ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/19 Karar Sayısı : 2010/17 Karar Günü : 28.1.2010 R.G Tarih-Sayı :
28.04.2010-27565 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay 5. Daire İTİRAZIN KONUSU : 22.1.1990 günlü, 399 sayılı
'Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 sayılı Kanun
hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun
Hükmünde Kararname'nin 5.2.1992 günlü, 3771 sayılı Yasa'nın 19. maddesiyle
düzenlenen 56. maddesinin birinci fıkrasının ikinci tümcesinde yer alan '(b)
bendindeki halin gerçekleşmesi durumunda'' ibaresinin Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırılığı savıyla iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları 1. Bölge Müdürlüğü'nde
dispeçer olarak görev yapan davacının, görevden uzaklaştırılması nedeniyle
kesilen ücretin ödenmesi talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin
iptali istemiyle açılan davanın temyiz incelemesinde, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Danıştay Beşinci Daire iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 399 sayılı 'Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin
Düzenlenmesi ve 233 sayılı Kanun hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin
Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin itiraz konusu
bölümü de içeren 5.2.1992 günlü, 3771 sayılı Yasa'nın 19. maddesiyle düzenlenen
56. maddesi şöyledir: ' MADDE 56 - Soruşturma veya yargılama sonunda yetkili mercilerce: a) Haklarında sözleşmenin feshi cezasından başka bir disiplin
cezası verilenler, b) Takibata mahal olmadığına veya beraatine karar verilenler, c) Hükümden evvel haklarındaki kovuşturma genel af ile
kaldırılanlar, d) Görevlerine ilişkin olsun veya olmasın çalıştırılmasına engel
olmayacak bir ceza ile hükümlü olup bu cezası ertelenenler, Hakkında bu kararların kesinleşmesi üzerine görevden uzaklaştırma
tedbiri kaldırılır. (b) bendindeki halin gerçekleşmesi durumunda sözleşme
ücretinin kesilmiş bulunan 1/3 oranındaki kısmı ilgililere ödenir. Görevden uzaklaştırma tedbiri sözleşmeli personelin soruşturmaya
konu olan fiilinin hizmetlerine devama engel olmadığı hallerde, her zaman
kaldırılabilir. Ceza kovuşturması tutuksuz olarak devam edenlerden göreve
başlamasında sakınca görülmeyenler görevlerine döndürülebilirler.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya
KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR,
Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 20.3.2008 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na göre
görevden uzaklaştırma tedbiri uygulanan kamu personelinden, Yasa'da belirtilen
durumlar çerçevesinde yeniden görevlerine başlatılanlara tedbir süresince
ödenmeyen 1/3 oranındaki aylığın ödendiği, ancak 399 sayılıKanun Hükmünde
Kararnamede (KHK) aynı durumdaki personel için bu tür ödemelerin sadece 56.
maddenin (b) bendindeki koşulların gerçekleşmesiyle sınırlı tutulduğu, bu
nedenle kuralın Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin (KHK) 56. maddesinin
birinci fıkrasının ilk tümcesinde, haklarında (a) sözleşmenin feshi
cezasından başka bir disiplin cezası verilenler,(b) takibata mahal olmadığına
veya beraatine karar verilenler; (c) hükümden evvel haklarındaki kovuşturma
genel af ile kaldırılanlar ile (d) görevlerine ilişkin olsun veya olmasın
çalıştırılmasına engel olmayacak bir ceza ile hükümlü olup bu cezası
ertelenenler hakkında bu kararların kesinleşmesi üzerine görevden uzaklaştırma
tedbirinin kaldırılacağı belirtilmektedir. Bu durumda, tedbir süresince kesilen
1/3 oranındaki sözleşme ücretinin ilgiliye ödenmesi de gündeme geleceğinden
itiraz konusu kuralın içinde yer aldığı tümcede, ancak '(b) bendindeki halin
gerçekleşmesi durumunda' bu ödemenin yapılacağı ifade edilmiştir.
Dolayısıyla, görevden uzaklaştırma tedbiri uygulanıp daha sonra haklarında ' takibata
mahal olmadığına' veya 'beraate' karar verilenler dışında, diğer sebeplerle
görevlerine yeniden başlatılanların bu ödemeden faydalanmaları mümkün
bulunmamaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin, toplumun
huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,
Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına
saygı gösteren, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli
bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve
hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık,
yasaların üstünde Anayasa ve yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri
bulunduğu bilincinde olan devlettir. Hukuk güvenliği, temel hak güvencelerinde korunan ortak değerdir.
Hukuk devleti hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm işlem ve
eylemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu
güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerektirir. Anayasa'nın 10. maddesinin birinci fıkrasında herkesin, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu belirtilmiştir. Eşitlik ilkesiyle eylemli değil, hukuksal eşitlik
öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumunda bulunan kişilerin
yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasalar
karşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Durum ve
konumlarındaki özellikler, kimi kişi ya da topluluklar için değişik kuralları
gerekli kılabilir. A ynı hukuksal
durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal
edilmiş olmaz. Nitelikleri ve durumları özdeş olanlar için yasalarla değişik
kurallar konulamaz. Kamu hizmetinin gerektirdiği hallerde, görevi başında kalmasında
sakınca görülen kamu görevlileri hakkında, memur ya da sözleşmeli personel
ayrımı yapılmaksızın ihtiyati tedbir uygulanması nasıl hukuk devletinin gereği
ise bu geçici önlemin kaldırılması halinde göreve başlatma da hukuk devletinin
gereğidir. Anayasa'nın 55. maddesine göre 'emeğin karşılığı' olan ücret, kıdem,
liyakat, kariyer, görev, yetki ve sorumluluk gibi unsurlara bağlı olarak
farklılık göstermekle birlikte, görevden uzaklaştırma süresince eksik ödenen
ücretin, tedbirinin kaldırılmasına bağlı olarak kimi kamu görevlilerine
ödenmemesi hukuk güvenliği ile bağdaşmaz. Öte yandan, 399 sayılı KHK'ye tabi ve kamu görevlisi olarak
çalışan sözleşmeli personel ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na veya
diğer yasalara tabi olarak çalışan devlet memurları, kendilerine emeklerinin
karşılığı olarak ücret ya da aylık ödenmesi bakımından aynı durumdadırlar.
Bunların disiplin veya ceza soruşturmasının selameti gerekçeleriyle görevden
geçici olarak uzaklaştırılmaları durumunda, görevden uzak kaldıkları süre
içinde ödenmeyen aylık farkının 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tâbi
olanlara ödenmesi öngörülmüş iken, 399 sayılı KHK'ye tabi olarak çalışan kamu
görevlilerine bu ödemenin yalnızca haklarında takipsizlik veya bearet kararı
verilmesiyle sınırlı tutulması, aynı durumda olanlara farklı kuralların
uygulanması sonucunu doğurduğundan, Anayasa'nın eşitlik ilkesine de aykırıdır. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırıdır, iptali gerekir. VI- SONUÇ 22.1.1990 günlü, 399 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel
Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı
Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin
5.2.1992 günlü, 3771 sayılı Yasa'nın 19. maddesiyle yeniden düzenlenen 56.
maddesinin birinci fıkrasının ikinci tümcesinde yer alan '(b) bendindeki halin
gerçekleşmesi durumunda '' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,28.1.2010
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