ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/148 Karar Sayısı : 2015/80 Karar Tarihi : 10.9.2015 R.G. Tarih-Sayı : 21.10.2015-29509 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Gebze 1. Ağır Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 21.3.2007 tarihli ve
5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 16. maddesinin, 28.3.2013 tarihli
ve 6455 sayılı Kanun'un 58. maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasının
birinci cümlesinin, Anayasa'nın 35. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline
karar verilmesi talebidir. OLAY : Eksik vergi ödemek
amacıyla sahte fatura ve belgelerle yurda araç sokulduğu ileri sürülerek açılan
kamu davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme iptali için başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ 5607 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 16.
maddesi şöyledir: " Tasfiye MADDE 16- (1) (Değişik:
28/3/2013-6455/58 md.) Bu Kanunda tanımlanan
suçların konusunu oluşturması dolayısıyla müsadere yaptırımının
uygulanabileceği eşya, sahibine iade edilemez. Kaçak şüphesiyle
el konulan kaçak akaryakıt hariç her türlü eşya hakkında, el koyma tarihinden
itibaren altı ay, ancak eşyanın zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde
kayıp meydana gelme tehlikesinin varlığı veya muhafazasının ciddi külfet
oluşturması halinde bir ay içinde, gerekli tespitler yaptırılarak soruşturma
aşamasında hâkim, kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından tasfiye kararı
verilir. Bu süreler içinde karar verilmemesi halinde eşya derhal tasfiye
edilir. Bu fıkra kapsamında tasfiye edilecek eşyadan tasfiye edilmeden önce
numune alınması mümkün olan durumlarda numune alınır, numune alınması mümkün
olmayan durumlarda eşyanın her türlü ayırt edici özellikleri tespit edilir. (2) (Değişik: 28/3/2013-6455/58 md.) Satılarak tasfiye edilen eşya
veya taşıtların satış bedeli emanet hesabına alınır. Tasfiye edilen eşya veya
taşıtların sahibine iadesine karar verilmesi halinde, satış bedeli Gümrük
Kanununun 180 inci maddesi hükümleri çerçevesinde el koyma tarihinden iade
tarihine kadar geçen süre için kanuni faizi ile birlikte hak sahibine ödenir.
Emanet hesabında bulunan tutarın hak sahibine yapılacak ödemeyi karşılamaması
halinde aradaki fark, eşyanın imha edilmiş olması halinde ise imha edilen eşyanın
bedeli, gümrük idaresince genel bütçenin ilgili tertibinden karşılanarak hak
sahibine ödenir. (3) Elkonulan eşyanın iadesine karar verilmesi halinde, bu
kararların uygulanmasında yürürlükte olan gümrük ve dış ticaret mevzuatı
uyarınca işlem yapılır. (4) Bu Kanunun uygulamasında tasfiye, tasfiye idaresi tarafından
Gümrük Kanunu hükümlerine göre yapılır" II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra
Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN,
M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ın katılımlarıyla 25.9.2014 tarihinde
yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ümit DENİZ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü. A- İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle, kaçakçılık suçuna konu oldukları
iddia edilen araçların itiraz konusu kural uyarınca maliklerine iade
edilemediği, araçların birden fazla kez el değiştirmesi, araçlara ait
kayıtlarda kısıtlama olmaması, vergi borcunun görünmemesi ve aracın geçmişini
öğrenme olanağının bulunmaması nedeniyle Devlete güvenilerek resmi yoldan satın
alındığı halde bu kişilerin araçlarının iade edilmemesinin Devlete olan güveni
zedelediği ve mülkiyet hakkını ihlal ettiği, bunun yanında mülkiyet hakkına
yönelik kısıtlamanın anayasal ilkelere aykırı olarak ölçülü yapılmadığı gibi
kamu yararı ve bireyin hakları ile ulaşılmak istenilen amaç arasında adil bir
