ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/28 Karar Sayısı : 2012/134 Karar Günü : 27.9.2012 R.G. Tarih-Sayı :
01.01.2013-28515 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kırıkkale İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 25.4.2001 günlü, 4652
sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun 15. maddesinin onbirinci fıkrasında yer
alan '... dört katını ...' ibaresinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY Kırıkkale Polis Meslek Yüksek Okulu öğrencisi iken Polis Akademisi
Öğrenci Disiplin Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda, disiplinsizlik nedeniyle
okulla ilişiği kesilen davacı için yapılan masraflara karşılık çıkarılan borcun
1 ay içinde ödenmesi gerektiğine, aksi takdirde yasal işlemlere başlanılacağına
ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 25.4.2001 günlü, 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun itiraz konusu ibareyi de içeren 15. maddesi şöyledir : ' Madde 15 - Fakültenin esas öğrenci kaynağı polis kolejidir.
İhtiyaç halinde, lise ve dengi okulları bitirenler arasından yönetmelikle
belirtilecek şartları taşıyan öğrenciler de fakülteye alınabilirler. İlgili devletlerle yapılacak ikili anlaşmalara bağlı olarak
yabancı uyruklu öğrencilerin Akademiye kabul edilmeleri Bakanın onayı ile olur. Yabancı uyruklu öğrenciler eğitim-öğretimi izleyebilecek Türkçe
dil yeterliklerinin sınav ile tespit edilmesinden sonra öğretime başlatılır. Yabancı uyruklu öğrenciler Akademi öğrencilerine uygulanan
kurallara uymakla yükümlüdür. Polis Koleji mezunlarından yönetmelikle belirlenecek şartları
taşıyanlar ve açılacak sınavda başarılı olanlar, Polis Akademisine bağlı fakültelere
denkliği Bakanlıkça belirlenen yurt dışındaki yüksek öğretim kurumlarına
gönderilebilirler. Bunların eğitim, barınma, iaşe, ulaşım ve sağlık giderleri
için Genel Müdürlük bütçesinden, tutarı İçişleri ve Maliye Bakanlıklarınca
belirlenecek miktarda ödenek verilir. Bu öğrenciler mecburi hizmet konusunda
Polis Akademisine bağlı fakültelerde okuyan öğrencilerin sahip oldukları hak ve
yükümlülüklere tabidir. Akademiye alınacak öğrencilerin nitelikleri ile giriş esas ve
şartları yönetmelikle belirlenir. Öğrenciler, Akademi bünyesinde ücretsiz iaşe edilir, yatırılır,
sağlık giderleri ve yönetmelikte tespit edilecek ihtiyaçları Devletçe
karşılanır. Fakülte ve polis meslek yüksek okulu öğrencilerine ayrıca, harp
okullarında bulunan askeri öğrencilere ödenen miktarda harçlık ödenir. Öğrencilerin statülerinin gerektirdiği iş ve işlemler Başkanlıkça
yürütülür. Fakülte, enstitü ve polis meslek yüksek okullarında lisans, lisans
üstü veya ön lisans eğitimi yapanlar (yabancı uyruklular hariç) her öğretim
yılı karşılığında iki yıl süreyle mecburi hizmetle yükümlüdürler. Bunlardan mezun olup olmadığına bakılmaksızın mecburi hizmetle
yükümlü olduğu süre içinde, istifa edenler veya ilişiğinin kesilmesini
gerektiren bir suç işleyenler ya da sağlık sebebi hariç, başka herhangi bir
sebeple ayrılanlar, yükümlülük sürelerinin eksik kısmı ile orantılı olarak
kendilerine yapılmış olan öğretim masraflarının dört katını tazminat
olarak ödemek zorundadırlar. Fakülteye evli öğrenci alınmaz ve öğrenciler öğrenimleri süresince
evlenemezler. Polis koleji ile ilgili mecburi hizmet yükümlülüğüne ilişkin diğer
mevzuat hükümleri saklıdır.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmış; 2. madde
ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM,
Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın
katılımıyla 30.3.2012 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Canbulut
ŞAŞMAZ tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa
kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kural ile yasal olarak aynı
hukuki statüde bulunan ve polis olarak atanmaları öncesinde, idarece yürütülen
bir eğitime tabi tutulan kişilerden, 4652 sayılı Kanun'a tabi olarak eğitim
verilen kişiler ile 3201 sayılı Kanun'a tabi olarak eğitilenler arasında,
mecburi hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle uygulanacak
yaptırımlar yönünden, yasa önünde eşitlik ilkesine aykırı bir farklılığın
oluşmasına neden olunduğu, her iki Kanun'a göre de tazminat yükümlülüğünün
sebebinin ' mecburi hizmetin yerine getirilmemesi ' olduğu, dolayısıyla
itiraz konusu ibarenin aynı hukuki statüde bulunan (gördüğü eğitim nedeniyle
mecburi hizmetle yükümlü olan) kişilere, aynı amaçla verilen eğitim nedeniyle
yapılan masraflar karşılığında öngörülen aynı nitelikteki mecburi hizmet yükümlülüğünün
yerine getirilmemesi durumunda uygulanacak yaptırım niteliğindeki tazminat
sorumluluğunu yasa önünde eşitlik ilkesine aykırı olarak düzenlediği, bu
nedenle kuralınAnayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural
Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir. 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun itiraz konusu
kuralında yer aldığı 15. maddesinde; fakülte, enstitü ve polis meslek yüksek
okullarında ön lisans, lisans veya lisansüstü eğitimi yapanların her öğretim
yılı karşılığında iki yıl süreyle mecburi hizmetle yükümlü oldukları, bunlardan
mezun olup olmadığına bakılmaksızın mecburi hizmetle yükümlü olduğu süre
içinde, istifa edenler veya ilişiğinin kesilmesini gerektiren bir suç
işleyenler ya da sağlık sebebi hariç, başka herhangi bir sebeple ayrılanların,
yükümlülük sürelerinin eksik kısmı ile orantılı olarak kendilerine yapılmış
olan öğretim masraflarının dört katını tazminat olarak ödemek zorunda oldukları
kurala bağlanmıştır. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen ' kanun önünde eşitlik '
ilkesi, hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli
değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda
bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak,
ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda
bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında
eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden
aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler,
kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. İnsanların güvenli ve huzurlu bir ortamda yaşamaları için önemli
bir görev ifa eden Emniyet Teşkilatının esas personel kaynağı polis meslek
yüksek okullarıdır. 26.4.2005 günlü, 5336 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanununda
Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 2. maddesiyle 4.6.1937 günlü, 3201
sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'na eklenen ek 24. maddedeki düzenlemeyle
getirilen polis eğitim merkezleriyle esas olarak, polis meslek yüksek
okullarından mezun olan polis adayı sayısının Emniyet Teşkilatının ihtiyacına
cevap verememesi ve bu nedenle, polis memuru istihdamı açısından yeni 2 yıllık
polis meslek yüksek okulları açmak yerine, gelişen bilim ve teknolojiye daha
kolay uyum sağlayabilen, 4 yıllık yüksek öğretim kurumlarından mezun olanlara
en az 6 ay temel polis eğitimi verecek polis meslek eğitim merkezlerinin
açılması ve Teşkilatın personel ihtiyacının kısa sürede karşılanması
amaçlanmıştır. Polis meslek yüksek okulları, 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim
Kanunu'nda düzenlenmiş ön lisans düzeyinde eğitim-öğretim yapan bir yüksek
öğretim kurumudur. Polis meslek eğitim merkezleri ise 3201 sayılı Emniyet
Teşkilatı Kanunu'nda düzenlenmiş, Emniyet Genel Müdürlüğü Eğitim Dairesi
Başkanlığı bünyesinde faaliyet gösteren meslek öncesi bir kurs niteliğindedir.
Başka bir anlatımla güvenlik hizmetlerinin etkin ve süratli bir şekilde yerine
getirilmesi ve personel ihtiyacının hızla giderilmesi amacıyla faaliyet
gösteren ve öğrencilerinin 6 aylık eğitim sonunda aday polis memuru olarak
atandığı polis meslek eğitim merkezleri ile ön lisans düzeyinde 2 yıllık
eğitim-öğretim yapan ve bir yüksek öğretim kurumu olan polis meslek yüksek
okullarının aynı konumda olmadıkları görülmektedir. Dolayısıyla polis meslek
yüksek okullarında okuyan öğrenciler ile polis eğitim merkezlerinde okuyan
öğrencilerin aynı hukuksal statüye sahip olmadıkları açıktır. Buna
göre, 4652 sayılı Kanun'a tabi olarak eğitim verilen kişiler ile 3201 sayılı
Kanun'a tabi olarak eğitilenler arasında, eğitimin niteliği, amaç ve kapsamı
yönünden farklılıklar bulunması nedeniyle, mecburi hizmet yükümlülüğünün yerine
getirilmemesi durumunda uygulanacak yaptırımlar yönünden bir farklılığın
olmasında 'kanun önünde eşitlik' ilkesine , dolayısıyla
Anayasa'nın 10. maddesine aykırı bir yön bulunmamaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması,
genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi
hukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle yasa koyucunun hukuki
düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde
adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması
gerekir. Yasa koyucu, düzenlemeler yaparken hukuk devleti ilkesinin bir
gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Bu ilke ise ' elverişlilik',
'gereklilik ' ve 'orantılılık' olmak üzere üç alt ilkeden
oluşmaktadır. ' Elverişlilik ', başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç
için elverişli olmasını, 'gereklilik ' başvurulan önlemin ulaşılmak
istenen amaç bakımından gerekli olmasını ve ' orantılılık ' ise başvurulan
önlem ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifade
etmektedir. Hukuk devletinin unsurlarından olan ' ölçülülük ilkesi '
nedeniyle Devlet, kural ihlali nedeniyle öngörülen yaptırım ile ulaşılmak
istenen amaç arasında makul bir denge kurmak zorundadır. İtiraz konusu kuralla amaçlanan, oluşturulan personel
politikasının aksamadan uygulanabilmesi, diğer bir ifadeyle Emniyet
Teşkilatının personel eksikliği gibi bir sorunla karşılaşmaması ve buna bağlı
olarak güvenlik hizmetinin etkin ve süratli bir şekilde yerine getirilmesidir.
Bu amacı gerçekleştirmek için kullanılan yöntem ise kişinin belli bir süre
mecburi hizmetle yükümlü kılınması ve bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi
durumunda Devletçe yapılan öğretim masraflarının dört katının tahsili yoluna
gidilmesidir. Polis meslek yüksek okullarından mezun olan polisler, Emniyet
Teşkilatının esas personel kaynağını teşkil etmektedir. Bu nedenle bu okullarda
okuyan kişinin eğitimi, yetiştirilmesi, teminindeki zorluk ve yerine başkasının
ikamesinin zaman ve maddi imkân gerektirmesi sebepleriyle, bu okullardan mezun
olan ve temel polis eğitimi konusunda nitelikli insan gücünün kurumda kalmasını
sağlamak amacıyla düzenlemeler yapılması gerekli olmakla birlikte, bu amacı gerçekleştirmeye
yönelik tedbirlerin de hukuka ve adalete uygun ve makul olması gerekmektedir. Güvenlik hizmeti ve polislik mesleğinin toplumsal barış ve huzur
adına taşıdığı önem nedeniyle güvenlik görevlileri ile ilgili düzenlemelerde
kendine özgü kuralların konulması doğal olmakla birlikte, iki yıllık bir
eğitimin sonucu olarak kişinin, sağlık sebepleri dışında bir nedenle, mecburi
hizmet yükümlülüğünü yerine getirmeden kurumdan ayrılması durumunda, kendisine
yapılan öğretim masraflarının dört katı tutarında yüksek bir tazminata maruz
kalmasının, ölçülülük ilkesine ve bu bağlamda Anayasa'nın 2. maddesine uygun
olduğu söylenemez. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, 'Kanun,
kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. ' denilmekte, 6216 sayılı
Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. 25.4.2001 günlü, 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun 15.
maddesinin onbirinci fıkrasında yer alan '... dört katını ...' ibaresinin
iptaline karar verilmesinin doğuracağı hukuksal boşluk, kamu yararını ihlal
edici nitelikte olduğundan gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal
kararının, Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe
girmesi uygun görülmüştür. VII- SONUÇ 1- 25.4.2001 günlü, 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun
15. maddesinin onbirinci fıkrasında yer alan ''dört katını' ' ibaresinin
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2- 4652 sayılı Kanun'un 15. maddesinin onbirinci fıkrasında yer
alan ''dört katını' ' ibaresinin iptal edilmesi nedeniyle,
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı
fıkrası gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 27.9.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN