ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/74 Karar Sayısı : 2010/15 Karar Günü : 21.1.2010 R.G Tarih-Sayı :
28.04.2010-27565 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 2. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.2.1983
günlü, 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 17. maddesinin; 1- Birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin
(d) alt bendinde yer alan ''kesin olarak'' ibaresinin, 2- 'Başkanlar Kurullarının itiraz üzerine
veya doğrudan doğruya verdikleri bütün kararlar kesin olup, bu kararlar
aleyhine başka bir yargı merciine başvurulamaz.' biçimindeki son fıkrasının, Anayasa'nın 2., 36. ve 125. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Yargıtay'da şef olan davacının, Yargıtay
Yönetim Kurulunca hazırlanan görevde yükselme eğitimine katılacak adayların
belirlendiği listeye dâhil edilmemesi işlemine yönelik itirazının Yargıtay
Başkanlar Kurulunca reddi kararının iptali istemiyle açtığı davada, itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırılığı savını ciddi bulan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4.2.1983 günlü, 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun iptali istenilen
bölümleri de içeren 17. maddesi şöyledir: 'Başkanlar Kurullarının görevleri: Madde 17- Başkanlar kurullarının görevleri
şunlardır: 1. Başkanlar Kurulunun Görevleri: a) Hukuk ve ceza daireleri arasında meydana gelen görev ve iş
bölümü uyuşmazlıklarını kesin karara bağlamak, fiili veya hukuki imkânsızlık
sebebiyle bir dairenin görevine giren işe bakamaması halinde bir başka daireyi
görevlendirmek, b) Dairelerden birinin yıl içinde gelen işleri normal çalışma ile
karşılanamayacak oranda artmış ve daireler arasında iş bakımından bir dengesizlik
meydana gelmiş ise takvim yılı başında toplanıp bir kısım işleri başka daireye
vermek, c) İçtihadı birleştirme görüşmelerine ve kararlarının alınmasına
ilişkin olarak ilke kararları almak, d) Birinci Başkanlık Kurulu, Yüksek Disiplin Kurulu ile Yönetim
Kurulu kararlarına karşı yapılan itirazları kesin olarak karara bağlamak.
Bu itirazların incelenmesinde karara katılan kurul üyesi daire başkanları
Kurula katılamaz ve eksiklikler o dairenin kıdemli üyeleriyle tamamlanır. e) Kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek. 2. Hukuk Daireleri Başkanlar Kurulunun görevi: Hukuk Daireleri arasında meydana gelen görev ve işbölümü
uyuşmazlıklarını karara bağlamaktır. 3. Ceza Daireleri Başkanlar Kurulunun Görevi: Ceza daireleri arasında meydana gelen görev ve işbölümü
uyuşmazlıklarını karara bağlamaktır. Oylamanın şekli, ilgili kurullarca belirlenir. Ancak bu maddenin
(1/b) ve (1/d) bentlerinde öngörülen hususlara ilişkin oylama gizli yapılır. Başkanlar kurullarının itiraz üzerine veya doğrudan doğruya
verdikleri bütün kararlar kesin olup, bu kararlar aleyhine başka bir yargı
merciine başvurulamaz.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 36. ve 125. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa
YILDIRIM, Cafer ŞAT, Ali GÜZEL, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK ve Serruh
KALELİ'nin katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine 5.8.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- SINIRLAMA SORUNU Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesine
itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. İtiraz yoluna başvuran Mahkemece, 2797
