ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1996/9 Karar Sayısı : 1996/21 Karar Günü : 20.6.1996 R.G. Tarih-Sayı :31.01.2001-24304 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay 10. Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 11.11.1986 günlü, 3320 sayılı
"Memurlar ve İşçiler ile Bunların Emeklilerine Konut Edindirme Yardımı
Yapılması Hakkında Kanun"un 1. maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendindeki "(10) ve (10)'dan fazla işçi çalıştıran işyerlerinde
çalışan..." sözcükleri ile maddenin ikinci fıkrasının Anayasa'nın 10.
maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY On'dan az işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilere konut
edindirme yardımı yapılacağına ilişkin tebliğ ile buna dayanarak yapılan
işlemlerin iptali istemiyle açılan davada Danıştay Onuncu Dairesi, 3320 sayılı
Yasa'nın 1. maddesinin (b) bendindeki "(10) ve (10)'dan fazla işçi
çalıştıran işyerlerinde çalışan" sözcükleri ile maddenin ikinci fıkrasının
Anayasa'ya aykırılığı nedeniyle iptali için doğrudan başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 3320 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin itiraz konusu sözcükleri de
içeren (b) bendi kuralı ile ikinci fıkrası şöyledir: "b) (10) ve (10)'dan fazla işçi çalıştıran işyerlerinde
çalışan işçilere, Bu Kanunda belirtilen esas ve usuller dahilinde "Konut
Edindirme Yardımı" yapılır. (10) İşçiden az işçi çalıştıran işverenlerden ise isteyenler, işçilerini
Konut Edindirme Yardımından faydalandırabilirler." B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralı şöyledir: "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın
ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılımlarıyla 26.2.1996 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
sınırlama sorunun da esas inceleme evresinde ele alınmasına OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülen yasa kuralları ile aykırılık savına dayanak yapılan
Anayasa kuralı bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra, Ahmet Necdet SEZER, Haşim KILIÇ, Mustafa BUMİN, Ali HÜNER,
Lütfi F. TUNCEL'in (b) bendinin bakılmakta olan davada uygulanacak kural
olmadığı yolundaki karşıoyları ve oyçokluğuyla işin esasının incelenmesine
karar verilerek gereği düşünüldü: Danıştay 10. Dairesi, itiraz konusu kuralların Anayasa'nın 10.
maddesine aykırılığını ileri sürmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar." denilmektedir. Buna göre, yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilemeyecek ve bu
nedenlerle, eşitsizliğe yol açılamayacaktır. Bu ilkeyle birbirlerinin aynı
durumunda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve ayrıcalıklı kişi ve
topluluklar yaratılması engellenmektedir. Yasa önünde eşitlik herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Ancak, kimilerinin
Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen nedenlerle, değişik kurallara bağlı
tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Durum ve konumlarındaki
özellikler kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişik
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi
zedelenmez. 3320 sayılı Memurlar ve İşçiler ile Bunların Emeklilerine Konut
Edindirme Yardımı Yapılması Hakkında Kanun'un 1. maddesinin birinci fıkrasının
(b) bendine göre, on ve on'dan fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan
işçilere "konut edindirme yardımı" yapılacağı öngörülmekte, ikinci
fıkrasında ise, on işçiden az işçi çalıştıran işverenlerin isterlerse
işçilerini konut edindirme yardımından yararlandırabilecekleri
belirtilmektedir. Buna göre, on işçiden az işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan
işçiler konut edindirme yardımından ancak işveren isterse
yararlandırılacaklardır. On ve on'dan fazla işçi çalıştıran işyerlerindeki
işçilere konut edindirme yardımı sağlanmasına karşın, bu sayının altında işçi
çalıştıran işyerlerindeki işçileri Yasa'nın getirdiği olanaktan yoksun bırakmak
ya da işverenin isteğine bağlı tutmak, aynı hukuksal durumda bulunan işçiler
arasında ayrım yaratılmasına neden olur. Aynı durumda olanların farklı
kurallara bağlı tutulması Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırılık
oluşturacağından itiraz konusu kuralların iptali gerekir. Güven DİNÇER, Ahmet Necdet SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ ve
Lütfi F. TUNCEL bu görüşlere katılmamışlardır. VI- SONUÇ 11.11.1986 günlü, 3320 sayılı "Memurlar ve İşçiler ile
Bunların Emeklilerine Konut Edindirme Yardımı Yapılması Hakkında Kanun"un
1. maddesinin, 1- Birinci fıkrasının (b) bendinin "(10) ve (10)'dan fazla
işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan..." sözcüklerinin, 2- "(10) işçiden az işçi çalıştıran işverenlerden ise
isteyenler, işçilerini Konut Edindirme Yardımından faydalandırabilirler."
içerikli ikinci fıkrasının, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Güven DİNÇER, Ahmet Necdet
SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ ile Lütfi F. TUNCEL'in karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 20.6.1996 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU KARŞIOY
YAZISI 11.11.1986 günlü, 3320 sayılı, "Memurlar ve İşçiler İle
Bunların Emeklilerine Konut Edindirme Yardımı Yapılması Hakkında Kanun"un
1. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, (10) ve (10)'dan fazla işçi
çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilere "konut edindirme yardımı"
yapılacağı öngörülmekte, ikinci fıkrasında ise, (10) işçiden az işçi çalıştıran
işverenlerin isterlerse işçilerini konut edindirme yardımından
yararlandırabilecekleri kurala bağlanmaktadır. İtiraz yoluna başvuran Danıştay 10. Dairesi, belirtilen kuralların
Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığını ileri sürmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde eşitlik ilkesinin kuralları
belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi'nin eşitlik ilkesini yorumlayan kararları,
yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî
inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmeyeceği ve bu nedenlerle, eşitsizliğe yol
açılamayacağı biçimindedir. Eşitlik ilkesiyle, birbirleriyle aynı durumda
olanlara aynı kuralların uygulanması ve böylece ayrıcalıklı kişi ya da
toplulukların yaratılması önlenmek istenmiştir. Ancak, yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara
bağlı olacağı anlamına gelmez. Bu bağlamda, kimilerinin Anayasa'nın 13.
maddesinde öngörülen nedenlerle, değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik
ilkesine aykırılık oluşturmaz. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar
için değişik kuralları ve değişik uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal
durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa,
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Başka bir anlatımla,
durumlardaki değişikliğin doğurduğu zorunluluklar, kamu yararı ya da başka
haklı nedenlere dayanılarak yasalarla farklı uygulama kuralları getirilmesi,
Anayasa'nın eşitlik ilkesinin çiğnendiğini göstermez. 3320 sayılı Yasa'nın itiraz konusu kurallarında; on ve on'dan daha
fazla işçi çalıştırılan işyerlerindeki işçilere "konut edindirme
yardımı" yapılacağı öngörülmekte, on'dan az işçi çalıştıran işverenlerin
ise, isterlerse işçilerini konut edindirme yardımından yararlandırabilecekleri
belirtilmektedir. İşyerleri, küçük ya da orta ölçekli olmalarına göre değişik
kurallara bağlı tutulmaktadırlar. On'dan aşağı işçi çalıştıran işyerleri ile
on'dan fazla işçi çalıştıran işyerlerinin durumları birbirinden kimi
farlılıklar gösterilmektedir. On'dan az işçi çalıştıran işyerleri genellikle
küçük ölçekli olan ve büyük fedakârlıklarla ayakta durabilen, daha doğrusu
kendi yağıyla kavrulma durumunda bulunan işletmelerdir. 11.11.1986 günlü, 3320 sayılı Yasa'da olduğu gibi, işçilere
yönelik kimi diğer yasalarda da, on'dan daha az işçi çalıştıran işyerleri için
kimi ayrıcalıklar getirilmiş bulunmaktadır. Yasakoyucu, 3320 sayılı Yasa'nın itiraz konusu kurallarında, kamu
yararını ve kamu düzenini gözeterek, on'dan az işçi çalıştırılan işyerlerinin
ayakta kalabilmeleri, hayatiyetlerini devam ettirebilmeleri ve artan kimi malî
yüklerin altında zorlanmamaları için onların "konut edindirme
yardımı" zorunluluğu dışında bırakmıştır. Ancak bu yol tamamen de
kapatılmamış ve işverenlerin isterlerse bu yardımı yapabilecekleri kurala
bağlanmıştır. Anayasa Mahkemesi'nin eşitlik ilkesini yorumlayan kararlarında da
belirtildiği gibi, durumlardaki değişikliğin doğurduğu haklı nedenler ve
zorunluluklar, kamu yararı ya da başka haklı nedenlere dayanılarak yasalarla
farklı uygulamalar getirilmesinden, Anayasa'nın eşitlik ilkesinin çiğnendiği
sonucu çıkarılamaz. On'dan az işçi çalıştıran işyerlerinin devamını ve korunmasını
amaçlayan itiraz konusu kurallar, kamu yararını ve kamu düzenini
gerçekleştirmeye yönelik olup, demokratik toplum düzeninin gerekleriyle de
çelişmediğinden Anayasa'ya aykırı değildir. Bu nedenlerle, çoğunluğun iptal görüşüne katılmıyoruz. Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Lütfi F.
  TUNCEL KARŞIOY
YAZISI 3320 sayılı "Memurlar ve İşçiler İle Bunların Emeklilerine
Konut Edindirme Yardımı Yapılması Hakkında Kanun"un 1. maddesinin (b)
bendinde "on ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan
işçilerin" aylık ve ücretlerinden "Konut Edindirme Yardımı" yapılacağı
öngörülmüştür. Çalışanların aylık ve ücretlerinden yapılacak kesintilere, Devlet
veya işverenlerin katkıda bulunmasıyla bir hesapta toplanacak paralardan, konut
edinmek isteyenlerin yararlanacakları anlaşılmaktadır. Bu sistemden, on işçiden az işçi çalıştıran işyerlerinde
çalışanların yararlandırılmaması eşitlik ilkelerine aykırı görülmüştür. Oysa, durum ve konumlarındaki farklılıklar ya da Anayasa'nın 13.
maddesinde öngörülen haklı nedenlere dayanılarak yapılan farklı uygulamalar
eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. On'dan daha az işçi çalıştıran işyerleri, sermaye yapıları,
teknolojiden yararlanma olanakları ve üretim kapasiteleri yönünden küçük ve
orta ölçekli işletmelerdir. Çalışanların sigorta primleri, ödenen vergiler ve
işçilere yapılan sosyal yardımlar belirtilen küçük işletmeleri çok etkileyen
büyük gider kalemleridir. Bu giderler karşısında çok zor koşullarda
faaliyetlerini sürdüren küçük işletmelerin "Konut Edindirme
Yardımı"nın getireceği yükümlülüğün olumsuz sonuçlarından korunmak
istenmesinde hem kamu yararı ve hem de haklı nedenler bulunmaktadır. Bu
nedenle, on işçiden daha az işçi çalıştıran işyerlerinin kapsam dışı tutularak,
burada çalışanların "Konut Edindirme Yardımı"ndan
yararlandırılmamasının eşitlik ilkesine aykırı bir yönü bulunmadığından
çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Ahmet Necdet
  SEZER KARŞIOY
GEREKÇESİ Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava nedeniyle uygulayacağı bir kanun veya kanun hükmünde
kararname hükümlerinin Anayasa'ya aykırılığı savıyla Anayasa Mahkemesi'ne
başvurabilir. Olayda davacı belediye, 10'dan az işçi çalıştırdıklarını ve
işçilerinin konut edindirme yardımından yararlanmasını istemediklerini
belirterek dava konusu işlemle dayanağı 98 seri nolu Genel Tebliğin 19. maddesinde
yer alan "çalıştırdıkları işçi sayısı 10'dan az olan kamu kurum ve
kuruluşları bütün işçilerini Kanunda belirtilen esaslar dahilinde yardımdan
yararlandırılacaklardır" şeklindeki kuralın, 3320 sayılı "Memurlar ve
İşçiler İle Bunların Emeklilerine Konut Edindirme Yardımı Yapılması Hakkında
Kanun"un 1. maddesinin ikinci fıkrasına aykırı olduğunu ileri sürerek
iptalini istemektedir. Danıştay 10. Dairesi'nce dava konusu uyuşmazlık hakkında karar
verilirken, 3320 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin (b) bendi değil, aynı maddenin
ikinci fıkrası uygulanacaktır. Zira, anılan Yasa'nın 1. maddesinin (b) bendi;
"10 ve 10'dan fazla işçi çalıştıran, işyerlerinde çalışan işçilere"
"Konut Edindirme Yardımı" yapılacağını öngörmekte iken; aynı maddenin
ikinci fıkrasında; "10 işçiden az işçi çalıştıran işverenlerden ise
isteyenler, işçilerini Konut Edindirme Yardımından faydalandırabilirler"
hükmünü taşımaktadır. Davacı belediyede 10'dan az işçi çalıştığı konusunda
taraflar arasında herhangi bir uyuşmazlık olmadığına göre, Yasa'nın 1.
maddesinin (b) bendinin Danıştay'da bakılan davada uygulanması olanağı yoktur. Açıklanan nedenlerle, 3320 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin (b) bendi
Danıştay 10. Dairesi'nde bakılmakta olan davada uygulanacak kural olmadığından,
bu kısmın inceleme dışında tutulması gerekeceği görüşüyle çoğunluk kararına
karşıyız. Üye Mustafa BUMİN Üye Lütfi F.
  TUNCEL KARŞIOY
YAZISI Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için
Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince
açılmış ve Mahkeme'nin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa
kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde
veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte
bulunan kurallardır. Dava konusu olayda davacı Seydiler Belediye Başkanlığı, 10'dan az
işçi çalıştırdıklarını ve işçilerin konut edindirme yardımından yararlanmasını
istemediklerini belirterek dava konusu işlemle, dayanağı olan 98 Seri No'lu
Devlet Memurları Genel Tebliğinin 19. maddesinde yer alan "Çalıştırdıkları
işçi sayısı 10'dan az olan kamu kurum ve kuruluşları, bütün işçilerini Kanun'da
belirtilen esaslar dahilinde yardımdan yararlandıracaklardır" şeklindeki
kuralın iptalini istemektedir. Davacı Belediye, 10'dan az işçi çalıştırdığından ve 98 No'lu
Tebliğin 19. maddesinde de, çalıştırdıkları işçi sayısı 10'dan az olan kamu
kurum ve kuruluşlarının da, bütün işçilerini konut edindirme fonundan yararlandıracakları
belirtildiğinden ve bu işlemlerin iptali istenildiğinden, itiraz yoluna
başvuran Danıştay 10. Dairesi, davanın çözümünde ve sonuçlandırılmasında,
itiraz yoluyla iptalini istediği 3320 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin
birinci fıkrasının (b) bendini değil, aynı maddenin ikinci fıkrasını
uygulayacaktır. Danıştay 10. Dairesinin iptalini istediği sözü edilen Yasa'nın
1. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "10 ve daha fazla işçi
çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilere" Konut Edindirme Yardımı yapılacağı
öngörülmekte, aynı maddenin ikinci fıkrasında ise "10 işçiden az işçi
çalıştıran işverenlerden ise isteyenler, işçilerini Konut Edindirme Yardımından
Faydalandırabilirler" kuralı yer almaktadır. Davacı Belediye'nin de 10'dan az işçi çalıştırdığı ve işçilerinin
konut edindirme yardımından yararlanmalarını istemediği konusunda taraflar
arasında herhangi bir uyuşmazlık bulunmadığına göre, davanın çözümünde, sözü
edilen Yasa'nın 1. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin uygulanması
olanağı bulunmamaktadır. Bu nedenlerle, 3320 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin, birinci
fıkrasının (b) bendinin, Danıştay 10. Dairesinde görülen davada uygulanacak
kural olmadığından, bu kuralla ilgili iptal isteminin başvuran Mahkeme'nin
yetkisizliği nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken, (b) bendinin bakılan
davada uygulanacak kural olduğuna ilişkin çoğunluk kararına katılmıyorum. Üye Ali HÜNER