ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     :  2016/1 Karar Sayısı  :  2017/81 Karar Tarihi :  29.3.2017 R.G.Tarih – Sayısı :
20.4.2017-30044 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Sayıştay
Altıncı Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 20.11.1981
tarihli ve 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un 21. maddesinin (a) fıkrasının,
Anayasa’nın 2. ve 73. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Antalya Su ve Atıksu İdaresi Genel Müdürlüğü’nün
hesaplarının denetiminde mevzuata aykırı bir şekilde harç ödemesi yapıldığının
tespiti üzerine devam eden yargılamada, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya
aykırılık iddialarını ciddi bulan yargılama dairesi, iptali için başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 21. maddesinin 
(a) fıkrası şöyledir: “ İSKİ’nin görevleri için kullandığı taşınmaz malları,
tesisleri, işlemleri ve faaliyetleri her türlü vergi resim ve harçtan muaftır. ” II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca,
Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan
Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla 13.1.2016
tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından
işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Sadettin CEYHAN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 1- İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle, itiraz konusu kuralla İstanbul Su ve
Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’ne (İSKİ) tanınan muafiyetin sınırlarının
ve kapsamının herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer bırakmayacak şekilde
açık, net ve nesnel olmadığı ve bu durumun belirlilik ilkesiyle ve vergi, resim
ve harçların kanuniliği ilkesiyle bağdaşmadığı belirtilerek kuralın,
Anayasa’nın 2. ve 73. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. İtiraz konusu kuralda, İSKİ’nin görevleri için kullandığı
taşınmaz mallarının, tesislerinin, işlem ve faaliyetlerinin her türlü vergi
resim ve harçtan muaf tutulacağı öngörülmüştür. 2560 sayılı Kanun’un ek 4.
maddesi gereğince kural, diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanmaktadır. 5. Anayasa’nın 73.maddesinin üçüncü fıkrasındaki, “ Vergi,
resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya
kaldırılır .” hükmüyle verginin kanuniliği ilkesi benimsenmiştir. Verginin
kanuniliği ilkesi, takdire dayalı keyfî uygulamaları önleyecek sınırlamaların
kanunda yer almasını gerektirmekte ve vergi yükümlülüğüne ilişkin
düzenlemelerin konulması, değiştirilmesi veya kaldırılmasının kanun ile
yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Verginin kanuniliği ilkesi vergilendirmeye
ilişkin istisna ve muafiyetleri de kapsamaktadır. Vergilendirmede genel kural,
kanunla belirlenmiş konu ve kişilerden vergi, resim ve harç alınmasıdır. Kanun
koyucu, kimi durumlarda vergi kapsamına alınan konuyu, kimi durumlarda kişileri
vergi dışında tutabileceği gibi verginin tümünden ya da bir bölümünden de
vazgeçebilir. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerde sosyal,
ekonomik, mali ve kültürel amaçlı birtakım muaflık, istisna ve indirimler
tanınması, kanun koyucunun takdirine bağlı bir konudur. 6. Birtakım ekonomik, sosyal veya mali politikaların
gerçekleşmesini sağlamak amacıyla, anayasal ilkelere bağlı kalmak koşuluyla
mali yükümlülüklerin kaldırılması konusunda takdir hakkı bulunan kanun
koyucunun bu hakkını bir takım kişi veya kişi gruplarına muafiyet tesis etmek
yoluyla kullanması durumunda da, muaflık tanınan konuların, şartların ve mali
yükümlülük çeşitlerinin kanunilik ilkesi gereği kanunla düzenlenmesi
gerekmektedir. 7. Yükümlülükler konusunda
keyfi uygulamalara karşı düşünülen ilk önlem her ne kadar kanunilik ilkesi olsa
da, mali yükümlülüklerin kanunla konulması, değiştirilmesi veya kaldırılması
yalnız başına vergilendirme yetkisinin keyfi kullanılarak adaletsiz sonuçlar
doğurmasını engelleyemeyeceğinden, kanunilik ilkesi yanında verginin genel ve
eşit olması, idare ve kişiler yönünden duraksamaya yol açmayacak belirlilik
içermesi, geçmişe yürümemesi, öngörülebilir olması ve hukuk güvenliği ilkesine
de uygunluğunun sağlanması gerekir. 8. Anayasa’nın 2. maddesinde
belirtilen hukuk devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri
koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli
bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan,
Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına
egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık
olan devlettir. 9. Hukuk devleti ilkesinin
gereklerinden biri olan belirlilik ilkesine göre, yasal düzenlemelerin hem
kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer
vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması, ayrıca kamu
otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gereklidir.
Vergilemede belirlilik ilkesi, herhangi bir yükümlülüğün, muafiyet veya
istisnanın, hem kişiler hem de idare yönünden belli ve kesin olmasını, yasa
kuralının, ilgili kişilerin mevcut şartlar altında belirli bir işlemin ne tür
sonuçlar doğurabileceğini makul bir düzeyde öngörmelerini mümkün kılacak
şekilde düzenlenmesini gerektirir. Vergilendirme, mükellefler yönünden güvensiz
bir sisteme dönüşmemelidir. 10. Anayasa Mahkemesi, 30.11.2007 tarihli ve E.2006/61, K.2007/91
sayılı kararıyla 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve
Görevleri Hakkındaki Kanun’un 26. maddesinin “ Ajanslar; bu Kanun’un
uygulanmasıyla ilgili iş ve işlemlerde her türlü vergi, resim ve harçtan
muaftır .” şeklindeki hükmünü iptal etmiştir. Mahkeme kararında; 5449 sayılı
Kanun’un uygulanmasıyla ilgili, iş ve işlemlerin neler olduğunun açık olarak
gösterilmediği ve vergi, resim ve harçtan muaf tutulacak iş ve işlemlerin
niteliği, türü, kapsamı ve sınırı gibi unsurların belirtilmediği gerekçesine
dayanmıştır. 11. İptali istenen kuralda, İSKİ’nin görevleri için kullandığı
taşınmaz malların, tesislerin, işlemlerin ve faaliyetlerin her türlü vergi
resim ve harçtan muaf tutulacağı hüküm altına alınmak suretiyle muafiyetin
konusu İSKİ’nin görevleri için kullandığı taşınmaz malları, tesisleri, işlemleri
ve faaliyetleri olarak, muaf olunan mali yükümlülük çeşitleri ise her türlü
vergi, resim ve harçlar olarak belirlenmiş ve bu suretle kanunilik ilkesi
sağlanmış bulunmaktadır. 12. 2560 sayılı Kanun’un 2. maddesinde İSKİ’nin görev ve
yetkileri düzenlenmiştir. Buna göre, içme, kullanma ve endüstri suyu
ihtiyaçlarının her türlü yeraltı ve yer üstü kaynaklarından sağlanması ve
ihtiyaç sahiplerine dağıtılması için; kaynaklardan abonelere ulaşıncaya kadar
her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak, bu projelere göre
tesisleri kurmak veya kurdurmak, kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların
bakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek,
kullanılmış sular ile yağış sularının toplanması, yerleşim yerlerinden
uzaklaştırılması ve zararsız bir biçimde boşaltma yerine ulaştırılması veya bu
sulardan yeniden yararlanılması için abonelerden başlanarak bu suların
toplanacakları veya bırakılacakları noktaya kadar her türlü tesisin etüt ve
projesini yapmak veya yaptırmak; gerektiğinde bu projelere göre tesisleri
kurmak ya da kurdurmak; kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların bakım ve
onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek, bölge içindeki su
kaynaklarının, deniz, göl, akarsu kıyılarının ve yeraltı sularının kullanılmış
sularla ve endüstri artıkları ile kirletilmesini, bu kaynaklarda suların
kaybına veya azalmasına yol açacak tesis kurulmasını ve bu tür faaliyetlerde
bulunulmasını önlemek, bu konuda her türlü teknik, idari ve hukuki tedbiri
almak, su ve kanalizasyon hizmetleri konusunda hizmet alanı içindeki
belediyelere verilen görevleri yürütmek ve bu konulardaki yetkileri kullanmak,
her türlü taşınır ve taşınmaz malı satın almak, kiralamak, ekonomik değeri
kalmamış araç ve gereçleri satmak, İSKİ'nin hizmetleriyle ilgili tesisleri
doğrudan doğruya yahut diğer kamu veya özel kuruluşlarla ortak olarak kurmak ve
işletmek, bu maksatla kurulmuş veya kurulmakta olan tesislere iştirak etmek,
kuruluş amacına dönük çalışmaların gerekli kılması halinde her türlü taşınmaz malı
kamulaştırmak veya üzerinde kullanma hakları tesis etmek İSKİ’nin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. 13. Görüldüğü üzere, İSKİ’nin görev
ve yetkilerinin neler olduğu Kanun’un 2.
maddesinde detaylı bir şekilde ortaya konulmuştur. Ayrıca itiraz konusu
kuralda, İSKİ’nin bu muafiyetten yararlanmasının, taşınmaz malların,
tesislerin, işlemlerin ve faaliyetlerin görevleri için kullanılmasına bağlı
olduğu da belirtilmiştir. Dolayısıyla İSKİ’nin her türlü vergi, resim ve
harçtan muaf olduğu taşınmaz mallarının, tesislerinin, işlem ve faaliyetlerinin
neler olduğu ve hangi hallerde kullanılabileceği ve İSKİ’nin görev alanının
sınırı kanunla açık bir şekilde belirlendiğinden, belirtilen kuralda herhangi
bir belirsizliğin bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 14. Diğer taraftan Anayasa'nın “ Vergi ödevi ” başlıklı 73.
maddesinin ikinci fıkrasında, “ Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı,
maliye politikasının sosyal amacıdır. ” denilerek kanun koyucuya vergilemede
adaletin ve ödeme gücünün gözetilmesi açısından pozitif bir sorumluluk
yüklenmiştir. Buna göre vergilendirme konusunda takdir yetkisi bulunan kanun
koyucu, gerek yeni bir vergi koyarken gerekse birtakım muafiyet ve istisnalar
getirirken vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı konusunda gerekli tedbirleri
almak zorundadır. İSKİ’nin görev alanı ile yetki ve sorumluluklarının çok geniş
olmasından kaynaklı olarak üreteceği hizmetlerin maliyetlerinin yüksek
olacağını ve bu maliyetlerin nihai tüketiciye yansıyacağını göz önünde
bulunduran kanun koyucu, kurumun maliyetlerini azaltacak muaflıklar
öngörmüştür. Bu bağlamda, kamu yararı gözetilerek düzenlendiği anlaşılan
kuralda, vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı ilkesiyle çelişen bir yön
de bulunmamaktadır. 15. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 73. maddelerine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. IV- HÜKÜM 20.11.1981 tarihli ve 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon
İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un 21.
maddesinin  (a) fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 29.3.2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