ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1977/35 Karar Sayısı:1977/43 Karar Günü:7/4/1977 Resmi Gazete tarih/sayı:31.5.1977/15952 İtiraz
yoluna başvuran: Iğdır Tapulama Hâkimliği İtirazın
konusu : 9 Haziran 1934 günlü, 2502 sayılı (Kars Vilâyetiyle Bayazıt, Erzurum
ve Çoruh Vilâyetlerinin Bazı Parçalarında Muhacir ve Sığıntıların
Yerleştirilmesi ve Yerli Çiftçilerin Topraklandırılması Hakkında Kanun) un 1.
maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenmiştir. I-
OLAY : Mahkemenin
elindeki davaya konu yapılan taşınmaz mal, 20 yılı aşan bir süredenberi
davacının zilyetliğinde iken, tapulama tespiti sırasında Birinci Dünya
Savaşından sonra başka devlet uyruğunu seçenlerden metruken Hazineye intikal
ettiği anlaşıldığından Hazine adına tespit edilmiştir. Davacının itirazını
yerel Tapulama Komisyonu reddetmiştir. Bunun üzerine Iğdır Tapulama
Hâkimliğinde açılan davada mahkeme, uygulama durumunda olduğunu kabul ettiği 9 Haziran
1934 günlü, 2502 sayılı Kanunun 1. maddesini Anayasa'ya aykırı görerek iptali
için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. III-
METİNLER: l-
İptali istenen yasa kuralı: 9
Haziran 1934 günlü, 2502 sayılı (Kars Vilâyetiyle Bayazıt, Erzurum ve Çoruh
Vilâyetlerinin Bazı Parçalarında Muhacir ve Sığıntıların Yerleştirilmesi ve
Yerli Çiftçilerin Topraklandırılması Hakkında Kanun) un birinci maddesi
şöyledir: "Madde
l- Kars Vilâyetiyle Bayazıt Vilâyetinin Iğdır ve Tuzluca (Kulp), Erzurum
Vilâyetinin Oltu ye Çoruh Vilâyetinin Artvin, Şavşat ve Borçka kazalarında ve
Kemalpaşa Nahiyesinde hıyar haklarını başka bir Devlet hesabına kullanıp
buralarını bırakmış bulunan Rus tebasına ait toprakların ve yapıların mülkiyeti
Devlete intikal etmiş bulunmakta olduğundan gerek bunlardan ve gerek Devlete
ait başka topraklardan ve yapılardan muhacirlere, mültecilere yerleşmek üzere
Hükümetçe bayağı yerleştirme haddi içinde verilmiş bulunan evler, ahırlar,
samanlıklar, dükkânlar ve topraklar bunlara parasız temlik olunup tapuya
bağlanır. Muhacirlerden ve mültecilerden henüz yerleştirilmemiş olanlar da
Yerleştirme Kanunu hükümlerine göre bu yerlerde parasız yerleştirilirler." 2-
Dayanılan Anayasa kuralları: Başlangıç Tarihi
boyunca bağımsız yaşamış, hak ve hürriyetleri için savaşmış olan; Anayasa
ve Hukuk dışı tutum ve davranışlarıyla meşruluğunu kaybetmiş bir iktidara karşı
direnme hakkını kullanarak 27 Mayıs 1960 Devrimini yapan Türk Milleti; Bütün
fertlerini, kaderde, kıvançta ve tasada ortak, bölünmez bir bütün halinde,
millî şuur ve ülküler etrafında toplayan ve milletimizi, dünya milletleri
ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak millî birlik ruhu içinde
daima yüceltmeyi amaç bilen Türk Milliyetçiliğinden hız ve ilham alarak ve; "Yurtta
Sulh, Cihanda Sulh" ilkesinin, Millî Mücadele ruhunun, millet
egemenliğinin, Atatürk Devrimlerine bağlılığın tam şuuruna sahip olarak; İnsan
hak ve hürriyetlerini, milli dayanışmayı, sosyal adaleti, ferdin ve toplumun
huzur ve refahım gerçekleştirmeyi ve teminat altına almayı mümkün kılacak
demokratik hukuk devletini bütün hukukî ve sosyal temelleriyle kurmak için; Türkiye
Cumhuriyeti Kurucu Meclisi tarafından hazırlanan bu Anayasa'yı kabul ve ilân ve
onu, asıl teminatın vatandaşların gönüllerinde ve iradelerinde yer aldığı
inancı ile, hürriyete, adalete ve fazilete âşık evlâtlarının uyanık bekçiliğine
emanet eder. Madde
11- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle bütünlüğünün,
Cumhuriyetin, millî güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının, genel ahlâkın
ve genel sağlığın korunması amacı ile veya Anayasa'nın diğer maddelerinde
gösterilen özel sebeplerle, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olarak, ancak
