ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1989/7 Karar Sayısı : 1989/25 Karar Günü : 13.6.1989 R.G. Tarih-Sayı :08.10.1989-20306 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Susurluk Kadastro Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 21.6.1987 günlü, 3402 sayılı "Kadastro
Kanunu"nun 45. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Orman sınırları
içerisinde kalan .... alanlarda .... toprak tevzii yoluyla verilen yerler
(işlemleri tamamlanmamış olsa dahi) başka bir şart aranmadan hak sahipleri
adına tespit ve tescil edilir." hükmünün, Anayasa'nın 44. ve 169.
maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali istemidir. I- OLAY : Davacı, 29.9.1987 de Mahkeme kalemine havale edilen 8.9.1987 günlü
dilekçesinde; Hazine adına kayıtlı iken 4753 sayılı Yasa gereği Toprak Tevzi
Komisyonu'nca adına tahsis ve tescil edilen 10750 m 2 yüz-ölçümündeki
tarlayı, 30 yılı aşkın bir süreden beri bir bölümünde tarım yaparak, bir
bölümünde de kendiliğinden çıkan ağaç, filiz ve fidanlarını koruyarak ve 6831
sayılı Orman Yasası'nın değişikliğinden önceki 116. maddesinin elverişli olması
nedeniyle emek verip yetiştirdiği ağaç ve ağaççıklarla yakacak gereksinimini
karşılayarak kullandığını, bu ağaçların şimdi de bulunduğunu, arazisinin
devletleştirmeyle bir ilgisi olmadığını anlattıktan ve Orman Yasası'nın 57.,
63., 64. ve diğer maddeleriyle ağaç yetiştirmeye özendirip ücretsiz fidan ve
yer verdiğini, yüzölçümü 30.000 m 2 den küçük, ağaç ve ağaççıklarla
örtülü yerleri orman saymadığını belirttikten sonra, yetiştirdiği ağaççıkların
bulunduğu taşınmazının 5050 m 2 yüzölçümündeki bölümünün Orman
Kadastro Komisyonu'nca orman sayılıp devlet ormanı olarak sınırlandırıldığını,
böylece mülkiyet hakkının zedelendiğini, bir an için orman sayılsa bile Orman
Yasası'nın 59. maddesindeki "Hususi ormanlara ilişkin hükümlerin
uygulanması" ile Yasa'nın 7. maddesi uyarınca Komisyonun devlet ormanı
olarak değil, adına tescil yapması gerektiğini, taşınmazın yüzölçümünün 3000 m 2 den
küçük olduğunu ileri sürerek sınırlandırma karar ve tutanaklarına itiraz etmiş,
3402 sayılı Yasa'nın 45. maddesine dayanarak Komisyon Kararının iptaliyle
sınırların değiştirilmesini istemiş, yerinde gerekli keşifleri yaparak teknik
bilirkişileri dinleyen ve taşınmazın devlet ormanı niteliğini saptayan Yerel
Mahkeme, davalı Orman idaresi temsilcisinin 25.10.1988 günlü dilekçesinde
gerekçelerini açıkladığı Anayasa'ya aykırılık savının ciddi olduğu kanısına
vararak 3402 sayılı Kadastro Yasası'nın 4-5. maddesinin üçüncü fıkrasında yer
alan yukarıdaki hükmün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ: A. İptali istenen Yasa Kuralı: 21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun, iptali istenilen
hükmün yer aldığı üçüncü fıkrayı da içeren 45. maddesi şudur: "Madde 45.- (Birinci fıkra, Anayasa Mahkemesi'nin 1.6.1988
günlü, Esas: 1987/31, Karar: 1988/13 sayılı kararıyla iptal edildi.) (ikinci fıkra, Anayasa Mahkemesi'nin l .6.1988 günlü, Esas:
1987/31, Karar: 1988/13 sayılı kararıyla iptal edildi.) Orman sınırları içerisinde kalan veya orman dışına çıkarılan
alanlarda tapulu yerlerle iskân suretiyle veya toprak tevzii yoluyla verilen
yerler (işlemleri tamamlanmamış olsa dahi) başka bir şart aranmadan hak
sahipleri adına tespit ve tescil edilir. (Bu fıkradaki "tapulu yerlerle" ibaresi 1.6.1988 günlü,
Esas: 1987/31, Karar: 1988/13 sayılı; "İskân suretiyle veya" ibaresi
de 14.3.1989 günlü, Esas: 1988/35, Karar: 1989/ 13 sayılı; Anayasa Mahkemesi
kararıyla iptal edildi.) 6831 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu gereğince belirtilen turizm
alanlarında, Orman Kanunları hükümlerine göre tahsis edilen yerlerde ve imar planlarının
kapsadığı alanlarda kalan taşınmaz mallar hakkında yukarıdaki fıkralar
hükümleri uygulanmaz." B. Dayanılan Anayasa Kuralları: 1- "Madde 44.- Devlet, toprağın verimli olarak işletilmesini
korumak ve geliştirmek, erozyonla kaybedilmesini önlemek ve topraksız olan veya
yeter toprağı bulunmayan çiftçilikle uğraşan köylüye toprak sağlamak amacıyla
gerekli tedbirleri alır. Kanun, bu amaçla, değişik tarım bölgeleri ve
çeşitlerine göre toprağın genişliğini tespit edebilir. Topraksız olan veya
yeter toprağı bulunmayan çiftçiye toprak sağlanması, üretimin düşürülmesi,
ormanların küçülmesi ve diğer toprak ve yeraltı servetlerinin azalması sonucunu
doğuramaz. Bu amaçla dağıtılan topraklar bölünemez, miras hükümleri dışında
devredilemez ve ancak dağıtılan çiftçilerle mirasçıları tarafından
işletilebilir. Bu şartların kaybı halinde, dağıtılan toprağın Devletçe geri
alınmasına ilişkin esaslar kanımla düzenlenir." 2- "Madde 169.- Devlet, ormanların korunması ve sahalarının
genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır. Yanan
ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım ve
hayvancılık yapılamaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir. Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanları
kanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir. Bu ormanlar zamanaşımı ile mülk
edinilemez ve kamu yararı dışında irtifak hakkına konu olamaz. Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade
edilemez. Ormanların tahrip edilmesine yol açan siyasî propaganda yapılamaz;
münhasıran orman suçlan için genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları yakmak,
ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel af
kapsamına alınamaz. Orman olarak muhafazasında bilim ve fen bakımından hiçbir yarar
görülmeyen, aksine tarım alanlarına dönüştürülmesinde kesin yarar olduğu tespit
edilen yerler ile 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman
niteliğini tam olarak kaybetmiş olan tarla, bağ, meyvelik, zeytinlik gibi
çeşitli tarım alanlarında veya hayvancılıkta kullanılmasında yarar olduğu
tespit edilen araziler, şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak bulunduğu
yerler dışında, orman sınırlarında daraltma yapılamaz." IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi îçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mahmut C.
CUHRUK; Yekta Güngör ÖZDEN, Necdet DARICIOĞLU, Muammer TURAN, Mehmet ÇINARLI,
Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER ve Erol
CANSEL'in katılmalarıyla 28.2.1989 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
14.2.1989 günlü kararla saptanan eksiklikler nedeniyle geri çevrildikten sonra
tamamlanarak yeniden gönderilen dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine, sınırlama sorununun esasla birlikte ele alınmasına oybirliğiyle
karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: İşin esasına ilişkin rapor, başvurma kararı ve ekleri, iptali
istenen yasa ile itiraza dayanak yapılan Anayasa kuralları, bunların
gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: A. Sınırlama Sorunu: İlk inceleme kararı gereğince önce, sınırlama sorunu üzerinde
durulmuştur. 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 45. maddesinin itiraz konusu hükmü
de içeren üçüncü fıkrası, Anayasa Mahkemesi'nin 20.8.1988 günlü, 19905 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanan 1.6.1988 günlü Esas 1987/ 31, Karar 1988/ 13 sayılı
ve henüz yayımlanmamış bulunan 14.3.1989 günlü, Esas 1988/ 35, Karar 1989/ 13
sayılı iptal kararlarından sonra, "Orman sınırları içerisinde kalan veya
orman dışına çıkarılan alanlarda... toprak tevzii yoluyla verilen yerler
(işlemleri tamamlanmamış olsa dahi) başka bir şart aranmadan hak sahipleri
adına tespit ve tescil edilir." biçimini almıştır, itiraz yoluna başvuran
Mahkeme, yukarıya olduğu gibi alınan üçüncü fıkradaki "...veya orman
dışına çıkarılan..." ibaresini iptal isteminin kapsamı dışında bırakmış,
yalnız "Orman sınırları içerisinde kalan alanlarda "toprak tevzii
yoluyla verilen yerler"e ilişkin hükmün iptalini istemiştir. Bu durumda,
başvuru ve istek doğrultusunda iptal kararı verilirse, zorunlu olarak,
"... orman dışına çıkarılan" alanlarda toprak tevzii yoluyla verilen
yerlerle ilgili hükmün de iptali sonucu doğacak, böylece üçüncü fıkrada,
başlıbaşına hiçbir anlam taşımayan "... veya orman dışına çıkarılan
..." ibaresi kalacaktır, itiraz konusu hükmün "Orman sınırları içerisinde
kalan ..." ibaresinden sonraki bölümü itirazın kapsamı dışındaki "...
orman dışına çıkarılamaz." alanlarla da doğrudan bağlantılı bulunduğundan,
buna ilişkin incelemenin bu bağlantı gözönünde tutularak, sınırlamaya
gidilmeksizin yapılması gerekmektedir. B. 3402 Sayılı Yasa'nın 45. Maddesinin Üçüncü Fıkrasındaki itiraz
Konusu Hükmün Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu: 1- Anayasa'nın 44. Maddesi Yönünden inceleme: Topraksız ya da yeterli toprağı bulunmayan, çiftçilikle uğraşan
köylüye toprak sağlanması amacıyla gerekli önlemlerin alınacağını öngören
Anayasa'nın 44. maddesi, bu görevin yerine getirilmesinin, üretimin
düşürülmesi, ormanların küçülmesi, diğer toprak ve yeraltı servetlerinin
azalması sonucunu doğurmayacağım da belirtmektedir, itiraz konusu ibare orman
olan yerin dağıtılması durumunda da, bu işlemin ortadan kaldırılarak dağıtılan
yerin yeniden orman sınırları içerisine alınmasını önlemektedir. Bu yönüyle,
dolaylı da olsa, ormanların küçülmesine neden olan ibare Anayasa'ya aykırı
düşmektedir. Kaldıki, Anayasa'nın 44. maddesi devleti, toprağın erozyonla
kaybedilmesini önlemek amacıyla gerekli önlemleri almakla görevlendirmiştir.
Daha önce orman olan yerlerin erozyonla yitirilmesi büyük olasılık
taşımaktadır. Devletin, kendi malı olmayan taşınmazlar içinde önlem alabileceği
düşünülebilirse de, malikinin izni olmadan gerçek kişilerin (ve özel hukuk
tüzelkişilerin) taşınmazları için önlemler uygulaması güçlükler yaratabilir,
itiraz konusu ibare bu nedenle de Anayasa'nın 44, maddesine aykırıdır. 2- Anayasa'nın 169. Maddesi Yönünden inceleme: Toprak dağıtımına konu olan yerler, 4753 sayılı Yasa'yla bu
Yasa'dan önceki, aynı amaca yönelik talimatnameler uyarınca kişilere
verilmişlerdir. 3402 sayılı Yasa'nın incelenmekte olan ibaresi bu tür yerleri,
orman olduklarına bakılmaksızın, dağıtıldığı kişilere vermekte, onlar adına
tespit ve tescili öngörmektedir. Anayasa'nın 169. maddesinin ikinci fıkrasının ilk tümcesi,
"Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz" açıklığıyla, orman
sayılan bir yerin özel mülkiyete geçirilmesini kesin olarak yasaklamaktadır.
Anayasa Mahkemesi'nin 20.8.1988 günlü, 19905 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan
1.6.1988 günlü, Esas 1987/31, Karar 1988/13 sayılı kararında da belirtildiği
üzere orman olan yerlerin dağıtımı geçersizdir, işlemleri tamamlanmış olsa bile
Anayasa'nın 169. maddesi karşısında özel mülkiyet konusu yapılması
olanaksızdır. itiraz konusu ibare, ayrıca, Anayasa'nın 169. maddesinin dördüncü
fıkrasına karşın orman sınırlarında daraltmaya neden olduğu için de Ana-yasa'ya
aykırıdır. Sözü edilen fıkradaki koşullan taşımayan yerlerin, toprak dağıtımı
yoluyla, kişilere bırakılması açıkça orman sınırlarının daraltılması sonucunu
doğurmaktadır. Bu nedenlerle, "Orman sınırları içerisinde kalan..."
ibaresi iptal edilmelidir. Servet TÜZÜN ve Erol CANSEL bu görüşe katılmamışlardır. C. Yukarıdaki ibarenin iptali, bu ibareden sonra gelen "...
veya ..." bağlacını gereksiz kılmaktadır. Bağlayacağı bir tümce ya da yan
tümce kalmayınca bağlacın varlığı yararsızdır. İptaline karar verilen ibare
ortadan kalkınca onu sonraki ibareye bağlayan bağlaç da kaldırılmalıdır. Bu nedenle, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesi gereğince, iptal edilen ibareden sonra
gelen "... veya ..." bağlacı da iptal edilmelidir. VI- SONUÇ: 21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 45. maddesinin
üçüncü fıkrasında yer alan "Orman sınırları içerisinde kalan ... alanlarda
... toprak tevzii yoluyla verilen yerler (işlemleri tamamlanmamış olsa dahi)
başka bir şart aranmadan hak sahipleri adına tespit ve tescil edilir"
hükmüne yönelik incelemenin; A. İtiraz konusu hükmün "Orman sınırlan içerisinde kalan
..." ibaresinden sonraki bölümü, itirazın kapsamı dışındaki "...
orman dışına çıkarılan ..." alanlarla da bağlantılı bulunduğundan, bu
bağlantı göz-önünde tutularak, sınırlamaya gidilmeden yapılmasına oybirliğiyle, B. Böylece yapılan inceleme sonunda "Orman sınırları
içerisinde kalan" ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
Servet TÜZÜN ile Erol CANSEL'in karşıoyları ve oyçokluğuyla, C. Yukarıdaki ibarenin iptali, bu ibareden sonra gelen "...
veya ..." bağlacının da uygulanmaması sonucunu doğurduğundan, 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29.
maddesi gereğince "... veya ..." bağlacının da IPTA-LİNE
oybirliğiyle, 13.6.1989 gününde karar verildi. Başkan Mahmut
  C. CUHRUK Başkanvekili Yekta
  Güngör ÖZDEN Üye Necdet
  DARICIOĞLU Üye Muammer
  TURAN Üye Mehmet
  ÇINARLI Üye Servet
  TÜZÜN Üye Mustafa
  ŞAHİN Üye İhsan
  PEKEL Üye Selçuk
  TÜZÜN Üye Ahmet
  N. SEZER Üye Erol
  CANSEL KARŞIOY
YAZISI Anayasa Mahkemesi'nin 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 45.
maddesinin üçüncü fıkrasındaki: "Orman sınırları içerisinde kalan veya orman dışına çıkarılan
alanlarda .... toprak tevzii yoluyla verilen yerler (işlemleri tamamlanmamış
olsa dahi) başka bir şart aranmadan hak sahipleri adına tescil edilir"
fıkrasındaki "Orman sınırları içerisinde kalan veya ....." ibaresini
iptal eden çoğunluk görüşüne, Yüksek Mahkeme'nin 25 Ağustos 1989 tarih ve 20263
sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış olan E. 1988/ 35, K. 1989/ 13 sayılı ve
14.3.1989 tarihli, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü
fıkrasındaki "..... iskân suretiyle ....." ibaresini Anayasa'ya
aykırı bularak iptal eden kararına karşıoy yazımızın orman içinde tevzi
edilmiş, orman sayılmayan topraklar bakımından da geçerli olan kısmına (S.
25-38) yollama yaparak, aynı gerekçelerle katılmıyoruz. Üye Servet
  TÜZÜN Üye Servet
  TÜZÜN