ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1977/141 Karar Sayısı:1978/5 Karar günü:26/1/1978 Resmi Gazete tarih/sayı:12.3.1978/16226 İtiraz
yoluna başvuran mahkeme : Yozgat Ağır Ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu : Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle bazı suç ve cezaların Affı Hakkında
1803 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin (B) bendinin ikinci fıkrasıyla 20.
maddesinin (Ancak) sözü ile başlayan ve onu izleyen hükümlerinin Anayasa'nın
12/2., 33/3. ve 58/2. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptali
istenmiştir. I.
OLAY : Sanığın
inancı kötüye kullanmaktan Türk Ceza Kanunun 510., 522., 59., 89. ve 94.
maddeleri uyarınca 5 ay hapsine ve cezanın ertelenmesine ilişkin 25/12/1971
günlü karar kesinleşmiştir. Hükümlü, 22/9/1977 günlü dilekçe ile mahkemeye
başvurarak belli koşulların gerçekleştiğini öne sürüp, yasaklanmış haklarının
geri verilmesini istemiştir. Mahkeme inceleme sırasında 1803 sayılı Af
Kanununun yukarıda yazılı hükümlerinin, Anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle,
iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. III.
YASA METİNLERİ : A-
Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkındaki 1803
sayılı Yasanın 7. maddesinin (B) bendi ile 20. maddesi şöyledir : Madde
7- B) Bu Kanundan kısmen yararlananların fer'i ve mütemmin cezaları, ceza
mahkûmiyetlerinin sonuçlarını da kapsamak üzere affedilmiştir. Bu Kanun
gereğince cezaları genel afla tamamen ortadan kalkanlar hakkında özel
kanunlarında yazılı muayyen bir meslek ve sanatın icrasının men'ine dair
hükümleri tatbik edilmez. Şu
kadar ki (B) bendinin uygulanması ile aftan kısmen yada tamamen faydalanan
zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı
kötüye kullanma, dolanlı iflâs gibi yüz kızartıcı suçlardan hükümlü
bulunanlara, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 23/12/1972 tarih ve 2 sayılı
Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 1. maddesinin birinci ve ikinci
fıkralarında ve 87. maddesinde sayılan kurumlarda görev verilemez. Madde
20- Genel afla tamamen ortadan kalkan mahkûmiyet hükümlerine ait sicil
varakaları adli sicilden çıkarılır. Aynı mahiyetteki cezalara ait fişlerden
sicil tesis edilmemiş olanlar için sicil varakası tesis edilmez. Ancak 7.
maddenin (B) bendinde yazılı suçlara ilişkin sabıka kayıtlarında bu hüküm
uygulanmaz ve anılan bentte gösterilen hizmetlerle ilgili olarak yetkili
mercilerce istendiği takdirde bildirilir. Bu
maddede öngörülen işlemlerin uygulanmasına ilişkin hususlar Adalet Bakanlığınca
bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde düzenlenecek
yönetmelikle belli edilir : B-
1803 sayılı Af Yasasının 7. maddesinin itiraz konusu yapılan (B) bendinde
göndermede bulunulan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunununun 23/12/1972 günlü
ve 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 1. ve 78. maddeleri
aşağıdadır. Madde
l- Bu Kanun, Devlet Kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerde
çalışan, Genel ve katma bütçelerle bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlardan
ve bu kanunla kurulan fonlardan kefalet sandıklarından veya Beden Terbiyesi
Bölge Müdürlükleri Bütçelerinden aylık alanlara uygulanır. Anayasa
Mahkemesi Üye ve Yedek üyeleri ile raportörleri, Hâkimlik ve Savcılık
mesleklerinde veya bu mesleklerden sayılan görevlerde bulunanlar, Danıştay ve
Sayıştay meslek mensupları ve Sayıştay Savcı ve Yardımcıları, Üniversitelerin,
İktisadi ve Ticarî İlimler Akademilerinin, Devlet Mühendislik ve Mimarlık
Akademilerinin, Devlet Güzel Sanatlar akademilerinin, Türkiye ve Orta Doğu Amme
İdaresi Enstitüsünün, Öğretim Üye ve Yardımcıları; Cumhurbaşkanlığı Senfoni
Orkestrası Üyeleleri; Devlet Tiyatrosu ile Devlet Opera ve Balesinin Sanatkâr
Memurları, Uzman Memurları, uygulatıcı uzman memurları ve stajiyerleri,
Spor-Toto teşkilâtında çalışan personel, Subay, Astsubay, Uzman Çavuş ve Uzman
Jandarmalar özel kanunları hükümlerine tabidirler. (Bu madde, sonradan
çıkartılan 12 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değiştirilmiş ise de, 1803
sayılı Yasanın 7. maddesinin "B" bendi 2 sayılı Kanun Hükmündeki
Kararname ile değişik metne göndermede bulunduğundan karara bu metin
alınmıştır). Madde
87- Devlet Memurlarına : a)
Bu Kanuna tabi kurumlar, İl Özel İdareleri ve Belediyeler ile bunlara bağlı
kurumlarda, b)
Sermayesinin tamamı Devlet tarafından verilmek suretiyle kurulan iktisadi
kurumlar ile sermayesinin yarısından fazlası Devlete ait Bankalarda, c)
Özel kanunlarla veya özel kanunların verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan
banka ve kuruluşlarda, ç)
Yukarıdaki bentlerde yazılı idare, kuruluş ve bankalar tarafından
sermayelerinin yarısından fazlasına katılmak suretiyle kurulan kuruluşlarla
bunların aynı oranda katılmaları ile vücut bulan kurumlarda, İkinci
görev verilemez. Bu
kurumlardan her ne ad ile olursa olsun para ödenemez ve yarar sağlanamaz. Ancak,
bu kanunun Devlet memurlarına ikinci görev verilmesini öngören hükümleri ile
hakem, tasfiye memuru ve bilirkişilere takdir olunan, il genel meclisi ve il
daimi encümeni başkanları, özel kanunlarla kurulan bu asli görevlerinin devamı
niteliğinde olmıyan çeşitli kurul, komisyon, heyet ve jüri çalışmalarına
katılanlar için özel kanunlarında gösterilen veya bu kanunlara dayanılarak
tesbit edilen ücretlerin ödenmesine ilişkin hükümler saklıdır. (Bu
madde sonradan çıkartılan 12 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 1897 sayılı
yasa ile değiştirilmiş ise de, itiraz konusu 1803 sayılı Yasanın 7. maddesinin
"B" bendi 2 sayılı Kanun Hükmündeki Kararname ile değişik metne
göndermede bulunduğundan karara bu metin alınmıştır.) C-
4664 sayılı Adli Sicil Kanununun l maddesi aşağıdadır. Madde
l- Adliye Vekilliği tarafından bu kanun hükümlerine göre merkezde bir adli
sicil tutulur. Ç-
Dayanılan Anayasa kuralları : Anayasaya
aykırılık iddiasını desteklemek üzere ileri sürülen Anayasa kuralları şunlardır
: Madde
12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep
ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir
kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Madde
33- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir
fiilinden dolayı cezalandırılamaz. Cezalar
ve ceza tedbirleri ancak kanunla konulur. Kimseye,
suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza
verilemez. Kimse,
kendisini veya kanunun gösterdiği yakınlarım suçlandırma sonucu doğuracak
beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza
sorumluluğu şahsidir. Genel
müsadere cezası konulamaz. Madde
58- Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada,
ödevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez. IV.
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesinin içtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk inceleme toplantısında
: Mahkemenin,
1803 sayılı Af Yasasının itiraz konusu hükümlerini davada uygulama durumunda
olup olmadığı ve bu hükümlere karşı Anayasaya aykırı oldukları gerekçesiyle,
Anayasa Mahkemesine itiraza yetkisi bulunup bulunmadığı üzerinde durulmuştur. Anayasanın
151. maddesine göre; bir mahkemenin, bir yasa hükmünün Anayasaya aykırı olduğu
savıyle Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi, elinde usulünce açılmış bir dava
bulunması ve itiraz ettiği yasa kuralının da bu davada uygulanması koşullarına
bağlı bulunmuş ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki
22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddesinin l sayılı bendinde de bu kural
yinelenmiştir. İnancı
kötüye kullanmak suçundan ertelenmiş beş ay hapis cezasına hüküm giymiş bulunan
davacı, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 416. ve sonraki maddeleri uyarınca
dilekçe ile yetkili ve görevli mahkemeye başvurarak yasaklanmış haklarının geri
verilmesini istemiş, mahkemece de bu yasa hükümleri gereğince işin
soruşturulmasına ve incelenmesine geçilmiş olmasına göre, ortada Anayasa hukuku
açısından yetkili ve görevli mahkemede usulünce açılmış bir dava vardır. Öteki
koşulun var olup olmadığı, başka deyimle itiraz olunan yasa hükümlerinin
mahkemece bu davada uygulama durumunda olup olmadığı sorununa gelince : Davacının,
Mahkemenin 25/12/1971 günlü hükmü ile inancı kötüye kullanmak suçundan Türk
Ceza Kanununun 510, 522 ve 59. maddeleri uyarınca 5 ay hapis cezası ile
hükümlülüğüne ve aynı Kanunun 89 ve 94. maddeleri gereğince bu cezanın
ertelenmesine karar verilmiştir. Davacı, Türk Ceza Kanununun 95. maddesinin II
sayılı bendine göre, hüküm tarihinden itibaren 5 yıl içinde işlediği diğer bir
cürümden dolayı evvelce verilmiş ceza cinsinden bir cezaya yahut hapis veya
ağır hapis cezasına mahkûm olmamışsa ertelenmiş olan hükümlülüğü yok
sayılacaktır. Davacı, bu yasa hükmüne dayanarak, hüküm tarihinden 5 yıldan
fazla bir süre geçtikten sonra verdiği 21/9/1977 günlü dilekçe ile yetkili ve
görevli mahkemeye başvurmuş ve yasadaki koşulları yerine getirdiğini öne
sürerek yasaklanmış haklarının geri verilmesini istemiştir. Yasa kurallarına
göre; ceza hükümlülüğünden doğan her çeşit ehliyetsizlik, başka deyimle ceza
niteliğinde olan ehliyetsizliklerle ceza hükümlülüğünün yasal bir sonucu olan
diğer bütün ehliyetsizlikler ve bu arada "memur olma" ehliyetinden yoksunluk
da, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluyla giderilebilecektir. Yasaklanmış
hakların geri verilmesiyle ilgili hükümler ise Türk Ceza Kanununda (Madde
121-124) bu gibi davalarda uyulacak usul hükümleri de Ceza Muhakemeleri Usulü
Kanununda (416-420) yer almıştır. Mahkemece, bu yasalarda işaret olunan
hükümler çerçevesinde inceleme ve soruşturma yapıldıktan sonra karar verilmesi
gerekmektedir. 1803
sayılı Af Yasasının itiraz olunan hükümlerinin mahkemece bu davada uygulama
olanağı bulunmamaktadır. Şöyleki : 1803
sayılı Af Yasasının 7. maddesinin (B) bendinin itiraz konusu ikinci fıkrasında;
inancı kötüye kullanma suçu ile fıkrada yazılı öteki suçlardan birisiyle
hükümlü bulunanlara, cezaları affa uğramış olsa bile 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununun 2 sayılı Kanun Hükmündeki Kararname ile değişik 1.
maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile 87. maddesindeki daire ve kurumlarda
görev verilemiyeceği yazılıdır. Bu maddelerde yazılı daire ve kurumlardaki
görevlere memur atama veya seçme yetkisi yine bu yasa ile diğer özel yasalarda
belirlenmiş mercilere ait bulunmaktadır. Bu gibi görev verme ve atama işlemleri
ile mahkemenin ve bu davanın bir ilgisi yoktur. Böyle olunca davada uygulama
durumunda olmıyan söz konusu değişik hükümlerden dolayı mahkemenin Anayasa Mahkemesine
başvurma yetkisi de yoktur. 1803
sayılı Af Yasasının 20. maddesinde ise; zimmet, ihtilâs, irtikâp, rüşvet,
hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanmak ve dolanlı iflâs
gibi yüz kızartıcı suçlardan biriyle hüküm giymiş olanların sicil
varakalarının, cezaları affa uğramış olsa bile adlî sicilden çıkarılmıyacağı,
bu cezalara ilişkin fişlerden sicil tesis edilmemiş olanlar için de sicil
varakası tesis edileceği bu işlemlerin uygulanmasına ilişkin hususların Adalet
Bakanlığınca düzenlenecek yönetmelikte belli edileceği öngörülmektedir. 4664
sayılı Adlî Sicil Kanununa göre; adlî sicil tutmak Adalet Bakanlığına verilmiş
bir görevdir. Adlî sicilin nasıl düzenleneceği ne gibi hüküm ve kararların
sicile geçirileceği, sicil varakalarının adlî sicilden hangi hallerde ve ne
suretle çıkartılacağı ve bu konu ile ilgili öteki kurallar bu yasada yer
almıştır. İtiraz konusu 20. madde hükmünün de mahkemece değil, Adalet
Bakanlığınca uygulanacağı kuşkusuzdur. Nitekim Yasa Koyucu da bu işlemlerin Adalet
Bakanlığına ait olduğunu gözönünde tutarak söz konusu 20. maddede bu işlemlerin
uygulanmasına ilişkin hususları düzenleyecek yönetmeliğin Adalet Bakanlığınca
yapılmasını öngörmüştür. Bu
nedenlerle; anılan hükmün de mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulama olanağı
bulunmamaktadır. V.
SONUÇ : 15/5/1974
günlü, 1803 sayılı Yasanın itiraz konusu 7/B maddesinin ikinci fıkrası hükmü
ile, aynı Yasanın 20. maddesinde yer alan "Ancak 7. maddenin (B) bendinde
yazılı suçlara ilişkin sabıka kayıtlarında bu hüküm uygulanmaz. Ve anılan
bentte gösterilen hizmetlerle ilgili olarak yetkili mercilerce istendiği
takdirde bildirilir. Bu maddede öngörülen işlemlerin uygulanmasına ilişkin
hususlar Adalet Bakanlığınca bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6
ay içerisinde düzenlenecek yönetmelikle belli edilir." biçimindeki
hükümler mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma yeri bulunmadığından
itirazın, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine, 7/B maddesinin ikinci
fıkrası yönünden Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoyuyla ve oyçokluğuyla, 20.
maddede yer alan hükümler yönünden oybirliğiyle, 26/1/1978
gününde karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lûtfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Âdil
  Esmer Üye Nihat
  O: Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu Üye Necdet
  Darıcıoğlu