ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/15 Karar Sayısı : 2010/64 Karar Günü : 13.5.2010 R.G. Tarih-Sayı :
05.02.2011-27837 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEMELER: 1 - Kırşehir 1. Asliye Ceza
Mahkemesi (E. 2009/15) 2- Tekirdağ
2. Sulh Ceza Mahkemesi (E. 2009/81) İTİRAZIN KONUSU: 13.12.2004 günlü, 5275
sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 106. maddesinin
26.2.2008 günlü, 5739 sayılı Kanun'un 5. maddesiyle değiştirilen (9) numaralı
fıkrasının birinci tümcesinin Anayasa'nın 10. ve 38. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAYLAR - Mala zarar verme suçundan verilen 1 ay 20 gün karşılığı 1000 TL.
adli para cezasının yapılan tebligata rağmen ödenmemesi üzerine 50 gün hapse
çevrilmesi sonucunda infaza başlanmış ve bu sürenin üçte ikisinin iyi halli
çekilmesiyle mahkumun koşullu salıverilmesine karar verilmiştir. Ancak, adli
para cezasından çevrilen hapis cezaları bakımından şartla tahliyenin mümkün
olmadığının fark edilmesi üzerine Cumhuriyet savcısı koşullu salıverme
kararının kaldırılmasını mahkemeden talep etmiş, bu talebin incelenmesi
sırasında adli para cezasından çevrilen hapis cezası ile doğrudan verilen hapis
cezasını şartla tahliye açısından karşılaştıran Kırşehir 1. Asliye Ceza Mahkemesi , itiraz konusu kuralın iptali
için başvurmuştur. - Tehdit suçundan hükmedilen 6 ay hapis cezası karşılığı 3600
TL. adli para cezası, yapılan tebligata rağmen süresinde ödenmediğinden 180 gün
hapse çevrilmiştir. Bunun infazı sırasında Cumhuriyet savcısı, itiraz konusu
ibare nedeniyle mahkûmun koşullu salıverilmeden yararlanamamasının eşitlik ilkesine
aykırı olduğu gerekçesiyle söz konusu cezanın 2/3'ünü aşan kısmının infazının
durdurulması için 5275 sayılı Kanun'un 98. maddesi uyarınca ek karar verilmesi
talebinde bulunmuştur. Bu talebin incelenmesi sırasında Anayasa'ya aykırılık
iddiasını ciddi bulan Tekirdağ 2. Sulh
Ceza Mahkemesi , kuralın iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 13.12.2004 günlü, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin
İnfazı Hakkında Kanun'un 106. maddesinin 26.2.2008 günlü, 5739 sayılı Kanun'un
5. maddesiyle değiştirilen ve itiraz konusu tümceyi de içeren (9) numaralı
fıkrası şöyledir: ' Adlî para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve
bunun infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. Hapse
çevrilmiş olmasına rağmen hak yoksunlukları bakımından esas alınacak olan adlî
para cezasıdır.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 10. ve 38. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, E. 2009/15
sayılı dosyayla ilgili olarak 12.3 .2009, E.
2009/81 sayılı dosyayla ilgili olarak ise 8.10.2009 günü yapılan ilk inceleme toplantılarında, dosyalarda eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V- BİRLEŞTİRME KARARI 13.12.2004 günlü, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin
İnfazı Hakkında Kanun'un 106. maddesinin 26.2.2008 günlü, 5739 sayılı Yasa'nın
5. maddesiyle değiştirilen (9) numaralı fıkrasının birinci tümcesinde yer alan
'' ve bunun infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz.' ibaresinin
iptaline karar verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin davanın,
aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2009/15 esas sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE,
esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2009/15 esas sayılı dosya üzerinden
yürütülmesine, 8.10.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararlarında, hukuki nitelik ve
sonuçları itibariyle adli para cezasının hapis cezasına oranla daha hafif
olduğu, özellikle hapis cezasından çevrilirken ya da seçenek yaptırım olarak
uygulandığı durumlarda cezanın şahsileştirilmesi açısından sanığın lehine
değerlendirildiği, hakkaniyet ve nesafet açısından adli para cezası mahkûmunun
hapis cezası mahkûmuna oranla daha ziyade atıfete mazhar görüldüğü, buna rağmen
infaz sırasında itiraz konusu kural gereğince durumun tamamen tersine
çevrildiği, doğrudan hapis cezası hükümlüsü hakkında koşullu salıverilme
olanağı mevcutken adli para cezasını ödeyemeyen mahkûmun şartla salıvermeden
yararlandırılmadığı ve mahkûmiyet süresini bihakkın infaz kurumunda geçirmek
zorunda bırakıldığı, ayrıca koşullu salıvermenin infaz kurumunun disiplin
mevzuatına uymayı teşvik ve böylece hükümlünün ıslahını amaç edinmesi
nedeniyle, koşulları oluştuğu halde adli para cezası hapse çevrilen hükümlüye
bu olanağın tanınmamasının eşitlik ilkesi yanında ceza sorumluluğunun
şahsiliğini öngören Anayasanın 38. maddesinin altıncı fıkrasına da aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 5275 sayılı Yasa'nın 106. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre
adlî para cezasının infazı, Türk Ceza Kanunu'nun 52. maddesinin birinci
fıkrasında belirtilen usule göre tayin olunacak bir miktar paranın Devlet
Hazinesine ödenmesinden ibarettir. Bu miktar ''beş günden az ve Kanunda aksine
hüküm bulunmayan hallerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam
gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması
suretiyle' hesaplanarak belirlenmektedir. Bu tür infazın usulüne dair maddenin
devamı fıkralarında yer alan hükümlere göre, Cumhuriyet savcısı tarafından otuz
gün içinde adlî para cezasının ödenmesi için hükümlüye bir ödeme emri tebliğ
edilmesi ve hükümlünün de bu miktarı süresinde belirlenen usulde ödemesi
gerekmektedir. Aksi takdirde Cumhuriyet savcısının kararı ile ödenmeyen kısma
karşılık gelen gün miktarınca hükümlü hapsedilir. İtiraz konusu tümce gereğince
bu tür hapsin infazı ertelenemez ve koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. Şartla salıverilme, mahkûm edildiği hürriyeti bağlayıcı
cezalardan, kanunun gösterdiği bir kısmını iyi hâlli geçirmiş bulunan
hükümlünün, konulmuş olan şartlara riayet etmediği takdirde geri alınması
koşuluyla, hükümlülük süresini tamamıyla bitirmeden, merciince alınacak bir
kararla salıverilmesini ve böylece serbest hayata dönmesini ya da bu hayata
geçişin kolaylaştırılmasını sağlayan bir kurumdur. 5375 sayılı Yasa'nın 17. maddesine göre, üç yıl ve daha az
süreli hapis cezalarının derhal infazının hükümlü veya ailesi için mahkûmiyetin
amacı dışında ağır bir zarara neden olacağı anlaşılırsa, hükümlünün istemi
üzerine Cumhuriyet Başsavcılığınca infaz altı ayı geçmeyecek şekilde
ertelenebilir. Erteleme isteminin kabulü, güvence gösterilmesine veya diğer bir
koşula bağlanabilir. Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen
eşitlik ilkesiyle eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik
ilkesinin amacı, aynı durumunda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı
tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasalar karşısında ayrım yapılmasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişi
ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. A ynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar
farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın
öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz. Nitelikleri ve durumları özdeş
olanlar için yasalarla değişik kurallar konulamaz. Anayasanın 38. maddesinin altıncı fıkrasında ceza sorumluluğunun
şahsî olduğu belirtilmektedir. Hukuk devletinde ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleriyle
bunların infazına ilişkin kurallar, ceza hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa'nın
konuya ilişkin kuralları başta olmak üzere, ülkenin sosyal, kültürel yapısı,
etik değerleri ve ekonomik hayatın gereksinmeleri göz önüne alınarak saptanacak
ceza siyasetine göre belirlenir. Buna göre, hangi fiilin suç sayılacağı,
cezanın türü ve miktarı ile infaza ilişkin yasal düzenlemeler temelde devletin
suç ve ceza politikasına bağlı bir
konudur. 5275 sayılı Yasa'da cezaların infazı, a ğırlaştırılmış
müebbet hapis cezasının infazı, hapis cezasının infazı, kamuya yararlı bir işte
çalıştırma ve adli para cezasının infazı gibi farklı rejimler biçiminde
düzenlenmiştir. Buna göre infazın şekli, mahkûmiyet konusu cezanın tür ve
ağırlığıyla yakından ilgilidir. Mahkûmun mükerrir olması, hakkında hükmedilecek
cezanın türünü belirlemede etken olduğu gibi, cezanın tür ve ağırlığına bağlı
olarak infazın şekli de değişebilmektedir. Saptanan ceza siyasetine bağlı
olarak farklı infaz şekilleri için farklı kurallar konulması bu ayrımın doğası
gereğidir. Başvuru konusu kuralda olduğu gibi, erteleme ve şartla salıverilme
imkânını hiç tanımayan düzenlemeler yanında, şartla tahliye imkânını tanımakla
birlikte bunun için infaz kurumunda geçirilmesi gereken süreleri artıran veya
adli kontrolü uzatan düzenlemeler de bulunmaktadır. İtiraz konusu kuralla adli para cezasından çevrilen hapsin
infazının ertelenemeyeceği ve bunun infazında koşullu salıverme hükümlerinin
uygulanamayacağı öngörülmüştür. Ancak bu infaz şeklinde hükümlü, hapis
yattığı günlerin dışındaki günlere karşılık gelen parayı öderse hapisten
çıkartılır. Adli para cezası yerine çektirilen hapis süresi üç yılı, birden fazla
hükümle adli para cezalarına mahkûmiyet halinde ise bu süre beş yılı geçemez.
Ayrıca, hapse çevrilmiş olmasına rağmen hak yoksunlukları bakımından esas
alınacak olan da adli para cezasıdır. Dolayısıyla, haklarında doğrudan hapis
cezası verilenlerle adli para cezası hapse çevrilenler aynı konumda
bulunmadıklarından, bunların infaz sistemlerinde eşitlik karşılaştırması
yapılamaz. Açıklanan nedenlerle kural Anayasanın 10. maddesine aykırı
değildir. İtirazın reddi gerekir. Konunun Anayasanın 38. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Fulya KANTARCIOĞLU, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Engin YILDIRIM
bu görüşe katılmamışlardır. VII- SONUÇ 13.12.2004 günlü, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin
İnfazı Hakkında Kanun'un 106. maddesinin 26.2.2008 günlü, 5739 sayılı Yasa'nın
5. maddesiyle değiştirilen (9) numaralı fıkrasının birinci tümcesinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU,
Şevket APALAK, Serruh KALELİ ile Engin YILDIRIM'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
13.5.2010 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU KARŞIOY GEREKÇESİ 13.12.2004 günlü, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin
İnfazı Hakkında Kanun'un 106. maddesinin 5739 sayılı Yasa ile değiştirilen (9)
numaralı fıkrasının itiraz konusu ilk cümlesinde, 'Adli para cezasından
çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve bunun infazında koşullu salıverilme
hükümleri uygulanmaz' denilmektedir. Buna göre, hapis cezasından çevrilen veya
hapis ve adli para cezasının seçenek yaptırım olarak öngörüldüğü durumlarda
verilen para cezasının ödenmemesi nedeniyle çevrilen hapsin infazı ertelenemeyecek
ve bunun infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanamayacaktır. Adli para cezası, nitelik ve korunan hukuki yarar gözetildiğinde
hapis cezasından daha hafif bir yaptırım olduğundan, hapis cezasından
çevrilirken veya seçenek yaptırım olarak uygulanırken, suçlunun, kişiliği,
pişmanlığı, suça eğilimi, özgürlüğü engellenmeden topluma uyum sağlayıp
sağlayamayacağı gibi özelliklerinin değerlendirileceği kuşkusuzdur. Bu durumun
dikkate alınması ise, para cezası verilen suçluya, hapis cezası uygulanmayarak
bir atıfette bulunulduğunu göstermektedir. Ancak, adli para cezasının
ödenmemesi nedeniyle hapse çevrilmesinde, itiraz konusu kural uyarınca erteleme
ve koşullu salıverilme hükümlülerinin uygulanamaması, cezanın infazında
doğrudan hapis cezası alanlar lehine bir farklılık yaratmaktadır. Aynı suçu
işleyenler arasında doğrudan hapis cezası alanlarla para cezasının ödenmemesi
nedeniyle haklarında hapis cezası uygulananlar, özgürlüklerinden yoksun
bırakılmaları yönünden aynı hukuksal konumda olduklarından, bunlar arasında
ayırım yapılması eşitlik ilkesinin açık bir ihlâlidir. Para cezalarının
tahsilini sağlamak ya da para cezasından çevrilen hapis cezalarının infazı
sırasında kalan günlerin karşılığı ödenerek bu cezaların sonlandırılması gibi
yasal olanaklar eşitlik ilkesinin ihlâlinin haklı gerekçeleri olamaz. Hukuk devletinde yasa koyucu, cezalar ve bunların infazı konusunda
takdirini kullanırken eşitlik ilkesini ve adaleti gözetmek zorundadır. Öte yandan, mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların
ve güvenlik tedbirlerinin uygulanmasına ilişkin yasalarda, adalet ve eşitlik
ilkesi esas alınmadıkça, Anayasa'nın 19. maddesinde belirtilen kişi özgürlüğü
ve güvenliği de sağlanamaz. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 2. ve 19.
maddelerine aykırı olduğu ve iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne
katılmıyorum. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU AZLIK OYU İtiraza konu kural 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirleri
Hakkında Kanun'un 106. maddesinin değişik (9) nolu fıkrasının 'Adli para
cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve bunun infazında koşullu
salıverilme hükümleri uygulanmaz.' şeklindeki birinci tümcesidir. Aynı Yasa'nın 107. maddesinde koşullu salıverme düzenlenmiş ve
mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi halli geçirmesi ilke alınmıştır. Ayrıca
hapis cezalarının derhal infazının hükümlü ve ailesi için mahkumiyetin amacı
dışında ağır zarara neden olacağının anlaşılması durumunda ise infazın
ertelenmesi söz konusu olacaktır. İtiraza konu olan kuralda da hapis cezası söz konusudur. Hapis
cezasının adli para cezasından çevrilmiş olması, uygulanacak olan hapsedilme
olgusunda bireysel ve toplumsal yansımaları ve sonuçları yönünden bir fark
oluşturduğu söylenemez. Cezanın çekildiği ortam, çekiliş biçimi aynıdır.
Belirlenen bu aynılığın, para cezalarının ödenmesinin sağlanması ve ödeme
halinde cezanın sonuçlanması yönündeki amaçlarla değişmeyeceği açıktır. Burada
önemli olan hapis cezasının tüm etkileriyle yaşanmasıdır. Bu olgu ve Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik kuralı karşısında,
hapis cezası çekenlerin aynı konumda oldukları ve aynı kuralların geçerli
olması gerektiğine açıklıkla ulaşılmaktadır. Başka bir aktarımla, adli para
cezasından çevrilen hapis cezalarının da, diğer hapis cezalarıyla aynı kurala
bağlı olması anayasal eşitlik ilkesinin bir gereği olduğunda kuşku yoktur. Bu nedenle Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olan kuralın iptali
gerekeceği oyuyla karara karşıyım. Üye Şevket APALAK KARŞIOY Mahkememiz kararını oluşturan çoğunluk görüşü; Yasa koyucunun takdiri kapsamında ülke gerçekleri göz önüne
alınarak saptanan ceza siyasetine bağlı farklı ceza ve infaz şekilleri için
farklı kurallar konulabileceği, adli para cezasının hukuki niteliğinin farklı
olduğu, doğrudan hükmedilen hapis cezasının infazı hükümleri ve seçenek
yaptırım ile adli para cezası hükmünün infazı rejimlerinin eşitlik
karşılaştırmasının yapılmaması gerektiği bu nedenle davanın reddine karar
verilmesi gerektiğinde birleşmiştir. Anlatılan nedenler ile bu görüşe katılınmamıştır. Ülke gerçekleri karşısında ceza siyaseti belirlenirken, suçun
mahiyeti, korunmak istenen yarar, temel ceza unsurları yasa koyucunun
takdirinde olması genel ilke olmakla birlikte 'cezaların infazı kurumunun'da
öngörülen temel ceza kadar ceza hükümlüsü insan unsurundan ayrık düşünülmesi
mümkün değildir. Cezaların infazında amaç toplumu suça karşı korurken hükümlünün
sosyalleşmesini temin etmek, kanun ve nizamlara kurallara saygılı, sorumluluk
taşıyan birey olmasını kolaylaştırmaktır. Hükmedilen bir ceza karşısında cezaevine girmekle ortaya çıkan
olgu 'hürriyetlerden yoksun kalma'dır. İnfaz sürecinin hükümlünün iyileştirilmesi, kanunlarla düzenlenmiş
haklardan yararlanmasının temin edilmesi yönünde olması gerektiği
kaçınılmazdır. Bu husus devletin Anayasa ile verilen temel amaç ve görevleri
arasındadır. İnfaz sürecinde kendisinden beklenen tutum, davranış ve eylemleri
ile kamu düzenine uyan hükümlünün temel alınan iyileştirme süreci gayesine
katkısı, iyiniyeti, yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmesi ve toplumla
bütünleşmeye hazır olduğu gözlemi karşısında ceza infaz siyasetinin temel amacı
ve insan onuru ve toplumsal gereksinim adına, bu ülkede hükümlülük ve infazda
geçen süreyi kısaltan KOŞULLU SALIVERİLME müessesesi getirilmiştir. İtiraz konusu 5275 sayılı Kanun'un 106. maddesinin değiştirilen 9
no'lu fıkrasının birinci cümlesinde yer alan 'adlİ para cezasından çevrilen
hapsin infazı ertelenemez ve bunun infazında koşullu salıverme hükümleri
uygulanmaz.' ifadesi; hakkında adli para (bir kısım paranın devlet hazinesine
ödenmesi) cezası verilen hükümlünün, benzeri suçtan doğrudan hapis cezası almış
ve infaz sürecinde şartlı tahliyeden yararlanabilecek bir hükümlüye kıyasla, bu
para cezasını ödememe halinde bu olumsuz edime adeta bir yaptırım daha yükleyerek
bu konumda koşullu salıverilmeden yararlandırılmayacağına hükmettiği
görülmektedir. Ceza doğrudan hapis yerine, paradan hapse dönünce yasa koyucunun,
infaz süreci için öngördüğü temel amaç ve ilkelerden uzaklaşıldığı,
değerlendirmeye alınmadığı, salt hazine alacağı karşısında yok sayıldığı
anlaşılmaktadır. Kural bu hali ile ceza infaz siyasetine ilişkin pozitif hukuktan
sapma niteliğindedir. Elbette ceza siyaseti farklı infaz usullerini suçun hukuki
mahiyeti, yasanın korumak istediği yarar ölçütü ile getirilebilirse de toplumu
koruma temel amaçlı ceza siyaseti suça itileni ve hüküm altına alınanı da
korumak, eşit hallerde eşit koşullardan yararlandırmak zorundadır. Aynı eylem karşısında doğrudan hapis cezası infaz edilenin
yararlanabileceği şartlı tahliye hakkının -hakimin takdiri karşısında- adli
para cezasına çarptırılan ancak ödeyemediği için hapis cezasına çevrilen
hükümlüye tanınmaması, hak yoksunluğu ile karşılaşması, adil görülecek bir
farklılık olmayıp, ceza adalet sistemine olan saygının yitirilmesi nedeni
olabilecektir. Herhalde hapishanede yaşama zarureti hürriyeti bağlayıcı cezanın
infazı ile aynı nitelikte ve içeriktedir. Hürriyeti bağlayıcı cezanın infaz
sürecinin, hükümlü üzerinde işinin kaybedilmesi, bozulması, ailevi sorunlar,
vs. sayısız hak ve yükümlülükten uzak kalmak ve getireceği olası maddi ve
manevi kayıplar gibi kalıcı sonuçlar yaratacağı da bir vakıadır. Bu olumsuzlukları azaltmak, ortadan kaldırmak yerine, infaz
sürecini uzatmak sonucu yaratan koşullu salıvermeden yararlandırmamak infazda
ceza adaletinin temel amacı hükümlünün ıslahı ve sosyalleşmesi amacına uyumlu
olduğu söylenemez. İnfazda şartlı tahliye hakkından yararlandırmama sonucunu yaratan
adli para cezasının niteliğine bakıldığında ise, bu cezanın düzenlendiği Türk
Ceza Kanunu'nun 52. maddesinin genel gerekçesinde; suç işleyen kişinin ekonomik
durumunu dikkate almadan hükmolunan para cezasının eşitlik ilkesine aykırı
sonuçlar doğurduğu, ödeme gücü olan kişi üzerinde etkisi olmadığı, ödeme gücü
olmayanın da sonuçta infaz kurumuna gönderildiği, bu nedenle gün para cezası
sistemine geçildiği, cezanın kişinin ödeme gücüne göre belirlenerek zengin
fakir arası eşitsizliğin giderildiği söylenmektedir. Görülen odur ki amaç, suçlunun ekonomik ve diğer şahsi halleri göz
önünde tutularak cezayı para olarak tayin edip cezadan beklenen amacı
gerçekleştirmektir. Bunun için gereğinde taksitlendirmek ve ödenmeyen para
cezasının hapse çevrileceğini belirtilmektedir. Ancak çevrilecek cezanın infazı sürecinde infaz usulünün
değiştirileceği hususu genel gerekçede yer almadığı görülmektedir. Ceza tayini sırasında ödeme gücü var sayılarak takdir edilecek
para cezasının ödenmemesi halinde şartlı tahliye hak yoksunluğu ile hükümlüyü
yeniden cezalandırmak bir gaye olmasa gerektir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 3., 5. ve 6. maddeleri de
dikkate alındığında, mahkeme kararlarının sanıkları kısmen bireysel özellikler
dikkate alınarak verilmesi gerekliliğine işaret etmekle birlikte, bu ilkeye
uygun hareketle tayin edilen cezanın adının 'ADLİ PARA' olması halinde sanığın
hakimin taktiri ötesinde, gelişen reel durumu ve haklı nedenleri de olabileceği
düşünüldüğünde hapsin infazında farklı usulle karşılaşması ve uygulamanın ek
bir cezaya dönüşmesi düşüncesi, sözleşme ilkelerine ve Anayasa'nın hukuk
devleti ilkesine aykırılık oluşturduğu düşünülmektedir. Avrupa konseyi bakanlar komitesi hürriyetten yoksunluğun sosyal ve
ailevi etkileri karşısında ceza siyasetine rehber olacak tavsiye kararları
aldığı ve bunların Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına ilkesel bazda
yansıdığı anlaşılmaktadır. Buna göre özellikle hürriyeti bağlayıcı cezaya alternatif
toplumsal hizmet yaptırımlarının uygulanması teşvik edilmekte, kapalı ortamının
hükümlü üzerinde egemen olacak negatif öğelerini ortadan kaldırmaya yönelik
çabalar tavsiye edilmektedir. Ceza adalet sisteminin koğuşturma, infaz ve sonrası birlikte bir
işletme bütünü olduğu ve yarar temeli üzerine varlık ve meşruluk kazandığı
ortadadır. Adalet, eşitlik ve Anayasaca maddi ve manevi varlığı geliştirilmek
zorunda olunan insan ölçütleri olmadan ceza sisteminde yer alan infaz
usullerinin sadece yasa koyucunun ülke gerçeği, ceza hukukunun ana ilkeleri ve
ekonomik hayat gereksinmeleri denilerek takdiren realize edilebileceğini
söyleyen eksik anlayışa katılmak mümkün değildir. Cezaların hükmedilmesi ve infazında adillik, eşitlik ve merhamet
ilkelerini göz ardı eden, pozitif hukuktan sapma niteliğindeki kural anlatılan
nedenler ile Anayasa'nın eşitlik ve yarattığı adaletsizlik ile hukuk devleti
ilkesine aykırıdır. Üye Serruh
  KALELİ Üye Engin
  YILDIRIM