anayasa mahkemesi kararı Esas Sayısı : 2024/191 Karar Sayısı : 2024/191 Karar Tarihi : 4/12/2024 R.G.Tarih-Sayı :
10/3/2025-32837 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 22. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 7/2/2018
tarihli ve 7089 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 2.
maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü cümlesinin Anayasa’nın 2., 36., 40.
ve 125. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
talebidir. OLAY: Kamu görevinden çıkarıldıktan sonra görevine iade edilen davacı
tarafından kamu görevinden çıkarılması nedeniyle uğradığı manevi zararlarının
tazmini talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 2. maddesi
şöyledir: “ İade hükümleri MADDE 2- (1)
Ekli (2) sayılı listede yer alan kamu görevlileri, ilgili kanun hükmünde kararnamenin
eki listelerin ilgili sıralarından çıkarılmıştır. (2) İlgili kanun hükmünde kararname hükümleri, birinci
fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ilgili
kanun hükmünde kararnamenin yayımı tarihinden geçerli olmak üzere ortadan
kalkmış sayılır. Söz konusu personelden bu maddenin yürürlük tarihinden
itibaren on gün içerisinde göreve başlamayanlar çekilmiş sayılır. Bu kapsamda
göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten göreve
başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları
ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir
tazminat talebinde bulunamaz. Bu personelin görevlerine iadesi, kamu
görevinden çıkarıldıkları tarihte bulundukları yöneticilik görevi dışında
öğrenim durumları ve kazanılmış hak aylık derecelerine uygun kadro ve
pozisyonlara atanmak suretiyle de yerine getirilebilir. Bu maddeye ilişkin
işlemler ilgili bakanlık ve kurumlar tarafından yürütülür. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri
uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan
GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR
ve Metin KIRATLI ’nın
katılımlarıyla 4/12/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör
Ömer MENCİK tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu
kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla bir olağanüstü hâl kanun hükmünde
kararnamesi ( OHAL KHK’sı) ile doğrudan kamu
görevinden çıkarılıp başka bir OHAL KHK’sı ile kamu görevine iade edilenlerin
herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarının öngörüldüğü, kişilerin
kamu görevine iade edilmesinin bu kişilerin hukuka aykırı olarak kamu
görevinden çıkarıldıkları anlamına geldiği, kuralla olağanüstü hâl kapsamında
hakkında hukuka aykırı bir şekilde tedbir uygulananlara, uğrayabilecekleri
maddi ya da manevi zararlarının giderilmesine yönelik idari ve yargısal yollara
başvurma imkânının ortadan kaldırıldığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 36., 40. ve 125. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. B. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu 4. İtiraz konusu kural, OHAL KHK’sıyla
doğrudan kamu görevinden çıkarılıp başka bir OHAL KHK’sı ile görevine iade
edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat
talebinde bulunamayacaklarını hükme bağlamaktadır. 5. Kural, OHAL süresini aşacak biçimde
uygulanmaya imkân vermektedir. Başka bir ifadeyle kural, olağanüstü hâl
süresiyle sınırlı bir düzenleme öngörmemektedir. Bu nedenle kurala ilişkin
incelemenin Anayasa’nın olağan dönem kuralları yönünden öngördüğü denetim
rejimine göre yapılması gerekir. 6. Anayasa Mahkemesi
30/6/2022 tarihli ve E.2018/137, K.2022/86 sayılı kararında OHAL KHK’sıyla doğrudan kamu görevinden
çıkarılıp Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu (Komisyon) tarafından
görevine iade edilenlerin, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi
bir tazminat talebinde bulunamayacaklarını öngören hükmü iptal etmiştir. 7. Anılan kararda söz konusu hükmün, temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğini iddia eden
kişilerin yetkili makamlara başvurmasını güvence altına alan Anayasa’nın 40.
maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkı çerçevesinde incelenmesi gerektiği
belirtildikten sonra kamu makamlarının hukuka aykırı fiilleri nedeniyle maddi
ve manevi yönden zarara uğradığını iddia eden bireylere zararlarının
giderilmesi için idari ve yargısal mercilere başvurma imkânının tanınmasının
Anayasa'nın 40. maddesinin bir gereği olduğu ifade edilmiştir (AYM,
E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, §§ 453, 456). 8. Anılan kararın devamında, olağanüstü hâl
tedbirleri kapsamında devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar
verilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği,
mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı oldukları
değerlendirilen kişilerin liste usulüyle kamu görevinden çıkarıldıkları, Komisyonca
tedbire ilişkin şartların oluşmadığı gerekçesiyle başvurunun kabulüne karar
verilerek kişilerin göreve iade edilmesinin, tedbirin sebep unsurunun
gerçekleşmediğinin, başka bir deyişle bu kişilerin herhangi bir örgüt ya da
yapıya aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatlarının belirlenemediğinin ve
hukuka aykırı olarak kamu görevinden çıkarıldıklarının idare tarafından tespit
edildiği anlamına geldiği belirtilmiştir (AYM, E.2018/137, K.2022/86,
30/6/2022, § 457). 9. Söz konusu değerlendirmeler sonrasında Anayasa Mahkemesi, Komisyon kararıyla kamu görevine iade edilen kişilerin
tedbir süreci nedeniyle maddi ve manevi yönden zarara uğrayabileceklerini ve
OHAL kapsamında hukuka aykırı bir şekilde haklarında tedbir uygulanan kişilerin
uğrayabilecekleri maddi ya da manevi zararların giderilmesi için gerekli idari
ve yargısal yollara başvurma imkânının tanınması gerektiğini vurgulamıştır (AYM,
E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, § 458) . 10. Ayrıca Anayasa Mahkemesi, göreve iade
edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat
talebinde bulunamayacaklarının öngörülmesiyle bu kişilerin tedbir işleminin
haksız uygulanmasından dolayı uğrayabilecekleri maddi ve manevi zararları
giderme imkânının ortadan kaldırıldığı, kamu makamlarının hukuka aykırı
uygulamaları nedeniyle zarara uğradığını iddia eden kişilere dava açma imkânı
tanınmamasının, devletin kişinin hak ve özgürlüklerine yönelik ihlallere karşı
etkili giderim mekanizmasını sağlama yükümlülüğüyle bağdaşmadığını ifade ederek hükmün Anayasa’nın 40. maddesine aykırı olduğuna ve iptaline
karar vermiştir (AYM, E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, §§ 459, 460). 11. İtiraz konusu kural bakımından
da söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren
bir durum bulunmamaktadır. Kural
kapsamında göreve iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı
herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarının öngörülmesi, devletin
kişinin hak ve özgürlüklerinin ihlaline karşı etkili giderim mekanizması
sağlama yükümlülüğüyle bağdaşmamaktadır. 12. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 40. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa’nın 40. maddesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 36. ve 125. maddeleri yönünden
incelenmemiştir. IV. HÜKÜM 7/2/2018 tarihli ve 7089 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında
Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine
Dair Kanun’un 2. maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 4/12/2024
tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI