ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1991-23 Karar Sayısı: 1991-47 Karar Günü: 10.12.1991 R.G. Tarih-Sayı :13.09.1992-21344 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 7. İş Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU :17.7.1964 günlü, 506 sayılı "Sosyal
Sigortalar Kanunu"nun 110. maddesinin, Anayasa'nın Başlangıç Bölümü'nün
sekizinci fıkrası ile Anayasa'nın 2., 5., 41., 60. ve 61. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptali istemidir. I- OLAY : Davacı geçirdiği iş kazası nedeniyle % 43 oranında malûl
kaldığını, ancak Sosyal Sigortalar Kurumu'nca kusurlu olduğu gerekçesiyle
malûliyet aylığı bağlanmadığından iş kazasının saptanarak malûliyet aylığı
bağlanmasını istemiştir. Yargılamada davacının malûl kaldığı iş kazasında % 100 kusurlu
olduğunun saptanması üzerine davacı vekili, müvekkiline aylık bağlanmasına
engel olan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasası'nın 110. maddesinin Anayasa7ya
aykırılığı savanda bulunmuştur. Mahkeme Anayasa'ya aykırılık savını ciddi bularak maddenin iptali
istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ : A.İptali İstenilen Yasa Kuralı : 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Yasası'nın iptali istenen 110.
maddesi şöyledir: "Madde 110- Kastı veya suç sayılır bir hareketi yüzünden iş
kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalıya geçici
iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri verilmez. Sigortalıya
yalnız gerekli sağlık yardımı yapılır." B.İtiraza Dayanak Yapılan Anayasa Kuralları : İtiraz yoluna başvuran mahkemenin itirazına dayanak yaptığı Anayasa
kuralları şunlardır: 1-BAŞLANGIÇ (Sekizinci fıkra) .................................................................. "Her Türk vatandaşının bu Anayasadaki temel hak ve
hürriyetlerden eşitlik ve sosyal adalet gereklerince yararlanarak millî kültür,
medeniyet ve hukuk düzeni içinde onurlu bir hayat sürdürme ve maddî ve manevî
varlığını bu yönde geliştirme hak ve yetkisine doğuştan sahip olduğu;" .................................................................. 2- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 3- "MADDE 5.- Devletin temel amaç ve görevleri, Türk
milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyet ve
demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu
sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet
ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal
engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli
şartları hazırlamaya çalışmaktır." 4- "MADDE 41.- Aile Türk toplumunun temelidir. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların
korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulamasını sağlamak için gerekli
tedbirleri alır, teşkilâtı kurar." 5- "MADDE 60.- Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı
kurar." 6- "MADDE 61.- Devlet, harp ve vazife şehitlerinin dul ve
yetimleriyle malûl ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat
seviyesi sağlar. Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını
sağlayıcı tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur. Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak
diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir. Devlet, korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılması için
her türlü tedbiri alır. Bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurar veya
kurdurur." IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Yekta Güngör
ÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, İhsan PEKEL, Selçuk
TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Erol CANSEL, Yavuz NAZAROĞLU, Güven DİNÇER, ve Haşim
KILIÇ' ın katılımlarıyla 6.6.1991 günün yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ : İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, itiraz
konusu yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve
öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A)Sınırlama Sorunu : İtiraz yoluna başvuran Mahkeme 506 sayılı Yasa'nın 110. maddesinin
iptal istemini içeren kararında sınırlama yapmamıştır. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddelerinde, itiraz yoluyla Anayasa
Mahkemesi'ne yapılan başvuruların mahkemenin görev alanı ve bakmakta olduğu
davada uygulanacak yasa kuralı ile sınırlı olması öngörülmüştür. İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu dava, 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Yasası'nın 110. maddesinin uygulanmasından doğmuştur. Sözü
edilen maddeye göre kasdî veya suç sayılabilir bir hareketi yüzünden iş
kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya hastalanan sigortalılara
geçici ve sürekli iş göremezlik geliri verilmemektedir. İtiraza konu olay,
kasdî olmayanve suç sayılır bir eylemi yüzünden iş kazasına uğrayan sigortalıya
sürekli iş göremezlik geliri bağlanmasına ilişkindir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Sosyal Sigortalar Yasası'nın 110.
maddesinin birinci tümcesinin, suç sayılan bir eylemi yüzünden iş kazasına
uğrayan sigortalının sürekli iş göremezlik geliri almasına ilişkin kurallarını
uygulama durumundadır. Anılan maddedeki eylem için sayılan suç unsurları
arasında bulunan "kasıtlı bir hareket" ile "meslek hastalığı ve
hastalık" durumlarında uygulanansürekli veya geçici iş göremezlik
ödeneğine ilişkin kuralların ve maddenin son cümlesinde yer alan "sağlık
yardımlarının devamı" hakkındaki kuralın Mahkemece uygulanması olanağı
yoktur. Bu nedenlerle itiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu
davada uygulayacağı itiraz konusu kurallara ilişkin esas incelemenin; Yasa'nın
110. maddesinin birinci tümcesinde yer alan "suç sayılan bir hareketi
yüzünden iş kazasına uğrayan sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri
verilmemesi" kuralı ile sınırlı olarak yapılması gerekmektedir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu : a- Anayasa'nın "sosyal güvenlik hakkı" başlıklı 60.
maddesinin birinci fıkrasında, herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olması
öngörülmüştür. Sosyal güvenlik hakkı çalışanların çalışma yaşamlarının ve
yarınlarının güvencesidir. Sosyal güvenlik toplumun parçası olan bireylere,
gelirleri ne olursa olsun doğal bir olay olan yaşlılık ile hastalık, kaza, ölüm
ve malûllük gibi sosyal riskler karşısında asgari bir yaşam düzeyi sağlama
amacına yöneliktir. Anayasa'nın 60. maddesinin ikinci fıkrasında ise, devlete sosyal
güvenliği sağlayacak gerekli önlemleri alma ve teşkilâtı kurma görevi
verilmiştir. T.C. Emekli Sandığı, Bağ-Kur ve Sosyal Sigortalar Kurumu,
ülkemizde sosyal güvenliğin temelini oluşturan kurumlardır. Sosyal Sigortalar
Kurumu, hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından
çalıştırılanlara, iş kazalarıyla meslek hastalıkları, hastalık, analık,
malûllük, yaşlılık ve ölüm hallerinde sosyal sigorta yardımları yapan sosyal
güvenlik kuruluşudur. Çalışmaları yasal ölçüler içinde ve sigorta esaslarına göre
düzenlenmiştir. Anayasa'nın 60. maddesi Kurum'un düzenlemesinde temel kural
olmakla birlikte, Anayasa'da çalışma hayatını düzenleyen diğer kurallar bütün
sosyal güvenlik kurumları gibi Sosyal Sigortalar Kurumu içinde geçerlidir. Anayasa'nın 2. maddesi uyarınca sosyal devlet, vatandaşın sosyal
durumu ve refahı ile ilgilenen ve onlara asgarî yaşam düzeyi sağlayan
devlettir. Anayasa'nın 5. maddesinde ise, "... kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerine, sosyal
hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal,
ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya çalışmak..." devletin temel amaç
ve görevleri arasında sayılmıştır. Sosyal Sigortalar Yasası'nın itiraz konusu 110. maddesi, kasdî veya
suç sayılır bir hareketi yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına
tutulan veya hastalanan sigortalıya geçici iş görmezlik ödeneğiyle sürekli iş
görmezlik gelirinin verilemiyeceğinive sigortalıya yalnız gerekli sağlık
yardımlarının yapılacağını öngörmüştür. Buna göre sigortalının suç sayılır bir
hareketiyle iş kazasını uğraması durumunda olayda kastı olup olmadığına
bakılmaksızın geçici ve sürekli işgörmezlik gelirinden yararlanamamaktadır. Sosyal Sigorta, yasalarla kurulmuş bir sistem olup sigortanın
kapsamı, sigorta alanı ve kapsadığı riskler ile alınacak primler yasal
ölçülerle belirlenmiştir. Sosyal sigortaların yasalarla kurulmuş olması,
sigortanın temel özelliği ve nedeni olan sosyal riskin karşılaması işlevini
ortadan kaldırmaz. Diğer yandan modern toplumun ulaştığı bilimsel düzey ve
ileri teknolojik uygulamalar iş kazaları ve meslek hastalıklarına yeni boyutlar
getirmiş ve yeni iş güvenliği sorunları ortaya çıkarmıştır. İleri vekarmaşık
teknolojik uygulamalar bağlamında "Kusur" kavramı, ceza hukukundaki
anlamıyla "suç kavramı" na dönüşebilmekte ve maddenin düzenlenişine
göre kastî suç olmasa bile bu tür suç sayılabilir bir eylemi yüzünden işçi
sosyal güvenliğinden yoksun kalmaktadır. Emeğinden ve yasaların düzenlediği sosyal güvenliğinden başka
hiçbir güvenceye sahip olmayan işçinin, kastî davranışı dışında suç
sayılabilecek kusurlu herhangi bir olay nedeniyle sosyal güvenlikten yoksun
bırakılması prime dayanan sigorta anlaşışına ters düşmektedir. Yasa'nın 110. maddesinin taksirli suçları nedeniyle meydana gelen
iş kazalarında işçiyi geçici ve sürekli işgörmezlik gelirinden yoksun bırakan
kuralı, Sosyal Sigortalar Kurumu'nun kuruluş ve varlık nedenine de aykırı
düşmektedir. SosyalSigortalar sisteminde işçilerin sosyal güvenliklerini
kaldıran ya da bu sistemi güvence olmaktan çıkaran hükümler Anayasa'nın
yukarıda açıklanan 2., 5. ve 60. maddelerine aykırıdır. Bu nedenlerle 110. maddenin iptaline yönelik itirazın kabul
edilerek sınırlama kararı uyarınca maddenin taksirli suç oluşturan eylemler
sonucu uğranılan iş kazaları yönünden iptali gerekir. Haşim KILIÇ bu görüşe katılmamıştır. b- Anayasa'nın 41. Maddesi Yönünden İnceleme : Anayasa'nın 41. maddesinin ilk fıkrasında; aile, Türk toplumunun
temeli olarak tanımlanmakta ve ikinci fıkrasında ise; Devletin ailenin huzur ve
refahı, özellikle ana ve çocukların korunması ile ilgili önlemleri alması ve
gerekli teşkilâtı kurması öngörülmektedir. Sosyal Sigortalar Yasası'nın itiraz konusu 110. maddesi, iş kazası
sonucu sosyal güvenlikle ilgili temel bir uygulamayı düzenlemektedir. Maddeye
yönelik Anayasa'ya aykırılık tartışmalarının, aile kurumu ile doğrudan bir
ilişkisi bulunmamaktadır. Bu nedenlerle dava konusu kuralın Anayasa'nın 41. maddesiyle
ilgisi görülmemiştir. c- Anayasa'nın 61. Maddesi Yönünden İnceleme : Anayasa'nın 61. maddesiyle harp ve vazife şehitlerinin dul ve
yetimleri ile malûl ve gazilerinin, sakatların yaşlıların ve korunmaya muhtaç
çocukların devletçe korunmalarına yönelik özel kurallar konulmuştur. Anayasa'nın 60. ve 61. maddeleri, geniş anlamda sosyal güvenlik
konularını düzenleyen maddeler olmalarına karşın bu maddelerde düzenlenen
sosyal güvenlik konuları, birbirlerinden tümüyle ayrıdırlar. 61. madde,
toplumun özel olarak korunması ve gözetmesi gereken bir kesimin sosyal
güvenliğini, 60. madde ise sigorta esasına dayanan ve çalışanların geleceğini
güvence altına alan sosyal güvenlik sistemlerini düzenlemektedir. Sosyal
güvenliğin çalışanlara yönelik bölümünü düzenleyen Yasa'nın itiraz konusu 110.
maddesinin toplumun özel olarak koruması gereken bir kesiminin sosyal
güvenliğine ilişkin özel hükümler içeren Anayasa'nın 61. maddesi ile ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ : 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun; A-110. maddesinin iptaline yönelik itiraza ilişkin esas
incelemenin "... suç sayılır bir hareketi yüzünden iş kazasına uğrayan
sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri verilmemesi..." sözcükleriyle
sınırlı olarak yapılmasına OYBİRLİĞİYLE, B- Sınırlama kararı uyarınca incelen ve yakarıda belirtilen
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE Haşim KILIÇ'ın karşıoyu ve
OYÇOKLUĞUYLA, C- İptal hükümünün doğacak hukuksal boşluğun doldurulması için,
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin
dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca, Resmî Gazete'de yayımlandığı günden
başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine, Mustafa ŞAHİN'in karşıoyu ve
OYÇOKLUĞUYLA, 10.12.1991 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Servet TÜZÜN Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Erol CANSEL Üye Yavuz
  NAZAROĞLU Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı: 1991-23 Karar Sayısı: 1991-47 Anayasa'nın 153. maddesinde, iptal edilen kuralın, kararın Resmî
Gazete'de yayımlandığı günde yürürlükten kalkacağı, gereken durumlarda Anayasa
Mahkemesi'nin iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca
kararlaştırabileceği hükme bağlanmıştır. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü
fıkrasında, Anayasa'nın anılan hükmüne koşut düzenleme getirildikten sonra,
beşinci fıkrasında da, Anayasa Mahkemesi'nin, biryasanın belirli bir hükmünün
iptalinin hukuki boşluk doğurması ve bu hukuki boşluğun kamu düzenini tehdit ya
da kamu yararını ihlal edecek nitelikte görülmesi durumunda iptal hükmünün
yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırmak zorunda olduğu kurala
bağlanmıştır. Bu kurallar uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe göreceği günün
ayrıca kararlıştırılması, Anayasa Mahkemesi'nce gerek görülmesine ya da iptal
sonucunda bir hukuki boşluk doğması ve bu durumun kamu düzenini tehdit ya da
kamu yararını ihlâl edici nitelikte bulunmasına bağlıdır. Bu unsurları
taşımayan, iptal kararının doğuracağı hukukî boşluğun doldurulması için süre
verilmesini öngören çoğunluk düşüncesine katılmadım. Üye Mustafa
  ŞAHİN KARŞIOY
GEREKÇEM Esas Sayısı: 1991-23 Karar Sayısı:1991-47 Anayasa'nın 60. maddesinde herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip
olduğu belirtilerek sosyal riskler karşısında asgari bir hayat bir hayat
seviyenin teminatı altına alınması amaçlanmıştır. Yine aynı madde de,
belirtilen sosyal güvenliği sağlayacak sosyal güvenlik kuruluşlarını kurma
görevi de devlete verilmiştir. Sosyal Sigortalar Kurumu bu kapsamda görev yapan
bir sosyal güvenlik kuruluşudur. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 26.
maddesi işveren sorumluluğunu düzenlemiştir. İşverenin kendi suçsayılır bir
hareketi sebebiyle meydana gelen iş kazası ve meslek hastalığından dolayı S.S.
Kurumunun işçiye yaptığı ödemeler işverenden tahsil edilmektedir. Bu maddenin
Anayasa'ya aykırılığı iddia edilmiş fakat Anayasa Mahkemesi 1990-28 esas,
1991-11 sayılı kararı ile maddenin Anayasa'ya aykırı olmadığına karar
vermiştir. Kararda ".......... İşverenin Sosyal Sigortalar karşısındaki
sorumluluğunu düzenleyen itiraz konusu kural, kurumun iş kazası ya da meslek
hastalığına uğrayan sigortalı için yaptığı giderleri sigortalının zarara uğramasına
neden olanlardan rûcu yoluyla geri isteyebilme hakkı, kurumuna sigortalıya
yardım yapma ödevi dolayısıyla malvarlığında meydana gelen eksiltmeyi kısmen ve
tümüyle giderme olanağı sağlar. Öte yandan zararı ödemek durumundabulunan
kişilerin bundan böyle sigortalının sağlığını ve can güvenliğini korumak
yönünden daha çok özen göstermesi sağlanmış, iş kazası ve meslek
hastalıklarının meydana gelmesi önlenmiş olur." denmektedir. Kararda da
belirtildiği gibi işveren sorumluluğunun temel amacı S.S. Kurumunun malvarlığının
eksilmemesi ile işçinin can güvenliği konusunda gerekli önlemleri almasını
temin için sözkonusu yasa hükmü düzenlenmiştir. Dava konusu Sosyal Sigortalar
Kanununun 110. maddesi de işçi sorumluluğuna yönelik getirilmiş paralel bir
hükümdür. İşçinin kasdi ve suç sayılır bir hareketi yüzenden iş kazasına
uğraması ya da meslek hastalığına tutulması halinde sigortalıya geçici ya da
devamlı daimi iş görememezlik geliri verilmemek suretiyle hem S.S. Kurumunun
mal varlığının eksilmesi önlenmek istenmiş hem de işçinin işinde daha dikkatli
davranması düşünülerek işyerinde başkalarına zarar vermemesi amaçlanmıştır. Dava konusu yasa hükmü kasdi olmayan fakat suç teşkil eden fiiller
sonucu uğranılan iş kazaları yönünden iptal edilmiştir. Özellikle taksirli
suçlar açısından işçinin yasada belirtilen gelirlerden mahrum edilemeyeceği
vurgulanmıştır. Taksirli suç ağır olabileceği gibi hafif de olabilir. Ağır
taksirde suçlu fiil sonunda doğacak ağır zararın olmasını arzuetmemesine rağmen
bu zararın olabileceğini tahmin edebilecek durumdadır. Yasakoyucu işçinin
belirtilen bu taksirli fiili sonunda (esasen tahmin edilebilir) meydana
gelebilecek zararı önlemek için dava konusu yasa hükmünü getirmiştir. İptal
edilmekle ağırkusur sonucu büyük zararların doğmasına sebep olan kişiler sosyal
hak kavramına sığınarak suç sayılan bir hareketi yüzünden Sosyal Sigortalar
Kurumundan yardım sağlayacaktır. Sosyal güvenlik hakkını, devlet kuracağı sosyal güvenlik
kuruluşları eliyle yürüteceğine göre Anayasa'nın 65. maddesi gereğince malî
kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde bu görevini yerine getirecektir. Aksi halde
sosyal güvenlik kuruluşlarının malvarlığında meydana gelen eksilme kurumu acze
düşürebilir. İşçinin işyerinde azami özeni göstermesi ve S.S. Kurumunun mali
yapısı düşünülerek yasakoyucu sosyal güvenlik hakkına belirtilen sınırlamayı
getirmiştir. Bu nedenlerle çoğunluğun iptal kararına katılmıyorum. Üye Haşim
  KILIÇ