ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı       :  2015/61 Karar Sayısı    :  2016/172 Karar Tarihi   :  2.11.2016 R.G. Tarih-Sayı   : 
9.12.2016-29913 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri M. Akif HAMZAÇEBİ, Engin ALTAY ve Levent GÖK ile
birlikte 121 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : 27.3.2015
tarihli ve 6639 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun’un; A- 4. maddesiyle değiştirilen, 24.5.2013 tarihli ve 6487
sayılı Bazı Kanunlar ile 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun’un 33. maddesinin (4) numaralı fıkrasının; 1- Birinci cümlesinde yer alan “…10/12/2003
tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesi
hükmüne tabi olmaksızın…” ibaresinin, 2- İkinci cümlesinin “…takip eden yıllarda ise her
takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213
sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit
ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak…” bölümünün, B- 5. maddesiyle 28.3.1983 tarihli ve 2809 sayılı Yükseköğretim
Kurumları Teşkilatı Kanunu’na eklenen ek 158. maddenin; 1- İkinci fıkrasının; a- Birinci cümlesinde yer alan “…ile Mütevelli
Heyetinden…” ibaresinin, b- İkinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci cümlelerinin, c- Altıncı cümlesinde yer alan “Mütevelli Heyetinin” ibarelerinin, 2- Üçüncü fıkrasının, 3- Dördüncü fıkrasının üçüncü cümlesinde yer alan “Mütevelli
Heyetinin teklifi ve…” ibaresinin, 4- Beşinci ve altıncı fıkralarının, C- 18. maddesiyle 14.3.2013 tarihli ve 6446 sayılı
Elektrik Piyasası Kanunu’na eklenen geçici 18. maddenin, D- 22. maddesiyle 3.6.2011 tarihli ve 638 sayılı Gençlik ve
Spor Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’ye
eklenen geçici 13. maddenin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer
alan “…Bakanlık Merkez Teşkilatı ile Spor Genel Müdürlüğü ve…” ibaresinin, E- 23. maddesiyle 27.6.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname’ye eklenen ek 18. maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarının, F- 24. maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin eki (I)
sayılı Cetvelin “ A- Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa Göre
Alanlar ” kısmının “ 1-Kadroları Genel İdare Hizmetleri Sınıfında yer alan
personel ile Teknik Hizmetler, Sağlık ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri ile
Avukatlık Hizmetleri sınıflarında bulunan personelden ek ödeme oranları ilgili
gruplarında düzenlenmeyen ve kadro unvanları bu bölümde yer alan personel ” bölümünün; 1- (d) sırasında yer alan “büyükşehir belediyesi
bulunan illerin il özel idaresi genel sekreter yardımcısı, diğer illerin il
özel idaresi genel sekreteri,” ibaresinin “il özel idaresi
genel sekreteri,” şeklinde değiştirilmesinin, 2- (e) sırasında yer alan “büyükşehir belediyesi
bulunan illerin il özel idaresi I. hukuk müşaviri, büyükşehir belediyesi
bulunmayan illerin il özel idaresi genel sekreter yardımcısı,” ibaresinin “il
özel idaresi genel sekreter yardımcısı,” şeklinde değiştirilmesinin, 3- (g) sırasına “il yazı işleri müdürü” ibaresinden
önce gelmek üzere eklenen “İl nüfus ve vatandaşlık
müdürü,” ibaresinin, G- 28. maddesiyle 4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu’nun 4. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesine “raylı
taşıma sistemleri” ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen “ile
tünel” ibaresinin, H- 29. maddesiyle 4.5.2007 tarihli ve 5651 sayılı İnternet
Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen
Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’a eklenen 8/A maddesinin (1) ve (2)
numaralı fıkralarının, I- 32. maddesiyle 5.11.2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik
Haberleşme Kanunu’nun yeniden düzenlenen 51. maddesinin; 1- (2) numaralı fıkrasında yer alan “…ilgili mevzuatın
ve…” ibaresinin, 2- (6) numaralı fıkrasında yer alan “…ilgili mevzuat
hükümleri saklı kalmak kaydıyla,…” ibaresinin, 3- (8) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…İlgili
mevzuatın ve…” ibaresinin, 4- (13) numaralı fıkrasının, Anayasa’nın 2., 5., 10., 13., 20., 22.,
26., 28., 35., 36., 40., 46., 55., 70., 87., 90., 123., 125., 128., 130., 132.,
138., 153., 161., 162. ve 172. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talebidir. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKÜMLERİ İptali istenilen kuralların yer aldığı 6639 sayılı Kanun’un; 1- 4. maddesiyle değiştirilen 6487 sayılı Kanun’un 33.
maddesinin (4) numaralı fıkrası şöyledir: “ (4) Vakfa, amaçlarını gerçekleştirmek
üzere, 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol
Kanununun 29 uncu maddesi hükmüne tabi olmaksızın her yıl ocak ayı
içinde aktarılmak üzere Sağlık Bakanlığı bütçesinde ödenek ayrılır. Ayrılacak
bu tutar 2015 yılında 15.000.000 TL olarak, takip eden yıllarda ise her
takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213
sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit
ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak belirlenir.” 2- 5. maddesiyle 2809 sayılı Kanun’a eklenen ek 158. madde
şöyledir: “İstanbul’da Sağlık Bilimleri Üniversitesi adıyla yeni bir
üniversite kurulmuştur. Bu Üniversite, Rektörlüğe bağlı olarak; a) Tıp Fakültesi, b) Hemşirelik Fakültesi, c) Yaşam Bilimleri Fakültesi, d) Sağlık Bilimleri Fakültesi, e) Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, f) Sağlık Bilimleri Enstitüsünden, oluşur. Üniversitenin yönetim organları, 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanununda öngörülen organlar ile Mütevelli Heyetinden oluşur. Mütevelli
Heyeti; Sağlık Bakanlığı Müsteşarı, Rektör, Sağlık Bakanının seçeceği iki üye
ile Yükseköğretim Kurulu tarafından seçilen profesör unvanına sahip bir üye
olmak üzere, toplam beş üyeden oluşur. Mütevelli Heyetine Sağlık
Bakanlığı Müsteşarı, Müsteşarın katılmadığı toplantılara Rektör başkanlık eder. Mütevelli
Heyeti, en az dört üye ile toplanır ve salt çoğunlukla karar alır. Bakan ve
Yükseköğretim Kurulu tarafından seçilen üyelerin görev süresi dört yıldır.
Mütevelli Heyetinin çalışma usul ve esasları, Mütevelli
Heyetinin teklifi üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir. Mütevelli Heyetinin görevleri şunlardır: a) Üniversitenin stratejik planını ve bütçe teklifini onaylamak. b) Kamu kurum ve kuruluşları ve gerçek ve özel hukuk tüzel
kişileriyle iş birliği yapılmasına ve ortak projeler yürütülmesine karar
vermek. c) Yurt içinde ve yurt dışında Üniversiteye ait birimlerin ve
bölümlerin kurulmasını teklif etmek. d) Rektör tarafından gündeme alınması önerilen konularda karar
vermek. Üniversite, Birleşmiş Milletlerin resmî dil olarak kabul ettiği
diller öncelikli olmak üzere, yabancı dilde eğitim veren program açma, yabancı
yükseköğretim kurumları ile ortak program yürütme de dâhil olmak üzere yurt
dışındaki yükseköğretim kurumlarıyla her türlü iş birliğine dair protokol
yapabilir. Yabancı dilde eğitim veren programlara, yurt dışından öğrenci kabul
edilebilir. Mütevelli Heyetinin teklifi ve Yükseköğretim
Kurulunun uygun görüşü üzerine Bakanlar Kurulu kararı ile yurt dışında
Üniversiteye ait birimler kurulabilir. Yurt dışında eğitim yapılabilmesi ve
personel istihdam edilebilmesi ile bu birimlerde görevlendirilecek öğretim
elemanlarına yapılacak ödemeler, Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınarak
Üniversite Yönetim Kurulunun belirleyeceği usul ve esaslara göre yapılır. Üniversite, Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna bağlı eğitim ve
araştırma hastaneleriyle 7/5/1987 tarihli ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri
Temel Kanununun ek 9 uncu maddesi çerçevesinde birlikte kullanım protokolleri
yaparak sağlık uygulama ve araştırma faaliyetlerini yürütür. Üniversitenin
birlikte kullanım protokolü imzaladığı eğitim ve araştırma hastaneleri, aynı
zamanda Üniversitenin uygulama ve araştırma merkezi statüsü kazanır.
Üniversiteye tahsis edilecek öğretim elemanı kadroları, temel bilimler hariç
olmak üzere, birlikte kullanılan eğitim ve araştırma hastanesinin eğitim
birimleri ve ihtiyacı dikkate alınarak, Rektörün önerisi üzerine Mütevelli
Heyeti tarafından il bazında belirlenir ve öğretim üyesi atamaları bu kadrolara
yapılır. Üniversitenin birimlerine tahsis edilecek öğretim üyesi norm kadro
sayısı, Rektörün önerisi ve Mütevelli Heyetinin onayı ile Yükseköğretim Kurulu
tarafından tespit edilir. Mekteb-i Tıbbiyye-i Şâhâne adıyla hizmet vermek üzere inşa edilen
ve hâlen Marmara Üniversitesi adına tahsisli olan Haydarpaşa Kampüsü, Sağlık
Bilimleri Üniversitesine tahsis edilmiştir. 3- 18. maddesiyle 6446 sayılı Kanun’a eklenen geçici 18.
madde şöyledir: “ (1) 1/1/2016 tarihine kadar, teknik ve teknik olmayan
kayıplarının oranı ülke ortalamasının üzerinde olan dağıtım bölgelerinde, diğer
dağıtım bölgelerinden farklı düzenlemeler yapılmasına, hedef kayıp-kaçak
oranlarının bir önceki yılın gerçekleşmeleri dikkate alınarak ve sonraki
uygulama dönemleri de dâhil olmak üzere yeniden belirlenmesine Kurul
yetkilidir. ” 4- 22. maddesiyle 638 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen
geçici 13. maddenin (1) numaralı fıkrası şöyledir: “(1) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte; Bakanlık
Merkez Teşkilatı ile Spor Genel Müdürlüğü ve Yüksek Öğrenim Kredi ve
Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğünde; Genel Müdür Yardımcısı, Müşavir, Teftiş
Kurulu Başkanı, I. Hukuk Müşaviri, Müstakil/Unvanlı Daire Başkanı, Daire Başkanı,
Bölge Müdürü, Bölge Müdür Yardımcısı, Gençlik Hizmetleri ve Spor İl Müdürü,
Gençlik Hizmetleri ve Spor İlçe Müdürü, Federasyon Genel Sekreteri, Yurt Müdürü
ve Gençlik Merkezi Müdürü kadrolarında bulunanların görevleri hiçbir işleme
gerek kalmaksızın sona erer. Bu fıkrada sayılanlar Araştırmacı kadrolarına
hâlen bulundukları kadro dereceleriyle hiçbir işleme gerek kalmaksızın atanmış
sayılır. Ancak, ilgililerin önceki kadroları ile atandıkları yeni kadro
arasında mali haklar bakımından bir fark bulunması durumunda bu fark, 14/7/1965
tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 91 inci maddesinin ikinci
fıkrasında düzenlenen usul ve esaslar çerçevesinde aradaki fark kapanıncaya
kadar ödenir. Araştırmacı kadro veya pozisyonları atama işleminin yapıldığı
tarihte hiçbir işleme gerek kalmaksızın ihdas edilmiş ve herhangi bir sebeple
boşalması hâlinde hiçbir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır.” 5- 23. maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen ek
18. maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları şöyledir: “ 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu ile 27/7/1967
tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu hariç olmak
üzere, tabi oldukları personel kanununa bakılmaksızın Başbakanlık, bakanlıklar,
bağlı ve ilgili kuruluşlar ile başkan ve üyeleri hariç olmak üzere 10/12/2003
tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli (III) sayılı
Cetvelde sayılan düzenleyici ve denetleyici kurumlar ve Tasarruf Mevduatı
Sigorta Fonunda; a) Görevden alınan veya görev süreleri sona eren müsteşarlar ile
ek göstergesi 7600 ve daha yüksek tespit edilen yönetici kadrolarında
bulunanlar Başbakanlık merkez müşaviri kadrolarına, ek göstergesi 7000 olan
yönetici kadrolarında bulunanlar Başbakanlık müşaviri kadrolarına, b) (a) bendinde belirtilenler hariç olmak üzere ek göstergesi 6400
ve daha yüksek tespit edilen yönetici kadrolarında veya pozisyonlarında
bulunanlardan Başbakanlık Merkez Teşkilatı ile bağlı ve ilgili kuruluşlarında
olanlar görevden alındıklarında veya görev süreleri sona erdiğinde Başbakanlık
müşaviri, bakanlık merkez teşkilatları ile bağlı ve ilgili kuruluşlarında
olanlar bakanlığın müşavir kadrolarına, düzenleyici ve denetleyici kurumlar ile
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunda olanlar kurumlarının müşavir veya danışman
kadro veya pozisyonlarına, c) Ek göstergeleri 3600 (dâhil) ila 6400 (hariç) olarak tespit
edilen yönetici kadro veya pozisyonlarında bulunanlar görevden alındıklarında
veya görev süreleri sona erdiğinde; 1) Daha önce 657 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinin “Ortak Hükümler”
bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan merkez teşkilatına ait
kadrolar ile mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri ve yeterlilikleri aynı veya
benzer nitelik arz eden merkez teşkilatına ait kadro veya pozisyonlarda
bulunanlar daha önceki bu kadro veya pozisyonlarına, 2) Daha önce (1) numaralı alt bentte belirtilen kadrolarda
bulunmayanlardan ek göstergesi 3600 (dâhil) ila 6400 (hariç) olarak tespit
edilen yönetici kadro veya pozisyonlarında toplam en az üç yıl görev yapmış
olanlar ilgili kuruma ait (1) numaralı alt bentte yer alan kadro veya
pozisyonlardan kurumlarınca tespit edilmiş olan kadro veya pozisyonlarına, 3) (2) numaralı alt bentte belirtilenlerden üç yıldan az görev
yapmış olanlar, bu maddeye göre ihdas edilmiş sayılan merkez veya taşra
teşkilatına ait araştırmacı kadro veya pozisyonlarına, ç) Ek göstergesi 3600’den daha düşük tespit edilen yönetici kadro
veya pozisyonlarında bulunanlar görevden alındıklarında veya görev süreleri
sona erdiğinde; 1) Daha önce 657 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinin “Ortak Hükümler”
bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan kadrolar ile mesleğe
alınmaları, yetiştirilmeleri ve yeterlilikleri aynı veya benzer nitelik arz
eden kadro veya pozisyonlarda bulunanlar daha önceki bu kadro veya
pozisyonlarına, 2) Diğerleri, bu maddeye göre ihdas edilmiş sayılan merkez veya
taşra teşkilatına ait araştırmacı kadro veya pozisyonlarına, atanırlar. Bu şekilde atananlardan bir ay içinde talepte
bulunanlar, atamaya yetkili amirler tarafından bu fıkra kapsamında yer alan
yönetici kadro veya pozisyonları dışındaki daha önce bulundukları veya öğrenim
durumları itibarıyla ihraz etmiş oldukları unvanlara ilişkin kadro veya
pozisyonlara bir ay içinde atanırlar. Birinci fıkra kapsamında atananlar ile anılan fıkranın son cümlesi
uyarınca talep üzerine yapılacak atamalar için uygun boş kadro veya pozisyon
bulunmaması hâlinde, bunlar için başka bir işleme gerek kalmaksızın, söz konusu
kadro veya pozisyonlar ihdas edilmiş ve kurumların kadro veya pozisyon
cetvellerinin ilgili bölümlerine eklenmiş sayılır. Bu şekilde ihdas edilmiş
sayılan kadro ve pozisyonlar boşalması hâlinde, herhangi bir işleme gerek
kalmaksızın iptal edilmiş sayılır. Anılan kadro ve pozisyonlara atananlar,
atamaya yetkili amirleri tarafından belirlenen birimlerde istihdam edilir. Birinci fıkra hükmü kapsamında atananlardan birinci fıkra
kapsamında yer alan yönetici kadro veya pozisyonlarında kesintisiz olarak en az
iki yıl fiilen görev yapmış olanların mali hakları, atandıkları söz konusu
kadro veya pozisyonlarda bulunmaları kaydıyla, atandıkları tarihi takip eden ay
başından itibaren ikinci yılın sonuna kadar fiili çalışmaya bağlı ödemeler
hariç, önceki görevine ait ödeme unsurları esas alınarak verilmeye devam
edilir. ” 6- 24. maddesiyle değiştirilen 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname’nin eki (I) sayılı cetvelin “ A- Aylıklarını 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununa Göre Alanlar ” kısmının, “ 1- Kadroları Genel İdare
Hizmetleri Sınıfında yer alan personel ile Teknik Hizmetler, Sağlık ve Yardımcı
Sağlık Hizmetleri ile Avukatlık Hizmetleri sınıflarında bulunan personelden ek
ödeme oranları ilgili gruplarında düzenlenmeyen ve kadro unvanları bu bölümde
yer alan personel ” bölümünün (d), (e) ve (g) sıraları şöyledir: “(I) SAYILI CETVEL EK ÖDEME ORANLARI Ek
  Ödeme Oranı (%) Kadro
  ve Görev Unvanı d)
  Genel müdür yardımcısı, il özel idaresi genel sekreteri, büyükşehir
  belediyesi genel sekreter yardımcısı, ek göstergeleri genel müdür yardımcısı
  düzeyinde veya daha yüksek tespit edilen I. hukuk müşaviri, başkan yardımcısı
  ve kurum ve kurul başkanı unvanlı kadrolarda bulunanlar 190 e)
  Daire Başkanı, kadrolu yönetim kurulu üyesi, genel sekreter, İş Sağlığı ve
  Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanı, il özel idaresi
  genel sekreter yardımcısı, diğer I. hukuk müşaviri, il belediye
  başkan yardımcısı 185 g)
  (…) , İl nüfus ve vatandaşlık müdürü, il yazı işleri müdürü,
  il idare kurulu müdürü, il mahalli idare müdürü, il planlama ve koordinasyon
  müdürü, dernekler il müdürü, il afet ve acil durum müdürü, hukuk müşaviri,
  fakülte ve yüksekokul sekreteri, basın ve halkla ilişkiler müşaviri, basın müşaviri,
  müşavir, müdür, şube müdürü, ilçe müftüsü, başkan, daire başkan yardımcısı,
  kurum sekreteri, merkez sekreteri, enstitü sekreteri, genel sekreter
  yardımcısı, tiyatro müdür yardımcısı, Atatürk Kültür Merkezi müdür
  yardımcısı, opera ve bale müdür yardımcısı, (1) birlik
  sekreteri, müze başkanı, KİT’lerde başuzman, diğer belediye başkan
  yardımcıları ve (f) sırasında sayılanların yardımcıları 170 7- 28. maddesiyle 2942 sayılı Kanun’un değişiklik yapılan 4.
maddesi şöyledir: “İrtifak hakkı kurulması Madde 4- Taşınmaz malın mülkiyetinin kamulaştırılması yerine, amaç
için yeterli olduğu takdirde taşınmaz malın belirli kesimi, yüksekliği,
derinliği veya kaynak üzerinde kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabilir. (Ek fıkra : 10/9/2014 - 6552/99 md.) Ancak, maliklerinin mülkiyet
hakkının kullanılmasının engellenmemesi, can ve mal güvenliği bakımından
gerekli önlemlerin alınması kaydıyla, kamu yararına dayalı olarak taşınmazların
üstünde teleferik ve benzeri ulaşım hatları ile her türlü köprü, taşınmazların
altında metro ve benzeri raylı taşıma sistemleri ile tünel yapılabilir.
Taşınmazların mülkiyet hakkının kullanımının engellenmemesi hâlinde,
taşınmazlara ilişkin herhangi bir kamulaştırma yapılmaz. Yapılan yatırım nedeniyle
taşınmaz maliklerinden değer artış bedeli alınamaz.” 8- 29. maddesiyle 5651 sayılı Kanun’a eklenen 8/A maddesinin
(1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir: “ ( 1) Yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal güvenliğinin
korunması, millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin
önlenmesi veya genel sağlığın korunması sebeplerinden bir veya bir kaçına bağlı
olarak hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, Başbakanlık veya millî
güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel
sağlığın korunması ile ilgili bakanlıkların talebi üzerine Başkanlık tarafından
internet ortamında yer alan yayınla ilgili olarak içeriğin çıkarılması ve/veya
erişimin engellenmesi kararı verilebilir. Karar, Başkanlık tarafından derhâl erişim
sağlayıcılara ve ilgili içerik ve yer sağlayıcılara bildirilir. İçerik
çıkartılması ve/veya erişimin engellenmesi kararının gereği, derhâl ve en geç
kararın bildirilmesi anından itibaren dört saat içinde yerine getirilir. (2) Başbakanlık veya ilgili Bakanlıkların talebi üzerine Başkanlık
tarafından verilen içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı,
Başkanlık tarafından, yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına
sunulur. Hâkim, kararını kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi hâlde, karar
kendiliğinden kalkar. ” 9- 32. maddesiyle 5809 sayılı Kanun’un yeniden düzenlenen 51. maddesi
şöyledir: “ Kişisel verilerin işlenmesi ve gizliliğin korunması MADDE 51- (1) Kişisel verilerin işlenmesinde; hukuka ve dürüstlük
kurallarına uygun olması, doğru ve gerektiğinde güncel olması, belirli, açık ve
meşru amaçlar için işlenmesi, işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü
olması ile işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilmesi
ilkelerine uyulur. (2) Elektronik haberleşmenin ve ilgili trafik verisinin gizliliği
esas olup, ilgili mevzuatın ve yargı kararlarının öngördüğü
durumlar haricinde, haberleşmeye taraf olanların tamamının rızası olmaksızın
haberleşmenin dinlenmesi, kaydedilmesi, saklanması, kesilmesi ve takip edilmesi
yasaktır. (3) Elektronik haberleşme şebekeleri, haberleşmenin sağlanması
dışında abonelerin/kullanıcıların terminal cihazlarında bilgi saklamak veya
saklanan bilgilere erişim sağlamak amacıyla işletmeciler tarafından ancak
ilgili abonelerin/kullanıcıların verilerin işlenmesi hakkında açık ve kapsamlı
olarak bilgilendirilmeleri ve açık rızalarının alınması kaydıyla
kullanılabilir. (4) İşletmeciler şebekelerinin, abonelerine/kullanıcılarına ait
kişisel verilerin ve sundukları hizmetlerin güvenliğini sağlamak amacıyla uygun
teknik ve idari tedbirleri alır. (5) Bu Kanunun 49 uncu maddesi kapsamında veya kamu yararının
sağlanması amacıyla Kurum tarafından işletmecilere getirilen yükümlülüklerin
yerine getirilebilmesi için kişisel veriler işlenebilir. (6) Kişisel verilerin yurt dışına aktarılmasına ilişkin ilgili
mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, trafik ve konum verileri
ancak ilgili kişilerin açık rızaları alınmak koşuluyla yurt dışına
aktarılabilir. (7) Trafik verileri; trafiğin yönetimi, arabağlantı, faturalama,
usulsüzlük/dolandırıcılık tespitleri ve benzeri işlemleri gerçekleştirmek veya
tüketici şikâyetleri ile arabağlantı ve faturalama anlaşmazlıkları başta olmak
üzere, uzlaşmazlıkların çözümü amacıyla sadece işletmeci tarafından
yetkilendirilen kişilerle sınırlı kalmak kaydıyla işlenir ve bu
uzlaşmazlıkların çözüm süreci tamamlanıncaya kadar gizliliği ve bütünlüğü
sağlanarak saklanır. Katma değerli elektronik haberleşme hizmetlerinin
sunulması ya da elektronik haberleşme hizmetlerinin pazarlanması amacıyla
ihtiyaç duyulan trafik verileri ile konum verileri anonim hâle getirilerek veya
ilgili abonelerin/kullanıcıların açık rızalarının alınması ve sadece işletmeci
tarafından yetkilendirilen kişilerle sınırlı kalmak kaydıyla, belirtilen
faaliyetlerin gerektirdiği ölçü ve sürede işlenebilir. (8) İşletmeciler konum verilerinin işlenmesinde
abonelere/kullanıcılara bu verilerin işlenmesini reddetme imkânı sağlar. İlgili
mevzuatın ve yargı kararlarının öngördüğü durumlar haricinde ancak
acil yardım çağrıları ile 29/5/2009 tarihli ve 5902 sayılı Afet ve Acil Durum
Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunda tanımlanan afet
ve acil durum hâllerinde abonelerin/kullanıcıların açık rızası aranmaksızın
konum verileri ve ilgili kişilerin kimlik bilgileri işletmeci tarafından
yetkilendirilen kişilerle sınırlı olmak kaydıyla işlenebilir. (9) Abone/kullanıcı şikâyetlerinin incelenmesi ve denetim
faaliyetleri kapsamında trafik ve konum verileri ile kişisel veriler,
belirtilen faaliyetlerle sınırlı olmak kaydıyla işlenebilir. (10) Bu Kanun kapsamında sunulan hizmetlere ilişkin olarak; a) Soruşturma, inceleme, denetleme veya uzlaşmazlığa konu olan
kişisel veriler ilgili süreç tamamlanıncaya kadar, b) Kişisel verilere ve ilişkili diğer sistemlere yapılan
erişimlere ilişkin işlem kayıtları iki yıl, c) Kişisel verilerin işlenmesine yönelik abonelerin/kullanıcıların
rızalarını gösteren kayıtlar asgari olarak abonelik süresince, saklanır. Veri kategorileri ile haberleşmenin yapıldığı tarihten
itibaren bir yıldan az ve iki yıldan fazla olmamak üzere verilerin saklanma
süreleri yönetmelikle belirlenir. (11) İşletmeciler, tahsilata ilişkin riskin yönetilmesi ve kötü
niyetli kullanımların önlenmesi amacıyla abonelerin elektronik haberleşme
hizmetlerine yönelik fatura tutarı ve ödeme bilgilerini diğer işletmecilerle
paylaşabilir veya işleyebilir. (12) Bu Kanun kapsamında kişisel verilerin gizliliğinin,
güvenliğinin ve amacı doğrultusunda kullanılmasının temininden işletmeciler
sorumludur. (13) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurum
tarafından belirlenir . ” II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Recep KÖMÜRCÜ,
Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal
TERCAN, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in
katılımlarıyla 17.6.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma
talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen kanun hükümleri,
dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (1) numaralı
fıkrası gereğince Sağlık Bakanı Prof. Dr. Recep AKDAĞ, Müsteşar Prof.
Dr. Eyüp GÜMÜŞ, Müsteşar Yardımcısı Hüseyin ÇELİK, Sağlık Politikaları Kurulu
Üyesi Av. Adem KESKİN, I. Hukuk Müşaviri Av. Erol GÖKDÖL, Türkiye Kamu
Hastaneleri Kurumu I. Hukuk Müşaviri Av. Erol DEMİRCİ, Sağlık Bilimleri
Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Cevdet ERDÖL, Türk Tabipleri Birliği Merkez
Konseyi İkinci Başkanı Prof. Dr. Sinan ADIYAMAN, Ankara Tabip Odası Bir Önceki
Dönem Başkanı Prof. Dr. Çetin ATASOY ve Hukuk Bürosu Avukatı Ziynet
ÖZÇELİK’in, 20.10.2016 tarihli sözlü açıklamaları dinlendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Kanun’un 4. Maddesiyle Değiştirilen 6487 Sayılı Kanun’un
33. Maddesinin (4) Numaralı Fıkrasının; 1- Birinci Cümlesinde Yer Alan “…10/12/2003 tarihli ve
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesi hükmüne
tabi olmaksızın… ” İbaresinin İncelenmesi a. İptal Talebinin Gerekçesi 3. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralla Türkiye Yeşilay
Vakfına aktarılacak kamu kaynağının amacına uygun kullanılıp kullanılmadığının
denetim dışı bırakılmasının kamu yararıyla bağdaşmadığı belirtilerek kuralın,
Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. Dava konusu kuralla, Sağlık Bakanlığı bütçesinden Türkiye
Yeşilay Vakfına aktarılması öngörülen ödeneğin 5018 sayılı Kanun’un 29.
maddesine tâbi olmayacağı hüküm altına alınmaktadır. 5. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve
yasalarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. 6. Kuvvetler ayrılığı esasına dayanan demokratik yönetim
biçiminde, yürütme organına gelir toplama ve harcama yetkisi tanıyan bütçelerin
yapımı, halkın temsilcilerinden oluşan yasama organının asli görevlerindendir.
Yasama organı açısından aynı zamanda bir hak olan bu görev, yürütmenin bütçe
ile ilgili işlemlerinin doğru, güvenilir ve kanunlara uygun bir şekilde
yürütülüp yürütülmediğinin denetimini de kaçınılmaz kılmaktadır. Bu bağlamda,
yasama organının, halk adına kamu gelirlerini toplama ve yine halk adına bu
gelirleri harcama konusunda yürütme organına sınırları belirlenmiş yetki
vermesi ve sonuçlarını denetlemesine “ bütçe hakkı ” denilmektedir.
Anayasa’nın 87., 160., 162. ve 164. maddelerine göre bütçe hakkı Türkiye Büyük
Millet Meclisi’nindir (TBMM). Bütçe, hükümetin Meclis’e karşı temel sorumluluk
mekanizmasıdır. Meclis, bütçe ile hükümete gelir toplama ve gider yapma yetkisi
vermekte, bu yetkinin uygun kullanılmasını da bütçe sürecinin bir parçası olan
kesin hesap faaliyeti ile denetlemektedir. Bütçe uygulamalarının denetimi
görevi, bütçe işlemlerinin gün geçtikçe nitelik ve nicelik itibariyle artması
ve karmaşıklaşması nedeniyle yasama organı adına tarafsız ve uzman kuruluşlar
tarafından yerine getirilmektedir. Ülkemizde de bu görev, Anayasa’nın 160.
maddesiyle Sayıştay’a verilmiştir. Yasama organının, yürütme organı üzerindeki
bütçe denetimi büyük ölçüde Sayıştay tarafından yapılan bu denetimlere
dayanmaktadır. 7. Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri, sosyal güvenlik
kurumları ve mahallî idarelerden oluşan kamu idarelerinin malî yönetimi ve
kontrolüne ilişkin usul ve esaslar ise 5018 sayılı Kanun’da düzenlenmiştir.
Anılan Kanun’la, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde
elde edilmesi, kullanılması, muhasebeleştirilmesi ve raporlanması, ayrıca
kaynakların kötüye kullanımının önlenmesi için yetkili kamu görevlilerinin
gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu tutulması ve Kanun’da belirtilen
yöntemlere uygun olarak kamu otoritelerine hesap vermeleri öngörülmüştür. 8. 5018 sayılı Kanun’un 29. maddesinin birinci fıkrasında, genel
yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla;
kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve
benzeri teşekküllere yardım yapılabileceği kural altına alınmış; ikinci
fıkrasında, bu yardımların yapılması, kullanılması, izlenmesi, denetlenmesi ve
kamuoyuna açıklanmasına ilişkin esas ve usullerin Maliye Bakanlığınca
hazırlanarak Bakanlar Kurulunca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği ifade
edilmiştir. 9. 6487 sayılı Kanun’un 33. maddesinin birinci fıkrasında, Türkiye
Yeşilay Cemiyeti tarafından Cemiyet ile aynı amaçları gerçekleştirmek üzere
merkezi İstanbul’da olan “ Türkiye Yeşilay Vakfı ” adında Vakıf kurulması
öngörülmüş; maddenin (4) numaralı fıkrasında, Vakfa, amaçlarını gerçekleştirmek
üzere, her yıl ocak ayı içinde aktarılmak üzere Sağlık Bakanlığı bütçesinde
ödenek ayrılacağı belirtilmiş ve dava konusu kuralla, aktarılacak ödeneğin 5018
sayılı Kanun’un 29. maddesi hükmüne tabi olmayacağı hüküm altına alınmıştır. 10. Türkiye Yeşilay Vakfı da diğer vakıflar gibi 5737 sayılı
Vakıflar Kanunu’na tâbidir. 5737 sayılı Kanun’un 33. maddesinde, vakıfların
denetimine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmektedir. Anılan maddenin son
fıkrasında, vakıfların amaca ve yasalara uygunluk denetimi ile iktisadî
işletmelerinin faaliyet ve mevzuata uygunluk denetiminin Vakıflar Genel
Müdürlüğünce yapılacağı belirtilmiş; Kanun’un 10. maddesinde de, vakfın amacı
doğrultusunda faaliyette bulunmayan, vakıf mallarını ve gelirlerini amaçlarına
uygun olarak kullanmayan vakıf yöneticilerinin vakfın yerleşim yeri asliye
hukuk mahkemesince görevlerinden alınabileceği hüküm altına alınmıştır.
