ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/128 Karar Sayısı: 2008/54 Karar Günü : 7.2.2008 R.G. Tarih-Sayı :01.07.2008-26923 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Yargıtay 13. Hukuk
Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 19.3.1969 günlü, 1136
sayılı Avukatlık Kanunu'nun, 13.1.2004 günlü, 5043 sayılı Yasa ile eklenen
geçici 21. maddesinin Anayasa'nın 2., 5. ve 48. maddelerine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY Avukatlık ücret sözleşmesinden doğan uyuşmazlık nedeniyle açılan
davada Pendik 2. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen kararın temyizen incelenmesi
sırasında itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Avukatlık Kanunu'nun 13.1.2004 günlü, 5043 sayılı Yasa
ile eklenen itiraz konusu geçici 21. maddesi şöyledir: "Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, kesin hükme bağlanmamış
bütün ihtilaflarda bu Kanunun değişik hükümleri uygulanır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 5. ve 48. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 8. maddesi uyarınca Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.
Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün katılımlarıyla 17.11.2005 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Kanun kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Genel Açıklama 13.1.2004 günlü, 5043 sayılı Yasa ile Avukatlık Kanunu'nun bazı
maddelerinde değişiklikler yapılmış ve geçici bir madde eklenmiştir. Bu kapsamda, 5043 sayılı Yasa'nın 5. maddesi ile Avukatlık
Kanunu'nun "Avukatlık ücreti" başlıklı 164. maddesinin dördüncü
fıkrasının üçüncü ve dördüncü tümceleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. "Avukatlık ücretinin kararlaştırılmamış olduğu veya taraflar
arasında yazılı ücret sözleşmesinin bulunmadığı yahut ücret sözleşmesinin
belirgin olmadığı veya tartışmalı olduğu veya ücret sözleşmesinin ücrete
ilişkin hükmünün geçersiz sayıldığı hallerde; değeri para ile ölçülebilen dava
ve işlerde asgari ücret tarifelerinin altında olmamak koşuluyla ücret
itirazlarını incelemeye yetkili merci tarafından davanın kazanılan bölümü için
avukatın emeğine göre ilâmın kesinleştiği tarihteki müddeabihin değerinin yüzde
onu ile yüzde yirmisi arasındaki bir miktar avukatlık ücreti olarak belirlenir.
Değeri para ile ölçülemeyen dava ve işlerde ise avukatlık asgari ücret tarifesi
uygulanır." 5043 sayılı Yasa'nın 7. maddesi ile Avukatlık Kanunu'na eklenen
geçici 21. maddede de, 5043 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihte kesin
hükme bağlanmamış bütün ihtilaflarda bu Kanunun değişik hükümlerinin
uygulanacağı belirtilmiştir. B- İtiraz Konusu Kuralın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu Başvuru kararında, Avukatlık Kanunu'na eklenen geçici 21. madde
ile Avukatlık Kanunu'nun 163. ve 164. maddelerinde 4667 ve 5043 sayılı
Yasalarla yapılan değişikliklerin bu Yasaların yürürlüğe girdiği tarihten daha
önce yapılan avukatlık sözleşmelerinden doğan ihtilaflarda uygulanmasının
amaçlandığı, 2.5.2001 ve 13.1.2004 tarihlerinde yürürlüğe giren 4667 ve 5043
sayılı Yasalar ile yapılan değişiklikler öncesinde ve sonrasında uygulanacak
kurallara göre söz konusu uyuşmazlıklarda varılacak sonucun birbirinden farklı
olduğu, kamu yararı ve kamu düzeninin gerektirdiği özel durumlar dışında
kanunların ilke olarak yürürlüğe girdikleri tarihten sonraki olay, işlem ve
eylemlere uygulanmak üzere çıkarılmalarının ve bu tarihten önceki kesinleşmiş
hukuksal durumlara etkili olamamalarının hukukun genel ilkelerinden olduğu,
hukuk devleti ilkesi uyarınca yasa koyucunun yalnızca Anayasa'ya değil,
evrensel hukuk ilkelerine de uygun hareket etmek zorunda olduğu ve yasalarla
konulacak kurallarda adalet ve hakkaniyet ölçülerinin yanı sıra hukuk
güvenliğinin de sağlanması gerektiği, itiraz konusu kuralın ise 4667 ve 5043
sayılı Yasalardan önce yapılan sözleşmelerle ilgili uyuşmazlıklarda
uygulanmasını sağlamak amacıyla getirildiği, Anayasa'nın 48. maddesinde
herkesin çalışma ve sözleşme hürriyetine sahip olduğunun belirtildiği,
kişilerin sözleşme yaparken yürürlükte olan hukuk kurallarının güvencesi
altında olduğu,  belirtilen nedenlerle Anayasa'nın 2., 5. ve 48.
