ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/48 Karar Sayısı : 2012/75 Karar Günü : 24.5.2012 R.G. Tarih-Sayı :
06.10.2012-28433 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi
Üyeleri Emine Ülker TARHAN, Muharrem İNCE ile birlikte 115 Milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 30.3.2012 günlü ve
6287 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 29., 74.,
81., 87. ve 91. maddeleri ile Anayasa'nın 2., 6., 7., 11., 67., 68., 75., 76.,
87., 88., 95., 96., 97. ve 148. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek şekil
bakımından iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa 11.4.2012 günlü, 28261 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 30.3.2012
günlü, 6287 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un şekil bakımından iptali istenilmiştir. B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 6., 7., 11., 67., 68., 75.,
76., 87., 88., 95., 96., 97. ve 148. maddelerine dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 17.5.2012 gününde
yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine ve yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında
karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, Anayasa Mahkemesi raportörü Evren ALTAY
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenen Yasa,
dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Dava dilekçesinde, kanunların Anayasa'ya uygunluğunun şekil
denetiminde yalnızca 'öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı' olgusunun ölçüt
olarak kabul edilmesinin parlamentodaki çoğunluğun her an sürpriz kanunlar
çıkarmasına imkan tanımak anlamına geleceği, kanunun yapılış sürecindeki
aksaklıkların kanunun kabul iradesini zedeleyecek boyutta olması halinde bu
hususların Anayasa Mahkemesinin denetim alanında kabul edilmesi gerektiği,
Anayasa'da öngörülen usul kurallarına uyulmadan toplanmış Meclisin kabul
edeceği kanunların şekil yönünden sakatlığının ileri sürülememesi ya da
denetlenememesinin Anayasa'nın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ilkesi ile
bağdaşmayacağı, iptali istenilen Kanun'un yasama iradesinin oluşumunu
etkileyecek, bu iradeyi bozacak ve dolayısıyla Kanun'un geçerliğini şüpheye
düşürecek ölçüde şekil noksanlıkları içerdiği, kanun teklifinin T.B.M.M. Milli
Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonunda görüşülmesi sürecinde iktidar
patisine mensup yüzü aşkın milletvekilinin salonu doldurması nedeniyle diğer
milletvekillerinin Komisyona katılamadığı, Komisyon toplantısının açılmasının ardından
söz talebini içeren dilekçelerin Komisyon Başkanınca işleme konulmadığı, söz
talepleri ve değişiklik önergeleri işleme konulmadığından Komisyon
çalışmalarının tamamlandığının kabul edilemeyeceği ve bu durumda Komisyon
Raporu oluşmayacağından kanun teklifinin Genel Kurulda görüşülmesinin mümkün
olmadığı, Komisyon toplantısının ses kayıtları ile tutanakların
karşılaştırılmasından redaksiyon yetkisini aşan değişiklikler yapıldığının
ortaya çıktığı, Komisyonun iradesinden farklı metinlerin Komisyonda kabul
edilmiş gibi işlem yapıldığı, milletvekillerine Komisyonda söz hakkı tanınmamış
olmasının milletvekillerinin yasama görevini yapmasının engellenmesi sonucunu
doğurduğu, kanun teklifinin T.B.M.M. Genel Kurulunda temel kanun olarak
görüşülmesi nedeniyle önerge sayısının kısıtlandığı ve bunun demokrasi ve
milletvekilliği kurumuyla bağdaşmadığı, Genel Kurulda görüşülen kanun
teklifiyle ilgili olarak T.B.M.M. İçtüzüğünün 91. maddesi uyarınca
milletvekillerinin var olan önerge verme haklarının kabul edilmediği,
kanunların Anayasa'ya uygunluğunun şekil yönünden denetiminde esas alınan 'son
oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı' ölçütünün İçtüzükte yer
alan usul kurallarını da kapsamına aldığı, hukuk devleti anlayışıyla
bağdaştırılması mümkün olmayan bir yöntemle kanun adı altında hukuki bir işleme
zemin oluşturulmasının Meclis'in kabul iradesini zedelediği, bu süreçle ilgili
olarak Anayasa Mahkemesince yapılacak şekil bakımından denetim kapsamında geniş
yorum anlayışıyla hareket edilmesinin 'demokratik hukuk devleti'nin
sürekliliğine ayrı bir anlam kazandıracağı ve T.B.M.M.'nde iktidar çoğunluğunun
muhalefeti kuşatarak tek sesli bir yapı oluşturmasının önüne geçileceği, şekil
denetiminin ölü bir hüküm olmaktan çıkarılması için usuli kurallardan oluşan
sürecin de şekli denetiminin kapsamına alınması gerektiği, kanunların şekil
bakımından denetiminin 'son oylamada yeter sayı' ölçütü ile sınırlanmasının
kanun yapma sürecine muhalefetin katılmasına ve uzlaşmaya imkan verilmek
istenmediği sonucuna yol açacağı, 6287 sayılı Kanun'un Türkiye Büyük Millet
Meclisi İçtüzüğü'nün 29., 74., 81., 87. ve 91. maddeleri ile Anayasa'nın 2.,
6., 7., 11., 67., 68., 75., 76., 87., 88., 95., 96., 97. ve 148. maddelerine
aykırı olduğu belirtilerek şekil bakımından iptali istenilmiştir. Anayasa'nın 148. maddesinin ikinci fıkrasında, kanunların şekil
bakımından denetlenmesinin, son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp
yapılmadığı hususu ile sınırlı olduğu hükme bağlanmıştır. Anayasa'nın 148. maddesinin gerekçesinde de Genel Kurul tarafından
yapılan son oylamadan önce vücut bulan şekil bozukluklarını Genel Kurulun
bildiği veya bilmesi gerektiğinin varsayıldığı belirtilerek, son oylamadan önce
yapılan şekil bozukluklarının iptale neden olamayacağı ifade edilmiş ve ' Genel
Kurulun oylama yapıp kanunu kabul etmesi, şekil bozukluğunu, o kanunu kabul
etmemek için yeterli neden saymadığı yolunda bir iradi tecellisidir. En büyük
organ genel kuruldur. Onun iradesi hilafına bir sonuç çıkarmak hukukun ana
esaslarına aykırı düşer. Bu nedenle son oylamadan önceki şekil bozuklukları,
iptal sebebi sayılmamıştır.' denilmiştir. Anayasa'nın 148. maddesinin açık hükmü ve gerekçesi karşısında,
kanunların şekil bakımından denetiminde, son oylamanın öngörülen çoğunlukla
yapılıp yapılmadığından başka bir hususun esas alınmasına ve bu suretle
kanunların şekil bakımından denetimlerinin yapılabilmesine olanak
bulunmamaktadır. Anayasa'nın 'Toplantı ve karar yeter sayısı' başlıklı 96.
maddesinde, 'Türkiye Büyük Millet Meclisi, yapacağı seçimler dahil
bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır. Türkiye Büyük
Millet Meclisi, Anayasada başkaca bir hüküm yoksa toplantıya katılanların salt
çoğunluğu ile karar verir; ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye
tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz'' denilmektedir. Dava dilekçesinde, 6287 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un son oylamasının öngörülen
çoğunlukla yapılmadığı yolunda bir iddia bulunmamakla birlikte T.B.M.M. Genel
Kurul tutanaklarının incelenmesinden, Kanun teklifinin tümü üzerinde elektronik
oylama cihazıyla yapılan açık oylama sonucunda, 387 oyun kullanıldığı ve
bunlardan 295'inin kabul, 91'inin ret ve 1'inin çekimser olduğu, bu anlamda son
oylamanın Anayasa'da öngörülen çoğunlukla yapıldığı anlaşıldığından,
Anayasa'nın 148. maddesine aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, Anayasa'da öngörülen çoğunlukla son
oylamasının yapıldığı açık olan ve şekil bakımından Anayasa'ya aykırılığı
iddiasına gerekçe olarak dava dilekçesinde gösterilen diğer hususlar yönünden
incelenme olanağı bulunmayan 6287 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, Anayasa'nın 148. maddesine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 30.3.2012 günlü, 6287 sayılı İlköğretim Ve Eğitim Kanunu İle Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un şekil yönünden iptali istemi,
24.5.2012 günlü, E.2012/48, K.2012/75 sayılı kararla reddedildiğinden, bu
Kanun'a ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE, 24.5.2012 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VII- SONUÇ 30.3.2012 günlü, 6287 sayılı İlköğretim Ve Eğitim Kanunu İle Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un şekil yönünden Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 24.5.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN