ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/104 Karar Sayısı : 2014/96 Karar Günü : 22.5.2014 R.G. Tarih-Sayı :
12.12.2014-29203 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Mersin 2.
Vergi Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 27.10.1999 günlü, 4458
sayılı Gümrük Kanunu’nun 216. maddesinin birinci cümlesinin Anayasa’nın 2., 10.
ve 35. maddelerine aykırılığı  ileri sürülerek iptaline  ve
yürürlüğünün durdurulmasına karar  verilmesi istemidir. I- OLAY Fazladan ödendiği ileri sürülen gümrük ve katma değer vergisinin
iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddi üzerine açılan davada, itiraz konusu
kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun’un itiraz konusu kuralı da içeren 216. maddesi şöyledir : “ Madde 216- Yetkili idareler
tarafından, gümrük vergileri ile bunların ödenmelerine bağlı olarak tahsil
edilmiş gecikme faizinin veya gecikme zammının geri verilmesinde idarece faiz
ödenmez. Ancak, geri verme kararının alındığı tarihten itibaren üç ay
içerisinde idarece sözkonusu kararın uygulanmaması halinde, ilgilinin talebi
üzerine, üç aylık sürenin bitiminden itibaren faiz ödenir. Bu faiz, 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun tecil faizine ilişkin
hükümlerine göre hesaplanır.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa’nın 2., 10. ve 35. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,
Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,  Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve Zühtü
ARSLAN’ın katılımlarıyla 25.9.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü
durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE
karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURAN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Devlet işlerini yürütecek makamların hukuk
düzenine bağlı olması gerektiği, vatandaşın peşin olarak ödediği ancak mahkeme
kararıyla hukuka aykırılığı sabit hâle gelen vergilerin geri verilmesinde faiz
ödenmesinin düzenlenmeyerek engellendiği, idarenin gümrük vergilerinin eksik
tahsil edilmesi durumunda beyannamenin tescil tarihinden itibaren gecikme faizi
(veya zammı) almasına karşın haksız tahsil edilen gümrük vergilerinin iadesinde
faiz ödenmediği, kanun önünde eşitlik ilkesinin bu açıdan Devlet lehine ve
vatandaşların aleyhine ihlal edildiği, hukuk sistemlerinde paranın sahibinden
başkası tarafından kullanılmasının neden olacağı zararın tazmininin faiz ile
karşılandığı, gerek kişi gerek Devlet yönünden alacağın zamanında ödenmemesi
hâlinde ekonomik varlıkta enflasyon sebebiyle azalma olduğu, sonradan yapılacak
iadelere faiz işletilmemesi veya vade tarihinden sonraki dönemlerde
işletilmesinin kişi aleyhine mülkiyet hakkının ihlali anlamına geleceği
dolayısıyla kuralın, Anayasa’nın 2., 10. ve 35. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. İtiraz konusu kuralla gümrük vergileri ile bunların ödenmelerine
bağlı olarak tahsil edilmiş gecikme faizinin veya gecikme zammının geri
verilmesinde, yetkili idareler tarafından faiz ödenmeyeceği düzenlenmektedir. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri
koruyup güçlendiren, her eylem ve işlemi hukuka uygun olan, her alanda adaletli
bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve
hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan
devlettir. Anayasa’nın 35. maddesinde ise herkesin, mülkiyet hakkına sahip
olduğu; bu hakkın kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği; mülkiyet
hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağı hükme bağlanmıştır. Mülkiyet hakkı, herkese başkasının hakkına zarar vermemek ve
kanunların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi olduğu şey üzerinde
dilediği biçimde yararlanma, tasarruf etme, başkalarına devretme, kullanma,
biçimini değiştirme, harcama ve tüketme olanağı verir. Vergi, devletin vatandaşlardan kamu gücüne dayalı ve karşılıksız
tahsil ettiği bedel olsa da idarece yapılmış olan vergi tahsilâtının fazla veya
yersiz olduğu tespit edildikten sonra bu tahsilât, mükellefler için alacak
hâline gelmektedir. Söz konusu alacak hakkı ile bu hakkın sahibine geç iade
edilmesi durumunda ilgiliye faiz ödenmesinin de mülkiyet hakkı kapsamında
olduğu açıktır. İtiraz konusu düzenleme ile Devlet, fazla veya yersiz yapılmış
tahsilâtlar ile hazinesinde tuttuğu parayı kişilere iade ederken üzerinden uzun
zaman geçmiş olsa bile faiz ödememektedir. Düzenleme ile elde edilen kamusal
yarar, kamu için öncelikli, genel menfaatleri koruyan, kamu hizmetlerinin
sürdürülmesi için zorunlu bir durum olmayıp sadece Devlete başkasının mülkü
üzerinde sebepsiz ve karşılıksız biçimde tasarruf etme hakkını vermektedir.
Dolayısıyla itiraz konusu kural, kamu kurumları ile kişiler arasında kamu
idarelerinin kamu gücüne dayalı olan yetkilerini kullanırken hatalı işlemleri
nedeniyle oluşan alacak-borç ilişkilerinin alacaklı olan kişilerin aleyhine
kamu kurumlarının da lehine bozulmasına sebebiyet vermektedir. Ayrıca kural,
kamu kurumlarının borcunu ödemesini geciktirmede teşvik edici olmakta ve
vatandaşların Devlete olan güven duygusunu sarsmaktadır. Fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin iadesinde faiz
ödenmemesine ilişkin kural, kişinin belli bir dönem için faiz gelirinden mahrum
kalması sonucunu doğurarak kamusal yarar ile bireysel yarar arasındaki dengenin
bozulmasına ve mülkiyet hakkının ihlaline neden olmaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın 2. ve 35.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa’nın 2. ve 35. maddelerine aykırı görülerek iptal
edildiğinden Anayasa’nın 10. maddesi yönünden incelenmemiştir. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 27.10.1999 günlü, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun
216. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesine yönelik yürürlüğün
durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE,  22.5.2014
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VII- SONUÇ 27.10.1999 günlü, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 216. maddesinin
birinci fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
22.5.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN