ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/101 Karar Sayısı : 2011/22 Karar Günü : 20.01.2011 R.G. Tarih-Sayı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ula Sulh Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 8.6.1942 günlü, 4250 sayılı
İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu'nun 11.1.2001 günlü, 4619 sayılı
Yasa'nın 4. maddesi ile değiştirilen 28. maddesininAnayasa'nın 2. ve 5.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Ruhsatsız alkol satmak suçundanaçılan kamu davasında, itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. II- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 8.6.1942 günlü, 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı
Kanunu'nun 11.1.2001 günlü, 4619 sayılı Yasa'nın 4. maddesi ile değiştirilen
28. maddesi şöyledir: 'Madde 28- (Değişik: 11/1/2001 - 4619/4 md.) 19 uncu maddeninbirinci fıkrasına göre ruhsat almadan satış
yapanlar ve aynı maddeninüç ve dördüncü fıkralarındaki esaslara uymayanlar
altmış milyon Türk Lirasından altıyüz milyon Türk lirasına kadar adli para
cezası ile cezalandırılırlar. Bu miktarlar Maliye Bakanlığınca her yıl
belirlenen yeniden değerleme oranında artırılır. Ayrıca, bu fiili işleyenlere
ait işyerlerinin bir aydan üç aya kadar kapatılmasına hükmolunur.' B- İlgili Yasa Kuralları 8.6.1942 günlü, 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı
Kanunu'nun 'İspirto ve İspirtolu İçkilerle Diğer Maddelerin Satışı' başlıklı
19. maddesinin birinci fıkrası şöyledir: ' Madde 19- (Değişik: 14/6/1984 - 3023/1 md.) İspirto ile bira ve şarap dahil her çeşit ispirtolu içki satmak
isteyenler İnhisarlar İdaresinden ruhsat almaya mecburdurlar. Bu ruhsatın
esasları Maliye ve Gümrük Bakanlığınca objektif kurallar belirlenerek
düzenlenecek bir yönetmelikle tespit edilir.' 3.1.2002 günlü, 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme
Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 5728 sayılı Yasayla değişik 8.
maddesi şöyledir: ' Madde 8 - (Değişik: 23/1/2008-5728/498 md.) Kuruluş ve
faaliyet iznini almadan tütün ve tütün mamulleri ile alkol ve alkollü içkiler
üretmek üzere fabrika, tesis veya imalathane kuran ve işletenlere; işyerleri
veya ikametgâhlarında söz konusu maddeleri üretenlere, satanlara veya satışa
arz edenlere bir yıldan üç yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adlî para
cezası verilir. Ancak, hükmolunan adlî para cezasının miktarı üretilmiş tütün
ve tütün mamulleri ile alkol ve alkollü içkiler piyasa değerinin on katı
tutarından az olamaz. Bu hüküm 6 ncı maddenin ikinci ve üçüncü fıkrasına aykırı
hareket edenler hakkında da uygulanır. Satış belgesi almadan satış yapanlara, mahalli mülki amir
tarafından satışa arzettiği ve sattığı mamullerin piyasa değerinin iki katı
kadar idarî para cezası verilir. Ancak, verilecek idarî para cezasının miktarı,
üçyüz Türk Lirasından az olamaz. ' 3.1.2002 günlü, 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme
Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 5752 sayılı Yasayla değişik
'Cezai Hükümler' başlıklı 8. maddesinin beşinci fıkrasının (g) bendi şöyledir: ' Madde 8- (Değişik: 3/4/2008-5752/3 md.) g) Kurumdan satış belgesi almadan tütün mamulleri, etil alkol,
metanol ve alkollü içkilerin toptan satışını yapanlara ellibin Yeni Türk
Lirası; perakende satışını yapanlara ise beşbin Yeni Türk Lirası idarî para
cezası verilir. ' III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 20.11.2008 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu ve ilgili görülen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa, bu hükmün iptali
için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için, elinde yöntemince açılmış
ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralın o
davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları ise davanın
değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki
kurallardır. Başvuran Mahkeme,4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı
Kanunu'nun 28. maddesininiptalini istemektedir. 4250 sayılı Yasa'nın 19. maddesinin birinci fıkrasında ispirto ile
bira ve şarap dahil her çeşit ispirtolu içki satmak isteyenlerin İnhisarlar
İdaresinden ruhsat almaya mecbur oldukları; itiraz konusu kuralda ise bu
mecburiyete uymayanların adli para cezası ile cezalandırılacakları ve bu fiili
işleyenlere ait işyerlerinin bir aydan üç aya kadar kapatılmasına hükmolunacağı
belirtilmiştir. 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun'un 8. maddesindeki satış belgesi almadan alkol satışı
yapma suçunun cezalandırıldığı kural, Anayasa Mahkemesi'nin 19.1.2006 gün ve
Esas: 2005/99, Karar: 2006/8 sayılı kararı ile iptal edilmesinden sonra ilk
olarak 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı, daha sonra 3.4.2008 gün ve 5752 sayılı
Yasayla değiştirilmiş ve bu suçu işleyenlerin idari para cezası ile
cezalandırılacakları belirtilmiştir. Bu durumda satış belgesi almadan alkol satma suçunun, unsurlarının
aynı olmasına rağmen hem 4250 sayılı hem de 4733 sayılı Yasa'nın anılan
maddelerinde farklı şekilde cezalandırıldığı anlaşılmaktadır. Ancak ceza hukuku
ilkelerine göre, bir fiilden dolayı kişinin birden fazla ceza ile
cezalandırılması söz konusu olamaz. Buna göre somut olayda, sonradan yürürlüğe
giren ve satış belgesi almadan alkol satma suçunu düzenleyen 4733 sayılı Yasa
hükümlerinin kendi içerisinde lehe yasa değerlendirmesi de yapılarak
uygulanması gerekeceğinden itiraz konusu kural, bakılmakta olan davada
uygulanacak kural değildir. Başvurunun, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi
gerekir. V- SONUÇ 1-7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili
gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin
ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engel
bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ
ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilen
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2-8.6.1942 günlü, 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler
İnhisarı Kanunu'nun, 11.1.2001 günlü, 4619 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle
değiştirilen 28. maddesinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta
olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu maddeye ilişkin başvurunun
Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 20.1.2011 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI