ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı :2011/28 Karar Sayısı: 2012/22 Karar Günü : 16.2.2012 R.G. Tarih-Sayı :
21.07.2012-28360 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Aksaray İcra Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 30.6.1934 günlü, 2548 sayılı
Ceza Evleriyle Mahkeme Binaları İnşası Karşılığı Olarak Alınacak Harçlar ve
Mahkûmlara Ödettirilecek Yiyecek Bedelleri Hakkında Kanun'un 1. maddesinin
Anayasa'nın 2., 5., 10., 36. ve 73. maddelerine aykırılığı  savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Davacının yapmış olduğu ilâmlı icra takibiyle ilgili olarak icra
müdürlüğünce 2548 sayılı Kanun'un 1. maddesi gereğince cezaevi yapı harcının
alınmasına karar verilmesi üzerine bu kararın iptali için açılan davada, itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu savını ciddi bulan Mahkeme iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 30.6.1934 günlü, 2548 sayılı Ceza Evleriyle Mahkeme Binaları
İnşası Karşılığı Olarak Alınacak Harçlar ve Mahkûmlara Ödettirilecek Yiyecek
Bedelleri Hakkında Kanun'un itiraz konusu 1. maddesi şöyledir: ' İcra dairelerince miktar ve kıymeti muayyen olan ilâmlı ve
ilâmsız alacaklardan tahsil olunan paranın % 2'si ve kıymeti muayyen olmıyan
ilâmların icrasından tahsil harcının yarısı nisbetinde harç alınır. Maktu
harçlar ilâmın icraya konulduğu zaman peşin olarak alınır. Bu harçlar borçluya yükletilemez ve mahkûmunbih meblağ bir milyon
liradan aşağı olursa bundan harç alınmaz. ' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 5., 10., 36. ve 73.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Osman
Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fettah OTO,
Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin
YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın
katılımlarıyla 6.4.2011 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında; ceza evleri ve mahkeme
binalarının yapılmasının sosyal devlet ilkesi gereğince Devletin görevi olduğu,
bu görevin alacağını tahsil edemeyip bunu icra marifetiyle alan vatandaşa
yüklenemeyeceği, icra marifeti ile alacaklarını tahsil etmeye çalışan kişilerin
diğer gerçek ve tüzel kişiler gibi vergilerini kazançları üzerinden zaten
ödedikleri, mahkeme hizmetlerinden yararlanan ancak alacağını yada hakkını icra
marifetiyle almayan gerçek kişi ve kurumlardan ayrıca ceza evleri ve mahkeme
binalarının yapımı için 2548 sayılı Kanun'a göre harç alınmadığı, her kamu
kurumunda iş yaptıran gerçek yada tüzel kişilerin bu kurumların binalarının
yaptırılması için ayrıca  harç ödemedikleri, ceza evleri ve mahkeme
binalarının yapımı için harç alınacak ise tüm gerçek ve tüzel kişilerden malî
güçleri oranında alınması gerektiği belirtilerek, itiraz konusu kuralın,
Anayasa'nın 2., 5., 10., 36. ve  73. maddelerine  aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. İtiraz konusu kuralda, icra dairelerince, miktar ve değeri belirli
olan ilâmlı ve ilâmsız alacaklardan tahsil olunan paranın % 2 si, değeri
belirli olmayan ilâmların icrasında ise tahsil harcının yarısı oranında harç
alınacağı,  maktu harçların ilâmın icraya konulduğu zaman peşin olarak
tahsil edileceği, bu harçların borçluya yükletilemeyeceği öngörülmektedir. Harç, Devletin yüklenmiş olduğu görevleri yerine getirebilmek için
anayasal sınırlar içinde egemenlik yetkisine dayanarak çeşitli kaynaklardan
elde etmiş olduğu vergi ve resim gibi bir çeşit kamu geliridir. Ayrıca harç,
bireylerin özel menfaatlerine ilişkin olarak, kamu hizmetlerinden
yararlanmaları karşılığında bu hizmetlerin maliyetlerine katılmaları amacıyla
kamu gücüne dayanılarak getirilen malî yükümlülüktür. Bu nedenle, yargılama
sürecinde, yasayla harca tâbi kılınmış bir hizmetten yararlanmak isteyen ilgili
(davalı veya davacı), genel kurallar uyarınca harcını ödeyerek bu hizmetten
yararlanabilir. Kural ile icra müdürlükleri tarafından bireylere sunulan hizmetten
yararlananlardan tahsil edilen cezaevi yapı harcı cezaevleri ile mahkeme
binalarının yapımına tahsis edilmiştir.  Kuralda cezaevi yapı harcının,
konusu, miktarı ve yükümlüsü açık olarak belirtilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan 'sosyal hukuk devleti', insan
haklarına dayanan, kişilerin huzur, refah ve mutluluk içinde yaşamalarını
güvence altına alan, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı arasında adil bir
denge kurabilen, millî gelirin adalete uygun biçimde dağıtılması için gereken
önlemleri alan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak sosyal adaleti ve toplumsal
dengeleri gözeten devlettir. Anayasa'nın 5. maddesinde, kişilerin hak ve hürriyetlerini, sosyal
hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal,
ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya çalışmak, devletin temel amaç ve
görevleri arasında sayılmaktadır. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi, hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal
eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa
karşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik
herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve
konumlardaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları
gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü
eşitlik ilkesi ihlâl edilmiş olmaz. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında ' Herkes, meşru
vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve
davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir '
hükmüne yer verilmiştir. Anayasa'nın 73. maddesinde, herkesin kamu giderlerini karşılamak
üzere vergi ödemekle yükümlü bulunduğu, vergi, resim, harç ve benzeri mali
yükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veya kaldırılacağı
öngörülerek Anayasa'nın 2. maddesinde nitelikleri belirtilen hukuk devleti
ilkesi, vergilendirme ilkeleri yönünden somut biçimde dile getirilmiştir.
Vergilerde olduğu gibi harçlarda da alınan harcın hangi kamu gideri için
kullanılacağının, tahsis edileceğinin belirtilmesine gerek bulunmamakla
birlikte tahsis yasağı da söz konusu değildir. İtiraz konusu kuralda harcın
kullanılacağı kamu gideri alanı cezaevleri ve mahkeme binaları inşası olarak
gösterilmiştir. Cezaevleriyle, mahkeme binalarının inşasının Devletin görevi,
bu görevin de kamu hizmeti olduğu kuşkusuzdur. Bu bakımdan kuralda, bu tür kamu
hizmeti giderinin karşılanmasına, icra hizmetlerini talep eden kişilerin kısmen
de olsa katılması yasa koyucu tarafından kabul edilmiş ve belirlenen oranlarda
katılımın sağlanması öngörülmüştür. Hangi kamu hizmeti karşılığında harç olarak
bir malî yükümlülük getirileceği anayasal ilkelere uygun olmak koşuluyla yasa
koyucunun takdirindedir. Öte yandan, eşitlik ilkesine aykırılıktan söz edilebilmesi için
bir yasanın aynı hukuksal durumda olanlar arasında bir ayırım veya ayrıcalık
yaratması gerekir. İtiraz konusu kural uyarınca öngörülen harç, söz konusu
hizmetten yararlanan herkes içine uygulanacağından eşitlik ilkesine aykırılık
oluşturmaz. İcra takip işlemlerinin yapılması sonucunda cezaevi yapı harcı
ödenmesini zorunlu kılan kural, bireylerin özel çıkarlarıyla ilgili olarak
yargı hizmetinden yararlanmalarını, bu hizmetin karşılığı olan harcın ödenmesi
koşuluna bağladığından hak arama özgürlüğünü sınırlandıran bir nitelik de
taşımamaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 5., 10.,
36.  ve 73. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR ve Celal Mümtaz AKINCI bu görüşe katılmamışlardır. VI- SONUÇ 30.6.1934 günlü, 2548 sayılı Ceza Evleriyle Mahkeme Binaları
İnşası Karşılığı Olarak Alınacak Harçlar ve Mahkûmlara Ödettirilecek Yiyecek
Bedelleri Hakkında Kanun'un 1. maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Celal Mümtaz AKINCI'nın karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 16.2.2012 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN KARŞIOY GEREKÇESİ Cezaevleri ve adliye binalarının yapımı ile mahkûmlara verilecek
yiyeceklerin bedellerini karşılamak amacıyla çıkartılan 30.6.1934 tarih ve 2548
sayılı Kanun'un itiraz istemine konu 1. maddesine göre, icra takibine konu
gerçek ve tüzelkişiliklerin alacaklarının tahsil edilmesi halinde, tahsil
edilen paranın %2'si oranında; kıymeti muayyen olmıyan ilâmların icrasından ise
tahsil harcının yarısı nisbetinde 'harç' alınacaktır. Kural'a göre bu
harçlar 'borçluya ' değil, sadece 'alacaklıya' yükletilecektir. Adaletin dağıtımı Devletin asli görevlerinden olup, Anayasa'nın
5., 36., 37., 38., 40., 138-159. maddelerinde de bunun yöntem ve esasları
düzenlenmektedir. Adaletin tecellisi amacıyla yürütülecek yargılama, cebri icra
ve infaz faaliyetlerinin belli bir maddi alt yapıyı gerektirdiği, bu nedenle
mahkeme binaları, cezaevleri, icra daireleri vb. yatırımların yapılmasının
lüzumu izahtan varestedir. Bunun maddi finansmanı ise öncelikle vergilerden
oluşan Devlet gelirleri yoluyla sağlanacaktır. Yurttaşların gelirlerine göre
ödeyecekleri vergilerin bu amaçla kullanılmasında herhangi bir anayasal sorun
olmadığı açıktır. Ne var ki, itiraz konusu kuralda olduğu gibi, ihkak-ı hakkı
engelleme düşüncesi ile Devletin üstlendiği bir faaliyet olan 'cebri icra'
sonucu, bir alacağın tahsilinde, tahsil edilen tutardan belli oranda bir
kesenek yapılması ve borçludan bu amaçla hiçbir harç alınmaması, yurttaşların
adalet duygularını inciteceği gibi, adil yargılama, hukuk devleti ve eşitlik
ilkelerini de ihlâl edecektir. İtiraz konusu kural yaklaşık 80 sene önce yürürlüğe konulmuş olup,
o günlerin Türkiye'si ile bu günün Devleti arasında maddi güç yönünden bir
kıyaslama yapılması dahi mümkün değildir. Zaman içerisinde Devlet gelirleri
artmış, maddi alt yapı güçlenmiş, Adalet Teşkilatını Güçlendirme Vakfı gibi
sağlam maddi temeli olan bir oluşum faaliyet geçmiş, ülkenin her yanı modern
mahkeme binaları, cezaevleri ve diğer adliye kurumları ile donatılmış olup, bu
faaliyetler devam edegelmektedir.  Dolayısiyle, bugün Devletin hâlâ itiraz
konusu kurala ihtiyaç duyduğunu söylemeye imkân yoktur. Belirtilen maksatla Devlet bütçesine vatandaşın ek bir katkı
yapması isteniyorsa, yasakoyucunun bunu eşitlik ilkesini zedelemeden, adalet hizmetinden
yararlanan tüm ilgili kişilere yükletmek suretiyle yapması gerekmektedir.
Örneğin, bu husus, dava açanlardan ek bir harç alınması, borçlu ve alacaklıdan
ayrı ayrı tahsil vb. yöntemlerle pekâlâ sağlanabilecektir. İtiraz konusu kuralın açıklanan nedenlerle Anayasa'nın 2., 10. ve
36. maddelerine aykırı düştüğü ve iptali gerektiği kanaatine vardığımızdan;
çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmıyoruz. Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Celal
  Mümtaz AKINCI