sayılı Yargıtay Kanunu'nun 17. maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı
bendinin (d) alt bendinde yer alan ''kesin olarak'' ibaresi ile bu
maddenin son fıkrasının Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülerek iptali
istenilmiştir. Başvuru, Yönetim Kurulunca
yapılan ve itiraz üzerine Başkanlar Kurulunca kesin karara bağlanan işlemler
aleyhine başka bir yargı merciine başvurulamamasına ilişkindir. Somut olayda davanın konusunu, Yönetim Kurulu
işlemine karşı yapılan itirazın Başkanlar Kurulunca reddi kararının iptali
talebi oluşturmaktadır. Yargıtay Kanunu'nun 17. maddesinin birinci fıkrasının
(1) numaralı bendinin (d) alt bendinde Yönetim Kurulunun yanı sıra Birinci
Başkanlık Kurulu ve Yüksek Disiplin Kurulu işlemlerine yönelik itirazların da
Başkanlar Kurulunca kesin olarak karara bağlanacağı, aynı maddenin son
fıkrasında ise başkanlar kurullarının itiraz üzerine veya doğrudan doğruya
verdikleri kararların kesin olduğu ve bu kararların aleyhine başka bir yargı
merciine başvurulamayacağı düzenlendiğinden, davanın konusu ve bu kurullarca
yapılan işlemlerin nitelikleri dikkate alınarak esasa ilişkin incelemenin
Yönetim Kurulu kararlarıyla sınırlı olarak yapılması gerekmektedir. Bu nedenlerle; 4.2.1983 günlü, 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 17. maddesinin; 1- Birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin (d) alt bendinde yer
alan '' kesin olarak '' ibaresine ilişkin esas incelemenin, aynı alt
bentte yer alan 'yönetim kurulu kararları' ile sınırlı olarak yapılmasına,
Serruh KALELİ'nin karşı oyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- 'Başkanlar kurullarının itiraz üzerine veya doğrudan doğruya
verdikleri bütün kararlar kesin olup, bu kararlar aleyhine başka bir yargı
merciine başvurulamaz.' biçimindeki son fıkrasına ilişkin esas incelemenin,
birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin (d) alt bendinde yer alan 'yönetim
kurulu kararları' yönünden sınırlı olarak yapılmasına OYBİRLİĞİYLE, 21.1.2010 gününde karar verildi. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kurallar, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- 2797 Sayılı Yargıtay Kanunu'nun 17. Maddesinin Birinci
Fıkrasının (1) Numaralı Bendinin (d) Alt Bendinde Yer Alan '' kesin olarak ''
İbaresinin İncelenmesi Başvuru kararında, Yargıtay Yönetim Kurulunun hâkimlik ve savcılık
sınıfından olmayan Yargıtay personelinin atama, nakil, yükselme ve disiplin
işlemlerine dair kararlarına karşı itirazları inceleyen Yargıtay Başkanlar
Kurulunun bu kararlarının kesin olmasının Anayasa'nın 2., 36. ve 125.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 17. maddesinin birinci fıkrasının
(1) numaralı bendinin itiraz konusu ibarenin de yer aldığı (d) alt bendinin
birinci tümcesinde, Birinci Başkanlık Kurulu, Yüksek Disiplin Kurulu ve Yönetim
Kurulunun kararlarına karşı yapılan itirazların Başkanlar Kurulunca kesin
olarak karara bağlanacağı belirtilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık, Anayasa'nın ve yasaların üstünde yasakoyucunun da
bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. Anayasa'nın 'Hak arama hürriyeti' başlıklı 36. maddesinde herkesin
meşru vasıta ve yollardan yararlanmak suretiyle yargı organları önünde davacı
ya da davalı olarak sav ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmekte, 125.
maddesinin birinci fıkrasında ise 'idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı
yargı yolu açıktır' kuralı yer almaktadır. Yargıtay Kanunu'nun 17. maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı
bendinin (d) alt bendinde geçen 'kesin olarak' ibaresi, Yönetim Kurulu
kararlarına yönelik itirazların inceleme mercii olan Başkanlar Kurulunun bu
konudaki kararlarının biçimsel yönden kesin, uygulanabilir ve bağlayıcı
nitelikte olduğunu ifade etmektedir. Yargıtay Yönetim Kurulunun 2797 sayılı
Yasa'nın 20. maddesinin birinci fıkrasındaki, hâkimlik ve savcılık sınıfından
olmayan Yargıtay personeline ilişkin atama ve nakil, yükselme, disiplin ve sair
özlük işlerini yürütme, bunlarla ilgili karar ve tedbirleri alma ve
yönetmelikleri yapma görevleri çerçevesinde aldığı kararlar, ilgililerce itiraz
edilmesi durumunda ancak Başkanlar Kurulunun kararının ardından kesin ve
uygulanması gerekli işlem hâlini almaktadırlar. Bu nedenle Yönetim Kurulunun kararlarına karşı yapılan itiraz
üzerine Yargıtay Başkanlar Kurulunca verilen kararların idarî bakımdan kesin
olması, savunma ve hak arama özgürlüklerinin sınırlandırılamayacağı ve idarenin
her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu yönündeki
Anayasa kurallarına aykırı değildir. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural Anayasa'nın 2., 36. ve 125.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. B- 2797 Sayılı Yargıtay Kanunu'nun 17. Maddesinin Son Fıkrasının
İncelenmesi Başvuru kararında, yargı organlarının yargısal fonksiyon taşımayan
idarî nitelikteki işlemlerinin, yargıçlardan kurulu organlar ya da mahkemeler
tarafından yapılmasının bunların yönetsel niteliğini değiştirmediği ve idarî
işlemi tesis eden makama bakılmaksızın bu işlemlerin idarî yargı denetimine
tâbi tutulması gerektiği, Yargıtay Yönetim Kurulunun kamu gücünü kullanarak ve
idarî işlevine dayanarak yaptığı hak ve yükümlülükler doğuran çeşitli işlemleri
aleyhine yapılan itirazlar üzerine Yargıtay Başkanlar Kurulunca verilen
kararlara karşı idarî yargı yoluna başvurulamamasının Anayasa'nın 2., 36., 125.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 17. maddesinin son fıkrasında
başkanlar kurullarının gerek doğrudan ve gerekse itiraz üzerine verdikleri tüm
kararların kesin olduğu ve bunların aleyhine başka bir yargı merciine
başvurulamayacağı düzenlenmiştir. Bu kural ile Yargıtay Yönetim Kurulunca
yapılan işlemlere yönelik itirazlar nedeniyle Yargıtay Başkanlar Kurulunun
verdiği kararlara karşı başka yargı mercilerine müracaat edilebilmesinin ve
iptal davası açılabilmesinin önü kapatılarak yargısal bağışıklık getirilmiştir. Yargıtay, Anayasa'nın 154. maddesinde düzenlenen yüksek bir yargı
organı olup, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı
merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme mercii ve kanunda
gösterilen belli davaların da ilk ve son derece mahkemesidir. Yargıtay'ın
kuruluşu ve işleyişi de mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı
esaslarına göre kanunla düzenlenecektir. Anayasa Mahkemesinin 26.9.1968 günlü, E. 1967/21, K. 1968/66
sayılı kararında da belirtildiği üzere, Anayasa'da işaret edilen 'dava'
sözcüğünün, usul hukukundaki dar anlamıyla yorumlanmaması, hâkimlerin karara
bağlamakla ödevli oldukları bütün davaların yanı sıra, yönetim işlerinden
sayılabilecek bir takım ihtilaf ve işlerin de bu kavram içinde
değerlendirilmesi gerekmektedir. Çünkü Anayasa'nın 9. maddesi, 'yargı'
bölümündeki hükümler ve temas edilen 154. madde hükmü, mahkemelere ve
Yargıtay'a davaları çözümleme görevinden başka bir görev verilmesini yasaklar
nitelikte değildir. Yasakoyucu, hâkimlerin esas görevlerine halel getirmemek
kaydıyla, bir takım yönetim işlerinin hâkimlerce veya somut davada olduğu gibi
Yargıtay'ın ilgili organlarınca karara bağlanmalarını, o işlemin özelliği
bakımından kamu yararına daha uygun sayabilir. Nitekim bu düşünceden hareketle,
yasakoyucu 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 9. maddesi ile teşkil edilen
Başkanlar Kuruluna, aynı Kanun'un 17. maddesi ile bir takım yönetim işleri
konusunda görevler vermiştir. Bir yüksek yargı organı olan Yargıtay'ın iç düzeni ve işleyişi
bakımından, aslî görevleri esasen adlî ihtilafları çözüme kavuşturmak olan
yüksek yargıçların oluşturduğu ve Yargıtay Birinci Başkanı, Birinci Başkan
Vekilleri ile Yargıtay'daki tüm Daire Başkanlarından meydana gelen Başkanlar
Kurulu tarafından Yönetim Kurulu kararlarına karşı yapılan itirazların bir
sonuca bağlanması işinin, yargısal ağırlıklı bir faaliyet olduğu ve Yargıtay'ın
aslî temyiz görevine ilaveten yasakoyucu tarafından anılan Kurula verilmiş
olduğu anlaşılmaktadır. Yasakoyucu Yargıtay Başkanlar Kurulunu işlevsel olarak
'idare' kabul etmemiş ve Kanun'la kendisine verilen görevleri ifade ederken bu
Kurulun verdiği kararları idarî tasarruf saymayarak, bunları yargı denetimi
dışında tutmuştur. Bu nedenle, Yargıtay mensuplarının Yargıtay'ın ifa ettiği
yüksek yargı hizmetinin işleyişi ile ilgili olarak doğabilecek kimi
ihtilafların Yargıtay'ın içinde belirtilen çözüm mekanizmaları yoluyla
sonuçlandırmasının öngörülmesinde Anayasa'nın yargı ve yüksek yargıyı
düzenleyen hükümleri yönünden bir aykırılık söz konusu değildir. İtiraz konusu kuralla Yargıtay Başkanlar Kurulunun 'Yönetim
Kurulu' kararlarına itiraz üzerine verdiği kararların aleyhine başka yargı
merciine başvuru olanağının ortadan kaldırılmasının, savunma ve hak arama
özgürlüklerinin sınırlandırılamayacağı ve idarenin her türlü eylem ve
işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu yönündeki Anayasa kurallarına
aykırı bir yönü görülmemiştir Açıklanan nedenlerle dava konusu kural Anayasa'nın 2., 36. ve 125.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Fulya KANTARCIOĞLU, Şevket APALAK ile Zehra Ayla PERKTAŞ bu görüşe
katılmamıştır. VII- SONUÇ 4.2.1983 günlü, 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 17. maddesinin; 1-Birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin (d) alt bendinde yer
alan '' kesin olarak '' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 2-'Başkanlar kurullarının itiraz üzerine veya doğrudan doğruya
verdikleri bütün kararlar kesin olup, bu kararlar aleyhine başka bir yargı
merciine başvurulamaz.' biçimindeki son fıkrasının, birinci fıkrasının (1)
numaralı bendinin (d) alt bendinde yer alan 'yönetim kurulu kararları' yönünden
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU, Şevket
APALAK ve Zehra Ayla PERKTAŞ'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 21.1.2010 günündekarar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY GEREKÇESİ İtiraz yoluna başvuran Mahkeme tarafından 2797 sayılı Yargıtay
Kanunu'nun Başkanlar Kurullarının görevlerini belirleyen 17. maddesinin
'Başkanlar kurullarının itiraz üzerine veya doğrudan doğruya verdikleri bütün
kararlar kesin olup, bu kararlar aleyhine başka bir yargı merciine
başvurulamaz' biçimindeki son fıkrasının iptali istenilmiş ise de, dava
konusunun Yargıtay Yönetim Kurulu kararına karşı yapılan itiraz üzerine
verilmiş bir karara ilişkin olması nedeniyle fıkranın esasının, bu kurulun
kararları yönünden sınırlı olarak incelenmesine karar verilmiştir. Anayasa'da Yüksek Mahkemeler arasında yer alan Yargıtay'ın
yargısal işlemleri yanında idari yapılanma ve personelle ilgili idare hukuku
alanına giren, idari usullere göre oluşturduğu işlemlerinin de bulunduğu
kuşkusuzdur. Yargıtay'ın bu tür işlemlerinin, genellikle kuruluşu, görev ve
yetkileri yasayla belirlenen kurullar tarafından tesis edildiği görülmektedir.
Bu bağlamda, 2797 sayılı Yasa'nın 12. maddesinde, Yargıtay Yönetim Kurulu'nun,
Yargıtay Birinci Başkanı, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Genel Sekreter ile
Başkanlar Kurulu tarafından iki yıl için seçilen bir asıl ve bir yedek daire
başkanı, üç asıl ve iki yedek Yargıtay üyesinden oluşacağı; 20. maddesinde de
Kurul'un görevlerinin, hâkimlik ve savcılık sınıfından olmayan Yargıtay
Personelinin atama ve nakil, yükselme, disiplin ve sair özlük işlerini yürütmek
ve bunlarla ilgili karar ve tedbirleri almak ve yönetmelikleri yapmak,
kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek olduğu belirtilmiştir. Aynı
Yasa'nın 9. maddesine göre, Birinci Başkan, Başkanvekilleri ve 32 daire
başkanından oluşan Başkanlar Kurulu'nun 17. maddede belirtilen görevleri
arasında yönetim kurulu kararlarına karşı yapılan itirazları kesin olarak
karara bağlama görevi de sayılmıştır. Bu maddelerin birlikte incelenmesinden, Yargıtay Yönetim Kurulu ve
Başkanlar Kurulu'nun Yargıtay Birinci Başkanı, Daire Başkanı ve Üyelik görevini
yürüten yargıçlardan oluşmasına karşın, yaptıkları işin yargısal değil idari
nitelikte olduğu anlaşılmaktadır. Başka bir anlatımla organik bakımdan yargı
içinde yer alan bu Kurul'ların kararları işlevsel bakımdan yargısal değil idari
niteliktedir. Oysa, bir kararın yargı kararı sayılabilmesi için, onun sadece
yargı organı tarafından verilmesi yeterli olmamakta, yargısal usul ve unsurları
da içermesi gerekmektedir. Anayasa'nın 125. maddesinin ilk fıkrasında İdarenin her türlü
eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtilmiş, ikinci
fıkrasında ise 'Cumhurbaşkanının tek başına yapacağı işlemler ile Yüksek Askeri
Şuranın kararları yargı denetimi dışındadır' denilerek ayrık durumlar
gösterilmiştir. Buna göre, Anayasa'da aksine hüküm bulunmadıkça tüm idari
işlemler için yargı yolunun açık olması Anayasal bir zorunluluktur. Bağımsız
yargı denetimi, hukuk devletinin olmazsa olmazları arasında yer alan en temel
unsurlarından biridir. İdari niteliği tartışmasız kararları, yargıçlardan
oluşan bir kurulun alması, onları yargısal karar haline dönüştürmeyeceğinden,
bunlara karşı yargı yolunun kapatılması hukuk devleti ilkesini zedeleyen bir
Anayasa ihlâlidir. Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca, herkes, meşru vasıta ve
yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak
iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Anayasa'nın bu kesin
buyruğu karşısında, kişilerin yargı yoluna başvurmalarının engellenmesine
olanak bulunmamaktadır. Hak ve menfaatlerini ihlâl eden idari işlemlere karşı
kişiler, yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak sav ve savunma ile
adil yargılanma olanağına sahip değillerse, söz konusu işlemlerin salt yargı
organları tarafından tesis edilmiş olmaları hak arama özgürlüğünün güvencesi
olamaz. Öte yandan, hakkında aynı işlem uygulanan iki kamu görevlisinden
Yargıtay'da çalışan için yargı yolunun kapalı diğer kurumda çalışan için açık
olması, Anayasa'nın 10. maddesiyle güvence altına alınan eşitlik ilkesiyle de
bağdaşmaz. Açıklanan nedenlerle Anayasa'nın 2, 10, 36 ve 125. maddelerine
aykırı olan itiraz konusu Kural'ın iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk
görüşüne katılmıyoruz. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Şevket
  APALAK Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