ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1997/65 Karar Sayısı : 1999/15 Karar Günü : 11.5.1999 R.G. Tarih-Sayı :16.02.2000-23966 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bursa 1. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 8.5.1991 günlü, 3717 sayılı
"Adli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat
Verilmesi ile 492 Sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten
Kaldırılması Hakkında Kanun"un 1. maddesinin Anayasa'nın 10. ve 55.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptali istemidir. I- OLAY Orman İşletme Müdürlüğü Avukatının katıldığı keşif nedeniyle, 3717
sayılı Yasa gereğince görev yolluğu verilmesi başvurusunun reddine ilişkin
işlemin iptali istemiyle açtığı davada Mahkeme, davacının 3717 sayılı Yasa'nın
1. maddesinin Anayasa'ya aykırılığı savını ciddi bularak iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Kural 3717 sayılı Adli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol
Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492 Sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin
Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Kanun'un 1. maddesi şöyledir: "Madde 1- Bu Kanunun amacı, adlî personele
ve Devlet davalarını takibe yetkili Hazine Avukatları, Hazine Avukatı olmayan
il ve ilçelerde davaları takibe yetkili daire amirleri ve 3402 sayılı Kanuna
göre yetkili kılınan kişiler ile muhakemat hizmetlerinde görev yapan memurlara
yol gideri ve tazminat verilmesidir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 2- "MADDE 55.- Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde
etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri
alır. Asgarî ücretin tespitinde ülkenin ekonomik ve sosyal durumu
gözönünde bulundurulur." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,
Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 26.11.1997 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülen yasa kuralı ile aykırılık savına dayanak yapılan
Anayasa kuralı, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı 3717 sayılı Yasa'nın itiraz konusu 1. maddesiyle 492 sayılı Harçlar
Kanunu'nun 34. maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. Harçlar Kanunu'nun 34.
maddesi ile yargılamanın gereği olarak daire dışında görev yapan hakim ve öteki
adalet görevlilerine, daireden uzaklaşmalarını gerektiren her iş için, yol
tazminatı ödenmesi öngörülmüştür. 7.6.1979 günlü, 2244 sayılı Yasa ile 34. maddedeki harcırah
miktarında değişiklik yapılmış, 4.12.1985 günlü, 3239 sayılı Yasa ile yol
tazminatından yararlanacakların sayısı çoğaltılmış Hazine Avukatlarına da yol
tazminatı ödenmesi olanağı getirilmiştir. 3717 sayılı Yasa'nın genel gerekçesinde şöyle denilmektedir. "492 Sayılı Harçlar Kanununun 34 üncü maddesinde tebliğden
başka bir işlem yapmak için makamından uzaklaşmaları durumunda olan bazı adli
personel ile Hazine avukatlarına yol tazminatı verileceği hükmü yer almıştır.
Bu düzenlemenin bir vergi kanunu olan Harçlar Kanununda yer alması kanun
tekniğine uygun düşmemektedir. Bu nedenle, bu konudaki hükümler Harçlar Kanunu
kapsamından çıkarılarak tasarı kapsamına alınmıştır. Diğer taraftan tebliğden başka bir işlem yapmak için makamından
uzaklaşma durumunda bulunan hakimler ve cumhuriyet savcıları ile diğer adalet
personeline ödenmesi gereken görev yolluğu miktarı artırılmış ve bu artırılan
miktardan ayrılan kısım ise o yer hakimleri ve savcıları ile diğer adalet
personeline ilaveten merkez teşkilatında görevli adalet personeline tevzi
edilmek suretiyle feragatle çalışan ve iş yükü altında ezilen
adalet personeli ile maaşları dışında maddî bir imkana sahip bulunmayan
merkez teşkilatındaki personelin durumlarını kısmen de olsa düzeltmek, kaliteli
personelin başka kurumlara gitmesini önlemek ve böylece adalet hizmetlerinin
iyileştirilmesi amacıyla yeni hükümler getirilmektedir." Gerekçede, diğer kamu kurumları avukatlarının kapsam dışında
bırakılmaları konusunda bir açıklama bulunmamaktadır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Mahkeme, Yasa'nın itiraz konusu 1. maddesinde diğer kamu kurumları
avukatlarının dışlanarak yalnız Hazine avukatlarına yol tazminatı verilmesinin
eşitlik ilkesine ve Anayasa'nın 55. maddesine aykırılık oluşturduğunu ileri
sürmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar" denilmektedir. "Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile hukuksal eşitlik öngörülmektedir.
Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme
bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa karşısında ayırım yapılmasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi
yasaklanmıştır. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Özelliklere, ayrılıklara
dayandığı için haklı olan nedenler, ayrı düzenlemeyi eşitlik ilkesine aykırı
değil, geçerli kılar. Anayasa'nın amaçladığı eylemli değil, hukuksal
eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara
bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. Kişisel
nitelikleri ve durumları özdeş olanlar için yasalarla değişik kurallar
konulamaz. 8.1.1943 günlü, 4353 sayılı Maliye Vekaleti Başhukuk
Müşavirliği'nin ve Muhakemat Umum Müdürlüğünün Vazifelerine, Devlet Davalarının
Takibi Usullerine ve Merkez ve Vilayetler Kadrolarında Bazı Değişiklikler
Yapılmasına dair Kanun'un 1. maddesine göre Maliye Bakanlığı, Hazine Başhukuk
Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü teşkilatına ait vazifeler, Başhukuk
Müşavirinin nezaret ve murakabesi altında hukuk müşavirleri, merkez il ve bölge
muhakemat müdürleri, müşavir avukat ve avukatları tarafından görülür. Aynı
Kanun'un 18. maddesine göre de umumi muvazene içindeki dairelere ait hukuk
ve ceza davalarında ve bu türlü icra takiplerinde bu daireleri mahkemeler,
hakemler, icra daireleri ve dava ve icra işleri ile ilgili son merciler
nezdinde temsil vazifesi Maliye Vekâletine bağlı Hazine avukat ve yardımcı
avukatları tarafından görülür. Hukuk müşavirleriyle müşavir avukatlar ve muhakemat
müdürleri dahi bu selahiyeti kullanabilirler. 13.12.1983 gün 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 2. maddesi ile Devletin hukuk
danışmanlığını ve muhakemat hizmetlerini yapmak görevi Maliye Bakanlığı'na verilmiş;
8. maddesinde de, Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü'nün bu
Bakanlığın ana hizmet birimlerinden olduğu belirtilmiştir. Bu
düzenlemelere göre, hazine avukatları genel bütçe içindeki kamu kurum ve
kuruluşlarını her tür ve derecedeki yargı ve icra mercileri ile hakemler
nezdinde vekil sıfatıyla temsil etmektedirler. 31.10.1985 gün ve 3234 sayılı Yasa'da Orman Genel Müdürlüğü, Tarım
ve Köyişleri Bakanlığı'na bağlı katma bütçeli tüzelkişiliğe sahip bir kamu
kurumu olarak tanımlanmaktadır. Yasa'nın 18. maddesinde adlî ve idarî davalarda
ve her türlü icra takiplerinde gerekli bilgileri hazırlamak, mahkemeler,
hakemler, icra dairelerinde dava ve icra işleriyle ilgili sair merciler
nezdinde genel müdürlüğü temsil etmek hukuk müşavirliğinin görevleri arasında
sayılmıştır. Bu durumda hazine avukatları genel bütçeye dahil tüm kamu
kuruluşlarını, Orman Avukatları ise yalnızca Orman Genel Müdürlüğü'nü temsil
etmektedirler. Görevlerindeki benzerliğe karşın Orman İşletme Müdürlükleri
avukatlarıyla daha geniş bir alanda hizmet gören hazine avukatları aynı
hukuksal konumda değildir. Bu nedenle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 10. maddesine aykırı
değildir. İtirazın reddi gerekir. İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 55. maddesiyle ilgisi
kurulamamıştır. Güven DİNÇER ve Yalçın ACARGÜN bu düşüncelere katılmamışlardır. VI- SONUÇ 8.5.1991 günlü, 3717 sayılı "Adli Personel ile Devlet
Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492 Sayılı
Harçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kaldırılması Hakkında
Kanun"un 1. maddesinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
Güven DİNÇER ile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 11.5.1999
gününde karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ KARŞIOY
YAZISI 3717 sayılı Adlî Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol
Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492 sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin
Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Kanun'un amacı bu Yasa'nın 1. maddesinde adlî
personele ve Devlet davalarını takibe yetkili Hazine Avukatları, Hazine Avukatı
olmayan il ve ilçelerde davaları takibe yetkili daire amirleri ve 3402 sayılı
Kanun'a göre yetkili kılınan kişiler ile muhakemat hizmetinde görev yapan
memurlara yol gideri ve tazminat verilmesi şeklinde belirlenmiştir. İtiraz konusu kuralla Hazine Avukatlarına yol gideri ve tazminat
verilmesi öngörülürken, Orman Bakanlığı adına dava takip eden orman
avukatlarının bu imkandan yararlandırılmamaları Anayasa'nın, 10. maddesindeki
eşitlik ilkesine ve emek karşılığı belli ücret ödenmesini öngören 55. maddesine
aykırıdır. Orman avukatlarının Hazine avukatlarıyla aynı hukukî konumda
olmadıkları, bu nedenle, farklı işleme tabi tutulabilecekleri yolundaki görüş
ve kabullere katılma olanağını bulamıyorum. Orman Bakanlığı avukatlarının devlet avukatı olduklarında şüpheye
yer olmadığı gibi, takip ettikleri orman davalarının da devlet davaları
olmadığı ve önemsiz oldukları söylenemez. Bu nedenlerle, itiraz konusu kuralın iptali gerekirken aksine
oluşan çoğunluk kararına karşıyım. Üye Yalçın ACARGÜN