maddelerine aykırı olan kuralın iptali gerektiği ileri sürülmüştür. 5043 sayılı Yasa'nın 7. maddesi ile Avukatlık Kanunu'na eklenen
geçici 21. maddede, " Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, kesin hükme
bağlanmamış bütün ihtilaflarda bu Kanunun değişik hükümleri uygulanır ."
denilmiştir. Anayasa'nın "Çalışma ve sözleşme hürriyeti" başlıklı 48.
maddesinde, herkesin dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetine sahip
olduğu ifade edilmiştir. Sözleşme özgürlüğü, özel hukuktaki irade özerkliği ilkesinin
Anayasa hukuku alanındaki dayanağıdır. Özel hukukta irade özerkliği, kişilerin
yasal sınırlar içerisinde istedikleri hukuki sonuca bu yoldaki iradelerini
yeterince açığa vurarak ulaşabilmelerini ifade etmektedir. Anayasa açısından
sözleşme özgürlüğü ise Devletin, kişilerin istedikleri hukukî sonuçlara
ulaşmalarını sağlaması ve bu bağlamda kişilerin belli hukukî sonuçlara yönelen
iradelerini geçerli olarak tanıması, onların iradelerinin yöneldiği hukukî
sonuçların doğacağını ilke olarak benimsemesi ve koruması demektir. Sözleşme
özgürlüğü uyarınca kişiler, hukuksal ilişkilerini özgür iradeleriyle ve
sözleşmelerle düzenlemekte serbesttir. Anayasanın 48. maddesinde koruma altına
alınan sözleşme özgürlüğü, sözleşme yapma serbestisinin yanı sıra, yapılan
sözleşmelere dışarıdan müdahale yasağını da içerir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren,
Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla
kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. "Hukuk güvenliği ilkesi", hukuk devletinde uyulması
zorunlu temel ilkelerden birini oluşturmaktadır. Anayasada öngörülen temel hak
ve özgürlüklerin kullanılmasının ve insan haklarının yaşama egemen kılınmasının
önkoşulu olan hukuk güvenliği ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını,
bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de
yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını
gerekli kılar. Daha önce tesis edilmiş bulunan işlemlerin doğurduğu hukuki
sonuçları ortadan kaldıracak şekilde yasama tasarrufunda bulunulması, hukuk
güvenliği ilkesine aykırılık oluşturur. Hukuk devletinin gereği olan hukuk
güvenliğini sağlama yükümlülüğü, kural olarak yasaların geriye yürütülmemesini
gerekli kılar. "Yasaların geriye yürümezliği ilkesi" uyarınca
yasalar, kamu yararı ve kamu düzeninin gerektirdiği, kazanılmış hakların
korunması, mali haklarda iyileştirme gibi kimi ayrıksı durumlar dışında ilke
olarak yürürlük tarihlerinden sonraki olay, işlem ve eylemlere uygulanmak üzere
çıkarılırlar. Yürürlüğe giren yasaların geçmişe ve kesin nitelik kazanmış
hukuksal durumlara etkili olmaması hukukun genel ilkelerindendir. İtiraz konusu kuralla 5043 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği
tarihte kesin hükme bağlanmamış bütün ihtilaflarda uygulanacağı öngörülmek
suretiyle, yürürlüğe girdiği tarihten önce ortaya çıkan uyuşmazlıkların
çözümünde de esas alınması kabul edilmiştir. Avukatlık Kanunu'nun 164. maddesinin dördüncü fıkrasının üçüncü ve
dördüncü tümcelerinde 5043 sayılı Yasa ile yapılan değişiklikle, avukatlık
ücretinin kararlaştırılmamış olduğu veya taraflar arasında yazılı ücret
sözleşmesinin bulunmadığı veya ücret sözleşmesinin belirgin olmadığı veya tartışmalı
olduğu veya ücret sözleşmesinin ücrete ilişkin hükmünün geçersiz sayıldığı
hallerde, değeri para ile ölçülebilen dava ve işlerde asgari ücret
tarifelerinin altında olmamak koşuluyla ücret itirazlarını incelemeye yetkili
merci tarafından davanın kazanılan bölümü için avukatın emeğine göre ilâmın
kesinleştiği tarihteki müddeabihin değerinin yüzde onu ile yüzde yirmisi
arasındaki bir miktarın avukatlık ücreti olarak belirleneceği, değeri para ile
ölçülemeyen dava ve işlerde ise avukatlık asgari ücret tarifesinin uygulanacağı
kurala bağlanmıştır. Anılan maddenin 5043 sayılı Yasa ile değiştirilmesinden önceki
4667 sayılı Yasa ile değişik halinde ise avukatlık ücretinin kararlaştırılmamış
olduğu durumlarda, değeri para ile ölçülemeyen dava ve işlerde avukatlık ücret
tarifesinin uygulanacağı, değeri para ile ölçülebilen dava ve işlerde ise
asgari ücret tarifelerinin altında olmamak koşuluyla ücret itirazlarını
incelemeye yetkili merci tarafından davanın sonucuna ve avukatın emeğine göre değişmek
üzere ücret anlaşmazlığı tarihindeki dava değerinin yüzde beşi ile yüzde onbeşi
arasındaki bir miktarın avukatlık ücreti olarak belirleneceği hükmü yer
almıştır. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun avukatlık ücretine ilişkin
hükümlerin yer aldığı 163. ve 164. maddelerinde 4667 sayılı Yasa ile yapılan
değişiklik öncesinde de, avukatlık ücret sözleşmelerinin yazılı şekilde
olmasının şart olduğu, ücretten doğan davalarda yazılı sözleşmeden başka delil
getirilemeyeceği ve dinlenemeyeceği ile yazılı ücret sözleşmesi yapılmamış
hallerde asgari ücret tarifesinin uygulanacağı belirtilmiştir. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ile bu Kanunda değişiklikler yapan
4667 ve 5043 sayılı kanunlarda, avukatlık ücreti ve avukatlık ücretinden doğan
uyuşmazlıklara ilişkin farklı hükümler yer almakta iken itiraz konusu kuralla,
5043 sayılı Yasa öncesinde ortaya çıkan ve kesin hükme bağlanmamış
uyuşmazlıkların 5043 sayılı Yasa hükümlerine göre çözümleneceğinin öngörülmesi,
anılan Yasa'nın geriye yürümesi sonucunu doğurmaktadır. 5043 sayılı Yasa hükümlerinin uygulanacağı uyuşmazlıkların
kapsamına, avukatlık ücretine ilişkin olarak taraflar arasında akdedilen bir
ücret sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar da girmektedir. Bu durumda, bir
sözleşmenin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunmayan yasa hükmünün o sözleşmeden
doğan uyuşmazlığın çözümünde uygulanması söz konusu olmaktadır. Hukuk
devletinde hukuk güvenliğinin sağlanması, öncelikle hukuki işlemlerin
sonuçlarının öngörülebilir olmasına bağlı bulunduğundan, bir sözleşmenin
yapıldığı tarihte mevcut olmayan bir yasa hükmünün daha sonra geriye yürür
şekilde bu sözleşmeden doğan bir ihtilafta uygulanmasının öngörülmesi, hukuk
güvenliği ilkesine aykırıdır. Bu durum aynı zamanda, Anayasanın 48. maddesinde düzenlenen
sözleşme özgürlüğüne de aykırılık oluşturur. Sözleşme özgürlüğü, sözleşmeden
doğan uyuşmazlıklarda sözleşme hükümlerinin esas alınmasını da gerekli kılar.
