ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1997/18 Karar Sayısı : 1998/42 Karar Günü : 30.6.1998 R.G. Tarih-Sayı :06.12.2000-24252 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Vezirköprü İş Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 17.7.1964 günlü, 506 sayılı "Sosyal
Sigortalar Kanunu"nun 3395 sayılı Kanun'un 5. maddesiyle değiştirilen 79.
maddesinin sekizinci fıkrasının Anayasa'nın 2., 60. ve 65. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüğü'yle işverene karşı açılan
hizmet tespiti davasında, 506 sayılı Yasa'nın değişik 79. maddesinin sekizinci
fıkrasını Anayasa'ya aykırı bulan mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 3395 sayılı Yasa ile
değiştirilen ve iptali istenen sekizinci fıkrayı da içeren 79. maddesi
şöyledir: "Madde 79- İşveren, bir ay içinde çalıştırdığı sigortalının sigorta primleri
hesabına esas tutulan kazançlar toplamı ve prim ödeme gün sayıları ile sigorta
primlerini gösteren ve örneği yönetmelikle belirlenen prim belgelerini ait
olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar kuruma vermekle ve bu belgelerin
muhteviyatını doğrulayacak muteber işyeri kayıtlarını Kurumca istenilmesi
halinde ibraz etmekle veya sigortalı çalıştırmadığı takdirde, bu hususu yazılı
olarak önceden Kuruma bildirmekle yükümlüdür. İşveren, sigortalıların adını, soyadını, sigorta sicil numarasını
ve çalıştığı süreyi gösteren ve örneği yönetmelikle belirlenen bir belgeyi
işyerinde, birden ziyade işyeri olması halinde her işyerinde ayrı ayrı olmak
üzere, işçiler tarafından da görülebilecek bir yere asmaya mecburdur. Bu yükümlülükleri yerine getirmeyen işverenler hakkında 140 ıncı
madde hükümleri uygulanır. 140 ıncı maddenin uygulanması prim belgelerinin Kuruma verilmesine
mani teşkil etmez. Fiilen veya kayden çalıştığı tespit edilen sigortalılara ait olup
bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan tebligata rağmen
bir ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca
resen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta primleri Kurumca tespit edilerek
işverene tebliğ edilir. İşveren, tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden
itibaren bir ay içinde ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz
tahsilatı, durdurur. İtirazın reddi halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden
itibaren bir ay içerisinde yetkili mahkemeye başvurabilir. Yetkili mahkemeye
başvurulması prim borcunun tahsil ve takibini durdurmaz. Mahkemenin Kurum lehine karar vermesi halinde 80 inci maddenin
prim borcuna ilişkin hükmü uygulanır. Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen
veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını
hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde Mahkemeye
başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında
belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır. Sigortalının çalıştığı bir veya birkaç işte, bu Kanunda yazılı
prim ödeme şartını yerine getirmiş olmasına rağmen kendisi için verilmesi
gereken kayıt ve belgeler işveren tarafından verilmediği veya verilen kayıt ve
belgelerde kazançların veya prim ödeme gün sayılarının eksik gösterildiği
Kurumca tespit edilirse, hastalık ve analık sigortalarından gerekli yardım
yapılır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 60.- Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve
teşkilâtı kurar." 3- "MADDE 65.- Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa
ile belirlenen görevlerini, ekonomik istikrarın korunmasını gözeterek, malî
kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince; Yekta Güngör
ÖZDEN, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa
BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Mustafa YAKUPOĞLU ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 4.2.1997 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülen Yasa kuralı ve aykırılık savına dayanak yapılan
Anayasa kurallarıyla bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Mahkeme, Anayasa'nın 2. maddesi ile benimsenen sosyal adalet
ilkesinin güçsüzleri korumaya, ekonomik ve sosyal değişimi sağlamaya yönelik
olduğunu; sosyal güvenlikten yararlanabilmek için belirli gün prim ödenmesinin
gerektiğini; fıkranın ise bu gereğe uyulmadan herkese sonradan çeşitli
yöntemlerle hizmet borçlanmasına gidebilme olanağını getirdiğini; sigortasız
işçi çalıştırmanın teşvik edildiğini; sigortasız işçi çalıştırmanın
yasalara aykırı olduğunu ve borçlanma yoluyla kanuna aykırı durumların bu
ilişkiyi kuranlar lehine sonuçlandırılarak suç sayılan bir ilişki üzerine meşru
hakların inşa edildiğini ve bütün bunların külfetinin Kurum'a
yükletildiğini; ekonomik krize sokulmuş bir sosyal güvenlik kurumunun kendisine
yüklenen anayasal görevleri yapamayacağını bu nedenle, kuralın Anayasa'nın 2.,
60. ve 65. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürerek iptalini istemiştir. Kişilerin sosyal hakları ve asgarî yaşam düzeyleriyle ilgilenerek
onların refah, huzur ve mutluluk içinde yaşamalarını sağlamak Anayasa'nın 2.
maddesinde belirtilen sosyal devletin temel amaç ve görevlerindendir. Anayasa'nın "sosyal güvenlik hakkı" başlıklı 60.
maddesinin birinci fıkrasında, herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olması
öngörülmüştür. Sosyal güvenlik hakkı, çalışanların yaşamlarının ve yarınlarının
güvencesidir. Sosyal güvenlik, bireylere, gelirleri ne olursa olsun yaşlılık,
hastalık, kaza, ölüm ve malûllük gibi sosyal riskler karşısında asgarî bir
yaşam düzeyi sağlama amacına yöneliktir. İkinci fıkra ile de Devlete sosyal
güvenliği sağlayacak gerekli önlemleri almak ve teşkilatı kurmak görevi
verilmiştir. T.C. Emekli Sandığı, Bağ-Kur ve Sosyal Sigortalar Kurumu,
ülkemizde sosyal güvenliğin temelini oluşturan kurumlardır. Sosyal Sigortalar
Kurumu, hizmet akdine dayanarak çalıştırılanlara, iş kazalarıyla meslek
hastalıkları, hastalık, analık, malûllük, yaşlılık ve ölüm hallerinde sosyal
sigorta yardımları yapan sosyal güvenlik kuruluşudur. Kurum'un çalışmaları,
sigorta esaslarına göre düzenlenmiştir. 506 sayılı Yasa'nın 79. maddesinde, sigortalıların sigorta
primlerinin hesabına esas tutulan kazanç toplamı ve prim ödeme gün sayılarının
hangi belgelerle düzenleneceği açıklanmıştır. Çeşitli ekonomik, toplumsal ve kayıt düzenindeki kimi eksiklikler
nedeniyle çalışanların fiili çalışma sürelerinin bir bölümünün Sosyal
Sigortalar Kurumu kayıtlarına intikal etmediği gözetilerek maddenin sekizinci
fıkrasıyla, prim belgeleri işveren tarafından Kuruma verilmeyen veya
çalıştıkları Kurumca saptanamayan sigortalılara, hizmetlerinin geçtiği yılın
sonundan itibaren 5 yıl içinde mahkemeye başvurarak kanıtlamaları koşuluyla
çalıştıklarını tesbit olanağı getirilmiştir. Böylece, sigortalıların prim
belgeleriyle belgelendiremedikleri fiili hizmet süreleri, mahkeme kararıyla
kanıtlanma koşuluyla değerlendirilebilecektir. Burada zamanında sigortaya
bildirilmeyen ve Kurum'ca saptanamayan geçmiş hizmetin değerlendirilmesi
sözkonusudur. Bunun saptanabilmesi için de gerçeğe ulaşma konusunda her türlü
inceleme ve araştırma olanağına sahip olan bağımsız ve tarafsız yargı organının
görevlendirilerek çalışanların Anayasa'nın 62. maddesinde açıklanan sosyal
devlet ilkesine koşut olarak 60. maddesinde belirtilen sosyal güvenlik
haklarından yararlandırılmalarına olanak sağlanmıştır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'ya aykırı
değildir. İstemin reddi gerekir. Konunun Anayasa'nın 65. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Haşim KILIÇ bu görüşe katılmamıştır. VI- SONUÇ 17.7.1964 günlü, 506 sayılı "Sosyal Sigortalar
Kanunu"nun 3395 sayılı Yasa ile değiştirilen 79. maddesinin sekizinci
fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Haşim KILIÇ'ın
karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 30.6.1998 gününde karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK KARŞIOY
YAZISI 506 Sayılı Yasa'nın 79. maddesinin dava konusu sekizinci
fıkrasında, kimi eksiklikler nedeniyle çalışanların fiili çalışma sürelerinin
bir bölümünün SSK kayıtlarına intikal etmemesinden doğan boşluğun, mahkeme
kararıyla ispat edilmesi koşuluyla geçmiş hizmet olarak değerlendirilme olanağı
sağlanmıştır. Yasa'da öngörülen borçlanmaya ilişkin esas ve usullerin çerçevesi
çizilmemiştir. Mahkeme kararıyla da olsa borçlanmaya esas alınacak hizmet
süresinin ne kadar olacağı belirtilmediği gibi, borçlanma koşulları ile ödeme
şekli konusunda herhangi bir kural öngörülmemiştir. Oysa, 1479 sayılı Yasa'ya
bağlı olan bağımsız çalışanlarla 657 sayılı Yasa'ya tabi olan devlet memurları
için de borçlanma imkanı getirilmiş ancak, buna ilişkin ayrıntılar yasalarda
açıkça belirtilmiştir. İptali istenen fıkraya göre, çalışanların borçlanmaları
gereken sürelerine ilişkin herhangi bir sınır konulmadığından, nasıl ve ne
şekilde ispat edileceği belli olmayan bir yöntemle Sosyal Sigortalar Kurumu
yükümlülük altına sokulmaktadır. Böyle bir sınırsızlık ve ilkesizlik S.S.K'nu
işlevini yapamaz konuma düşürür. Anayasa'nın 60. maddesinde herkesin sosyal
güvenlik hakkına sahip olduğu belirtildikten sonra, bunun en iyi biçimde
yürütülmesi için gerekli tedbirler alma görevi de Devlet'e yüklenmiştir. Kimi
çalışanlara sınırı belli olmayan imtiyazlar tanımak, Devlet'in Sosyal
Güvenlikle ilgili önlemini olumsuz yönde etkiler. SSK bağlı çalışanlara
kayıtlara geçemeyen çalışma sürelerinin mahkeme kararıyla sınırsız şekilde
tesbit edilerek borçlanma olanağı verilmesi, Anayasa'nın 2. ve 60. maddelerine
aykırı olduğundan çoğunluk görüşüne katılmadım. Üye Haşim KILIÇ