ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/10 Karar Sayısı : 2006/106 Karar Günü : 23.11.2006 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 21.03.2007-26469 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Yargıtay 10. Hukuk
Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 17.7.1964 günlü, 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 26. maddesinin 3395 sayılı Yasa ile
değiştirilen birinci fıkrasının “…sigortalı veya hak sahibi kimselerin
işverenden isteyebilecekleri miktarlarla sınırlı olmak üzere…” bölümünün,
Anayasa'nın 10., 60. ve 65. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I - OLAY Biga Asliye (iş) Mahkemesinin rücuen tazminat kararının temyizen
incelemesi sırasında itiraz konusu Kural'ın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına
varan Yargıtay 10. Hukuk Dairesi iptali için başvuruda bulunmuştur. III - YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 3395
sayılı Yasa ile değiştirilen birinci fıkrasındaki itiraz konusu bölümü de
içeren 26. maddesi şöyledir: “ İş kazası ve meslek hastalığı, işverenin kastı veya işçilerin
sağlığını koruma ve işgüvenliği ile ilgili mevzuat hükümlerine aykırı hareketi
veyahut suç sayılabilir bir hareketi sonucu olmuşsa, Kurumca sigortalıya veya
haksahibi kimselerine yapılan veya ileride yapılması gerekli bulunan her türlü
giderlerin tutarları ile gelir bağlanırsa bu gelirlerinin 22 nci maddede
belirtilen tarifeye göre hesaplanacak sermaye değerleri toplamı sigortalı
veya haksahibi kimselerin işverenden isteyebilecekleri miktarlarla sınırlı
olmak üzere Kurumca işverene ödettirilir. (Ek cümle: 4958 - 29.7.2003
/ m.28 )
İşçi ve işveren sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır. İş kazası veya meslek hastalığı, 3 üncü bir kişinin kasıt veya
kusuru yüzünden olmuşsa, Kurumca bütün sigorta yardımları yapılmakla beraber
zarara sebep olan 3 üncü kişilere ve şayet kusuru varsa bunları çalıştıranlara
Borçlar Kanunu hükümlerine göre rücu edilir. (Ek fıkra: 2934 - 24.10.1983) Ancak, iş kazası veya meslek
hastalıkları sonucu ölümlerde bu Kanun uyarınca hak sahiplerine yapılacak her
türlü yardım ve ödemeler için, iş kazası veya meslek hastalığının meydana
gelmesinde kasdı veya kusuru bulunup da aynı iş kazası veya meslek hastalığı
sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine Kurumca rücu edilemez.” B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 10., 60. ve 65. maddelerine
dayanılmış, 2. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in
katılmalarıyla 19.2.2003 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın, sonradan kanun veya
kanun hükmünde kararnamelerle gelirlerde meydana gelen artışların işverenden
istenebilmesini olanaklı kılması nedeniyle, Anayasa'nın 10., 60. ve 65.
maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda
ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.
İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık kararı
verilebileceğinden, iptali istenen kuralla ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2.
maddesi yönünden de inceleme yapılmıştır. İşverenin sorumluluğunun düzenlendiği ve itiraz konusu bölümün de
yer aldığı 506 sayılı Yasa'nın 26. maddesinde, işverenin kastı veya işçilerin
sağlığını koruma ve iş güvenliği ile ilgili mevzuat hükümlerine aykırı ya da
suç sayılabilir bir hareketi sonucu iş kazası ve meslek hastalığının meydana
gelmesi halinde, Kurum'ca sigortalıya veya hak sahibi kimselere gelir
bağlanması durumunda, Kurum'un sigortalı veya hak sahibi kimselerin işverenden
isteyebilecekleri miktarla sınırlı olmak üzere işverene rücu hakkı
öngörülmüştür. Kuralla, Kurum'ca sigortalıya veya hak sahibi kimselere yapılan ve
ileride yapılması gerekli bulunan her türlü giderlerin tutarı ile gelir
bağlanması halinde bu gelirin Yasa'nın 22. maddesinde sözü edilen tarifeye göre
hesap edilecek sermaye değerleri toplamının işverenden alınması öngörülmekte,
bu gelirin istenebilmesi için zararın işverenin kastı ya da işçi sağlığı ve iş
güvenliği kurallarına aykırı veya suç sayılabilir hareketi sonucunda oluşması
gerekmektedir. Buna göre, iptali istenilen “…sigortalı veya hak sahibi
kimselerin işverenden isteyebileceği miktarla sınırlı olmak üzere” bölümü,
anılan sorumluluğun kapsamının belirlenmesinde, sigortalıya bağlanan
gelirlerde, kanun, kararname ve katsayı değişikliği nedeni ile yapılacak
artışların da işverenden istenebilmesini olanaklı kılmaktadır. Nitekim 1.7.1994
günlü, E.1992/3, K.1994/3 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararındaki
yorumun da bu yönde olduğu anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 2. maddesi ile benimsenen hukuk devleti, bütün
faaliyetlerinde hukukun egemen olduğu devlettir. Bu devlette hukuk güvenliğini
sağlayan bir düzen kurulması asıldır. Böyle bir düzende devlete güven ilkesi
ise vazgeçilmez temel öğelerdendir. Devletin yaptığı düzenlemelerde haksız bir
edinime yol açılması ve kişilerin haksızlığa uğratılması kabul edilemez. Anayasa'nın 60. maddesinde “Herkes, sosyal güvenlik
hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve
teşkilatı kurar” denilmektedir. Bu kurala göre, sosyal güvenlik herkes
için bir hak ve bunu gerçekleştirmek ise devlet için görevdir. Sosyal güvenlik
hakkı, sosyal sigorta kuruluşlarınca kendi kuralları çerçevesinde yerine
getirilir. Sosyal sigortanın kapsamı, sigorta alanı ve içerdiği riskler ile
alınacak primler yasalarla belirlenmiştir. Sosyal güvenliğin ve sigortanın
varlık nedeni sosyal risklerin karşılanmasıdır. Kanuna uymayan eylem sonucunda hukuksal yaptırıma maruz kalan ve
bunun sonucu olarak da bağlanan gelirin sermaye değerini Kurum'a ödeyen ve
böylece ilgi ve ilişkisi kesilen işverenin, kanun, kanun hükmünde kararname ve
kararlarla bağlanan gelirlerde yapılacak artışlardan ve bu artışların peşin
sermaye değerlerinden sorumlu tutularak dava tehdidi altında bulundurulması,
sosyal güvenlik kuruluşlarına ait olması gereken risklerin işverene
yükletilmesi anlamına gelir. Böyle bir durum hakkaniyet ve sorumluluk
ilkeleriyle bağdaşmadığı gibi sosyal hukuk devleti ilkesine de aykırıdır. Bu nedenlerle Kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdır, iptali
gerekir. Kuralın Anayasa'nın 10., 60.ve 65. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER ve Şevket APALAK bu
görüşlere katılmamıştır. VI- SONUÇ 17.7.1964 günlü, 506 sayılı “Sosyal Sigortalar Kanunu”nun 26.
maddesinin 3395 sayılı Yasa ile değiştirilen birinci fıkrasının “... sigortalı
veya haksahibi kimselerin işverenden isteyebilecekleri miktarlarla sınırlı
olmak üzere ...” bölümünün, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Mehmet
ERTEN, Mustafa YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER ile Şevket APALAK'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
23.11.2006 gününde karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ KARŞI
OY Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 26. maddesinin 3395 sayılı Yasa ile
değiştirilen birinci fıkrasının “…sigortalı veya hak sahibi kimselerin
işverenden isteyebilecekleri miktarlarla sınırlı olmak üzere…” bölümünün
Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülmüştür. Sosyal Sigortalar Kanunu'nun “İşverenin sorumluluğu” başlıklı 26.
maddesi, iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu Kurum'un sigortalıya,
sigortalı ölmüşse hak sahibi kimselerine yapılan veya ileride yapılması gerekli
bulunan her türlü giderlerin tutarları ile gelir bağlanırsa bu gelirlerinin
hesaplanacak sermaye değerleri toplamı, sigortalı veya hak sahibi kimselerin
işverenden isteyebilecekleri miktarlarla sınırlı olmak üzere bu ödemelere neden
olan kişilere rücu yoluyla ödettirme hakkını düzenlemektedir. Rücu yoluyla ödettirme, Kurumun sigortalı veya hak sahiplerine
yaptığı ödeme nedeniyle malvarlığında meydana gelen eksilmeyi kısmen de olsa
gidermekte ve zararı ödeyenlerin sigortalının sağlığını ve can güvenliğini
koruma yönünde özen göstermesini de sağlayarak, iş kazası ve meslek
hastalıklarının meydana gelmesini önlemektedir. Kurum'un, rücu yoluyla
ödettirme hakkının en üst sınırı sigortalının veya hak sahiplerinin işverenden
isteyebileceği miktardır. Bu miktar ise sigortalı veya hak sahiplerinin iş kazası
ya da meslek hastalığı sonucu uğradıkları gerçek zarardır. İşveren, rücu
yoluyla Kurum'a yaptığı ödeme ölçüsünde, sigortalı veya hak sahiplerine karşı
tazmin sorumluluğundan da kurtulmaktadır. Herkes kusurlu eyleminin sonuçlarına
katlanmaya mecburdur. Bu nedenle sigortalı
veya hak sahiplerinin, kusurlu işverenden Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca da
isteyebilecekleri bu zararın açıklanan biçimde işverene ödettirilmesine ilişkin
düzenlemenin temelinde, çalışma hayatının düzenli işlemesi, ekonomik yönden güçsüz
olan sigortalıların iş hayatının risklerine karşı sosyal güvencelerinin
sağlanması bulunmaktadır. İtiraz konusu ibare, işverenin rücu davasındaki sorumluluğunun üst
sınırını göstererek, hem onun sorumlu olduğu tazminat miktarının kapsamını
belirlemekte, hem de iş kazası ya da meslek hastalığına maruz kalan sigortalı
veya hak sahiplerinin işverenden isteyebileceği ve Kurum'un da buna göre rücu
yoluyla ödettirebileceği miktarı göstermektedir. Böylece, işverenin ilerde
yapılacak artışlardan nereye kadar sorumlu tutulacağı, kasıtlı veya kusurlu
eyleminin sonucu olarak katlanmaya mecbur olduğu zarar miktarıyla
sınırlandırarak, sınırlanandan daha fazlasının rücu yoluyla ödettirilmesinin
işverenden talep edilemeyeceği tespit edilmiş olmaktadır. Anayasa Mahkemesi, Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen bir yasa
kuralını kendi hukuk görüşü ve anlayışı açısından inceler ve o kuralın bu
anlamda Anayasa'ya uygunluğunu denetler. Yasa kurallarını yorumlayarak uygulama
yapan yargı mercileri ya da yüksek mahkemeler, farklı yorumlamalar yaparak
değişik uygulamalar yapabilirler. Aynı konu, benzer nitelikteki yasalarda
farklı da düzenlenebilir. Bütün bunlar, aykırılığı öne sürülen hükmün anayasal
denetiminde izlenmesi gereken yöntemi değiştirmez. Anayasa'nın 60. maddesinin ikinci fıkrasında sosyal güvenlik
alanında, Devlete gerekli önlemleri alma görevi yüklenmiş, 65. maddesinde ise
bu yükümlülüğün sınırları belirtilerek, sosyal güvenlik konusunda, ancak
Devletin ekonomik ve mali kaynakları ölçüsünde önlem alma yükümlülüğü
verilmiştir. Sosyal Sigortalar Kurumu ise Devlete yüklenen sosyal güvenlik
hakkını sağlamak üzere kurulmuştur. Anayasa, sosyal güvenlik alanında Devlete gerekli önlemleri alma
görevini, ekonomik ve mali kaynakları ölçüsünde yüklemiştir. Katkılı sosyal
güvenlik rejimlerinde, Sosyal Güvenlik Kurumunun amacına uygun olarak hizmet
verebilmesi ve sosyal riskleri karşılayabilmesi sahip olduğu parasal kaynaklara
bağlıdır. Yasakoyucunun, Devlete yüklenen görevin yerine getirilebilmesini
sağlayacak ve Kurum'un malvarlığını koruyacak tarzda, temel hukuk kurallarına
ve Anayasa'nın diğer hükümlerine aykırı olmayan kimi düzenlemeler yapması,
Anayasa'da öngörülen sosyal güvenlik anlayışının gereği ve ona tanınan takdir
yetkisinin sonucudur. İtiraz konusu ibarenin ise bu amaçla ve takdir yetkisi
kullanılarak getirildiğinde kuşku bulunmamaktadır. Buna göre, İşverenin
sorumluluğunun sınırını belirleyen”…sigortalı veya hak sahibi kimselerin
işverenden isteyebilecekleri miktarlarla sınırlı olmak üzere…” şeklindeki
ibarenin, adil olmadığı hususu ileri sürülemeyeceği gibi hukuka aykırı olduğu
da söylenemez. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu ibarenin, Anayasa'nın 60. ve
65. maddelerine aykırı bir yönü olmadığı gibi Anayasa'nın öbür kurallarına da
aykırılığı saptanamadığından iptal isteminin reddine karar verilmesi gerekir. Bu nedenle, çoğunluk kararına katılmadık. Üye Mehmet
  ERTEN Üye Şevket
  APALAK KARŞIOY
YAZISI İtiraz başvurusunda geniş biçimde açıklandığı gibi Anayasa
Mahkemesi, 506 sayılı Yasanın 26. maddesinin birinci fıkrasına ilişkin 1972
yılından bu yana verdiği kararlarında, kuralın anayasaya aykırı olmadığına
karar vermiş ve bu kararların gerekçelerinde de “ileride yapılması gerekli
bulunan” ibaresinden neden-sonuç ilişkisi süregelen ve işverenle kesin
hesaplaşması yapılmamış olan hallerin anlaşılması gerektiğini, Devletçe izlenen
sosyal ve ekonomik politikaların sonucu olarak sigorta tahsislerinde vuku bulan
artışların anılan ibarenin kapsamı dışında kaldığını ve bu tür artışların
Kurumun öz kaynaklarından, bunun mümkün olmaması halinde de Devletçe
karşılanmasının esas olduğunu belirtmiştir. Anılan fıkranın daha önce incelendiği Anayasa Mahkemesinin 2.5.1991
günlü, E.1990/28-K.l991/11 sayılı kararında, incelemenin “işçilerin sağlığını
koruma ve iş güvenliği ile ilgili mevzuat hükümlerine aykırı hareketi sonucu iş
kazasına yol açan işverene, sigortalıya yapılan her türlü giderin Kurumca
ödettirilmesi” açısından sınırlı olarak yapılması nedeniyle; başvuruda
Yargıtay'ın, Anayasa Mahkemesi kararlarındaki yoruma aykırı olarak oluşturduğu
1994/3 karar sayılı içtihatları birleştirme kararında “gelirlerde meydana gelen
artışların istenebileceği” görüşünün, 26. maddeye eklenen “…sigortalı veya hak
sahibi kimselerin işverenden isteyebilecekleri miktarlarla sınırlı olmak üzere
…” hükmüne dayandırıldığı ve bu ibarenin de Anayasa Mahkemesince incelenmediği
ifade edilmekte ise de, incelenen kuralın anlam ve kapsamı belirlenirken
fıkrada yer alan ve bir bütünlük arz eden diğer ibarelerin göz ardı edilmesi
mümkün değildir. Nitekim, K.l991/11 sayılı kararda kuralın anayasaya aykırı
olmadığına karar verilirken konuya ilişkin daha önceki kararlara da atıfta
bulunulmuştur. Bu durum, 26. maddenin birinci fıkrası ile ilgili kararların da
bütünlük oluşturduğunu göstermektedir. Kararlarda işverenden istenemeyeceği
açıkça belirtilen giderlerin fıkrada yer alan ve sınırlama nedeniyle
incelenmediği belirtilen itiraz konusu kurala dayanılarak işverene
ödettirilmesinin mümkün olduğunun kabulü, anılan kararların gerekçesi ile
çelişmektedir. Anayasa Mahkemesinin 18.11.l969 günlü, l969/30-65 sayılı kararında
da belirtildiği gibi, Anayasa Mahkemesi gerek iptal gerek itiraz yolu ile
anayasaya aykırılığı ileri sürülen bir kanun hükmünün anlamını, kendi hukuk
görüş ve anlayışı açısından incelemeli ve o hükmün bu anlam içinde anayasaya
uygunluğunu denetlemelidir. Konuya ilişkin Anayasa Mahkemesinin önceki
kararlarındaki yorumu hiçbir duraksamaya yer vermeyecek biçimdedir. Bu yorum
öğretide de benimsenmiştir. Bu yorumdan dönülmesini gerektiren bir neden de
bulunmamaktadır. İtiraz konusu kural, işverenin rücu davasındaki tazminat kapsamını
sınırlayıcı ve onun sorumluluğu açısından genişletici değil daraltıcı bir
etkiye sahiptir. Bu çerçevedeki anlam ve kapsamına göre itiraz konusu kuralın
anayasaya aykırı olmadığı, bu nedenle itirazın reddine karar verilmesi
gerektiği görüş ve düşüncesinde olduğumuz için Yargıtay'ın Anayasa
Mahkemesi'nin yorumuna aykırı olarak tesis ettiği içtihat baz alınarak
anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline karar verilmesine katılmıyoruz. Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER