ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2011/51 Karar Sayısı: 2012/32 Karar Günü : 1.3.2012 R.G. Tarih-Sayı :
21.07.2012-28360 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Muğla 2. Asliye Hukuk
(Aile) Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 22.11.2001 günlü, 4721
sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 173. maddesinin son fıkrasında yer alan 'Koca'' sözcüğünün,  Anayasa'nın 10. ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Davacı tarafından boşandığı eşine ait olan soyadının
kaldırılarak,  kızlık soyadının kullanılmasına izin verilmesi istemiyle
açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı İtiraz konusu kuralı da içeren 22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk
Medenî Kanunu'nun 173. maddesi şöyledir: ' Boşanma halinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel
durumunu korur; ancak, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Eğer kadın
evlenmeden önce dul idiyse hakimden bekarlık soyadını taşımasına izin
verilmesini isteyebilir. Kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati
bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine
hakim, kocasının soyadını taşımasına izin verir. Koca, koşulların değişmesi halinde bu
iznin kaldırılmasını isteyebilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. ve 36. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi hükmü uyarınca Haşim
KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Serruh KALELİ,  Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet
AKYALÇIN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, 
Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN,
Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 2.6.2011 gününde yapılan
ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 173.
maddesinin son fıkrası gereğince 'boşandığı kocasının soyadını
kullanmaya izin' kararının kaldırılmasını mahkemeden isteme hakkının
sadece kocaya tanındığı, koşulların değişmesi halinde kadınların, boşandıkları
eşlerinin anılan fıkra uyarınca dava açmalarını beklemekten başka çarelerinin
kalmadığı, bu durumda da dava açma hakkının koca ile sınırlandırılmasının kanun
önünde eşitlik ve hak arama hürriyeti ilkeleriyle çeliştiği belirtilerek itiraz
konusu kuralın, Anayasa'nın 10. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 4721 sayılı Kanun'un 173. maddesinde boşanan kadının kişisel durumu
düzenlenmiştir. Maddenin birinci fıkrasında, boşanma halinde
kadının, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu koruyacağı ancak evlenmeden
önceki soyadını yeniden alacağı; ikinci fıkrasında kadının, boşandığı kocasının
soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunun ve bunun kocaya bir zarar
vermeyeceğinin ispatlanması halinde istemi üzerine hakimin kadına, kocasının
soyadını taşımasına izin vereceği; itiraz konusu kuralın da yer aldığı son
fıkrasında ise kocanın koşulların değişmesi halinde verilen bu iznin
kaldırılmasını isteyebileceği kurala bağlanmıştır. Anayasa'nın 10. maddesinde, herkesin, dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu, hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamayacağı, Devlet organları ve idare makamlarının bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda
olduğu belirtilmiştir. Bu ilke, birbirinin aynı durumunda olanlara ayrı
kuralların uygulanmasını, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasını
engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı düzenleme eşitliğe aykırılık
oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik, mutlak ve eylemli eşitlik değil
hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş
olmaz. Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin
birinci fıkrasında 'Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile
adil yargılanma hakkına sahiptir.' denilerek yargı mercilerine davacı
ve davalı olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve
adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Kişinin uğradığı bir
haksızlığa veya zarara karşı kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı
haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp
kanıtlayabilmesinin, zararını giderebilmesinin en etkili ve güvenceli yolu,
yargı mercileri önünde dava hakkını kullanabilmesidir. Kişilere yargı mercileri
önünde dava hakkı tanınması hak arama özgürlüğünün bir gereğidir. Soyadı, belli bir ailenin bireylerini diğer ailenin bireylerinden
ayırmaya yarayan ve kuşaktan kuşağa geçen addır.   Bir kimsenin
kimliğinin belirlenmesinde en önemli unsur olan soyadı, vazgeçilmez,
devredilmez, feragat edilmez ve kişiye sıkı surette bağlı bir kişilik hakkıdır.
Soyadı üzerindeki hak, mutlak haklardan olması nedeniyle herkese karşı ileri
sürülebilmekte ve yasayla özel olarak korunmaktadır. 4721 sayılı Kanun'a göre kadın, doğumla aldığı soyadını evlenince
terk etmek ve kocasının soyadını almak zorundadır. Boşanma halinde ise kadının
kişisel durumunu koruyacağı ve evlenmeden önceki soyadını alacağı
öngörülmüştür. Kadın boşandığı kocasının soyadını kullanmaya devam etmek
istediğinde ise, bunu boşanma davası ile birlikte veya boşanma hükmünün
kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde mahkemeden talep etmesi gerekmektedir.
Yasa koyucu boşanan kadının menfaatini korumaya yönelik olarak böyle bir
düzenleme yapmış ve koşulların bulunması halinde boşanan kadının, kocasının
soyadını kullanmak için izin davası açabileceğini öngörmüştür.  Bununla
birlikte maddede kocasının soyadını kullanmaya izin alan kadının bu iznin
kaldırılmasını talep edebileceğine dair bir düzenleme mevcut değildir. İtiraz konusu kuralla ilgili aykırılık savında, boşanan kadına
soyadı kullanımına dair verilen iznin kaldırılmasını sadece kocanın talep
edebileceği belirtilmişse de anılan düzenlemenin amacının boşanan kadının dava
hakkını engellemek değil koşulların değişmesi halinde bu durumdan doğrudan
etkilenecek olan kocaya imkan tanınması için öngörülmüş olduğu açıktır. Ayrıca
soyadının vazgeçilemez, devredilemez, kişiye sıkı surette bağlı bir kişilik
hakkı oluşu, anılan fıkrada kadınların dava açmalarını engelleyici bir
kısıtlama bulunmaması ve bu davayı da sadece kocanın açabileceğine dair
emredici bir hüküm bulunmaması karşısında kocasının soyadını kullanmaya izin
alan kadının, koşulların değişmesi, menfaatinin kalmaması veya haklı nedenlerin
varlığı halinde verilen bu iznin kaldırılmasını Türk Medenî Kanunu'nun 173.
maddesi uyarınca isteyebileceği de ortadadır. Nitekim Yargıtay içtihatlarında
da boşanan kadının, soyadı kullanımına dair verilen iznin kaldırılmasını
isteyebileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla boşanan kadının, 'boşandığı kocasının
soyadını taşımaya izin' kararının kaldırılmasını isteyebilecek olması
dikkate alındığında itiraz konusu kuralın Anayasadaki eşitlik ilkesine ve hak
arama hürriyetine aykırı bir yönünün bulunmadığı açıktır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural Anayasa'nın 10. ve 36.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 173.
maddesinin son fıkrasında yer alan 'Koca ...' sözcüğünün Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, 1.3.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN