ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2007/112 Karar Sayısı : 2010/5 Karar Günü : 14.1.2010 R.G Tarih-Sayı :
28.04.2010-27565 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 4. Tüketici Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 23.2.1995 günlü, 4077 sayılı
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un, 6.3.2003 günlü 4822 sayılı Yasa'nın
30. maddesiyle değiştirilen 23. maddesinin ikinci fıkrasının birinci
tümcesinin, Anayasa'nın 2., 10. ve 172. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Tüketici mahkemesine tüketici tarafından harç yatırmaksızın dava
açılmasına ilişkin itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 23.2.1995 günlü, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında
Kanun'un, 6.3.2003 günlü 4822 sayılı Yasa'nın 30. maddesiyle değiştirilen
itiraz konusu kuralı da içeren 23. maddesi şöyledir: 'Bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili olarak çıkacak her türlü
ihtilaflara tüketici mahkemelerinde bakılır. Tüketici mahkemelerinin yargı
çevresi, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenir. Tüketici mahkemeleri nezdinde tüketiciler, tüketici örgütleri ve
Bakanlıkça açılacak davalar her türlü resim ve harçtan muaftır. Tüketici
örgütlerince açılacak davalarda bilirkişi ücretleri, 29 uncu maddeye göre
kaydedilen bütçede öngörülen ödenekten Bakanlıkça karşılanır. Davanın, davalı
aleyhine sonuçlanması durumunda, bilirkişi ücreti 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre davalıdan tahsil
olunarak 29 uncu maddede düzenlenen esaslara göre bütçeye gelir kaydedilir.
Tüketici mahkemelerinde görülecek davalar Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun
Yedinci Babı, Dördüncü Faslı hükümlerine göre yürütülür. Tüketici davaları tüketicinin ikametgahı mahkemesinde de
açılabilir. Bakanlık ve tüketici örgütleri münferit tüketici sorunu olmayan ve
genel olarak tüketicileri ilgilendiren hallerde bu Kanunun ihlali nedeniyle
kanuna aykırı durumun ortadan kaldırılması amacıyla tüketici mahkemelerinde
dava açabilirler. Gerekli hallerde tüketici mahkemeleri ihlalin tedbiren
durdurulmasına karar verebilir. Tüketici Mahkemesince uygun görülen tedbir
kararları, masrafı daha sonra haksız çıkan taraftan alınmak ve 29 uncu maddede
düzenlenen esaslara göre bütçeye gelir kaydedilmek üzere, ülke düzeyinde
yayınlanan gazetelerden birinde Basın İlan Kurumunca ve ayrıca varsa davanın
açıldığı yerde yayınlanan mahalli bir gazetede derhal ilân edilir. Kanuna aykırı durumun ortadan kaldırılmasına yönelik Tüketici
Mahkemesi kararları ise masrafı davalıdan alınmak üzere aynı yöntemle derhal
ilân edilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10. ve 172. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 27.12.2007 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında; itiraz konusu kural ile dar gelirli
tüketicilerin, tüketici mahkemelerinde dava açmalarını kolaylaştırmak amacıyla
harç muafiyetinin getirildiği, ancak 2003 yılında yapılan değişikliklerle bu
mahkemelerin görev kapsamı genişletildiğinden düzenlemenin ilk amacından
uzaklaşıldığı ve bu nedenle Anayasa'nın 2., 10. ve 172. maddelerinin ihlâl
edildiği ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralda, tüketici mahkemeleri nezdinde tüketiciler,
tüketici örgütleri ve Bakanlıkça açılacak davaların her türlü resim ve harçtan
muaf oldukları belirtilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen sosyal hukuk devleti, eylem
ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri
koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı arasında adil
bir denge kurabilen, çalışma hayatını geliştirmek ve ekonomik önlemler alarak
çalışanlarını koruyan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan, iş ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olan devlettir. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen 'yasa önünde eşitlik ilkesi',
hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil,
hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım
yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda
bulunan kimi kişi ve topululuklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında
eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden
aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler,
kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi zedelenmez. Anayasa'nın 172. maddesinde, ' Devlet, tüketicileri koruyucu ve
aydınlatıcı tedbirler alır, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini
teşvik eder ' kuralı ile tüketicilerin haklarının korunmasına ilişkin özel
bir düzenleme yer almaktadır. Maddenin gerekçesinde de, tüketicilerin
korunması, 'tüketici toplumu' diye adlandırılan belli bir gelişmişlik
seviyesindeki ülkelerde çıkmakla birlikte, bu ölçüde gelişmemiş ülkelerde de
toplumsal bir problem olduğunun sonradan görüldüğü ve bu konuda getirilecek
tedbirlerin tüketicileri koruyacağı, tüketicinin korunması bir serbest piyasa
ekonomisi tedbiri olmakla birlikte, herşeyden önce tüketicilerde 'tüketici
bilincinin' oluşturulması gerektiği ve Devletin tüketicileri koruyucu başka
tedbirler de alabileceği belirtilmiştir. Üreticilerin ekonomik yönden güçlü
oluşları ve her yönüyle örgütlenmeleri nedeniyle, tüketiciler ile aralarında
doğal olarak bulunan dengesizliğin giderilmesi için, Anayasa'da belirtilen
kurallara dayanılarak yürürlükteki hukuk kurallarında genel olarak tüketici
haklarının korunmasına ve sosyal adaletin gerçekleştirilmesine yönelik
düzenlemeler yapıldığı, bunlardan birisinin de tüketicilerin, tüketici
mahkemelerinde kolaylıkla dava açmalarına olanak sağlayan harçtan muafiyet
olduğu görülmektedir. Mahkemelerin yargı faaliyetlerine karşılık olmak üzere bu
hizmetten yararlanacak taraflardan harç alınması hukuk sistemimizde kabul
edilmekle birlikte, kimi özel durumlar karşısında veya haklı nedenlere
dayanarak harçların indirilmesi veya kimi kişilerin harçtan muaf tutulması
yönüne gidilmektedir. Kuralda öngörülen harçtan muafiyet, Anayasa'nın 172.
maddesi çerçevesinde tüketicileri korumak amacıyla onların haklarını kolaylıkla
arayabilmelerine olanak sağlamaktadır. Yasa'dan yararlanan tüketicilerin
kapsamının genişlemesi ise hak arama özgürlüğünün alanına sahip olanların
artması anlamına gelir ki, bu da tüketicilerin haklarını korumayı hedefleyen
ilgili Anayasa hükmünün amacına uygundur. Bu nedenle yasa koyucunun takdirini,
tüketicilerin dava açarken harçtan muaf tutulmaları yönünde kullanması
Anayasa'nın 172. maddesine uygun bir düzenlemedir. Öte yandan, Anayasa'da özel olarak korunan tüketici konumundaki
davacılarla diğer davacılar aynı durumda olmadıklarından bunlar arasında
eşitlik karşılaştırılması yapılamaz. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2., 10. ve 172. maddelerine
aykırı değildir. İtiraz isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 23.2.1995 günlü, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında
Kanun'un, 6.3.2003 günlü, 4822 sayılı Yasa'nın 30. maddesiyle değiştirilen 23.
maddesinin ikinci fıkrasının birinci tümcesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, 14.1.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