ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1973/17 Karar Sayısı : 1973/22 Karar Günü : 31/5/1973 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Güney Deniz Saha
Komutanlığı nezdindeki Sıkıyönetim Askeri Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 13.5.1971 günlü, 1402
sayılı Sıkıyönetim Kanununun 13. maddesini Anayasanın 138. maddesinin üçüncü
fıkrasına aykırı gören mahkeme Anayasanın değişik 151. maddesine dayanarak
Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. I- OLAY : 9.7.1970 gününde nurculuk propagandası yapmaktan sanık dört kişi
hakkında Ödemiş Ağır Ceza Mahkemesinde görülmekte olan 1971/95 esas sayılı kamu
davasının 17.11.1972 günlü duruşmasında mahkemenin 1402 sayılı Kanunun 13. maddesine
dayanarak görevsizliğine ve dosyanın İzmir Sıkıyönetim Mahkemesine gönderilmesi
için Cumhuriyet Savcılığına tevdiine 1971/95-1972/160 sayı ile karar
vermesinden ve karar gereğinin yerine getirilmesinden sonra İzmir Sıkıyönetim
Komutanlığı Askeri Savcılığının 28.2.1973 günlü, 1973/34-52-22 sayılı
iddianamesi ve sanıklardan ikisinin Türk Ceza Kanununun 163. maddesinin birinci
ve öteki ikisinin de aynı maddenin ikinci fıkraları gereğince
cezalandırılmaları istemiyle açılıp Güney Deniz Saha Komutanlığı nezdindeki
Sıkıyönetim Askeri Mahkemesinin 1973/44 esas sayısı alan davanın 9.5.1973 günlü
duruşmasında mahkeme 1402 sayılı Kanunun 13. maddesini Anayasanın 138. maddesinin
üçüncü fıkrası kuralına aykırı görerek Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar
vermiştir. II- MAHKEMENİN ANAYASAYA AYKIRILIK GÖRÜŞÜNÜN GEREKÇESİ ÖZETİ : 1402 sayılı Kanunun 13. maddesinin birinci fıkrasında sıkıyönetim
ilânına sebep olan suçları sıkıyönetimin ilânından önce işlemiş olanlarla,
sıkıyönetim askeri mahkemelerinin elkoyduğu herhangi bir suçla irtibatı bulunan
suçları işleyenlerin davalarına, suç sıkıyönetim bölgesi dışında işlense dahi,
sıkıyönetim askeri mahkemelerinde bakılması; ikinci fıkrasında ise sıkıyönetim
komutanının bu suçlardan sıkıyönetim askeri mahkemelerinde bakılmasına gerek
görmedikleri ilgili adli mercilere vermeğe yetkili bulunduğu kuralları yer
almıştır. 13. madde, bu maddenin birinci fıkrasında sözü edilen eylemler
yönünden değerlendirilirken aynı Kanunun 15. maddesinde yazılı suçlardan bir
oranda yararlanmak olmak içindeydi. Anayasa Mahkemesinin 15. maddeyi iptal
etmesi üzerine bu yol da kapanmış; değerlendirme artık öznel olarak
mahkemelerin takdirine kalmıştır. Oysa Anayasanın 138. maddesinin üçüncü
fıkrasında askeri mahkemelerin savaş veya sıkıyönetim hallerinde hangi suçlar
ve hangi kişiler bakımından yetkili olduğunun kanunla gösterilmesi ilkesi yer
almış bulunmaktadır. İtiraz konusu madde bu ilkeye tüm aykırıdır ve Anayasa
Mahkemesinin 15. maddesinin iptali için ortaya koyduğu gerekçe 13. madde
yönünden de geçerlidir. III- YASA METİNLERİ : 1- İtiraz konusu kural : 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanununun Anayasaya aykırılığı ileri
sürülen 13. maddesi, Beşinci Tertip Düstur-Cilt 10-İkinci Kitap-Sayfa 2390 daki
metne göre, şöyledir: “Madde 13- Sıkıyönetim ilânına sebep olan suçları, sıkıyönetimin
ilânından evvel işlemiş olanlarla, Sıkıyönetim Askeri mahkemelerinin el koyduğu
her hangi bir suçla irtibatı bulunan suçları işleyenlerin davalarına, suç
Sıkıyönetim Bölgesi dışında işlenmiş olsa dahi, Sıkıyönetim Askeri
mahkemelerinde bakılır. Ancak, Sıkıyönetim Komutanı bu suçlardan, Sıkıyönetim Askeri
mahkemelerinde bakılmasına lüzum görmediklerini ilgili adli mercilere vermeğe
yetkilidir.” 2- İtiraz konusu kuralın 1728 sayılı Kanunla değişik biçimi : 1402 sayılı Kanunun 13. maddesi, 15.5.1973 günlü, 1728 sayılı
(1402 sayılı Sıkıyönetim Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bir
Geçici Madde Eklenmesine dair Kanun) un 1. maddesiyle, 20.5.1973 günlü 14540
sayılı Resmi Gazetede çıkan metne göre, aşağıda yazılı olduğu gibi
değiştirilmiş ve bu değişiklik aynı Kanunun 4. maddesi uyarınca yayım tarihi
olan 20.5.1973 gününde yürürlüğe girmiştir: “Madde 13- Sıkıyönetim ilânına sebep olan suçları, sıkıyönetim ilânından
evvel işlemiş olanlarla, Sıkıyönetim Askeri mahkemelerinin elkoyduğu herhangi
bir suçla umumi ve müşterek gaye içerisinde irtibatı bulunan suçları
işleyenlerin davalarına, suç sıkıyönetim bölgesi dışında işlenmiş olsa dahi,
Sıkıyönetim Askeri Mahkemesinde bakılır.” 3- Dayanılan Anayasa kuralı : Mahkemenin Anayasaya aykırılık görüşünü desteklemek üzere ileri
sürdüğü Anayasanın değişik 138. maddesinin üçüncü fıkrası aşağıda yazılı olduğu
gibidir: “Madde 138/3-Askeri mahkemelerin, savaş veya sıkıyönetim
hallerinde hangi suçlar ve hangi kişiler bakımından yetkili olduğu kanunla
gösterilir.” IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesinin, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk
inceleme toplantısında mahkemenin 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddesi
uyarınca dosya muhtevasının mahkemece konu ile ilgili görülen bölümünün onanlı
örneklerini göndermesi gerekirken dosyanın tümünün ve aslının yollandığı
görülmüşse de, işin aşağıda açıklanacak niteliğine göre, bu eksiklik üzerinde
durulmamıştır. 1402 sayılı Kanunun itiraz konusu 13. maddesi 20.5.1973 günlü,
14540 sayılı Resmi Gazetede yayınlan 15.5.1973 günlü, 1728 sayılı Kanunun 1. maddesiyle
değiştirilmiş ve aynı Kanunun 4. maddesi uyarınca bu değişiklik Kanunun yayımı
tarihinde yürürlüğe girmiştir. Şu duruma göre itiraz konusu Kanun kuralı artık yürürlükte
değildir. Mahkemenin bakmakta olduğu davada görev sorunu itiraz konusu kurala
göre değil kamu düzenine ilişkin bulunan ve itiraz yoluna başvurulmasından
sonra yürürlüğe giren 1728 sayılı Kanunun getirdiği yeni 13. maddeye göre
çözülecektir. Artık yürürlükte bulunmayan ve bakılmakta olan davada uygulanması
da söz konusu olmayan bir kanun kuralının Anayasaya uygunluk denetiminden
geçirilmesi düşünülemez. Konusu kalmayan itirazın reddedilmesi gerekir. V- SONUÇ : 1402 sayılı Kanunun itiraz konusu 13. maddesi, 1728 sayılı kanunla
değiştirilmiş ve böylece yürürlükten kalkmış olduğundan, davada eski kuralın
uygulanması da düşünülemeyeceğinden şu duruma göre konusu kalmayan itirazın
reddine 31.5.1973 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkanvekili Avni GİVDA Üye Fazıl ULUOCAK Üye Sait KOÇAK Üye Nuri ÜLGENALP Üye Kemal BERKEM Üye Şahap ARIÇ Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Kâni VRANA Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU