ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/131 Karar Sayısı : 2004/ 87 Karar Günü : 23.6.2004 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 19.02.2005 – 25732 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Edirne Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 24.4.1930 günlü, 1593
sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 246. maddesinin, Anayasa'nın 2., 10. ve 56.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sanığın ikametgahının müştemilatındaki ahırda büyük baş hayvan
beslediğinin tespiti üzerine, 1593 sayılı Yasa'nın 246. maddesine aykırılık
nedeniyle 282. maddesi gereğince cezalandırılması istemi ile açılan kamu
davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 1593 sayılı Yasa'nın 246. maddesi şöyledir : “Yirmi binden fazla nüfusu olan şehirlerde umumi caddelerde veya
belediyelerce tâyin edilecek mıntakalar içinde hayvan ahırı bulundurulması
memnudur.” B- İlgili Yasa Kuralı 1593 sayılı Yasa'nın 282. maddesi şöyledir : “Bu Kanunda yazılı olan yasaklara aykırı hareket edenler veya
zorunluluklara uymayanlar hakkında; Kanunda ayrıca bir ceza hükmü
gösterilmediği ve fiilleri Türk Ceza Kanununda daha ağır bir cezayı
gerektirmediği takdirde, üç aydan altı aya kadar hafif hapis cezası ve beşbin
liradan otuzbin liraya kadar hafif para cezası verilir. Ayrıca, fiilin işleniş
şekli ve niteliğine göre failin suça vasıta kıldığı meslek ve sanatın yedi
günden üç aya kadar tatiline ve aynı süre kadar işyerinin kapatılmasına da
hükmedilebilir.” C- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10. ve 56. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Nurettin TURAN, Aysel
PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in
katılmalarıyla 11.9.2002 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu ve ilgili görülen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru gerekçesinde itiraz konusu kurala göre, nüfusu 20.000'den
fazla olan şehirlerin genel caddelerinde veya belediyelerce tayin edilecek
bölgeler içinde hayvan ahırı bulundurulmasının yasaklanmış olmasının, daha az
nüfuslu yerleşim birimlerinde böyle bir yasağın uygulanamayacağı anlamına
geleceği, nüfus hareketlerinin yoğun olduğu ülkemizde hakların kullanılmasında
eşitsizlikler yaratacağı belirtilerek, anılan kuralın Anayasa'nın 56., 10. ve
2. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralla nüfusu 20.000'den fazla olan şehirlerin
genel caddelerinde veya belediyelerce tayin edilecek bölgeler içinde hayvan
ahırı bulundurulmasının yasaklanmış olması, yasanın çıkarıldığı dönemde Türkiye
gerçekleri gözönünde tutularak getirilmiş bir düzenlemedir. Yasakoyucunun
ülkenin ekonomik ve sosyal yapısı, nüfusun dağılımı, uğraş alanları gibi
nedenleri bir arada değerlendirerek, nüfusu 20.000'den fazla olan şehirler için
yasağın konulmasını gerekli gördüğü anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 56. maddesiyle, kişinin sağlıklı ve dengeli bir
çevrede yaşamak hakkını güvence altına alınmış, devlete ve vatandaşlara çevreyi
geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek ödevi
yüklenmiştir. Aynı maddede herkesin yaşamını beden ve ruh sağlığı içinde
sürdürmesini sağlamak amacıyla gerekli önlemleri alma, sağlık kuruluşlarını
planlama, düzenleme ve denetleme de devletin ödevleri arasında sayılmıştır. Bu ödevler çeşitli yasalarla yaşama geçirilmiştir. 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 20. maddesinde, umumi
mahallerde halkın sağlığına zarar veren etkenleri yok etme, belediyelerin
görevleri arasında yer almıştır. 1580 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinin 13. bendinin son
cümlesinde de yeniden yapılacak umumi ahır ve samanlıkların yerini belirlemek
ve mevcut olanları sağlık kayıtlamalarına bağlı kılmak, belediyelere görev
olarak verilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 1. maddesi yasanın amacını, “yerleşme
yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; … sağlık ve çevre şartlarına uygun
teşekkülünü sağlamak” olarak belirlemiştir. Aynı Yasa'nın, 40.
maddesinde ise “ Arsalarda, evlerde ve sair yerlerde umumun sağlık ve
selametini ihlal eden, ... birikintilerin, ... hususi mecra, lağım, çukur,
kuyu; mağara ve benzerlerinin mahzurlarının giderilmesi ve bunların zuhuruna
meydan verilmemesi ilgililere tebliğ edilir ” denilmiştir. 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 1. maddesinde yasanın amacı, “ ...bütün
vatandaşların ortak varlığı olan çevrenin korunması, iyileştirilmesi; kırsal ve
kentsel alanda arazinin ve doğal kaynakların en uygun şekilde kullanılması ve
korunması; su, toprak ve hava kirlenmesinin önlenmesi; ülkenin bitki ve hayvan
varlığı ile doğal ve tarihsel zenginliklerinin korunarak, bugünkü ve gelecek
kuşakların sağlık, uygarlık ve yaşam düzeyinin geliştirilmesi ve güvence altına
alınması için yapılacak düzenlemeleri ve alınacak önlemleri, ekonomik ve sosyal
kalkınma hedefleriyle uyumlu olarak belirli hukuki ve teknik esaslara göre
düzenlemek … ” olarak belirtilmiş; anılan Yasa'nın 3. maddesinde, çevre
korunması ve çevre kirliliğinin önlenmesine ilişkin genel ilkeler tespit
edildikten sonra üçüncü bölümde, çevre kirliliğinin önlenmesine ilişkin
önlemlere ve yasaklara ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. Bütün bu yasal düzenlemelerin nüfusu 20.000'in altındaki yerleşim
birimleri için de geçerli olduğu açıktır. Ancak kimi önlemlerin uygulanacakları
yöre ve olayların özelliğine göre sınırlandırılması, Anayasa'nın 56. maddesiyle
Devlete verilen görevlerin yerine getirilmediği anlamına gelmez. Öte yandan yasa önünde eşitlik ilkesi, hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik
öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar
karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi
yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. İtiraz konusu kuralla, belli bir nüfusun üzerindeki yerleşim
birimlerinde yaşayanlar için yasak getirilirken, bunun altındakilerin farklı
konumları gözetilerek genel sağlık düzenlemelerinin ve bunları uygulayacak olan
idarenin korumasına bırakılmalarının eşitlik ilkesine aykırı bir yönü
bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 56, 10 ve 2.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 24.4.1930 günlü, 1593 sayılı “Umumi Hıfzıssıhha Kanunu”nun 246.
maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 23.6.2004 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa
  BUMİN Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul
  ERSOY Üye Tülay
  TUĞCU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Fazıl
  SAĞLAM Üye A.
  Necmi ÖZLER