ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/92 Karar Sayısı : 2007/25 Karar Günü : 15.3.2007 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 26.05.2007-26533 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 5. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 8.5.1986 günlü, 3285
sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun 4648 sayılı Yasa ile değiştirilen
47. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin Anayasa'nın 2., 5. ve 36.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. I- OLAY Menşe şahadetnamesi ve veteriner sağlık raporu bulunmaksızın
hayvan taşınması nedeniyle kesilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 8.5.1986 günlü, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun
4648 sayılı Yasa ile değiştirilen 47. maddesinin birinci fıkrasının, itiraz
konusu (f) bendi şöyledir: “f) Menşe şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu olmayan
hayvan ve hayvan maddelerini taşıyan nakil vasıtaları üç ay süre ile trafikten
men edilerek nakil vasıtalarının sahiplerine beşyüzmilyon lira, idari para
cezası verilir.” B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın, 2., 5. ve 36. maddelerine
dayanılmış ve 38. maddesi ile ilgisi görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM'ın
katılmalarıyla 11.11.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, öncelikle
sınırlama sorunu üzerinde durulmuştur. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesi Kuruluş ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'ne
itiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. Ankara 5. İdare
Mahkemesi tarafından yapılan başvuruda, 3285 sayılı Yasa'nın 4648 sayılı Yasa
ile değiştirilen “Menşe şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu olmayan
hayvan ve havyan maddelerini taşıyan nakil vasıtaları üç ay süre ile trafikten
men edilerek nakil vasıtalarının sahiplerine beş yüz milyon lira, idari
para cezası verilir.” biçimindeki 47. maddesinin (f) bendinin iptali istenmiştir.
Kuralda geçen “idari para cezası verilir.” ibaresi maddenin diğer bentlerinde
geçen idari para cezalarını da kapsaması nedeniyle esas incelemenin bendin bu
ibare dışında kalan bölümüyle sınırlı olarak yapılmasına OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 8.5.1986 günlü, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun
4648 sayılı Yasa ile değiştirilen 47. maddesinin birinci fıkrasının (f)
bendinin YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 11.11.2003 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, hukuk devleti ilkesinin en önemli koşulunun
hukuk güvenliği olduğu, kendisine bir suç isnat edilen kişinin fiilin
işlenmesinde kendi kusuru bulunmadığını ortaya koyarak sorumluluktan
kurtulmasını sınırlandıran itiraz konusu kuralın hukuk devleti ilkesine aykırı
olduğu, kuralın kişilerin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti ve
adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırladığı, davacının yargı mercileri
önünde sahip olduğu savunma hakkının engellendiği, kişilerin adlarına kayıtlı
aracı tasarruf edip etmedikleri araştırılmadan sadece kayıt işleminin
sorumluluğa esas alınmasının hukuk devleti ilkesiyle bağdaştırılamayacağı,
kuralın bu nedenlerle Anayasa'nın 2., 5. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2949 sayılı Yasa'nın 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi,
yasaların Anayasa'ya aykırılığı konusunda ilgililer tarafından ileri sürülen
gerekçelere dayanmaya mecbur olmadığından, kural ilgili görülen Anayasa'nın 38.
maddesi yönünden de incelenmiştir. 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun 4648 sayılı Yasa
ile değiştirilen 47. maddesinin birinci fıkrasının itiraz konusu (f) bendinde,
menşe şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu olmayan hayvan ve hayvan
maddelerini taşıyan nakil vasıtaları üç ay süre ile trafikten men edilerek
nakil vasıtalarının sahiplerine beş yüz milyon lira idari para cezası
verileceği belirtilmiştir. Anayasa'nın, 38. maddesinin ilk fıkrasında, “kimse kanunun suç
saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz”, üçüncü fıkrasında da, “ceza ve
ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur” denilerek suçun ve
cezanın yasallığı esası benimsenmiş, yedinci fıkrasında ise ceza sorumluluğunun
şahsi olduğu belirtilerek, herkesin kendi eyleminden sorumlu tutulacağı, başkalarının
suç oluşturan eylemlerinden dolayı cezalandırılamayacağı kabul edilmiştir. Aynı
maddenin idarenin kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide
uygulayamayacağına ilişkin onbirinci fıkrası ile idarenin, hürriyeti bağlayıcı
ceza uygulamasına olanak tanınmamış ise de, para cezası verebilmesi
engellenmemiştir. Yasa koyucu, suçların niteliği, işlenme biçimi, içerik ve
yoğunluğu, kamu düzenini ihlal derecesi ve cezaların caydırıcılığı gibi
nedenleri gözeterek, Anayasa ve ceza hukukunun temel ilkeleri çerçevesinde,
hangi eylemlerin suç sayılacağını ve bunlara verilecek cezaların tür ve
miktarını saptayabileceği gibi toplumsal sonuçları bakımından doğurduğu
tehlikenin ağırlığına göre, kimi eylemlere hürriyeti bağlayıcı cezalar dışında,
idari yaptırımlar uygulanmasını da öngörebilir. Anayasa'nın 56. maddesinde kurala bağlanan sağlıklı ve dengeli bir
çevrede yaşama hakkının gerçekleştirilebilmesi için, ilgili yasalarda hürriyeti
bağlayıcı cezaların yanı sıra, adli veya idari nitelikte para cezalarına da yer
verilmiştir. Bu bağlamda, itiraz konusu kuralla, menşe şahadetnamesi veya
veteriner sağlık raporu olmayan hayvan ve hayvan maddelerini taşıyan nakil
vasıtaları üç ay süre ile trafikten men edilerek nakil vasıtalarının
sahiplerine idari para cezası uygulanması öngörülmüştür. Hayvanlardan ve hayvan maddelerinden insan ve hayvanlara geçebilen
hastalıklardan korunulmasını ve bulaşıcı hayvan hastalıkları ile mücadele
edilmesini sağlamak ve bu husustaki önlemleri almak amacıyla, 3285 sayılı Yasa
ile kimi yöntemler benimsenmiştir. Bunlardan biri de hayvan ve hayvan maddelerinin
bir yerden bir yere nakledilirken menşe ve sağlık raporlarının ibraz edilmesi
zorunluluğudur. Gerekli raporlar düzenlenmeden hayvan ve hayvan maddelerini
taşıyan nakil vasıtalarının sahiplerine idari para cezası öngörülmesi ve
araçların belli bir süre için trafikten men edilmesi kamu yararına yönelik
olup, bu kural ile hayvanlardan ve hayvan maddelerinden insan ve hayvanlara
geçebilen hastalıklardan korunma amaçlanmaktadır. Öte yandan, aracın
çalınması, zor kullanılarak ele geçirilmesi gibi sorumluluk yüklenemeyecek
durumlar dışında, menşe şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu olmadan
hayvan ve hayvan maddelerini taşıyan aracın sürücüsü ile sahibi arasında hiç
bir bağlantının bulunmadığı da söylenemez. Kaldı ki, araç sahibi olmayan
sürücünün usulsüz olarak mal taşıması halinde, adına ceza kesilen araç
sahibinin sürücüye rücû etme olanağının bulunduğu da göz ardı edilemez. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 5., 36.
ve 38. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Bu görüşlere Mehmet ERTEN, Şevket APALAK ve Serruh KALELİ
katılmamışlardır. VII- SONUÇ 8.5.1986 günlü, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun
19.4.2001 günlü, 4648 sayılı Yasa ile değiştirilen 47. maddesinin birinci
fıkrasının “Menşe şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu olmayan hayvan ve
havyan maddelerini taşıyan nakil vasıtaları üç ay süre ile trafikten men
edilerek nakil vasıtalarının sahiplerine beş yüz milyon lira,” biçimindeki (f)
bendinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Mehmet
ERTEN, Şevket APALAK ile Serruh KALELİ'nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 15.3.2007
gününde karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT KARŞIOY 8.5.1986 günlü, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun
4648 sayılı Kanun ile değiştirilen 47. maddesinin birinci fıkrasının itiraza
konu (f) bendinde “Menşe şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu
olmayan hayvan ve hayvan maddelerini taşıyan nakil vasıtaları üç ay süre ile
trafikten men edilerek nakil vasıtalarının sahiplerine beşyüzmilyon lira idari
para cezası verilir” denilmektedir. Hükümde, menşe şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu olmayan
hayvan ve hayvan maddelerini taşıyan nakil vasıtalarına trafikten men, nakil
vasıtalarının sahiplerine de idari para cezası öngörülmüştür. Böylece, Hayvan
Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nda belirlenen usullere göre hayvan taşınması
sağlanarak hayvan sağlığı korunmak ve ülkeye kaçak hayvan girişi önlenmek
istenmiştir. Cezalandırma Devlete özgü bir hak ve yetkidir. Bunun sınırları ise
Anayasa'da gösterilmiştir. Bunlardan bir kısmı “Kimse insan haysiyeti
ile bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz”, “Cezalar ve ceza
yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur”, “Ceza sorumluluğu
şahsidir” biçimindeki kurallardır. Bu kurallar ve ceza hukukunun genel
ilkeleri korunmak şartıyla, suç ve cezaları saptamak yasa koyucunun
takdirindedir. İtiraz konusu kuralda tarif edilen hukuka aykırı eylem ve bunun
için tayin edilen trafikten men ve idari para cezasının, Anayasanın 38.
