ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI EsasSayısı:
2007/62 KararSayısı:
2007/66 Karar Günü  :
5.7.2007 Resmi
Gazete Tarih-Sayısı : 04.01.2008 - 26746 İPTAL DAVASINI AÇAN : Türkiye Büyük
Millet Meclisi üyeleri Deniz BAYKAL, Önder SAV ve 126 Milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : TBMM'nin 31.5.2007
günlü 118. birleşiminde yapılan 5660 sayılı Kanun'un ikinci görüşmesinde
eylemli İçtüzük kuralı olduğu ileri sürülen; 1-a)
Cumhurbaşkanı tarafından bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri gönderilen
Anayasa değişikliğine ilişkin kanunların ikinci görüşmesinde maddelerinin, daha
sonra tümünün aynen kabulü için gereken karar yetersayısının TBMM üye
tamsayısının beşte üç çoğunluğu olduğu hükmünün; b)
Bu eylemli İçtüzük düzenlemesinin ayrılamaz parçası olan, 5660 sayılı Kanun'un
1. maddesinin kabulüne ilişkin 31.5.2007 günlü TBMM kararının, 2-a)
Cumhurbaşkanının bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri gönderdiği kanunların
yapılan ikinci görüşmesinde usulüne uygun olarak kabul edilmeyerek reddedilen maddeleriyle
birlikte, tümünün oylanmasında Anayasa'nın öngördüğü yeter sayıya ulaşılması
halinde tüm maddelerinin kabul görmüş olacağına, b)
Bu eylemli İçtüzük düzenlemesinin ayrılamaz parçası olan, 5660 sayılı Kanun'un
tümünün kabulüne ilişkin 31.5.2007 günlü TBMM kararının, Anayasa'nın
87., 148., 153. ve 175. maddelerine aykırılığı savıyla iptalleri ve
yürürlüklerinin durdurulması istemidir. II- METİNLER A-
İptali İstenilen Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararları TBMM'nin
31.5.2007 günlü 18. birleşiminde yapılan 5660 sayılı Kanun'un ikinci
görüşmesinde, maddelerin kabul edilmesi için beşte üç çoğunluğun yeterli
olduğuna ilişkin eylemli içtüzük kuralı ve bu kurala göre yapılan oylama ile, reddedilmesi
gereken maddenin yasanın tümüyle birlikte oylanabileceği, Anayasa'nın öngördüğü
yeter sayı ile kabul edilirse bu kabul kararının geçerli sayılarak tüm
maddelerinin kabul görmüş olacağına ilişkin eylemli içtüzük kuralı ve bu kurala
göre yapılan oylamadır. B-
Dayanılan Anayasa Kuralları Dava
dilekçesinde Anayasanın 87., 148., 153. ve 175. maddelerine dayanılmıştır. C-
İlgili Görülen İçtüzük Kuralları TBMM
İçtüzüğü'nün Anayasa değişikliği ve Anayasada değişiklik tekliflerinin kabulüne
ilişkin 93. ve 94. maddeleri şöyledir: "MADDE
93- Anayasa
değişiklik teklifleri, diğer kanun tasarı ve tekliflerinin görüşülmesindeki usule
tabidir. Ancak, bu teklifler Genel Kurulda iki defa görüşülür. İkinci
görüşmeye, birinci görüşmenin bitiminden kırksekiz saat geçmeden başlanamaz. İkinci
görüşmede yalnızca maddeler üzerinde verilmiş değişiklik önergeleri görüşülür,
birinci görüşmede üzerinde değişiklik teklifi bulunmayan bir madde hakkında
ikinci görüşmede önerge verilemez. MADDE
94- Anayasada
değişiklik tekliflerinin birinci ve ikinci görüşmelerinde, maddelerin kabulü
ile ikinci görüşmenin sonunda tümünün kabulü üye tamsayısının beşte üç
çoğunluğunun gizli oyu ile mümkündür. Birinci
görüşmede gerekli çoğunlukla kabul oyu alamayan bir madde ikinci görüşmede de
gerekli çoğunlukta kabul oyu alamamışsa reddedilmiş olur. Teklif
hakkında verilen değişiklik önergesinin kabulü halinde, kabul için gerekli
beşte üç çoğunluğun tespiti için bu önergenin oylanması gizli oylama suretiyle
tekrarlanır." III- İLK İNCELEME Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ, Sacit ADALI,
Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM,
A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh
KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılmalarıyla 05.07.2007 gününde
yapılan ilk inceleme toplantısında dava dilekçesi ve ekleri, ilk incelemeye
ilişkin rapor, iptali istenilen TBMM kararı ile dayanılan Anayasa ve ilgili
görülen İçtüzük kurallarıyla bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın
148. maddesinin birinci fıkrasında, "Anayasa Mahkemesi,
kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi
İçtüzüğünün Anayasaya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetler. Anayasa
değişikliklerini ise sadece şekil bakımından inceler ve denetler,"; 85.
maddesinde ise "Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına veya
milletvekilliğinin düşmesine 84 üncü maddenin birinci, üçüncü veya dördüncü
fıkralarına göre karar verilmiş olması hallerinde, Meclis Genel Kurulu
kararının alındığı tarihten başlayarak yedi gün içerisinde ilgili milletvekili
veya bir diğer milletvekili, kararın, Anayasaya, kanuna veya İçtüzüğe
aykırılığı iddiasıyla iptali için Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Anayasa
Mahkemesi, iptal istemini onbeş gün içerisinde kesin karara bağlar" denilmektedir. Anayasa'nın
85. maddesinde sözü edilen yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına veya
milletvekilliğinin düşmesine ilişkin TBMM kararları ile Anayasa'nın 148.
maddesinde belirtilen TBMM İçtüzüğü'nün, hukuki nitelikleri bakımından birer
parlamento kararı olduklarında duraksama bulunmamaktadır. Anayasa'da
sayılarak gösterilen bu kararlar dışında kalan parlamento kararları kural
olarak Anayasa'ya uygunluk denetimine bağlı tutulamamakta ise de, Anayasa
Mahkemesi'nin birçok kararında belirtildiği gibi, iptali istenilen bir yasama
tasarrufunun anayasal denetime bağlı tutulabilecek nitelikte olup olmadığı
saptanırken sadece, onun bu tasarrufta bulunan organ tarafından nasıl
nitelendirildiğine ve hangi ismin verildiğine veya bu işlemin nasıl bir yöntem
izlenerek yapıldığına bakılması yeterli olmayıp, yapılış yöntemi ve adı ne
olursa olsun hukuksal niteliği, etkisi ve doğurduğu sonuçlar da gözetilmelidir. Yapılacak
değerlendirme sonucunda, iptali istenilen tasarrufun, Anayasa'nın 148. maddesi
uyarınca Anayasa Mahkemesi'nin denetim alanına giren kanun, KHK veya TBMM
İçtüzüğü ile aynı değer ve etkide bir işlem olduğu kanısına varılırsa bu işlem
Anayasa Mahkemesi'nce denetlenebilir. Aksi halde, hukuksal nitelikleri,
etkileri ve meydana getirdikleri sonuçlar bakımından, Anayasa'ya uygunluk
denetimine tabi tutulan kanun, KHK ve TBMM İçtüzüğü ile eşdeğerde bulunan ve bu
nedenle de belirtilen işlemlere özgü yöntem ve isimlerle tesis edilip, hukuki
varlık kazanması gereken bazı yasama tasarrufları, farklı yöntem ve isimlerle
hukuk sistemine dâhil edilerek Anayasa'ya uygunluk denetiminin kapsamı dışına
çıkarılabilir. Bu
durumda adı yeni bir içtüzük düzenlemesi veya değişikliği olmadığı ve içtüzük
yapılması ve değiştirilmesindeki yöntem uygulanmadığı halde değer ve etkisi
bakımından birer içtüzük kuralı niteliğinde olan TBMM kararları anayasal
denetime bağlı tutulabilir. Değer ve etkileri bakımından aralarında fark
bulunmayan yasama tasarruflarının aynı yargısal denetime bağlı tutulmaları
hukuk devleti olmanın da gereğidir. Meclis
kararları Anayasada açıkça öngörülen istisnalar dışında anayasallık denetimine
tabi değildir. Ancak Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi bir kural niteliğinde
olduğu halde, "kural iradesinin" meclis kararı örtüsü altında
gerçekleştirilmesi, hukuk devleti ve özgürlükler bakımından kimi zararlar
doğurabilir. Bu nedenle meclis kararının bu koşullar altında denetlenmesi
zorunluluğu doğmuştur. Bu istisnai yolun temel gerekçesi, meclis kararlarına
karşı denetim olanağının bulunmaması ve Anayasayı dolanma
girişimlerinin hukuksal koruma göremeyeceği düşüncesidir. 5660
sayılı Yasa, 354 Milletvekili imzasıyla yazılı olarak 3.5.2007 tarihinde TBMM
Başkanlığına sunulan "Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun Teklifi" ile başlayan sürecin ürünüdür.
"Teklif" ile başlayan süreç, "Anayasanın değiştirilmesi,
seçimlere ve halkoylamasına katılma" başlığını taşıyan Anayasanın 175.
maddesinin öngördüğü "özel" süreçtir. Bu sürecin teklif, oylama,
kabul ve yürürlüğe girme yönlerinden özel biçim koşulları olduğu gibi, bu süreç
sonunda ortaya çıkan Meclis iradesine özel hukuksal sonuçlar bağlanmıştır.
Kabul edilen yasa, Anayasa hükmü haline gelir ve esas yönünden denetimi
olanaksız olup, şekil yönünden ise 148. maddede belirtilen çerçeve içinde
denetlenebilir. Yapılacak iptal başvurusu, yasalar ve içtüzük yönünden altmış
gün, şekil yönünden ise on günle sınırlı tutulmuştur. Ayrıca Anayasa Mahkemesi,
olağan yasalar ve içtüzük değişikliklerinde salt çoğunlukla karar verebilirken,
Anayasa değişikliklerinde iptale karar verebilmesi nitelikli çoğunluk koşuluna
bağlanmıştır. Türkiye
Büyük Millet Meclisinde Anayasa değişikliği üzerinde yapılan oylamalar,
Anayasanın 175. maddesindeki şekil koşullarına tabidir. Bu niteliğiyle
"oylama" Anayasa yapım sürecinin ayrılmaz parçası olup, Anayasanın
148. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca da ayrı ve münhasır bir denetim
konusunu oluşturmaktadır. Anayasa'da
açıkça öngörülmüş bir dava yolu kapsamında denetim olanağı bulunan ve özel
koşullara tabi tutulan bir şekil aykırılığının, eylemli içtüzük değişikliği veya
ihdası niteliğinde olduğu ileri sürülerek iptal istemine konu edilmesi,
Anayasanın yasalar ve Anayasa değişiklikleri için öngördüğü şekil denetimine
ilişkin sınırlarının aşılması sonucunu doğuracağından kabul edilemez. Nitekim
5660 sayılı Yasanın Cumhurbaşkanınca geri gönderilmesi üzerine aynen kabul
edilen 31.5.2007 gün ve 5678 sayılı Yasanın şekil yönünden iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesinde dava açılmıştır. Açıklanan
gerekçelerle istemin görevsizlik nedeniyle reddi gerekir. IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI  İSTEMİ Türkiye
Büyük Millet Meclisi'nin 31.5.2007 günlü 18. birleşiminde yapılan 5660 sayılı
Kanun'un ikinci görüşmesinde eylemli bir içtüzük düzenlemesi olduğu ileri
sürülen; 1-a)
Cumhurbaşkanı tarafından bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri gönderilen
Anayasa değişikliğine ilişkin kanunların ikinci görüşmede tümünün veya
maddelerinin aynen kabulü için gereken karar yetersayısının Türkiye Büyük
Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu olduğuna; b)
Bu eylemli İçtüzük düzenlemesinin ayrılamaz parçası olan, 5660 sayılı Kanun'un
1. maddesinin kabulüne ilişkin 31.5.2007 günlü Türkiye Büyük Millet Meclisi
kararına, 2-a)
Cumhurbaşkanının bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri gönderdiği kanunların
yapılan ikinci görüşmede usulüne uygun olarak kabul edilmeyen veya reddedilen
maddelerin kabul edilen maddeleri ile birlikte, tümü üzerindeki oylamaya
taşınacağı ve kanunun tümü Anayasa'nın öngördüğü yeter sayı ile kabul edilirse
bu kabul kararının geçerli sayılarak tüm maddelerinin kabul görmüş olacağına, b)
Bu eylemli İçtüzük düzenlemesinin ayrılamaz parçası olan, 5660 sayılı Kanun'un
tümünün kabulüne ilişkin 31.5.2007 günlü Türkiye Büyük Millet Meclisi kararına, yönelik iptal
istemleri 5.7.2007 günlü, E. 2007/62, K. 2007/66 sayılı kararla görevsizlik
nedeniyle reddedildiğinden, bunlara ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin
REDDİNE, 5.7.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. V- SONUÇ A- Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 31.5.2007 günlü 118.
birleşiminde yapılan 5660 sayılı Kanun'un ikinci görüşmesinde eylemli bir
İçtüzük düzenlemesi olduğu ileri sürülen; 1- a) Cumhurbaşkanı tarafından bir daha görüşülmek üzere Türkiye
Büyük Millet Meclisi'ne geri gönderilen Anayasa değişikliğine ilişkin
kanunların ikinci görüşmesinde maddelerinin daha sonra da tümünün aynen kabulü
için gereken karar yetersayısının Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının
beşte üç çoğunluğu olduğuna, b) Bu eylemli İçtüzük düzenlemesinin ayrılamaz parçası olan, 5660
sayılı Kanun'un 1. maddesinin kabulüne ilişkin 31.5.2007 günlü Türkiye Büyük
Millet Meclisi kararına, 2- a) Cumhurbaşkanının bir daha görüşülmek üzere Türkiye Büyük
Millet Meclisi'ne geri gönderdiği kanunların, yapılan ikinci görüşmesinde
usulüne uygun olarak kabul edilmeyerek reddedilen maddeleriyle birlikte,
tümünün oylanmasında Anayasa'nın öngördüğü yeter sayıya ulaşılması halinde tüm
maddelerinin kabul görmüş olacağına, b) Bu eylemli İçtüzük düzenlemesinin ayrılamaz parçası olan, 5660
sayılı Kanun'un tümünün kabulüne ilişkin 31.5.2007 günlü Türkiye Büyük Millet
Meclisi kararına, yönelik iptal isteminin görevsizlik nedeniyle REDDİNE,
5.7.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT