ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1995/41 Karar Sayısı : 1995/61 Karar Günü : 7.12.1995 R.G. Tarih-Sayı :09.05.1996-22631 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Beyoğlu 2. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 25.4.1985 günlü, 3182 sayılı "Bankalar
Kanunu"nun 87. maddesinin 5. bendinin Anayasa'nın 10. ve 138. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Bir firmaya usulsüz kredi kullandırdığı ileri sürülerek
cezalandırılması istemiyle banka yöneticisi sanık hakkında Başbakanlık Hazine
Müsteşarlığı'nca Cumhuriyet Başsavcılığı'na yapılan başvuru üzerine açılan kamu
davasına bakmakta olan Mahkeme Bankalar Yasası'nın uygulanması gereken 87.
maddesinin 5. bendinin Anayasa'nın 10. ve 38. maddelerine aykırılık savının
ciddî olduğu kanısıyla itirazda bulunmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 25.4.1985 günlü, 3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun 87. maddesinin 5.
bendi şöyledir: "5. Cumhuriyet Savcıları ve mahkemeler yapılacak kovuşturma
ve duruşmalarda bilirkişi teşkiline gerek gördükleri takdirde, münhasıran resmî
bilirkişi listesinde kayıtlı kişilerden seçecekleri bilirkişilerin görüşlerini
alırlar. Resmî bilirkişi listeleri Bakanlık tarafından tespit olunur." B- Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan ve ilgili Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 3- "MADDE 36.- Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma
hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz." 4- "MADDE 138.- Hakimler, görevlerinde bağımsızdırlar;
Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm
verirler. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin
kullanılmasında mahkemelere ve hakimlere emir ve talimat veremez; genelge
gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz. Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı
yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya
herhangi bir beyanda bulunulamaz. Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak
zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle
değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ,
Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ile Lütfi F. TUNCEL'in katılmalarıyla
18.7.1995 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında; "Dosyadaeksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine" oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, iptali
istenilen yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve
öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : 25.4.1985 günlü, 3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun ilgili 87.
maddesinin 1. bendinde ceza kovuşturmasının başlatılabilmesi için Bakanlığın,
Cumhuriyet Savcılığı'na yazılı başvuruda bulunması koşulu öngörülmüş ve bu
başvuru ile birlikte Bakanlığın müdahil sıfatını kazanacağı belirtilmiştir.
Maddenin iptali istenilen 5. bendinde ise, kovuşturma ve duruşmalarda bilirkişi
incelemesinin gerekli görülmesi durumunda Cumhuriyet Savcıları vemahkemelerin
bilirkişileri "münhasıran" Hazine Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu
Bakanlığın saptayacağı resmî bilirkişi listesinden seçebilecekleri zorunlu
kılınmıştır. İtiraz yoluna başvuran mahkeme, müdahil sıfatını kazanarak davada
taraf olan Bakanlığın belirleyeceği bilirkişilerden başka bilirkişi
seçilememesinin davanın tarafları arasında eşitsizlik yaratarak Anayasa'nın 10.
maddesinde öngörülen "eşitlik" ilkesine aykırı düşeceğini, ayrıca
Cumhuriyet Savcıları ile mahkemelerin bilirkişi seçiminde münhasıran Bakanlıkça
saptanan resmî bilirkişi listesiyle sınırlı tutulmalarının Anayasa'nın 138.
maddesinde düzenlenen "Yargı Bağımsızlığı" kuralını zedeleyeceğini
ileri sürerek itirazda bulunmuştur. Anayasa'nın, hak arama özgürlüğünün düzenlendiği 36. maddesinde
dâvacı ya da dâvalı herkesin, geçerli araç ve yollardan faydalanarak yargı
mercileri önünde sav ve savunma hakkına sahip olduğu öngörülmüştür. Bu kuralla,
bir dâvanın yanlarının hiçbir kayguya kapılmadan, hiçbir etki altında kalmadan,
hiçbir korku veçekinme duymadan özgürce haklarını kullanmalarına olanak
sağlanmıştır. Anayasa'nın Cumhuriyetin niteliklerini belirleyen 2. maddesi de,
Türkiye Cumhuriyeti'ni bir hukuk devleti olarak tanımlamıştır. Hukuk devletinin
temel niteliği tüm devlet faaliyetlerinin hukuk kurallarına uygun olmasını
gerektirir. Hukuk devleti, insan haklarına saygı gösteren ve bu hakları
koruyan, adaletli bir hukuk düzeni kuran ve bunu devam ettirmeye kendini
zorunlu sayan ve tüm faaliyetlerinde hukuka ve Anayasa'ya uyan devlet olarak
bilinmektedir. İptali istenilen 5. bendin düzenlediği bilirkişilik kurumunun,
"münhasıran" sözcüğü ile çerçevelenmesi durumunda, başka
bilirkişilere gidilemeyeceği, özel ya da yasadaki aynı dal uzmanlarından
bilirkişi seçilemeyeceği, yalnızca Bakanlık listesine bağlı kalınacağı açıktır. Yalnızca Bakanlığın saptadığı resmî listedeki bilirkişilerden
yararlanma yoluna gidildiğinde, ortaya konulacak düşünce, yargısal kanının
oluşumunda ağırlık kazanacaktır. Dolayısıyla müdahil tarafın savları en etkin
ve yaygın düşüncelerle mahkemelere sunulabilirken, sanık tarafın savunmaları bu
tür teknik bir güvenceden yoksun ve de içeriksiz kalacaktır. Bir başka yönüyle
müdahil taraf lehine büyük bir teknik üstünlük sağlanmış ve bu üstünlüğe karşı
sanık taraf, olası teknik desteklerden yoksun bırakılmış olacaktır. Öte yandan mahkemeler, dava taraflarından birinin belirlediği
bilirkişi görüşüyle yetinmek zorunda bırakılmakta, sözkonusu görüşle ilgili
olarak doğabilecek teknik duraksamalarını giderici başka bilirkişi
olanaklarından mahrum kalmaktadır. Böylece mahkemeler, "münhasıran"
sözcüğünün çizdiği çerçeve ile sınırlandırılmaktadırlar. İtiraz konusu kural, müdahil sıfatıyla dâvanın tarafı bulunan
Bakanlığın belirlemiş olduğu bilirkişilerin dışında başka bir bilirkişiye
gidilmesini engellemektedir. Bu durum, sanığın hak arama özgürlüğünü
kısıtlarken yargının takdir yetkisini de sınırlamaktadır. Mahkemeleri, "Münhasıran" Bakanlığın düzenlediği
listeden bilirkişi seçmek zorunda bırakan kural, mahkemelerin takdir yetkisini
kaldırmakta ve kişilerin hak arama özgürlüğünü zedelemektedir. Hukuk devleti
anlayışıyla bağdaşmayan itiraz konusu kuralın birinci tümcesindeki
"münhasıran" sözcüğü ile ikinci tümcesi Anayasa'nın 2. ve 36.
maddelerine aykırı düşmektedir. Bu nedenlerle İPTALLERİ gerekir. Öte yandan itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın "Kanun önünde
eşitlik" ilkesi başlıklı 10. maddesi ve Mahkemelerin bağımsızlığı
öngörülen 138. maddesi arasında doğrudan bir ilgisi bulunmamaktadır. VI- SONUÇ 25.4.1985 günlü, 3182sayılı "Bankalar Kanunu"nun 87.
maddesinin 5. bendinin; A- Birinci tümcesindeki "...münhasıran ..." sözcüğü ile
ikinci tümcesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Yekta Güngör ÖZDEN,
Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Yalçın ACARGÜN ile Ali HÜNER'in "Maddenin
tümünün iptali gerektiği" yolundaki karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, B- Kalan bölümünün, iptal nedeniyle uygulama olanağı kalmadığından
2949 sayılı Yasa'nın 29. maddesi gereğince İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE, 7.12.1995 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Nurettin TURAN KARŞIOY
GEREKÇESİ Esas Sayısı: 1995/41 Karar Sayısı : 1995/61 İtiraz yoluyla iptali istenen kural, bilirkişi incelemesine gerek
görülmesi durumunda ancak ve yalnızca resmî bilirkişi listesinden seçim
yapılacağını öngörmekle, Cumhuriyet Savcıları'yla mahkemeleri bağlamakta,
konuya uygun, uzman kişilerden özgürce yararlanmayı engellemektedir. Yalnız
"... münhasıran ..." sözcüğünün iptali durumu değiştirmeyecektir.
Resmî bilirkişi listeleriyle sınırlayan bu sözcük, pekiştirme için
kullanılmıştır. Bu sözcük olmasa da, yararlanılacak listenin "resmî
liste" olduğu belirgindir. "Resmî bilirkişi listesi" belirlemesi
olduktan sonra "münhasıran" sözcüğünün olup olmaması bir şey
değiştirmemektedir. Bu nedenle, yargı çalışmalarında yetkilileri bağlayıp
inceleme ve araştırmayı güçleştiren sınırlamayı tümüyle kaldırmak gerekir.
Alanında uzman olanların resmî listede olup olmadığına bakılması yararsızdır.
Nitekim, 2949 sayılı Yasa'nın 29. maddesinin uygulanması da bu görüşü
doğrulamıştır. Tümüyle iptal, amaca daha uygun düşerdi. Bu nedenle karşıoy
kullandık. 7.12.1995 Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Yalçın ACARGÜN Üye Ali HÜNER