ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/179 Karar Sayısı : 2015/54 Karar Tarihi : 17.6.2015 RG. Tarih ve Sayısı :
04.07.2015-29406 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Afşin İş Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 20.2.2001 tarihli ve
4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun’un (mülga) 15. maddesine, 9.7.2008 tarihli ve 5784 sayılı Kanun’un 5.
maddesiyle eklenen (g) fıkrasının Anayasa’nın 2., 50. ve 55. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Hizmet alım sözleşmesi kapsamında çalışan davacı
tarafından, Elektrik Üretim Anonim Şirketinde kadrolu olarak
çalışanişçiler ile aynı sosyal haklara sahip olması gerektiğinden bahisle eksik
ödenen maaş, ikramiye, ilave tediye, fazla mesai, sosyal haklar, prim ve benzer
ücretlerin faiziyle tahsili talebiyle işveren aleyhine açılan davada, itiraz
konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun’un (mülga) 15. maddesine 5784 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle
eklenen itiraz konusu kural olan (g) fıkrası şöyledir: “ Elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtım faaliyeti
gösteren kamu tüzel kişileri, gerekli hallerde üretim, iletim ve dağıtım
tesislerinin işletilmesi ve bakım onarım işlerini tabi oldukları ihale mevzuatı
çerçevesinde hizmet alınması yoluyla yaptırabilirler. ” B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa’nın 2., 50. ve 55. maddelerine
dayanılmış, Anayasa’nın 128. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri gereğince Serruh KALELİ,
Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN’ın
katılımlarıyla 4.12.2014 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, iptali
istenilen kuralın yer aldığı 4628 sayılı Kanun’un 15. maddesinin, 14.3.2013
tarihli ve 6446 sayılı Kanun’un 30. maddesiyle yürürlükten kaldırılmış olduğu,
ancak itiraz konusu kuralın bakılmakta olan davada uygulanacak kural olma
niteliğini sürdürdüğü tespit edilmiş ve dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Berrak YILMAZ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, ağır ve tehlikeli bir iş kolu olan enerji
üretimi işinin, itiraz konusu kuralla taşeron şirketlere verilmesi yoluyla daha
ucuz ve niteliksiz işgücü ile yapılmasına neden olunduğu, taşeron şirket
işçilerinin yaptıkları işin ciddiyeti, tehlikesi ve sorumluluğunun farkında
olmadıkları, iş güvenliği esaslarına uygun davranmadıkları, ücret adaletinin
sağlanamadığı ve işin niteliğine uygun olmayan işçilerin çalıştırılması
nedeniyle iş güvenliği ve işçilik haklarından yoksun bir işçi kesiminin ortaya
çıktığı belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2., 50. ve 55. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca, itiraz konusu kural ilgisi nedeniyle
Anayasa’nın 128. maddesi yönünden de incelenmiştir. İtiraz konusu kuralla, elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtım
faaliyeti gösteren kamu tüzel kişilerinin, gerekli hâllerde üretim, iletim ve
dağıtım tesislerinin işletilmesi ve bakım onarım işlerini, tabi oldukları ihale
mevzuatı çerçevesinde hizmet alınması yoluyla yaptırabilmeleri öngörülmektedir. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa’nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesi gereğince, yasama
işlemlerinin kişisel yararları değil kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla
yapılması zorunludur. Bir kuralın Anayasa’ya aykırılık sorunu çözümlenirken “ kamu
yararı” konusunda Anayasa Mahkemesinin yapacağı inceleme yalnızca
kanunun kamu yararı amacıyla yapılıp yapılmadığı ile sınırlıdır. Kanun ile kamu
yararının ne kadar gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini denetlemenin anayasa
yargısıyla bağdaşmayacağı açıktır. Anayasa’nın 128. maddesinin birinci fıkrasında, “ Devletin, kamu
iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına
göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve
sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür. ”
denilmektedir. Buna göre, kamu hukuku kuralları uyarınca yürütülen kamu
hizmetlerinin gerektirdiği görevlerden asli ve sürekli nitelik taşıyanların,
memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülmesi zorunludur. Geniş anlamda, Devlet veya diğer kamu tüzel kişileri tarafından ya
da bunların gözetim ve denetimleri altında, genel ve ortak gereksinimleri
karşılamak, kamu yararını sağlamak için yapılan ve topluma sunulmuş bulunan
sürekli ve düzenli etkinlikler olarak tanımlanan kamu hizmetinin, kamu hukukunun
genel ilkeleri gereğince, doğrudan idare, kuruluş ve kurumları eliyle, kamusal
yönetim biçimine göre yürütülmesi asıl ve olağandır. Ancak bu hizmet ve
faaliyetlerden özel yönetim biçimiyle gerçekleştirilmeye elverişli
bulunanların, tüm sorumluluk ilgili idare üzerinde kalmak kaydıyla, onun
sürekli gözetimi ve denetimi altında, belli usullerle özel müteşebbislere
yaptırılabilmesi olanaklıdır. İtiraz konusu kuralla elektrik enerjisi üretim, iletim ve
dağıtım faaliyeti gösteren kamu tüzel kişilerinin, gerekli hâllerde bu
faaliyeti gerçekleştirdikleri tesislerin işletilmesi ve bakım onarım işlerini
hizmet alınması yoluyla yaptırabilmesi olanağı sağlanmaktadır. Kuralın
gerekçesinde, kuralın düzenleniş amacı, kamu tüzel kişilerinin gelişen elektrik
piyasasında yeterli, kaliteli, sürekli ve düşük maliyetli hizmet üretebilmeleri
için tesislerin işletilmesi ve bakım-onarım işlerinde ihale mevzuatı
çerçevesinde hizmet satın alabilmelerini temin etmek olarak belirtilmektedir.
Bu amacın kamu yararını sağlamaya yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Bu
nedenle kuralda hukuk devleti ilkesine aykırı bir yön bulunmamaktadır. Somut
düzenlemenin belirtilen amacı etkin bir şekilde gerçekleştirmeye elverişli olup
olmadığı yönündeki bir değerlendirme ise anayasallık denetiminin kapsamı
dışındadır. Öte yandan, kuralda ifade edilen tesislerdeki işletme ve bakım
onarım işleri, Anayasa’nın 128. maddesinde öngörülen asli ve sürekli bir görev
sayılamayacağından Devletin söz konusu hizmetleri bizzat ifa etmesi mutlak
olmayıp, bu hizmetleri özel kişiler marifetiyle gördürmesi de mümkündür. Bu
nedenle Devletin, kamu iktisadi teşebbüslerinin ve diğer kamu tüzel kişilerinin
genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetinin
gerektirdiği asli ve sürekli görevlerden olmadığı açık olan bir görevin, hizmet
alınması yoluyla yaptırılabilmesinde Anayasa’ya aykırı bir yön bulunmamaktadır. Ayrıca her ne kadar başvuru kararında hizmet alımı yöntemiyle söz
konusu tesislerde çalışan işçilerin nitelikleri ve sosyal haklarıyla ilgili
uygulamadaki sıkıntılar ifade edilmişse de kural doğrudan bu yöntemle istihdam
edilen işçilere yönelik bir düzenleme olmayıp, 4857 sayılı İş Kanunu hükümleri
bu işçiler bakımından geçerliliğini korumaktadır. Dolayısıyla bu husus
yerindelik denetimine ilişkin olup anayasallık denetiminin kapsamı dışındadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın 2. ve 128.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR ve Serruh KALELİ bu görüşe katılmamıştır. Kuralın, Anayasa’nın 50. ve 55. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 20.2.2001 tarihli ve 4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme
Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un (mülga) 15. maddesine,
9.7.2008 tarihli ve 5784 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle eklenen (g) fıkrasının
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh
KALELİ’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 17.6.2015 tarihinde karar
verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Başkanvekili Burhan
  ÜSTÜN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Erdal
  TERCAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN Üye Kadir
  ÖZKAYA Üye Rıdvan
  GÜLEÇ KARŞIOY GEREKÇESİ “Elektrik Piyasası Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı” Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce (TBMM)
9.7.2008 tarih ve 5784 sayılı Kanun olarak kabul edilmiş ve 26.7.2008 tarih ve
26948 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Kanun’un 5 nci maddesiyle 20.2.2001 tarih ve 4628 sayılı
Elektrik Piyasası Kanunu’nun 15 nci maddesine eklenen (g) fıkrasının iptali
istemiyle Afşin İş Mahkemesince yapılan itiraz başvurusunun incelenmesinde;
anılan fıkranın “Kanun Tasarısı”nda yer almadığı ve bu fıkranın TBMM Plân Bütçe
Komisyonu’nca Tasarı metnine eklendiği anlaşılmaktadır. Anayasa’nın 88. maddesinde “Kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu ve
milletvekilleri yetkilidir. Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde
görüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir.” denilmektedir. Anayasa’nın
88. maddesinin birinci fıkrasının ihlâli sonucu bir yasalaştırma söz konusuysa,
bu konudaki ihlâl Anayasa’nın 148. maddesi anlamında bir “şekil sakatlığı”na
değil, doğrudan 88. maddesine aykırı düşer ve yapılacak anayasal denetimin,
“şekil bakımından” değil, “esas bakımından” söz konusu olması gerekir. 88.
maddenin ikinci fıkrasındaki “Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet
Meclisinde görüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir” hükmünün de, bu
açıklama çerçevesinde yorumlanması ve bu düzenlemenin aynı maddenin birinci
fıkrasındaki anayasal hüküm doğrultusunda anlaşılması ve hüküm ifade etmesi
gerekir. Yani, birinci fıkraya aykırı bir durum söz konusu ise artık ortada
doğrudan bir Anayasa ihlâli söz konusu olacak ve Anayasa’nın bu hükmünün bir
tekrarından ibaret olan TBMM  İçzüğü’nün 35. maddesinin ihlâli nedeniyle,
Anayasa’nın 148. maddesinde belirtilen (ve son oylamaya ilişkin olmadığından
kanunun iptalini gerektirmeyen) bir şekil sakatlığından ve şekil denetiminden
değil; 88. maddenin birinci fıkrasının ihlâli sonucu esası ilgilendiren bir
sakatlıktan ve esas denetimden söz edilebilecektir. Davanın somutu ile ilgili olarak düzenleme öngören TBMM
İçtüzüğü’nün “Komisyonların yetkisi, toplantı yeri ve zamanı” başlıklı 35.
maddesinin ilgili bölümleri şöyledir: “Komisyonlar, kendilerine havale edilen
kanun tasarı ve/veya tekliflerini aynen veya değiştirerek kabul veya
reddedebilirler; birbirleriyle ilgili gördüklerini birleştirerek görüşebilirler
ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığınca kendilerine ayrılan salonlarda
toplanırlar. Ancak, komisyonlar, 92 nci maddedeki özel durum dışında kanun
teklif edemezler, kendilerine havale edilenler dışında kalan işlerle
uğraşamazlar. Başkanlık Divanının kararı olmaksızın Genel Kurulun toplantı
saatlerinde görüşme yapamazlar ve kanun tasarı ve tekliflerini bölerek ayrı
ayrı metinler halinde Genel Kurula sunamazlar…” İçtüzüğün 35. maddesinin yukarıdaki açık metninden de açıkça
anlaşılacağı üzere, komisyonların kendilerine havale edilen kanun tasarı ve
tekliflerini görüşme yetkileri sınırlandırılmış olup, komisyonların İçtüzüğün
92 nci maddesindeki özel durum dışında (genel veya özel af ilanını içeren kanun
tasarı ve teklifleri) kanun teklif etme yetkileri yoktur. Yukarıda
belirtilen  yasa değişikliği Bakanlar Kurulunca önerilen Tasarı metninde
olmadığı halde Plân ve Bütçe Komisyonu tarafından  Tasarı metnine ilave
edilerek kanunlaştırıldığından; bu durum Anayasa’nın 88. maddesinin birinci
fıkrasına (dolayısiyle de bu hükmün açıklaması mahiyetinde bulunan TBMM
İçtüzüğü’nün 35 inci maddesine) açıkça aykırı düşmektedir. Anayasa’nın 88. maddesinin birinci fıkrasının açık âmir hükmü
karşısında, TBMM İçtüzüğü’nün 87 nci maddesi gerekçe gösterilerek, görüşülmekte
olan bir tasarı veya teklifin konusu olmayan “başka” kanunlarda ek ve
değişiklik getiren “yeni bir kanun teklifi mahiyetindeki”  değişikliklerin
“Genel Kurul” tarafından da yapılamayacağı açıktır. Anayasa’nın 148. maddesindeki “Kanunların şekil bakımından
denetlenmesi, son oylamanın, öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı…
hususları ile sınırlıdır…” hükmünün de bu belirlemeye etkisinin olamayacağı
kuşkusuzdur. Gerçekten, 88 nci maddenin birinci fıkrasına açıkça aykırı bir
yasama faaliyeti sözkonusu olduğundan, Genel Kurulca öngörülen çoğunlukla
yapılacak bir “son oylama”nın belirtilen Anayasa’ya aykırılığı düzelteceği
kabul edilemez. Ancak 88 inci maddenin birinci fıkrasına uygun bir yasama
faaliyeti içerisinde 148 inci maddedeki “şekil denetimi” kuralı işletilebilir.
Davanın somutunda ise yukarıda açıklandığı üzere, aksi yönde bir yasama
faaliyeti bulunduğu görüldüğünden; 148 inci maddenin bu davanın somutunda
uygulama kabiliyeti bulunmamaktadır. (Bu konudaki bir inceleme için bkz.: Torba
Yasalar ve Yasama sürecindeki İçtüzük Hükümlerinin Şekil Denetimi Sorunu, Hıfzı
DEVECİ, TBB Dergisi, 2015 (117) s. 55-90) Esasen Anayasa Mahkemesinin 25.12.2008 tarih ve E.2008/71,
K.2008/183 sayılı kararına (RG 9.4.2009, Sayı:27195) konu iptal davası
başvurusunun içeriğinden de, bu şekildeki bir uygulamanın TBMM İçtüzüğü’nün 35.
maddesine aykırı düştüğünün TBMM Başkanlığınca saptandığı ve ilgili komisyona
kabul edilen tasarı metninin iade edilmesine karşılık, ilgili komisyonca iade
edilen tasarı metninin yeniden bir üst yazı ile Genel Kurulun onayına sunulmak
üzere TBMM Başkanlığına geri gönderildiği ve akabinde yasalaştığı anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle; 4628 sayılı Kanun’un 15 nci maddesinin
iptali istenen (g) fıkrasının Anayasa’nın 88. maddesine aykırı düşmesi
nedeniyle iptaline karar verilmesi gerektiği kanaatine ulaştığımızdan; aksi yöndeki
çoğunluk kararına katılmıyoruz. Üye Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Serruh
  KALELİ