ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/51 Karar Sayısı : 2010/73 Karar Günü : 20.5.2010 R.G. Tarih-Sayı :
02.12.2010-27773 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Zonguldak Vergi
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4.1.1961 günlü, 213
sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 22.7.1998 günlü, 4369 sayılı Yasa'nın 9.
maddesiyle değiştirilen 339. maddesinin, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine
aykırı olduğu savıyla iptali istemidir. I- OLAY Vergi ziyaına sebebiyet verdiği ve hakkında daha önce de
kesinleşen bir vergi ziyaı cezası bulunduğu gerekçesiyle davacıya yüzde elli
oranında artırılarak uygulanan vergi ziyaı cezalı katma değer vergisinin
terkini istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 22.7.1998 günlü,
4369 sayılı Yasa'nın 9. maddesiyle değiştirilen 339. maddesi şöyledir: 'Vergi ziyaına sebebiyet vermekten veya usulsüzlükten dolayı ceza
kesilen ve cezası kesinleşenlere, cezanın kesinleştiği tarihi takip eden yılın
başından başlamak üzere vergi ziyaında beş, usulsüzlükte iki yıl içinde tekrar
ceza kesilmesi durumunda, vergi ziyaı cezası yüzde elli, usulsüzlük cezası
yüzde yirmibeş oranında artırılmak suretiyle uygulanır.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılmalarıyla 23.7.2009 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Anayasa'da yer alan suç ve cezaların kanuniliği
ilkesinin vergi cezaları yönünden de geçerli olduğu, yasa koyucunun suç ve
cezalar ile ağırlaştırıcı ve hafifletici sebeplerin belirlenmesi konusunda ceza
hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla takdir yetkisine sahip
olduğu, ceza hukukunda bir defa suç işlendikten ve bu suçtan dolayı verilen
ceza kesinleştikten sonra kanunla belirlenen süre zarfında suç işlenmesinin
tekerrür olarak kabul edildiği ve kişilerin aldıkları cezaya rağmen suç
işlemeye devam etmeleri durumunda sonradan işlenen suçlara daha ağır cezalar
verilerek cezanın caydırıcılığının sağlanmaya çalışıldığı, itiraz konusu
kuralda ise tekerrür nedeniyle artırılan cezanın sebebini oluşturan eylemin
tarihinin önem taşımadığı ve ilk cezaya konu eylemden daha önceki bir tarihte
gerçekleşmiş olmasının dahi mümkün olduğu, bu düzenlemenin failin ıslah
olmasını amaçlayan tekerrür müessesesi ile bağdaşmadığı gibi hukuki güvenlik ve
hukuki istikrar ilkelerini de zedelediği, itiraz konusu kuralın hukuk devleti
ilkesi ile suç ve cezaların kanuniliği ilkesinin yer aldığı Anayasa'nın 2. ve
38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 'Tekerrür' başlıklı 339.
maddesinde, vergi ziyaına sebebiyet vermekten veya usulsüzlükten dolayı ceza
kesilen ve cezası kesinleşenlere, cezanın kesinleştiği tarihi takip eden yılın
başından başlamak üzere vergi ziyaında beş, usulsüzlükte iki yıl içinde tekrar
ceza kesilmesi durumunda, vergi ziyaı cezasının yüzde elli, usulsüzlük
cezasının yüzde yirmibeş oranında artırılmak suretiyle uygulanacağı kuralı
getirilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel
ilkelerinden biri 'belirlilik'tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem
kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer
vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması, ayrıca kamu
otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de
gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey,
yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi
hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale
yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Birey ancak bu durumda kendisine düşen
yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlar. Hukuk güvenliği,
normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete
güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu
zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında, 'kimse, kanunun suç
saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz' denilerek 'suçun yasallığı',
üçüncü fıkrasında da 'ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak
kanunla konulur' kuralına yer verilerek 'cezanın yasallığı' ilkesi
benimsenmiştir. Anılan maddede ayrıca, kimseye suçu işlediği zaman kanunda o
suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemeyeceği kurala
bağlanmıştır. Anayasa hukukunun temel ilkelerinden olan suç ve cezada yasallık,
ceza hukukunun da temel ilkelerinden birini oluşturmaktadır. Bu ilke, aynı
zamanda temel hak ve özgürlükleri en geniş biçimiyle gerçekleştirip güvence
altına almakla yükümlü hukuk devletinin de esas aldığı değerlerden olup,
uluslararası hukukta ve insan hakları belgelerinde de özel bir yere ve öneme
sahip bulunmaktadır. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirlerine ilişkin kurallar,
ceza hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa'nın konuya ilişkin kuralları başta
olmak üzere, ülkenin sosyal, kültürel yapısı, etik değerleri ve ekonomik
hayatın gereksinmeleri göz önüne alınarak saptanacak ceza politikasına göre
belirlenir. Yasa koyucu, cezalandırma yetkisini kullanırken toplumda hangi
eylemlerin suç sayılacağı, bunun hangi tür ve ölçüdeki ceza yaptırımı ile karşılanacağı,
nelerin ağırlaştırıcı veya hafifletici sebep olarak kabul edilebileceği ve ceza
sistemini tamamlayan müesseseler konusunda takdir yetkisine sahiptir. Bu yetki,
vergi suç ve cezaları bakımından da geçerlidir. Ceza hukukunda 'tekerrür' müessesesi, bir ceza mahkumiyetine kesin
olarak uğrayan bir kimsenin, yeniden suç işlemesi halinde Ceza Kanunu
karşısındaki kişisel durumunu tanımlar. Tekerrür müessesesinin vergi suç ve cezaları bakımından
gözetilmesi ve vergi suçlarında tekerrür halinde vergi cezalarının özel olarak
belirlenmesi yasa koyucunun takdir yetkisi alanında bulunmaktadır. Hukuka aykırı bir eylemin tekerrürü halinde verilecek cezanın
artırılması, daha önce verilen cezanın ıslah edici olmadığı ve failin suç
işleme konusundaki ısrarının daha ağır bir cezayı gerektirdiği düşüncesinden
doğmaktadır. Bununla birlikte, faile tekerrür nedeniyle daha ağır bir ceza
verilebilmesi, bir başka deyişle failin ıslah olmadığının ve suç işleme
konusundaki ısrarının ortaya konulabilmesi için, hukuka aykırı bir eylemi
failin birden çok kere gerçekleştirmiş olması tek başına yeterli olmayıp,
tekerrüre esas alınan eylemi nedeniyle daha önce cezalandırılmış olmasına
rağmen bu tarihten sonra aynı eylemde tekrar bulunmuş olması gerekmektedir. Belirli bir kesinlik içinde yasada hangi eyleme hangi hukuksal
yaptırımın bağlandığının bireyler tarafından bilinmesi ve eylemlerin
sonuçlarının öngörülebilmesi gerektiğinden, hukuka aykırı bir eylemde bulunduğu
tarih itibariyle hakkında daha önce verilen bir ceza bulunmayan kişinin daha
sonraki bir tarihte almış olduğu bir cezanın esas alınarak ve tekerrür
hükümleri uygulanarak cezasının artırılması hukuk devleti ilkesine uygun
bulunmamaktadır. Suçu işlediği tarihte henüz mükerrir olarak kabulü mümkün
olmayan kişiye tekerrür hükümlerinin uygulanması, suç ve cezaların yasallığı
ilkesine de aykırılık oluşturacaktır. Vergi ziyaı cezası ve usulsüzlük cezası kesilen kişilere, bu
cezaların kesinleştiği tarihten itibaren belirli bir süre içinde tekrar vergi
ziyaı cezası ya da tekrar usulsüzlük cezası kesilmesi durumunda cezalarda
artırım uygulanacağını öngören itiraz konusu kuralda ise tekerrür hükmüne esas
alınacak sonraki eylemin her halde ilk eylem için verilen cezanın kesinleşme
tarihinden sonraki bir tarihte gerçekleşmiş olması gerektiği tabiidir. Bu
nedenle, kural belirsiz ve öngörülemez değildir ve kuralın suç ve cezaların
yasallığı ilkesine aykırı olduğundan da söz edilemez. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun, 22.7.1998 günlü,
4369 sayılı Yasa'nın 9. maddesiyle değiştirilen 339. maddesinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 20.5.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU