ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/108 Karar Sayısı : 2006/107 Karar Günü : 23.11.2006 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 28.03.2007-26476 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Onbirinci
Daire İTİRAZIN KONUSU: 4.1.1961 günlü, 209 sayılı
Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme
(Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun'un 5.
maddesinin, 4618 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle değiştirilen üçüncü fıkrasının
(b) bendinde yer alan “... (tabipler hariç ...)” ibaresinin, Anayasa'nın 10. ve
128. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacılara döner sermayeden ek ödeme yapılmaması nedeniyle Sağlık
Bakanlığına Bağlı Döner Sermayeli Kurum ve Kuruluşlarda Görevli Personele Döner
Sermayeden Yapılacak Ek Ödeme Hakkında Yönerge'nin 4/a maddesinde yer alan “… (tabipler
hariç …)” ibaresinin iptali istemiyle açılan davada, yönergenin dayanağı olan
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Danıştay
Onbirinci Daire iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ 1. İtiraz Konusu Yasa Kuralı 209 sayılı Yasa'nın 5. maddesinin 4618 sayılı Yasa'nın 1.
maddesiyle değiştirilen itiraz konusu sözcükleri de içeren üçüncü fıkrası
şöyledir: “Personelin katkısıyla elde edilen döner sermaye gelirlerinden; o
birimde görevli yardımcı hizmetler ve yardımcı sağlık hizmetleri sınıfına dahil
personele bunların bir yılda alacakları aylık (ek gösterge dahil), yan ödeme ve
her türlü tazminat (makam ve temsil tazminatı hariç) tutarının % 80'ini, diğer
personele ise % 100'ünü aşmamak üzere ek ödeme yapılabilir. Ancak uygulanacak oranlar, a) Vardiyalı çalışma sistemi uygulanan hastanelerde normal günlük
çalışma saatleri dışında ikinci vardiyada yürütülen hizmetler kapsamında fiilen
çalışılan günler için % 30'una, b) Yoğun bakım, doğumhane, yeni doğan, süt çocuğu, yanık, diyaliz,
ameliyathane ve acil serviste çalışan sağlık personeline ( tabipler hariç ,
anestezi uzmanı ve asistanları dahil) % 50'sine, c) Muayenehane açmayan hastane başhekimlerine % 200'üne, Kadar fazlasıyla tespit edilebilir. Bu şekilde yapılacak ek
ödemelerin oranı, esas ve usulleri Sağlık Bakanlığınca belirlenir.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. ve 128.
maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM'ın
katılımlarıyla 7.1.2004 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında kuralla, yoğun bakım, doğumhane, yeni
doğan, süt çocuğu, yanık, diyaliz, ameliyathane ve acil serviste çalışan sağlık
personeli ile anestezi uzmanları ve asistanları döner sermayeden % 50
oranında fazla yararlandırılırken, aynı serviste, aynı koşullarda hizmet veren
ve hastaların iyileşmesinden doğrudan sorumlu olması nedeniyle daha fazla risk
altına giren tabiplerin bu haktan mahrum edilmesinin eşitlik ilkesine aykırı
olduğu, bu nedenle iptali gerektiği ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde, “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar.” denilmektedir. Bu yasak, birbirinin aynı durumunda olanlara
ayrı kuralların uygulanmasını, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasını
engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı düzenleme eşitliğe aykırılık
oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik, mutlak ve eylemli eşitlik değil
hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik çiğnenmiş olmaz. Başka
bir anlatımla, kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar arasında değişik
uygulamalar yapılamaz. 11.1.2001 günlü, 4618 sayılı Yasanın 1. maddesi ile 209 sayılı
Yasanın 5. maddesinin üçüncü fıkrası değiştirilmiş ve personelin katkısı ile
elde edilen döner sermaye gelirlerinden, yardımcı hizmetler ve yardımcı sağlık
hizmetleri sınıfına dâhil personele bir yılda alacakları aylık, yan ödeme ve
her türlü tazminat tutarının yüzde seksenini, diğer personele ise yüzde yüzünü
aşmamak üzere ek ödeme yapılabileceği kurala bağlanmıştır. Fıkranın (b) bendine
göre, yoğun bakım, doğumhane, yeni doğan, süt çocuğu, yanık, diyaliz,
ameliyathane ve acil serviste çalışan sağlık personeline yukarıda belirtilen
oranlar yüzde elli oranında artırılarak uygulanabilecektir. Söz konusu yerlerde
çalışan hekimler döner sermayenin yüzde elli artırımlı olarak ödenmesinden
yararlanamayacak, ancak anestezi uzmanı ve asistanları yararlanabilecektir. İptal isteminde bulunan Danıştay Dairesi, yoğun bakım,
doğumhane, yeni doğan, süt çocuğu, yanık, diyaliz, ameliyathane ve acil
serviste çalışan tabiplerin diğer sağlık personeli ile aynı koşullarda
hizmet verdiklerini, tabiplerin hastaların iyileştirilmesinden doğrudan doğruya
sorumlu olduklarını ve daha çok sorumluluk yüklendiklerini belirtmektedir.
Gerçekten de tabipler, yardımcı sağlık personeline göre daha fazla sorumluluk
yüklenmektedirler. Tabiplerin daha fazla sorumluluk yüklenmeleri ve diğer
sağlık personeli ile aynı yasal durumda bulunmamaları nedeniyle, yasa koyucu
209 sayılı Kanunun 5. maddesine 4618 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü fıkrasında,
yardımcı hizmetler ve yardımcı sağlık hizmetleri sınıfına dahil personele
bunların bir yılda alacakları aylık yan ödeme ve her türlü tazminat tutarının %
80'ini, içinde tabiplerin de bulunduğu diğer personele ise % 100'ünü aşmamak
üzere ek ödeme yapılabileceğini hükme bağlamakta, böylece tabiplere, yardımcı
hizmetler ve yardımcı sağlık personeline sağlanan ödemeden daha fazla oranda ek
ödeme yapılması öngörülmektedir. Yardımcı sağlık personeli ile hekimlerin, eğitim ve öğretim
aşamasında farklı süreçlerden geçmek suretiyle göreve gelmeleri, üstlendikleri
sorumluluk, yerine getirdikleri görev ve hizmetlerin farklı olması nedeniyle
itiraza konu olan yasa kuralı da dâhil olmak üzere farklı kurallara tabi
tutulmuşlardır. Hekimler ile yardımcı sağlık personelinin aynı durumda
bulunmamaları nedeniyle eşitlik ilkesi gereğince aynı ödemelerden
yararlandırılmaları gerektiği ileri sürülemez. Öte yandan, anestezi uzman ve asistanları ile diğer uzman veya
uzman olmayan tabipler arasında tabip olarak her hangi bir fark bulunmamakta
ise de, anestezi uzman ve asistanlarının yaptıkları görevin niteliği
gözetilerek farklı kurallara bağlı tutuldukları anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle, yoğun bakım, doğumhane, yeni doğan, süt
çocuğu, yanık, diyaliz, ameliyathane ve acil serviste çalışan sağlık
personelinin anestezi uzman ve asistanlarına, diğer tabipler hariç olmak üzere
% 50 fazlasıyla döner sermayeden pay ödenmesi Anayasa'nın eşitlik ilkesine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Tülay TUĞCU, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN ve Mustafa YILDIRIM
bu görüşe katılmamışlardır. İtiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 128. maddesi ile ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 4.1.1961 günlü, 209 sayılı “Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına
Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme (Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek
Döner Sermaye Hakkında Kanun”un 5. maddesinin, 4618 sayılı Yasa'nın 1.
maddesiyle değiştirilen üçüncü fıkrasının (b) bendinde yer alan “... (tabipler
hariç, ...” ibaresinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Tülay
TUĞCU, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN ile Mustafa YILDIRIM'ın karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 23.11.2006 gününde karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ KARŞIOY 4.1.1961 günlü, 209 sayılı Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına
Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme Tesislerine Verilecek Döner Sermaye
Hakkında Kanun'un 5. maddesinin 4618 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle değiştirilen
üçüncü fıkrasının (b) bendinde yer alan “…(tabipler hariç…)…” sözcüklerinin
tabipler yönünden Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırılığı ileri sürülmüştür. Yasa'nın söz konusu maddesiyle değiştirilen üçüncü fıkrasının (b)
bendinde, personelin katkısı ile elde edilen döner sermaye gelirlerinden
yapılacak ek ödemenin, “yoğun bakım, doğumhane, yeni doğan, süt çocuğu, yanık,
diyaliz, ameliyathane ve acil serviste çalışan sağlık personeline (tabipler
hariç, anestezi uzmanı ve asistanlar dahil) %50'sine” kadar fazlasıyla tespit
edilebileceği öngörülmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesiyle hukuksal
durumları aynı olanların yasalar önünde aynı işlemlere tabi tutulmasını
amaçlamaktadır. Aynı tabiplik eğitimini görüp aynı süre uzmanlık çalışması yapmış
anestezi uzmanı veya asistanının diğer uzman tabip veya asistanından yetki ve
sorumlulukları bakımından hiçbir fark bulunmadığından, bunların eşit konumda
olmadıkları düşünülemez. Açıklanan nedenlerle, aynı konumda olan tabiplere farklı
uygulamalar yapılmasına ve böylece hak kaybına neden olan itiraz konusu
düzenleme Anayasa'nın 10. maddesine aykırıdır, iptali gerekir. Bu düşüncelerle çoğunluk kararına katılmıyorum. Başkan Tülay
  TUĞCU KARŞIOY
GEREKÇESİ 4.1.1961 günlü, 209 sayılı Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına
Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme (Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek
Döner Sermaye Hakkında Kanun'un 5. maddesinin 11.1.2001 günlü, 4618 sayılı
Yasa'nın 1. maddesiyle değiştirilen üçüncü fıkrasının (b) bendinde, personelin
katkısı ile elde edilen döner sermaye gelirlerinden yapılacak ek ödemenin,
“yoğun bakım, doğumhane, yeni doğan, süt çocuğu, yanık, diyaliz, ameliyathane
ve acil serviste çalışan sağlık personeline (tabipler hariç, anestezi uzmanı ve
asistanları dahil) %50'sine” kadar fazlasıyla tespit edilebileceği
öngörülmüştür. İtiraz başvurusunda bulunan Danıştay Onbirinci Daire, bu Bent'de
yer alan “tabipler hariç” sözcüklerinin aynı yerlerde çalışan tabipler yönünden
eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğunu ileri sürerek iptalini istemiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesiyle hukuksal
durumları aynı olanların yasalar önünde aynı işleme bağlı tutulmalarının
sağlanması, aralarında ayırım yapılmasının ve kimilerine ayrıcalık tanınmasının
önlenmesi amaçlanmıştır. İtiraz konusu sözcüklerin yer aldığı (b) Bendi'nde sayılan
yerlerde çalışan anestezi uzmanı ve asistanları ile diğer hekimler aynı
hukuksal konumda olup, bunlar arasında hizmetin niteliğinden kaynaklanan
zorlukları ve sorumlulukları paylaşma yönünden bir fark bulunmamaktadır. Bu durumda, aynı hukuksal konumdaki hekimler arasında ayırım
yapılarak kimilerinin döner sermaye gelirlerinden yapılacak ek ödeme kapsamı
dışında bırakılması sonucunu doğuran itiraz konusu sözcükler, eşitlik ilkesine
aykırıdır. Açıklanan nedenlerle itirazın reddi yolundaki çoğunluk görüşüne
katılmıyorum. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU KARŞI OY 4.1.1961 günlü, 209 sayılı Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına
Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme Tesislerine Verilecek Döner Sermaye
Hakkında Kanun'un 5. maddesinin 4618 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle değiştirilen
üçüncü fıkrasının (b) bendinde yer alan “…(tabipler hariç…)…” sözcüklerinin,
Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülmüştür. Sağlık Bakanlığına bağlı döner sermayeli kurum ve kuruluşlarda
görevli personele döner sermayeden yapılacak ek ödemenin esas ve oranlarını
tespit etmek amacıyla Sağlık Bakanlığına bağlı Döner Sermayeli Kurum ve
Kuruluşlarda Görevli Personele Döner Sermayeden Yapılacak Ek Ödeme Hakkında
Yönergenin 4. maddesinde personelin unvan ve sınıfları itibariyle yapılacak ek
ödeme tavan yüzdeleri gösterildikten sonra, bu oranlara yoğun bakım, doğumhane,
yeni doğan, süt çocuğu, yanık, diyaliz, ameliyathane ve acil serviste çalışan
sağlık personeline (tabipler hariç anestezi uzmanı ve asistanlar dahil) % 50
eklenir şeklinde düzenleme yapılmıştır. Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları ile
Esenlendirme Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun'un 5.
maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendinde yer alan “tabipler hariç” sözcükleri,
belirtilen sağlık ünitelerinde çalışan anestezi uzman ve asistanlarına % 50
daha fazla döner sermaye payı ödenebilmesi olanağını sağlarken, tabipleri böyle
bir olanaktan yoksun bırakmaktadır. Diğer sağlık çalışanlarıyla tabi oldukları
yasa kuralları, eğitimleri, üstlendikleri görev bakımından aynı durumda
olmadıkları, bu nedenle de aynı yasa hükümlerine tabi tutulmamalarının eşitlik
ilkesine aykırılık oluşturmadığı kabul edilebilir ise de anestezi uzman ve
asistanları ile diğer uzman veya uzman olmayan tabipler (pratisyen hekimler)
arasında, tabip olarak haklarında uygulanan yasa kuralları, eğitimleri,
üstlendikleri görevler bakımından herhangi bir fark bulunmamaktadır. Aynı
konumda olan, aynı servislerde, aynı koşullarda sağlık hizmeti veren,
hastaların iyileşmesinden birlikte sorumlu tutulabilen ve döner sermaye
oluşumuna diğerleri gibi katkıda bulunan tabiplerin, aynı konumdaki anestezi
uzman ve asistanlarına tanınan bu haktan yoksun bırakılacak biçimde ayırıma
tabi tutulmaları, Anayasa'nın öngördüğü kanun önünde eşitlik ilkesine aykırılık
oluşturur. Açıklanan nedenlerle Sağlık Sosyal ve Yardım Bakanlığına Bağlı
Sağlık Kurumları ile Esenlendirme Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında
Kanun'un 5. maddesinin 4618 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle değiştirilen üçüncü
fıkrasının (b) bendinde yer alan “…(tabipler hariç…)…” sözcüklerinin, Anayasa'nın
10. maddesine aykırılığı nedeniyle iptaline karar verilmesi gerektiğinden redde
ilişkin çoğunluk kararına katılmadık. Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM