ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı
: 2023/7 Karar Sayısı
: 2023/150 Karar Tarihi
: 13/9/2023 R.G. Tarih
- Sayı : 10/11/2023 - 32365 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte
132 milletvekili. İPTAL DAVASININ KONUSU: 8/11/2022 tarihli ve (113) numaralı Milli Saraylar
İdaresi Başkanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik
Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; A. Tümünün şekil bakımından Anayasa’nın 2. maddesine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına, B. 1. 1. maddesiyle 16/7/2018 tarihli ve 30480 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (12) numaralı Milli Saraylar İdaresi
Başkanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; a. 4. maddesinin (1) numaralı fıkrasına eklenen (e)
bendinin, b. 4. maddesine eklenen (4) numaralı fıkranın, 2. 3. maddesiyle (12) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin 8. maddesine eklenen (ç) bendinin, 3. 4. maddesiyle (12) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin 18. maddesine eklenen (3) ve (4) numaralı fıkraların, 4. 5. maddesiyle ekli Liste’de yer alan kadroların ihdas
edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Milli
Saraylar İdaresi Başkanlığı bölümüne eklenmesinin, Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile
2., 6., 7., 8., 11., 104., 106., 123., 128. ve 161. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına, karar verilmesi talebidir. I. İPTALİ İSTE NEN
CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALLARI İLE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN VE KANUN
HÜKMÜNDE KARARNAME HÜKÜMLERİ A. İptali İstenen Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi İptali talep edilen Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi (CBK) şöyledir: “ MİLLİ SARAYLAR İDARESİ BAŞKANLIĞI HAKKINDA
CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR CUMHURBAŞKANLIĞI
KARARNAMESİ Kararname Numarası: 113 MADDE 1 12 sayılı Milli Saraylar
İdaresi Başkanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 4
üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinden sonra gelmek üzere
aşağıdaki bent eklenmiş, sonraki bent buna göre teselsül ettirilmiş ve aynı
maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir. “ e )
Başkanlığın çalışma alanına ilişkin olarak enstitüler ve eğitim merkezleri
kurmak.” “(4) Başkanlık,
bünyesindeki saray, köşk, kasır ve müzelerin bulunduğu yerleşkelerin Milli
Saraylar Bilim ve Değerlendirme Kurulunun uygun göreceği alanlarında arkeolojik
kazı yapabilir veya yaptırabilir.” MADDE 2 12 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki bent
eklenmiş ve sonraki bent buna göre teselsül ettirilmiştir. “ e )
Kurulan enstitü ve eğitim merkezleri ile ilgili işlemleri yürütmek.” MADDE 3 12 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine “ röleve , restorasyon ve restitüsyon projelerini hazırlamak
ve yürütmek;” ibaresinden sonra gelmek üzere “restorasyonu yapılan tarihi
mekânların elektrik ve mekanik proje ve uygulamasını yürütmek;” ibaresi
eklenmiş, (c) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki bent eklenmiş ve sonraki
bent buna göre teselsül ettirilmiştir. “ ç )
Başkanlığın envanterindeki mekânlardan Milli Saraylar Bilim ve Değerlendirme
Kurulunun uygun gördüğü alanlarda; taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat
varlıklarım meydana çıkarmak üzere araştırma, sondaj ve kazı yapmak veya
yaptırmak.” MADDE 4 12 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin 18 inci maddesine aşağıdaki fıkralar eklenmiştir. “(3) Milli Saraylar
Müşaviri, mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 30 uncu maddesi uyarınca Türkiye
İstatistik Kurumu Başkanlığı İstatistik Müşavirine denktir. (4) Köşk ve Kasır
Amiri, mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından 375
sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 30 uncu maddesi uyarınca Müdür
Yardımcısına denktir.” MADDE 5 Ekli listede yer alan
kadrolar ihdas edilerek 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin eki (I) sayılı Cetvelin Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı
bölümüne eklenmiştir. MADDE 6 Bu Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi yayımı tarihinde yürürlüğe girer. MADDE 7 Bu Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür. İHDAS EDİLEN KADROLARIN SINIFI UNVANI DERECESİ ADEDİ GİH Daire
  Başkanı 1 1 GİH Milli
  Saraylar Müşaviri 1 3 GİH Müdür 1 2 GİH Köşk
  ve Kasır Amiri 2 1 GİH Şube
  Müdürü 1 2 GİH Uzman 1 1 GİH Şef 3 1 GİH Korum
  ve Güvenlik Amiri 3 3 GİH Rehber 9 2 GİH Müze
  Memuru 9 10 GİH Koruma
  ve Güvenlik Görevlisi 5 5 GİH Koruma
  ve Güvenlik Görevlisi 6 5 GİH Koruma
  ve Güvenlik Görevlisi 7 10 GİH Memur 5 2 GİH Memur 9 2 GİH Gişe
  Memuru 8 3 TH Mühendis 8 4 TH Mimar 8 2 TH Arkeolog 5 2 TH Arkeolog 8 4 TH Arkeolog 9 4 TH Restoratör 9 2 TH Tekniker 9 2 TH Teknisyen 3 1 TH Teknisyen 9 5 YH İtfaiyeci 9 10 YH Bahçıvan 8 1 YH Bekçi 8 2 TOPLAM 92 ” B. İlgili Görülen Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararname Hükümleri 1. 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını
Koruma Kanunu’nun 35. maddesinin birinci fıkrası şöyledir: “ Araştırma, sondaj ve kazı izni: Madde 35 – Bu kanun hükümlerine tabi, taşınır ve taşınmaz
kültür ve tabiat varlıklarını meydana çıkarmak üzere, araştırma, sondaj ve kazı
yapma hakkı, sadece Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir. ” 2. 30/6/1989 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 375 sayılı 657 Sayılı Devlet Memurları
Kanunu, 926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 2802 Sayılı
Hakimler Ve Savcılar Kanunu, 2914 Sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu, 5434
Sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu İle Diğer Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılması, Devlet Memurları Ve Diğer Kamu
Görevlilerine Memuriyet Taban Aylığı Ve Kıdem Aylığı İle Ek Tazminat Ödenmesi
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 30. maddesi şöyledir: “ Unvan itibarıyla ilk kez
ihdas edilen kadro ve pozisyonlara karşılık belirlenmesi Ek Madde 30- (Ek: 2/7/2018 –
KHK-703/178 md. ) Cumhurbaşkanlığı
kararnameleriyle unvan itibarıyla ilk kez ihdas edilen kadro veya
pozisyonların, mevzuatta yer alan kadro veya pozisyonlardan hangisine mali ve
sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından karşılık geldiği
Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilir. İhdas edilen kadro veya
pozisyonlarda bulunanlara, karşılık gösterilen kadro veya pozisyonda bulunan
emsali personele mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük hakları
kapsamında yapılan ödemeler aynı usul ve esaslar çerçevesinde ödenir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M.
Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU,
Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 25/1/2023 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara
bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör
İsmail Emrah PERDECİOĞLU tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava
konusu CBK kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile
bunların gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. CBK’nın Tümünün Şekil
Bakımından Anayasa’ya Aykırı Olduğu Gerekçesiyle İptali Talebinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 3. Dava dilekçesinde özetle; hukuk devletinde her türlü
resmî işlemin ve bu kapsamda CBK’ların gerekçeli
olmasının hukukun genel ilkelerinden biri olduğu, CBK çıkarılırken öznel ve
keyfî davranma riskinin önlenebilmesinin, CBK’ların uygulayıcılar tarafından yorumlanabilmesinin, CBK’ya dayanılarak çıkarılacak alt düzenlemelerin CBK’ya uygunluğunun sağlanabilmesinin ve CBK’ların anayasal
denetiminin etkinliğinin artırılabilmesinin CBK’ların gerekçeli olmasına bağlı olduğu, Anayasa’da CBK’ların şekil bakımından denetimi öngörülmekle birlikte bu denetimin kapsamına ilişkin
bir kural konulmadığından bu kapsamın Anayasa Mahkemesi tarafından belirlenmesi
gerektiği ifade edilerek CBK’nın tümünün Anayasa’nın
2. maddesine aykırı olduğu ve şekil bakımından iptaline karar verilmesi
gerektiği ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca dava
konusu CBK, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 104. maddesi yönünden incelenmiştir. 5. Dava dilekçesinde şekil bakımından CBK’nın tümünün Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’lara ilişkin şekil kuralları Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan
fıkra kapsamında yapılacaktır. 6. CBK’nın tümünün şekil
bakımından denetiminin kapsamı ve ilkeleri, Anayasa Mahkemesinin 13/12/2022
tarihli ve E.2022/98, K.2022/157 sayılı kararıyla belirlenmiştir. 7. Anılan kararda, CBK’ların şekil yönünden denetiminin kapsamına hangi hususların dâhil olduğuna, başka bir
ifadeyle anılan denetimde CBK’nın hangi unsurlar
yönünden denetleneceğine dair Anayasa’da açık bir hükme yer verilmemekle
birlikte Anayasa Mahkemesinin CBK rejimini düzenleyen anayasal hükümlerden
hareketle CBK’nın maddi olarak varlık kazanabilmesi
için gerekli anayasal unsurların neler olduğunu tespit etmesinin önünde bir
engel bulunmadığı belirtilmiştir. Bu kapsamda Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının birinci cümlesinin “ Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine
ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. ” biçimindeki
hükmünden CBK çıkarma yetkisinin bizzat Cumhurbaşkanı’na ait ve tek başına
kullanılması gereken bir yetki olduğunun, dolayısıyla CBK’nın Cumhurbaşkanı dışında bir mercinin teklif, onay gibi
herhangi bir işlemini ya da katılımını gerekli kılmayan, Cumhurbaşkanı’nın asli
düzenleyici nitelikteki bir işlemi olduğunun anlaşıldığı değerlendirmesine yer
verilen kararda CBK’ların şekil yönünden Anayasa’ya
uygunluğunun denetiminde incelenmesi gereken hususun CBK’nın Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılıp çıkarılmadığı olduğu ifade edilmiştir (AYM,
E.2022/98, K.2022/157, 13/12/2022, §§ 8,9). 8. Söz konusu kararda ayrıca CBK’ların yorumlanmasında ve denetiminde kuralın getiriliş amacının, başka bir ifadeyle
gerekçesinin bilinmesinin önem arz ettiği zira bir normun ihdasına yol açan
sebeplerin böyle bir düzenlemeye neden ihtiyaç duyulduğuna dair gerekçelerin
bizzat kural koyucunun kendisi tarafından ortaya konulmuş olmasının o kuralla
ilgili anayasallık denetiminin daha sağlıklı ve etkin bir şekilde
gerçekleştirilmesine katkı sağlayacağının açık olduğuna dikkat çekilmiş;
bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin CBK’ların şekil
bakımından Anayasa’ya uygunluğunu inceleme yetkisinin CBK’ların gerekçelerinin bulunup bulunmadığı yönünden bir denetim yapılmasını kapsamadığı
belirtilmiştir (AYM, E.2022/98, K.2022/157, 13/12/2022, §§ 11, 12). 9. Dava konusu CBK açısından söz konusu karardan
ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır. 10. Dava konusu CBK’nın , CBK
metninin Cumhurbaşkanı’nın adı, soyadı ve ünvanı belirtilerek Resmî Gazete’de yayımlandığı
görülmektedir. Diğer yandan dava dilekçesinde de söz konusu CBK’nın Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılmadığı yönünde bir iddiaya yer verilmemiştir.
