ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/116 Karar Sayısı : 2009/27 Karar Günü  : 19.2.2009 R.G. Tarih-Sayı :10.06.2009-27254 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Tufanbeyli Asliye
Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 26.9.2004 günlü, 5237 sayılı
Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinin (3) numaralı fıkrasının ikinci tümcesinin,
Anayasa'nın 10. ve 13. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir I- OLAY Silahla tehdit ve kamu görevlisine görevinden dolayı alenen
hakaret suçlarından sanık hakkında açılan kamu davasında itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı İtiraz konusu tümcenin de yer aldığı 5237 sayılı Türk Ceza
Kanunu'nun 53. maddesi şöyledir: "(1) Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına
mahkûmiyetin Kanuni sonucu olarak; a) Sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevinin
üstlenilmesinden; bu kapsamda, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinden veya
Devlet, il, belediye, köy veya bunların denetim ve gözetimi altında bulunan
kurum ve kuruluşlarca verilen, atamaya veya seçime tabi bütün memuriyet ve
hizmetlerde istihdam edilmekten, b) Seçme ve seçilme ehliyetinden ve diğer siyasi hakları
kullanmaktan, c) Velayet hakkından; vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette
bulunmaktan, d) Vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti
tüzel kişiliklerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan, e) Bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşunun iznine tabi bir meslek veya sanatı, kendi sorumluluğu altında
serbest meslek erbabı veya tacir olarak icra etmekten, Yoksun bırakılır. (2) Kişi, işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis
cezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz. (3) Mahkûm olduğu hapis cezası ertelenen veya koşullu salıverilen
hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri
açısından yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanmaz. Mahkûm olduğu hapis
cezası ertelenen hükümlü hakkında birinci fıkranın (e) bendinde söz konusu
edilen hak yoksunluğunun uygulanmamasına karar verilebilir. (4) Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiili işlediği sırada
onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında birinci fıkra hükmü
uygulanmaz. (5) Birinci fıkrada sayılan hak ve yetkilerden birinin kötüye
kullanılması suretiyle işlenen suçlar dolayısıyla hapis cezasına mahkûmiyet
halinde, ayrıca, cezanın infazından sonra işlemek üzere, hükmolunan cezanın
yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına
karar verilir. Bu hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle
işlenen suçlar dolayısıyla sadece adlî para cezasına mahkûmiyet halinde,
hükümde belirtilen gün sayısının yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin
kullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Hükmün kesinleşmesiyle icraya
konan yasaklama ile ilgili süre, adlî para cezasının tamamen infazından
itibaren işlemeye başlar. (6) Belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeninin
gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen
taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak
üzere, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin
geri alınmasına karar verilebilir. Yasaklama ve geri alma hükmün
kesinleşmesiyle yürürlüğe girer ve süre, cezanın tümüyle infazından itibaren
işlemeye başlar." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 10. ve 13. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.
Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'n katılımlarıyla 5.10.2005 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında itiraz konusu kuralla, bu kuralın atıf yaptığı
hak mahrumiyetinin devlet memuru veya kamu görevlisi olan hükümlüyle, kamu
kurumu veya kamu kurumu niteliğindeki bir meslek kuruluşunun iznine tabi meslek
veya sanatı kendi sorumluluğu altında serbest meslek erbabı veya tacir olarak
icra eden hükümlüye farklı uygulanabildiği, devlet memuru olan hükümlünün hapis
cezasının infazı tamamlanıncaya kadar görevini yerine getiremediği, buna
karşılık serbest meslek erbabı veya tacir bir hükümlünün mesleğine hakimin
takdirine bağlı olarak devam edebildiği, ayrıca kamusal alanda görev yapan
yurttaşların haklarının diğer yurttaşlara oranla daha fazla sınırlamaya maruz
bırakıldığı, bu nedenlerle kuralın Anayasanın 10.  ve 13. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu tümcenin yer aldığı 53. maddenin birinci fıkrasında,
kişinin kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni
sonucu olarak; sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevinin üstlenilmesinden;
seçme ve seçilme ehliyetinden ve diğer siyasi hakları kullanmaktan; velayet
hakkından, vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette bulunmaktan; vakıf, dernek,
sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti tüzel kişiliklerinin yöneticisi
veya denetçisi olmaktan; bir kamu kurumunun veya kamu kurumu
niteliğindeki meslek kuruluşunun iznine tabi bir meslek veya sanatı, kendi
sorumluluğu altında serbest meslek erbabı veya tacir olarak icra etmekten ,
yoksun bırakılacağı öngörülmektedir. Maddenin müteakip fıkralarında ise, kısa
süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiili işlediği sırada onsekiz yaşını
doldurmamış olan kişiler hakkında bu yoksunlukların hiçbirinin uygulanmayacağı;
mahkûm olduğu hapis cezası ertelenen veya koşullu salıverilen hükümlünün ise
kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkilerini kullanacağı
ifade edilmektedir. Sayılan hak yoksunluklarının süresi, kural olarak hapis cezasının
infazının tamamlanmasıyla sınırlı ise de, maddenin (5) numaralı fıkrasında
belirtilen hallerde, cezanın infazından sonra işlemek üzere, hükmolunan cezanın
yarısından bir katına kadar belli hak ve yetkinin kullanılmasının
yasaklanmasına karar verileceği; (6) numaralı fıkrada belirtilen hallerde de üç
aydan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere belli meslek veya sanatın icrasının
yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebileceği
belirtilmektedir. İtiraz konusu kuralla, hapis cezası ertelenen hükümlü hakkında
hâkime, bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunun
iznine tabi bir meslek veya sanatı kendi sorumluluğu altında serbest meslek
erbabı veya tacir olarak icra etmekten yoksun bırakma yaptırımının uygulanması
konusunda taktir yetkisi tanınmaktadır. Ceza siyasetinin gereği olarak yasakoyucu, Anayasanın ve ceza
hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla, cezalandırmada güdülen amacı
da gözeterek hangi eylemlerin suç sayılacağına, bunlara verilecek cezanın türü,
miktarı, artırım ve indirim nedenleri ve oranları ile suçun takibine ve
yargılama usulüne ilişkin koşullar öngörebilir. Asıl cezaya bağlı olarak hak
yoksunluklarının uygulanması, bazı durumlarda buna istisna getirilmesi ya da hâkimin
takdirine bırakılması da bu kapsamdadır. Bu nedenle kural Anayasa'ya aykırı değildir. İstemin reddi
gerekir. Şevket APALAK bu görüşlere katılmamıştır. Fulya KANTARCIOĞLU ve Ahmet AKYALÇIN bu görüşlere ek gerekçe ile
katılmışlardır. VI- SONUÇ 26.9.2004 günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinin
(3) numaralı fıkrasının ikinci tümcesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, Şevket APALAK'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 19.2.2009 gününde
karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ EK
GEREKÇE Başvuran Mahkeme itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10.
maddesindeki eşitlik ilkesine de aykırı olduğunu ileri sürmesine karşın karar
gerekçesinde bu yönden inceleme yapılmasına gerek görülmeyerek, Anayasa ve ceza
hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla ceza düzenlemeleri yapmanın
yasa koyucunun takdir yetkisi içinde bulunduğu vurgulanmaktadır. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesiyle herkese
hiçbir ayırım gözetilmeksizin yasalar önünde eşit davranılması güvence altına
alınmakta, böylece bireylerin yasalardan eşit yararlanma konusundaki temel
haklarına da işaret edilmektedir. Eşitliğin hukuk devletinin de önde gelen
temel ilkelerinden biri olduğunda duraksama bulunmamaktadır. Yasa koyucunun ceza hukuku alanında düzenleme yaparken
sahip olduğu takdir yetkisi, sınırsız olmayıp Anayasa ve hukukun genel
ilkeleriyle sınırlandırılmıştır. Başvuran mahkeme tarafından yasa koyucunun
düzenleme yapma konusundaki takdirini eşitlik ilkesine aykırı olarak kullandığı
ileri sürülerek, yalnız Anayasa'nın değil, evrensel hukukun da temel
ilkelerinden biri olan eşitlik ilkesine aykırılıktan kaynaklanan bir temel hak
ihlâlinden söz edilmektedir. Ceza hukuku alanında, suç sayılan eylemlerin belirlenmesi
ve korunan hukuki yarar, suçu işleyenler ile suçun nitelikleri gözetilerek
bunlara verilecek cezanın türü ve miktarının saptanması yasa koyucunun sahip
olduğu takdir yetkisi içinde ise de  bu durum, özellikle eşitlik ilkesine
aykırılık gibi temel hak ihlâli savları karşısında Anayasal denetim yapılmasına
engel oluşturmaz. Esasen Anayasa yargısının amacı ve işlevi de bu denetimi
zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle konunun, başvuran Mahkeme'nin ileri sürdüğü
eşitlik ilkesi yönünden de incelenerek itiraz konusu kuralın hangi gerekçe ile
bu ilkeye aykırı olmadığının belirtilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun
karardaki redde ilişkin görüşüne katılıyoruz. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN AZLIK OYU Devlet memurluğuyla bağdaşmayan derecede
hürriyeti bağlayıcı ceza alan, ancak bu cezaları ertelenen kamu görevlilerine
ilişkin hukuksal durum itiraz konusu yasa kuralından önce farklı bir nitelik
göstermekteydi. Mahkûmiyet hükmü ertelenen kamu görevlilerine ilişkin Danıştay
İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun 15.11.1990 günlü 1990/2 sayılı kararıyla bu
durumda olanların memurluklarına son verilemeyeceği karara bağlanmış ve izleyen
süreçte kimi suçlar dışında yasal ve yargısal ortam bu yönde gelişim göstermiştir.
Ancak, itiraz konusu kuralın bu yaklaşımı değiştirdiği anlaşılmaktadır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinin (3) nolu
fıkrasının itiraz konusu ikinci tümcesinde "Mahkûm olduğu hapis cezası
ertelenen hükümlü hakkında birinci fıkranın (e) bendinde söz konusu edilen hak
yoksunluğunun uygulanmamasına karar verilebilir." kuralı yer almaktadır.
53. maddenin (1) nolu fıkrasında kişilerin kasten işlemiş oldukları suçtan
dolayı verilen hapis cezasının sonucu olarak yoksun bırakılacakları haklar
öngörülmüştür. Fıkranın (a) bendinde kamu kurum ve kuruluşlarında memuriyet ve
hizmetlerde istihdam edilmek ve (e) bendinde ise bir meslek veya sanatın
serbest meslek erbabı veya tacir olarak icra etmekten yoksun bırakılmak da yer
almıştır. Buna göre, aynı sanat ve mesleği yürüten kamu görevlisi için yasak
sürerken, serbest olarak aynı uğraşı yürüten kişi çalışma yaşamını
sürdürebilecektir. Maddenin yazılış biçimi ve doğal sonucundan, kamu
görevlisi, serbest meslek erbabı veya tacir olarak görev yürütürken ceza alan
kişiye verilecek hak yoksunluğunun öncelikle esas alındığı açıktır. Suç
işlenişi veya ceza verilişi aşamasında kamu görevlisi, serbest meslek erbabı ya
da tacir olmayan kişiler yönünden geleceğe yönelik yasaklama getirilmesi
olasılığı da maddenin anlamını ve sonucunu değiştirmemektedir. Anayasa'nın 10. maddesinde, herkesin, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu, hiçbir sınıf ve zümreye imtiyaz
verilemeyeceği vurgulanmıştır. Eşitlik ilkesi doğrudan bireyi ilgilendirdiği
gibi, hukuksal metinlerin uygulanması ya da görev yürütülen kuruluşlar ile
uğraşların konu olması halinde kişiler üzerinde dolaylı etkinliği ortaya
çıkmaktadır. Anayasa ve yasal tabloyla beliren ertelemenin amaçları ve
kişilerin tüm yönleriyle denenmesi gerçeği karşısında, cezanın ertelenmesi
durumunda serbest meslek erbabı veya tacir olarak mesleğin yürütülmesine karar
verebilecekken, kamu görevinin bu kapsam dışında tutulması Anayasa'nın 10.
maddesindeki hukukun üstün kuralları arasında yer alan eşitlik ilkesine
aykırıdır. Bu aykırılık ile erteleme olgusunun uygulanmasında yürütülen mesleğe
bakılarak ayrıcalık ve eşitsizlik oluşturulduğu izlenmektedir. Anayasa'nın 49. maddesindeki çalışma hakkı ile Devletin
çalışanları koruma, destekleme, çalışma barışını sağlama; 70. maddesindeki kamu
hizmetine girme hakkı ve hizmete almada görevin gerektirdiği niteliklerden
başka hiçbir ayrım gözetilemeyeceği yolundaki yaklaşımları eşitlik ilkesini ele
almaya zorunlu kıldığı gibi, ceza siyaseti yaklaşımını da çevreleyen anayasal
boyutlardır. Öte yandan ertelemeyi düzenleyen 51. maddenin (4) nolu
fıkrasının (b) bendinde meslek veya sanat sahibi yükümlünün gözetim altında
olsa da bir kamu kurumunda çalıştırılmasına karar verilebileceğinin
öngörülmesi, kamu görevinin yürütülmesi ve kamu kurumunda görev yapılmasının
erteleme yönünden sorun oluşturmadığını göstermektedir. Kaldı ki bir mesleğin
veya hizmetin topluma yönelik olarak sergilenmesi özelliği gözetildiğinde, bir
uğraşın kamu kesimi içinde veya dışında yapılmasının ceza ve erteleme kurumları
yönünden farklı değerlendirmeye olanak vermediği tersi durumun kamu yararıyla
çelişeceği açıktır. Kamu görevlerinin dağıtımı ve üstlenilmesinde hizmet
gereklerinin gözetileceğinin doğallığı yanında ceza hukukunun ve erteleme
olgusunun iyileştirmeyi ve denenmeyi amaçlayan öngörüleri, kamu ve özel kesim
yönlerinden bir ayrım yapılmasının haklılık taşımayacağının ayrı nedenleridir.
Bu sonuç hukuk devletinin barındırdığı güvenilirlilik ve kamu yararının da
maddede gözetilmediğine vurgu yapar. Bu görüşlerle, itiraza konu kuralın Anayasa'nın 2., 10.,
49. ve 70. maddelerine aykırılık oluşturduğu, iptal edilmesi gerektiği oyuyla
karara karşıyım. Üye Şevket
  APALAK