ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No.:1963/163 Karar No.:1965/36 Karar tarihi:8/6/1965 Resmi Gazete tarih/sayı:4.10.1965/12117 Dâvacı
: Cumhuriyet Halk Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu. Dâvanın
konusu : l Mart 1926 günlü ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 6123 sayılı
Kanunla değişik 486 ncı maddesinin 2 nci fıkrasındaki "dâva ile ilgili
olduğu takdirde dahi iddia ve müdafaa hududunu aşan hakareti mutazammın yazı ve
sözler yukarıdaki fıkra hükmünden hariçtir." hükmünün Anayasa'ya aykırı
olduğundan iptaline karar verilmesi isteminden ibarettir. İNCELEME
: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca 8/3/1963 gününde yapılan ilk
incelemede : Cumhuriyet
Halk Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Gurupu Genel Kurulunun 14/2/1963
gününde ve 57 nci birleşiminde verdiği kararda, dâva konusu kanun hükümlerinin
iptali için dâva açılacağı belirtilmemiş olduğundan işbu kararda sözü geçen
önerge ve eklerinin onanh örneklerinin 15 gün içinde gönderilmesi için tebligat
yapılmasına karar verilmiş ve süresi içinde eksikliğin tamamlandığı ve
gönderilen önergedeki listenin 13 sıra numarasında Türk Ceza Kanununun 486 nci
maddesinin de iptali istenen kanunlar arasında yer aldığı görülmüş olduğundan
esasın incelenmesine 15/4/1963 gününde karar verilmiş olmakla dâva dilekçesi,
hazırlanan rapor, iptali istenen kanun hükmü ve Anayasa'nın ilgili maddeleri ve
Meclis görüşme tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü : GEREKÇE
: Türk
Ceza Kanununun 6123 sayılı kanunla değişik 486 nci maddesi şöyledir : Madde
486 - "Tarafların veya vekil, müdafi, müşavir yahut kanuni mümessillerinin
bir dâva hakkında kaza mercilerine verdikleri dilekçe, lâyiha veya sair evrakın
yahut yaptıkları iddia ve müdafaaların ihtiva ettiği hakareti mutazammın yazı
ve sözlerden dolayı takibat yapılamaz. Dâva
ile ilgili olmayan ve ilgili olduğu takdirde dahi iddia ve müdafaa hududunu
aşan hakareti mutazammın yazı ve sözler yukarıdaki fıkra hükmünden hariçtir. Birinci
fıkrada yazılı hallerde selâhiyetli kaza mercilerince kanunen muayyen olan
inzibati tedbirlerden mada tecavüze uğrayanın talebi üzerine tazminata
hükmedileceği gibi hakareti mutazammın yazı ve sözlerin evrak ve zabıtlardan
kısmen veya tamamen kaldırılmasına da karar verilebilir." Maddenin
birinci fıkrasıyla, tarafların veya vekil, müdafi müşavir yahut kanunî
mümessillerinin bir dâva hakkında kaza mercilerine verdikleri dilekçe, lâyiha
vesair evrakın yahut yaptıkları iddia ve müdafaaların ihtiva ettiği hakareti
muntazammın yazı ve sözlerden dolayı takibat yapılamıyacağı esası konmuştur. Maddenin
ikinci fıkrasıyla da, dâva ile ilgili olmayan ve ilgili olduğu takdirde dahi
iddia ve müdafaa hududunu aşan hakareti mutazzammın yazı ve sözler birinci
fıkra hükmünden hariç tutulmuştur. Bu fıkra hükmü, alındığı italyan Ceza
Kanununda ve Ceza Kanunumuzun ilk şeklinde bulunmamakta idi. Bu hükümler
maddeye "ikinci fıkra olarak" 6123 sayılı kanunla konmuştur. İptali
istenen kısım; bu fıkradaki "ve ilgili olduğu takdirde dahî iddia ve
müdafaa hududunu aşan hakareti muntazammın yazı ve sözler yukarıdaki fıkra
hükmünden hariçtir" hükmüne münhasırdır. 334
sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasa'sının, temel haklar ve ödevler başlığını
taşıyan ikinci kısmının ikinci bölümünde hak arama hürriyeti başlıklı 31 inci
maddesinde "herkes, meşru bütün vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle
yargı mercileri Önünde davacı veya dâvâlı olarak iddia ve savunma hakkına
sahiptir" hükmü yer almıştır. Anayasa tasarısındaki metin "herkes,
bütün vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri Önünde davacı
veya dâvâlı olarak iddia ve savunma hakkına sahiptir" şeklinde iken
Temsilciler Meclisindeki görüşmelerde; yargı mercileri önünde davacı veya dâvah
olarak faydalanılacak vasıta ve imkânların meşru vasıta ve imkânlar olması
lâzım geldiğinden ve kanunda gösterilen vasıta ve imkânları sınırlı da
olabileceğinden, bütün meşru vasıta ve İmkânlardan istifade suretiyle diye
değiştirilmesi ileri sürülmüş ve madde bu esasa göre değiştirilerek kabul
olunmuştur. Görülüyor
ki Anayasa'nın kabul ettiği esasa göre iddia ve savunma hakkının kullanılması
ancak meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle olacaktır. Buradaki
"meşru" kelimesinin, kanunda gösterilen usuller deyiminden daha geniş
anlamı ifade etmek maksadıyla metne konduğu anlaşılmaktadır. Davacı dilekçesinde, savunma dokunulmazlığının tam olmak gerektiğini ve iptalini
istedikleri hükmün bu dokunulmazlığı ciddi surette engellediğini ve iddia ve
müdafaa sınırı içinde kalan bir hususun kasıt unsuru bakımından hakaret teşkil
etmesi imkânsız olup bu sınırın aşılmasına karşın faile ceza verilmemesiyledir
ki, dokunulmazlığın yaratılabileceğini ve anti demokratik kanunları tesbitle
görevli ilim komisyonu tarafından da kabul edildiği üzere bu hükmün Anayasa'nın
31 inci maddesinde yer alan savunma hakkına aykırı olduğunu ileri sürerek
iptalini istemiştir. Üyelerden bir kısmı da iddia ve savunma sınırının nerede
başlayıp nerede biteceğinin belli bir ölçüsü olmaması sebebiyle yargı mercileri
önünde iddia ve savunmada bulunan kişileri endişeye ve tereddütlere düşüreceği
ve bu halin de bu hakların tam olarak kullanılmasını önleyebileceği
düşüncesiyle hak arama hürriyetini kısıtlamakta, olan bu hükmün iptali
gerektiği görüşünde bulunmuşlardır. Gerçekten
iddia ve savunma hakkının her türlü etkiden uzak olarak kullanılması esastır.
Bir dâvada tarafların yargı mercileri önünde iddia ve savunmalarını kaygıya
kapılmadan, serbestçe yapmaları gerekir, iddia ve savunma sınırı içinde kalan
hakaretin suç teşkil etmemesi olayda hakaret kastının bulunmamasına değil,
adaletin tam olarak yerine getirilmesi sebebine dayanır. Bu bakımdan bu
serbestlik, dâvanın aydınlığa kavuşmasına, diğer bir deyimle, hakkın meydana
çıkmasına yol açma amacına hizmet etmelidir. Anayasa'nın öngördüğü meşru vasıta
ve yollara ancak böylelikle başvurulmuş olur. Fakat bir dâva sebebiyle
söylenmesinde ve yazılmasında zorunluk bulunmayan yani dâvanın aydınlığa
kavuşmasında ve hakkın meydana çıkmasında etkisi olmayan hakaretlerde
bulunulmasında elbette meşruluk vardır denemez, işte böyle bir halde iddia ve
savunma sınırı aşılmış olacağından haysiyetler de korunmamış olur. Bu bakımdan
sözü edilen hüküm, yargı mercileri önünde iddia ve savunmada bulunan kişileri
korkutacak ve tereddüte düşürecek ve bu yüzden de onların söylemeleri ve
yazmaları gereken bir hususu söylemekten veya yazmaktan alıkoyacak bir nitelik
taşımamaktadır. Dâvada
iddia ve savunma sınırının aşılıp aşılmadığının takdiri hâkime ait olacaktır ve
bu durum, "Kanunsuz suç ve ceza olmaz" prensibine de aykırı düşmez. Bu
sebeplerle iptali istenen hüküm Anayasa'ya aykırı olmadığından, dâvanın reddi
gerekir. Sonuç
: 765
sayılı Türk Ceza Kanununun 6123 sayılı kanunla değişik 486 ncı maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan "ve dâva ile ilgili olduğu takdirde dahi iddia
ve müdafaa hududunu aşan hakareti mutazaramın yazı ve sözler yukarıdaki fıkra
hükmünden hariçtir." hükmünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve dâvanın
reddine Başkan Lûtfi Akadlı ve Üyelerden Rifat Göksu, İbrahim Senil, Celâlettin
Kuralmen, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş ve Ekrem Tüzemen'in muhalefetleriyle ve
oyçokluğu ile 8/6/1965 gününde karar verildi. Başkan Lûtfi
  Akadlı Üye Cemalettin
  Köseoğlu Üye Asım
  Erkan Üye Rifat
  Göksu Üye İbrahim
  Senil Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Salim
  Başol Üye Celâlettin
  Kuralmen Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Fazıl
  Uluocak Üye Sait
  Koçak Üye Muhittin
  Gürün Üye Lûtfi
  Ömerbaş Üye Ekrem
  Tüzemen MUHALEFET
ŞERHİ Anayasa,
"31" inci maddesine "hak arama hürriyeti" başlığı altında
"herkes, meşru bütün vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı
mercileri önünde davacı veya dâvâlı olarak, iddia ve savunma hakkına
sahiptir" hükmünü koymuş ve böylece "iddia ve savunma hakkını"
kişinin temel hakları arasına almış bulunmaktadır. Diğer taraftan Anayasa'nın
"11" inci maddesine göre bu hak, ancak Anayasa'nın sözüne ve ruhuna
uygun olarak sınırlanabilir ve özüne de dokunulamaz. Dâvada
sözü geçen Türk Ceza Kanununun "486" ncı maddesi tarafların iddia ve
savunma haklarını düzenleyen bir maddedir. Bu maddenin birinci fıkrasında
"tarafların veya vekil, müdafi, müşavir veyahut kanuni mümessillerinin bir
dâva hakkında kaza mercilerine verdikleri dilekçe, lâhiya veya sair evrakın yahut
yaptıkları iddia ve müdafaaların ihtiva ettiği hakareti mütazammın yazı ve
sözlerinden dolayı takibat yapılamaz." denildikten sonra "dâva ile
ilgili olmayan ve ilgili olduğu takdirde dahî iddia ve müdafaa hududunu aşan
hakareti mutazammın yazı ve sözler yukarıki fıkra hükmünden hariçtir."
şeklinde bir fıkra ilâve edilmiştir. İşte, bu fıkrada yer alan ve "dâva
ile ilgili olduğu takdirde dahi iddia ve müdâfaa hududunu aşan" hakareti
mutazammın yazı ve sözleri, maddenin birinci fıkrasında mevcut savunma dokunulmazlığından
hariç tutan hükmün Anayasa'nın "31" inci maddesine aykırı bulunduğu
iddia edilmektedir. Bu hüküm, esasen Ceza Kanunumuzun mehazı olan italyan Ceza
Kanununda bulunmadığı gibi Türk Ceza Kanununun, ondan iktibas edilmiş olan "486"
ncı maddesinin ilk şeklinde yer almamıştır. Sonradan, 6123 sayılı kanunla
yapılan değişiklik sırasında konulmuştur. Bu
fıkraya göre, gerçekten iddia ve savunma hürriyeti, iddia ve savunmanın
hududları ile sınırlanmaktadır. Halbuki, iddia ve savunma hudutları içersinde
kalan hususlar için böyle bir dokunulmazlık hakkının kabulüne lüzum ve ihtiyaç
da yoktur. Zira iddia ve savunmanın icap ettirdiği ve meşru kıldığı hususlarda,
hakareti mutazammın olsalar dahi, kasdın bulunmaması dolayısiyle bir suçtan
bahsetmek imkânı olmamak iktiza eder. Asıl, iddia ve savunma hududunun aşıldığı
iddia olunan hallerdedir ki, iddia ve savunma hakkını himaye bakımından bir
dokunulmazlık söz konusu olabilir. Haddizatında, iddia ve savunma hakkında bir
sınır ve onun nerede başlayıp nerede bittiğini tâyin eden sarih bir ölçü bulmak
da mümkün değildir. Bu sınır, iddia ve savunmanın mahiyetine göre
değişebileceği gibi sanıklara, davacılara, bunların müdafilerine ve nihayet
hâkimlere göre de değişebilir. Yani daima takdire bağlı bir husustur. Binaenaleyh
tâyin ve tesbiti indi kalacak bir keyfiyettir. Her an bu gayri sabit sınırı
aşmamak gayret ve endişesi, bundan mütevellit tereddütler savunmayı
bağlayacaktır. Bu sebeple sözü geçen dâva konusu hüküm, savunma hakkının lâyıkı
ile kullanılmasına engel teşkil edecek bir mahiyet taşımaktadır. Halbuki,
Anayasa'nın yukarıda işaret olunan "31" inci maddesi herkese meşru
bütün vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
veya dâvâlı olarak İddia ve savunma hakkını tanımaktadır. Anayasa'nın
müzakeresi sırasında yapılan konuşmalardan da "meşru vasıta ve
yollar" tâbirinden "hukuk nizamına uygun vasıta ve yollar" ın
kasdedilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla "486" ncı maddenin
kabul ettiği savunma hürriyetini, dâva konusu hükümde olduğu şekilde ceza
müeyyidelerinin tehdidi altında kullanılamaz bir halde bırakmayarak, onu
inzibati veya hukuki vasıta ve tedbirlerle tanzim etmenin, Anayasa'nın
"31" inci maddesinin sözüne ve ruhuna daha uygun ve bu sebeple dâva
konusu hükmün Anayasa'nın zikri geçen maddesine aykırı bulunduğu kanaatinde
olduğumuzdan bu hükmün iptali gerektiği reyindeyiz. Başkan Lûtfi
  Akadlı Üye Rifat
  Göksu Üye Celâlettin
  Kuralmen Üye Muhittin
  Gürün Üye Ekrem
  Tüzemen