Bu itibarla Cumhurbaşkanı tarafından çıkarıldığı anlaşılan CBK’nın maddi olarak varlık kazanabilmesi için gerekli unsurları taşıdığının kabulü
gerekir. 11. Açıklanan nedenlerle CBK’nın tümü, şekil bakımından Anayasa’nın 104. maddesine aykırı değildir. İptal
talebinin reddi gerekir. B. CBK’ların Anayasal Çerçevesi
ve Yargısal Denetimi 12. Anayasa Mahkemesi CBK’ların anayasal çerçevesini ve yargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki
kararlarında belirlemiştir. Buna göre CBK’ların yargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konu bakımından yetki
kurallarına uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bu kapsamda düzenlemenin
yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgili
olmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanunda
açıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönünden
herhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerik yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi
yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6, 23/01/2020, §§ 3-13; E.2019/31,
K.2020/5, 23/01/2020, §§ 3-13; E.2018/119,
K.2020/25, 11/06/2020, §§ 3-13; E.2018/155,
K.2020/27, 11/06/2020, §§ 3-13). C. CBK’nın 1. Maddesiyle (12)
Numaralı CBK’nın 4. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasına
Eklenen (e) Bendi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 13. Dava dilekçesinde özetle; kuralla idareye
tanınan enstitü ve eğitim merkezi kurma yetkisinin Anayasa’da CBK ile
düzenlenmesi öngörülen sınırların dışında kaldığı, herhangi bir çerçeve
çizilmeksizin idareye yetki devri yapıldığı, enstitü ve eğitim merkezlerinin
hukuki statülerine ilişkin belirsizlik bulunduğu, 4/11/1981 tarihli ve 2547
sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun uygulanma alanında kalan bir düzenleme
öngörüldüğü belirtilerek kuralın Anayasa’nın 8., 106. ve 123. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu i. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 14. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,
ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 104. maddesi yönünden incelenmiştir. 15. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın 8. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme,
anılan fıkra kapsamında yapılmıştır. 16. Kural, Milli Saraylar İdaresi Başkanlığının
(Başkanlık) görevleri arasında Başkanlığın çalışma alanına ilişkin olarak
enstitüler ve eğitim merkezleri kurmayı saymak suretiyle Başkanlığa enstitü ve
eğitim merkezleri kurma yetkisi tanımaktadır. 17. Başkanlığın kuruluşu, görev ve yetkilerine ilişkin
usul ve esaslar (12) numaralı CBK’da düzenlenmiştir.
Bu çerçevede Başkanlığın, millî sarayların (saray, müze, köşk, kasır ve
fabrikalar ile bunlara bağlı taşınır ve taşınmaz kültür varlıkları) yönetimi ve
tanıtımı için Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak genel bütçeye tabi bir kuruluş
olarak teşkilatlandığı görülmektedir. 18. Kuralın yürütmenin başı konumundaki
Cumhurbaşkanlığına bağlı olan Başkanlığın görev ve yetkisine dair bir düzenleme
öngördüğü, bu itibarla yürütme yetkisine ilişkin bir hususu düzenlediği
açıktır. 19. Kural, Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklanan
İkinci Kısım Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları
ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevler ile ilgili
herhangi bir düzenleme de içermemektedir. 20. Anayasa’nın 106.
maddesinin on birinci fıkrasında bakanlıkların kurulmasının, kaldırılmasının,
görev ve yetkilerinin, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının
kurulmasının CBK ile düzenlenmesi öngörülmüştür. Anılan madde hükmü uyarınca
Cumhurbaşkanı CBK’yla idarenin teşkilatlanması
alanında Anayasa'nın temel ilkelerine ve bu alanla ilgili öngördüğü kurallarına
bağlı kalmak koşuluyla bakanlıkların teşkilat yapısının ne şekilde olacağını
belirleme hususunda takdir yetkisine sahiptir (AYM, E.2019/105, K.2020/30, §
35). 21. Öte yandan Cumhurbaşkanlığı merkez teşkilatı ile
Cumhurbaşkanlığına bağlı kurum ve kuruluşların kurulması, kaldırılması, görev
ve yetkileri ile teşkilat yapısı ile ilgili hususların da Anayasa’nın 106.
maddesinin on birinci fıkrası uyarınca CBK ile
düzenlenmesi açıkça hükme bağlanmış olan bakanlıklara dair yetki kapsamında
kaldığı, dolayısıyla CBK ile düzenlenebileceği belirtilmiştir (AYM E.2019/71,
K.2020/82, §§ 27, 28; E.2018/134, K.2021/13, §§ 30, 31; E.2018/133, K.2021/70,
13/10/2021, §§ 22, 23). 22. Bu itibarla Cumhurbaşkanlığına bağlı kuruluş olarak
ihdas edilen Başkanlığın görev ve yetkisine ilişkin kuralın Anayasa’nın 106. maddesi ile bağlantılı olarak 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü
bulunmamaktadır. 23. Dava konusu kural bakımından karşılaştırmaya esas olabilecek şekilde herhangi bir kanuni düzenleme de
tespit edilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya
ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 24. Açıklanan nedenlerle
kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal
talebinin reddi gerekir. ii. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 25. Anayasa’nın 2. maddesi kapsamında
hukuk devleti ilkesinin unsurları arasında yer alan hukuki güvenlik ilkesi,
kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlarken belirlilik ilkesi kanunlar
gibi CBK’ların da hem kişiler hem de idare yönünden
herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır
ve uygulanabilir olmasını, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına
karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir. 26. Belirlilik ilkesi, düzenlenen
konudan yalnız kavram, ad ve kurum olarak söz edilmesini değil, bunların CBK
metninde kurallaştırılmasını gerekli kılar. Kurallaştırma ise düzenlenen alanda
temel ilkelerin konulmasını ve çerçevenin çizilmiş olmasını ifade eder. Buna
karşılık söz konusu düzenlemelerin tamamının aynı CBK’da yapılması zorunlu olmayıp incelenen CBK dışındaki CBK’lar ya da kanunlarla yapılmış olması da belirlilik ilkesi açısından yeterli
bulunmaktadır. 27. Kural, Başkanlığa çalışma alanları
ile ilgili olarak enstitüler ve eğitim merkezleri kurma yetkisi vermektedir. Bu
doğrultuda kullanılacak yetkinin (12) numaralı CBK’nın 2. maddesinde Başkanlığın kuruluş amacı olarak belirtilen millî sarayların
yönetimi ve tanıtımı faaliyetlerine dönük enstitü ve eğitim merkezleri
kurulmasına dönük olacağı açıktır. Bu itibarla kuralda Anayasa’nın 2. maddesi
bakımından herhangi bir belirsizlik olduğu söylenemeyeceği gibi kuralın kamu
yararı dışında bir amaç gözettiği de söylenemez. 28. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin
reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ve
Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır. Ç. CBK’nın 1. Maddesiyle (12)
Numaralı CBK’nın 4. Maddesine Eklenen (4) Numaralı
Fıkra 1. Anlam ve Kapsam 29. Dava konusu kural, Başkanlığa
bünyesindeki saray, köşk, kasır ve müzelerin bulunduğu yerleşkelerin Milli
Saraylar Bilim ve Değerlendirme Kurulunun uygun göreceği alanlarında arkeolojik
kazı yapabilmesi veya yaptırabilmesi görev ve yetkisi tanımaktadır. 30. 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 1. maddesinde anılan Kanun’un
amacı, korunması gerekli taşınır ve taşınmaz
kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili tanımları belirlemek, yapılacak işlem ve
faaliyetleri düzenlemek, bu konuda gerekli ilke ve uygulama kararlarını alacak
teşkilatın kuruluş ve görevlerini tespit etmek olarak açıklanmıştır. Kanun’un
2. maddesi uyarınca korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat
varlıkları ile ilgili hususlar ve bunlarla ilgili gerçek ve tüzel kişilerin
görev ve sorumlulukları bu Kanun kapsamındadır. 31. 2863 sayılı Kanun’un “ Yetki ve yöntem ” kenar
başlıklı 10. maddesinin ikinci fıkrasında Cumhurbaşkanlığının idare ve kontrolünde
bulunan kültür ve tabiat varlıklarının korunmasının kendileri tarafından yerine
getirileceği, korunmanın sağlanmasında gerektiğinde Kültür ve Turizm
Bakanlığının (Bakanlık) teknik yardımı ile iş birliği sağlanacağı hüküm altına
alınmıştır. 32. Kanun’un 3. maddesinin (4) numaralı fıkrasında “ Koruma ”
ve “ Korunma ” faaliyetlerinin kapsamı ve anlamı açıklanmıştır. Buna göre
taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarında muhafaza, bakım, onarım, restorasyon,
fonksiyon değiştirme işlemleri; taşınır kültür varlıklarında ise muhafaza,
bakım, onarım ve restorasyon işleri koruma ve korunma faaliyetleridir. 33. Öte yandan Kanun’un “ Araştırma, sondaj ve kazı
izni: ” kenar başlıklı 35. maddesinin birinci fıkrasıyla Kanun’a tabi
taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarını meydana çıkarmak üzere,
araştırma, sondaj ve kazı yapma hakkının sadece Bakanlığa tanınmış olduğu
görülmektedir. 2. İptal Talebinin Gerekçesi 34. Dava dilekçesinde özetle; kuralla 2863 Kanun
ile açıkça düzenlenen konulara ilişkin düzenleme yapıldığı, Başkanlığa
Anayasa’da öngörülen sınırların dışında bir yetki tanındığı belirtilerek
kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11. ve 104. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 35. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8. ve 11. maddelerine de
aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin
konu bakımından yetki kuralları, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında
yapılacaktır. 36. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
dördüncü cümlesinde “ Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi çıkarılamaz. ” denilmiştir. Buna göre CBK’ların anılan Anayasa hükmü yönünden yapılacak denetiminde öncelikle karşılaştırmaya
esas olabilecek, daha önce kabul edilmiş bir kanun hükmünün bulunup
bulunmadığının tespit edilmesi gerekir. Sonrasında ise -böyle bir kanun hükmü
varsa- incelenen CBK kuralının kanunun açıkça düzenlediği konuya ilişkin olup
olmadığı belirlenmelidir. Bu değerlendirme yapılırken önce ilgili kanunun CBK
ile düzenlenen alanda hüküm ifade edip etmediğinin belirlenmesi, ardından da
kanundaki düzenlemenin açık olup olmadığının tespit edilmesi gerekir. Bu bağlamda CBK kuralı olmasaydı, karşılaştırmaya
esas alınan kanun hükmünün CBK ile düzenleme yapılan konuya uygulanacak olup
olmaması, CBK kuralının kanun ile düzenlenen konuda çıkarılıp çıkarılmadığına
dair bir gösterge olacaktır (AYM, E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, § 17). 37. Dava konusu kural, Başkanlığa bünyesindeki saray,
köşk, kasır ve müzelerin bulunduğu yerleşkelerde arkeolojik kazı yapma ya da
yaptırma yetkisi vermektedir. Başkanlık bünyesindeki kültür ve tabiat
varlıkları 2863 sayılı Kanun kapsamındadır. Yukarıda da belirtildiği üzere 2863
sayılı Kanun’a tabi taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarını meydana
çıkarmak üzere kazı yapma yetkisi Kanun’un 35. maddesi uyarınca Kültür ve
Turizm Bakanlığına aittir. Bu itibarla kural, Bakanlığına verilmiş olmasıyla
Kanun’un 35. maddesiyle açıkça düzenlenen bir konuda ihdas edilmiş bir
düzenleme niteliğindedir (bkz. § 32). Başka bir deyişle dava konusu CBK
kuralının olmaması durumunda kural kapsamında kalan yerlerde arkeolojik kazı
yapılması veya yaptırılması faaliyeti bakımından 2863 sayılı Kanun’un 35.
maddesinin birinci fıkrasının uygulanacağı açıktır. Bu çerçevede Kanun’un
açıkça düzenlediği bir konuda düzenleme yapan CBK kuralının Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü cümlesine aykırı düzenleme getirdiği
anlaşılmaktadır. 38. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü
cümlesine aykırıdır. İptali gerekir. Kural,
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü cümlesine aykırı
görülerek iptal edildiğinden ayrıca aynı fıkranın birinci, ikinci ve üçüncü
cümleleri yönünden incelenmemiştir. Kural, konu
bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
dördüncü cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden içerik yönünden
incelenmemiştir. D. CBK’nın 3. Maddesiyle (12)
Numaralı CBK’nın 8. Maddesine Eklenen (ç) Bendi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 39. Dava dilekçesinde özetle; kuralın CBK’nın 1. maddesiyle (12) numaralı CBK’nın 4. maddesine
eklenen (4) numaralı fıkraya yönelik gerekçelerle kuralın Anayasa’nın Başlangıç
kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11. ve 104. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 40. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8. ve 11. maddelerine de
aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin
konu bakımından yetki kuralları, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında
yapılacaktır. 41. Dava konusu kural, Başkanlığın hizmet birimi olarak
düzenlenen Restorasyon Dairesi Başkanlığına, Başkanlığın envanterindeki
mekânlardan Milli Saraylar Bilim ve Değerlendirme Kurulunun uygun gördüğü
alanlarda; taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarını meydana çıkarmak
üzere araştırma, sondaj ve kazı yapmak veya yaptırmak yetkisi vermektedir. 42. CBK’nın 1. maddesiyle (12)
numaralı CBK’nın 4. maddesine eklenen (4) numaralı
fıkranın Anayasa’ya uygunluk denetimi bölümünde belirtilen gerekçeler dava
konusu kural yönünden de geçerlidir. Buna göre kanunun açıkça düzenlediği bir
konuda düzenleme yapan CBK kuralının Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasının dördüncü cümlesine aykırı düzenleme getirdiği anlaşılmaktadır. 43. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü
cümlesine aykırıdır. İptali gerekir. Kural,
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü cümlesine aykırı
görülerek iptal edildiğinden ayrıca aynı fıkranın birinci, ikinci ve üçüncü
cümleleri yönünden incelenmemiştir. Kural, konu
bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
dördüncü cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden içerik yönünden
incelenmemiştir. E. CBK’nın 4. Maddesiyle (12)
Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 18. Maddesine Eklenen (3) ve (4)
Numaralı Fıkraların İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 44. Dava dilekçesinde özetle; kamu görevlilerinin mali ve
sosyal hak ve yardımları ile diğer özlük haklarının münhasıran kanunla
düzenlenmesi gerektiği, kuralın 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı KHK’nın ek 30.
maddesi ile çeliştiği belirtilerek Anayasa’nın 2., 6., 7., 8., 104. ve 128.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 45. Dava
dilekçesinde kuralın konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 2., 6., 7., 8.,
ve 128. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında
yapılacaktır. 46. Dava konusu kurallardan (12)
numaralı CBK’nın 18. maddesinin (3) numaralı
fıkrasında Milli Saraylar Müşavirinin, mali
ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından 375 sayılı
KHK’nın ek 30. maddesi uyarınca Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı İstatistik
Müşavirine denk olduğu hüküm altına alınmıştır. 47. Dava konusu bir diğer kural olan
(12) numaralı CBK’nın 18. maddesinin (4) numaralı
fıkrasında ise Köşk ve Kasır Amirinin, mali
ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından 375 sayılı
KHK’nın ek 30. maddesi uyarınca Müdür Yardımcısına denk olduğu hüküm altına
alınmıştır. 48. Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesinde Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel
haklar, kişi hakları ve ödevleri ile Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar
ve ödevlerin CBK’yla düzenlenemeyeceği, üçüncü
cümlesinde ise münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda CBK
çıkarılamayacağı hüküm altına alınmıştır. 49. Anayasa Mahkemesi memurlar ve diğer kamu
görevlilerinin mali ve sosyal hak ve yardımları ile diğer özlük haklarına
ilişkin düzenlemelerin CBK’larla yapılmasının konu
bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygun olup olmadığı hususunu daha önce
değerlendirmiştir. Bu kapsamda mali ve sosyal hak ve yardımların Anayasa’nın
İkinci Kısmı’nın İkinci Bölümü’nde yer alan mülkiyet
hakkıyla ilgili olduğundan Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
ikinci cümlesi uyarınca CBK ile düzenlenemeyecek yasak alan içinde kaldığına,
diğer özlük haklarının ise Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca münhasıran kanunla
düzenlenmesi gerektiğinden Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
üçüncü cümlesi uyarınca CBK ile düzenlenemeyeceğine karar vermiştir (AYM,
E.2018/123, K.2022/138, 9/11/2022, §§ 74-79; E. 2020/7, K.2022/146, 30/11/2022,
§ 48). 50. Milli Saraylar Müşaviri ile Köşk ve Kasır Amirinin
mali, sosyal ve diğer özlük haklarına ilişkin düzenleme öngören dava konusu
kurallar yönünden anılan içtihattan ayrılmayı gerektiren bir durum
bulunmamaktadır. 51. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırıdır. İptali
gerekir. Kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca
konu bakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci ve dördüncü cümleleri
yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. Kural, konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı görülerek
iptal edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir . F. CBK’nın 5. Maddesiyle Ekli
Liste’de Yer Alan Kadroların İhdas Edilerek (2) Numaralı CBK’nın Eki (I) Sayılı Cetvel’in Milli Saraylar İdaresi
Başkanlığı Bölümüne Eklenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 52. Dava dilekçesinde özetle; kadro ihdasının münhasıran
kanunla düzenlenmesi gereken bir konu olduğu belirtilerek kuralın Anayasa’nın
Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104., 128. ve 161. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu i. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 53. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın 2., 6., 7., 8., 11., 128. ve 161. maddelerine de aykırı
olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu
bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında
düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 54. Kural, Başkanlık Merkez teşkilatı bünyesinde bir
kısım kadroların ihdas edilerek, bu kadroların (2) numaralı CBK’nın eki (I) sayılı Cetvelin Başkanlık bölümüne eklenmesini öngörmektedir. 55. Anayasa Mahkemesi
bakanlıkların ve bağlı kuruluşlarının, CBK ile kurulan kamu tüzel
kişiliklerinin, Cumhurbaşkanlığı merkez teşkilatı ile Cumhurbaşkanlığına bağlı
kurum ve kuruluşların kadrolarının ihdası ve iptaline ilişkin düzenlemelerin CBK’larla yapılmasının konu bakımından yetki yönünden
Anayasa’ya uygun olup olmadığı hususunu daha önceki bazı kararlarında
değerlendirmiştir. Bu kapsamda söz konusu kurum ve kuruluşların kadrolarının
ihdası ve iptaliyle ilgili düzenlemelerin idarenin teşkilat yapısı ile ilgili
olup yürütme yetkisine ilişkin konulardan olduğu, Anayasa’da CBK ile
düzenlenmesi yasaklanan haklar ve ödevlerle ilgisinin bulunmadığı ve
Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasının “Bakanlıkların kurulması,
kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra
teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir” ile
Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrasının “Kamu tüzel kişiliği, kanunla
veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur” şeklindeki hükümleriyle
bağlantılı olarak Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü
cümlesine aykırı bir yönünün de bulunmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2020/8,
K.2021/25, 31/3/2021, §§ 17-22; E.2021/50, K.2021/89, 16/12/2021, §§ 18-23;
E.2021/91, K.2021/106, 30/12/2021, §§ 19-25; E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020,
§§ 27, 28; E.2022/37, K.2023/44, 9/3/2023, §§ 9, 10). 56. Başkanlığa kadro ihdas edilmesini öngören, dolayısıyla Başkanlığın
teşkilat yapısıyla ilgili bir düzenleme getiren dava konusu kural yönünden
belirtilen kararlardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır. 57. Bu
itibarla kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci,
ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı bir düzenleme içermemektedir. 58. Kuralla aynı alanda
hüküm ifade eden karşılaştırmaya esas olabilecek nitelikte, kanunla yapılan herhangi bir düzenleme tespit
edilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya ilişkin
olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 59. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin
on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf
Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır. ii. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 60. Dava konusu kuralla Başkanlık bünyesinde CBK’ya ek listede gösterilen kadrolar ihdas edilmiştir.
İhdas edilen kadro ve sayıları açık, net ve anlaşılır bir şekilde
düzenlendiğinden kuralda Anayasa’nın 2. maddesinde bakımından belirlilik ve
öngörülebilirlik ilkelerine aykırılık bulunmamaktadır. 61. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ
GÜN SORUNU 62. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “ Kanun,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. ” denilmekte, 6216 sayılı
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmak
suretiyle Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının
yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği
belirtilmektedir. 63. 8/11/2022 tarihli ve (113) numaralı Milli Saraylar
İdaresi Başkanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik
Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 4. maddesiyle (12) numaralı CBK’nın 18. maddesine eklenen (3) ve (4) numaralı
fıkraların iptal edilmesi
nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden
Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu fıkralara ilişkin iptal
hükümlerinin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından
başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. V. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 64. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu CBK’nın uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız
zararlar doğabileceği belirtilerek yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi
talep edilmiştir. 8/11/2022 tarihli ve
(113) numaralı Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; A. 1. maddesiyle 16/7/2018 tarihli ve 30480 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (12) numaralı Milli Saraylar İdaresi
Başkanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; 1. 4. maddesine eklenen (4) numaralı fıkraya, 2. 3. maddesiyle (12) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin 8. maddesine eklenen (ç) bendine, yönelik yürürlüğün durdurulması taleplerinin, koşulları
oluşmadığından REDDİNE, B. 4. maddesiyle (12) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin 18. maddesine eklenen (3) ve (4) numaralı fıkralara yönelik
iptal hükümlerinin yürürlüğe girmelerinin ertelenmeleri nedeniyle bu fıkralara
ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE, C. 1. Tümüne, 2. 1. maddesiyle (12) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin 4. maddesinin (1) numaralı fıkrasına eklenen (e) bendine, 3. 5. maddesiyle ekli Liste’de yer alan kadroların ihdas
edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Milli
Saraylar İdaresi Başkanlığı bölümüne eklenmesine, yönelik iptal talepleri 13/9/2023 tarihli ve E.2023/7,
K.2023/150 sayılı kararla reddedildiğinden tümüne, bende ve eklemeye ilişkin
yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE, 13/9/2023 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI. HÜKÜM 8/11/2022 tarihli ve (113) numaralı Milli Saraylar
İdaresi Başkanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik
Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; A. Tümünün şekil
bakımından Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE
OYBİRLİĞİYLE, B. 1. 1.
maddesiyle 16/7/2018 tarihli ve 30480 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (12) numaralı Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; a. 4. maddesinin
(1) numaralı fıkrasına eklenen (e) bendinin, i. Konu bakımından
yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE
OYBİRLİĞİYLE, ii. İçeriği
itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, b. 4. maddesine
eklenen (4) numaralı fıkranın konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE, 2. 3. maddesiyle
(12) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 8. maddesinin (1) numaralı fıkrasına
eklenen (ç) bendinin konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna
ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE, 3. 4. maddesiyle
(12) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 18. maddesine eklenen (3) ve (4)
numaralı fıkraların konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olduklarına ve İPTALLERİNE, iptal hükümlerinin Anayasa’nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı
fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY
SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, 4. 5. maddesiyle
ekli Liste’de yer alan kadroların ihdas edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel
Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı bölümüne
eklenmesinin; a . Konu bakımından
yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, b. İçeriği
itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE
OYBİRLİĞİYLE, 13/9/2023 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz çoğunluğu (113) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin (CBK) 5. maddesiyle ekli listede yer alan kadroların ihdas
edilerek (2) numaralı CBK’nın eki (I) sayılı Cetvelin
ilgili bölümüne eklenmesinin konu bakımından yetki yönünden, 1. maddesiyle (12)
numaralı CBK’nın 4. maddesinin (1) numaralı fıkrasına
eklenen (e) bendinin ise içerik yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına karar
vermiştir. A. CBK’nın 5. Maddesi ve Ekli
Liste 2. CBK’nın dava konusu 5.
maddesiyle ekli listede yer alan kadrolar ihdas edilerek (2) numaralı CBK’nın eki (I) sayılı cetvelin Milli saraylar İdaresi
Başkanlığı bölümüne eklenmiştir. 3. Anayasa Mahkemesinin 2018/119 esas sayılı kararına
ilişkin muhalefet şerhinde açıkladığımız üzere, kamu kurum ve kuruluşlarında
kadro ihdasına ve iptaline yönelik hususlar bütçe hakkıyla ilgisi, başta
mülkiyet hakkı olmak üzere temel hak ve hürriyetlere ilişkin olması ve
münhasıran kanunla öngörülen bir konu olması nedeniyle CBK ile düzenlenemez.
Dolayısıyla bu yönde düzenleme yapan CBK hükümleri Anayasa’nın 104. maddesinin
on yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırılık teşkil
eder (bkz. AYM, E.2018/119, K.2020/25, 11/06/2020, Karşıoy Gerekçesi , §§ 14-36; E. 2020/8, K. 2021/25, 31/3/2021, Karşıoy Gerekçesi). Bu gerekçelerle kadro ihdası içeren dava konusu kural Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine
aykırıdır. B.  (12) numaralı CBK’nın 4. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasına Eklenen (e) Bendi 4. Dava konusu CBK hükmü uyarınca “ Başkanlığın çalışma
alanına ilişkin olarak enstitüler ve eğitim merkezleri kurmak ” Milli
Saraylar İdaresi Başkanlığının görev ve yetkilerine eklenmiştir. Kuralın konu
bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığını düşünmekle birlikte
içerik yönünden Anayasa’ya aykırı olduğu kanaatindeyim. 5. Anayasa Mahkemesinin kararlarında sıklıkla
vurgulandığı üzere, Anayasa’nın 2. maddesinde güvence altına alınan hukuk
devletinin temel unsurlarından olan hukuki belirlilik ilkesi uyarınca
kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir
duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,
uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına
karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler
hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk
normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde
devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven
duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41,
K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154; AYM, E. 2020/15, K. 2020/78, 24/12/2020, §
10; İ.K. [GK], B. No: 2019/20904, 15/4/2021, § 47). 6. Hukuki belirlilik ve güvenlik ilkelerinin yürütmenin
ilk elden düzenleyici işlemi olan CBK’lar bakımından
da geçerli olduğu izahtan varestedir. Bu anlamda CBK ile düzenlenebilecek bir
konuda Cumhurbaşkanı tarafından usulüne uygun, şekil şartlarını taşıyan bir
Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin çıkarılması yeterli değildir. CBK hükümlerinin
keyfi uygulamalara izin vermeyecek şekilde açık, belirli ve herkes için
öngörülebilir nitelikte olması zorunludur. 7. Diğer yandan konuya ilişkin her ayrıntının mutlaka CBK’da düzenlenmesi gerekmez. Kanun koyucunun bazı
durumlarda yaptığı gibi, CBK koyucu da düzenlediği konuya ilişkin genel
çerçeveyi, temel kural, ilke, esas ve şartları belirledikten sonra idare
tekniği ve uzmanlığa dair diğer hususların düzenlenmesini alt idari işlemlere
bırakabilir. Bu şartları taşımayan bir CBK hükmü konu bakımından Anayasa’ya
uygun olsa bile içerik yönünden Anayasa’ya aykırı olacaktır. 8. Dava konusu kural Başkanlığa enstitüler ve eğitim
merkezleri şeklinde idari birimler kurma görev ve yetkisi vermektedir. Ancak bu
birimlerin kuruluşuna, görev ve yetkilerine, işleyişine ve denetimine ilişkin
olarak gerekli düzenlemeler CBK’da yapılmış değildir.
Bu da kuralda belirsizliğe yol açmaktadır. 9. Kural hiçbir çerçeve çizmeden, temel ilke, esas ve
şartları belirlemeden Başkanlığa enstitüler ve eğitim merkezleri kurma imkânı
sağladığı ve bu konudaki düzenlemeyi idareye bıraktığı için içerik yönünden Anayasa’ya aykırılık teşkil etmektedir (benzer yönde bkz. AYM, E.2019/96,
K.2022/17, 24/02/2022, Karşıoy Gerekçesi, §§ 9-24). 10. Yukarıda (A) ve (B) başlığı altında açıklanan
gerekçelerle kuralların Anayasa’ya aykırı olduğunu ve iptal edilmeleri
gerektiğini düşündüğümden çoğunluğun red yönündeki
kararına katılmıyorum. Başkan Zühtü ARSLAN KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Kararnamenin 1. maddesiyle 12 sayılı CBK’nın 4. maddesinin birinci fıkrasına eklenen e bendinde
Milli Saraylar İdaresi Başkanlığının çalışma alanına ilişkin olarak Başkanlığa
enstitüler ve eğitim merkezleri kurma yetkisi verilmektedir. Konu bakımından
anılan kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığı görüşüne katılmaktayım. Bununla
birlikte içerik açısından kural ile Başkanlığa teşkilat içerisinde yeni bir
idari organ veya birim kurma yetkisi tanınmaktadır. Söz konusu yetki öncelikle
Anayasa’da yalnızca Cumhurbaşkanı iradesine tanınmış iken CBK’nın asliliği kuralına aykırı bir biçimde idareye
verilmesi Anayasa ile bağdaşmamaktadır. Benzer düzenlemelerin Anayasa’nın
104/11. ve 123. maddelerine bu yönden aykırı olduğuna dair daha önce ifade
ettiğimiz görüşleri tekrar etmekteyiz. Diğer taraftan incelenen kuralda söz
konusu enstitü veya eğitim merkezinin yapısı, görev ve yetkileri ile çalışma
esaslarına ilişkin bir belirleme yapılmamıştır. Bu durumda CBK’ya ilişkin asli yetkinin çerçevesi belirlenmeden idareye devredilmekte olduğu,
hukuk devleti açısından keyfi kullanıma dair güvencelerin de kuralda yer
almadığı anlaşılmaktadır. Belirtilen nedenlerle kuralın içerik yönünden
Anayasa’ya aykırı olması nedeniyle iptal edilmesi gerektiği görüşündeyim. 2. CBK’nın iptal talebine konu
edilen 5. maddesinde; ekli listede yer alan kadroların ihdas edilerek 2
numaralı Genel Kadro Usulü Hakkında Kararnamenin eki I sayılı Cetvelin Milli
Saraylar İdaresi Başkanlığı Bölümüne eklendiği belirtilmektedir. Benzer
düzenlemelere ilişkin olarak daha önce Mahkememizce incelenen E. 2021/ 91 - K. 2021/106 sayılı, yine 2020/29 E. – 2022/155 K.
sayılı ve 2018/149 E. – 2022/163 sayılı kararlarda yazdığım karşıoy gerekçelerim burada da geçerlidir. Sonuç olarak münhasıran kanunla düzenlenmesi
gereken hususların CBK ile düzenlenmesinin konu bakımından Anayasanın 104.
maddesinin 17. fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı olması nedeniyle iptali
gerektiği görüşündeyim. Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN KARŞIOY GEREKÇESİ A) CBK’nın 1. Maddesiyle (12)
Numaralı CBK’nın 4. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasına
Eklenen (e) Bendinin İçerik Yönünden İncelenmesi 1. Dava konusu kural,
doğrudan CBK ile kurulmuş Başkanlığa enstitüler ve eğitim merkezleri kurma
görev ve yetkisi tanımaktadır. Kuralın yer aldığı CBK’nın anılan enstitüler ve eğitim merkezlerinin yapısına, görev ve yetkilerine,
çalışma usul ve esaslarına ve buna benzer esaslı unsurlara ilişkin herhangi
düzenlemeye yer vermediği görülmektedir. Dolayısıyla konuya ilişkin
genel çerçeve ve temel kurallar CBK ile belirlenmeksizin dava konusu kuralla
düzenleme yetkisinin yönetmeliğe bırakıldığı anlaşılmaktadır. 2. Açıklanan nedenlerle
kural, Anayasa'nın 106. maddesine uyumlu olmadığından çoğunluk kararına
katılmıyorum. B) CBK’nın 5. Maddesiyle Ekli
Listede Yer Alan Kadroların İhdas Edilerek (2) Numaralı CBK’nın Eki( 1) Sayılı Cetvelin Milli Saraylar İdaresi
Başkanlığı Bölümüne Eklenmesinin Konu Yönünden İncelenmesi 3. Kadro ihdasını öngören kural,
Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasına
aykırıdır. Üye Engin YILDIRIM KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz çoğunluğunun 8/11/2022 tarihli ve (113)
numaralı Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 1.
maddesiyle (12) Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 4. maddesinin (1)
numaralı fıkrasına eklenen (e) bendinin içerik yönü ile, 5. maddesiyle ekli
Liste’de yer alan kadroların ihdas edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro
ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı bölümüne
eklenmesinin ise konu bakımından yetki yönü ile Anayasa’ya aykırı olmadığı
şeklindeki kararına katılmamaktayım. 2. İçerik yönü ile Anayasa’ya aykırı olduğu için iptali
gerektiği kanaatinde olduğum (12) Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 4. maddesinin
(1) numaralı fıkrasına eklenen (e) bendi ile Milli Saraylar İdaresi
Başkanlığının görevleri arasında Başkanlığın çalışma alanına ilişkin olarak
enstitüler ve eğitim merkezleri kurmak sayılmaktadır. 3. Bununla birlikte Milli Saraylar İdaresi Başkanlığının
kuracağı enstitüler ve eğitim merkezlerine ilişkin ilkeleri belirleyen ve temel
çerçevesini ortaya koyan bir kurala bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde yer
verilmediği görülmektedir. Dolayısıyla kuralda belirlilik yönünden Anayasa’nın
2. maddesine aykırı bir durum ortaya çıkmaktadır. 4. Oysa Anayasa Mahkemesi kararlarında belirlilik ilkesi
bağlamındaki şu standart özellikle vurgulanmaktadır: “Anayasa’nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti,
bir hukuk devleti olarak nitelendirilmiştir. Hukuk devletinin temel
unsurlarından biri de ‘belirlilik’ ilkesidir. Bu ilkeye göre, yasal
düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve
kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel
olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem
içermesi gerekir” (E.2015/41, K.2017/98,
K.T.: 04/05/2017, § 153). 5. Dolayısıyla Milli Saraylar İdaresi Başkanlığının
kuracağı enstitüler ve eğitim merkezlerine ilişkin gerek dava konusu
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde ve gerekse diğer Cumhurbaşkanlığı kararnameleri
ve kanunlarda bir düzenleme bulunmaması kuraldaki belirsizliği ortaya
çıkarmaktadır. Bu durumun Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olduğu açıktır. 6. Bu nedenle dava konusu (e) bendinin içerik yönüyle
Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olup iptali gerektiği kanaatinde olduğumdan
çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmamaktayım. 7. Dava konusu diğer kural olan 5. madde ile kadro
ihdasına ilişkin düzenlemeler yapılmaktadır. Bu kuralın “konu bakımından yetki”
boyutu ile Anayasa’ya uygunluk denetiminde Mahkememiz çoğunluğunca Anayasa’nın
104. maddesinin onyedinci fıkrasına bir aykırılık
bulunmadığı kanaatine ulaşılsa da kuralın Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı olduğu için
iptali gerekmektedir. 8. Nitekim Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kadro ihdası
konusunu düzenleyen bir kurala ilişkin Anayasa Mahkemesinin daha önce verdiği
bir kararda bu konunun Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenmesinin
Anayasa’ya aykırılık teşkil ettiği görüşünde olduğumdan Mahkememiz çoğunluğunun
iptal isteminin reddi yönündeki kanaatine katılmamıştım (Bkz.: E. S.: 2018/119,
K. S.: 2020/25, K. T.: 11/06/2020 §§ 6-22, 27-31, 33). Aynı hukuki gerekçelerin
kadro ile ilgili düzenlemelerin yer aldığı dava konusu (113) numaralı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümlerinde de geçerli olduğu kanaatindeyim. 9. Dolayısıyla E. S.: 2018/119, K. S.: 2020/25 sayılı
kararın karşıoyunda yer verdiğim gerekçelerle (113)
numaralı Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 5.
maddesiyle ekli Liste’de yer alan kadroların ihdas edilerek 10/7/2018 tarihli
ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2)
numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I)
Sayılı Cetvel’in Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı
bölümüne eklenmesinin Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasına aykırı olması nedeniyle iptali gerektiği kanaatinde olduğum için
çoğunluk görüşüne katılmamaktayım. Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ KARŞI OY GEREKÇESİ Mahkememiz çoğunluğu (113) numaralı Milli Saraylar
İdaresi Başkanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına
Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK); 5. maddesiyle ekli listede yer alan
kadroların ihdas edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvelin Milli
Saraylar İdaresi Başkanlığı bölümüne eklenmesinin, konu bakımından yetki
yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına karar
vermiştir. Aşağıda açıklanan nedenlerle bu karara katılma imkânı olmamıştır. 1. Çoğunluk görüşünde kural ile yapılan düzenlemenin Anayasa’nın 123. maddesi ve 106. maddesinin on
birinci fıkrası uyarınca teşkilat yapısı kapsamında değerlendirilmesi gerektiği
ve bu yönüyle Anayasa’ya aykırı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 2. Kural ile düzenleme yapılan kadrolarda görev alacak
kişilerin Anayasa’nın 128. maddesinde belirtilen memur veya diğer kamu
görevlisi niteliğini haiz oldukları dikkate alındığında ilgili kadrolara
ilişkin düzenlemelerin kanunla yapılması gerektiği açıktır. 3. Açıklanan nedenle kural Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır. 4. Kural ile düzenleme yapılan atanacak kişilerin üst
düzey kamu yöneticisi olarak değerlendirilmesi de mümkün olmadığından
düzenlemenin Anayasa’nın 128. Maddesi uyarınca kanunla yapılması gerekmektedir. 5. Açıklanan nedenle kural Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır. Üye Kenan YAŞAR