dengenin gözetilmediği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 35. maddesine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 4. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesi uyarınca, itiraz konusu kural ilgisi nedeniyle
Anayasa'nın 2. ve 13. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 5. Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 16. maddesi, kaçakçılık
suçlarının konusunu oluşturması dolayısıyla hakkında müsadere yaptırımının
uygulanabilecek olması nedeniyle el konulan eşyanın tasfiyesi usulünü
düzenlemektedir. İtiraz konusu kural ise 5607 sayılı Kanun'da tanımlanan
suçların konusunu oluşturması dolayısıyla müsadere yaptırımının
uygulanabileceği eşyanın sahibine iade edilmemesini öngörmektedir. 6. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. 7. Hukuk devletinde, ceza ve ceza yerine geçen güvenlik
tedbirlerine ilişkin kurallar, ceza hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa'nın
konuya ilişkin kuralları başta olmak üzere, suçların niteliği, işlenme biçimi,
içerik ve yoğunluğu, kamu düzenini ihlal derecesi, cezaların caydırıcılığı,
ülkenin sosyal, kültürel yapısı, etik değerleri ve ekonomik hayatın ihtiyaçları
göz önüne alınarak saptanacak ceza siyasetine göre belirlenir. Kanun koyucu,
cezalandırma yetkisini kullanırken toplumda hangi eylemlerin suç sayılacağı,
bunun hangi tür ve ölçüdeki ceza yaptırımı ile karşılanacağı, nelerin
ağırlaştırıcı veya hafifletici sebep olarak kabul edileceği ve ceza sistemini
tamamlayan müesseselerin nelerden ibaret olacağı hususlarında takdir yetkisine
sahiptir. 8. Kaçakçılık, ülkeye ithali ya da ülkeden ihracı yasak olan veya
ithal ve ihracı gümrük işlemlerine tabi olan eşyayı gümrük işlemleri
yaptırılmadan ithal veya ihraç etmek ve bu eşyayı ülke içinde satmak veya satın
almaktır. Gümrüklerin denetlenmesi, uygun görülmeyen eşyaların yurda girişinin
engellenmesi ya da izin verilenlerin gerekli vergileri ödenerek ülkeye girmesi
Devletin egemenliğinin bir göstergesidir. Devletin, egemenlik hakkının gereği
olarak kamu güvenliğinin sağlanması, gümrük vergilerinin alınması, kamu
zararının ve gümrük kaçakçılığının önlenmesi amacıyla çeşitli tedbirler
almasında kamu yararı olduğu kuşkusuzdur. 9. Kural ile soruşturma ve/veya kovuşturmada geçen yargılama
süresi dikkate alındığında suç şüphesi altında olan kişinin mülkiyete ilişkin
haklarını kullanması engellenmektedir. Kaçakçılığın etkileri dikkate
alındığında suç konusu eşyanın sahibine geçici bile olsa geri verilmesi, suçla
mücadeleyi ve yargılama sonucunda verilecek cezanın etkinliğini olumsuz
etkileyebilecektir. İade edilmesine engel teşkil ederek suç konusu eşyadan
yararlanılması olanağını ortadan kaldıran kuralın, ekonomik ve sosyal açıdan
kamu düzeninin korunmasının gereği olarak kaçakçılık suçuna engel olma
amacından kaynaklandığı, ayrıca bu amacı gerçekleştirmek için gerekli ve
elverişli olduğu anlaşılmaktadır. Kanun koyucu, 5607 sayılı Kanun ile yabancı
eşyanın kurallar dışında yurda giriş ve çıkışını engellemek amacıyla kaçakçılık
suçunu düzenlemiş, bu suçun işlenmesine cezanın yanında başka bazı sonuçlar bağlamıştır. 10. Bu anlamda kaçakçılık suçunun engellenmesi amacıyla hangi
eşyaların suçun konusunu oluşturacağı, suç konusu eşyanın durumunun ne
olacağını belirlemek de kanun koyucunun takdirindedir. Dolayısıyla kanun
koyucunun, kaçakçılık suçunun önlenmesi amacıyla takdir yetkisine dayanarak
düzenlediği kuralda hukuk devleti ilkesiyle çelişen yön bulunmamaktadır. 11. Mülkiyet hakkı, kişiye başkasının hakkına zarar vermemek ve
kanunların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi olduğu şeyi dilediği gibi
kullanma, ürünlerinden yararlanma ve tasarruf olanağı veren bir haktır.
Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fıkrasında " Herkes, mülkiyet ve
miras haklarına sahiptir" denilmek suretiyle temel hak ve
özgürlükler arasında sayılmış ve güvence altına alınmıştır. Maddenin ikinci ve
üçüncü fıkralarında ise bu hakkın, kamu yararı amacıyla ve kanunla
sınırlandırılabileceği ve mülkiyet hakkının kullanımının toplum yararına aykırı
olamayacağı belirtilerek bu hakkın mutlak olmadığı ve kamu yararı amacıyla
sınırlandırılabileceği kabul edilmiştir. 12. Mülkiyet hakkının sınırlandırılabilmesi için kamu yararının
varlığı yeterli olmayıp temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması rejimini
belirleyen Anayasa'nın 13. maddesine de uyulması gerekmektedir. Anayasa'nın 13.
maddesi uyarınca mülkiyet hakkı, Anayasa'nın 35. maddesinde belirtilen kamu
yararı amacına bağlı olarak yalnızca kanunla ve demokratik bir toplumda gerekli
olduğu ölçüde sınırlanabilir. Ayrıca getirilen bu sınırlamalar, hakkın özüne
dokunamayacağı gibi Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin
gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. 13. Anayasal açıdan dokunulamayacak öz, her temel hak ve özgürlük
açısından farklılık göstermekle birlikte kanunla getirilen sınırlamanın hakkın
özüne dokunmadığının kabulü için temel hakların kullanılmasını ciddi surette
güçleştirip, amacına ulaşmasına engel olmaması ve etkisini ortadan kaldırıcı
bir nitelik taşımaması gerekir. Ancak bu durumda sınırlamanın demokratik toplum
düzeninin gereklerine uygun olduğu söylenebilir. 14. Ölçülülük ise amaç ve araç arasında hakkaniyete uygun bir
dengenin bulunması gereğini ifade eder. Ölçülülük, aynı zamanda yasal önlemin
sınırlama amacına ulaşmaya elverişli olmasını, amaç ve aracın ölçülü bir oranı
kapsamasını ve sınırlayıcı önlemin demokratik toplum düzeni bakımından
zorunluluk taşımasını da içeren bir ilkedir. 15. Kaçakçılık suçuna konu olması nedeniyle tasfiye yapılmak üzere
eşyanın sahibine iade edilmemesi, mülkiyet hakkını hukuken ortadan
kaldırılmamakla birlikte, el koymayla, malikin mülkiyet hakkından kaynaklanan
yetkileri kısıtlanmış olduğundan, bunun, mülkiyet hakkına yönelik bir sınırlama
niteliğinde olduğunda kuşku bulunmamaktadır. Değerlendirilmesi gereken bu
müdahalenin meşru amaçlara dayanıp dayanmadığı, söz konusu kısıtlamanın hakkın
özünü zedeleyecek ölçüde olup olmadığı, kısıtlamanın demokratik toplumda
gerekli olup olmadığı ve bu amaçla kullanılan araçların orantısız olup
olmadığıdır. 16. Kural uyarınca, soruşturma ya da kovuşturma aşamasında
henüz nihai bir karar verilmeden önce el konulan eşya teminatla ya da geçici
olsa dahi sahibine iade edilemeyecektir. İtiraz konusu kural gereğince iade
edilmeyen eşya, henüz tasfiyesi gerçekleştirilmeden kaçakçılık suçuna konu eşya
olmadığının anlaşılması durumunda, soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer
olmadığına, kovuşturma aşamasında ise beraat kararı verilerek hak sahibine iade
edilecektir. Tasfiye gerçekleştirildikten sonra karar verilmesi durumunda ise
satış bedeli, el koyma tarihinden iade tarihine kadar geçen kanuni faizi ile
birlikte hak sahibine ödenecektir. Eşyanın kaçakçılık suçuna konu eşya
olduğunun belirlenmesi halinde ise artık eşyanın kendisi ya da bedelinin
sahibine iadesi söz konusu olmayacaktır. Bu durumda da hak sahibi eşyayı
kendisine satanlara yönelebilecek ve bedelin iadesini isteyebilecektir. Bunun
yanında suç eşyasının Devlette tutulan kaydına göre satışı yapılmakta ise
bedelin iadesinin yanında kayda güvenerek alınması nedeniyle kaydı tutan ilgili
idare aleyhine ayrıca dava açabileceği belirgindir. Ayrıca tasfiye kararına
karşı yasal yolların kullanılması da mümkündür. Dolayısıyla her iki durumda da
kaçakçılık suçunun bizatihi konusunu oluşturan eşyaya kamu yararı amacıyla kanunda
sayılan belirli koşullarla yapılan müdahale, gayrı meşru olarak
değerlendirilemeyeceği gibi hak sahibi yönünden telafi edilemeyecek ağır bir
kayıp ya da mağduriyet de yaratmamaktadır. 17. İtiraz konusu kural, kanunla ve Anayasa'da belirtilen sınırlandırma
nedenlerine bağlı kalınarak kamu düzeninin sağlanması amacıyla demokratik
toplum düzeni bakımından alınması gereken tedbirler kapsamında mülkiyet hakkına
bir sınırlandırma getirmektedir. Ancak bu sınırlandırma, sadece tedbir
niteliğinde olan tasfiye işlemi sırasında uygulanmaktadır. El konulan eşya,
muhafazası sırasında bozulma, çürüme, yok olma vb. nedenlerle zarara uğraması
sonucu değerinde önemli ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesi taşıması ya da
muhafazasının zorluğu nedeniyle tasfiye edilecektir. Satılarak tasfiye
edilen eşya veya taşıtların satış bedeli emanet hesabına alınacak, bu eşya veya
taşıtların sahibine iadesine karar verilmesi halinde, satış bedeli 4458 sayılı
Gümrük Kanunu'nun 180. maddesi hükümleri uyarınca el koyma tarihinden iade tarihine
kadar geçen süre için kanuni faizi ile birlikte hak sahibine ödenecektir.
Emanet hesabında bulunan tutarın hak sahibine yapılacak ödemeyi karşılamaması
halinde aradaki fark, eşyanın imha edilmiş olması halinde ise imha edilen
eşyanın bedeli, gümrük idaresince genel bütçenin ilgili tertibinden
karşılanarak hak sahibine ödenecek olması nedeniyle tasfiye işlemi kamunun
haklarını koruduğu kadar eşya sahibinin haklarını da korumaktadır. Eşyanın
tasfiye edilmek yerine bekletilmesinin tasfiyeden daha fazla zarara neden
olacağı açıktır. Dolayısıyla müsadere edilme olasılığı bulunan eşyanın tasfiye
edilmek üzere sahibine iade edilmemesi sonucu ortaya çıkan sınırlandırma, suçla
korunan hukuki yarar dikkate alındığında bireyin hakları ile kamu yararı
arasında açık bir dengesizlik yaratmadığı gibi ulaşılmak istenen meşru amaç ile
de orantılıdır. 18. Öte yandan mülkiyet hakkına yapılan müdahale, geçici bir
nitelik taşımakta bu hakkı tamamen ortadan kaldırmamaktadır. Uygulanacak
tedbir, müsadereye ilişkin olumlu ya da olumsuz kararın verilmesine kadar
geçerlidir. Bunun yanında kuralın devamında yer alan düzenlemelere göre de eşya
tasfiye edilecek ve tasfiyeden elde edilen bedel hak sahibine iade
edilebilecektir. Dolayısıyla hakkın özüne dokunacak boyutta bir sınırlandırmadan,
temel hakkın kullanımını ortadan kaldıran ya da güçleştiren, demokratik toplum
düzeninin gerekleriyle çelişen ve ölçülü olmayan bir müdahaleden söz
edilemeyeceğinden, mülkiyet hakkını anayasal ilkelere uygun olarak
sınırlandıran kuralın Anayasa'nın 13. maddesine de aykırılık oluşturduğu
söylenemez. 19. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 13. ve 35.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 20. Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ ile Celal Mümtaz AKINCI bu
görüşe katılmamışlardır. IV- HÜKÜM 21.3.2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun
16. maddesinin, 28.3.2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun'un 58. maddesiyle
değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ ile Celal Mümtaz
AKINCI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA¸ 10.9.2015 tarihinde karar
verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ KARŞIOY GEREKÇESİ 21.3.2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun
"Tasfiye" başlıklı 16. maddesinin (1) no'lu fıkrasının itiraz
istemine konu birinci cümlesi " Bu Kanunda tanımlanan suçların konusunu
oluşturması dolayısıyla müsadere yaptırımının uygulanabileceği eşya, sahibine
iade edilemez." hükmünü öngörmektedir. İlk nazarda, anılan kuralın doğrudan eşyanın müsaderesine ilişkin
olmadığı, (1) nolu fıkranın bütünü dikkate alındığında akaryakıt dışındaki
kaçakçılık suçuna konu olan eşyaların tasfiyesinin gerçekleştirilme usulünün
düzenlendiği anlaşılmaktaysa da; 5607 sayılı Kanun'un 13 ncü maddesinin (1)
no'lu fıkrasındaki  "Bu Kanunda tanımlanan suçlarla ilgili olarak
26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun eşya ve kazanç
müsaderesine ilişkin hükümleri uygulanır" şeklindeki düzenleme ile yine
aynı maddenin (2) no'lu fıkrasındaki  ". kamu davasının düşmesine
karar verilmesi, sadece suç konusu eşya ile ilgili olarak müsadere hükümlerinin
uygulanmasına engel teşkil etmez." şeklindeki hüküm, dava konusu kuralla
birlikte değerlendirilmeli ve Anayasanın ilgili kuralları yorumlanırken buna
göre sonuca gidilmelidir. Müsadere edilme ihtimali olan, 5607 sayılı Kanun kapsamındaki her
türlü eşyanın sahibine iade edilmeyeceği yolundaki kuralın, yukarıda işaret
edilen kuralların yanı sıra 5607 sayılı Kanun'un 13/1 nci maddesinin yaptığı
atıfla 5237 sayılı Kanun'un "Eşya müsaderesi"ni düzenleyen 54 üncü
maddesinin (4) no'lu fıkrasının açık düzenlemesi karşısında,
"sahibin" iyi niyetli üçüncü kişi olması halinde dahi aynı
sonuç ve etkiyi göstereceği, Devletin kayıt ve bilgilerine güvenerek, (Trafik
tescil dairesi, noterlik vb.) davanın somutunda olduğu gibi örneğin özel araç
satın alan ve adına tescili yapılan kişilerin, usulsüz ithalat, hileli işlemler
vb. nedenlerle her an idarece araçlarına el konabilecek ve bunların hiçbir
suretle kendilerine geçici de olsa iadesi söz konusu olmayacaktır. Kuraldaki
". müsadere yaptırımının uygulanabileceği eşya." kavramı belirli
olmadığı gibi, her türlü uygulamaya elverişli bir mahiyet taşımaktadır. Ayrıca,
yasalara ve devletin resmi kayıtlarına güvenilerek satın alınan ve maliki
olunan eşyanın bu şekilde yargılama sonu dahi beklenmeden iadesiz biçimde
sahibinden alınması "hukuk güvenliği"ni tamamen ortadan
kaldırmaktadır. Kural, anılan sonuçlara yol açan uygulaması itibariyle
kişilerin mülkiyet hakkının "özünü" ihlâl etmekte,
"ölçüsüz" biçimde hak yoksunluğuna da yol açmaktadır. Devletin
kaçakçılıkla mücadele etmesi gerekliliği, vergi ve gelir kaybını önleme ve
benzeri düşünceler anılan kurala hak kazandıramayacağı gibi, "hukuk
devleti" ilkesi de buna engeldir. Açıklanan nedenlere, kaçakçılık suçuna karışmamış, iyi niyetli
üçüncü kişiler (eşya malikleri) yönünden Anayasa'nın 2., 13. ve 35 nci
maddelerine açıkça aykırı düşen kuralın iptaline karar verilmesi gerektiği
kanaatine vardığımızdan; aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyoruz. Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Celal Mümtaz
  AKINCI KARŞIOY "Bu Kanunda tanımlanan suçların konusunu oluşturması
dolayısıyla müsadere yaptırımının uygulanabileceği eşya, sahibine iade
edilmez." şeklindeki 5607 sayılı Yasa'nın 16. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının 1. cümlesinin iptali istenmektedir. Kuralın uygulanacağı ceza davasının konusu, 2007-2008 yıllarında
ithali yapılan otomobilin yurda giriş beyannamesinde gösterilen fatura
kıymetinin geldiği ülke kayıtlarından düşük olduğunun tespiti ile bu suretle
devlete eksik KDV ödendiği iddiası ile yapılan soruşturma sonucu gümrük
müşaviri ve diğer şüpheliler hakkındaki dava ve kaçakçılığa konu edilen
araçlara da fiilen el konulmasına ilişkin olduğu görülmektedir. İtirazen iptale gelen Mahkeme'de, araçlarda mevcut mülkiyet hak
sahipliğine getirilen bu uygulamanın mülkiyet hakkına getirilmiş bir sınırlama
olduğunu, araçların soruşturma aşamasında suçta kullanılan araç olmayıp suç
konusu eşya statüsünde olduğunu, araçların resmi noter kayıtları ile edinilip
çeşitli kereler el değiştirdiğini, devralanın aracın ilk gümrük idaresine giriş
kayıtlarının takip etmesinin beklenemeyeceğini iptali istenen normdaki
"iade edilmez" ibaresinin hakkın özünü kaldırdığını çünkü olayın
mağdurlara yöneltilmiş, onlardan kaynaklı bir olay olmadığını ve yapılan müdahalenin
demokratik düzen kavramı içinde sınırlama ile güdülen amacın gerektirdiğinden
fazla, ölçüsüz ve adil bir denge gözetmediğini, dolayısıyle Anayasa'nın 35.
maddesine aykırı olduğunu söylemektedir. Mahkememiz yaptığı esas incelemede ise; açılan davanın konusu
yönünden ziyade, kaçakçılığa konu eşyanın (araç) niteliği dışında, kaçak
eşyanın müsadere edilmesindeki yüksek kamu yararı ve tasfiyenin haksızlığı
halinde ise idarece yapılacak bedel iadesinin zararı ortadan kaldırılmış
sayılacağından bahisle, bu halde suçda korunan hukuki yarar dikkate alındığında
birey hakkı ile kamu yararı arasında bir dengesizlik bulunmadığını ve
müdahalenin ölçüsüzlüğünden söz edilemeyeceği gerekçesi ile iptal isteminin
reddine oy çokluğu ile karar vermiştir. Anılan gerekçe, kuralın konuluş amacında ki gereklere, yani
yerindeliği esas almış, konulan hukuki yararlar arasında dengeyi ölçmeye
yarayan Anayasal ilkeler kural bazında somutlaştırılmamıştır. Kuralın geneldeki
lafzi anlam ve kapsamı ile geniş ve genel ölçekte değerlendirilmeye tabi
tutulduğu görülmektedir. İptali istenen kural "müsadere yaptırımının uygulanabileceği
eşyanın sahibine iade edilemeyeceğini söylemektedir." kuralda yer alan
"Yaptırım uygulanabilecek eşya" sıfatı kendi başına sorunludur. Salt
bir iddia ile henüz soruşturma aşmasında gerçekten muhafazası külfet oluşturan,
değerinde kayıp meydana gelme tehlikesi bulunan suça konu eşyalar hakkında ki
tasfiye kararı ile taraf menfaatlerinin korunacağı ve müdahalenin adil dengeyi
gözettiği söylenebilecek ise de, faturasında düşük kıymet beyanı ile Devlete
KDV zararı verdirdiği söylenen aracın koruma, muhafaza problemi ver denemeyecek
nesnellikteki yapısı gözetilmeden ve yurda girişi esnasında devletin gözetim,
denetim ve izninin var olduğu düşünüldüğünde yargılama sonuçlanmadan sahibine
iade etmeksizin tasfiyeye tabi tutmak, yukarıda nitelenen koruma ve değer kaybı
zaafiyetleri bulunan diğer kaçak eşyalar ile aynı statüde değerlendirmek iyi
niyetli otomobil sahipleri karşısında ulaşmak istediği amaç bakımından gerekli
ve orantılı bir müdahale niteliğinde ve adil değildir. Kaldı ki, muhafazası zor, satılırsa da parası hak sahibine iade
edilir, zarar giderilmiş olur varsayılan kaçak konusu otomobil, her nasılsa el
konulduktan sonra tasfiye idaresince muhafaza edilebilmekte, ihale edilip yeni
alıcısına satılmaktadır. Yani kaçak nitelikli otomobil birdenbire
millileştirilerek hukuka uygun halde kullanıma sunulmaktadır. O halde,
kesinleşmiş bir mahkeme kararı ile devredilemez satılamaz tedbiri kaydına konmuş
ve bu nedenle kolaylıkla tasfiye işlemi uygulanabilecek araç yönünden, kuralın
müdahaleye konu gerekliliği ve orantısızlığı demokratik hukuk düzenin gerekleri
açısından açık bir tartışma alanı yaratır durumdadır. Yurda girişine devlet yetkililerince izin verilmiş, tüm devlet
onaylı kayıtlara itibar edilerek mülkiyet edinmiş hak sahibi ile aynı otomobili
tasfiye idaresi gibi yine bir devlet kurumu satışından alan hak sahibi arasında
korunan malın mülkiyet hakkı yönünden bir fark yoktur. Aynı devlet farklı
birimlerine farklı hukuki geçerlilik tanımaktadır. Birinde kullanımı engellenen
ortadan kaldırılan hak diğerinde suçtan arınmışlığı ya da suçluluğu konusunda
karar bile verilmeden tasfiye kararı ile hukuka uygun hale getirilmiş
sayılmaktadır. Dava açan Mahkemenin önüne gelen olayda uygulayacağı kuralı davada
uygulanacak kural ilkesi yönünden dar bir çerçeve içinde yüksek ve hassas bir
denetime tabi tutan Mahkememiz uygulaması, iptali istenen bu kuralın
içeriğinde, dava konusu olay dışı geniş ölçekte bir çok nesnel hususu da
kapsamına aldığını gözetmeden, normun denetiminde verilecek bir red hükmünün on
yıllık yeni bir denetim yasağı dönemi de getirdiği düşünüldüğünde, uygulanacak
kural yönünden kaçak otomobil konusu dışında soyut ve her olaya uygulanır bir
genelleme ile denetleyip yorumlamasının adil ve hakkaniyetli olmadığı
kanaatindeyim. Bozulma, çürüme, yok olma sonucu önemli ölçüde değerinde kayıp
tehlikesi olan eşyanın tasfiye edilmesinin uygunluğunu gerekçe yapan Mahkememiz
çoğunluk görüşü, bu niteliklere sahip olmayan eşyalar yönünden ise bir ayrım
yapma gereği duymamış, dava konusu kaçak otonun tasfiyesi ile parasının hak
sahibine iade edilmesi yolunun varlığını da gözettiğinde aracı sahibine iade
etmeyerek tasfiye tabi tutma halini bir zarar olarak görmemiş, bu nedenle de
müdahalenin ölçüsüz olmadığını ifade etmiştir. Görülen bir dava sonucu ihtimal dahilinde haklı çıkacak, beraat
edecek bir sanığın ya da olayımızdaki gibi iyi niyetli üçüncü kişi mağdurun,
malını kullanamamaktan doğan, ya da satın aldığı gerçek değeri ile tasfiye
satışından elde edilen düşük satış bedeli arasında kalacak fark ve zararlara
neden muhatap kılındığı, bunun Anayasa'ya uygunluğu Mahkeme gerekçesinde
tartışılmamıştır. Sanık haklı çıksa da eşyayı kendisine satanlara dava açmak
zorunda kalma mecburiyeti, bunun zarar görenin hakka ulaşmasında yeterli bir
yol olduğu kanısını, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun gören
gerekçeye konu değerlendirmelere katılınmamıştır. Devletin gümrük ve otomobil satışında yer alan sair kayıtlarını
güvenilmez, belirsiz, hak korumaz niteliğe büründüren, vergi kayıplarının
sorumluluğunu iyi niyetli üçüncü şahsa yükleyen, suçluluğu sabit olana kadar
kimse suçlu sayılmaz şeklindeki Anayasal masumiyet ilkesinin işlevselliğini
ortadan kaldıran kural, dava konusu olay (kaçak oto) yönünden, korunan hukuki
menfaat için elverişli bir yol ise de demokratik hukuk düzeninde devletin
uğramış olduğu vergi mağduriyetini başkaca mağdurlar yaratmadan giderme yönünde
sayısız yol olduğu düşünüldüğünde gerekli olmadığı ve tasfiye ile yarattığı hiç
bir zaman telafi edilemeyecek zararlar yönünden de ölçüsüzlüğü karşısında,
kuralın mülkiyet hakkının kullanımını ortadan kaldırdığı ve sakatladığı
nedenleri ile Anayasa'nın 2., 35. ve 13. maddelerine aykırı olup iptali
gerekirken reddi yönündeki çoğunluk görüşüne katılınmamıştır. Üye Serruh KALELİ