ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1994/76 Karar Sayısı : 1994/73 Karar Günü : 13.10.1994 R.G. Tarih-Sayı :17.11.1994-22114 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Nevşehir Asliye Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 8.6.1965 günlü, 625 sayılı "Özel Öğretim
Kurumları Kanunu"nun 49. maddesinin Anayasa'nın 128. ve 129. maddelerine
aykırı olduğu görüşüyle iptali istemidir. I- OLAY Hususî evrakta sahtecilik suçundan Türk Ceza Yasası'nın 345.
maddesi uyarınca cezalandırılmaları için haklarında dava açılan sanıkların özel
sürücü kurs yönetici ve memurları olmaları nedeniyle 625 sayılı Özel Öğretim
Kurumları Yasası'nın 49. maddesi gereğince bu sanıklar yönünden yargılamanın
durdurulması ve Memurin Muhakematı Yasası hükümleri uyarınca dosyanın ilgili İl
İdare Kurulu'na gönderilmesi istenmiştir. Bu aşamada Mahkeme 625 sayılı
Yasa'nın 49. maddesinin Anayasa'nın 128. ve 129. maddelerine aykırı olduğu
görüşüyle doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A. İptali İstenen Yasa Kuralı 8.6.1965 günlü, 625 sayılı "Özel Öğretim Kurumları
Yasası"nın 16.6.1983 gün ve 2843 sayılı Yasa ile değişik 49. maddesi
şöyledir: "Madde 49- (Değişik: 16/6/1983-2843/24 md.) Özel öğretim kurumlarının yönetici ve öğretmenleri suç işlemeleri
halinde veya görevlerinden ötürü kendilerine karşı işlenen suçlardan dolayı 765
sayılı Türk Ceza Kanununun uygulanması ve ceza kovuşturması bakımından memur
sayılır." B. Dayanılan Anayasa Kuralları İptal isteminde dayanılan Anayasa maddeleri şunlardır. 1. "MADDE 128.- Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer
kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür. Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları,
görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer
özlük işleri kanunla düzenlenir. Üst kademe yöneticilerinin yetiştirilme usul ve esasları, kanunla
özel olarak düzenlenir." 2. "MADDE.- 129.- Memurlar ve diğer kamu görevlileri Anayasa
ve kanunlara sadık kalarak faaliyette bulunmakla yükümlüdürler. Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı
tanınmadıkça disiplin cezası verilemez. Uyarma ve kınama cezalarıyla ilgili olanlar hariç, disiplin
kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz. Silahli Kuvvetler mensupları ile hâkimler ve savcılar hakkındaki
hükümler saklıdır. Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken
işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek
kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare
aleyhine açılabilir. Memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında işledikleri iddia
edilen suçlardan ütörü ceza kovuşturması açılması, kanunla belirlenen
istisnalar dışında, kanunun gösterdiği idarî merciin iznine bağlıdır." C. İlgili Anayasa Kuralı Olayla doğrudan ilgili Anayasa maddesi de şudur: "GEÇİCİ MADDE 15.- 12 Eylül 1980 tarihinden, ilk genel
seçimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisinin Başkanlık Divanını
oluşturuncaya kadar geçecek süre içinde, yasama ve yürütme yetkilerini Türk
milleti adına kullanan, 2356 sayılı Kanunla kurulu Millî Güvenlik Konseyinin,
bu Konseyin yönetimi döneminde kurulmuş hükümetlerin, 2485 sayılı Kurucu Meclis
Hakkında Kanunla görev ifa eden Danışma Meclisinin her türlü karar ve
tasarruflarından dolayı haklarında cezaî, malî veya hukukî sorumluluk iddiası ileri
sürülemez ve bu maksatla herhangi bir yargı merciine başvurulamaz. Bu karar ve tasarrufların idarece veya yetkili kılınmış organ,
merci ve görevlilerce uygulanmasından dolayı, karar alanlar, tasarrufta
bulunanlar ve uygulayanlar hakkında da yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır. Bu dönem içinde çıkarılan kanunlar, kanun hükümde kararnameler ile
2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve
tasarrufların Anayasaya aykırılığı iddia edilemez." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca yapılan ilk
inceleme toplantısında, konunun özelliği gereği bu evrede başka hususlar
üzerinde durulmadan ilk incelemeye ilişkin rapor, itiraz yoluna başvuran
Mahkeme'nin gerekçesi, iptali istenen Yasa kuralı ve ilgili Anayasa kurallarıyla
bunların gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: İtiraz yoluna başvuran Nevşehir Asliye Ceza Mahkemesi'nin
Anayasa'ya aykırılık savlarının değerlendirilmesinden önce itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu savında bulunulup bulunulamayacağı konusu
üzerinde durulması yerinde olacaktır. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. Maddelerine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o davada uygulanacak yasa hükümlerini Anayasa'ya aykırı görür ya
da taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddi olduğu kanısına
varırsa, bu konuda bir karar verilmesi için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya
yetkilidir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'de görülen dava hususî evrakta
sahtecilik suçu nedeniyle açılmıştır. Duruşma sırasında Millî Eğitim
Müdürlüğü'nden gelen yazıda üç sanıktan ikisinin özel sürücü kursu yöneticisi
olarak görev yaptıkları belirtilmiştir. Bu durumda yönetici olan sanıklara 625
sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 49. maddesi gereğince Memurin
Muhakematı Kanunu hükümlerinin uygulanması için Dosya'nın bu sanıklar yönünden
ayrılarak muhakemenin durdurulması ve il idare kuruluna gönderilmesi gerekmektedir. Bu durumda, itiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin
bakmakta olduğu ve görevi kapsamına giren bir dava bulunduğu gibi, iptali
istenen yasa hükmü de o davada uygulanacak kuraldır. Ancak, 625 sayılı "Özel Öğretim Kurumları Kanunu"nun
iptali istenen 49. maddesi 16.6.1983 günlü, 2843 sayılı Yasa'nın 24. maddesiyle
değiştirilmiştir. Bu Yasa, 18.6.1983 gününde yürürlüğe girmiştir. Anayasa'nın
geçici 15. maddesinde, 12 Eylül 1980'den, ilk genel seçimler sonucu toplanacak
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Başkanlık Divanı oluşturuluncaya kadar geçecek
süre içinde, yasama ve yürütme yetkilerini Türk Milleti adına kullanan Millî GüvenlikKonseyi'nin çıkardığı yasaların Anayasa'ya
aykırılığı savında bulunulamayacağı öngörülmektedir. Bu durumda, 16.6.1983
günlü, 2843 sayılı Yasa'nın Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülemeyecektir. 1982 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın halkoyu ile
kabulünden sonra yapılan ilk seçimler sonucu oluşan Türkiye Büyük Millet
Meclisi'nin Başkanlık Divanı 6.12.1983'de toplanmış ve böylece TBMM göreve
başlamıştır. Anayasakoyucunun, söz konusu kural ile Millî Güvenlik Konseyi'nin
yasama yetkisini tek başına ya da Danışma Meclisi'yle birlikte kullandığı
dönemde çıkarılan yasalar ve kanun hükmünde kararnameler ile 2324 sayılı
Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve yapılan işlemleri
Anayasa Mahkemesi'nin denetimi dışında tutmak amacında olduğu anlaşılmaktadır. 27.10.1980 günlü, 2324 sayılı "Anayasa Düzeni Hakkında
Kanun"un 4. maddesinde; "Millî Güvenlik Konseyinin bildiri ve
kararlarında yer alan ve yer alacak olan hükümlerle 12 Eylül 1980 tarihinden
sonra çıkarılan ve çıkarılacak olan Bakanlar Kurulu Kararnamelerinin ve üçlü
kararnamelerin yürütülmesinin durdurulması ve iptali" isteminin ileri
sürülemeyeceği öngörülmekte, 6. maddesinde de; "Millî Güvenlik Konseyinin
Bildiri ve Kararlarında yer alan ve alacak olan hükümlerle Konseyce kabul
edilerek yayımlanan ve yayımlanacak olan kanunların 9 Temmuz 1961 tarihli ve
334 sayılı Anayasa hükümlerine uymayanları Anayasa değişikliği olarak ve
yürürlükteki kanunlara uymayanları da kanun değişikliği olarak yayımlandıkları
tarihte ve metinlerinde gösterilen tarihlerde yürürlüğe girer"
denilmektedir. Buradaki amaç hiç kuşkusuz, olağanüstü dönemin olağanüstü
koşullarının gerektirdiği işlemlere yasal kolaylık sağlayabilmektir. Anayasa
Düzeni Hakkında Yasa, 1982 Anayasası'nın geçici 3. maddesiyle yürürlükten
kaldırıldığı için Anayasa'nın geçici 15. maddesinin konulmasına gereksinim
duyulmuştur. Anayasa'da genel nitelikleri belirli konuları düzenleyen kurallar
yanında, belirli konuları düzenleyen özel kurallara da yer verilmiştir. Bir
konu, özel kurallarla düzenlenmemişse sorunların çözümünde genel kuralları
uygulanır. Ancak, o konuda özel düzenlemeler varsa artık genel kurallara
başvurulmaz. Anayasa kuralları etki ve değer bakımından eşit olup hangi nedenle
olursa olsun birinin ötekine üstün tutulmasına olanak bulunmadığından, bunların
bir arada ve hukukun genel kuralları gözönünde tutularak uygulanmaları
zorunludur. Sözü edilen geçici 15. maddenin de bir Anayasa kuralı olarak,
Anayasa'da yer almış bulunan diğer kurallarla etki ve değer bakımından eşit
olduğunda kuşku yoktur. Anayasa'da belli bir konuyu düzenleyen özel kural
varken, o konuyu da kapsamı içine alabilecek nitelikte bir genel kural bulunsa
bile onun değil, konuya özgü Anayasa kurallarının uygulanması gerekir. Söz konusu maddenin, "Geçici madde" olarak adlandırılmış
bulunması etki ve değer bakımından Anayasa'nın öteki maddelerinden daha zayıf
ve önemsiz olduğu biçimde yorumlanmasına neden olamaz. Çünkü, geçici maddeler
genellikle geçiş dönemlerine ilişkin işlemlerin uygulama yöntemini ve kapsamını
gösteren ayrık hükümleri içerirler. Hukukta genel kural olarak, yasalar,
yayımından sonraki olaylara ve durumlara uygulanırlar. Bu ilkenin en çarpıcı
ayrıklığı, yasalardaki geçici kurallardır. Bu nedenle yasaların geçici
maddeleri ile esas maddeleri arasında çelişiklikvarsa, özel niteliği nedeniyle,
esas maddeden önce uygulanırlar. Çünkü, yasakoyucu, kuralın ayrıklığında kamu
yararı görmüştür. Özel düzenlemenin genel düzenlemeden önce geleceği hukukun
genel bir ilkesidir. Bir yasada öncelik alan geçici maddeler uygulanıp
sonuçları tümüyle alındıktan sonra yürürlükten kalkmış olurlar. Aksi takdirde,
yasalardaki geçici maddeler, yasanın bir ayrıklık olarak kapsadıkları konularla
birlikte geçerliliklerini sürdürürler. Başka bir anlatımla yasakoyucu, kamu
hizmetinin niteliği, yasama politikasının gereği olarak ayrık kurallar
koyabilir. Yasa metinlerinin, kullanılan sözcüklerin, hukuk dilindeki
anlamlarına göre anlaşılması gerekir. Yasa kuralının, günün sosyal ve ekonomik
gerekleriyle çeliştiği sanılsa bile, yürürlükte kaldığı sürece uygulanması
hukukun gereğidir. Kimi gerekçelerle bu kuralın dışına çıkılması, metinlerin
anlamlarından başka biçimlerde yorumlanması, metnin bir tür düzeltilmesine kalkışılması,
aslında yasada olmayanı yasaya yakıştırmak ve yorum yoluyla amacınıdeğiştirmek
ya da yasakoyucunun yerini almak olur. Anayasa'nın uluslararası antlaşmaları uygun bulma ile ilgili 90.
maddesinde de; "Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar
kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa
Mahkemesine başvurulamaz." hükmü yer almaktadır. Bu ve geçici 15.
maddedeki düzenleme, Anayasa'da yer alan genel hukuk ilkelerinin ayrıklığını
oluşturan kurallardır. Geçici 15. maddede sözü edilen yasalar için mutlak bir
dokunulmazlığın sağlandığını söylemek güçtür. Bu madde kapsamındaki, olağanüstü
yönetimin olağanüstü koşulları altında çıkarılan yasalarla yasa hükmündeki
kararnamelerin geçilen demokratik düzen içinde değiştirilmesine ya da
yürürlükten kaldırılmasına değin Anayasa'ya uygunluk denetimi yapılmamasında
kamu yararı görülmüştür. Ancak, yasakoyucu, siyasal ve sosyal gelişmelere ve
gereksinimlere göre, söz konusu yasal kurallardan gerekli gördüklerini
değiştirebileceği ya da kaldırabileceği gibi Anayasa'da öngörülen koşullara
uyarak Anayasa'daki geçici maddeleri de kaldırabilir. Bunun dışında yorum
yoluyla Anayasa'nın, geçici 15. Maddesinin etkisiz duruma getirilmesi
olanaksızdır. Anayasa, geçici 15. maddesi ile bir dönemin yasama işlemlerinin
Anayasa'ya aykırılığı savında bulunulması yasaklanmıştır. Ancak, bunların hukuk
devleti ilkesine uygun biçimde yargı denetimine açılması, Anayasa'ya aykırılık
savında bulunma ve inceleme yasağının kaldırılmasına bağlı olup bu da
Anayasa'nın 87. maddesi uyarınca doğrudan yasama organının görev ve yetkisi
kapsamına girmektedir. Bu durumda söz konusu kural hakkında, Anayasa'ya aykırılık savında
bulunulmasına Anayasa'nın geçici 15. maddesi olanak vermediğinden itirazın,
başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. Güven DİNÇER bu görüşe katılmamıştır. V- SONUÇ 8.6.1965 günlü, 625 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun
16.6.1983 günlü, 2843 sayılı Yasa ile değişik 49. maddesinin, 18.6.1983 gününde
yürürlüğe girmiş olması karşısında bu kurala yönelik itirazın, Anayasa'nın
geçici 15. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince başvuran Mahkeme'nin
yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Güven DİNÇER'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 13.10.1994 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1994/76 Karar Sayısı : 1994/73 I- 12 Eylül 1980 tarihinden ilk genel seçimler sonucu toplanacak
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Başkanlık Divanı oluşuncaya kadar geçen süre
içinde çıkarılan Kanunlar ve Kanun Hükmünde Kararnameler ile 2324 sayılı
Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca çıkarılankarar ve tasarrufların
Anayasa'ya aykırılığının iddia edilemeyeceği yolundaki Anayasa'nın geçici 15
inci maddesinin son fıkrasındaki kuralın, maddenin bütünü ile birlikte
değerlendirilmesi ve yorumlanması gerekir. Anayasa'nın geçici 15 inci maddesi, belirli bir dönemde fevkalade
şartlar altında siyasal görev yapan Milli Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisi
Üyeleri ile bu dönemde alınan kararları uygulayan kamu görevlilerini cezai,
mali ve hukuki sorumluluktan koruyan kurallar bütünüdür. Bu dönemde çıkarılan Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerin
Anayasa'ya aykırılığının iddia edilememesi, o dönem karar ve tasarruflarının
daha sonra Anayasa'ya aykırılık yoluyla hukuki tartışma konusu yapılmasını
önlemeye yöneliktir. Yoksa, bu olağanüstü dönem aşıldıktan ve demokratik ve
normal anayasal döneme geçildikten sonra 1980-1983 yılları arasında çıkan
kanunların uygulanması nedeni ile mahkemelerin itiraz yoluyla yaptıkları
Anayasa'ya aykırılık başvurularını önlemeye yönelik değildir. Nitekim, 1961
Anayasası'nın 1982 Anayasası'nın geçici 15 inci maddesinin son fıkrasına
paralel olan geçici 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrası hükmü, Anayasa
Mahkemesi'ne itiraz yolunu kapatmak için çok ayrıntılı bir düzenleme yapmıştır.
Geçici 15 inci madde bu derece ayrıntılı ve kapsamlı düzenlenmemiştir. 1961 ve
1982 Anayasaları'nın, bu iki maddesinin mukayesesi, geçici 15 inci maddenin
Anayasa'ya aykırılık iddiasını önlemek için değil hukuki sorumluluk konusunu
çözümlemek için konulduğunu açıkça göstermektedir. II- Anayasa'nın geçici 15 inci maddesinin Anayasa'nın yürürlüğü
ile ilgili 177 inci maddesi ile birlikte yorumlanması gerekir. Sözü edilen
madde hükümleri yürürlükte olan ve Anayasa'ya aykırılık taşıyan tüm hukuk
kurallarının yeni anayasa dönemi içindeki durumunu ele almakta ve açıklığa
kavuşturmaktadır. 177 inci maddenin (e) bendi hükmüne göre, Anayasa
hükümlerinin mevcut kurum ve kurallarla olan çelişkileri doğrudan doğruya
Anayasa hükümlerinin uygulanması ile çözümlenebilecektir. Anayasa'nın 177 inci maddesinin (e) bendi hükmü ile Anayasa'nın
geçici 15 inci maddesindeki Anayasa'ya aykırılık iddiasını engelleyen hüküm, 12
Eylül 1980 ile TBMM'nin açılışı arasındaki tesis edilen tasarrufların
tartışılması dışında bütün Anayasa'ya aykırılık iddialarına imkan verici
anlamdadır. III- Geçici 15 inci madde ile ilgili olarak yapılacak engelleyici
bir yorum, 1980-1983 yıllarında yürürlüğe konulan yasaların anayasal denetimini
sürekli engelleme demektir. 1961 Anayasası'nın geçici 4 üncü maddesi ile
başlayan ve 1982 Anayasası'nın geçici15 inci maddesi ile sürdürülen bu durum,
pek çok konuda Türkiye'yi anayasası ile değil anayasanın yasaklayıcı geçici
hükümleri ile yönetilen bir ülke olma yükü altında bırakmaktadır. Anayasal
yorumlarda anayasal hakların eksiksiz kullanılması ve anayasalmüesseselerin
bütünüyle çalışması temel yorum kuralı olmalıdır. Anayasa kurallarında
belirsizlik ve uyumsuzluk hallerinde Anayasa hükümlerinin bu yönde yorumlanması
ve Anayasa'nın geçici 15 inci ve 177 inci maddelerinin bu anlayışla ele
alınarak Anayasa'yauygunluk denetiminin yapılması gerekir. Yukarıda açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 152 ve Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28 inci maddesine
göre Mahkemenin itiraz başvurusunun esastan incelenmesi gerektiği oyuyla karara
karşıyım. Güven
  DİNÇER Başkanvekili