ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/147 Karar Sayısı : 2013/78 Karar Günü : 18.6.2013 R.G. Tarih-Sayı :
18.01.2014-28886 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara
17. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 8.6.1949
günlü, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun, 23.5.2002
günlü, 4759 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle değiştirilen geçici 206. maddesinde
yer alan “ 8.9.1999 tarihinde Sandık iştirakçisi olanlardan ...”
ibaresinin Anayasa'nın 2. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar
verilmesi istemidir. I- OLAY Emniyet Genel Müdürlüğünde polis memuru olarak 10 yıl 3 ay 7 gün
çalıştıktan sonra istifa etmek suretiyle memuriyetten ayrılan davacının, 60
yaşını doldurduktan sonra yapmış olduğu emeklilik başvurusunun 8.9.1999
tarihinde Emekli Sandığı iştirakçisi olmadığı için reddine ilişkin idari
işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı
olduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 5434 sayılı Kanun'un, 4759 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle
değiştirilen ve itiraz konusu ibareyi de içeren geçici 206. maddesi şöyledir: “ 8.9.1999 tarihinde Sandık iştirakçisi olanlardan 50
ve daha yukarı yaşlarda bulunanlar, yaş haddi nedeniyle istekleri üzerine veya
re'sen emekliye ayrıldıklarında fiilî hizmet sürelerinin 10 yılını doldurmuş
olmak şartıyla emekli aylığına hak kazanırlar. ” B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında, Anayasa'nın 2.
maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve
Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 27.12.2012 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE
karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURAN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. maddesine göre Devletin, hukuk
devleti olduğu, bununla Devletin tüm faaliyetlerinde hukukun egemen olmasının
amaçlandığı, bu amacın gerçekleşmesinin konulacak kurallarda adalet ve
hakkaniyet ölçülerinin göz önünde tutulması ile mümkün olacağı, hukuk
güvenliğinin, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm işlem ve
eylemlerinde Devlete güven duyabilmesini, Devletin de yasal düzenlemelerde bu
güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kıldığı, hukuki
statüleri kanunlarla oluşturulan ve bu statü kurallarına güvenerek
geleceklerini tasarlayan kamu görevlilerinin hakları, sosyal güvenlik
beklentileri ve sosyal durumlarının itiraz konusu kural ile zedelendiği, önceki
kurala göre 10 yıl hizmet süresini tamamladıktan sonra istifa eden ve yaş
koşulunu sağlayacağı tarihi bekleyerek emeklilik hakkını kazanacağını düşünen
ve bu düşünceyle memuriyete girenlerin bir kısmının itiraz konusu kural
nedeniyle, emekli olma olanağını kaybettiği, böyle bir durumun ise sosyal hukuk
devletinde olması gereken istikrar, kazanılmış haklara saygı, hukuki belirlilik
ve hukuk güvenliği nitelikleri ile bağdaşmayacağı belirtilerek kuralın,
Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 5434 sayılı Kanun'un, 23.5.2002 günlü, 4759 sayılı Kanun'un 6.
maddesiyle değiştirilen ve itiraz konusu kuralın da yer aldığı geçici 206.
maddesinde, 8.9.1999 tarihinde Emekli Sandığı iştirakçisi olanlardan 50 ve
daha yukarı yaşlarda bulunanların yaş haddi nedeniyle istekleri üzerine veya
resen emekliye ayrılmalarında, fiili hizmet sürelerinin 10 yılını doldurmuş
olmaları hâlinde emekli aylığına hak kazanacakları belirtilmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel
ilkelerinden biri “ hukuk güvenliği” ilkesidir. Bu ilke ile
kişilerin hukuki güvenliğinin sağlanması amaçlanmaktadır. Hukuk güvenliği
ilkesi uyarınca geleceğe yönelik olarak statü hukukunda değişiklik
yapılabilmesine engel bulunmamakta ise de bu yönde yapılacak yasal
düzenlemelerde, daha önce tesis edilmiş bulunan ve kişilerin lehine hukuki
sonuçlar doğuran işlemlerin gözetilmesi gerekmektedir. Bu işlemlerin doğurduğu
hukuki sonuçları ortadan kaldıracak şekilde yasama tasarrufunda bulunulması,
hukuk güvenliği ilkesine aykırılık oluşturmaktadır. Kamu görevlisi olarak memurların, Devlet ile olan ilişkileri statü
hukuku içerisinde yürütülmektedir. Devlet, hukuki durumları kanunlarla
oluşturulan ve bu statü kurallarına güvenerek geleceklerini tasarlayan kamu
görevlilerinin haklarını, sosyal güvenlik beklentilerini ve sosyal durumlarını
gözetmek ve bu haklarda oluşabilecek muhtemel kayıpları en aza indirmek ve
sosyal güvenlik başta olmak üzere bir kısım haklarda daha geniş kapsamlı bir
koruma mekanizması öngörmek durumundadır. Devlet sosyal güvenlik sisteminin
sağlıklı bir şekilde kurulması ve işleyebilmesi için gerekli tedbirleri almak
ve bu tedbirleri uygulamak zorundadır. Ancak, sosyal güvenlik sisteminde
değişiklik yapılırken, hizmet süresini tamamladıktan sonra istifa eden ve yaş
koşulunu sağlayacağı tarihi bekleyerek emeklilik hakkını kazanacağını düşünen
ve bu düşünceyle memuriyete girenlerin bir kısmının itiraz konusu kural
nedeniyle emekli olamaması, üstelik benzer durumda olan bir kısım kişilerin
çalışamayacak derecede ileri yaşlarda olması ya da olası malullük hâllerine
düşmesi gibi kimi durumlar karşısında eksik hizmet sürelerini çalışma ve prim
ödeme suretiyle doldurmasının mümkün olamayacağı açıktır. İtiraz konusu kural ile sosyal güvenlik reformunun yapıldığı
8.9.1999 tarihinde benzer durumda olan kişilerden, çalışabilecek güç ve kuvvete
sahip olamama ya da ileri yaşları dolayısıyla kendilerini istihdam edecek bir
işveren bulamama gibi nedenlerle emekli olmak için gerekli olan ilave prim
ödeme gün sayısına ulaşamama durumu söz konusu olabileceği gibi bazı
sigortalıların, çalışma istek ve arzusuna sahip olmasına rağmen, sağlık
sorunları nedeniyle çalışmalarının mümkün olamayacağı gerçeği göz önüne
alındığında artık bu kişiler için emekli olma ve yaşlılık aylığı alabilme
hakkının tamamen ortadan kalkması söz konusu olabilecektir. Bu nedenle, itiraz konusu kuralla 8.9.1999 tarihinde Sandık
iştirakçisi olanlar ile bu tarihten önce iştirakçiliği sona erenler arasında
adil ve makul olmayan bir fark oluşturulduğu, söz konusu fark ile daha önceki kanuni
düzenlemeye güvenen bazı kişilerin emekli olma hakkı ortadan kalkmamış olsa
dahi bu hakkın kullanılabilmesinin oldukça güçleştirildiği, böyle bir durumun
ise sosyal hukuk devletinde olması gereken hukuk güvenliği ilkesi ile çeliştiği
açıktır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, “ Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez. ” denilmekte, 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin
(3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanarak, Mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde, Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek
üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 8.6.1949 günlü, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanunu'nun 23.5.2002 günlü, 4759 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle değiştirilen
geçici 206. maddesinde yer alan “ 8.9.1999 tarihinde Sandık iştirakçisi
olanlardan ...” ibaresinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak
hukuksal boşluk kamu düzenini ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın
153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptal
hükmünün, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra
yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VII- SONUÇ 8.6.1949 günlü, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanunu'nun, 23.5.2002 günlü, 4759 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle değiştirilen
geçici 206. maddesinde yer alan “8.9.1999 tarihinde Sandık
iştirakçisi olanlardan…” ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna
ve İPTALİNE, iptal hükmünün, Anayasa'nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrası ile 30.3.2011 günlü, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı
fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL
SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 18.6.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