ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2011/102 Karar Sayısı : 2011/133 Karar Günü : 28.9.2011 R.G. Tarih-Sayı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay Sekizinci Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 10.6.2010 günlü, 5995 sayılı
Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 3.
maddesiyle, 4.6.1985 günlü, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun; 1- 7. maddesine eklenen dokuzuncu fıkranın, 2- 7. maddesinin değiştirilen onbeşinci fıkrasının, 3- 7. maddesine eklenen onaltıncı fıkranın, 4- 7. maddesinin yeniden düzenlenen onyedinci fıkranın, 5- 7. maddesinin değiştirilen onsekizinci fıkrasının, 6- 7. maddesine eklenen ondokuzuncu fıkranın, Anayasa'nın 109., 127. ve 128. maddelerine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin bazı maddelerinin
iptali ve yürütmesinin durdurulması istemiyle açılan davada, itiraz konusu
kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için
başvurmuştur. II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALLARI 10.6.2010 günlü, 5995 sayılı Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un iptali istenilen kuralları da içeren 3.
maddesi aynen şöyledir: ' MADDE 3- 3213 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin birinci
fıkrası aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmiş, birinci fıkrasından sonra gelmek
üzere aşağıdaki fıkralar eklenmiş; mevcut ikinci fıkrasında yer alan 'bu
yönetmelik' ibaresi 'ilgili Kanun' şeklinde değiştirilmiş; mevcut dördüncü
fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş; mevcut yedinci fıkrası aşağıdaki
şekilde değiştirilmiş ve yedinci fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra
eklenmiş; Anayasa Mahkemesince iptal edilen sekizinci fıkrası aşağıdaki şekilde
yeniden düzenlenmiş; mevcut dokuzuncu fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş
ve bu dokuzuncu fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiş; mevcut on
birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. 'Madencilik faaliyetlerinin yapılması ve ruhsatlandırma
işlemlerinin yürütülmesi ile ilgili olarak yeni verilecek ruhsat alanlarına
maden işletme yöntemi, faaliyetin yapıldığı bölge, madenin cinsi, yapılacak
yatırımın çevresel etkileri, şehirleşme ve benzeri hususlar dikkate alınarak,
temdit talepleri dahil ruhsat verilen alanlarda kazanılmış haklar korunmak
kaydıyla, ilgili kurumların görüşleri alınarak Bakanlık tarafından kısıtlama
getirilebilir. İlk müracaat veya ihale yolu ile yapılacak ruhsatlandırmalarda
müracaatın yapılacağı alanlar diğer kanunlar ile getirilen kısıtlamalar
gözönüne alınarak Bakanlıkça ruhsat müracaatına kapatılabilir. Kısıtlama
gerekçesi ortadan kalkan alanlar ihale yoluyla aramalara açılır. Bu Kanun
dışında madencilik faaliyetleri ile ilgili olarak yapılacak her türlü kısıtlama
ancak kanun ile düzenlenir. Özel çevre koruma bölgeleri, milli parklar, yaban hayatı koruma ve
geliştirme sahaları, muhafaza ormanları, 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı
Kanununa göre korunması gerekli alanlar, 1 inci derece askeri yasak bölgeler,
1/5000 ölçekli imar planı onaylanmış alanlar, 1 inci derece sit alanları ile
madencilik amacı dışında tahsis edilen ve Genel Müdürlük tarafından uygun görüş
verilen elektrik santralleri, organize sanayi bölgeleri, petrol, doğalgaz ve
jeotermal boru hatları gibi yatırım alanlarına ait koordinatlar ilgili kurumlar
tarafından Genel Müdürlüğe bildirilir. Bu alanlara yapılan ruhsat müracaatlarının hak sağlaması halinde
iki ay içinde harç ve teminatın yatırılmasından sonra bu alanlara ilişkin
ilgili kurumlardan izin alınması için müracaat sahibine bir yıl süre verilir.
Bu süre içinde izin alınması durumunda Kanunun 16 ncı maddesine göre ruhsat
düzenlenir, izin alınamaması halinde müracaat reddedilir. Müraacat alanının bir
kısmının bahse konu alanlarla çakışması halinde, çakışan alan dışındaki serbest
alana ilişkin olarak iki aylık süre içinde Kanunun 16 ncı maddesine göre
müracaatta bulunulması halinde ruhsat düzenlenir. Aksi halde tüm müracaat alanı
bu süre sonunda müracaatlara açık hale gelir. Devlet ormanları içinde yapılacak maden arama ve işletme
faaliyetleri ile bu faaliyetler için zorunlu ve ruhsat süresine bağlı olarak
yapılan geçici tesislere 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu
hükümlerine göre izin verilir. Yaban hayatı koruma ve geliştirme sahalarında maden arama ve
işletme faaliyetleri ile bu faaliyetler için gerekli geçici tesislere çevresel
etki değerlendirme raporunda belirlenen esaslar dahilinde izin verilir. Alınan
izinler, temditler dahil ruhsat hukuku sonuna kadar devam eder. Uygulanan yöntem, teknoloji ve derinliğe bağlı olarak projesi
Genel Müdürlükçe uygun bulunan yeraltı madencilik faaliyetlerinin tekabül
ettiği yüzey alanı için herhangi bir izin alınmaz. Yeraltı madencilik
faaliyetlerine bağlı olarak gerekli olan yerüstü tesisleri veya galeri ağzının
isabet ettiği alan için gerekli izinlerin alınması zorunludur. Madencilik faaliyeti yapılan alanların, izne tabi alan olmaları
halinde, ilgili olduğu kanun hükümlerine göre gerekli izinlerin alınması
zorunludur. Ancak, Genel Müdürlükçe işletme ruhsatı verildikten sonra, işletme
ruhsat alanının diğer kanunlara göre izne tabi alan haline gelmesi durumunda
ilgili kanunların öngördüğü yükümlülüklerin yerine getirilmesi suretiyle
kazanılmış haklar korunarak faaliyetler sürdürülür. Diğer kanunlara göre izne
tabi alanlar, Genel Müdürlüğün görüşü alınarak belirlenir. Kazanılmış haklar korunmak kaydıyla içme ve kullanma suyu
rezervuarının maksimum su seviyesinden itibaren 1000-2000 metre mesafe
genişliğindeki şeritte galeri usulü patlatma yapılmaması, alıcı ortama arıtma
yapılmadan doğrudan su deşarj edilmemesi şartıyla çevre ve insan sağlığına
zarar vermeyeceği bilimsel ve teknik olarak belirlenen maden arama ve işletme
faaliyetleri ile altyapı tesislerine izin verilir. 2000 metreden sonraki koruma
alanı içinde çevresel etki değerlendirmesi raporuna göre yapılması uygun
bulunan maden istihracı ve her türlü tesis yapılabilir. Ancak faaliyet
sırasında alıcı ortama yapılacak deşarjlarda ilgili yönetmelikte belirtilen
limitlere uyulması zorunludur. Maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat
sahasındaki tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatları il özel idareleri
tarafından verilir. Bu ruhsatların verilmesi sırasında 2464 sayılı Belediye
Gelirleri Kanunu hükümlerine göre belediyelerin tahsil ettiği işyeri açma izni harcı
il özel idaresi tarafından tahsil edilir. Bu bedelin % 50'si ruhsatın bulunduğu
bölgeyle sınırlı olarak altyapı yatırımlarında kullanılmak üzere, doğrudan
ilgili ilçe veya ilçelerin Köylere Hizmet Götürme Birlikleri hesabına
aktarılır. Bu alanların belediyelerin mücavir alanı içerisinde kalması
durumunda tahsil edilen harcın % 50'si ilgili belediyenin hesabına aktarılır.' 'İmar alanları içinde kalan madencilik faaliyetleri, ilgili yerel
merciden izin alınarak yapılır. Ruhsat alındıktan sonra imar alanları içine
alınan maden sahalarına bu hüküm uygulanmaz. İmar planı bulunmayan alanlarda
yapılan veya yapılacak olan madencilik faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlı
geçici tesisler ve bunların müştemilatı için imar planı yapılmaz. İşletme
ruhsatları çevre düzeni ve imar planları notuna işlenir. İmarsız alanlarda
yürütülen madencilik faaliyetleri için gerekli olan geçici tesisler ve bunların
müştemilatı, inşaat ve yapı kullanma iznine tabi değildir. Ancak, yapıların fen
ve sağlık kurallarına uygun olması ve ilgili il özel idaresine bildirilmesi
zorunludur. İmarsız alanlarda yürütülen madencilik faaliyetleri için gerekli
olan geçici tesisler ve bunların müştemilatı niteliğindeki yapıların, ruhsat
sahibi tarafından madencilik faaliyetinin sonlandırılmasını müteakip bir yıl
içinde kaldırılması, bunlardan çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı
alınmış olanların, çevresel etki değerlendirmesi raporunda belirtildiği şekli
ile her iki alanda da yol, su, haberleşme, enerji nakil hattı, bant konveyör,
havai hat ve kuyu tesislerinin ilgili idarenin onayı ve talebi doğrultusunda
bedelsiz olarak kalmasına izin verilebilir. Diğerlerinin ise süresinde yerinden
kaldırılması veya çevre ile uyumlu hale getirilmesi zorunludur. Ruhsat
sahibinin bu yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde, çevre ve insan
sağlığı bakımından sorumlulukları devam eder. Ruhsat sahibi tarafından
yapılması gereken işlemler valilik veya ilgili idare tarafından yerine
getirilerek yapılan masraflar 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.' 'Madencilik faaliyetleri ile Devlet ve il yolları, otoyollar,
demir yolları, havaalanı, liman, baraj, enerji tesisleri, petrol, doğalgaz,
jeotermal boru hatları, su isale hatları gibi kamu yararı niteliği taşıyan
yatırımların birbirlerini engellemesi, maden işletme faaliyetinin yapılamaz
hale gelmesi, yatırım için başka alternatif alanların bulunamaması durumunda,
madencilik faaliyeti ve yatırımla ilgili karar, Kurul tarafından verilir. Herhangi bir yatırım yapılmamış I. Grup madenler, mıcır, kaba
inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı
hammaddeleri için verilen ruhsatlar ile görünür rezervi belirlenmemiş diğer
grup maden ruhsat sahaları ile çakışan aynı yerdeki diğer yatırımlara Genel
Müdürlükçe izin verilir. Ruhsatlı sahalarda görünür rezervi belirlemek üzere
yapılan sondaj, kuyu, galeri, desandre gibi işler için yapılan yatırımların ve
maden varlığının belgelenmesi durumunda tespit edilen görünür rezerv alanı dışındaki
alanlar için, diğer yatırımların madencilik faaliyetlerini engellemeyeceğine
Genel Müdürlükçe karar verilmesi halinde diğer yatırım için izin verilir. Bu
alanlarda ruhsat sahibi tarafından yapılmış yatırımı etkileyen bir husus var
ise bu alanla ilgili karar Kurul tarafından verilir. İşletme ruhsat alanı
içerisinde ancak işletme izni veya görünür rezerv alanı dışındaki bir alanda
diğer yatırımlara Genel Müdürlükçe izin verilebilir. Yatırımın işletme izni
veya görünür rezerv alanı ile çakışması durumunda, Kurul tarafından karar
verilir. Arama ruhsatı döneminde hiçbir yatırım yapılmamış ise diğer
yatırımlara engel teşkil etmez. Kurul, Devlet Planlama Teşkilatının bağlı olduğu bakanın
başkanlığında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı, diğer yatırımcı kurum ya da
kuruluşun bağlı olduğu bakan/bakanlar ve yatırım kararına onay veren kurumun
ilgili olduğu bakan olmak üzere asgari üç kişiden oluşur. Ancak, yatırımcı
kuruluşun Devlet Planlama Teşkilatının bağlı olduğu Bakanlığa veya Bakanlığa
bağlı ilgili veya ilişkili bir kurum ve katılımcı sayısının üçün altında olması
halinde Sanayi ve Ticaret Bakanı Kurula katılır. Kurul, Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanı veya ilgili taraf bakanlardan herhangi birinin daveti üzerine
toplanır ve kararlarını üye tamsayısının salt çoğunluğuyla alır. Kurul
tarafından alınan karar, kamu yararı kararı yerine geçer. Kurulun sekretaryası,
Genel Müdürlük tarafından yürütülür. Kurul tarafından verilecek kararlarda; görünür rezerv alanı ile
diğer yatırımın çakışması halinde öncelikle madenin makul bir sürede
üretilebilme imkanının olup olmadığı, ara ve uç ürüne yönelik madenciliğe
dayalı sanayi tesislerinin hammadde ihtiyacını karşılayan ruhsatlı sahalarda,
tesisin hammadde ihtiyacını karşılayacak şekilde alternatif alanların bulunup
bulunmadığı dikkate alınarak değerlendirme yapılır. Kurul tarafından gerekli görülmesi halinde hazırlatılan rapor,
danışmanlık ücretleri, yolluk, gündelik ve benzeri tüm harcamalar yatırımcı
tarafından karşılanır. Ayrıca, yatırımlar nedeniyle Kurul kararı ile faaliyeti
kısıtlanan maden işletmecisinin yatırım giderleri, lehine karar verilen tarafça
tazmin edilir.' 'Çevresel etki değerlendirmesi ile ilgili karar, işyeri açma ve
çalışma ruhsatı, mülkiyet izni olmadan veya on üçüncü fıkraya aykırı faaliyette
bulunulduğunun tespiti halinde ruhsat teminatı irad kaydedilerek bu alandaki
faaliyet durdurulur. Bu ihlallerin üç yıl içinde üç kez yapıldığının tespiti
halinde ise teminat irad kaydedilerek ruhsat iptal edilir.'' III- İLK İNCELEME 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, 'Bir davaya
bakmakta olan mahkeme, bu davada uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa; a) İptali istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı
olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslını, b) Başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneğini, c) Dava dilekçesi, iddianame veya davayı açan belgeler ile
dosyanın ilgili bölümlerinin onaylı örneklerini, dizi listesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine gönderir.' hükmüne
yer verilmiştir. Aynı maddenin (4) numaralı fıkrasının ikinci tümcesinde de, ' Açık
bir şekilde dayanaktan yoksun veya yöntemine uygun olmayan itiraz başvuruları,
Mahkeme tarafından esas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedilir '
denilmiştir. İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin; itiraz konusu kurallardan 5995
sayılı Kanun'un 3. maddesiyle, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinin;
değiştirilen onbeşinci, eklenen onaltıncı, değiştirilen onsekizinci ve eklenen
ondokuzuncu fıkralarının Anayasa'ya hangi gerekçelerle aykırı olduğunu başvuru
kararında açıkça ortaya koymadığı, ayrıca itiraz başvurusuna ilişkin belgelerin
dizi listesine de bağlanmadığı saptanmıştır. Açıklanan nedenlerle yöntemine uygun olmayan itiraz başvurusunun,
6216 sayılı Yasa'nın 40. maddesinin (4) numaralı fıkrasının ikinci cümlesine
göreesas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir. IV- SONUÇ 10.6.2010 günlü, 5995 sayılı Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 3. maddesiyle, 4.6.1985 günlü, 3213 sayılı
Maden Kanunu'nun; 1- 7. maddesine eklenen dokuzuncu fıkranın, 2- 7. maddesinin değiştirilen onbeşinci fıkrasının, 3- 7. maddesine eklenen onaltıncı fıkranın, 4- 7. maddesinin yeniden düzenlenen onyedinci fıkranın, 5-7. maddesinin değiştirilen onsekizinci fıkrasının, 6-7. maddesine eklenen ondokuzuncu fıkranın, iptali istemine ilişkin
itiraz başvurusunun, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrasının ikinci
cümlesi gereğince, yöntemine uygun olmadığından, esas incelemeye geçilmeksizin
REDDİNE, 28.9.2011 gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Fettah OTO Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz AKINCI Üye Erdal TERCAN