ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1992/27 Karar Sayısı : 1992/31 Karar Günü : 5.5.1992 R.G. Tarih-Sayı :12.03.1993-21522 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Trabzon Akçaabat Asliye Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 4.2.1329 tarihli "Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu
Muvakkat"ın 1., 2., 3.,4., 5., 6., 7., 13. ve 14. maddelerinin Anayasa'nın
2., 6/3, 9. ve 140. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY : Akçaabat Kaymakamlığı İlçe Yönetim Kurulu, 26.12.1990 günlü, 13
sayılı kararıyla Sağlık Ocağı otomobilini devirerek tedbirsizlik ve
dikkatsizlik sonucu mağdurenin yaralanmasına neden olan Sağlık Memurunun Türk
Ceza Yasası'nın 459. maddesi gereğince yargılanmasını gerekli görmüştür. Akçaabat Asliye Ceza Mahkemesi, Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu
Muvakkat'ın 1., 2., 3., 4., 5., 6., 7., 13. ve 14. maddelerinin iptali için
17.10.1991 günü Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ : A - İPTALİ İSTENEN YASA KURALLARI: İptali istenen Yasa tümüyle şöyledir: Madde 1- Memurinin vazifei memuriyetlerinden münbais veya vazifei
memuriyetlerinin ifası sırasında hadis olan cürümlerinden dolayı icrayı
muhakemeleri şeraiti atiye dairesinde mehakimi adliyeye aittir. Madde 2- Memurinden birinin vazifei memuriyetinden dolayı veya
ifayı vazife esnasında bir cürmü ika eylediği gerek doğrudan doğruya ve gerek
bir şikayet ve ihbar ve iddia üzerine anlaşıldıkta o memur memurini
merkeziyeden ise evvelemirde mensup olduğu nezaret veya daire ve memurini
vilayetten ise vali ve mutasarrıf ve kaymakam veya merbut bulunduğu şubei idare
amiri tarafından usulü muhakematı cezaiye kanununa tevfikan bizzat veya
bilvasıta hakkında tahkikatı iptidaiye icra edilir ve evrakı tahkikiye zirine
tahkikatı vakıanın hülasasını ve netayicini havi fezlekesi yazılarak bunun ziridahi
tahkikatı icra eden zat tarafından imza ve tahtim olunur. Madde 3- Tahkikatı iptidaiye evrakı mevaddı atiyede beyan olunan
usul veçhile ait olduğu meclise tevdi olunur. Ve bu meclisin memurinden olan
azaları içtima ederek suveri atiye veçhile tetkikatı idariyede bulunurlar.
Ancak tahkikatı iptidaiye fezlekesini tanzim ve imza eden daire amiri bu
heyetlerde aza sıfatiyle hazır bulunamaz ve alelumum esnayı tetkikte memuru
mes'ulün mensup olduğu Nezaret veya idare canibinden izahat alınmak üzere ya
daire amiri veya izam eyliyeceği memur celp ve davet olunabilir. Madde 4- Kazalarda kaza kaymakamı ile şuabatı idarei kaza rüesayı
memurininden ve meclisi idarei kaza azasından maada bilcümle memurin ve
müstahdemin ile nahiye müdür ve müstahdemini hakkındaki evrakı tahkikiye kaza
meclisi idaresine ve sancaklarda mutasarrıf ile şuabatı idarei liva rüesayı
memurininden ve meclisi idarei liva azasından maada bilumum memurin ve
müstahdemini liva ve mülhak kazalar kaymakamlariyle şuabatı idarei kaza ve
rüesayı memurini ve mecalisi idarei kaza azası hakkındaki evrakı tahkikiye
meclisi idarei livaya ve vilayet merkezlerinde vali ile ba iradei seniye mansup
memurini merkeziyei vilayetten ve meclisi idarei vilayet azasından maada
bilcümle memurini merkeziyei vilayetve mülhak liva mutasarrıflariyle şuabatı
idarei liva rüesayı memurini ve mecalisi idarei liva azası ve merkezi vilayete
mülhak kazalar kaymakamlariyle şuabatı idarei kaza rüesayı memurini ve mecalisi
idarei kaza azası hakkındaki evrakı tahkikiye meclisi idarei vilayete ve bir
vilayetin ba idarei seniye mansup memurini merkeziyesiyle meclis idaresi azası
hakkındakki evrakı tahkikiye dahi Şurayı Devlet Mülkiye Dairesine tevdi
edilerek işbu meclislerce mevaddı atiye veçhile memuru maznunun lüzum veya
men'i muhakemesine karar verilir. Madde 5- (Değişik: 24 Teşrinisani 1330) Tahkikatı iptidaiye evrakı
beyan olunan meclislerden birine geldikte bir hafta zarfında tetkikata
mübaşeret olunarak tetkikatı mükemmele icra ve icap edenlerden tahriren yahut
şifahen izahatı lazime ahzedilerek memuru maznunun tahtı muhakemeye alınmasına
lüzum görülür ise lüzumu muhakemesi esbabını mübeyyin bir mazbata tanzim edilip
memuru maznuna tebliğ edilir. Memuru maznun işbu mazbata aleyhine tebliğ
tarihinden itibaren beş gün zarfındaitiraz edebilir. Müddeti itirazın hitamında
veyahut indelitiraz derecei saniyede icra kılınacak tetkikat neticesinde mezkur
mazbata tasdik edildiği takdirde müstantik kararnamesi mahiyetinde olan işbu
mazbata ve evrakı tahkikiye cünhalarda doğrudan doğruyamahkemeye ve
cinayetlerde heyeti ithamiyeye sevk olunmak üzere ait olduğu mahkemei adliye
müddeiumumisine tevdi olunur. Memuru mumalialeyhin tahtı muhakemeye alınmasına
lüzum görülmez ise esbabının beyaniyle men'i muhakemesi hakkında bir mazbata
yapılıp memuru mumaialeyhin mensup olduğu daire reisine ve var ise müddei
şahsiye tebliğ edilir. Daire reisi ve müddei şahsi işbu mazbata aleyhine tarihi
tebliğinden itibaren beş gün zarfında itiraz edebilirler. Bunlar tarafından
itiraz vuku bulsun bulmasın men'i muhakeme kararları herhalde mafevki meclise
sevk olunur ve oraca badettetkik mazbatai mezkure tasdik olunursa bir sureti
musaddakası memuru mumaileyhe verilir. Madde 6- Tahkikatı iptidaiye icrasında ve lüzum veya men'i
muhakemeye ait muamelatta işbu kanunda musarrah olmayan hususatta usulü
muhakematı cezaiye ahkamına tevfikan hareket olunur. Bir meclisin kararı
aleyhindeki itiraz mafevki mecliste ve bir vilayet meclisi idaresinin
kararlarına vuku bulacak itirazat dahi Şurayı Devlet mülkiye dairesinde tetkikedilir.
Ancak mutasarrıflar ve kaymakamlar hakkında mecalisi idarece ittihaz olunacak
bu kabil mukarrerat itiraz vukubulsun bulmasın herhalde Şurayı Devlet mülkiye
dairesinde tetkik olunur. Madde 7- Lüzumu muhakemesine karar verilen memurin bu kararı ita
eden meclisi idarenin bulunduğu mahaldeki mahkemei adliyede muhakeme olunur. Şu
kadar ki bir kaza meclisi idaresince lüzumu muhakemesine karar verilen bir
memurun cürmü cinayet nev'inden ise muhakemesi merbut bulunduğu livada cinayet
davasını rü'yet edenmahkemeye aittir. Vilayet merkezlerinin ba iradei seniye
mansup memurini ile mecalisi idaresi azasından Şurayı Devlet mülkiye Dairesince
lüzumu muhakemelerine karar verilen memurların icrayı muhakemeleri daireyi
mezkurece lüzumu muhakeme kararında tayinve tasrih edilecek en yakın vilayet
merkezi mehakimi adliyesine aittir. Madde 13- Birinci madde mucibince hadis olacak cürümlerinden
dolayı lüzumu muhakemelerine karar verilip mahkemeye sevk edilmek üzere evrakı
ve lüzumu muhakeme mazbatası müddeiumumilere tevdi edilmedikçe bunlar
tarafından memurin hakkında doğrudan doğruya takibat icrası memnudur. Madde 14- Bir memurun lüzumu muhakemesine karar verildikte
mahkemeye sevkini mucip olan cürüm neden ibaretse yalnız o husustan dolayı
muhakemesi lazımgelip esnayı muhakemede diğer bazı ceraimi de ika eylemiş
olduğu veyahut diğer bazı memurların da o cürümde dahlü iştirakleri olduğu
anlaşıldığı takdirde devairi aidesine malumat ita olunur. Devairi mezkurece
dahi bu kanuna tevfikan tahkikat icra ve ikmali lazımgelir. B- DAYANILAN ANAYASA KURALLARI İptal istemine dayanak yapılan Anayasa kuralları şunlardır: 1. "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2. "MADDE 6.- Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir. Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre,
yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette
hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ
kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz." 3. "MADDE 9.- Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız
mahkemelerce kullanılır." 4. "MADDE 140.- Hakimler ve savcılar adli ve idari yargı
hakim ve savcıları olarak görev yaparlar. Bu görevler meslekten hakim ve
savcılar eliyle yürütülür. Hakimler, mahkemelerin bağımsızlığı ve hakimlik teminatı
esaslarına göre görev ifa ederler. Hakim ve savcıların nitelikleri, atanmaları, hakları ve ödevleri,
aylık ve ödenekleri, meslekte ilerlemeleri, görevlerinin ve görev yerlerinin
geçici veya sürekli olarak değiştirilmesi, haklarında disiplin kovuşturması
açılması ve disiplin cezası verilmesi,görevleriyle ilgili veya görevleri sırasında
işledikleri suçlarından dolayı soruşturma yapılması ve yargılanmalarına karar
verilmesi, meslekten çıkarmayı gerektiren suçluluk veya yetersizlik halleri ve
meslek içi eğitimleri ile diğer özlük işleri mahkemelerin bağımsızlığı ve
hakimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir. Hakimler ve savcılar altmışbeş yaşını bitirinceye kadar hizmet
görürler; askeri hakimlerin yaş haddi, yükselme ve emeklilikleri kanunda
gösterilir. Hakimler ve savcılar, kanunda belirtilenlerden başka, resmi ve
özel hiçbir görev alamazlar. Hakimler ve savcılar idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığına
bağlıdırlar. Hakim ve savcı olup da adalet hizmetindeki idari görevlerde
çalışanlar, hakimler ve savcılar hakkındaki hükümlere tabidirler. Bunlar,
hakimler ve savcılara ait esaslar dairesinde sınıflandırılır ve
derecelendirilirler, hakimler ve savcılara tanınan her türlü haklardan
yararlanırlar." IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, İhsan PEKEL, Selçuk
TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Erol CANSEL, Yavuz NAZAROĞLU, Haşim KILIÇ ve Yalçın
ACARGÜN'ün katılmalarıyla 5.5.1992 günü yapılan ilk inceleme toplantısında;
işin niteliği gözetilerek ve işin esastan incelenmesi uygun bulunarak başvuru
kararı ve ekleri, Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülen Yasa kuralları ile
dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : A. UYGULANACAK KURAL SORUNU : İtiraza konu Kanunun 14. maddesinin uygulanabilmesi için sanığın
bir başka suç işlediğinin anlaşılması veya diğer bazı memurların suça
iştiraklerinin anlaşılmış olması zorunludur. Mahkemenin elindeki işte böyle bir
durum söz konusu olmadığı için anılan madde bakılmakta olan davada uygulanacak
kural değildir. B. ANAYASA'YA UYGUNLUK İNCELEMESİ: 1. Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat'ın hukukumuzdaki
yeri : Ülkemizde memurların görevlerinden doğan ya da görevleri sırasında
işledikleri suçlardan dolayı özel bir soruşturma yöntemine bağlı tutulmasının
yüz yılı aşan bir geçmişi vardır. Bu konudaki ilk genel hukuksal düzenleme 1288
(1872) tarihli "Memurin Muhakematı Nizamnamesi"dir. Bu düzenlemede,
memurlarıngörevlerinde işledikleri suçlardan dolayı uygulanacak yöntem
gösterilmiş olup İmparatorluk Danıştay'ının kuruluşu ve görevlerini gösteren
"Şurayı Devlet Nizamnamesi"nde de bu sistem ile Danıştay'ın
bağlantısı kurulmuştur. Daha sonra 1329 (1913) yılında çıkarılan "Memurin
Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat", bugüne kadar süregelen uygulamanın
temelini oluşturmuştur. Kurtuluş Savaşı sırasında ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında temel
devlet kurumlarının oluşturulması aşamasında, henüz Cumhuriyet Danıştay'ı
kurulmamış ve göreve başlamamışken Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat
ile Danıştay'a verilen görevlerin yerine getirilememesi devlet hayatını yönetim
ve adalet hizmetleri yönünden olumsuz biçimde etkilemiş ve bunun üzerine
Danıştay'ın memurların yargılanması ile ilgili görevleri TBMM'nde kurulan özel
bir kurula verilmiştir. Daha sonra 1927 yılında Danıştay'ın kurulup göreve
başlaması ile bugünkü sistemin esasları ortaya çıkmıştır. Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat'a dayanan sistem, 1924
Anayasası döneminde olduğu gibi 1961 ve 1982 Anayasası dönemlerinde de sürekli
bir biçimde uygulanmıştır. Bu durumuyla sözü edilen Yasa, kamu yönetiminin
gereksinimlerini karşılamış ve memurların yargılanmasında, kamu yönetimi ile
yargı mercileri arasındakibağlantıyı sağlamıştır. 2. Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat'ın Yapısı: Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat, memurların
görevlerinden doğan ya da görevlerini yerine getirmeleri sırasında işledikleri
ileri sürülen suçların, mahkemeye gelmeden önceki evrede kovuşturulmasını
düzenleyen yasa'dır. Yasa'ya göre, görevinden dolayı ya da görevin yerine getirilmesi
sırasında suç işleyen memurlar hakkında kamu davası açılabilmesi için, idari
kurullarca memurun yargılanmasına karar verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi
gerekmektedir. İnceleme iki kademeli olmakta, İlçe yönetim kurulu'nca verilen
kararlar İl yönetim kurulu'nda, İl yönetim kurulu'nca verilen kararlar ise
Danıştay'da itiraz üzerine ya da kendiliğinden, ikinci kez incelenmektedir. Üstdereceli
memurlar hakkında ilk derecede Danıştay'da karar verilmekte, ikinci derece
incelenmesi de yine Danıştay'da yapılmaktadır. Bir suçun mahkeme önüne gelebilmesi için gerekli evreler bu
Yasa'da birleştirilmiş ve bu düzenleme; "tahkikatı iptidaiye" olarak
adlandırılmıştır. Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat'ın getirdiği
kovuşturma yönteminin adli kovuşturma yönteminden farkı, ilk soruşturmayı
yapanla soruşturma sonucunu karara bağlayan mercilerin ayrı oluşudur. Yasa'nın 1. maddesinde; memurların görevlerinden doğan veya
görevleri sırasında işledikleri suçlardan dolayı yargılanmalarında adliye
mahkemeleri görevli sayılmakta, 2. maddesinde; sanık memur hakkında merkez veya
il memuru olmasına göre Bakanlık, daire ve idare şubesi amirince veya vali ve
kaymakamca doğrudan doğruya veya vasıtalı olarak Ceza Yargılama Usulü Yasası'na
göre soruşturma yapılacağı, soruşturma sonucunun fezlekeye bağlanacağı, 3.
