ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı:1980/55 Karar sayısı:1980/62 Karar günü:4.12.1980 Resmi Gazete
tarih/sayı:1.4.1981/17297 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN:: Diyarbakır Sıkıyönetim Askeri
Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Yasasının,
12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin ikinci fıkrasında
yer alan "..... eylem başka bir suçu oluştursa bile ayrıca ...."
sözcüklerinin, Anayasanın 12. ve 33. maddelerinde yazılı eşitlik ve ceza
sorumluluğunun kişiselliği ilkelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali
istemidir. I- OLAY: Sanıklar, bağımsız bir kürt devleti kurulması için faaliyet
gösteren yasa dışı bir örgüt tarafından hazırlanmış olan ve üzerinde öldürülen
7 kişinin resimleri ve ayrıca "Emperyalistler, faşistler, sömürgeciler,
işbirlikçiler ve ajan provakatörleri mücadelemizi engelleyemiyecektir",
kürtçe "Biji tekeşin heta rızgariye" (Anlamı: Yaşasın halkın
kurtuluşu mücadelesi) yazılı afişleri Diyarbakır ili Melikahmet caddesi
üzerindeki evlerin duvarlarına yapıştırdıkları sırada yakalanmışlardır. Bu nedenle
haklarında Türk Ceza Yasasının 142/3 ve 2248 sayılı Yasa ile değişik 536/1.
maddeleri uyarınca kamu davası açılmıştır. Davaya bakmakta olan Mahkeme, sözü geçen Yasanın, davada
uygulanacak olan 536. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan
".........eylem başka bir suçu oluştursa bile ayrıca......."
sözcüklerinin Anayasaya aykırı olduğu kanısına varmış ve iptali için Anayasa
Mahkemesine başvurmaya karar vermiştir. III- METİNLER: a) Yasa kuralları: 1- Türk Ceza Yasasının, komi ile ilgili 79. maddesi kuralı
şöyledir: "MADDE 79- İşlediği bir fiil ile kanunun muhtelif ahkâmını
ihlâl eden kimse o ahkamdan en şedit cezayı tasammun eden maddeye göre
cezalandırılır. 2- İptali istenen "..... eylem başka bir suçu oluştursa
bile ayrıca ......" sözcüklerini de içeren, Türk Ceza Yasasının 12.6.1979
günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesi de şöyledir: "MADDE 536- Her kim, belediyeler, köy ihtiyar kurulları
veya yasalarla yetkili kılınmış diğer makamlarca önceden ayrılmış ya da
oturulan yerler dışında, o yerin en büyük mülkiye amirine yapılacak bir başvuru
üzerine ayrılan yerlere, izin almaksızın veya verilen izne aykırı biçimde,
basılı olan veya olmayan, elle yapılmış veya yazılmış her türlü resim, yazı ve
işaretler veya bunları içeren kâğıt, pano, pankart, bant ya da benzerlerini
asar veya yapıştırırsa veya izne dayalı olsa bile bu yerleri boyar veya
bu yerlere yazı yazar, resim ya da işaret yaparsa, eylem başka bir suç
oluştursa bile ayrıca altı aydan bir yıla kadar hafif hapis ve bin liradan
aşağı olmamak üzere hafif para cezasına çarptırılır. Bu eylemler yukarıdaki fıkra dışında kalan yerlerde veya kamuya
ayrılmış veya kamuya açık veya herkes tarafından görülebilecek yerlerde veya
her türlü taşıt araçları veya kamu hizmetlerine ait iletişim araçları veya kamu
hizmetine ait iletişim araçları veya kamu hizmetine ayrılmış veya özel kişi ve
kuruluşlara ait işaret veya levhalar üzerinde işlenirse, eylem başka bir suçu
oluştursa bile ayrıca bir yıldan iki yıla kadar hafif hapis ve ikibin liradan
az olmamak üzere hafif para cezasına çarptırılır. Yukarıdaki fıkralarda gösterilen eylemlerin derneklerin veya
benzeri kuruluşların mensupları tarafından veya onların iştirakiyle yapıldığı
sabit olduğu takdirde suçu işleyen veya suça bu suretle katılan dernek ve
kuruluş mensuplarına sözü edilen fıkralardaki cezalar iki katı olarak
hükmedilir. Şu kadar ki hafif hapis cezası iki yılı aşamaz. Yukarıdaki fıkralardaki eylemleri küçüklere veya ceza ehliyeti olmayan
kişilere işletenlere yukarıdaki fıkralar uyarınca verilecek cezalar yarısı
kadar artırılır. Yukarıdaki fıkralardaki eylemler, siyasal veya ideolojik olmayan
amaçlarla işlenir ve içeriği bakımından bir suçu oluşturmazsa yukarıdaki
fıkralarda yazılı cezalar onda birine kadar indirilebilir. Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralardaki suçlardan
dolayı hükmolunacak cezalar ertelenemez ve bunların yerine 647 sayılı Cezaların
İnfazı Hakkındaki Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen ceza ve tedbirler uygulanamaz. Bu maddede suç sayılan eylemlerin işlenmesinden dolayı sebebiyet
verilen zararların tazminine ayrıca hükmolunur. Görenek ve geleneklere göre asılacak kâğıt, pano, pankart, bant
ya da benzerleri bu madde hükümleri dışındadır. 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri
Hakkındaki Kanun hükümleri saklıdır." B) Dayanılan Anayasa kuralları: "MADDE 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce,
felsefî inanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde
eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, suareye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. "MADDE 33 - Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan
kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz. Cezalar ve ceza tedbirleri ancak kanunla konulur. Kimseye, suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan
cezadan daha ağır bir ceza verilemez. Kimse, kendisini veya kanunun gösterdiği yakınlarını suçlandırma
sonucu doğuracak beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza sorumluluğu şahsidir. Genel müsadere cezası konulamaz. IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 25.9.1980
gününde Şevket Müftügil, Rüştü Aral, Osman Tokcan, Muammer Yazar, Adil
Esmer, Nihat O.Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu, Hüseyin Karamüstantikoğlu,
Kenan Terzioğlu, Orhan Onar, Necdet Darıcıoğlu, İhsan N. Tanyıldız, Bülent
Olçay, Yılmaz Aliefendioğlu ve Yekta Güngör Özden'in katılmalarıyla yapılan ilk
inceleme toplantısında, itirazda bulunan Mahkemenin bu yola başvurma yetkisi
üzerinde durulmuştur: Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın
27. maddelerine göre, mahkemeler, ancak bakmakta oldukları davada uygulanacak
yasa kurallarının Anayasaya aykırı olduğu itirazında bulunabilirler.
İncelenmekte olan itirazda iptali istenilen yasa kuralı, Türk Ceza Yasasının,
12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin ikinci fıkrasında
yer alan "....... eylem başka bir suçu oluştursa bile ayrıca ......."
sözcüklerinden oluşmaktadır. Anılan kuralın, yerel Mahkemenin bakmakta
bulunduğu davada uygulanacak kural olup olmadığını saptamak için, suç sayılan
eylemin iddianamede nitelendirme biçiminin gözönünde tutulması gereklidir. İddianamede; "sanıkların 28.6.1979 günü saat 02.00
sıralarında Diyarbakır Melikahmet caddesi Balıkçılarbaşı semtinde eşhasa ait
evlerin duvarlarına Türk topraklarının bir kısmını da içerisine alacak şekilde
bağımsız bir kürt devleti kurulması için faaliyet gösteren Ala Rızgari
fraksiyonuna ait üzerinde karşıt fikirli gruplarca öldürüldüğü iddia edilen
yedi kişinin resimleri bulunan, ayrıca "Emperyalistler, Faşistler,
Sömürgeciler, İşbirlikçiler ve ajan provakatörleri mücadelelerimizi
engelleyemeyecektir" Cezmi Ölekli- 1957-27.6.1978" kürtçe "Biji
Tekoşin heta rızgariye (Türkçe anlamı: yaşasın halkın kurtuluş mücadelesi) Ala
Rızgari" yazılı afişleri yapıştırdıkları sırada polisler tarafından
yakalandığı, yakalanmadan önce ellerinde bulunan afişleri yere attıkları 23
adet afişi görevli memurların aldıkları, böylece sanıkların milli duyguları
zayıflatmak için propaganda yapmak ve afiş yapıştırmak suçlarını işledikleri
....." yazılıdır. Görüldüğü gibi, afiş yapıştırmak suçunun, üçüncü kişilere ait
evlerin duvarlarında işlenmiş olduğu iddianamede açıkça belirtilmiştir. Bu
belirleme, suça, Türk Ceza Yasasının söz konusu 536. maddesinin ikinci
fıkrasına uygun bir nitelik kazandırmaktadır. Gerçekten, maddenin birinci
fıkrası yalnızca özel ilân yerlerinde içlenen afiş yapıştırma ve benzeri
eylemleri cezalandırmakta, bu özel ilân yerleri dışında kalan yerlerde işlenen
eylemleri ise ikinci fıkra yaptırıma bağlamaktadır. Eylemin sübutu halinde; sanığın, "iddianamede kanuni
unsurları ile gösterilen suça ilişkin kanun hükmü" olan Türk Ceza
Yasasının değişik 536. maddesinin ikinci fıkrası ile mahkûm edilmesi,
25.10.1963 günlü, 353 sayılı Askerî Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü
Kanununun 166. maddesinin buyruğu olup, bu uygulama için yöntemsel başkaca bir
işlem gerekmediğinden, yerel Mahkemenin, sözü edilen ikinci fıkra yönünden
itiraza yetkili olduğu kabul edilmelidir. Bu nedenle, "Dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının
incelenmesine, Şevket Müftügil, Âdil Esmer, Nihat O.Akçakayalıoğlu, Hüseyin
Karamüstantikoğlu, Kenan Terzioğlu, Bülent Olçay ve Yekta Güngör Özden'in,
"İddianamede ve esas hakkındaki mütalâada sanığın Türk Ceza Yasasının
değişik 536. maddesinin birinci fıkrası uyarınca cezalandırılması istenmiştir.
İtirazcı Mahkemenin Anayasaya aykırılığını ileri sürdüğü sözcükler ise aynı
maddenin ikinci fıkrasında yer aldığından ve bu hükmün uygulanması da sanığa ek
savunma hakkı verilmesi koşuluna bağlı olup, olayda Ceza Yargılama Yöntemi
Yasasının 258. maddesinin henüz uygulanmadığı anlaşıldığından, başvurunun, İtirazcı
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerektiği" biçimindeki
karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla" karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: İşin esasına ilişkin rapor, mahkemenin gerekçeli kararı ve
ekleri, itiraz konusu yasa hükümleri ile Anayasaya aykırılık savına dayanak
tutulan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili yasama belgeleri ve öteki metinler
okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Türk Ceza Yasasının, 12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile
değişik 536. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "....... eylem başka
bir suçu oluştursa bile ayrıca....." sözcükleri, yine aynı yerel
Mahkemenin önceki bir itirazı üzerine Anayasaya uygunluk denetiminden
geçirilmiş ve aykırılık iddiası yerinde görülmemiştir (Anayasa Mahkemesinin
29.4.1980 günlü, Esas 1980/1- Karar 1980/25 sayılı kararı. Resmî Gazete Gün:
23.8.1980, Sayı: 17084). Yerel Mahkemenin ilk başvurusunda gösterdiği gerekçeler -eylemin
siyasal amaçla işlenmesi halinde uygulamaya ilişkin yorum dışarda kalmak üzere-
incelenmekte olan bu işi de kapsadığından, Anayasa Mahkemesinin sözü edilen
kararında belirtilen gerekçeler bu işte de geçerli olmaktadır. Bu nedenle söz
konusu gerekçelerin burada da yinelenmesine gerek görülmemiştir. Aynı nedenlerle bu itirazın da reddine karar verilmelidir. VI- SONUÇ: 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu" nun
12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin ikinci fıkrasında
yer alan ".... eylem başka bir suçu oluştursa bile ayrıca....." biçimindeki
hükmün Anayasaya aykırı olmadığına ve itirazın reddine, 4.12.1980 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Şevket Müftügil Başkanvekili Ahmet H. Boyacıoğlu Üye Ahmet Salih Çebi Üye Muammer Yazar Üye Adil Esmer Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Nahit Saçlıoğlu Üye Hüseyin Karamüstantikoğlu Üye Kenan Terzioğlu Üye Orhan Onar Üye Necdet Darıcıoğlu Üye İhsan N. Tanyıldız Üye Bülent Olçay 8.11.1981 günü vefat ettiğinden imza ettirilemedi. Üye Yılmaz Aliefendioğlu Üye Yekta Güngör Özden EK GEREKÇE 23.8.1980 günlü, 17084 sayılı Resmi Gazetede 29.4.1980 günlü,
1980/1-25 sayılı Karara bağlı olarak yayımlanan ek gerekçe bu iş için de
geçerlidir. Bunların biz de yinelenmesine gerek görmüyor ve bu karara da aynı
gerekçelerle katılıyoruz. Başkanvekili Ahmet H. Boyacıoğlu Üye Muammer Yazar