ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1978/48 Karar Sayısı:1978/40 Karar Günü:13/6/1978 Resmi Gazete tarih/sayı:23.1.1979/16528 İtiraz
yoluna başvuran : İş davalarına bakmakla görevli Babaeski Asliye Hukuk
Mahkemesi. İtirazın
Konusu : 17/7/1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 1912 sayılı
Kanunla değişik 78. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "Ve verilecek
ödeneklerin", aynı Kanunun 96. maddesinin birinci fıkrasında yeralan
"günlük kazanç üst sınırının bir yıllık tutarı üzerinden hesaplanacak
aylığın yıllık tutarından fazla" yolundaki hükümlerin ve 17/7/1964 günlü,
506 sayılı Kanuna 1186 sayılı Kanunla eklenen geçici 1. maddenin dördüncü
fıkrasındaki (a) bendinin Anayasaya aykırılığı nedeniyle iptali istemidir. I.
OLAY : Değişik
işyerlerinde sigortalı işçi olarak çalışan ve emeklilik hakkını kazanmış
bulunan davacı, emekliliği konusunda yazılı bir istekte bulunmadan önce,
26/4/1977 günlü dilekçe ile Sosyal Sigortalar Kurumu Kırklareli Şubesine
başvurarak, yaşlılık aylığının nasıl hesap edileceğini sormuştur. Sosyal
Sigortalar Kurumu Edirne Şubesi, 13/7/1977 günlü yazı ile soruyu yanıtlamıştır.
Bunun üzerine davacı, Kurumun karşılığında bildirilen yöntem ile kendisine
yaşlılık aylığı bağlanması halinde, hakkı olan miktardan noksan para almış
olacağını öne sürerek, Kurum ile arasında ortaya çıkan anlaşmazlığın
giderilmesi için 26/5/1977 günlü dilekçe ile Sosyal Sigortalar Kurumu Genel
Müdürlüğüne izafeten Kurumun Kırklareli Şubesi Müdürlüğü aleyhine dava
açmıştır. Davalı
Kurum, 26/6/1977 günlü cevap dilekçesinde, Sosyal Sigortalar Kurumunun tüzel
kişiliği olduğunu, ikametgâhının Ankara'da bulunduğunu, bu nedenle Babaeski
Asliye Hukuk Mahkemesinin davaya bakmaya yetkili olmadığını, bundan başka
Kurumun Şubelerinin tüzel kişilikleri olmadığından Kırklareli Şubesi Müdürlüğü
aleyhine husumet tevcih edilemiyeceği gibi davacının bu davayı açmakta hukukî
yararı olmadığını, zira davacının henüz Kuruma başvurarak emeklilik isteminde
bulunmadığını ileri sürmüş, davanın reddini istemiştir. Babaeski
Asliye Hukuk Mahkemesi husumet ve yetki itirazlarının reddine karar vermiştir. Davacı,
duruşma sırasında vermiş olduğu 21/2/1978 ve 29/3/1978 günlü dilekçelerle; 506
sayılı Kanunun 78. ve 96. maddelerinin, 61. maddeye göre hesaplanacak yaşlılık
aylığına birtakım sınırlamalar getirmek suretiyle 61. maddenin birinci
fıkrasının uygulanmasını ortadan kaldırdığını ve böylece bir işyerine bağlı
olarak çalışan sigortalılarla, birden fazla işverene bağlı olarak çalışan
sigortalılar arasında, ikinciler aleyhine ayırım yapılmasına yol açıldığını
ileri sürerek değişik 78. maddenin birinci fıkrasındaki "Ve verilecek ödeneklerin"
deyimiyle, 96. maddenin birinci fıkrasındaki "günlük kazanç üst sınırının
bir yıllık tutarı üzerinden hesaplanacak aylığın yıllık tutarından fazla"
deyiminin ve 506 sayılı Yasaya 1186 sayılı Yasa ile eklenen geçici birinci maddenin
(a) bendinin iptaline karar verilmek üzere dosyanın Anayasa Mahkemesine
gönderilmesini istemiştir. Davalı
Kurum, Anayasa'ya aykırılık savının yerinde olmadığını savunmuştur. III.
METİNLER : l-
İtiraz konusu Yasa Kuralları : 17/7/1964
günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 1912 sayılı Yasa ile değişik 78.
ve 96. maddelerinin birinci fıkraları ile aynı Kanuna 1186 sayılı Kanunla
eklenen geçici 1. maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendi şöyledir: "Madde
78/1- Bu kanun gereğince alınacak prim ve verilecek ödeneklerin hesabına esas
tutulan günlük kazançların üst sının 200 lira, alt sınırı da iş Kanunu
gereğince tespit edilen en düşük asgarî ücrettir. Üst sınır, sigortalıların
genel ücret seviyesi ve ülkenin genel ekonomik durumu gözönünde tutularak
Sosyal Güvenlik Bakanlığının önerisi üzerine Bakanlar Kurulunca gerekirse, iki
yılda bir arttırılabilir." "Madde
96/1- Bu kanuna göre Malûllük ve Yaşlılık Sigortasından bağlanacak aylıklar ile
ölüm sigortalarından hak sahibi kimselere bağlanacak aylıkların hesabına esas
tutulan aylığın yıllık tutarı 12.000 liradan aşağı olmamak kaydı ile 78 inci
madde uyarınca saptanacak günlük kazanç alt sınırının 360 katından daha az,
günlük kazanç üst sınırının bir yıllık tutarı üzerinden hesaplanacak aylığın
yıllık tutarından fazla olamaz." "Geçici
1. madde 4- a) Yeniden tespit edilecek ve bundan böyle bağlanacak aylık tutarı
bu kanunun 96 ncı maddesine göre hesaplanan azamî aylık tutarını aşamaz." 2-
İlgili Yasa Kuralları : A)
Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 9. maddesinin birinci fıkrası ile 17.
maddesi şöyledir : "Madde
9/1- Her dava, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça açıldığı tarihte dâvâlının
Türk Kanunu Medenisi gereğince ikametgâhı sayılan yer mahkemesinde görülür.
Davalının ikametgâhı belli değilse, davaya Türkiye'de son defa oturduğu yer
mahkemesinde bakılır." "Madde
17- Hakiki veya hükmi bir şahsın muhtelif mahallerde şubeleri bulunduğu
takdirde o şubenin muamelesinden dolayı, iflâs davacı müstesna olmak üzere, o
şubenin bulunduğu mahalde dahi dava ikame olunabilir. Şirket ve cemiyetlerin ve
tesislerin kendi işlerine müteallik olmak üzere âzası aleyhine ve azanın bu
sıfatla yek diğeri aleyhlerine ikame edecekleri dâva bu şirket, cemiyet veya
tesisin ikametgâhı addolunan mahal mahkemesinde bakılır." B)
30/1/1950 günlü, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 5 maddesi şöyledir : "Madde
5- İş Mahkemelerinde açılacak her dava, açıldığı tarihte dava olunanın Türk
Medenî Kanunu gereğince ikametgâhı sayılan yer mahkemesinde bakılabileceği
gibi, işçinin işini yaptığı işyeri için yetkili mahkemede de bakılabilir.
Bunlara aykırı sözleşme muteber sayılmaz." ' IV.
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında,
Babaeski Asliye Hukuk Mahkemesinin davaya bakmaya yetkili olup olmadığı sorunu
üzerinde durulmuştur : Anayasa'nın
değişik 151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddelerine göre, bir
davaya bakmakta olan mahkeme o davada uygulanacak yasa hükümlerini Anayasa'ya
aykırı görürse veya böyle bir savın ciddî olduğu kanısına varırsa, iptali için
itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Bu nedenle bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi, elinde bakılmakta olan bir
davanın bulunması ve iptali istenen yasa hükümlerinin o davada uygulanma
durumunda olması koşullarının gerçekleşmesine bağlıdır. Babaeski
Asliye Hukuk Mahkemesinin elindeki davanın konusu özetle şöyledir : Sigortalı
işçi olarak muhtelif işyerlerinde çalışmakta olan davacı, emekli olması halinde
kendisine bağlanacak yaşlılık aylığının neye göre hesap edileceğini Sosyal
Sigortalar Kurumu Kırklareli Şubesinden sormuştur. Verilen karşılığı doyurucu
bulmadığından Babaeski Asliye Hukuk Mahkemesinde Kurum aleyhine dava açarak
aralarındaki anlaşmazlığın giderilmesini ve yaşlılık aylığının mahkemece
hesaplanmasını istemiştir. Davalı
Kurum, Mahkemenin yetkili olmadığını, çünkü Sosyal Sigortalar Kurumunun
ikametgâhının Ankara'da bulunduğunu öne sürmüştür. Mahkeme,
davacının işyerinin Babaeski'de olduğunu, bu nedenle davanın 5521 sayılı İş
Mahkemeleri Kanununun 5. maddesine uygun olarak Babaeski de açıldığını
belirterek yetki itirazının reddine karar vermiştir. Anayasa
Mahkemesi Anayasaya uygunluk denetiminde mahkemenin bu kararıyle bağlı
değildir. Çünkü Anayasa Mahkemesi bu konuda inceleme yaparken Mahkemenin görev
ve yetkisini belirlemiş olmamakta, yerine getirdiği işlev, itiraz yolu ile
başvurmanın ön koşullarının varlığını saptamaktan ibaret kalmaktadır. Hukuk
Usulü Muhakemeleri Kanununu yetki ile ilgili genel ilkesini koyan 9. maddesi,
her davanın davalının ikametgâhı sayılan yer mahkemesinde açılmasını
buyurmaktadır. Davalı yetki itirazında bulunmuş olmasına göre, Kurumun
Babaeski'de ikametgâhının olmaması nedeniyle Babaeski Mahkemesinin davaya
bakamıyacağı açıktır. Bunun gibi davalı Kurumun Babaeski'de şubesi
bulunmadığından, aynı Kanunun 17. maddesine göre de Babaeski mahkemesi davaya
bakmaya yetkili değildir. Mahkemece yetki itirazının reddine dayanak yapılan
5521 sayılı Yasanın 5. maddesine gelince : bu maddede "İş Mahkemelerinde
açılacak her dava, açıldığı tarihte dava olunanın Türk Medenî Kanunu gereğince
ikametgâhı sayılan yer mahkemesinde bakılabileceği gibi, işçinin işini yaptığı
için yetkili mahkemece de bakılabilir..." denilmektedir. İşçi yararına
konulmuş bulunan bu kural gerçi işçi ile işveren arasındaki uyuşmazlıklarla
ilgilidir. Bununla birlikte 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 134.
maddesinde "Bu Kanunun uygulanmasından doğan , uzlaşmazlıklar, yetkili İş
Mahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerde görülür."
kuralı öngörülmüştür. 5521 sayılı Yasanın 5. maddesinde işçilerin yararına
düzenlenmiş bulunan "işçinin işini yaptığı işyeri için yetkili mahkemede
de bakılabilir" hükmünde yeralan, "mahkeme" nin, Sosyal
Sigortalar Kurumunun şubelerinin bulunduğu yerdeki mahkeme olarak anlaşılması
gerekir. Oysa Babaeski'de Davalı Sosyal ıSıigortalar Kurumunun şubesi yoktur.
Davalı Kurumun ikametgâhının Ankara'da olması ve Babaeski'de de şubesinin
bulunmaması nedeniyle mahkeme, bu davaya bakmakla yetkili değildir. Yukarıdaki
açıklamalar sonucunda, mahkemenin itiraz konusu Yasa kurallarının iptali için
Anayasa Mahkemesine Başvurmaya yetkili olmadığı kendiliğinden ortaya
çıkmaktadır, itirazın, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi
gerekmektedir. V.
SONUÇ : İtiraz
yoluna başvuran Babaeski Asliye Hukuk Mahkemesi davaya bakmaya yetkili
olmadığından itirazın, mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine, 13/6/1978
gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Hasan
  Gürsel Üye Osman
  Tokcan Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu Üye Necdet
  Darıcıoğlu