ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/55 Karar Sayısı : 2003/8 Karar Günü : 11.3.2003 Resmi Gazete tarih/sayı: 16.12.2003/25318 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 7. Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.1.1961 günlü, 213
sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 4369 sayılı Kanun ile değiştirilen 359. maddesinin
(a) bendinin 2 sayılı alt bendinin "...altı aydan üç yıla kadar hapis
cezası hükmolunur." bölümünün, "Defter, kayıt ve belgeleri
gizleyenler..." yönünden Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sanığın, vergi kanunlarına göre tutulması, düzenlenmesi, saklanması
ve ibrazı mecbur kılınan defter, kayıt ve belgeleri vergi incelemesine yetkili
kimselere ibraz etmemesi nedeniyle kaçakçılık suçundan cezalandırılması için
açılan kamu davasında, 213 sayılı Kanun'un 359. maddesinin (a) bendinin 2
sayılı alt bendinin itiraz konusu bölümünün, Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme, iptali için doğrudan başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 4369 sayılı Kanun ile
değiştirilen itiraz konusu bölümü de içeren 359. maddesinin (a) bendinin 2
sayılı alt bendi şöyledir: "Madde 359: a) Vergi Kanunlarına göre tutulan veya düzenlenen
ve saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan; ... 2) Defter, kayıt ve belgeleri tahrif edenler veya gizleyenler
(Varlığı noter tasdik kayıtları veya sair suretlerle sabit olduğu halde,
inceleme sırasında vergi incelemesine yetkili kimselere defter ve belgelerin
ibraz edilmemesi gizleme demektir.) veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge
düzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar (Muhteviyatı itibariyle yanıltıcı
belge, gerçek bir muamele veya duruma dayanmakla birlikte bu muamele veya
durumu mahiyet veya miktar itibariyle gerçeğe aykırı şekilde yansıtan
belgedir.) Hakkında altı aydan üç yıla kadar hapis cezası hükmolunur. Hükmolunan hapis cezasının para cezasına çevrilmesinde, hapis
cezasının her bir günü için sanayi sektöründe çalışan onaltı yaşından büyük
işçiler için hüküm tarihinde yürürlükte bulunan asgari ücretin bir aylık brüt
tutarının yarısı esas alınır ve hükmolunan bu para cezası ertelenemez." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Nurettin TURAN, Fulya KANTARCIOĞLU,
Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'nın
katılımlarıyla 9.4.2002 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, toplumsal bir sözleşme olan verginin alınması
için, defter, kayıt ve belgelerin istenmesi ve bunların ibraz edilmemesi
nedeniyle hapis cezasına hükmedilmesinin, Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen
hukuk devleti ilkesi ile 38. maddesinin sekizinci fıkrasında öngörülen hiç
kimsenin yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden
dolayı özgürlüğünden alıkonulamayacağına ve onbirinci fıkrasında yer alan
idarenin kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide
uygulayamayacağına ilişkin düzenlemelerin aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 213 sayılı Yasa'nın 4369 sayılı Yasa ile değiştirilen 359.
maddesinin (a) bendinin (2) sayılı alt bendinde, vergi denetimine esas defter,
kayıt ve belgeleri gizleyenlere "...altı aydan üç yıla kadar hapis
cezası" öngörülmüştür. Anayasa'nın 38. maddesinin sekizinci fıkrasında, "Hiç kimse,
yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı
özgürlüğünden alıkonulamaz.", onbirinci fıkrasında, "İdare, kişi
hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide uygulayamaz.";
maddenin gerekçesinde de, "...4 nolu protokol gereği sözleşmeden doğan bir
yükümlülük nedeniyle hiç kimsenin özgürlüğünden alıkonulamayacağı hükmü
eklenmiştir. Sözleşmeden doğan yükümlülük içinde borçlar da vardır."
denilmektedir. İtiraz konusu kuralla, vergi kanunlarına göre tutulan veya
düzenlenen ve saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan defter, kayıt ve belgelerin
vergi incelemesine yetkili kişilere ibraz edilme yükümlülüğünün yerine
getirilmemesi eylemi müeyyideye bağlanmıştır. Kuralda belirtilen hürriyeti
bağlayıcı ceza, devlet ile vergi mükellefi arasında sözleşmeden doğan bir
yükümlülüğün değil, kanunda belirtilen şartların yerine getirilmemesinden doğan
bir yaptırımdır. Kaldı ki, devlet ile vergi mükellefi arasındaki ilişkiyi
toplumsal sözleşme olarak nitelemek suretiyle Anayasa'nın 38. maddesinin
sekizinci fıkrasında sözü edilen sözleşme kavramıyla bağdaştırmak da mümkün
değildir. Diğer taraftan iptali istenen kuralla getirilen özgürlüğün
kısıtlanması idarî bir uygulama sonucu olmayıp, kanunda belirtilen şartların
yerine getirilmemesinden dolayı bağımsız yargı kararı ile hükme bağlanacak olan
bir yaptırımdır . Anayasa'nın, Cumhuriyetin nitelikleri başlıklı 2. maddesine göre,
Türkiye Cumhuriyeti bir hukuk devletidir. Hukuk Devleti, insan haklarına
saygılı ve bu hakları koruyan, toplum yaşamında adalete ve eşitliğe uygun bir
hukuk düzeni kuran ve bu düzeni sürdürmekle kendini yükümlü sayan, bütün
davranışlarında hukuk kurallarına ve Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri yargı
denetimine bağlı olan devlettir. Vergi, devletin egemenlik gücüne dayanarak tek taraflı irade ile
herhangi bir karşılığa bağlı olmadan belirli kurallara göre kişi ve kurumlardan
aldığı iktisadi değerlerdir. Anayasa ve yasalarla kamu giderlerinin
karşılanabilmesi için herkese ödev olarak öngörülen vergi ödeme yükümlülüğünün,
zamanında ve eksiksiz yerine getirilmesi durumunda kanunlarla idareye yüklenen
kamu hizmetlerinin aksatılmadan sürdürülmesi mümkün olacaktır. Bunun sağlanması
için de Anayasa'nın 38. maddesi ve ceza hukukunun genel ilkeleri gözetilerek
para cezaları yanında özgürlüğü bağlayıcı cezalar konulmasında hukuk devleti
ilkesine aykırılık yoktur. İtiraz konusu bölüm, Anayasa'nın 38. ve 2. maddelerine aykırı
değildir. İsteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 4.1.1961 günlü, 213 sayılı "Vergi Usul Kanunu"nun 4369
sayılı Yasa ile değiştirilen 359. maddesinin (a) bendinin (2) sayılı alt
bendinin "... altı aydan üç yıla kadar hapis cezası hükmolunur."
bölümünün, "Defter, kayıt ve belgeleri gizleyenler" yönünden Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 11.3.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN