ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/92 Karar Sayısı : 2010/11 Karar Günü : 14.1.2010 R.G. Tarih-Sayı :
18.05.2010-27585 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay Sekizinci Daire İTİRAZIN KONUSU : 29.3.2003 günlü, 4833 sayılı
2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 25. maddesinin (c) fıkrasının, Anayasa'nın 87.,
88., 89. ve 161. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün
durdurulmasına karar verilmesi istemidir. I- OLAY 3.11.1983 günlü, 83/7312 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulan
Petrol Arama ve Petrolle İlgili Faaliyetleri Düzenleme Fonu, 12.5.2000 günlü, 2000/675
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 1.1.2001 tarihi itibariyle tasfiye esasları
da saptanarak yürürlükten kaldırılmıştır. Bunun üzerine Türkiye'de petrol arama
faaliyetinde bulunan davacı şirket Mart-Haziran 2003 ve bundan sonraki dönemler
için yükümlü olduğu ek hasılatını yatırmamış, Petrol İşleri Genel Müdürlüğü
28.7.2003 günlü, 11317 sayılı yazısı ile 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe
Kanunu'nun 25. maddesinin (c) fıkrasındaki hüküm uyarınca anılan şirketten
tasfiye edilen fona ilişkin yükümlülüğünü yerine getirmesini istemiştir.
Şirketin yaptığı itiraz yine aynı gerekçeyle Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığı tarafından reddedilmiştir. Şirket tarafından redde ilişkin işlemin
iptali istemiyle açılan davada, Danıştay 8. Daire tarafından verilen iptal kararı,
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından bozulmuştur. Bozma kararı
sonrasında Danıştay 8. Daire tarafından itiraz konusu kuralın, Anayasa'ya
aykırılığı savıyla iptali için başvurulmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 29.3.2003 günlü, 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun
'Fonlara ilişkin hükümler' başlıklı 25. maddesinin itiraz konusu (c) fıkrası
şöyledir: 'c)Tasfiye edilen fonların her türlü gelirleri, tasfiye
edilmelerine ilişkin mevzuatta özel bir düzenleme bulunmaması halinde, bu
konuda yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlere
göre tahsil edilmeye devam olunur ve genel bütçeye gelir kaydedilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 87 .,
88., 89. ve 161. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince,Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımıyla 22.12.2009 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında; dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru dilekçesinde; itiraz konusu kuralın bütçe ile ilgili
olmayan ve diğer yasalarla yapılması gereken bir düzenleme olduğu, dolayısıyla
diğer yasaların konusu olan bu düzenlemenin Bütçe Yasası ile yapılmış olmasının
Anayasa'nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 87. maddesinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev
ve yetkileri belirtilirken bütçe yasa tasarısını görüşmek ve kabul etmek
dışında diğer yasaları koymak, değiştirmek ve kaldırmak biçiminde bir ayırım
yapılmıştır. Bütçe yasalarını öteki yasalardan ayrı tutan bu kural karşısında,
herhangi bir yasa ile düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile
düzenlenmesi veya herhangi bir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile
değiştirilmesi ve kaldırılması olanaksızdır. Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasaların Türkiye Büyük Millet
Meclisi'nde teklif, görüşme usul ve esasları ile yayımlanması düzenlenirken
bütçe yasalarının görüşme usul ve esasları 162. maddede ayrıca belirtilmiştir.
Bu maddeyle bütçe yasa tasarılarının görüşülmesinde ayrı bir yöntem kabul
edilmiş, genel kurulda üyelerin gider arttırıcı veya gelir azaltıcı tekliflerde
bulunmaları önlenmiş ve Anayasa'nın 89. maddesiyle de Cumhurbaşkanı'na bütçe
yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri gönderme yetkisi
tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde bütçede değişiklik
yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar Kurulu'na kanun hükmünde
kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisi verilmemiştir. Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik olarak düzenlenen
bu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak, diğer yasalar ile
düzenlenmesi gereken bir konunun, bütçe yasası ile düzenlenmesi, değiştirilmesi
veya kaldırılması olanaksızdır. Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, ' Bütçe kanununa,
bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz .' denilmektedir.
Yasa konusu olabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla 'bütçe ile ilgili
hükümler' ifadesi de bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte
düzenlemeler olarak değerlendirilmelidir. Bir yasa kuralının bütçeden harcamayı ya da bütçeye gelir
sağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde 'bütçe ile ilgili
hükümlerden' sayılmasına yetmez. Her yasada değişik türde gidere neden
olabilecek kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin eğitim,
savunma, sağlık, yargı, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmeti alanlarına
ilişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bu
konulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarına
hükümler koymak yoluna gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin
yapılması ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, Yasa koyucunun başka
amaçla ve bütçeninkinden tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirmesi gereken
yasama işlemleridir. 'Bütçe ile ilgili hüküm' sözcüklerine dayanılarak, gider
ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçe yasası ile
düzenlemek Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalar yönünden
uygulanamaz duruma düşürür. Anayasa'nın 161. maddesinin getiriliş amacı, bütçe yasalarında,
bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe yasalarını
bütçeyle ilgili olmayan kurallardan uzak tutmak ve kendi yapısı içinde
bütünleştirmektir. İtiraz konusu kuralda, tasfiye edilen fonların her türlü
gelirlerinin, tasfiye edilmelerine ilişkin mevzuatta özel bir düzenleme
bulunmaması halinde, bu konuda yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten
kaldırılan hükümlere göre tahsil edilmeye devam olunacağı ve genel bütçeye
gelir kaydedileceği öngörülmektedir. Fon uygulamalarının kamu malî disiplinini bozucu etkisinin ortadan
kaldırılması, maliye politikalarının etkinliğinin artırılması ve fonların
belirli bir malî disipline kavuşturulması amacıyla 1992 yılından itibaren T.C.
Merkez Bankası nezdinde Müşterek Fon Hesabı açılarak tüm fonların gelirlerinin
bu hesaba kaydedilmesine başlanılmıştır. 1993 yılında ise fonların büyük bir
kısmı bütçe kapsamına alınmıştır. Ekonomik İstikrar ve Enflasyonla Mücadele Programı çerçevesinde
Devletin gelir ve giderlerinde birliğin ve şeffaflığın sağlanması amacıyla 2000
ve 2001 yılları içerisinde bazı fonların tasfiyesine ilişkin 23.5.2000 günlü,
4568 sayılı 'Bazı Fonların Tasfiyesine İlişkin Kanun', 21.2.2001 günlü, 4629
sayılı 'Bazı Fonların Tasfiyesi Hakkında Kanun' ile 20.6.2001 günlü, 4684
sayılı 'Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun' yürürlüğe girmiştir. 4568 sayılı Kanun'un 6. maddesinin son fıkrası,
4629 sayılı Kanun'un Geçici 1. maddesinin D fıkrası ve 4684 sayılı Kanun'un
Geçici 3. maddesinin (j) fıkrası gereğince, tasfiye edilen fonlarla ilgili
olarak gerekli her türlü düzenlemeyi yapmaya ilgisine göre Maliye Bakanı,
Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu
Bakanlar yetkili kılınmıştır. Ayrıca 4629 sayılı Yasa'nın Geçici 1. maddesinin
(A) fıkrasının (c) bendi, tasfiye edilen fonların gelirlerinin tahsili ve
bütçeye gelir ve ödenek kaydedilmesine ilişkin düzenlemeleri içermektedir. Diğer yasalarla yapılması gereken düzenlemelerin bütçe yasası dışındaki
yasalarla yapılması zorunludur. 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 25.
maddesinin (c) fıkrasında, tasfiye edilen fonların her türlü gelirlerinin,
tasfiye edilmelerine ilişkin mevzuatta özel bir düzenleme bulunmaması halinde,
bu konuda yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlere
göre tahsil edilmeye devam olunacağı ve genel bütçeye gelir kaydedileceği
öngörülerek diğer yasalarla yapılması gereken bir düzenleme Bütçe Yasası ile
yapılmıştır. Bu nedenlerle diğer yasaların konusu olan bu düzenlemenin Bütçe
Yasası ile yapılmış olması, Anayasa'nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerine
aykırıdır. Kuralın iptali gerekir. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 29.3.2003 günlü, 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 25.
maddesinin (c) fıkrasına ilişkin yürürlüğünün
durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından reddine, 14.1.2010 gününde
oybirliğiyle karar verilmiştir. VII- SONUÇ 29.3.2003 günlü, 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 25.
maddesinin (c) fıkrasın ın Anayasa'ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 14.1.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