kısmını
kamulaştırmaya veya bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir." IV -
İlk İnceleme : Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 12/12/1972 gününde Muhittin Taylan,
Avni Givda, Fazıl Uluocak, Sait Koçak, Nuri Ülgenalp, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş,
Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Kani Vrana, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş,
Şevket Müftügil ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalariyle yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından Anayasa'nın değişik
151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddelerine uygunluğu görülen
işin esasının incelenmesine oybirliği ile karar verilmiştir. V -
ESASIN İNCELENMESİ : İtirazın
esasına ilişkin rapor, mahkemenin 25/11/1972 günlü, 1971/561 sayılı yazısına
bağlı olarak gelen gerekçeli karar ve ekleri, iptali istenen Kanun kuralı;
Anayasa'ya aykırılık iddiasına dayanaklık eden Anayasa kuralları ve bunların
değişiklikten önceki metinleri; kurallarla ilgili gerçekler ve başka yasama
belgeleri; konu ile ilişkisi bulunan öteki metinler okunduktan sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Halkoyuna
sunulduğu 9/7/1961 gününde Türk Ulusunca kabul edilip 20/7/1961 günlü, 10859
sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 9/7/1961 günlü, 334 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Anayasasının kamulaştırmaya ilişkin 38. maddesinde genel ilke
kamulaştırmalarda taşınmazın gerçek karşılığının ödenmesi idi. 22/9/1971 günlü,
13964 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanıp o tarihte yürürlüğe giren 20/9/1971
günlü, 1488 sayılı Yasa'nın 1. ve 2. maddeleriyle getirilen yeni düzenlemeler
arasında bu ilke de değiştirilmiş; kamulaştırmada "gerçek
karşılık"tan, başka deyimle "değer paha" dan vazgeçilerek
malikin kanunda gösterilecek usul ve şekle uygun olarak bildireceği vergi
değerini aşmayan karşılık esası benimsenmiştir. Yine 1488 Sayılı Yasa'nın 2.
maddesiyle Anayasa' ya eklenen geçici 20. madde kuralları uyarınca
değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak bir yıl içinde 6830
sayılı İstimlâk Kanununda yeni 38. maddeye göre yapılacak değişikliklerin
tamamlanması gerekmekte idi. Bu Anayasa buyruğu yerine getirilmemiştir. İtiraz
yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu dava Anayasa'nın. 38. maddesinin
1488 sayılı Yasa ile değiştirilmesinden önceki dönemde girişilmiş bir
kamulaştırma işlemi ile ilgilidir. 6830 sayılı Kanunun itiraz konusu 3.
maddesinin Anayasa'ya uygunluk denetimi 10/4/1973 gününde yapılmaktadır. Şu
durum denetimde Anayasa'nın değişik 38. maddesinin mi yoksa bu maddenin
değişiklikten önceki metninin mi ölçü olarak ele alınması gerektiği sorununu
ortaya çıkaracaktır. Anayasa
Koyucu Anayasanın her hangi bir kuralında değişiklik yapmayı uygun görmüşse
değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra yeni kııralın uygulanmasını da istemiş
demektir. Anayasa değişiklikleri kamu düzenini ilgilendirdiği için özel ilişkin
Anayasa değişikliklerinin yürürlüğe girmesinden sonra karara bağlanacak
davalarda uygulanmaları kuraldır, incelenen davada bu kural için bir ayrık
durum kabulünü zorunlu kılan herhangi bir neden görülmemiştir. Anayasa
yargısı ile güdülen Anayasa kurallarının üstünlüğünü koruma, Anayasayı egemen
kılma ereğini gerçekleştirmenin doğal sonucu da budur. Bu yolla yürürlükte
olmayan bir Anayasa'nın veya Anayasa kuralının egemen kılınması yahut eski bir
Anayasa düzeninin korunması elbette ki düşünülemez. Bu konuda Anayasanın
kendisinden bir destek aranmasına yer olmamakla birlikte Anayasanın geçici 9.
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Anayasa Mahkemesinin görevine başladığı
tarihte yürürlükte olan herhangi bir kanun hakkında, bu Anayasa'ya aykırılığı
iddiasiyle iptal davası açılabilir" kuralına işaret etmekte yarar vardır. Görülüyor
ki 6830 sayılı Kanunun itiraz konusu 3. maddesinin esas yönünden Anayasa'ya
aykırı olup olmadığı araştırılırken Anayasanın 38. maddesinin eski değil
değişiklikten sonraki metninin ölçü yapılması zorunludur. Bu durumda da 6830
sayılı Kanunun 3. maddesinin Anayasa'nın değişik 38. maddesine aykırı düştüğü,
yukarıdan beri açıklananlara herhangi bir ekleme yapılmaksızın da, açıkça
ortaya çıkmaktadır. Maddenin iptal edilmesi gerekir. Halit
Zarbun, Abdullah Üner, Muhittin Gürün ve Lûtfi Ömerbaş "olayla sınırlı ve
yalnız tarafları bağlayıcı nitelikte olmak üzere 3. maddenin Anayasa'ya aykırı
olmadığı" görüşünü savunmuşlardır. İhsan Ecemiş de maddenin iptali
gerektiği görüşüne katılmamıştır. 6830
sayılı Kanunun 3. madesinin olayla sınırlı ve yalnız tarafları bağlayıcı
nitelikte de olsa Anayasa'ya aykırı olmadığına karar verilmesi Anayasa'ya
uygunluk denetiminde Anayasa'nın eski 38. maddesinin ölçü olarak alınması
demektir. Bunun niçin olamıyacağı yukarıda ayrıntılariyle açıklandığı için
burada azlık görüşünün üzerinde ayrıca tartışmaya yer olmayacaktır. VI-
SONUÇ: 6830
sayılı istimlâk Kanununun 3. maddesinin Anayasa'nın değişik 38. maddesine
aykırı olduğuna ve iptaline Halit Zarbun, Abdullah Üner, Muhittin Gürün ve
Lûtfi ömerbaş'ın (Olayla sınırlı ve yalnız tarafları bağlayıcı nitelikte olmak
üzere Anayasa'ya aykırı olmadığı) yolundaki karşıoylarıyle ve ayrıca ihsan
Ecemiş'in karşıoyu ile ve oyçokluğu ile 10/4/1973 gününde karar verildi. Başkan Muhittin
  Taylan Başkanvekili Avni
  Givda Üye Fazıl
  Uluoacak Üye Sait
  Koçak Üye Nuri
  Ülgenalp Üye Şahap
  Arıç Üye İhsan
  Ecemiş Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Kâni
  Vrana Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI Çoğunlukça;
6830 sayılı Kanunun itiraz konusu 3. maddesinde kamulaştırmada malın değer
pahasının ödeneceği yazılı olduğu, Anayasanın değişik 38. maddesinde ise
"değer paha", "gerçek karşılık" yerine beyan olunan vergi
değerini geçmeyecek bir karşılığın ödenmesi esasının kabul edilmiş bulunduğu,
buna göre Kanun hükmünün Anayasaya aykırı duruma düştüğü görüşü benimsenmiş ve
Kanun hükmünün iptali cihetine gidilmiştir. Gerçi
Anayasa'nın 38. maddesinin eski şeklinde "gerçek karşılık" ödeneceği
açıklanmış iken değişik şeklinde "karşılık" denilmiş ve bu karşılığın
beyan olunacak vergi değerini geçmeyeceği de ilâve edilmiş ise de, bu
değişiklikle Yasa Koyucunun kamulaştırılan mal için değer paha veya gerçek
karşılığın ödenmesini önlemek, buna engel olmak istediği düşünülemez. Böyle bir
amaç hukuk devleti düşüncesiyle ve Anayasa'nın temel ilkeleriyle, bağdaşamaz.
Anayasa Koyucu vergi değeri ile kamulaştırma karşılığı arasında böyle bir
ilişki kurmakla kamulaştırma bedelini gerçek karşılığın altında ödemeyi
sağlamak amacını değil vergi değerini gerçek değere uydurmak, hiç değilse
yaklaştırmak ve vergide adaleti sağlamak amacını gütmüştür ki bu da hukuk
devleti düşüncesine uygun bir davranıştır. Gerçi ödenecek mal karşılığının
vergi değerini aşmıyacağı hükmü bir tavan teşkil etmekte ise de, bu da vergi
değerinin de gerçek değer olacağı, olması gerektiği faraziyesine dayanmakta ve
bu durumun sakıncasını azaltmak geniş ölçüde malsahibinin elinde bulunmaktadır. 38.
maddenin değişik şeklinde takdir olunacak karşılığın vergi değerinden düşük
olması halinde malsahibine itiraz ve dava hakkı tanınmakla gerçek karşılık
esasının ilke olarak muhafaza edilmiş olduğu açıkça anlaşılmaktadır. Çünkü,
itiraz veya dava hakkını kullanacak olan malsahibi, şüphesiz, malının
karşılığının "değer pahasının", "gerçek değerinin" idarenin
takdir ettiğinden fazla olduğu iddiasına dayanacaktır ve hâkim de vergi
değerinden önce bu yönü araştıracaktır. Anayasa'nın
38. maddesinin eski şeklinde gerçek karşılıktan ne anlaşılması lâzım geldiği ve
bunun nasıl tespit edileceği açıklanmamış, kanuna bırakılmıştır. Kanun da bunu
düzenlemiştir. 38. madenin yeni şeklinde ise karşılık denilmiş fakat bundan ne
anlaşılacağı ve nasıl tespit edileceği yine kanuna bırakılmış olmakla beraber
eski şeklinden farklı olarak bir unsur, bir tavan gösterilmiş bulunmaktadır. Bu
tavan unsuru mevzuatımıza yeni girmiştir. 6830 sayılı Kanunda böyle bir unsur
olmadığına göre kanunun gerçek karşılığa dair hükümlerinin uygulanmasında
Anayasa'nın bu yeni hükmünün de gözönünde tutulması zorunluğu vardır. Özetle
Anayasadaki değişiklik, karşılık tespiti bakımından, tamamlayıcı nitelikte ek
bir yenilik getirmiş olup kanunda da bu hususta bir hüküm bulunmadığından 6830
sayılı Kanunun 3. maddesi ile Anayasa'nın değişik 38. maddesinin birlikte
uygulanması mümkündür ve Anayasa'ya aykırı bir durum yoktur. Bu
sebeple iptal kararına karşıyım. Üye İhsan Ecemiş KARŞIOY
YAZISI l -
Polatlı'nın Gazi Mahallesinde bir şahsa ait bir taşınmaz mal Milli Savunma
Bakanlığınca kamulaştırılarak 6830 sayılı İtimlâk Kanunu hükümlerince muamelesi
yürütülmüş ve o Kanunun 10. maddesine göre kurulan "takdiri kıymet
komisyonu" tarafından da kıymeti takdir edilerek keyfiyet 17 Haziran 1971
günü mal sahibine tebliğ edilmiş ve mal sahibi tarafından da 1/7/1971 günlü
dilekçe ile Polatlı Asliye Hukuk Mahkemesine takdir edilen kamulaştırma
bedelinin artırılması için dava açılmıştır. Mahkemede
davanın duruşması devam ederken Anayasa'nın kamulaştırma ile ilgili 38.
maddesini değiştiren 1488 sayılı Kanunun 22/9/1971 günlü Resmi Gazete'de
yayınlanıp bu tarihte yürürlüğe girmesi üzerine mahkemece 6830 sayılı istimlâk
Kanununun 3. maddesinin, Anayasanın 1488 sayılı Kanunla değişik 38. maddesine
aykırı düştüğünden bahisle iptali için Anayasa mahkemesine başvurulmasına
22/11/1972 tarihinde karar verilerek mesele bu suretle Anayasa Mahkemesine
intikal ettirilmiştir. 2 -
İptali itiraz yoliyle istenen 6830 sayılı istimlâk Kanununun 3. maddesinde
istimlâk edilecek taşınmaz malların "değer pahasının peşin verilmesi"
öngörülmüş, 334 sayılı Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında da bu hükme
uygun olarak kamulaştınlacak taşınmaz malların gerçek karşılıklarının peşin ödenmesi
hükme bağlanmış iken bu maddenin 1488 sayılı Kanunla değiştirilen metninin
birinci fıkrasında "gerçek" veya "diğer" sözcükleri
kullanamayarak sadece kamulaştınlacak taşınmaz malların "karşılıktan peşin
ödenmek şartiyle" ibaresi kulIımldığı gibi ayrıca maddeye : "Ödenecek
karşılık, taşınmaz malların tamamının kamulaştırılması halinde o malın
malikinin kanunda gösterilecek usul ve şekle uygun olarak bildireceği vergi
değerini, kısmen kamulaştırılmalarda da vergi değerinin kamulaştırılan kısma
düşen miktarını aşamaz." "Kamulaştırılan
taşınmaz mallar karşılığının vergi değerinden takdir edilmesi halinde malikin
itiraz ve dava hakkı saklıdır." Fıkraları
da eklenmek suretiyle kamulaştırma bedelinin, hiç bir suretle daha önce mal
sahibinin emlâk vergisi kanununa göre bildirmiş olduğu vergi değerini
aşamıyacağı hükmü de getirilmiştir. 3 -
Önce şu noktayı işaret etmek yerinde olur ki: Anayasa'nın 38. maddesinin ilk
metninde "Gerçek karşılık" deyimi kullanılmışken 1488 sayılı Kanunla
yapılan değişiklikte "Gerçek" sözcüğü alınmayarak sadece ve yalnızca
"karşılık" sözcüğü kullanılmış olmasından, bundan böyle
kamulaştırılacak taşınmaz malların kamulaştırma tarihindeki piyasa değerinden
daha düşük bir bedelle alınabileceği gibi bir anlam çıktığı görüşe
katılmadığımızı belirtmek istiyoruz. Anayasa'da karşılık, "bedel"
yerine kulanılmıştır. "Bir taşınmaz malın karşılığı" deyimi o malın
piyasa değerini ifade eder. Aksi görüş ve uygulamanın insan haklarına hukuk
devleti ilkelerine ve demokratik esaslara dayanan Anayasamızın özüne ve sözüne
uygun düşmeyeceği kanısındayız. 1488 sayılı Kanunla getirilen yenilik sadece
ödenecek karşılığın Emlâk Vergisi Kanununa göre bildirilmiş olan vergi değerini
aşamıyacağı hükmünden ibarettir. 4 -
1 sayılı paragrafta belirtildiği gibi bu davada kamulaştırma kararı,
kamulaştırılan taşınmaz mala "takdiri kıymet komisyonunca" kıymet
takdir edilmesi, kamulaştırmaya ilişkin diğer bütün işlemlerin yürütülmesi,
malsahibine tebligat yapılması ve malsahibi tarafından da hukuk mahkemesinde
"bedel artırma" davası açılması gibi bütün işlemler tamamen 6830
sayılı İstimlâk Kanununun 3. maddesinin ve bu Kanunun diğer hükümlerinin ve
ayrıca 334 sayılı Anayasa'nın kamulaştırma ile ilgili 38. maddesinin yürürlükte
bulunduğu zamanlarda yapılmıştır. Anayasa'nın sözü edilen 38. maddesini
değiştiren 1488 sayılı Kanun bu tün bunlardan sonra çıkıp yürürlüğe girmiştir. Kamulaştırma
bedelinin tayini, tayin edilen bu bedel dolayısiyle hukuk mahkemesinde, bedel
artırma davası açılması ise özel hukuk alanını ilgilendiren konulardandır. Bu
gibi özel hukuk alanına giren meselelerde olay hangi tarihte cereyan etmişse o
tarihte yürürlükte bulunan kanun hükmünün uygulanması gerektiği de açık bir
hukuk kuralıdır. O halde bu davada uygulanacak istimlâk Kanunu hükümleriyle
Anayasa'nın 1488 sayılı Kanunla değiştirilen 38. maddesi arasında bir aykırılık
ve çelişki bahis konusu olamaz. Esasen 1488 sayılı Kanunla değiştirilen 38.
madde hükmünün, Emlâk Vergisi Kanunu yürürlüğe girip bu kanunla tayin edilen
süre içinde emlak vergisi beyannameleri verildikten sonra yapılacak
kamulaştırmalarda uygulanacağı da madde metninden anlaşılmaktadır. 5 -
Şurasını da belirtmek gerekir ki: Anayasanın 1488 sayılı Kanunla değiştirilen
38. maddesinde söz konusu edilen ve kamulaştırılacak taşınmaz mala ödenmesi
öngörülen karşılığın tavanını teşkil edecek olan vergi değeri dahi bu davada
belli bulunmamaktadır. Zira, vergi değerini belli edecek olan 1610 sayılı
Kanunla değişik 1319 sayılı Emlâk Vergisi Kanunu, bu davada taşınmaz malın
kamulaştırılmasından ve kıymetinin takdir edilmesinden çok sonra yürürlüğe
girmiş, o tarihlerde ve hatta mahkemece Anayasaya aykırılık kararı verildiği
tarihte bile vergi değerine esas olacak beyanname verme süresi dahi dolmamış ve
böyle bir beyanname de verilmemiştir. O halde bu davada taşınmaz malın
kamulaştırma bedelinin vergi değeriyle belli edilmesi dahi fiilen mümkün
değildir. Böyle bir durumda ve bu şartlar altında bu davada 6830 sayılı
İstimlâk Kanunumun 3. maddesinin Anayasa'nın sonradan değiştirilen 38.
maddesine aykırılığı ve iptal edilmesi bahis konusu olmamak icap eder. 6 -
Yukarıda yazılı nedenlerle Anayasanın 152. maddesinin üçüncü fıkrasınca olayla
sınırlı ve yalnız tarafları bağlayıcı olmak kaydiyle itirazın reddine karar
verilmesi gerekir. Üye Abdullah üner Sayın
Abdullah Üner'in karşıoy yazısına katılıyorum. Üye Halit Zarbun KARŞIOY
YAZISI Bu
dosyaya konu olan iş, Anayasa'nın 151. maddesi gereğince, bir mahkemede
bakılmakta olan dava ile ilişkili olarak itiraz yolu ile Mahkememize gelmiş
bulunmaktadır. Anayasa'nın
1488 sayılı Kanunla değişen söz konusu 151. madesinde ise (Bir davaya bakmakta
olan mahkeme, uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya
taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına
varırsa Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri
bırakır) denilmektedir. Dosyaya
göre uyuşmazlığa konu olan taşınmazın kamulaştırma işleminin 1971 yılında ikmal
olunarak ilgiliye 13/6/1971 gününde tebliğ olunduğu, onun tarafından da 1/7/1971
gününde bedel artırılması davası açıldığı anlaşılmaktadır. Anayasa'nın
38. maddesinde değişiklik yapan 1488 sayılı Kanun ise 22/9/1972 gününde
yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Bu
Açıklamadan, söz konusu Taşınmazın kamulaştırma işleminin, Anayasa'nın 38. maddesinde
yapılan değişiklikten bir seneyi aşkın bir süre önce, yeni Anayasa'nın 38.
maddesinin değişmeden evvelki eski metninin yürürlükte bulunduğu zaman içinde
ikmal olunduğu anlaşılmakta, buna göre de taşınmazın sahibinin bedele ilişkin
hakkının, 6830 sayıh istimlâk Kanununun, o tarihte yürürlükte bulunan ve
Anayasa harfi harfine uygun olan 3. maddesindeki hükme göre doğduğu gerçeği
ortaya çıkmaktadır. Kanunlarda
yapılan değişikliklerin, Anayasa değişikliği bile olsa, kendilerinderi önceki
hükümlere uygun olarak doğmuş ve kazanılmış olan kişi haklarına etkili
olamıyacağı, Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan Hukuk Devleti ilkesinin doğal
sonucudur. Binaenaleyh
itirazda bulunan mahkemenin, hukukun bu üstün kuralını gözönüne alarak
uyuşmazlığı, hakkın doğduğu tarihteki kanun hükümleri ve Anayasa ilkelerine
göre çözeceği tabiidir. Çoğunluk
gerekçesinde öne sürülen düşüncelerin bir ölçüde doğruluğunda şüphe yoktur.
Nitekim 6830 sayılı Kanunun söz konusu 3. maddesinin Anayasaya aykırılığı
iddiası, bir iptal davası yolu ile Mahkememize getirilmiş olsaydı çoğunluk
gerekçesinden başka türlü düşünmek mümkün olamazdı. Ancak
Anayasa'nın 151. maddesinde yer alan "itiraz" yolunun, iptal
davasından ayrı bir niteliğinin ve amacının bulunması, konuyu, çoğunluk
gerekçesinden farklı olarak, yukarıda açıklanan açıdan ele almayı zorunlu
kılmaktadır. Anayasa'nın
151. maddesiyle düzenlenmiş bulunan (itiraz) yolu, kişiyi Anayasaya aykırı
kanunların uygulanmasından korumak ve onu Anayasa güvencesi altına almaktır. Bu
bakımdan itiraz yolu ile gelen bir başvurmanın çözümünde gözönünde tutulacak
ilk ve esas hedefin bu olması gerekir. Bu
ilkenin bu dosyaya tatbiki şöyle bir durumu ortaya koymaktadır: Kişi,
6830 sayılı Kanunun 3. ve Anayasa'nın o tarihte yürürlükte bulunan 38.
maddesine göre doğarak (gerçek değer) olmak üzere kazanılmış hak durumuna
geçmiş bulunan kamulaştırma bedelini almak için davacı olmuştur. Bu davanın
çözümünde uygulanacak kanun hükmünün 6830 saydı Kanunun 3. maddesi olduğunda
kuşku yoktur ve esasen itirazda bulunan mahkeme de, bu davada uygulanacak hüküm
olduğu için söz konusu maddenin Anayasaya aykırılığını öne sürmektedir. Çoğunluk
gerekçesindeki nedenlerle maddenin iptali halinde, ortada davada uygulanacak
hüküm kalmayacak, sonradan yeni Anayasa ilkesi doğrultusunda çıkarılacak ve
belki de eskisinden farklı nitelikte olacak olan yeni kanun hükmünün davacı
hakkında uygulanması durumu ortaya çıkacaktır. Yani kişinin kazanılmış hakkı
bir tarafa bırakılarak kendisine, yeniden düzenlenen bir başka hak
verilecektir. Böyle
bir sonucun, Anayasa Mahkemesine itiraz yolu ile verilmiş bulunan Anayasa
denetimi ilkesiyle olan çelişkisi ortadadır. Zira esas amacı, kişiyi Anayasaya
aykırı kanunların uygulanmasından korumak olan itiraz yolunun, tersine
işliyerek kişinin yürürlükteki kanunlara ve Anayasa'ya uygun olarak kazanmış
olduğu haklarının elinden alınması sonucunu doğurduğu görülmektedir. Şu
halde hem çoğunluk gerekçesinde dile getirilen hem de yukarıda açıklanan
sakıncaları önleyici bir yol tutulmasında zorunluk vardır. Esasen bu yolu
Anayasa'nın kendisi de göstermektedir : Anayasa'nın
1488 sayılı Kanunla değişen 152. maddesinin dördüncü fıkrasında : (Anayasa
Mahkemesi, diğer mahkemelerden gelen Anayasaya aykırılık iddiaları üzerine
verdiği hükümlerin, olayla sınırlı ve yalnız tarafları bağlayıcı olacağına da
karar verebilir denilmektedir. Görüldüğü
gibi Anayasa, iptal davalarından farklı olarak, itiraz yolunun amacının
gerçekleşebilmesinin zorunlu kılacağı bazı özel durumların olabileceğini de ön
görerekki bu dosya böyle bir duruma tam bir örnek teşkil etmektedir. Çoğunluk
gerekçesinde ileri sürüldüğünün aksine, genel nitelikte bir iptal veya uygunluk
kararı verilmesi yerine, olayla sınırlı ve sırf tarafları bağlayıcı nitelikte
karar verilmesini mahkemenin takdirine bırakmıştır. Olayın
yukarıda açıklanan niteliğine göre de Anayasa'nın bu hükmüne uygun bir karar
verilmesi zorunluğu ortadadır. O
halde Polatlı Asliye Hukuk Mahkemesinde açılmış bulunan kamulaştırma bedelinin
artırılması davasında uygulanması gereken 6830 sayılı Kanunun 3. maddesi hükmü,
dava konusu hakkın doğduğu ve kazanılmış hak durumunu aldığı tarihte yürürlükte
bulunan Anayasa ilkelerine uygun bulunduğundan ve bu davanın çözümünde sonradan
yürürlüğe giren Anayasa değişikliğinin etki yapması da Anayasa'nın 2. maddesindeki Hukuk Devleti ilkesi karşısında söz konusu edilemiyeceğinden bu olayla
sınırlı ve yalnız itirazda bulunan mahkemedeki davanın taraflarını bağlayıcı
nitelikte olmak üzere itirazın reddine karar verilmelidir. Bu nedenlerle maddenin iptali kararına karşıyım. Üye Muhittin Gürün Katılıyorum. Üye Lûtfi Ömerbaş