maddesinde öngörülen suç ve ceza olduğunda kuşku bulunmamaktadır. Bu durum,
uygunluk denetiminin Anayasa'nın 38. maddesindeki suç ve cezaya ilişkin
kurallar esas alınmak ve Ceza hukukunun temel ilkeleri gözetilmek suretiyle
yapılmasını gerektirmektedir. Ceza hukukunda, eylemle sonuç arasında bulunması gereken illiyet
bağı suçun oluşması için aranan unsurlardan biridir. Bu unsur ise dayanağını
Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesinden
almaktadır. Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen kuralda ise nakil vasıtası
sahiplerinin suça hangi eylemleri ile katıldıkları belirtilmeden, nakil
vasıtaları trafikten men edilmekte ve kendilerine de idari para cezası
verilmektedir. Nakil vasıtası sürücüsü ile nakil vasıtası sahiplerinin her
zaman aynı kişi olmayabileceği ve aralarındaki ilişkinin de menşe
şahadetnamesiz veya veteriner sağlık raporu olmaksızın hayvan ve hayvan
maddelerini taşımak üzere yapılmış bir anlaşma olarak kabul
edilemeyeceği gözetildiğinde, nakil vasıtası sürücüsünün suça konu eyleminden
dolayı illiyet bağı kurulmadan nakil vasıtası sahibi sorumlu tutulmaktadır. Anayasa ve ceza hukukunun temel kuralları uyarınca, kişilere ceza
verilebilmesi için aranan koşullardan biri hukuka aykırı eylemin yasada
belirtilmiş olmasını, diğeri de bu eylemin o kişi tarafından gerçekleştirilmiş
olduğunun kanıtlanmasını gerektirir. Kuralda, nakil vasıtası sahipleri yönünden
hukuka aykırı hangi eylemlerin suç sayılacağı gösterilmediği gibi, mülkiyet
hakkının bir gereği olan vasıtanın sahibi olma ile suç arasında illiyet bağının
ne suretle oluştuğu da belirtilmemiştir. Öte yandan, Anayasa Mahkemesi anayasal denetim yapma yerine,
çoğunluk gerekçesinde belirtilen şekilde mahkemenin yerine geçip saydığı
istisnai durumlarla ilgili olarak araç sürücüsü ile araç sahibi arasında hukuki
bağlantı kurarak yaptığı değerlendirmeyi kendisine gerekçe yapması ise kabul
edilemez. Bu nedenlerle hukuka aykırı eylemin ne olduğu ve illiyet bağının
ne suretle gerçekleştiği gösterilmeden nakil vasıtası sahipleri için ceza
öngören kural, Anayasa'nın 38. maddesinde belirtilen suç ve cezanın kanuniliği
ile ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkelerine aykırıdır. Kuralın iptali gerekir. Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serruh
  KALELİ AZLIK
OYU Anayasa'da anlamını bulan yürütme yetki ve görevini somutlaştıran
ve yönetsel birimlerin yönetim hukuku alanındaki Kamu gücünü sergilemesine
etken olan idari işlemlerin işlevlerinden biri de yasal kurallar içinde
bireylerin hak ve ödevlerini göstermesi ve böylece toplumsal yaşamın dirlik ve
esenliğini sağlaması ve korumasıdır. Belirtilen görev alanı içinde, idari uğraşların sağlıkla
yürütülmesi ve bireylerin hukuksal konumlara uymasını sağlamak için
yönetimlerin idari yaptırımlardan yararlanması kaçınılmazdır. İdari işlem
kuramı ve kuralları içinde ortaya çıkan idari yaptırımlar Anayasa'nın
öngörüleri doğrultusunda idare hukuku ilkelerinden ayrı tutulamaz. Bu oluş ve özellikler yanında, Anayasa'nın Hukuk Devleti tanımı
ile Devletin işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yollarına başvuracağını
belirten 40. maddesinin öz ve sözüyle güttüğü amaç doğrultusunda, idari
işlemlerin ilgili kişilere yönelik gerçekleştireceği açıkça anlaşılmaktadır.
Başka bir anlatımla, Hukuk Devleti ilkesinin güvenilirlik ve öngörebilirlik
yönündeki açılımlarından ve idari görevin özündeki varoluş nedenlerinden ötürü,
birel idari işlemlerin ve özellikle idari yaptırımların ilgili kişilere
yönlendirileceği konusunda kuşku bulunmamaktadır. Cezaların kişiselliği
yolundaki Anayasa'nın 38. maddesindeki genel ilkenin de, idari yaptırımlar
uygulanırken göz önünde bulundurulacağı da açıktır. Üzerinde durulan yasal metinler ve açıklamalar karşısında,
yasaklama konusu hayvan taşıma işini yapan veya buna neden olan kişiye idari
yaptırım uygulaması gerekirken, bu zorunluluğun dışına çıkılarak yapılan
düzenleme Anayasa'nın belirtilen kurallarına aykırıdır. İtiraza konu kuralın bu nedenlerle iptali gerekeceği oyuyla karara
karşıyım. Üye Şevket
  APALAK