kanunla sınırlanabilir. Kanun,
temel hak ve hürriyetlerin özüne dokunamaz. Bu
Anayasa'da yer alan hak ve hürriyetlerden hiç birisi insan hak ve
hürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü
veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayırımına dayanarak, nitelikleri Anayasa'da
belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak kasdı ile kullanılamaz. Bu
hükümlere aykırı eylem ve davranışların cezası kanunda gösterilir. Madde
12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep
ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiç
bir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Madde
36- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı
amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum
yararına aykırı olamaz. Madde
37- Devlet, toprağın verimli olarak işletilmesini gerçekleştirmek ve topraksız
olan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçiye toprak sağlamak amaçlarıyla gereken
tedbirleri alır. Kanun, bu amaçlarla değişik tarım bölgelerine ve çeşitlerine
göre toprağın genişliğini gösterebilir. Devlet, çiftçinin işletme araçlarına
sahip olmasını kolaylaştırır. Toprak
dağıtımı, ormanların küçülmesi veya diğer toprak servetlerinin azalması
sonucunu doğuramaz. 3-
İlgili yasa kuralı: 12/5/1966
gününde, yürürlüğe giren 766 sayılı Tapulama Kanununun 19/7/1972 günlü, 1617
sayılı Yasa ile değiştirilen 33. maddesi şöyledir ; "Madde
33- (19/7/1972 - 1617) Tapuda kayıtlı olmayan ve beher parçasının yüzölçümü 20
dönüme kadar olan (20 dönüm dahil) gayrimenkul, çekişmesiz ve aralıksız en az
20 yıldan beri malik sıfatiyle zilyetliğini, belgelerle veya bilirkişi veyahut
tanık beyanlariyle tevsik eden zilyedi adına kaydedilir. Aynı
şahsın yekdiğerine bitişik olup da, yüzölçümü toplamı 20 dönümden fazla bulunan
müstakil parçalar üzerindeki zilyedliği ayrı ayrı sebeplere dayandığı takdirde,
her parçanın yüzölçümü 20 dönümü geçmemek ve zilyedliğe ilişkin diğer unsurlar
mevcut olmak kaydiyle, bu parçalar zilyedi adına kaydedilir. Yüzölçümü
20 dönümü geçen müstakil parçaların, veya aynı şahsın ayrı ayrı sebeplere
dayanarak zilyedi bulunduğu yekdiğerine bitişik ve yüzölçümü 20 dönümü aşan
birden fazla parçalardan her birinin 20 dönümlük kısmı, zilyedliğe ait l inci
fıkradaki unsurların mevcudiyeti halinde zilyedi adına kaydedilir. Bir
tapulama bölgesinde, bu maddenin I, II ve III üncü fıkraları gereğince bir
kişinin iktisap edebileceği gayrimenkullerin toplam büyüklüğü 50 dönümü
geçemez. Arazinin
yukarıdaki fıkraların kapsamı dışında kalan kısmının zilyedi adına
kaydedilebilmesi için, birinci fıkra gereğince delillendirilen zilyedliğin
ayrıca aşağıdaki belgelerden birine dayandırılması lâzımdır. a)
1950 yılına veya daha önceki yıllara ait vergi kaydı, b)
Zilyed lehine kesinleşmiş mahkeme ilâmları, c)
Tasdikli irade suretleri ve fermanlar, d)
Muteber mütevelli sipahi, mültezim, temessük veya senetleri, e)
Kayıtları bulunmayan tapu veya mülga Hazinei Hassa Senedi veya muvakkat
tasarruf ilmühaberi, f)
Tasdiksiz tapu yoklama kayıtları, g)
Mülkname, muhasebatı atika kalemi kayıtları, h)
Mubayaa, istihkâm ve ihbar hüccetleri, İ)
Evkaf idarelerinden tapuya devredilmemiş tasarruf kayıtları, Devletin
hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerler ile kanunlar uyarınca Devlete kalan
gayrimenkuller - tapuda kayıtlı olsun veya olmasın - kazandırıcı zamanaşımı
yoluyla iktisabedilemez ve bu madde hükmü uygulanamaz. IV-
İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesinin 7/4/1977 gününde Kani Vrana, Şevket Müftügil, Ahmet Akar, Halit
Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün,
Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Ahmet Salih Çebi, Adil Esmer, Nihat O.
Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalarıyla İçtüzüğün 15. maddesi
uyarınca yaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıdaki konu üzerinde durulmuştur
: Anayasa'nın
151. maddesi uyarınca bir mahkeme, bakmakta olduğu davada, uygulanacak kanun
hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Davada uygulanma olanağı
bulunmayan "bir yasa kuralının iptalini isteme yetkisi mahkemelere
tanınmamıştır. Bu nedenle itiraz konusu 2502 sayılı Kanunun birinci maddesinin
bakılmakta olan davada uygulanma yeri bulunup bulunmadığı sorununun çözülmesi
gerekir. Çekişmeli
yerin Birinci Dünya Savaşı sonunda yapılan andlaşma ile Devletin mülkiyetine
geçtiğinde uyuşmazlık yoktur. Davacının 20 yıldan çok bir süreden beri
zilyetliğinde iken, bu yer Hazine adına kütüğe geçirilmiştir. Davacının
isteminin yerine getirilmesine 766 sayılı Tapulama Kanununun 33. maddesinde yer
alan hüküm engel olmaktadır. Mahkeme bu hükmü uygulayacaktır. Çünkü 33.
maddenin son fıkrasında "...kanunlar uyarınca Devlete kalan gayrimenkuller
- tapuda kayıtlı olsun veya olmasın, kazandırıcı zaman aşımı yoluyla iktisap
edilemez" denilmektedir. "Kanunlar uyarınca Devlete kalan
gayrimenkuller" deyiminin Anayasa'ya aykırılığı mahkemece ileri
sürülmemiştir. Mahkemece öne sürülen itirazın dayanağını şu düşünce oluşturmaktadır
: 33. maddenin son fıkrasında söz konusu edilen kanunlar arasında açıkça adı ve
sayısı belirtilmemekle birlikte, 2502 sayılı Kanun da vardır. Bu kanunun 1.
maddesi, çekişmeli taşınmazı Devlet malı saymıştır. Bu hüküm iptal edilirse,
33. maddenin uygulanmasında davacının hakkını engelleyen bir neden
kalmayacaktır. Bu
düşünce Anayasa'ya aykırılık itirazına dayanak yapılamaz. Çünkü taşınmazın
kütüğe geçirilmesi koşullarını Tapulama Kanununun 33. maddesi düzenlemekte ve
davada uygulanacak hüküm niteliğini de bu madde taşımaktadır. Ortada 2502
sayılı Kanuna gönderme yapan bir hüküm de yoktur. Bu kanunun 1. maddesi
uyrukluk seçme hakkını başka bir Devlet yararına kullanan kişilerden kalma
taşınmazların kimlere verileceğini düzenlemektedir. Bu maddenin eldeki davada
uygulama olanağı bulunmamaktadır. İtiraz
konusu madde içinde yer alan "...mülkiyeti Devlete intikal etmiş
bulunmakta olduğundan..." deyimi de söz konusu taşınmazların, bu kanunla
devlet mülkiyetine geçtiğini kabule elverişli değildir. 2502 sayılı Kanun
teklifinin gerekçesinde de belirtildiği üzere, bu gibi taşınmazlar daha önce
"ahden" yani Sovyetlerle Türkiye arasında yapılan andlaşmalarla ve
bunları onaylayan kanunlarla Türk egemenliğine geçmiştir. (Türkiye Büyük Millet
Meclisi Zabıt Ceridesi : Devre 4, Cilt : 12, Sıra No : 145), 21 Temmuz 1337
(1921) günlü, 141 sayılı Kanunla onaylanmış bulunan 16 Mart 1337 (1921) günlü
Moskova Andlaşmasiyle 16 Mart 1338 (1922) günlü, 207 sayılı Kanunla onaylanmış
olan 13 Ekim 1337 (1921) günlü Kars Andlaşması bu konuda açık ve kesin
kuralları içermektedir (Üçüncü Tertip Düstur : Cilt : 2 Sayfa : 72 ve Cilt : 3,
Sayfa : 14), 2502 sayılı Kanun ise, daha önce Devlete geçmiş olan bu
taşınmazların göçmen ve mültecilere hangi koşullarla verilip tapu kütüğüne geçirileceğine
ilişkindir. Yukarıdaki
açıklamalar mahkemenin elindeki davada 2502 sayılı Kanunun l. maddesinin
uygulanma olanağı bulunmadığını yeterince gösterdiğinden itiraz, mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddedilmelidir. Nihat
O. Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamıştır . V-
SONUÇ: 9/6/1934
günlü, 2502 sayılı Kanunun 1. maddesi, Mahkemenin bakmakta olduğu davada
uygulanacak hüküm bulunmadığından, itirazın mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
reddine Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoyuyla ve oyçokluğuyla, 7/4/1977
gününde karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI Her
türlü malı elde tutma yahut sahibi olma koşullarının "Kanunlarla
saptanması" ilkesi, karşı çıkılamayacak bir hukuksal kural, bu koşulları
belirleyen yasanın ele alınması ise, doğaldır. Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu