ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/323 Karar Sayısı : 2005/31 Karar Günü : 1.6.2005 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 18.11.2005 - 25997 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Sultanbeyli Asliye
Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 13.10.1983 günlü, 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 118. maddesinin 17.10.1996 günlü, 4199
sayılı Yasa ile eklenen beşinci fıkrasının Anayasa'nın 2., 5., 10., 11., 49. ve
138. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Seyir halindeki araç ile yapılan kaza sonucunda, dikkatsizlik ve
tedbirsizlikle asli kusurlu olarak ölüme sebebiyet vermek suçundan açılan
davada, Anayasa'ya aykırılık savını ciddi bulan Mahkeme, itiraz konusu kuralın
iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 2918 sayılı Yasa'nın 118. maddesinin 4199 sayılı Yasa ile eklenen
itiraz konusu beşinci fıkrası şöyledir: “Ölümle sonuçlanan trafik kazalarına asli kusurlu olarak sebebiyet
veren sürücülerin sürücü belgeleri ise 1 yıl süre ile geri alınır.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 5., 10., 11., 49. ve 138.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir
Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ın
katılmalarıyla 12.6.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, 2918 sayılı Yasa'nın 118. maddesinin itiraz
konusu beşinci fıkrasının, emredici bir kural niteliğinde olduğu, sürücü
belgesinin geri alınmasında hâkimin takdir hakkının bulunmamasının, Anayasa'nın
138. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen, hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine
göre karar vermek ilkesine aykırı olduğu, asli kusurlu olarak ölüme sebebiyet
veren sürücüye; asli ceza süresinden fazla fer'i ceza öngörüldüğü, bu durumun
eşitsizlik yaratacağı, geçimini sürücülükle sağlayan kişinin sürücü belgesinin
1 yıl süre ile geri alınması sonucu işini kaybedeceği, çalışamayan bir kişinin
kendisi ile birlikte ailesinin de refah ve huzurunun bozulacağı, bu nedenlerle
itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 5., 10., 11., 49. ve 138. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralla; ölümle sonuçlanan trafik kazalarına asli
kusurlu olarak sebebiyet veren sürücülerin sürücü belgelerinin “1 yıl süre ile
geri alınacağı” öngörülmektedir. A- Anayasa'nın 2., 5., 10., 11. ve 49. Maddeleri Yönlerinden
İnceleme Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti; insan haklarına
dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka
uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, hukuk güvenliğini gerçekleştiren, Anayasa'ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, yargı
denetimine açık, yasaların üstünde Anayasa'nın ve yasa koyucunun da
bozamayacağı temel hukuk ilkelerinin bulunduğu bilincinde olan devlettir. Bu
bağlamda, hukuk devletinde yasa koyucu, yasaların yalnız Anayasa'ya değil,
evrensel hukuk ilkelerine de uygun olmasını sağlamakla yükümlüdür. Anayasa'nın 5. maddesinde de kişilerin ve toplumun refah, huzur ve
mutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti
ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak şekilde sınırlayan siyasal, ekonomik ve
sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için
gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, devletin temel amaç ve görevleri arasında
sayılmıştır. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirlerine ilişkin kurallar,
ceza hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa'nın konuya ilişkin kuralları başta
olmak üzere, ülkenin genel durumu, sosyal, kültürel yapısı, etik değerleri ve
ekonomik hayatın gereksinmeleri gözönüne alınarak saptanacak ceza politikasına
göre belirlenir. Bu nedenle, yasa koyucunun, ceza politikasını, öncelikle
Anayasa'nın 2. maddesinde nitelikleri, 5. maddesinde de temel amaç ve görevleri
belirtilen hukuk devletine ve adalet ilkesine uygun olarak belirlemesi gerekir.
Yasa koyucu, cezalandırma yetkisini kullanırken toplumda hangi eylemlerin suç
sayılacağı, bunun hangi tür ve ölçüdeki ceza yaptırımı ile karşılanacağı,
nelerin ağırlaştırıcı veya hafifletici sebep olarak kabul edilebileceği ve ceza
sistemini tamamlayan müesseseler konusunda takdir yetkisine sahiptir. Yasa
koyucu, bu takdir yetkisi içinde kamusal düzeni, güven ve huzuru bozan
eylemlerden öngördüklerini suç olarak belirleyebilir, bunlara verilecek
cezaları tür ve ağırlık olarak saptayabilir ve yine benimsediği ilkeler
doğrultusunda bunlar için farklı cezalar öngörebilir; kimi suçların niteliğini,
işlenme biçimini, kişi, toplum ve devletin uğraması mümkün zararların içerik ve
yoğunluğunu, toplumsal barışın ihlâl derecesini, suçtan zarar görenlerin
kimliğini, cezaların caydırıcılığını ve toplumun değer yargılarını dikkate
alarak düzenleme yapabilir. Ceza hukukunda, doğrudan doğruya bir suçun karşılığı olmak üzere
öngörülen asli cezaların yanında, asli cezanın etkisini artırmak, suç
işlenmesinde caydırıcılığı sağlamak için bu cezaya ek olarak, fer'i ve mütemmim
cezalar ile kimi hak yoksunlukları getirilmektedir. Yasa koyucu, asli cezalara
bağlı olarak kimi kısıtlılıklar öngörüp öngörmeme konularında da anayasal
ilkeler çerçevesinde takdir hakkına sahiptir. İtiraz konusu kural, toplumu yakından ilgilendiren, can ve mal
kaybına neden olarak; insanın maddi ve manevi varlığını, toplumun, refah, huzur
ve mutluluğunu etkileyen trafik kazalarının önlenmesi için en etkin tedbir olan
trafik cezalarının, caydırıcılık ve etkinlik niteliğine ağırlık kazandırılması
amacıyla getirilmiştir. Yasa koyucunun, anayasal sınırları aşmadan takdir
yetkisini kullanarak düzenlediği kural, hukuk devleti ilkesine aykırı değildir;
Devlet'in Anayasa'nın 5. maddesinde belirlenen temel amaç ve görevleriyle de
çelişmemektedir. Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen eşitlik ilkesi, birbirleriyle
aynı durumda olanlara, ayrı kuralların uygulanmasını, ayrıcalıklı kişi ve
toplulukların yaratılmasını engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı
düzenleme, eşitliğe aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı hukuksal
eşitlik olup eylemli, mutlak eşitlik değildir. Aynı hukuksal durumlar aynı,
ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü
eşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. İtiraz konusu kuralla, ölümle sonuçlanan trafik kazalarına asli
kusurlu olarak sebebiyet veren sürücüler, sürücü belgelerinin geri alınması
yönünden aynı kurala bağlı tutulduğundan eşitlik ilkesine aykırılık
görülmemiştir. Öte yandan, Anayasa'nın 49. maddesinde, çalışmanın, herkesin hakkı
ve ödevi olduğu, devletin çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma
hayatını geliştirmek için çalışanları, işsizleri korumak, çalışmayı
desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve
çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alacağı belirtilmektedir. Yasa koyucu, toplum hayatını yakından ilgilendiren trafik
cezalarının caydırıcılık ve etkinlik niteliğine ağırlık kazandırılması amacıyla
belirlediği suç ve cezayı, araç kullanma ve dolayısıyla sürücü belgesi ile
doğrudan ilgili görmüştür. Sürücü belgesinin geçici süre ile geri alınmasının,
çalışma hak ve ödevini engellediğinden söz edilemez. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 5., 10.,
11. ve 49. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. B- Anayasa'nın 138. Maddesi Yönünden İnceleme Anayasa'nın 138. maddesinin birinci fıkrasında, hâkimlerin
görevlerinde bağımsız oldukları, Anayasa'ya, yasalara ve hukuka uygun olarak
vicdanî kanaatlerine göre hüküm verecekleri belirtilmektedir. Hâkimler, verecekleri hükümlerde, Anayasa'ya, yasalara ve hukukun
temel kurallarına dayanacaklar, bu objektif kurallarla birlikte delillerin
takdirinde ve bunun sonucunda hükme varışlarında vicdanî kanaatlerine göre
hareket edeceklerdir. Hâkim, hangi suça hangi cezanın verileceğini saptarken
vicdanî kanaatinden önce Anayasa, yasa ve hukuk kuralları ile bağlıdır; belli
anayasal ilkelere bağlı kalmak koşuluyla, tanımlayıp öğelerini belirlediği suç
karşılığında uygulanacak yaptırımların türlerini, ölçülerini, hangi sınırlar
içinde uygulanabileceğini, nelerin ne ölçüde hafifletici neden olacaklarını
kurala bağlamak yasa koyucunun yetkisindedir. Hâkimin vicdanî kanaati, ancak delillerin takdirinde, nesnel
kuralların yorumunda ve bunların öznel durumlara uygulanmasında rol oynar.
Hâkim, Anayasa ve yasa gibi pozitif hukuk kuralları ile hukukun genel
ilkelerini uygularken, özellikle, fiilin işlenmiş olup olmadığının, işlenmiş
ise ne gibi etkiler altında işlenmiş olduğunun ve suçun hangi ceza kuralı
kapsamına girdiğinin saptanmasında, vicdanî kanaatine göre hareket etme
durumundadır. İtiraz konusu kuralda, suç ve ceza yasa ile tanımlanmıştır.
Hâkimin takdir hakkı, yasada öngörülen koşullarla sınırlıdır. Ölümle sonuçlanan
trafik kazalarına asli kusurlu olarak sebebiyet veren sürücülerin, sürücü
belgelerinin 1 yıl süre ile geri alınmasına hükmedilmesi, hâkimin olayın ve
delillerin takdiri konusundaki yetkisinin sınırlandırılması anlamına gelmez.
Hâkim, vicdanî kanaatine göre karar vermesini önleyecek herhangi bir dış
etkenle karşı karşıya değildir. Olayın ve delillerin takdirinde hâkim tamamen
bağımsız olup, Anayasa'ya, yasaya ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatine göre
hareket edebilme ve cezayı somut olarak uygulama olanağına sahiptir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 138.
maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 13.10.1983 günlü, 2918 sayılı “Karayolları Trafik Kanunu”nun 118.
maddesinin 4199 sayılı Yasa ile eklenen beşinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, 1.6.2005 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Tülay
  TUĞCU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Cafer
  ŞAT Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Ali
  GÜZEL Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR