ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2015/49 Karar Sayısı : 2015/46 Karar Tarihi : 13.5.2015 R.G. Tarih-Sayı :
15.5.2015-29356 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 3. Fikri ve
Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 24.6.1995 tarihli ve
556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 16.
maddesinin beşinci fıkrasının Anayasa’nın 2., 13., 35., 48. ve 91. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Türk Patent Enstitüsü aleyhine açılan Türk Patent Enstitüsü
Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu kararının iptaline ilişkin davada,
itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkeme,
iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralı Kanun Hükmünde Kararname’nin itiraz konusu kuralı da içeren 16.
maddesi şöyledir: “ Markanın devri Madde 16- Marka, tescil
edildiğini mal veya hizmetlerin tümü veya bir kısmı için devredilebilir. Bir işletmenin aktif ve pasifleri ile birlikte devri, aksi
kararlaştırılmamışsa, işletmeye ait markaların da devrini kapsar. Bu hüküm,
işletmenin devrine, sözleşmeden doğan yükümlülük halinde uygulanır. İkinci fıkra hükmü hariç olmak üzere, bir markanın devri, mahkeme
kararının sonucu olan devir hariç, yazılı olarak yapılır ve devir sözleşmesi
taraflarca imzalanır. Aksine sözleşmeler hükümsüzdür. Markanın devri, mal veya hizmetlerin coğrafi kaynağı, kalitesi
veya markanın kendisi ile ilgili olarak halkı yanılgıya düşürebilecek nitelikte
ise, yeni marka sahibi halkı yanılgıya düşürmeyecek şekilde mal veya
hizmetlerde marka tescilinin sınırlı bir hale getirilmesini kabul etmediği
takdirde devir işlemi Enstitü tarafından yapılmaz. Tescilli bir markanın devri sırasında aynı markanın veya ayırt
edilemeyecek derecede benzerinin, aynı veya halkı yanılgıya düşürecek derecede
benzeri mallar veya hizmetler için başka marka tescillerinin bulunması halinde,
bu markaların da devredilmesi şarttır. Devir, taraflardan birinin talebi üzerine, sicile kayıt edilir ve
yayınlanır. Devir, sicile kayıt edilmediği sürece, taraflar markanın
tescilinden doğan yetkileri iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremez.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa’nın 2., 13., 35., 48. ve 91.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ,
Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer
TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in
katılımlarıyla 13.5.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hakan ATASOY tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmünde kararname
kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Kanun Hükmünde Kararnamelerin Yargısal Denetimi Hakkında Genel
Açıklama Anayasa’nın 91. maddesinde düzenlenen kanun hükmünde kararnameler,
işlevsel yönden yasama işlemi niteliğinde olduğundan yargısal denetimlerinin
yapılması görev ve yetkisi Anayasa’nın 148. maddesi ile Anayasa Mahkemesine
verilmiştir. Yargısal denetimde kanun hükmünde kararnamenin, öncelikle yetki kanununa
sonra da Anayasa’ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir. Her ne kadar,
Anayasa’nın 148. maddesinde kanun hükmünde kararnamelerin yetki kanunlarına
uygunluğunun denetlenmesinden değil, yalnızca Anayasa’ya biçim ve esas
bakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de Anayasa’ya
uygunluk denetiminin kapsamına öncelikle kanun hükmünde kararnamenin yetki
kanununa uygunluğunun denetimi de girer. Çünkü Anayasa’da, Bakanlar Kuruluna
ancak yetki kanununda belirtilen sınırlar içerisinde kanun hükmünde kararname
çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması, kanun
hükmünde kararnameyi Anayasa’ya aykırı duruma getirir. Dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa’dan alan olağanüstü hal
kanun hükmünde kararnamelerinden farklı olarak, olağan dönemlerdeki kanun
hükmünde kararnamelerin bir yetki kanununa dayanması zorunludur. Bu nedenle,
kanun hükmünde kararnameler ile dayandıkları yetki kanunu arasında çok sıkı bir
bağ vardır. Kanun hükmünde kararnamenin yetki kanunu ile olan bağı, kanun
hükmünde kararnameyi aynen ya da değiştirerek kabul eden kanun ile kesilir.
Kanun hükmünde kararnamenin Anayasa’ya uygun bir yetki kanununa dayanması,
geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki kanununa dayanmadan çıkartılan veya
dayandığı yetki kanunu iptal edilen kanun hükmünde kararnamelerin içeriği
Anayasa’ya aykırılık oluşturmasa bile bunların Anayasa’ya uygunluğundan söz
edilemez. Kanun hükmünde kararnamelerin Anayasa’ya uygunluk denetimi,
kanunların denetiminden farklıdır. Anayasa’nın 11. maddesinde, “ Kanunlar
Anayasaya aykırı olamaz. ” denilmektedir. Bu nedenle kanunların denetiminde,
onların yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. Kanun
hükmünde kararnameler ise konu, amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem
dayandıkları yetki kanununa hem de Anayasa’ya uygun olmak zorundadırlar. Anayasa’da kimi konuların kanun hükmünde kararnamelerle
düzenlenmesi yasaklanmaktadır. Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasında “ Sıkıyönetim
ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci ve
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile
dördüncü bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler... ”in kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kural gereğince, Türkiye
Büyük Millet Meclisi, “ Bakanlar Kurulu ”na ancak kanun hükmünde
kararnameyle düzenlenmesi yasaklanmış alana girmeyen konularda kanun hükmünde
kararname çıkarma yetkisi verebilir. Anayasa’nın herhangi bir maddesinde kanunla düzenleneceği
öngörülen bir konunun, Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasının açıkça
yasakladığı hükümler ile ilgili olmadıkça ya da Anayasa’nın 163. maddesinde
olduğu gibi kanun hükmünde kararname çıkarılamayacağı açıkça belirtilmedikçe
kanun hükmünde kararname ile düzenlenmesi Anayasa’ya aykırılık oluşturmaz. B- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralının Anayasa’nın
91. Maddesi Yönünden İncelenmesi İtiraz konusu kuralla, tescilli bir markanın devri sırasında aynı
markanın veya ayırt edilemeyecek derecede benzerinin, aynı veya halkı yanılgıya
düşürecek derecede benzeri mallar veya hizmetler için başka marka tescillerinin
bulunması hâlinde, bu markaların da devredilmesinin şart olduğu hükme
bağlanmıştır. Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasında “ Sıkıyönetim
ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci ve
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile
dördüncü bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler... ”in kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Öte yandan, Anayasa’nın “ Mülkiyet
hakkı ” başlıklı 35. maddesinin birinci fıkrasında, herkesin, mülkiyet ve
miras haklarına sahip olduğu; ikinci fıkrasında bu hakların, ancak kamu yararı
amacıyla, kanunla sınırlanabileceği; üçüncü fıkrasında ise mülkiyet hakkının
kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağı kurala bağlanmıştır. Buna
göre, Anayasa’nın ikinci kısmının “ Kişinin Hakları ve Ödevleri ” başlıklı
ikinci bölümünde yer alan mülkiyet hakkına ilişkin olarak kanun hükmünde
kararname ile düzenleme yapılması mümkün değildir. Mülkiyet hakkının konusunu, maddî ve gayrimaddî mallar
oluşturmaktadır. Taşınır ve taşınmaz mallar maddî mallar kapsamında iken, fikrî
ve sınaî mülkiyet hakları gayrimaddî mallar kapsamında bulunmaktadır.  Bir
markanın sahibine sağladığı haklar ise “marka hakkı” olarak
adlandırılmakta ve marka hakkı, fikrî ve sınaî mülkiyet hakları kapsamında yer
almaktadır. Dolayısıyla, itiraz konusu kuraldaki tescilli bir markanın devrine
ilişkin düzenleme, mülkiyet hakkının konusunu oluşturan marka hakkıyla ilgili
olduğundan kural, Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasına aykırıdır.
İptali gerekir. Kural Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasına aykırı
görülerek iptal edildiğinden, ayrıca
Anayasa’nın 2., 13., 35. ve 48. maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. VI- SONUÇ 24.6.1995 tarihli ve 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname’nin 16. maddesinin beşinci fıkrasının Anayasa’ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 13.5.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Başkanvekili Burhan
  ÜSTÜN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN Üye Kadir
  ÖZKAYA Üye Rıdvan
  GÜLEÇ