maddesinde; ilk soruşturmayı yapan ve fezlekeyi düzenleyen daire amirinin bu
kurullara üyeolarak giremeyeceği, 4. maddesinde; memurun durumuna ve kimliğine
göre ilk soruşturmayı inceleyerek "lüzumu muhakeme" veya "meni
muhakeme" kararı verecek kurullar sayılmakta; 5. maddesinde; "lüzumu
muhakeme" ve "men'i muhakeme" kararlarının hangi durumlarda,
nasıl verileceği ve kararların nasıl kesinleşeceği ile itiraz yolları ve
kesinleşen "lüzumu muhakeme" kararlarının niteliği belirlenmekte; 6.
maddesinde; itiraz mercileri saptanmakta ve Ceza Yargılama Usulü Yasası'na
yollama yapılmakta, 7. maddesinde;yargılanmasına karar verilen memurların
durumlarına ve kimliklerine göre yargılanacakları mahkemeler belirlenmekte, 13.
maddede ise; yargılanma kararı savcılara gönderilmedikçe doğrudan işlem
yapılması yasaklanmaktadır. 3. Sisteme Karşı Görüşler: Memurların yargılanmasında özel kuralların uygulanması, Türk hukuk
ve adalet yaşamında, uzun tartışmalara neden olmuştur. Bir bölümü hukuksal
yerindelikle ilgili olmakla birlikte genelde anayasal kural ve ilkelere dayanan
eleştiri ve tartışmalar, yargı ve bilimçevrelerinde yoğunlaşmıştır. Memurin
Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat'a göre soruşturmayı yapan kamu
görevlilerinin ve Danıştay dışındaki karar mercilerinin bağımsız olmadıkları,
çalışmalarının yönetsel kabul edilerek yargı denetimine bağlı tutulması
gerektiği, ceza uyuşmazlıklarının Danıştay'ın başında bulunduğu yönetsel bir
sistem içinde karara bağlanmasının kuvvetler ayrılığı ve farklı yargı kurumları
ilkesine dayanan Anayasa sistemine aykırı bulunduğu, yapılan soruşturmaların
yargısal olduğu ve yönetim makamlarına verilmemesi gerektiği, vatandaşın
yapılan soruşturmalara ve alınan kararlara güven duymadığı, soruşturmaların
yargıç güvencesi olmayan kişilerce yapıldığı, bu yüzden memurlar için özel ve
farklı bir soruşturma sisteminin getirilmesinin Anayasa'nın eşitlik ilkesine
aykırılık oluşturduğu görüşleri ileri sürülmüştür. 4. Kanunun Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu : a. Mahkeme, başvurusunda Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu
Muvakkat'ın bazı maddelerinin Anayasa'nın 2., 6/3., 9. ve 140. maddelerine
aykırı olduğu savıyla iptalini istemiştir. Ancak, konu Anayasa'nın yargı yetkisini düzenleyen 9. maddesi, hak
arama özgürlüğünü öngören 36. maddesinin birinci fıkrası, yönetimin her türlü
eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunu açık tutan 125. maddesi, kamu hizmeti
görevlilerinin görev sorumluluklarını düzenleyen 129. maddesi ve hakimlik ve
savcılık mesleğini düzenleyen 140. maddesi ile ilgilidir. b. Anayasa'ya aykırılık sorununun çözümlenebilmesi için inceleme
kapsamına giren maddelerin bir bütünlük içinde olması nedeniyle Anayasa
kuralları karşısındaki durumlarının birlikte ele alınmaları zorunludur. Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat'ın kapsamına giren
suçların soruşturması yönetim organlarına bırakılmıştır. Ceza yargılama
yöntemine ayrık olan bu özel düzenlemenin Anayasa'ya uygunluk yönünden
denetlenebilmesi için öncelikle Yasa'nın anayasal dayanaklarının araştırılması
ve bu Yasa'ya göre yapılan soruşturma ile soruşturmaya dayanan kararların yargı
yetkisine etkisi üzerinde durulması gerekir. Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası'na göre soruşturma yetkisi
Cumhuriyet Savcısınındır. Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat ile
getirilen sistemin temeli, bu Yasa kapsamındaki suçlarda Savcının soruşturma
yetkisinin yönetim organlarınca kullanılmasıdır. 1924 ve 1961 Anayasalarında memurların yargılanmasını düzenleyen
herhangi bir hüküm olmamasına karşın, Anayasa Mahkemesi, 1961 Anayasası
dönemindeki kimi kararlarında konuyu anayasal yönden yorumlamış ve sistemin bir
bütün olarak Anayasa'ya aykırı olmadığına karar vermiştir. 1982 Anayasası'nın kamu hizmeti görevlilerinin görev ve
sorumluluklarını düzenleyen 129. maddesinin son fıkrası ile konuya şu açıklık
getirilmiştir : "Memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında işledikleri
iddia edilen suçlardan ötürü ceza kovuşturması açılması, kanunla belirlenen
istisnalar dışında, kanunun gösterdiği idari merciin iznine tabidir." 1982 Anayasası'nın hazırlık evresi ile yasama belgelerinde bu
hükmün Anayasa'ya konulması nedenleri hakkında bir açıklama bulunmamaktadır.
Belirtilen kural, başta Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat olmak üzere
memurları kapsayan özel soruşturma ve izin sisteminin anayasal temelini
oluşturmuştur. Ancak, yasanın anayasal temellerinin bulunması ilgili hükümlerin
Anayasa'nın yargı ile ilgili diğer kuralları içinde ele alınıp
değerlendirilmesine de engel değildir. c. Anayasa'nın 9. maddesinde, yargı yetkisinin mahkemeler dışında
başka bir organca kullanılamayacağı ve mahkemelerin bu yetkiyi diğer organlarla
paylaşamayacağı açık ve her türlü tartışmadan uzak bir biçimde belirtilmiştir. Yönetsel organlar tarafından yürütülen soruşturma "yargı
yetkisi"ne bağlanamaz. Adı ne olursa olsun salt soruşturma, yargı
yetkisini kullanma sayılamaz. Soruşturma ile ilgili kurallar yargı yetkisini
kullanma biçiminde yorumlanamaz. Esasen, Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu
Muvakkat'ın yönetsel organlara verilen yargı yetkisini veya bu yetkiyi kullanma
içeriğini taşıyan kuralları daha önce Anayasa Mahkemesi kararları ile iptal
edilmiştir. Anayasa'da soruşturmanın Hakimler ya da yalnızca Cumhuriyet
Savcıları tarafından yapılacağı yolunda bir kural yoktur. Ayrıca soruşturma
yetkisinin yönetim organlarına verilmesi genel bir anlamda olmayıp Yasa'da
gösterilen sınırlarla özel yöntemler içindedir. Bu nedenlerle soruşturmanın yönetim organlarınca yapılmasının,
Anayasa'nın 140. maddesindeki "Hakimlik ve savcılık görevinin meslekten
hakim ve savcılar eliyle yürütülmesi"ni öngören kurala da aykırı bir yönü
yoktur. d. Memurların yargılanması ile ilgili soruşturma sonucunda verilen
kararlar, yargılamanın gerekliliği (Lüzumu Muhakeme) ve yargılamaya gerek
olmadığı (Men'i Muhakeme) biçiminde sonuçlanmaktadır. İl Yönetim Kurulları'nın İlçe Yönetim Kurulları kararı üzerine
"yargılamaya gerek olmadığı" yolunda verdikleri kararların kesin
olması, yargıçların sanığın suçsuzluğu yönünden verdiği kararlarla eşdeğer
sonuçlar doğurması yönünden özel bir önem taşımaktadır. Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat sistemi içinde yer
alan İl ve İlçe Yönetim Kurulları ve bu kurulların üyeleri, mahkemeler ve
yargıçlarda bulunması gereken anayasal niteliklerden hiçbirine sahip
değildirler. Bu nedenle İl ve ilçe Yönetim Kurulları , yargısal nitelikte karar
veremezler. Anayasa'da açık ve dolaylı bir biçimdeyer alan "kanunla
kurulma", "tarafsızlık ve bağımsızlık" "açık ve adil
yargılama" ilkelerinin mevcut memurların yargılanması sistemi içinde
uygulanma olanağı yoktur. Yargısal nitelikte sonuçlar doğurabilecek bir kararın sanık,
müşteki veya kamu hizmetinin sahibi devlet tarafından merciine itiraz veya
başka yollarla getirilememesi, kesin sonuçlu karar veren İl Yönetim Kurullarına
yargı yetkisini kullandırma anlamına gelmektedir. Bu yönüyle Yasa'nın 6. maddesindeki İl Yönetim Kurulu kararlarına
karşı yargı yerine ya da sistemin kendi içinde bulunan Danıştay'a başvuru
yolunu kapayan kural, Anayasa'nın yargı yetkisinin ancak bağımsız mahkemelerce
kullanılabileceği yolundaki 9. maddesi ile herkese geçerli araç ve yollardan
yargı mercileri önünde savda bulunmave savunma yapmak hakkını veren 36.
maddesine ve yönetimin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunu açık
tutan 125 maddesine aykırıdır. Bu nedenlerle Yasa'nın 6. maddesindeki İl
Yönetim Kurulu kararlarına karşı yargı yerlerine başvuru yolunu kapayan
"Bir meclisin kararları aleyhindeki itiraz mafevki mecliste ....... tetkik
edilir" biçimindeki hükmün il yönetim kurulu kararları yönünden iptali
gerekir. Ancak, itiraz yoluna başvuran mahkemece iptali istenilen Yasa'nın
6. maddesinin bir bölümü, Anayasa Mahkemesi'nin Resmi Gazete'nin 23.11.1992
günlü, 21414 sayısında yayımlanan 27.2.1992 günlü ve Esas 1991/26, Karar
1992/11 sayılı kararıyla iptal edildiğinden bu bölüm hakkında yeniden karar
verilmesine yer bulunmamaktadır. e. Yasa'nın 6. maddesinin iptal edilen hükmü dışında kalan
hükümleri ile 1., 2., 3., 4., 5., 7. ve 13. maddeleri, yukarıda yazılan
gerekçeler karşısında Anayasa'ya aykırı değildir ve bu maddelerin iptaline
yönelik itirazın reddi gerekir. V- SONUÇ : 4.2.1329 günlü Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat'ın kimi
maddelerinin iptaline yönelik itiraza ilişkin ilk incelemede işin niteliği
gözetilerek esasa geçilmesine, A- Yasa'nın 14. maddesi, bakılmakta olan davada uygulanacak kural
olmadığından, bu hükme yönelik itirazın Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı
Yasa'nın 28. maddesi gereğince başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
REDDİNE, B- 6. maddesinde yer alan "Bir meclisin kararı aleyhindeki
itiraz mafevki mecliste ... tetkik edilir." biçimindeki ikinci tümcesinin
yalnız İlçe Yönetim Kurulu kararlarına yapılan itirazları sonuçlandıran İl
Yönetim Kurulu kararlarına karşı yargı yolunu kapatması nedeniyle Anayasa'ya
aykırı olduğuna ve iptaline 27.2.1992 gün ve Esas : 1991/26, Karar: 1992/11
sayılı ile karar verildiğinden bu konuda KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, C- Yasa'nın 1., 2., 3., 4., 5., 7. ve 13. maddeleriyle 6. maddenin
yürürlükteki hükümlerinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 5.5.1992 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye Servet TÜZÜN Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Erol CANSEL Üye Yavuz
  NAZAROĞLU Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN