ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/15 Karar Sayısı : 2014/27 Karar Günü : 11.2.2014 R.G. Tarih-Sayı : Tebliğ
edildi İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kırıkkale İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 6.1.1982 günlü, 2575 sayılı
Danıştay Kanunu'nun 8. maddesinin (2) numaralı fıkrasına, 27.6.2013 günlü, 6494
sayılı Kanun'un 4. maddesiyle eklenen “Danıştay üyesi seçilebilmek için
hâkimlik ve savcılık mesleğinde yirmi yıl çalışmış olmak şarttır.” biçimindeki
son cümlenin Anayasa'nın 2., 6., 10., 11. ve 155. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemidir . I- OLAY Davacı tarafından Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) Genel
Sekreterliğince belirlenen ve 4.12.2013 gününde yayımlanan Danıştay üyeliğine
seçilme yeterliliğine sahip hâkim ve savcılara ilişkin kesin listenin iptali
istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI 2575 sayılı Kanun'un 8. maddesinin itiraz konusu kuralı da içeren
(2) numaralı fıkrası şöyledir: “ İdari
yargı hakim ve savcılarının Danıştay üyeliğine seçilebilmeleri için birinci
sınıfa ayrıldıktan sonra en az üç yıl bu görevlerde başarı ile çalışmış
olmaları ve birinci sınıfa ayrılma niteliğini kaybetmemeleri gereklidir. (Ek cümle:27/6/2013-6494/4 md.) Danıştay
üyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık mesleğinde yirmi yıl çalışmış
olmak şarttır. ” III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme
toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayşegül ATALAY tarafından
hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa
kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. maddesi ile 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, bir davaya
bakmakta olan mahkeme, bu davada uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, ilgili kural
ya da kuralların iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak
bu hükümler uyarınca, bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için
yöntemince açılmış, mahkemenin görevine giren bir davanın olması gerekir. İtiraz
yoluna başvuran Mahkeme, 2575 sayılı Kanun'un 8.
maddesinin (2) numaralı fıkrasına, 6494 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle eklenen “Danıştay
üyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık mesleğinde yirmi yıl çalışmış
olmak şarttır.” biçimindeki son cümlenin iptalini istemiştir. Anayasa'nın “Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu” başlıklı
159. maddesinin onuncu fıkrasında, “Kurulun meslekten çıkarma cezasına
ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz.” denilmekte;
bu kural 6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu'nun 33.
maddesinin (5) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde “Genel Kurulun veya
dairelerin, meslekten çıkarma cezasına ilişkin kesinleşmiş kararlarına karşı
yargı mercilerine başvurulabilir; diğer kararları yargı denetimi dışındadır.” biçiminde
tekrarlanmaktadır. Bu
hükümlere göre HSYK'nın meslekten çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındaki
kararlarına karşı yargı yoluna başvurulması mümkün değildir. 6087
sayılı Kanun'un 4. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) bendinde; Yargıtay ve Danıştaya üye seçmek HSYK'nın görevleri
arasında sayılmakta, Kanun'un 7. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (g)
bendinde de bu görev HSYK Genel Kuruluna verilmektedir. Dava konusu edilen Danıştay üyeliğine seçilme yeterliliğine sahip hâkim ve
savcılara ilişkin kesin liste, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Çalışma
Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in “ Yargıtay ve Danıştay üyeliği
seçiminde izlenecek usul ve yöntem ” başlıklı 9. maddesi uyarınca
hazırlanmaktadır. Söz konusu kesin liste HSYK Genel Sekreterliği tarafından
hazırlanmış olmakla birlikte HSYK Genel Sekreterliği, HSYK'nın
idarî ve malî işleri ile sekreterya hizmetlerini yerine getirmek üzere kurulmuş
olan HSYK bünyesinde yer alan bir birimdir. Bu nedenle, bakılmakta olan
davada iptali istenilen HSYK Genel Sekreterliğince belirlenen ve 4.12.2013
gününde yayımlanan Danıştay üyeliğine seçilme
yeterliliğine sahip hâkim ve savcılara ilişkin kesin liste, HSYK'nın bir
işlemi olup bu işleme karşı Anayasa'nın 159. maddesinin onuncu fıkrası uyarınca
yargı yoluna başvurulamaz. Dolayısıyla bakılmakta olan
dava, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin görev alanına girmemektedir. Açıklanan nedenle, yargı yolu kapalı olan bir işleme karşı açılan
davada, itiraz konusu kurala ilişkin başvurunun, başvuran Mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. Alparslan ALTAN ile Erdal TERCAN bu görüşe katılmamıştır. IV- SONUÇ 6.1.1982 günlü, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 8. maddesinin (2)
numaralı fıkrasına, 27.6.2013 günlü, 6494 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle eklenen “Danıştay
üyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık mesleğinde yirmi yıl çalışmış
olmak şarttır.” biçimindeki son cümlesine yönelik itiraz başvurusunun,
başvuran Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Alparslan ALTAN ile Erdal
TERCAN'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 11.2.2014 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ KARŞIOY GEREKÇESİ (E:2014/2), (E:2014/11), (E:2014/12), (E:2014/15), (E:2014/23),
(E:2014/29) (E:2014/30), (E:2014/54) Esas Sayılı Dosyalarla İlgili) Mahkemeler tarafından, 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 29.
maddesinin, 27.6.2013 günlü, 6494 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle değiştirilen
birinci fıkrasının “ Yargıtay üyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık
mesleğinde yirmi yıl çalışmış olmak şarttır. ” biçimindeki son cümlesinin ve
6.1.1982 günlü, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 8. maddesinin (2) numaralı
fıkrasına, 27.6.2013 günlü, 6494 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle eklenen “Danıştay
üyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık mesleğinde yirmi yıl çalışmış
olmak şarttır.” biçimindeki son cümlesinin iptaline yönelik itiraz
başvurularının, Mahkememiz çoğunluğuyla, başvuran Mahkemelerin yetkisizliği
nedeniyle reddine karar verilmiştir. Başvuruda bulunan Mahkemelerden Kırıkkale İdare Mahkemesinin
(E:2014/15 sayılı) başvuru gerekçesinde, “1. sınıf hakim olan ve Ankara 2.
Vergi Mahkemesi Başkanı olarak görev yapan davacının, T.C Anayasası ile 6494
sayılı Kanun öncesinde yürürlükte bulunan 2575 sayılı Kanunun 8. maddesi
uyarınca Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Genel Sekreterliği'nce oluşturulan
ve Kurulun internet sitesinde 18.2.2011 tarihinde ilan edilen Danıştay
Üyeliğine Seçilme Yeterliliğine Sahip Hakimler ve Savcılara ilişkin Kesin
Liste'de ismi yer almakta iken Anayasada herhangi bir değişiklik yapılmadığı
halde 6494 sayıyı Kanunun 4. maddesi ile 2575 sayılı Kanunun 8. maddesinin 2.
fıkrasına eklenen “20 yıllık çalışma” şartından sonra 2575 sayılı Kanun ve
Anayasa hükümleri uyarınca oluşturulan ve 4.12.2013 tarihinde Kurulun internet
sitesinde ilan edilen Danıştay Üyeliğine Seçilme Yeterliliğine Sahip Hakimler
ve Savcılara İlişkin Kesin Listede adına yer verilmediğinden, 2575 sayılı
Kanunun 8. maddesinin 2. fıkrasının sonunda yer alan “Danıştay üyesi
seçilebilmek için hakimlik ve savcılık mesleğinde yirmi yıl çalışmış olmak
şarttır.” cümlesinin Anayasaya aykırı olduğu iddiasında bulunulduğu, Mahkemece
yapılan değerlendirmede T.C. Anayasasının “Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ”
başlıklı 159. maddesinin 10. fıkrasında, “Kurulun Meslekten Çıkarma Cezasına”
ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz”
hükmüne yer verilmiş ise de, bakılan davada iptali istenilen işlemin Hakimler
ve Savcılar Yüksek Kurulu kararı olmayıp, Anayasa, 2575 sayılı Kanun ile HSYK
ilke kararları çerçevesinde Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Genel
Sekreterliği'nce tesis edilen ve 4.12.2013 tarihinde Kurulun internet sitesinde
ilan edilen Danıştay Üyeliğine Seçilme Yeterliliğine sahip Hakimler ve
Savcılara ilişkin kesin liste olduğu ve idari davaya konu edilebilecek idari
işlem niteliği taşıdığı sonucuna varıldığından bahisle Anayasaya aykırılık
iddiasının incelenmesine geçildiği” belirtilmiştir. Başvuruda bulunan Mahkemelerden Manisa 1. İdare Mahkemesinin
(E:2014/23 sayılı) başvuru kararında ise, “- Mahkemenin “bir davaya bakmakta olan mahkeme” niteliğinde
olup olmayacağı, dava konusu işlemin kurul işlemi olup olmadığı, başka bir
ifade ile dava konusu edilip edilmeyeceği ile ilgili olduğu, - Anayasanın 125 nci maddesinde, idarenin her türlü eylem ve
işlemine karşı yargı yolunun açık olduğunun vurgulandığı; 159 uncu maddesinde
de, Kurulun meslekten çıkarma dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine
başvurulmayacağının hükme bağlandığı, Anayasanın 125 nci maddesinin genel, 159
ncu maddesinin ise istisna hüküm olduğu; genel hükmün geniş, istisna hükmün dar
yorumlanacağının açık olduğu, - Davacının, Danıştay üyeliğine seçilme ehliyeti olanların ilan
edildiği kesin listede adına yer verilmemesine ilişkin Hâkimler ve Savcılar
Yüksek Kurulu Genel Sekreterliği (Genel Sekreterlik) işlemini dava konusu etmiş
olduğu, İdarenin savunmasında, kesin listenin Kurul kararı ile oluşturulduğunu
öne sürmediğini, savunma ekinde gönderilen bilgi ve belgelerden, gerek
15/02/2011 tarihli, gerekse 26/11/2013 tarihli taslak listesinin Genel
Sekreterlik tarafından hazırlandığının anlaşıldığı; bu taslak listelere yapılan
itirazların Genel Sekreterlikçe değerlendirileceğinin kamu oyuna duyurulduğu;
gerek 18/2/2011 tarihli, gerekse 4/12/2013 tarihli kesin listenin Genel
Sekreterlik tarafından belirlendiği; Kurulun 18/9/2013 tarihli, 621 sayılı
kararının 6494 sayılı Yargı Hizmetleri İle İlgili Olarak Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 4 ncü maddesi ile getirilen hükmün nasıl
uygulanacağına ilişkin genel ilkelerin belirlenmesine ilişkin olduğu, anılan
kararın Danıştay üyeliğine seçimine ilişkin kesin aday listesi oluşturulmasına
ilişkin olmadığının anlaşıldığı, - Yukarıdaki tespitlerin ışığı altında dava konusu işlemin Kurul
tarafından değil Genel Sekreterlik tarafından tesis edildiği sonucuna ulaşılmış
olduğu, - Genel Sekreterlik tarafından tesis edilen dava konusu işlemin
Anayasanın 125 nci maddesi uyarınca yargı denetimine açık olduğu, bu işlemin
Anayasanın 159 ncu maddesi kapsamında kalan yargı kısıntısına tabi işlemlerden
olmadığı, dolayısıyla Mahkememizin “bir davaya bakmakta olan mahkeme”
niteliğinde olduğu kanaatine varıldığı, - Aksi düşüncenin kabulünün, görevleri 6087 sayılı Hâkimler ve
Savcılar Yüksek Kurulu Kanununda belirlenen Genel Sekreterlik tarafından tesis
edilen hukuka aykırı işlemlerin yargı denetimi dışında kalması sonucunu
doğuracağı, bu sonucun ise hukuk devleti ilkesiyle bağdaştırılmasının mümkün
bulunmadığı, - Nitekim anılan 6087 sayılı Kanun uyarınca Kurula bağlı olarak
çalışan Kurul müfettişlerine düzenlenen performans geliştirme ve değerlendirme
formlarına karşı idari yargı yolunun açık olduğunun da Danıştay'ın istikrar
kazanmış içtihatlarından olduğu, belirtilmiştir. Malatya İdare Mahkemesi(E:2014/2), Ankara 17. İdare Mahkemesi
(E:2014/12), Sakarya 1. İdare Mahkemesi(E:2014/29, E:2014/30), Ankara 2. İdare
Mahkemesi (E:2014/11) ve Ankara 6. İdare Mahkemesi (E:2014/54) de benzer
gerekçelerle sözkonusu kuralların iptali için başvurmuşlardır. Başvuran Mahkemeler, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK)
Genel Sekreterliğince belirlenen ve 4.12.2013 gününde yayımlanan Yargıtay ve
Danıştay üyeliğine seçilme yeterliliğine sahip hâkim ve savcılara ilişkin kesin
listelerin iptali istemiyle açılan davalarda, itiraz konusu kuralların,
belirtilen gerekçelerle Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak, 2797 sayılı
Yargıtay Kanunu'nun 29. maddesinin, 27.6.2013 günlü, 6494 sayılı Kanun'un 19.
maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının “ Yargıtay üyesi seçilebilmek için
hâkimlik ve savcılık mesleğinde yirmi yıl çalışmış olmak şarttır. ”
biçimindeki son cümlesinin ve 6.1.1982 günlü, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun
8. maddesinin (2) numaralı fıkrasına, 27.6.2013 günlü, 6494 sayılı Kanun'un 4.
maddesiyle eklenen “Danıştay üyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık
mesleğinde yirmi yıl çalışmış olmak şarttır.” biçimindeki son cümlenin
iptali için başvurmuşlardır. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için
Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış
ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların
da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın
değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki
kurallardır. İtiraz yoluna başvuran Mahkemeler Yargıtay ve Danıştay üyeliğine
seçilme yeterliliğine sahip hâkim ve savcılara ilişkin listelerin iptali
istemiyle açılan davalarda, taslak listesinin Genel Sekreterlik tarafından
hazırlandığının anlaşılması ve bu listelere yapılan itirazların Genel Sekreterlikçe
değerlendirileceğinin kamuoyuna duyurulması nedeniyle söz konusu listelerin
oluşturulması bakımından işlemi gerçekleştiren kurumun Hâkimler ve Savcılar
Yüksek Kurulu olmayıp, Kurulun Genel Sekreterliği olduğunu kabul ederek
kendilerini yetkili ve görevli görmüşler; Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatiyle
ilgili kuralların iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurmuşlardır. Çoğunluk kararında, Danıştay üyeliğine seçilme yeterliliğine sahip
hâkim ve savcılara ilişkin listenin, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Çalışma
Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in “ Yargıtay ve Danıştay üyeliği
seçiminde izlenecek usul ve yöntem ” başlıklı 9. maddesi uyarınca
hazırlanmakta olduğu, söz konusu listenin HSYK Genel Sekreterliği tarafından
hazırlanmış olmakla birlikte HSYK Genel Sekreterliğinin, HSYK'nın idarî ve malî
işleri ile sekreterya hizmetlerini yerine getirmek üzere kurulmuş olan HSYK
bünyesinde yer alan bir birim olduğu, bu nedenle, bakılmakta olan davada iptali
istenilen HSYK Genel Sekreterliğince belirlenen ve yayımlanan Yargıtay ve
Danıştay üyeliğine seçilme yeterliliğine sahip hâkim ve savcılara ilişkin
listelerin, HSYK'nın bir işlemi olduğu ve bu işleme karşı Anayasa'nın 159.
maddesinin onuncu fıkrası uyarınca yargı yoluna başvurulamayacağı belirtilerek
bakılmakta olan davanın, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin görev alanına
girmediği sonucuna varılmış ise de, Anayasa Mahkemesinin önüne Anayasa'ya
uygunluk denetimi için getirilmiş olan bir başvuruyla ilgili olarak derece
mahkemelerince bakılmakta olan davanın yetki dışında olduğu öne sürülerek yok
sayılması olanaksızdır. Çünkü yetki sorunu da dava sonucunda mahkemesince ele
alınarak çözülecek konulardan birini oluşturur. Ayrıca HSYK Genel Sekreterliği tarafından hazırlanan listelerin
salt bir hazırlayıcı işlem olmadığı, hazırlanan bu liste içinden Yargıtay ve
Danıştay üyelerinin seçilebileceği, liste dışından bir başkasının seçilmesinin
mümkün olmadığı dikkate alındığında, hazırlanan bu listelerin belirleyici bir
fonksiyona sahip oldukları görülmektedir. Bu açıdan ilgililerin HSYK Genel
Kurulu dışında, Genel Sekreterlikçe hazırlanan bu listelere karşı dava açmakta
hukuki yararlarının bulunduğu açıktır. Mahkememizin çoğunluk kararında da belirtildiği gibi, görülmekte
olan bir davada uygulanacak yasa kuralları, o davanın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu, ya da
olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan, diğer bir ifadeyle göz önünde
tutulacak kurallardır. Ancak, adlî, idarî ve askerî yargı arasındaki görev
ayrımına ilişkin kuralların karmaşıklığı, tartışmaya açık yönleri ve uzmanlık
gerektiren konulardan olması nedeniyle itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne
başvuran mahkemelerin yetkisizliği ancak, yetkisizliğin açık ve tartışmasız
olduğu haller için söz konusu olabilmelidir. Anayasa Mahkemesinin uzman
olmadığı bir alanda dava mahkemelerinin elindeki işlerle ilgili olarak bu
mahkemelerin ellerindeki davaları nasıl sonuçlandıracakları ve hangi kuralları
uygulamaları gerektiği yönünde kesin sonuçlara varması anayasa yargısının ve
ilk incelemenin işleviyle bağdaşmaz. Böyle bir uygulama anayasallık denetimin asıl amacı olan,
anayasaya aykırı mevzuatın hukuk âleminden mümkün olduğunca ayıklanması
ilkesine ters düştüğü gibi birtakım kuralların eylemli olarak Anayasa
Mahkemesinin denetimi dışına çıkarılmasına da yol açabilir. Mahkememizin bu
kabulü karşısında itiraz konusu kuralların Anayasa Mahkemesi önüne getirilmesi
hiçbir zaman mümkün olmayacaktır. Açıklanan nedenlerle, işin esasının incelenmesine geçilmesi
gerektiği kanaatine vardığımızdan, çoğunluğun aksi yöndeki kararına
katılmıyoruz. Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Erdal
  TERCAN