Tarafların özgür iradeleri ile düzenledikleri ve hukuken geçerli olan
sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklarda sözleşme hükümlerinin belirgin
olmadığından ya da tartışmalı olduğundan bahisle, söz konusu sözleşmenin
akdedildiği tarihte yürürlükte olmayan bir yasa kuralının esas alınarak
uyuşmazlığın çözümlenmesinin öngörülmesi, sözleşme özgürlüğüne aykırıdır. Tarafların akdettikleri bir sözleşmenin hükümlerinin
uygulanmasında ihtilafa düşmeleri o sözleşmeyi geçersiz kılmayacağından, bu
sonuca yol açacak şekilde 5043 sayılı Yasa hükümlerinin geriye yürütülmesine
olanak bulunmamaktadır. Kişilerin sözleşme özgürlüklerini kullanarak bir
sözleşme akdetmelerinden sonra, geriye dönük düzenlemelerle söz konusu sözleşme
hükümlerinin ve dolayısıyla kişilerin iradelerinin etkisiz kılınması, hukuk
devleti ilkesiyle bağdaşmaz. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. ve 48.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Cafer ŞAT, Serdar ÖZGÜLDÜR ve Serruh
KALELİ bu görüşe katılmamışlardır. Kural, Anayasa'nın 2. ve 48. maddelerine aykırı görülerek iptal
edildiğinden Anayasa'nın 5. maddesi yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. VI- SONUÇ 19.3.1969 günlü, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 13.1.2004 günlü,
5043 sayılı Yasa ile eklenen geçici 21. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna
ve İPTALİNE, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Cafer ŞAT, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh
KALELİ'nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 7.2.2008 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADAL I Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Cafer
  ŞAT Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY
GEREKÇESİ 1- İtiraz konusu 19.3.1969 günlü, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun
13.1.2004 günlü, 5043 sayılı Kanun'un 7. maddesiyle eklenen Geçici 21. maddesi,
özü itibariyle bu Kanun'la 1136 sayılı Kanun'da yapılan değişikliklerin (bu
meyanda 164. maddenin dördüncü fıkrasının değişen üçüncü ve dördüncü
cümlelerin) devam eden -kesin hükme bağlanmamış-  bütün ihtilaflara da
tatbikini öngörmektedir. İtiraz konusu davanın esasını teşkil eden ihtilaf
avukatlık sözleşmesi ve bundan doğan vekalet ücretine ilişkin olup, mahiyeti
itibariyle "usul"e ilişkindir. Anayasa Mahkemesi'nin 3.3.2004 tarih ve E.2002/126, K.2004/27
sayılı kararında (RG.19.2.2005, Sayı: 25732) "...İtiraz konusu kuralın
incelenmesinden, avukatların yaptıkları hukuksal yardımın karşılığı
olarak almaya hak kazandıkları vekalet ücretinin takdirinde, hukuki
yardımın tamamlandığı veya dava sonunda hüküm verildiği tarihte yürürlükte olan
tarifenin esas alınacağı anlaşılmaktadır. Başvuru kararında, anılan hükmün,
ceza davalarında suçun işlendiği, hukuk davalarında da dava konusu olayın her
davanın açıldığı tarihteki koşula göre değerlendirilebileceği kuralına paralel
olarak suç tarihine göre belirlenmesi gereken yargılama giderinin hüküm
tarihine göre belirlenmesinin Anayasa'nın 38. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun değişiklikten önceki 168.
maddesinde avukatlık ücretinin takdirinde hukuksal yardımın başladığı veya
davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan tarifeler esas alınmış ise de, itiraz konusu
kuralla ekonominin gerekleri gözetilerek avukatların emeklerinin gerçek
karşılıklarını almaları amaçlanmıştır. Öte yandan, vekalet ücreti maddi
ceza hukukuna değil, usul hukukuna ilişkin bir düzenleme olup, usul
hukukuna göre yargılama giderlerinde yapılacak bir artış değişiklikten önce
açılmış olan davalara da uygulanacağından, benzer bir düzenlemenin
vekalet ücreti içinde öngörülmüş olması, Anayasa'nın 38. maddesi
kapsamında değerlendirilemez. İptal isteminin reddi gerekir..."
denilmektedir. Kanun'dan doğan vekalet ücreti ile müvekkil-avukat arasında
sözleşmeden doğan vekalet ücreti, mahiyet itibariyle "usul"e
ilişkindir. İkinci sayılanın bir "sözleşme"ye dayanması, onun salt
bir Borçlar Hukuku sözleşmesi olarak nitelendirilmesini gerektirmez. Çünkü,
1136 sayılı Kanun'un 1. maddesine göre avukatlık bir "kamu
hizmeti" dir ve kamu hizmetinin söz konusu olduğu durumlarda da, özel
yasaya (1136 sayılı Kanun) dayalı sözleşmeler ve bundan doğan vekalet ücreti
de kamu düzenine ilişkindir. 2- Ceza ve hukuk yargılaması kuralları da kamu düzenine ilişkin
olduklarından, bunlarda vaki değişikliklerin de devam etmekte olan tüm
yargılamalara "hemen" uygulanması asıldır. Dava konusu "vekalet
ücreti"de hem usule ilişkin bir düzenleme oluşu, hem de kamu hizmeti-kamu
düzenine ilişkinlik unsurlarını özünde taşıması nedeniyle; Anayasa
Mahkemesi'nin yukarıda işaret edilen emsal kararı doğrultusunda, devam eden
yargılamalar yönünden hemen tatbiki gereken bir kural mahiyetindedir. Öte yandan,
Anayasa Mahkemesi'nin bir kararında da işaret edildiği gibi "... Geriye
yürümezlik ilkesi hakkında Anayasa'da açık bir kural bulunmamasına karşın,
Anayasa Mahkemesi, hukuk devleti ve ölçülülük yönlerinden yargısal denetim
yapar... Zorunlu nedenlerle, örneğin kamu yararı gibi, geriye yürüme
durumunda önceyi etkileme sözkonusu olabilir... Bilindiği gibi yasalar kamu
düzeninin gerektirdiği durumlarda geriye yürütülebilmekte ve önceye
etkili olabilmektedir... Dava konusu düzenlemede... ortaya çıkan hukuksal sorunların
çözümlenmesi amaçlandığına göre, yasa uygulamasının daha önceki bir tarihten
başlatılması, kamu yararı ve kamu düzeni gereği olarak görülmüştür.
Bu nedenle söz konusu hüküm Anayasa'ya aykırı değildir..." (Any.Mah.
7.11.1989 tarih ve E.1989/6, K.1989/42 sayılı kararı, AMKD., Sayı 25,
sh.387-419) Dolayısiyle, konuya bu yönü itibariyle de bakıldığında; kamu
yararı düşüncesiyle kamu düzenine ilişkin bir konuyu düzenleyici mahiyetteki
kuralların, devam eden davalara da tatbiki gerektiğine işaret eden kuralın
Anayasa'ya aykırı bir yönü bulunmamaktadır. 3- Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya
aykırılığı söz konusu edilemeyeceğinden, kuralın iptaline yönelik istemin reddi
gerektiği kanaatine ulaştığımızdan; kuralın iptaline dair çoğunluğun kararına
katılmıyoruz. Başkan Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Cafer ŞAT Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