Dolayısıyla, Sağlık Bakanlığı bütçesinden Türkiye Yeşilay Vakfına aktarılması
öngörülen ödeneğin amacına uygun şekilde kullanılıp kullanılmadığı Vakıflar
Genel Müdürlüğünün denetimine tabi olup kamu kaynağının denetim dışı kalması
söz konusu değildir. 11. Bu itibarla, 5018 sayılı Kanun’un 29. maddesine tabi
olmaksızın Sağlık Bakanlığı bütçesinden Türkiye Yeşilay Vakfına ödenek aktarılmasını
öngören kuralın, kamu kaynağının keyfî olarak kullanılmasına sebebiyet verdiği
söylenemeyeceğinden kuralda hukuk devleti ilkesine aykırı bir husus
bulunmamaktadır. 12. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı
değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 2- İkinci Cümlesinin “…takip eden yıllarda ise her takvim
yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı
Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve
ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak…” Bölümünün
İncelenmesi a. İptal Talebinin Gerekçesi 13. Dava dilekçesinde özetle, Sağlık Bakanlığı bütçesinden Türkiye
Yeşilay Vakfına ödenek aktarılmasına ilişkin kuralın nitelik olarak bütçe
kanununda düzenlenmesi gerektiği, bu kapsamda, 2016 ve sonrasındaki yıllar için
Sağlık Bakanlığı bütçesinden Türkiye Yeşilay Vakfına ödenek aktarılmasına
olanak tanınmasının bütçenin yıllık olması ilkesiyle bağdaşmadığı gibi gelecek
yıllarda halkın iradesiyle şekillenecek parlamentonun bütçe yapma hakkının da
engellendiği belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 87., 161. ve 162. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 14. 6487 sayılı Kanun’un 33. maddesinin (4) numaralı fıkrasının
dava konusu bölümü içeren ikinci cümlesinde; Türkiye Yeşilay Vakfına, 2015 yılı
için Sağlık Bakanlığı bütçesinden 15.000.000 TL ödenek ayrılması öngörülmüş,
dava konusu kuralla da 15.000.000 TL tutarındaki ödeneğin, takip eden yıllarda
her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul
Kanunu’nun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen
yeniden değerleme oranında artırılarak Yeşilay Vakfına aktarılacağı hüküm
altına alınmıştır. 15. Anayasa’nın 87. maddesinde, TBMM’nin “ kanun koymak,
değiştirmek ve kaldırmak ” görev ve yetkisinin yanı sıra“ bütçe kanun
tasarılarını görüşmek ve kabul etmek ” görev ve yetkisine de ayrıca yer
verilmiştir. Bütçe kanunlarını öteki kanunlardan ayrı tutan bu kural
karşısında, kanun ile düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe kanunu ile
düzenlenmesi veya herhangi bir kanunda yer alan hükmün bütçe kanunları ile
değiştirilmesi ve kaldırılması olanaksızdır. 16. Anayasa’nın 88. maddesinde, kanunların TBMM’de teklif,
görüşülme usul ve esasları düzenlenirken, bütçe kanunlarının görüşülme usul ve
esasları 162. maddede ayrıca belirtilmiştir. Bu maddeyle bütçe kanun
tasarılarının görüşülmesinde ayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kurulda
üyelerin gider arttırıcı veya gelir azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiş
ve Anayasa’nın 89. maddesiyle de Cumhurbaşkanı’na bütçe kanunlarını bir daha
görüşülmek üzere TBMM’ye geri gönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan,
Anayasa’nın 163. maddesinde bütçede değişiklik yapılabilmesi esasları ayrıca
düzenlenmiş, Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik
yapma yetkisi verilemeyeceği belirtilmiştir. 17. Anayasa’nın anılan maddeleri incelendiğinde, bütçe kanunlarına
bütçe ile ilgili olmayan kurallar konulmamasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.
Anayasa’da birbirinden tamamen ayrı ve değişik olarak düzenlenen bu iki
kanunlaştırma yönteminin doğal sonucu olarak, olağan kanun ile düzenlenmesi
gereken bir konunun, bütçe kanunu ile düzenlenmesi, değiştirilmesi veya
kaldırılması olanaksızdır. Bu durum, Anayasa’nın 161. maddesinde “ Bütçe
kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz. ”
denilmek suretiyle ifade edilmiştir. “ Bütçe ile ilgili hükümler” kavramı,
mali nitelikteki hükümleri değil, kanun konusu olabilecek bir kuralı
kapsamaması koşuluyla bütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı
kolaylaştırıcı ve açıklayıcı nitelikte hükümleri ifade etmektedir. Anayasa’nın
161. maddesinin getiriliş amacı, bütçe kanunlarında, yıllık bütçe kavramı
dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe kanunlarını ilgisiz kurallardan
uzak tutarak kendi yapısı içinde bütünleştirmektir. 18. Anayasa Mahkemesinin 29.1.2014 tarihli, E:2013/66, K:2014/19
sayılı kararında da vurgulandığı üzere bir kuralın uygulanması sonucu gelir
elde edilecek ya da harcama yapılacak olması, o kuralın bütçe kanunu kapsamında
yer alması zorunluluğunu doğurmamaktadır. Bu çerçevede, kamu kurumlarının
ödeneklerine ilişkin kuralların kanun konusu yapılabilmesine bir engel
bulunmamaktadır. Bütçe kanunlarında ilgili kurumun o yıla ait ödenek miktarı
ile harcama usul ve esasları düzenlenmekle birlikte, ödeneklere ilişkin genel
ve soyut nitelikteki tüm kuralların, bütçe kanununda yer alması zorunlu
değildir. Bu kapsamda, Türkiye Yeşilay Vakfına, amaçlarını gerçekleştirmek
üzere, 2015 yılı için Sağlık Bakanlığı bütçesinden ayrılan 15.000.000 TL
tutarındaki ödeneğin, takip eden yıllarda da yeniden değerleme oranında
artırılarak aktarılmaya devam edilmesini öngören kuralın, Anayasa’nın bütçe ile
ilgili kurallarına aykırılığından söz edilemez. 19. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 87., 161. ve 162.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. B- Kanun’un 5. Maddesiyle 2809 sayılı Kanun’a Eklenen Ek 158.
Maddenin; 1- İkinci Fıkrasının Birinci Cümlesinde Yer Alan “… ile
Mütevelli Heyetinden …” İbaresinin İncelenmesi a. İptal Talebinin Gerekçesi 20. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralla Sağlık Bilimleri
Üniversitesi için üyelerinin çoğunluğunu merkezi idarenin belirlediği üyelerden
oluşan Mütevelli Heyeti adı altında bir yönetim organı öngörülmesinin,
Üniversitenin bilimsel özerkliğini ortadan kaldırdığı, bu Heyet üzerinden
Sağlık Bakanlığı’na, Üniversiteyi dolaylı yoldan kontrol etme yetkisi
tanındığı, Anayasa’da sadece Türk Silahlı Kuvvetleri ile emniyet teşkilatına bağlı
yükseköğretim kurumlarıyla sınırlı olarak özel düzenlemeler yapılmasına olanak
tanındığından Sağlık Bilimleri Üniversitesine diğer Devlet üniversitelerine
nazaran özel bir statü verilmesinin mümkün olmadığı belirtilerek kuralın,
Anayasa’nın 130. ve 132. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 21. 2809 sayılı Kanun’un ek 158. maddesiyle “ Sağlık Bilimleri
Üniversitesi ” adı altında yeni bir üniversite kurulmuştur. Maddenin ikinci
fıkrasının dava konusu ibareyi de içeren birinci cümlesinde, Sağlık Bilimleri
Üniversitesi yönetim organlarının, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nda
öngörülen organlar ile Mütevelli Heyetinden oluşacağı hüküm altına alınmakta
olup dava konusu kural cümlede yer alan “… ile Mütevelli Heyetinden… ”
ibaresidir. 22. Anayasa’nın 130. maddesinde, çağdaş eğitim-öğretim esaslarına
dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan
gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde
eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve
insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve
bilimsel özerkliğe sahip üniversitelerin Devlet tarafından kanunla kurulacağı
belirtilmiş; yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organları ile işleyişleri ve
bunların seçimleri, görev, yetki ve sorumluluklarının kanunla düzenleneceği
hüküm altına alınmıştır. Buna göre, kanun koyucu, anayasal ilkelere uygun olmak
koşuluyla, yükseköğretim kurumlarının organları ile işleyişleri ve bunların
seçimleri, görev, yetki ve sorumluluklarını belirleme yetkisine sahiptir. 23. Devlet üniversitelerinde yönetim organlarının hangi
birimlerden oluşacağı 2547 sayılı Kanun’da düzenlenmiştir. Anılan Kanun’un 13.,
14. ve 15. maddelerinde üniversite organları “ Rektör, Senato, Üniversite
Yönetim Kurulu ” olarak belirlenmiştir. Dava konusu kuralda ise Sağlık
Bilimleri Üniversitesi yönetim organlarının, 2547 sayılı Kanun’da öngörülen
organlar ile Mütevelli Heyetinden oluşacağı hüküm altına alınmıştır. Buna göre
anılan Üniversitenin yönetim organları; Rektör, Senato, Üniversite Yönetim
Kurulu ve Mütevelli Heyetinden oluşmaktadır. 24. Anayasa’nın 130. maddesinin dokuzuncu fıkrasında yükseköğretim
kurumlarının organlarını belirleme yetkisi kanun koyucuya verilmiştir. Kanun
koyucu, Anayasa’nın ilgili kurallarına bağlı olarak, yükseköğretim kurumlarının
yönetim organlarını belirleyebilir. Bu konuda kanun koyucuyu sınırlandıran
anayasal bir kural bulunmamaktadır. Dolayısıyla, Sağlık Bilimleri Üniversitesi
için diğer devlet üniversitelerinden farklı bir teşkilatlanma öngörülebilir. Bu
itibarla, dava konusu kuralla, Sağlık Bilimleri Üniversitesi için 2547 sayılı
Kanun’da öngörülen organlara ilave olarak “ Mütevelli Heyeti ” adı altında
bir yönetim organı öngörülmesi, kanun koyucunun yükseköğretim kurumlarının
organlarını belirleme kapsamında takdir yetkisinde olup kuralda Anayasa’nın
130. maddesine aykırı bir husus bulunmamaktadır. 25. Dava dilekçesinde, Mütevelli Heyetinin çoğunluğunun merkezi
idarenin belirlediği üyelerden oluşmasının, Üniversitenin bilimsel özerkliğini
zedeleyeceği ileri sürülmekte ise de dava konusu kuralda sadece Sağlık
Bilimleri Üniversitesinin yönetim organlarının hangi birimlerden oluşacağı
düzenlenmektedir. Mütevelli Heyetinin kimlerden oluşacağı ise ek 158. maddenin
ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde düzenlenmektedir. Bu nedenle, adı geçen
Üniversite için 2547 sayılı Kanun’da sayılan yönetim organlarına ilave olarak
Mütevelli Heyeti şeklinde yeni bir yönetim organı öngören kuralın,
Üniversitenin bilimsel özerkliğini zedelediği söylenemez. Heyetin üye yapısına
yönelik Anayasa’ya aykırılık iddialarının dava konusu kural kapsamında
değerlendirilmesine olanak bulunmamaktadır. 26. Anayasa’nın 132. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetleri ve
emniyet teşkilatına bağlı yükseköğretim kurumlarının özel kanunlarının
hükümlerine tâbi olacağı belirtilmek suretiyle anılan kurumlar tarafından
kurulacak yükseköğretim kurumlarının kendine özgü koşulları da dikkate alınarak
diğer üniversitelerden farklı bir hukuki rejime tabi tutulmasına olanak
tanınmıştır. 27. Dava konusu kuralla, Sağlık Bilimleri Üniversitesi için
Mütevelli Heyeti adı altında yeni bir yönetim organı oluşturulması anılan
üniversiteye özel bir statü verildiği anlamına gelmemektedir. Nitekim Sağlık
Bilimleri Üniversitesi de tıpkı diğer Devlet üniversiteleri gibi Anayasa’nın
130. ve 131. maddelerinde yükseköğretim kurumları için öngörülen kurallara tabi
olduğu gibi kuruluş kanununda belirtilen hükümler hariç olmak üzere
yükseköğretim kurumlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve
sorumluluklarını düzenleyen 2547 sayılı Kanun’a tabidir. 28. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 130. ve 132.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 2- İkinci Fıkrasının Dördüncü Cümlesinin ve Altıncı Cümlesinde Yer
Alan “ Mütevelli Heyetinin ” İbarelerinin İncelenmesi a. İptal Taleplerinin Gerekçesi 29. Dava dilekçesinde özetle, 2809 sayılı Kanun’un ek 158.
maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “ …ile Mütevelli
Heyetinden… ” ibaresine yönelik gerekçelerle kuralların, Anayasa’nın 130. ve
132. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 30. Dava konusu kurallarda, Mütevelli Heyetinin, en az dört üye
ile toplanıp salt çoğunlukla karar alacağı ve Mütevelli Heyetinin çalışma usul
ve esaslarının, Mütevelli Heyetinin teklifi üzerine Yükseköğretim Kurulu (YÖK)
tarafından belirleneceği hüküm altına alınmıştır. 31. Sağlık Bilimleri Üniversitesinde Mütevelli Heyeti adı altında
yeni bir yönetim organı oluşturulmasını öngören 2809 sayılı Kanun’un ek 158.
maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “ …ile Mütevelli
Heyetinden… ” ibaresine ilişkin gerekçeler dava konusu kurallar yönünden de
geçerlidir. Anayasa’nın 130. maddesi uyarınca kanun koyucu, anayasal ilkelere
uygun olmak koşuluyla, yükseköğretim kurumlarına ait organların işleyişlerine
yönelik usul ve esasları belirleme yetkisine sahiptir. 32. Bu bağlamda, Sağlık Bilimleri Üniversitesi için bir yönetim
organı olarak öngörülen Mütevelli Heyetinin en az dört üye ile toplanıp salt
çoğunlukla karar almasını öngören kural ile Heyetin, çalışma usul ve
esaslarının belirlenmesi konusunda YÖK’e teklifte bulunma yetkisi tanıyan kurallar,
yükseköğretim kurumlarına ait organların çalışma düzenlerinin belirlenmesine
yönelik olup, kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır. Kaldı ki Heyetin
çalışma usul ve esaslarının belirlenmesinde nihai yetki YÖK’e aittir. Mütevelli
Heyetinin bu konudaki yetkisi sadece teklif sunmaktan ibarettir. 33. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 130. ve 132.
maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir. 3- Üçüncü Fıkrası ile Dördüncü Fıkrasının Üçüncü Cümlesinde Yer
Alan “Mütevelli Heyetinin teklifi ve… ” İbaresinin İncelenmesi a. İptal Taleplerinin Gerekçesi 34. Dava dilekçesinde özetle, 2547 sayılı Kanun’da, Devlet
üniversitelerinin yönetim organlarına ait olan yetkilerin, dava konusu
kurallarla Sağlık Bilimleri Üniversitesinde, Sağlık Bakanlığının kontrolü
altında olan Mütevelli Heyetine verilmesinin, üniversite özerkliğiyle
bağdaşmadığı, Mütevelli Heyetine yurtdışında üniversiteye ait birimler kurmayı
teklif etme görevi verilmesinin, diğer Devlet üniversitelerinde görev yapan
personel ile Sağlık Bilimleri Üniversitesinde görev yapan personel arasında
ayrımcılığa neden olduğu belirtilerek kuralların, Anayasa’nın 10., 130. ve 132.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 35. Dava konusu üçüncü fıkrayla, Sağlık Bilimleri Üniversitesi
için yönetim organlarından biri olarak öngörülen Mütevelli Heyetine;
Üniversitenin stratejik planını ve bütçe teklifini onaylama, kamu kurum ve
kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzel kişileriyle işbirliği yapılmasına ve
ortak projeler yürütülmesine karar verme, yurt içinde ve yurt dışında
Üniversiteye ait birimlerin ve bölümlerin kurulması için YÖK’e teklifte
bulunma, Rektör tarafından gündeme alınması önerilen konularda karar verme
yetkisi tanınmaktadır. Dördüncü fıkranın üçüncü cümlesinde ise Bakanlar Kurulu
kararıyla yurt dışında Üniversiteye ait birimler kurulabilmesi için, Mütevelli
Heyetinin teklifi ve Yükseköğretim Kurulunun uygun görüşü aranmakta olup “Mütevelli
Heyetinin teklifi ve” ibaresi dava konusunu oluşturmaktadır. 36. Sağlık Bilimleri Üniversitesinde Mütevelli Heyeti adı altında
yeni bir yönetim organı oluşturulmasını öngören 2809 sayılı Kanun’un ek 158.
maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “ …ile Mütevelli
Heyetinden… ” ibaresine ilişkin gerekçeler bu kurallar yönünden de
geçerlidir. Anayasa’nın 130. maddesinin dokuzuncu fıkrasında, yükseköğretim
kurumlarının kuruluş ve organları ile bunların görev, yetki ve
sorumluluklarının kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. Buna göre kanun
koyucu, Sağlık Bilimleri Üniversitesi için bir yönetim organı olarak öngörülen
Mütevelli Heyetinin görevlerini belirleme konusunda takdir yetkisine sahiptir. 37. Dava konusu kurallarla Mütevelli Heyetine verilen görev ve
yetkiler, Üniversitenin genel idari faaliyetlerine yöneliktir. Bu yetki ve
görevlerin, hangi yönetim organı tarafından kullanılacağını belirleme yetkisi
Anayasa’nın 130. maddesi uyarınca kanun koyucuya aittir. Dolayısıyla, yukarıda
anılan görev ve yetkilerin Sağlık Bilimleri Üniversitesi için bir yönetim
organı olarak öngörülen Mütevelli Heyeti tarafından yerine getirilmesini
öngören kurallar yükseköğretim kurumlarına ait organların görev, yetki ve
sorumluluklarının belirlenmesi kapsamında olup, kanun koyucunun takdir
yetkisinde kalmaktadır. 38. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 130. ve 132.
maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir. 39. Kuralların Anayasa’nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. 4- İkinci Fıkrasının İkinci ve Üçüncü Cümlelerinin
İncelenmesi a. İptal Taleplerinin Gerekçesi 40. Dava dilekçesinde özetle, Sağlık Bilimleri Üniversitesi için
yönetim organı olarak öngörülen Mütevelli Heyetinin, başkan dahil üç üyesinin
Sağlık Bakanlığı Müsteşarı ile Sağlık Bakanı tarafından atanacak iki kişiden
oluşmasının, Üniversitenin, Sağlık Bakanlığının kontrolüne geçmesine sebebiyet
vereceği, bu durumun ise üniversite özerkliğiyle bağdaşmadığı belirtilerek
kuralların, Anayasa’nın 130. ve 132. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 41. Dava konusu kurallarda, Sağlık Bilimleri Üniversitesi
Mütevelli Heyetinin; Sağlık Bakanlığı Müsteşarı, Rektör, Sağlık Bakanının
seçeceği iki üye ile YÖK tarafından seçilen profesör unvanına sahip bir üye
olmak üzere toplam beş üyeden oluşacağı, Mütevelli Heyetine Sağlık Bakanlığı
Müsteşarının, Müsteşarın katılmadığı toplantılara ise Rektörün başkanlık etmesi
öngörülmüştür. 42. Anayasa’nın 130. maddesinde üniversiteler anayasal bir kuruluş
olarak kabul edilmiş ve maddenin birinci fıkrasında, üniversitelerle ilgili
başlıca kurallar belirlenmiştir. Anılan fıkrada, üniversitelerin, “ kamu tüzelkişiliğine
ve bilimsel özerkliğe sahip olmaları ” ve “ Devlet tarafından
kanunla kurulmaları ” öngörülmüştür. Maddenin dokuzuncu fıkrasında da
yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organları ile işleyişleri ve bunların
seçimleri, görev, yetki ve sorumluluklarının kanunla düzenleneceği hüküm altına
alınmıştır. Buna göre, yükseköğretim kurumlarının yönetim organlarının
kimlerden oluşacağını belirleme yetkisi kanun koyucuya aittir. Ancak, kanun
koyucunun bu yetkisini anayasal sınırlar içinde özellikle üniversitelerin
bilimsel özerkliğini göz önünde tutarak kullanması gerekir. 43. Bilimsel özerklik, bilimsel çalışmaların üniversite ortamında
yürütülebilmesinin olmazsa olmaz koşulu olup üniversite mensuplarının, ekonomik
ve siyasi yönden nüfuz sahibi bulunan kişi ve kurumların baskısı, yönlendirmesi
olmadan ve toplumda hâkim olan düşünce ve kabuller doğrultusunda sonuçlara
varmak gibi bir zorunluluk hissetmeden sadece bilimsel ölçütler ve etik
kurallar çerçevesinde eğitim, öğretim, araştırma ve yayın yapabilme
olanaklarına sahip bulunmalarını ifade etmektedir. Üniversitelerin bilimsel
özerkliği, üniversitelerde yürütülen eğitim, araştırma, yayın ve benzeri
etkinliklerin planlanması, düzenlenmesi ve icra edilmesi aşamalarında, yönetim
yetkisinin serbestçe kullanılabilmesini, belirtilen faaliyetlerle ilgili üniversite
kaynaklarının kullanımına yönelik kararların üniversite yönetim organlarınca
serbestçe alınabilmesini gerektirmektedir. 44. Anayasa’nın 130. maddesinin birinci fıkrasında,
üniversitelerin bilimsel özerkliğe sahip kamu tüzelkişileri olarak tanımlanması
ve bunların ancak Devlet tarafından kanunla kurulabileceklerinin hükme
bağlanması ile güdülen amacın, siyasal çevrelerin, özellikle iktidarların ve
değişik baskı gruplarının, üniversite çalışmaları ile eğitim ve öğretimi etki
altında tutabilme yolunu kapatmak ve bu çalışmaların bilimsel gerekler ve
gereksinmelerden başka, herhangi bir dış etkiden uzak kalacak bir ortamda
sürdürülmesini sağlamak olduğunda kuşku bulunmamaktadır. 45. Yukarıda yer alan tanımdan da anlaşılacağı üzere bilimsel
özerklik, idari ve mali özerklikle birlikte üniversitelerin özerkliği için
olmazsa olmaz nitelikte bir bütünün parçalarını oluşturmaktadır. Bu unsurlardan
herhangi birine yapılacak müdahale diğer unsurların da olumsuz şekilde
etkilenmesine sebebiyet verecektir. Bu bağlamda, üniversite yönetim
organlarının, merkezi idarenin müdahalesine olanak verecek şekilde
yapılandırılması, diğer bir ifadeyle üniversitelerin, merkezi idare tarafından
doğrudan atanan kişiler tarafından yönetilmesi, bu kurumların bilimsel
özerkliğini de doğrudan etkileyecektir. Zira, üniversite mensuplarının,
bilimsel ölçütler ve etik kurallar çerçevesinde eğitim, öğretim, araştırma ve
yayın yapabilmesi için, herhangi bir dış etkiden uzak kalacak bir ortamın
bulunması zorunludur. 46. 2547 sayılı Kanun’da Devlet üniversiteleri için yönetim
organları Rektör, Yönetim Kurulu ve Senato olarak belirlenmiştir. Bu organlar,
akademik kadrolardan teşekkül etmektedir. 2809 sayılı Kanun’un ek 158.
maddesinin ikinci fıkrasının dava konusu ikinci cümlesinde ise Sağlık
Bilimleri Üniversitesinin yönetim organlarından biri olarak öngörülen Mütevelli
Heyetinin; Sağlık Bakanlığı Müsteşarı, Rektör, Sağlık Bakanının seçeceği iki
üye ile YÖK tarafından seçilen profesör unvanına sahip bir üye olmak üzere,
toplam beş üyeden oluşması öngörülmüştür. Mütevelli Heyetinin, görev ve yetki
alanına giren konularda salt çoğunlukla karar alabileceği göz önünde
bulundurulduğunda, merkezi idareyi temsil eden Sağlık Bakanlığının Müsteşarı
ile Sağlık Bakanının doğrudan seçeceği üyeler, karar alma sürecinde belirleyici
olacaktır. 47. Kanun’un ek 158. maddesinin üçüncü ve devamı fıkralarında
Mütevelli Heyetinin görev ve yetkileri sıralanmıştır. Mütevelli Heyetine,
üniversitenin stratejik planını onaylama ve üniversiteye tahsis edilecek
öğretim elemanı kadrolarını, birlikte kullanılan eğitim ve araştırma
hastanesinin ihtiyacını da dikkate almak suretiyle il bazında belirleme, norm
kadro sayısını onaylama gibi yetkiler verilmiştir. Anılan hükümler bir bütün
halinde değerlendirildiğinde, Mütevelli Heyetine, Üniversite yönetiminde söz
hakkı tanındığı anlaşılmaktadır. 48. Mütevelli Heyetinin üniversite yönetimine ilişkin mevcut
yetkileri ve Mütevelli Heyetinin en az dört üye ile toplanıp salt çoğunlukla
karar alabileceği göz önünde bulundurulduğunda, heyet üyelerinin çoğunluğunun
Sağlık Bakanlığı Müsteşarı ile Sağlık Bakanının seçeceği iki üyeden
oluşmasının, merkezi idareye, Mütevelli Heyeti kanalıyla üniversite yönetimine
ilişkin karar alma sürecinde belirleyici olacak şekilde söz hakkı tanıyacağı açıktır.
Merkezi idareye, üniversite üzerinde denetim ve gözetim yetkisini aşan
nitelikte bir yetki tanınması ise Anayasa’nın 130. maddesiyle güvence altına
alınan bilimsel özerklik ilkesiyle bağdaşmamaktadır. 49. Açıklanan nedenlerle 2809 sayılı Kanun’un ek 158. maddesinin
ikinci fıkrasının ikinci cümlesi, Anayasa’nın 130. maddesine aykırıdır. İptali
gerekir. 50. Kural, Anayasa’nın 130. maddesine aykırı bulunarak iptal
edildiğinden, Anayasa’nın 132. maddesi yönünden ayrıca incelenmesine gerek
görülmemiştir. 51. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasında,
kanunun belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün
uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesince iptaline
karar verilebileceği öngörülmektedir. 52. Mütevelli Heyetinin üye yapısını düzenleyen Kanun’un ek 158.
maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinin iptali nedeniyle, kuralla
doğrudan ilgili olan, Mütevelli Heyetine, Sağlık Bakanlığı Müsteşarının,
Müsteşarın katılmadığı toplantılara Rektörün başkanlık edeceğini düzenleyen ek
158. maddenin ikinci fıkrasının üçüncü cümlesinin uygulanma olanağı
kalmadığından, bu cümlenin de 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı
fıkrası gereğince iptali gerekir. 53. Hicabi DURSUN, Muammer TOPAL, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki
HAKYEMEZ 2809 sayılıKanun’un ek 158. maddesinin ikinci fıkrasının üçüncü
cümlesinin iptali yönündeki görüşe katılmamışlardır. 5- İkinci Fıkrasının Beşinci Cümlesinin İncelenmesi a. İptal Talebinin Gerekçesi 54. Dava dilekçesinde özetle, 2809 sayılı Kanun’un ek 158.
maddesinin ikinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine yönelik gerekçelerle
kuralın, Anayasa’nın 130. ve 132. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 55. Dava konusu kuralda, Mütevelli Heyetine, Bakan ve YÖK
tarafından seçilen üyelerin görev süresinin dört yıl olduğu belirtilmiştir. 56. Sağlık Bilimleri Üniversitesinde Mütevelli Heyeti adı altında
yeni bir yönetim organı oluşturulmasını öngören 2809 sayılı Kanun’un ek 158.
maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “ …ile Mütevelli
Heyetinden… ” ibaresine ilişkin gerekçeler dava konusu kural yönünden de
geçerlidir. Anayasa’nın 130. maddesi uyarınca kanun koyucu, anayasal ilkelere
uygun olmak koşuluyla, yükseköğretim kurumlarının organları ile bunların görev,
yetki ve sorumluluğuna yönelik usul ve esasları belirleme yetkisine sahiptir. 57. Bu bağlamda, Sağlık Bilimleri Üniversitesi için bir yönetim
organı olarak öngörülen Mütevelli Heyeti üyelerinin görev sürelerini düzenleyen
kural, yükseköğretim kurumlarına ait organların çalışma düzenlerinin
belirlenmesine yönelik olup, kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır.
Kural, Mütevelli Heyetinin oluşumunu düzenleyen Kanun’un ek 158. maddesinin
ikinci fıkrasının ikinci cümlesinden bağımsız şekilde değerlendirildiğinde,
Anayasa’nın yükseköğretim kurumlarını düzenleyen kurallarına aykırı bir husus
taşımamaktadır. 58. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 130. ve 132.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 6- Beşinci Fıkrasının Birinci ve İkinci Cümlelerinin
İncelenmesi a. İptal Taleplerinin Gerekçesi 59. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kurallarla Türkiye Kamu
Hastaneleri Kurumuna bağlı eğitim ve araştırma hastanelerinin tamamının, Sağlık
Bakanlığının kontrolünde olan Sağlık Bilimleri Üniversitesinin uygulama ve
araştırma merkezi haline getirilmesinin üniversitelerin özerkliğiyle
bağdaşmadığı, Üniversitedeki tıp eğitiminin teorik kısmının İstanbul’daki
merkez kampüste, araştırma ve uygulama kısmının ise eğitim araştırma
hastanelerinin bulunduğu illerde verilmesinin eğitim bütünlüğünü bozduğu,
belirtilen eğitimin nasıl yapılacağı konusunda belirlilik bulunmadığı, ayrıca
dava konusu kuralların diğer Devlet Üniversitelerinin, eğitim ve araştırma
hastaneleriyle işbirliği yapmalarını da engellediği belirtilerek kuralların,
Anayasa’nın 2. ve 130. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 60. Dava konusu kurallarla, Sağlık Bilimleri Üniversitesinin,
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna bağlı eğitim ve araştırma hastaneleriyle 3359
sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun ek 9. maddesi çerçevesinde birlikte
kullanım protokolleri yaparak uygulama ve araştırma faaliyetlerini yürüteceği,
Üniversitenin birlikte kullanım protokolü imzaladığı eğitim ve araştırma
hastanelerinin aynı zamanda Üniversitenin uygulama ve araştırma merkezi
statüsünü kazanacağı hüküm altına alınmaktadır. 61. Anayasa’nın 130. maddesinin dokuzuncu fıkrasında,
yükseköğretim kurumlarının kamu kuruluşları ve diğer kurumlarla ilişkilerinin
kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. Buna göre kanun koyucu, anayasal
ilkelere uygun olmak koşuluyla, yükseköğretim kurumları ile kamu kurum ve
kuruluşları arasında ne tür bir işbirliği yapılabileceğini ve bu işbirliğinin
usul ve esaslarını belirleme konusunda takdir yetkisine sahiptir. 62. 3359 sayılı Kanun’un ek 9. maddesiyle, Türkiye Kamu
Hastaneleri Kurumuna bağlı sağlık tesisleri ile üniversitelerin ilgili
birimlerinin karşılıklı olarak işbirliği çerçevesinde birlikte
kullanılabilmesine olanak tanınmış ve birlikte kullanıma ilişkin usul ve
esaslar düzenlenmiştir. Maddede, birlikte kullanılacak sağlık birimlerinde,
sağlık hizmetinin yanı sıra hem lisans hem de uzmanlık eğitimi verilmesi
öngörülmüştür. 63. Dava konusu kurallarla, Sağlık Bilimleri Üniversitesinin de
diğer üniversiteler gibi Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna bağlı eğitim ve
araştırma hastaneleriyle kullanım protokolleri yapabilmesi sağlanmıştır. Buna
göre adı geçen Üniversite, Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna bağlı eğitim ve
araştırma hastaneleriyle protokol yapabilecek ve protokol yapılan hastaneler
Üniversitenin uygulama ve araştırma merkezi statüsünde olacaktır. 64. Sağlık Bilimleri Üniversitesine de diğer üniversiteler gibi
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna bağlı eğitim ve araştırma hastaneleriyle
birlikte kullanım protokolleri yapma olanağı tanıyan ve bu hastanelerin
üniversitenin uygulama ve araştırma merkezine dönüştürülmesini öngören kurallar
yükseköğretim kurumları ile kamu kurum ve kuruluşları arasında yapılacak
işbirliğine yönelik olup, Anayasa’nın 130. maddesinin dokuzuncu fıkrası
kapsamında kanun koyucunun takdir yetkisindedir. 65. Dava dilekçesinde, uygulama ve araştırma merkezlerinde tıp
eğitiminin nasıl yapılacağı konusunda belirsizlik bulunduğu ileri sürülmekte
ise de, Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna bağlı eğitim ve araştırma
hastanelerinin, Üniversite ile birlikte kullanımına ilişkin usul ve esaslar
3359 sayılı Kanun’un ek 9. maddesinde düzenlenmektedir. Dolayısıyla, bu
iddianın, dava konusu kurallar kapsamında değerlendirilmesine olanak
bulunmamaktadır. 66. Sağlık Bilimleri Üniversitesinin merkez kampüsünün İstanbul’da
olması nedeniyle teorik eğitimin İstanbul’da, uygulamaya yönelik eğitimin başka
bir şehirdeki eğitim ve araştırma hastanesinde verilmesinin tıp eğitiminin
bütünlüğünü bozacağına yönelik iddianın incelenmesi ise yerindelik denetiminin
kapsamında bulunduğundan bu husus anayasallık denetiminin kapsamı dışındadır. 67. Diğer taraftan dava konusu kurallarda, eğitim ve araştırma
hastanelerinin yalnızca Sağlık Bilimleri Üniversitesi ile protokol
yapabileceğine ilişkin herhangi bir düzenleme yer almamaktadır. Dolayısıyla
dava konusu kurallar, diğer üniversitelerin eğitim ve araştırma hastaneleriyle
imzaladıkları protokollerin sona ermesine neden olmadığı gibi diğer
üniversiteler ile eğitim ve araştırma hastaneleri arasında yeni protokoller
yapılmasına da engel oluşturmamaktadır. 68. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 130. maddesine
aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir. 69. Kuralların Anayasa’nın 2. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. 7- Beşinci Fıkrasının Üçüncü ve Dördüncü Cümlelerinin İncelenmesi a. İptal Taleplerinin Gerekçesi 70. Dava dilekçesinde özetle, Sağlık Bilimleri Üniversitesine ait
birimlere tahsis edilecek kadroları il bazında belirleme ve Üniversite
birimlerine tahsis edilecek öğretim üyesi norm kadro sayısını onaylama
yetkisinin Sağlık Bakanlığının kontrolündeki Mütevelli Heyetine verilmesinin,
tıp eğitiminin Sağlık Bakanlığına devredilmesi anlamına geldiği, bu durumun üniversite
özerkliği ile bağdaşmadığı belirtilerek kuralların, Anayasa’nın 130. maddesine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 71. Dava konusu kurallarla, Sağlık Bilimleri Üniversitesine tahsis
edilecek öğretim elemanı kadrolarının, temel bilimler hariç olmak üzere,
birlikte kullanılan eğitim ve araştırma hastanesinin eğitim birimleri ve
ihtiyacı dikkate alınarak, Rektörün önerisi üzerine Mütevelli Heyeti tarafından
il bazında belirleneceği ve öğretim üyesi atamalarının bu kadrolara
yapılacağı, Üniversitenin birimlerine tahsis edilecek öğretim üyesi norm
kadro sayısının, Rektörün önerisi ve Mütevelli Heyetinin onayı ile YÖK
tarafından tespit edileceği belirtilmiştir. 72. 2809 sayılı Kanun’un ek 158. maddesinin ikinci fıkrasının
birinci cümlesinde yer alan “… ile Mütevelli Heyetinden… ” ibaresine
ilişkin gerekçeler bu kurallar yönünden de geçerlidir. Anayasa’nın 130.
maddesinin dokuzuncu fıkrasına göre kanun koyucu anayasal sınırlar içinde
Mütevelli Heyetinin görevlerini belirleme konusunda takdir yetkisine sahiptir.
Bu bağlamda, Sağlık Bilimleri Üniversitesine tahsis edilecek öğretim elemanı
kadrolarının, temel bilimler hariç olmak üzere, birlikte kullanılan eğitim ve
araştırma hastanesinin eğitim birimleri ve ihtiyacı dikkate alınarak, Rektörün
önerisi üzerine Mütevelli Heyeti tarafından il bazında belirlenmesini ve
öğretim üyesi atamalarının bu kadrolara yapılmasını, Üniversitenin birimlerine
tahsis edilecek öğretim üyesi norm kadro sayısının Rektörün önerisi ve
Mütevelli Heyetinin onayı üzerine YÖK tarafından tespit edilmesini öngören
kurallar, kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır. 73. Diğer taraftan, üniversitelerde istihdam edilecek öğretim
elemanlarının kadrolarının belirlenmesinde üniversite yönetim
organlarına yetki verilmesi Anayasa’nın 130. maddesiyle üniversitelere tanınan
bilimsel özerklikle de uyumludur.Sağlık Bilimleri Üniversitesindebu yetkinin,
Üniversitenin yönetim organı olan Mütevelli Heyetine verilmesi ise kanun koyucunun
takdiryetkisindedir. Kaldı ki, norm kadro sayısının tespiti bakımından nihai
yetki de YÖK’everilmiştir. 74. Dava dilekçesinde, öğretim elemanı kadrolarının
belirlenmesinde yetkinin Sağlık Bakanlığının kontrolündeki Mütevelli Heyetine
verilmesinin tıpeğitiminin Sağlık Bakanlığına devredilmesi anlamına geldiği
ileri sürülmekte ise deMütevelli Heyetinde Sağlık Bakanlığınınbelirleyici
olmasını sağlayan kural iptal edildiğinden, böyle bir sakıncanın meydana
gelmesi de söz konusu değildir. 75. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 130. maddesine
aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir. 76. M. Emin KUZ 2809 sayılı Kanun’un ek 158. maddesinin beşinci
fıkrasının üçüncü cümlesi yönünden bu görüşe katılmamıştır. 8- Altıncı Fıkrasının İncelenmesi a. İptal Talebinin Gerekçesi 77. Dava dilekçesinde özetle, Marmara Üniversitesine tahsisli olan
Haydarpaşa Kampüsünün, tahsis amacı ortadan kalkmadan veya tahsis amacı dışında
kullanıldığı tespit edilmeden Sağlık Bilimleri Üniversitesine tahsis
edilmesinin kamu yararıyla bağdaşmadığı, niteliği itibarıyla idari işlem olan
ve idarenin yetkisinde bulunan tahsis işlemine karşı yargı yolunu kapatmak
amacıyla tahsisin kanun hükmüyle yapıldığı, Marmara Üniversitesinin uygun
görüşünü almadan ve başka bir bina tahsis edilmeden Kampüsün devredilmesinin,
Üniversitenin eğitim hizmetlerini yerine getirmesine de engel olduğu
belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2., 36., 123., 125. ve 130. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 78. Dava konusu kuralla, Mekteb-i Tıbbiyye-i Şâhâne adıyla hizmet
vermek üzere inşa edilen ve hâlen Marmara Üniversitesi adına tahsisli olan
Haydarpaşa Kampüsünün, Sağlık Bilimleri Üniversitesine tahsis edilmesi
öngörülmektedir. 79. Yasamanın genelliği ilkesi gereğince Anayasa’nın temel
ilkeleri ile yasaklayıcı hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla kanun koyucu her
konuda düzenleme yapma yetkisine sahiptir. 80. Kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması,
hukuk devleti olmanın gereğidir. Anayasa’nın çeşitli hükümlerinde yer alan kamu
yararı kavramının Anayasa’da bir tanımı yapılmamıştır. Anayasa Mahkemesi
kararlarında belirtildiği gibi, kamu yararı, bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve
bunlara üstün olan toplumsal yarardır. Kamu yararı düşüncesi olmaksızın, yalnız
özel çıkarlar için veya yalnız belli kişilerin yararına olarak kanun hükmü
konulamaz. Böyle bir durumun açık bir biçimde ve kesin olarak saptanması
halinde, söz konusu kanun hükmü Anayasa’nın 2. maddesine aykırı düşer.
Açıklanan ayrık hâl dışında, bir kanun hükmünün ülke gereksinimlerine uygun olup
olmadığı ve hangi araç ve yöntemlerle kamu yararının sağlanabileceği bir siyasî
tercih sorunu olarak kanun koyucunun takdirinde olduğundan, bu kapsamda kamu
yararı değerlendirmesi yapmak anayasa yargısıyla bağdaşmaz. 81. Anayasa’nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin
birinci fıkrasında, “ Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle
yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil
yargılanma hakkına sahiptir. ” denilerek, yargı mercilerine başvurabilme ve
bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence
altına alınmıştır. 82. Tahsis, kamu idareleri ve Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan
taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmazların, kamu
hizmetlerinin yerine getirilmesi için mülkiyeti kendilerinde kalmak koşuluyla
kamu idareleri veya köy tüzel kişiliklerinin kullanımına bırakılmasını ifade
etmektedir. Anayasa’da, söz konusu taşınmazların tahsisine ilişkin bir
düzenleme bulunmadığından kanun koyucu, anayasal sınırlar içinde kalmak, kamu
yararı ve hizmetin gereklerini dikkate almak koşuluyla kamu mallarının
tahsisine ilişkin kuralları belirleme yetkisine sahiptir. 83. Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların kamu idarelerine
veya köy tüzel kişiliklerine tahsisine ilişkin kurallar 5018 sayılı Kanun’da
düzenlenmiştir. Anılan Kanun’un 47. maddesinin birinci fıkrasında, kamu
idarelerinin, kanunlarında belirtilen kamu hizmetlerini yerine getirebilmek
için mülkiyetlerindeki taşınmazları, birbirlerine ve köy tüzel kişiliklerine
bedelsiz olarak tahsis edebileceği belirtildikten sonra ikinci fıkrasında,
Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazları tahsis etmeye, kamu ihtiyaçları için
gerekli olmayanların tahsisini kaldırmaya Maliye Bakanlığının yetkili olduğu
belirtilmiştir. 84. Dava konusu kuralda ise Marmara Üniversitesine tahsisli olan
Haydarpaşa kampüsünün, Sağlık Bilimleri Üniversitesine tahsis edilmesi
öngörülmektedir. Kuralın gerekçesinde, ülkemizin ilk modern tıp fakültesi olan
Mekteb-i Tıbbiyye-i Şâhâne için inşa edilen ve uzun yıllar tıp fakültesi olarak
hizmet veren ve halen Marmara Üniversitesine tahsisli olan Haydarpaşa
Kampüsünün, yeni kurulan Sağlık Bilimleri Üniversitesine tahsis edilmesiyle,
büyük mimari değeri yanında ülkemizde tıp eğitimi alanında tarihten gelen özel
bir konumu da bulunan bu binanın misyonuna uygun olarak tarihi adıyla birlikte
yaşatılması amacıyla Kampüsün ilk kurulduğu adla hizmet vermek üzere, yeni
kurulan Sağlık Bilimleri Üniversitesine tahsisinin sağlandığı ifade edilmiştir.
Bu yönüyle kuralın kamu yararına aykırı bir amaçla ihdas edildiği söylenemez.
Bu itibarla, kamu yararı amacı dışında bir amaç gözettiği saptanamayan ve kanun
koyucunun takdir yetkisi kapsamında kalan kuralda, hukuk devleti ilkesine
aykırılık bulunmamaktadır. 85. Yasamanın genelliği ilkesi gereğince kanun koyucu, hazinenin
özel mülkiyetindeki taşınmazların tahsisini kanunla yapabileceği gibi esas ve
usulleri kanunda gösterilmek koşuluyla idari işlemle yapılmasına da olanak
tanıyabilir. Bu bağlamda, Haydarpaşa kampüsü kanun koyucu tarafından dava
konusu kuralla Sağlık Bilimleri Üniversitesine tahsis edilmiştir. Kanuni bir
düzenlemeyle oluşturulan bu durumun, hukuka uygun olup olmadığının tespiti ise
anayasal bir sorun olup, kanun hükmünün Anayasa’ya uygunluğunun denetimini
Anayasa Mahkemesi yapmaktadır. Dolayısıyla, Haydarpaşa Kampüsünün idari bir
işlem yerine kanun hükmüyle Sağlık Bilimleri Üniversitesine tahsis edilmesinin
hak arama hürriyetini ortadan kaldırdığı söylenemez. 86. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 36. maddelerine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 87. Kuralın Anayasa’nın 123., 125. ve 130. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. C- Kanun’un 18. Maddesiyle 6446 Sayılı Kanun’a Eklenen Geçici 18.
Maddenin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 88. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralla Enerji Piyasası
Düzenleme Kuruluna (EPDK) elektrik enerjisinin dağıtımında ortaya çıkan
kayıp-kaçakların azaltılmasına ilişkin detayları belli olmayan muğlak bir yetki
tanındığı, elektrik dağıtım piyasasının özelleştirilmesi sonucu ihaleyi kazanan
şirketlerin kayıp-kaçak oranlarını azaltmak için verdiği hedefleri
yakalayamaması nedeniyle oluşan zararın tüketicilere yansıtılmasına yasal zemin
oluşturulduğu, bu durumun aynı zamanda özelleştirme şartnamesine de müdahale
anlamına geldiği, bu şekilde kamu yararından ziyade elektrik piyasasında
faaliyet gösteren işletmelerin çıkarlarının gözetildiği, faturalarını düzenli
şekilde ödeyen elektrik abonelerine kayıp-kaçak bedeli altında ek mali
yükümlülükler getirilmesinin anayasal bir dayanağının bulunmadığı, Yargıtay
Hukuk Genel Kurulunun kayıp-kaçak bedelinin tüketicilere iade edilmesine
yönelik kararının da dava konusu kuralla etkisiz hale getirildiği belirtilerek
kuralın, Anayasa’nın 2., 138. ve 172. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 89. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca, ilgisi nedeniyle
dava konusu kural Anayasa’nın 48. ve 167. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 90. Dava konusu kuralla, 1.1.2016 tarihine kadar, teknik ve teknik
olmayan kayıplarının oranı ülke ortalamasının üzerinde olan dağıtım
bölgelerinde, diğer dağıtım bölgelerinden farklı düzenlemeler yapılmasına,
hedef kayıp-kaçak oranlarının bir önceki yılın gerçekleşmeleri dikkate alınarak
ve sonraki uygulama dönemleri de dâhil olmak üzere yeniden belirlenmesine
EPDK’nın yetkili olduğu belirtilmektedir. 91. Anayasa’nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti’nin sosyal bir
hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Sosyal devlet, sosyal adaletin, sosyal
refahın ve sosyal güvenliğin gerçekleşmesini sağlayan devlettir. Ekonomik ve
malî politikalar sosyal devletin gerçekleşmesini sağlayan araçlardır. 92. Anayasa’nın 48. maddesinde herkesin, dilediği alanda çalışma
ve sözleşme, özel teşebbüsler kurma hürriyetine sahip olduğu ve Devletin, özel
teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini,
güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alacağı
belirtilmektedir. Anayasa’nın 167. maddesinde de, Devletin, para, kredi,
sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı
ve geliştirici tedbirleri alacağı ifade edilerek, ekonomik hayatın işleyişini
düzenlemek, gerektiğinde bu alana müdahale etmek hususunda görevli kılındığı
anlaşılmaktadır. 93. Türkiye’de elektrik dağıtım sektöründe rekabetçi bir yapı
oluşturmak amacıyla, elektrik dağıtımında tekel konumunda bulunan Türkiye
Elektrik Dağıtım A.Ş’nin özelleştirilmesi öngörülmüştür. Bu çerçevede
özelleştirmenin etkinliği için elektrik dağıtımı bakımından ülke 21 bölgeye
ayrılmış ve bölgesel düzeyde dağıtım faaliyetlerinin özelleştirilmesine karar
verilmiştir.Özelleştirme ile kayıp-kaçak oranlarının azaltılması ve sektördeki
kamu tekelinin zayıflatılarak rekabetin artırılması amaçlanmıştır. 94. Teknik ve teknik olmayan kayıp şeklinde de ifade edilen “kayıp-kaçak
elektrik” , dağıtım sistemine giren toplam enerji ile tüketicilere fatura
edilen enerji arasındaki fark şeklinde tanımlanmaktadır. Bu kayıp, elektriğin
dağıtımı esnasında meydana gelen teknik sorunlardan meydana gelebileceği gibi
elektriğin mevzuata aykırı şekilde kullanılmasından da kaynaklanabilmektir.
Özellikle kaçak elektrik kullanımı olarak da ifade edilen elektriğin mevzuata
aykırı şekilde kullanımı nedeniyle oluşan kayıp oranları dağıtım bölgeleri
arasında farklılık göstermekte, bu oran bazı dağıtım bölgelerinde ülke
ortalamasının çok üzerine çıkabilmektedir. 95. Dava konusu kuralla, dağıtım bölgelerindeki sosyoekonomik
şartlar ve tüketici alışkanlıkları da gözetilerek teknik ve teknik olmayan
kayıplarının oranı ülke ortalamasının üzerinde olan dağıtım bölgelerinde
gerekli tedbirleri alma ve hedef kayıp-kaçak oranlarını belirleme konusunda
elektrik piyasasını düzenlemek ve denetlemekle görevli olan Enerji Piyasası
Düzenleme Kurulunun yetkili kılındığı anlaşılmaktadır. Böylece, Kurul, her bir
dağıtım bölgesinin bir yıl önceki kayıp-kaçak oranlarını dikkate alarak
bölgesel bazda kayıp-kaçakla mücadele eylem planı hazırlayabilecek ve hedef
kayıp-kaçak oranlarını belirleyebilecektir. 96. Kuralın gerekçesinde de, yapılan düzenlemeyle kayıp-kaçak
oranının yüksek olduğu bölgeler için bölgelerin sosyoekonomik şartları ve
tüketici alışkanlıkları da gözetilmek suretiyle fiili kayıp-kaçak değerleri
dikkate alınarak kayıp hedeflerinin belirli süreyle yeniden tespitinin
amaçlandığı,teknik ve teknik olmayan kayıp oranları Türkiye ortalamasının çok
üzerinde olan dağıtım bölgelerinde, kayıplarla etkin mücadele edilmesi ve
kayıp-kaçak oranlarının düşürülmesi için mevcut ikincil düzenlemelerin ötesinde
ek önlemlerin alınması gerektiğinden, bu önlemlerin alınabilmesine yasal zemin
oluşturmak amacıyla kuralın ihdas edildiği belirtilmiştir. 97. Anayasa’nın 48. ve 167. maddeleri gereğince Devlet, elektrik
enerjisinin kaliteli, sürekli, kesintisiz, düşük maliyetli şekilde
tüketicilerin kullanımına sunulması ve bu sayede istikrarlı bir elektrik
enerjisi piyasasının oluşturulması amacıyla gerekli tedbirleri almakla
yükümlüdür. Dava konusu kuralın da elektrik enerjisi piyasasının sağlıklı bir
şekilde işlemesini sağlamaya yönelik tedbirler kapsamında ihdas edildiği
anlaşılmaktadır. Kurala ilişkin yasama belgelerinin incelenmesinden ve kuralın
objektif anlamından kamu yararı dışında bir amaç güttüğüne dair bir sonuca
ulaşılamamaktadır. 98. Bu itibarla, tüketicilere güvenilir, kaliteli ve kesintisiz
elektrik enerjisi hizmeti verilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmakla görevli
olan Enerji Piyasası Düzenleme Kuruluna, kayıp-kaçak oranının yüksek olduğu
dağıtım bölgelerinde sosyoekonomik şartları da gözeterek diğer dağıtım
bölgelerinden farklı düzenlemeler yapma ve hedef kayıp-kaçak oranlarını
belirleme yetkisi veren kural, kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında olup hukuk
devleti ilkesine aykırı olmadığı gibi, Devletin, milli ekonominin gereklerine
uygun şekilde mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemesini
sağlayıcı tedbirler almasını öngören Anayasa’nın 48. ve 167. maddelerinin de
gereğidir. 99. Kayıp-kaçak oranlarının azaltılabilmesi için alınması gereken
tedbirler uzmanlık ve teknik bilgi gerektirmektedir. Bu nedenle dava konusu
kuralla, teknik ve teknik olmayan kayıplarının oranı ülke ortalamasının
üzerinde olan dağıtım bölgelerinde farklı düzenlemeler yapma konusunda EPDK
yetkili kılınmış ve hedef kayıp-kaçak oranları belirlenirken bir önceki yılın
gerçekleşmelerinin de dikkate alınacağı belirtilmiştir. Bu tedbirlerin neler
olduğunun kanun koyucu tarafından tek tek belirlenmesi mümkün değildir.Dolayısıyla,
EPDK’ya dağıtım bölgeleri arasında farklı düzenlemeler yapma ve kayıp-kaçak
oranlarının belirlenmesi konusunda sınırları belirsiz bir yetki verilmesi söz
konusu değildir. 100. EPDK’ya verilen yetki, kamu yararının sağlanmasının yanı sıra
hizmet gerekleri ve yetkiyi veren Kanun’un amacının gerçekleştirilmesi ile
sınırlıdır. Kurul, takdir yetkisini kullanırken, hukukun genel ilkelerine ve
hakkaniyete de uygun davranmak zorunda olup işlemleri yargı denetimine tâbidir.
Anayasa’nın 125. maddesinde, “ İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı
yargı yolu açıktır.” denilerek, idarenin hukuka bağlılığı, yargı denetimi
sayesinde etkili biçimde sağlanmış ve idare edilenler, idarenin kanunsuz ve
keyfi davranışlarına karşı korunmuştur. 101. Diğer taraftan, dava dilekçesinde, kuralın, faturalarını
düzenli şekilde ödeyen elektrik abonelerine kayıp-kaçak bedeli olarak ek mali
yükümlülükler getirilmesine yasal zemin oluşturduğu belirtilerek, kural
uyarınca tüketicilere kayıp-kaçak bedeli adı altında ek bir mali yükümlülük
getirilmesinin Anayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülmekte ise de, dava konusu
kuralda, tüketicilerden kayıp-kaçak bedeli alınacağına ilişkin herhangi bir
düzenleme yer almadığından, kayıp-kaçak bedeli alınmasına yönelik Anayasa’ya
aykırılık iddialarının dava konusu kural kapsamında değerlendirilmesine olanak
bulunmamaktadır. 102. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2., 48. ve 167.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 103. Kuralın Anayasa’nın 138. ve 172. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. D- Kanun’un 22. Maddesiyle 638 Sayılı KHK’ya Eklenen Geçici 13.
Maddenin (1) Numaralı Fıkrasının Birinci Cümlesinde Yer Alan “…Bakanlık
Merkez Teşkilatı ile Spor Genel Müdürlüğü ve…” İbaresinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 104. Dava dilekçesinde özetle, Gençlik ve Spor Bakanlığı ile Spor
Genel Müdürlüğünün teşkilat yapılarında herhangi bir değişiklik olmamasına
rağmen adı geçen kurumlarda genel müdür yardımcılarından şube müdürlerine kadar
görev yapanların görevlerine son verilerek daha alt bir göreve atanmalarının
hukuki güvenlik ilkesini ihlalettiği, statü hukukunun temelindeki liyakat
ilkesiyle bağdaşmadığı, bu kişilerin yargı mercileri önünde dava açma
haklarının engellendiği belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2., 36, 70. ve 125.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 105. 638 sayılı KHK’nın geçici 13. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının birinci cümlesinde, Gençlik ve Spor Bakanlığı Merkez Teşkilatı ile
Spor Genel Müdürlüğünde ve Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel
Müdürlüğünde; Genel Müdür Yardımcısı, Müşavir, Teftiş Kurulu Başkanı, I. Hukuk
Müşaviri, Müstakil/Unvanlı Daire Başkanı, Daire Başkanı, Gençlik Hizmetleri ve
Spor İl Müdürü, Gençlik Hizmetleri ve Spor İlçe Müdürü, Federasyon Genel
Sekreteri ve Gençlik Merkezi Müdürü kadrolarında bulunanların görevlerinin
hiçbir işleme gerek kalmaksızın sona ereceği hüküm altına alınmakta
olup cümlede yer alan “ Gençlik ve Spor Bakanlığı Merkez Teşkilatı ile Spor
Genel Müdürlüğünde ve ” ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır. 106. Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin
gereklerinden olan hukukî güvenlik ilkesi, normların öngörülebilir olmasını,
bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de
yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını
gerekli kılar. 107. Kamu personeli olarak görev yapan kişilerin bulundukları
görevlerden alınmalarını gerektiren haklı bir neden olmadıkça görevlerine son
verilememesi, hukukî güvenlik ilkesinin bir gereğidir. Kamu personelinin
bulundukları görevden alınma ve başka bir göreve atanmalarının, haklarında bu
yönde idari işlem tesis edilmesi ile gerçekleşmesi kural olmakla birlikte,
hukukî ve fiilî zorunluluk hallerinde bu hususlarda yasal düzenlemeler
yapılabileceği de kabul edilmektedir. Söz konusu zorunluluklar nedeniyle
getirilen ve ilgililerin kazanılmış haklarını ihlal etmeyen düzenlemeler,
hukukî güvenlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. 108. Kamu kurum ve kuruluşlarının yeniden yapılandırılmaları
kapsamında, teşkilat yapısı değiştirilen kurum ve kuruluşların bazı
kadrolarında görev yapan kamu görevlilerinin, görevlerinin sona erdirilerek
başka kadrolara atanmalarının öngörülmesi, söz konusu hukukî ve fiilî
zorunluluklar nedeniyle getirilen yasal düzenlemelerin bir örneğini
oluşturmaktadır. Böyle bir durumda, ilgililerin başka kadrolara atanmalarının
sebep unsuru, ilgili kurumun ya da kuruluşun yeniden teşkilatlandırılması olup,
yürürlükte bulunan kanunlara dayanılarak ve kamu görevlisinin öznel durumu
dikkate alınarak idarece tesis edilen naklen atama işlemlerinden farklıdır. Söz
konusu hukukî ve fiilî zorunluluklar nedeniyle kazanılmış haklar korunarak
başka kadrolara atama yapılması, kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır. 109. Dava konusu kuralla, Gençlik ve Spor Bakanlığı merkez
teşkilatı ile Bakanlığın bağlı kuruluşu olan Spor Genel Müdürlüğü merkez ve
taşra teşkilatında yer alan bazı kadrolarda görev yapanların, görevlerinin
hiçbir işleme gerek kalmaksızın sona ermesi öngörülmektedir. 110. 6639 sayılı Kanun’un 22. maddesiyle 638 sayılı KHK’ya eklenen
geçici 12. maddede, Gençlik ve Spor Bakanlığının bağlı kuruluşu olan Yüksek
Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğüne ait Bölge Müdürlüklerinin
kapatılması ve kapatılan Bölge Müdürlüklerinin kullanımında olan her türlü
taşınır ile taşıt, araç, gereç ve malzeme, varsa her türlü borç ve alacaklar,
yazılı ve elektronik ortamdaki her türlü kayıtlar ve diğer dokümanlar ile
personelin Kredi ve Yurtlar İl Müdürlüklerine devredilmesi öngörülmüş, Gençlik
ve Spor Bakanlığı ile Spor Genel Müdürlüğünün teşkilat yapısına ilişkin
herhangi bir değişikliğe gidilmemiştir. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu
Genel Müdürlüğü teşkilatında yapılan değişiklikler ise Gençlik ve Spor
Bakanlığı merkez teşkilatı ile Spor Genel Müdürlüğünün merkez ve taşra teşkilatında
yer alan bazı kadrolarda bulunanların görevlerinin sona ermesini gerektiren
hukukî ve fiilî zorunluluk olarak değerlendirilemez. 111. Bu itibarla, Gençlik ve Spor Bakanlığı merkez teşkilatı ile
Spor Genel Müdürlüğünde dava konusu kuralın yer aldığı fıkrada belirtilen
kadrolarda görev yapan kişilerin, bu görevlerine hiçbir işleme gerek
kalmaksızın son verilmesini öngören kural hukukî güvenlik ilkesiyle
bağdaşmamaktadır. 112. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. 113. Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan
GÜLEÇ ile Recai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır. 114. Kural, Anayasa’nın 2.maddesine aykırı bulunarak iptal
edildiğinden, Anayasa’nın 36., 70. ve 125. maddeleri yönünden ayrıca
incelenmesine gerek görülmemiştir. E- Kanun’un 23. Maddesiyle 375 Sayılı KHK’ya Eklenen Ek 18. Maddenin; 1- Birinci Fıkrasının, (c) Bendinin (2) Numaralı Alt Bendi Dışında
Kalan Bölümünün İncelenmesi a. İptal Talebinin Gerekçesi 115. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralla liyakat
ilkesine dayanan personel rejiminin yağma sistemine dönüştürüldüğü,
görevlerinden alınan veya görev süresi sona eren yönetici kadrosundaki kamu
görevlilerinin, ek göstergelerine göre bulundukları görevden düşük statülü
kadrolara atanmalarına olanak tanınarak bu kişilerin kazanılmış hak ve meşru
beklentilerinin korunmadığı, böylece, kamu hizmetlerinin, tarafsız, tüm
yurttaşlara eşit, hukuka ve kamu yararına uygun şekilde sunulması güvencesinin
ortadan kaldırıldığı, ayrıca atama işlemine karşı idari yargı mercileri önünde
dava açma hakkının da sınırlandırıldığı belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2.,
5., 36., 70., 125. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 116. Dava konusu kuralla, 4857 sayılı İş Kanunu ile 926 sayılı
Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu hariç olmak üzere, tabi oldukları
personel kanununa bakılmaksızın Başbakanlık, bakanlıklar, bağlı ve ilgili
kuruluşlar ile başkan ve üyeleri hariç olmak üzere düzenleyici ve denetleyici
kurumlar ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunda, yönetici pozisyonunda çalışan
kamu görevlilerinin, görevden alınmaları veya görevlerinin sona ermesi
durumunda atanabilecekleri kadrolar düzenlenmektedir. Kuralda, anılan kamu
kurum ve kuruluşlarında görevden alınan veya görev süreleri sona eren; - Müsteşarlar ile ek göstergesi 7600 ve daha yüksek tespit edilen
yönetici kadrolarında bulunanların Başbakanlık merkez müşaviri kadrolarına, ek
göstergesi 7000 olan yönetici kadrolarında bulunanların Başbakanlık müşaviri
kadrolarına, - Yukarıda belirtilenler hariç olmak üzere ek göstergesi 6400 ve
daha yüksek tespit edilen yönetici kadrolarında veya pozisyonlarında
bulunanlardan Başbakanlık Merkez Teşkilatı ile bağlı ve ilgili kuruluşlarında
olanların Başbakanlık müşaviri, bakanlık merkez teşkilatları ile bağlı ve
ilgili kuruluşlarında olanların bakanlık müşaviri kadrolarına, düzenleyici ve
denetleyici kurumlar ile Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunda görev yapanların ise
kurumlarının müşavir veya danışman kadro veya pozisyonlarına, - Ek göstergeleri 3600 (dâhil) ila 6400 (hariç) olarak tespit
edilen yönetici kadro veya pozisyonlarında bulunanlardan, daha önce 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu’nun 36. maddesinin “Ortak Hükümler” bölümünün (A)
fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan merkez teşkilatına ait kadrolar ile
mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri ve yeterlilikleri aynı veya benzer nitelik
arz eden merkez teşkilatına ait kadro veya pozisyonlarda bulunanların, daha
önceki bu kadro veya pozisyonlarına, - Ek göstergeleri 3600 (dâhil) ila 6400 (hariç) olarak tespit
edilen yönetici kadro veya pozisyonlarında üç yıldan az görev yapmış
olanlardan, daha önce 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 36. maddesinin
“Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan merkez
teşkilatına ait kadrolar ile mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri ve
yeterlilikleri aynı veya benzer nitelik arz eden merkez teşkilatına ait kadro veya
pozisyonlarda bulunmayanların, merkez veya taşra teşkilatına ait araştırmacı
kadro veya pozisyonlarına, - Ek göstergesi 3600’den daha düşük tespit edilen yönetici kadro
veya pozisyonlarında bulunanlardan, daha önce 657 sayılı Kanunun 36. maddesinin
“Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan merkez
teşkilatına ait kadrolar ile mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri ve
yeterlilikleri aynı veya benzer nitelik arz eden kadro veya pozisyonlarda
bulunanların daha önceki bu kadro veya pozisyonlarına, diğerlerinin ise merkez
veya taşra teşkilatına ait araştırmacı kadro veya pozisyonlarına, atanmaları öngörülmüş, bu şekilde atananlardan bir ay içinde
talepte bulunanların ise atamaya yetkili amirler tarafından bu fıkra kapsamında
yer alan yönetici kadro veya pozisyonları dışındaki daha önce bulundukları veya
öğrenim durumları itibarıyla ihraz etmiş oldukları unvanlara ilişkin kadro veya
pozisyonlara bir ay içinde atanmaları hüküm altına alınmıştır. 117. Anayasa’nın 128. maddesinde, Devletin, kamu iktisadi
teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre
yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli
görevlerinin, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceği, memurların
ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri,
hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işlerinin mali
ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklı kalmak kaydıyla
kanunla düzenleneceği,üst kademe yöneticilerinin yetiştirilme usul ve
esaslarının da kanunla özel olarak düzenleneceği hükme bağlanmıştır. 118. Memurların atanması, görev ve yetkileri, aylıkları ve ödenekleri
ile diğer özlük işleri,kural olarak 657 sayılı Kanun’da düzenlenmiştir. Bu
Kanun, bütün memurlar yönünden genel kanun niteliğindedir. Kanun’un 4.
maddesinin (A) fıkrasına göre memurlar, mevcut kuruluş biçimine bakılmaksızın,
Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen
asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilmişlerdir. 119. Memur ile idare arasındaki ilişki, yasama organı tarafından
hizmetin gereklerine göre kanunla düzenlenmektedir. Memur, belirli bir statüde,
kanunla çerçevesi belirlenmiş nesnel kurallara göre hizmet yürütmekte, o
statünün sağladığı aylık, ücret, atanma, yükselme, nakil gibi kimi öznel
haklara sahip olmaktadır. Kanun koyucu, bir kamu hizmetinde, görevin gerektirdiği
nitelikleri ve koşulları saptamayı ya da saptanmış olanları değiştirmeyi,
anayasal ilkeler içerisinde kalmak kaydıyla, görevin ve ülkenin gereklerine
göre serbestçe takdir edebilir. Bu çerçevede, memurların yönetici kadro veya
pozisyonlarına veya bu görevlerden alınarak başka bir kadroya atanma usulleri
ile görevin kapsamı ve süresi ile ilgili konularda anayasal ilkelere aykırı
olmamak kaydıyla kanun koyucu tarafından düzenleme yapılabilir. 120. Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesinin
temel gereklerinden biri kazanılmış haklara saygı gösterilmesidir. Kazanılmış
haklara saygı, hukuk güvenliği ilkesinin bir sonucudur. Kamu görevlilerinin
kazanılmış hakları, istihdam türüne bağlı olarak tahakkuk etmiş ve kendisi
yönünden kesinleşmiş ve kişisel alacak niteliğine dönüşmüş haklardır. Objektif
ve genel hukuksal durumun, şart işlemle özel hukuksal duruma dönüşmesi
kazanılmış hak yönünden yeterli değildir. Kural işlemler her zaman
değiştirilebilir ya da yargı organları tarafından Anayasa’ya veya kanuna aykırı
görülerek iptal edilebilir. Bir statüye bağlı olarak ileriye dönük, beklenen
haklar kazanılmış hak kapsamında değerlendirilmez. 121. 657 sayılı Kanun’un 76. maddesinin birinci fıkrasında,
kurumların, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık
dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68. maddedeki
esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer
kadrolara naklen atayabilecekleri hüküm altına alınmakla birlikte, yönetici
kadro veya pozisyonunda görev yapmakta iken görevden alınan veya görev süresi
sona eren kamu görevlilerinin hangi pozisyona atanabileceğini düzenleyen bir
norm bulunmamaktadır. Bu durum, görevden alınan veya görev süresi sona eren
kamu görevlisinin atanacağı pozisyon bakımından idareler arasında farklı
uygulamalara sebebiyet verebilmektedir. Dava konusu kurallarla bu duruma son
verilerek, başbakanlık, bakanlıklar, bağlı ve ilgili kuruluşlar ile başkan ve
üyeleri hariç olmak üzere düzenleyici ve denetleyici kurumlar ve Tasarruf
Mevduatı Sigorta Fonunda, yönetici kadro veya pozisyonunda çalışan kamu
görevlilerinin, görevden alınmaları veya görevlerinin sona ermesi durumunda
atanabilecekleri kadrolar ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir. Böylece,
yönetici kadro veya pozisyonunda görev yapmakta iken görevden alınan veya görev
süresi sona eren kamu görevlilerinin atanacağı kadrolar önceden belirlenerek bu
kişilerin atanabileceği kadrolar yönünden belirsizlik ortadan kaldırıldığı gibi
kamu kurumları arasındaki farklı uygulamaların da önüne geçilmesi sağlanmıştır. 122. İdarenin, yönetici kadro veya pozisyonlarına atadığı kişileri
meslek hayatları boyunca bu kadrolarda çalıştırma gibi bir zorunluluğu
bulunmamaktadır. Bu nedenle, yönetici kadro veya pozisyonlarına atanan kişiler
yönünden bulunduğu statülerden doğan, tahakkuk etmiş ve kendileri yönünden
kesinleşmiş ve kişisel alacak niteliğine dönüşmüş haklardan yahut bu durumunun
devam edeceği yönündeki haklı beklentiden söz edilemez. Dolayısıyla, yönetici
kadro veya pozisyonunda görev yapmakta iken görev süresi dolan veya görevden
alınan kamu görevlilerinin atanacakları kadroları belirleyen dava konusu
kuralın kazanılmış hak veya genel olarak hukuk güvenliği ilkesini ihlal eden
bir yönü bulunmamaktadır. 123. Anayasa’nın “ Hak arama hürriyeti ” başlıklı 36.
maddesinin birinci fıkrasında, “ Herkes, meşrû vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. ” denilerek söz konusu haklar
güvence altına alınmıştır. Anayasa’nın 125. maddesinde ise “ İdarenin her
türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır... ” denilmektedir. Her
iki maddeyle güvence altına alınan dava yoluyla hak arama özgürlüğü, kendisi
bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde diğer temel hak ve özgürlüklerden
gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili
güvencelerden biridir. Kişilere yargı mercileri önünde dava hakkı tanınması
adil yargılamanın ön koşulunu oluşturur. 124. Dava konusu kuralla yönetici kadro veya pozisyonunda görev
yapan kamu görevlilerinin kuralda belirtilen kadrolara atanmış sayılması değil,
idari bir işlemle görevden alınması veya görev süresinin sona ermesi durumunda
atanacağı pozisyonlar düzenlenmektedir. Dolayısıyla dava konusu kuralın
doğrudan uygulanma kabiliyeti bulunmamakta olup kuralların uygulanabilmesi için
idarenin kamu görevlileri hakkında işlem tesis etmesi gerekmektedir.
Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca kural olarak tüm idari işlemlerde olduğu gibi
anılan idari işlemler yönünden de kişilerin yargı mercilerine başvurması mümkün
olduğundan kuralın hak arama özgürlüğünü zedeleyen bir yönü bulunmamaktadır. 125. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2., 36., 125. ve 128.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 126. Kuralın Anayasa’nın 5. ve 70. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. 2- Birinci Fıkrasının (c) Bendinin (2) Numaralı Alt Bendinin
İncelenmesi a. İptal Talebinin Gerekçesi 127. Dava dilekçesinde özetle, kariyer mesleklerin giriş şartları,
mesleki nitelik ve özellikleri ile kamu yönetimindeki işlevleri gözetildiğinde
daha önce kariyer meslek sınıfında görev yapmayan yönetici pozisyonundaki kamu
görevlilerinin, görevden alındıktan sonra kariyer meslek sınıfına atanmalarına
olanak tanınmasının, hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı, bu kişilerin kariyer
mesleklere sınavla girip belli bir eğitimden sonra atananlarla aynı konuma
getirilmelerinin eşitlik ilkesini zedelediği belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2.
ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 128. Dava konusu kural, daha önce 657 sayılı Kanunun 36.
maddesinin “Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde
sayılan merkez teşkilatına ait kadrolar ile mesleğe alınmaları,
yetiştirilmeleri ve yeterlilikleri aynı veya benzer nitelik arz eden kadro veya
pozisyonlarda bulunmamakla birlikte ek göstergeleri 3600 (dâhil) ila 6400
(hariç) olarak tespit edilen yönetici kadro veya pozisyonlarında toplam en az
üç yıl görev yapmış olanların, görevden alınmaları veya görev sürelerinin sona
ermesi durumunda anılan kadrolara atanmalarını öngörmektedir 129. Bir önceki başlık altında belirtilen gerekçeler dava konusu
kural yönünden de geçerli olup, kanun koyucu, kamu yararı ve hizmetin
gereklerini dikkate alarak kamu görevlilerinin statüsünde, unvanlarında, görev
ve yetkilerinde değişiklikler yapabileceği gibi bu statüye
atanma koşullarında da değişiklikler yapabilir. 130. Dava konusu kuralla daha önce kariyer meslek kadrosunda görev
yapmayan yönetici kadro veya pozisyonundaki kamu görevlilerinin, yönetici kadro
veya pozisyonunda belli bir süre görev yaptıktan sonra yeterli birikime ve
deneyime sahip oldukları düşüncesiyle kariyer meslek kadrolarına
atanabilmelerine olanak tanınmaktadır. Kuralla bu kadrolardaki kişilerin
kariyer meslek kadrolarına atanabilmesine olanak tanınmasıyla kamu yararının
gerçekleşip gerçekleşmeyeceği ise anayasallık denetiminin kapsamı dışındadır.
Bu itibarla, daha önce 657 sayılı Kanunun 36. maddesinin “Ortak Hükümler”
bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan merkez teşkilatına ait
kadrolar ile mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri ve yeterlilikleri aynı veya
benzer nitelik arz eden kadro veya pozisyonlarda bulunmamakla birlikte toplam en
az üç yıl süreyle ek göstergesi 3600 (dâhil) ila 6400 (hariç) olarak tespit
edilen yönetici kadro veya pozisyonlarında bulunan kamu görevlilerinin, anılan
kadrolara atanmalarına olanak tanıyan kural kanun koyucunun takdir yetkisi
kapsamında olup, kuralda hukuk devleti ilkesine aykırılık bulunmamaktadır. 131. Diğer taraftan, toplam en az üç yıl süreyle yönetici kadro
veya pozisyonunda görev yaparak belli bir yetkinliğe sahip olduktan sonra
kariyer meslek kadrolarına atanmaya hak kazanan kamu görevlileriyle mesleğe,
özel bir yarışma sınavını kazanarak, belli bir eğitim ve yeterlilik sürecini
başarıyla tamamladıktan sonra atanmaya hak kazananlar aynı hukuksal konumda
bulunmamaktadır. Bu nedenle, en az üç yıl süreyle yönetici kadro veya
pozisyonunda görev yaparak belli bir yetkinliğe sahip olduktan sonra kariyer
meslek kadrolarına atanan kamu görevlileriyle mesleğe, özel bir yarışma
sınavını kazanarak, belli bir eğitim ve yeterlilik sürecini başarıyla
tamamladıktan sonra atananlar arasında eşitlik karşılaştırması yapılamaz. 132. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 3- İkinci Fıkrasının İncelenmesi a. İptal Talebinin Gerekçesi 133. Dava dilekçesinde özetle, 375 sayılı KHK’nın ek 18.
maddesinin birinci fıkrasının Anayasa’ya aykırılığı yönünden belirtilen
gerekçelerle kuralın, Anayasa’nın 2., 5., 36., 70., 125. ve 128. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 134. Dava konusu kuralda, yönetici kadro veya pozisyonunda görev
yapmakta iken görevden alınan veya görev süresi sona eren kamu görevlilerinin,
375 sayılı KHK’nın ek 18. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen kadrolara
atamalarının yapılabilmesi için uygun boş kadro veya pozisyon bulunmaması
hâlinde, bunlar için başka bir işleme gerek kalmaksızın, söz konusu kadro veya
pozisyonların kendiliğinden ihdas edilmiş ve kurumların kadro veya pozisyon
cetvellerinin ilgili bölümlerine eklenmiş sayılacağı, bu şekilde ihdas edilmiş
sayılan kadro ve pozisyonların boşalması halinde, herhangi bir işleme gerek
kalmaksızın iptal edilmiş sayılacağı, anılan kadro ve pozisyonlara atananların,
atamaya yetkili amirleri tarafından belirlenen birimlerde istihdam edileceği
hüküm altına alınmaktadır. 135. KHK’nın ek 18. maddesinin birinci fıkrası için belirtilen
gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerli olup, Anayasa’ya uygun olmak
kaydıyla, kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin koşulları belirleyerek kadro
düzenlemesi yapma yetkisi kanun koyucuya aittir. Bu bağlamda, kanun koyucu,
kamu hizmetinin gerekleri yönünden ve kamu yararı amacıyla yeni kadrolar ihdas
edebileceği gibi mevcut bazı kadroları birleştirebilir ya da kaldırabilir. 136. Yönetici kadro veya pozisyonunda görev yapmakta iken görevden
alınan veya görev süresi sona eren kamu görevlilerinin, KHK’nın ek 18.
maddesinin birinci fıkrasında belirtilen kadrolara atanabilmesi için uygun boş
kadronun bulunması gerekmektedir. Bu durum kuşkusuz kadrosuz memur
çalıştırılamayacağı kuralının da bir sonucudur. Dava konusu kuralla, görev
süresi sona eren veya görevden alınan kamu görevlisinin atanacağı uygun boş
kadro bulunmaması durumunda bu kadroların ihdas edilmiş sayılması
öngörülmektedir. Yönetici kadro veya pozisyonundaki kamu görevlilerinin,
görevden alınması veya görev süresinin sona ermesi durumunda bir an önce yeni
kadrolarına atamalarının yapılmasına olanak tanınması, Anayasa’nın 128. maddesi
kapsamında kanun koyucunun takdir yetkisinde olup, kuralda hukuk devleti ilkesi
ile çelişen bir yön bulunmamaktadır. 137. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 128.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 138. Kuralın Anayasa’nın, 5., 36., 70. ve 125. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. 4- Üçüncü Fıkrasının İncelenmesi a. İptal Talebinin Gerekçesi 139. Dava dilekçesinde özetle, KHK’nın ek 18. maddesinin birinci
fıkrasının Anayasa’ya aykırılığı yönünden belirtilen gerekçelerle kuralın,
Anayasa’nın 2., 5., 36., 70., 125. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 140. Dava konusu kuralda, yönetici kadro veya pozisyonunda görev
yapmakta iken görevden alınan veya görev süresi sona eren kamu görevlilerine,
yönetici kadro veya pozisyonlarında kesintisiz olarak en az iki yıl fiilen
görev yapmış olanların mali haklarının, KHK’nın ek 18. maddesinin birinci
fıkrası uyarınca atandıkları kadro veya pozisyonlarda bulunmaları kaydıyla,
atandıkları tarihi takip eden ay başından itibaren ikinci yılın sonuna kadar
fiili çalışmaya bağlı ödemeler hariç, önceki görevine ait ödeme unsurları esas
alınarak verilmeye devam edileceği öngörülmektedir. 141. KHK’nın ek 18. maddesinin birinci fıkrası için belirtilen
gerekçeler, dava konusu kural yönünden de geçerli olup, kanun koyucu statü
hukuku çerçevesinde, görevden alınan veya görev süresi sona eren yönetici kadro
veya pozisyonundaki kamu görevlilerinin mali haklarına ilişkin koşulları
anayasal ilkelere uygun olarak belirleme yetkisine sahiptir. Kanun koyucu kamu
görevlilerinin mali haklarını düzenlerken özellikle kazanılmış hak ilkesine
riayet etmek zorundadır. 142. Kamu görevlilerinin kazanılmış hakları, istihdam türüne bağlı
olarak tahakkuk etmiş ve kendisi yönünden kesinleşmiş ve kişisel alacak
niteliğine dönüşmüş haklardır. Bir statüye bağlı olarak ileriye dönük, beklenen
haklar ise bu nitelikte değildir. Diğer bir ifadeyle, bir kamu görevlisinin
daha önce görev yaptığı unvana bağlı olarak elde ettiği mali haklar, ileriye
dönük kazanılmış hak şeklinde değerlendirilemez. Bu nedenle, yönetici kadro
veya pozisyonunda görev yapmakta iken görevden alınan veya görev süresi sona
eren kamu görevlilerinin bu görevler nedeniyle elde ettikleri mali hakların,görevden
ayrıldıktan sonra atandığı kadro bakımından kazanılmış hak olarak
değerlendirilmesine olanak bulunmamaktadır. 143. Dava konusu kuralın, belli bir süre yönetici kadro veya
pozisyonunda görev yaptıktan sonra görevden alınan veya görev süresi sona eren
kamu görevlilerinin, bir süre daha eski görevine ait mali haklardan
yararlanmasını sağlamak amacıyla ihdas edildiği anlaşılmaktadır. Kural
gereğince, kamu görevlileri, ancak kesintisiz olarak en az iki yıl fiilen
yönetici kadro veya pozisyonunda görev yapmak ve KHK’nın ek 18. maddesinin
birinci fıkrası uyarınca atandıkları kadro veya pozisyonlarda bulunmak
kaydıyla, atandıkları tarihi takip eden ay başından itibaren iki yıl süreyle
önceki görevine ait mali haklardan yararlanmaya devam edecektir. 144. Buna göre, yönetici kadro veya pozisyonunda görev yapmakta
iken görevden alınan veya görev süresi sona eren kamu görevlilerinin, belli
şartlar altında eski görevine ait mali haklardan iki yıl süreyle daha
yararlandırılması, şartları taşımayan kamu görevlilerinin ise bu haklardan
yararlandırılmaması Anayasa’nın 128. maddesi kapsamında kanun koyucunun takdir
yetkisinde olup, kuralda kazanılmış hak ilkesini ihlal eden bir yön
bulunmamaktadır. 145. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 128.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 146. Kuralın Anayasa’nın 5., 36., 70. ve 125. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. F- Kanun’un 24. Maddesiyle 375 Sayılı KHK’nın Eki (I) Sayılı
Cetvel’in “ A- Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa Göre Alanlar ”
Kısmının “ 1-Kadroları Genel İdare Hizmetleri Sınıfında yer alan personel ile
Teknik Hizmetler, Sağlık ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri ile Avukatlık Hizmetleri
sınıflarında bulunan personelden ek ödeme oranları ilgili gruplarında
düzenlenmeyen ve kadro unvanları bu bölümde yer alan personel ” Bölümünün; 1- (d) Sırasında Yer Alan “büyükşehir belediyesi bulunan
illerin il özel idaresi genel sekreter yardımcısı, diğer illerin il özel
idaresi genel sekreteri,” İbaresinin “il özel idaresi genel
sekreteri,” Şeklinde;(e) Sırasında Yer Alan “büyükşehir
belediyesi bulunan illerin il özel idaresi I. hukuk müşaviri, büyükşehir
belediyesi bulunmayan illerin il özel idaresi genel sekreter yardımcısı,” İbaresinin “il
özel idaresi genel sekreter yardımcısı,” Şeklinde Değiştirilmesinin
İncelenmesi a. Genel Açıklama 147. 11.10.2011 tarihli ve 666 sayılı KHK ile 375 sayılı KHK’ya
ilave edilen ek 9. ve ek 10. maddeler ile kamu görevlilerine yapılan aylık ve
ek ödemelere ilişkin köklü değişikliklere gidilmiştir. 148. 375 sayılı KHK’nın ek 9. maddesiyle, kamu personeli için
kurumsal ek ödemelerden kaynaklanan farklılıkların giderilmesi amacıyla tüm
kurumsal ek ödemeler kaldırılarak tek bir ek ödeme sistemi getirilmiştir.
KHK’ya ek (I) sayılı cetvelde de ek ödeme yapılacak kamu görevlilerinin kadro
ve görev unvanları ile ek ödeme oranları gösterilmiştir. 149. 375 sayılı KHK’nın ek 10. maddesinde ise kamu idarelerinin
merkez teşkilatları için ihdas edilen uzman kadroları ile merkez ve taşra
teşkilatlarının bazı yönetici kademelerinde görev yapan personelin
aylıklarındaki kurumlararası farklılıkların ortadan kaldırılması amacıyla ücret
ve tazminat unsurlarından oluşan yeni bir ödeme sistemi getirilmiştir. Maddeye
göre, KHK’ya ek (II) sayılı cetvelde sayılan kadrolarda görev yapanlara, kadro
unvanlarına karşılık gelen gösterge rakamlarının memur aylık katsayısı ile
çarpımı sonucu bulunacak tutarlarda ücret ve tazminat ödemesi yapılması
öngörülmüştür. 150. 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun 36. maddesinin
dördüncü fıkrasında, büyükşehir olmayan illerde genel sekreter kadrosuna
atananların genel idare hizmetleri sınıfına dahil bakanlık müstakil daire
başkanları, genel sekreter yardımcısı kadrosuna atananların ise genel idare
hizmetleri sınıfına dahil bakanlık daire başkanları için ilgili mevzuatında
öngörülen ek gösterge, makam, görev ve temsil tazminatları ile 657 sayılı
Kanun’un 152. maddesi uyarınca ödenen zam ve tazminatlardan aynı usul ve
esaslar dahilinde yararlanacakları hüküm altına alınmıştır. Kurala göre il özel
idaresi genel sekreteri ile yardımcılarının aylıklarının hesabında, bakanlık
müstakil daire başkanları ile bakanlık daire başkanları için öngörülen ek
gösterge, makam, görev ve temsil tazminatları ile 657 sayılı Kanun’un 152.
maddesi uyarınca ödenen zam ve tazminatlar göz önünde bulundurulacak ve bu
oranlara göre aylıkları hesaplanacaktır. Ayrıca dava konusu kurallarla,
aylıklarına ilave olarak il özel idaresi genel sekreterine % 190, genel
sekreter yardımcısına da % 185 oranında ek ödeme yapılacaktır. 151. Bakanlık müstakil daire başkanları ile bakanlık daire
başkanları ise 375 sayılı KHK’ya ek (II) sayılı cetvelde yer aldığından, bu
görevlerde bulunanlar (II) sayılı cetvelde unvanlarına karşılık gelen ücret ve
tazminat göstergeleri üzerinden aylıklarını alacaklardır. Bakanlık müstakil
daire başkanlığı kadrosu (II) sayılı cetvelin (7) numaralı sırasında; bakanlık
daire başkanlığı kadrosu ise (8) numaralı sırada düzenlenmiştir. Bu kapsamda
bakanlık müstakil daire başkanlarına ek (II) sayılı cetvelin (7) numaralı
sırasında bulunan kadrolar için öngörülen 54.300 ücret ve 30.000 tazminat
göstergesi, bakanlık daire başkanlarına ise (8) numaralı sırasında bulunan
kadrolar için öngörülen 51.900 ücret ve 28.575 tazminat göstergesi üzerinden
hesaplanacak tutarda aylık ödenecektir. b. İptal Taleplerinin Gerekçesi 152. Dava dilekçesinde özetle, 5302 sayılı Kanun’un 36. maddesinin
dördüncü fıkrasında, büyükşehir olmayan illerde görev yapan il özel idaresi
genel sekreterlerinin, genel idare hizmetlerine dahil bakanlık müstakil daire
başkanları; genel sekreter yardımcılarının ise bakanlık daire başkanları için
ilgili mevzuatında öngörülen ek gösterge, makam, görev ve temsil tazminatları
ile 657 sayılı Kanun’un 152. maddesi uyarınca ödenen zam ve tazminatlardan aynı
usul ve esaslar dahilinde yararlandırılmasının öngörüldüğü, bu doğrultuda, il
özel idaresi genel sekreterinin, bakanlık müstakil daire başkanlarının
bulunduğu 375 sayılı KHK’nın eki (II) sayılı cetvelin (7) numaralı sırasında;
il özel idaresi genel sekreter yardımcısının ise bakanlık daire başkanlarının
bulunduğu (8) numaralı sırasında yer alması gerekirken anılan kadroların ek (I)
sayılı cetvelde düzenlendiği, bu durumun eşdeğer görev olan Bakanlık müstakil
daire başkanlığı ile bakanlık daire başkanlığında görev yapanlara nazaran daha
düşük maaş almalarına sebebiyet verdiği belirtilerek kuralların, Anayasa’nın
2., 10. ve 55. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 153. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca, dava konusu
kurallar ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 128. maddesi yönünden de incelenmiştir. 154. Dava konusu kurallarla il özel idaresi genel sekreteri ile
genel sekreter yardımcısı kadrolarında görev yapanlara 375 sayılı KHK’ya ek (I)
sayılı cetvelde yer verilerek aylıklarına ilave olarak % 190 ve % 185 oranında
ek ödeme yapılması öngörülmektedir. Uyuşmazlığın özünü,il özel idaresi genel
sekreteri ile yardımcılarının, 375 sayılı KHK’nın (I) sayılı cetveli yerine
eşdeğer görev olduğu ileri sürülen bakanlık müstakil daire başkanları ile
bakanlık daire başkanlarının yer aldığı (II) sayılı cetvelde yer alması
gerektiği hususu oluşturmaktadır. 155. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve
kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk
devletinde kanun koyucunun kazanılmış hakları ihlal etmemek koşuluyla kamu
hizmetinin yürütülmesine ilişkin koşulları belirlemesine engel bulunmamaktadır. 156. Anayasa’nın “ Ücrette adalet sağlanması ” başlıklı 55.
maddesinde “ Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet, çalışanların yaptıkları işe
uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan
yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır. Asgarî ücretin tespitinde
çalışanların geçim şartları ile ülkenin ekonomik durumu da gözönünde
bulundurulur. ” denilmektedir. Maddeyle, emeğin karşılıksız bırakılmaması ve
emeğin karşılığının ücret olarak verilmesi amaçlanmaktadır. 157. Kamu görevlileri ile kamu yönetimleri arasındaki ilişkiler
kural tasarruflarla düzenlenmektedir. Kamu personeli, belirli bir statüde,
nesnel kurallara göre hizmet yürütmekte, o statünün sağladığı ücret, atanma,
yükselme gibi kimi haklara sahip olmaktadır. Kamu hizmetine giriş, hizmet
içinde yükselme ve bulunulan statünün sağladığı haklar, statü hukukunun gereği
olarak kanunlarla belirlenmektedir. Bu durum, Anayasa’nın kamu görevlileriyle
ilgili genel ilkelerin düzenlendiği 128. maddesinden kaynaklanan bir
zorunluluktur. Kanun koyucu, statü hukuku çerçevesinde yürütülen memuriyet
hizmetine girmeye, memuriyette yükselmeye, özlük haklarına ve bunun gibi diğer
hususlara ilişkin koşulları anayasal ilkelere uygun olarak belirleme yetkisine
sahiptir. 158. 5302 sayılı Kanun’un 35. maddesinin ikinci fıkrasında, il
özel idaresi genel sekreterinin, il özel idaresi hizmetlerini vali adına ve
onun emirleri yönünde, mevzuat hükümlerine, il genel meclisi ve il encümeni
kararlarına, il özel idaresinin amaç ve politikalarına, stratejik plan ve yıllık
çalışma programına göre düzenleyip yürütmekle görevli olduğu belirtilmiş,
maddenin dördüncü fıkrasında da toplam nüfusu 3.000.000’a kadar olan illerde
ihtiyaca göre en fazla iki, nüfusu bunun üzerinde olan illerde ise en fazla
dört genel sekreter yardımcılığı kadrosunun ihdas edilebileceği ifade
edilmiştir. 159. 5302 sayılı Kanun’un 36. maddesinin dördüncü fıkrasında,
büyükşehir olmayan illerde genel sekreter kadrosuna atananların genel idare
hizmetleri sınıfına dahil bakanlık müstakil daire başkanları, genel sekreter
yardımcısı kadrosuna atananların ise bakanlık daire başkanları için ilgili
mevzuatında öngörülen ek gösterge, makam, görev ve temsil tazminatları ile 657
sayılı Kanun’un 152. maddesi uyarınca ödenen zam ve tazminatlardan aynı usul ve
esaslar dahilinde yararlanacakları hüküm altına alınmıştır. 160. Dava konusu kurallarda ise aylıklarına ilave olarak il özel
idaresi genel sekreterine % 190, genel sekreter yardımcısına %185 oranında ek
ödeme yapılması öngörülmüştür. Buna göre anılan kadrolarda görev yapanların
aylıkları 5302 sayılı Kanun’un 36. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca
hesaplanmaya devam edecek, dava konusu kurallarla da aylıklarına ilaveten
kadrolarına karşılık gelen oranlarda ek ödeme yapılacaktır. Bu açıdan
bakıldığında kuralların, il özel idaresi genel sekreteri ve yardımcılarının
mali haklarında bir azalmaya sebebiyet verdiği söylenemez. Bu itibarla, il özel
idaresi genel sekreteri ile sekreter yardımcısının aylıklarına ilave olarak ek
ödeme yapılmasına olanak tanıyan kurallar, statü hukuku çerçevesinde kamu
görevlilerinin özlük haklarının belirlenmesi kapsamında kanun koyucunun takdir
yetkisinde olup, kurallarda hukuk devleti ilkesi ile emeğin karşılıksız
bırakılmamasını amaçlayan Anayasa’nın 55. maddesine aykırılık bulunmamaktadır. 161. Anayasa’nın 10. maddesinde belirtilen “kanun önünde
eşitlik ilkesi” hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu
ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin
amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı
tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.
Belirtilen ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı
kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun
önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına
gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı
hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik
ilkesi zedelenmez. 162. İl özel idaresi genel sekreteri ile yardımcıları, mahalli
idare olarak örgütlenen il özel idaresi bünyesinde 5302 sayılı Kanun’la
kendilerine verilen görevleri yapmaktadırlar. Genel idare hizmetleri sınıfına
dahil olan bakanlık müstakil daire başkanları ile bakanlık daire başkanları ise
kuruluş kanunlarında kendilerine verilen görevleri yerine getirmektedir.
Dolayısıyla, bir mahalli idare olan il özel idaresi bünyesinde görev yapan il
özel idaresi genel sekreteri ve yardımcıları ile genel idare hizmetleri
sınıfına dahil olan bakanlık müstakil daire başkanı ve bakanlık daire
başkanlarının aynı hukuki konumda bulundukları söylenemez. 163. 5302 sayılı Kanun’un 36. maddesinin dördüncü fıkrasında, il
özel idaresi genel sekreter kadrosuna atananların genel idare hizmetleri
sınıfına dahil bakanlık müstakil daire başkanları, genel sekreter yardımcısı
kadrosuna atananların ise bakanlık daire başkanları için ilgili mevzuatında
öngörülen ek gösterge, makam, görev ve temsil tazminatları ile 657 sayılı
Kanun’un 152. maddesi uyarınca ödenen zam ve tazminatlardan aynı usul ve
esaslar dahilinde yararlandırılması öngörülmekte ise de anılan düzenleme, il
özel idaresi genel sekreteri ile yardımcılarının, bakanlık müstakil daire
başkanları ile bakanlık daire başkanlarıyla eşdeğer görevde oldukları ve aynı
mali haklardan yararlanacakları anlamına gelmemektedir. 164. Dolayısıyla, il özel idaresi genel sekreteri ve
yardımcılarının, bakanlık müstakil daire başkanı ile bakanlık daire
başkanlarından farklı bir hukuki konumda bulunmaları nedeniyle farklı kurallara
tabi tutulmalarında Anayasa’nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesine
aykırılık bulunmamaktadır. 165. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 2., 10., 55. ve
128. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir. 2- (g) Sırasına “il yazı işleri müdürü” İbaresinden
Önce Gelmek Üzere Eklenen “ İl nüfus ve vatandaşlık müdürü ” İbaresinin
İncelenmesi a. İptal Talebinin Gerekçesi 166. Dava dilekçesinde özetle, il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü
kadrosunun, İçişleri Bakanlığına bağlı bakanlık il müdürü statüsünde olduğu, bu
nedenle il nüfus ve vatandaşlık müdürlerinin 375 sayılı KHK’ya ek (II) sayılı
cetvelin 9. sırasında yer alan bakanlık il müdürleri için öngörülen gösterge
rakamları üzerinden ücret ve tazminat alması gerekmekte iken dava konusu
kuralla nüfus ve vatandaşlık işleri müdürlerine ek (I) sayılı cetvelde yer
verildiği, bu durumun ise diğer bakanlık il müdürlerine nazaran daha düşük maaş
almalarına sebebiyet verdiği belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2., 10. ve 55.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 167. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca, dava konusu kural
ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 128. maddesi yönünden de incelenmiştir. 168. Dava konusu kuralla il nüfus ve vatandaşlık müdürü olarak
görev yapanlara 375 sayılı KHK’ya ek (I) sayılı cetvelde yer verilerek bu
kişilerin aylıklarına ilave olarak % 170 oranında ek ödeme yapılması
öngörülmektedir. Uyuşmazlığın özünü, il nüfus ve vatandaşlık müdürünün, 375
sayılı KHK’nın (I) sayılı cetveli yerine eşdeğer görev olduğu ileri sürülen
bakanlık il müdürlerinin yer aldığı (II) sayılı cetvelde yer alması gerektiği
hususu oluşturmaktadır. 169. (155) numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere kanun
koyucu, Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca kamu görevlilerinin özlük haklarına
ilişkin koşulları anayasal ilkelere uygun olarak belirleme yetkisine sahiptir.
Bu çerçevede, il nüfus ve vatandaşlık müdürlerinin mali haklarını belirleme
yetkisi de kamu görevlilerinin özlük haklarının belirlenmesi kapsamında kanun
koyucuya ait olup, bu kadroya 375 sayılı KHK’ya ek (I) sayılı cetvelde yer
verilmek suretiyle, aylıklarına ilave olarak % 170 oranında ek ödeme
yapılmasını öngören kuralda Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti
ilkesi ile ve emeğin karşılıksız bırakılmamasını amaçlayan 55. maddesine
aykırılık bulunmamaktadır. 170. 3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun’un 3. maddesinde, İçişleri Bakanlığı teşkilatının, merkez ve taşra
teşkilatı ile bağlı kuruluşlardan meydana geleceği belirtilmiş; 8. maddesinde,
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, Bakanlığın ana hizmet birimi
olarak öngörülmüştür. Kanun’un 10. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde,
nüfus hizmetlerini düzenlemek, yürütmek, takip etmek, denetlemek ve
değerlendirmek Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün görevleri
arasında sayılmıştır. Kanun’un 28. maddesinin birinci fıkrasında, İçişleri
Bakanlığının, taşra teşkilatı kurmaya yetkili olduğu, ikinci fıkrasında da
nüfus ve vatandaşlık hizmetlerini yürütmek üzere, illerde il nüfus ve
vatandaşlık müdürlükleri, ilçelerde ilçe nüfus müdürlükleri kurabileceği hüküm
altına alınmıştır. Buna göre, il nüfus ve vatandaşlık işleri müdürlüğü
esasında,İçişleri Bakanlığının ana hizmet birimi olan Nüfus ve Vatandaşlık
İşleri Genel Müdürlüğünün taşra teşkilatını oluşturmaktadır. 171. Bakanlık il müdürleri, bağlı oldukları bakanlıkların, kuruluş
kanunlarındaki görev ve yetkilerini, il bazında yerine getirmekle
sorumludurlar. İl nüfus ve vatandaşlık müdürleri ise İçişleri Bakanlığının ana
hizmet birimlerinden olan Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün görev
ve sorumluluğunda bulunan nüfus ve vatandaşlık hizmetlerine ilişkin işlemlerin
il bazında yürütülmesinden sorumludurlar. Dolayısıyla, il nüfus ve vatandaşlık
müdürlerinin görev ve yetkileri itibarıyla, bakanlık il müdürlerinden farklı
hukuki konumda bulundukları açıktır. Bu nedenle, il nüfus ve vatandaşlık işleri
müdürlerinin, bakanlık il müdürlerinden farklı kurallara tabi tutulmalarında
Anayasa’nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesine aykırı bir husus
bulunmamaktadır. 172. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2., 10., 55. ve 128.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. G- Kanun’un 28. Maddesiyle 2942 Sayılı Kanun’un 4. Maddesinin
İkinci Fıkrasının Birinci Cümlesine “… raylı taşıma sistemleri… ”
İbaresinden Sonra Gelmek Üzere Eklenen “… ile tünel… ” İbaresinin
İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 173. Dava dilekçesinde özetle, günümüz şartlarında taşınmazların
altında tünel yapılmasında kamu yararının bulunduğu,ancak mülkiyet hakkının bu
yolla sınırlanmasının Anayasa’ya uygun olabilmesi için taşınmaz üzerinde idare
lehine irtifak hakkı kurulması ve taşınmazın belirli kesimi, yüksekliği,
derinliği veya kaynak üzerindeki fiili kamulaştırmanın gerçek karşılığının
ödenmesi gerektiği, taşınmazın değer kaybı için taşınmaz sahiplerine
kamulaştırma, tazminat ve benzeri nam altında herhangi bir ücret ödenmeyecek
olmasının Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde güvence altına alınan
mülkiyet hakkının ölçüsüzce sınırlandırılması sonucunu doğurduğu, bu durumun
devletin her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurması ve hukuk güvenliğini
sağlaması yükümlülüğüyle bağdaşmadığı gibi mahkemeye erişimi de sonuçsuz
bıraktığı belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2., 13., 35., 36., 46. ve 90.maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 174. 2942 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ikinci fıkrasının dava
konusu ibarenin de bulunduğu birinci cümlesinde, maliklerinin mülkiyet hakkının
kullanılmasının engellenmemesi, can ve mal güvenliği bakımından gerekli
önlemlerin alınması kaydıyla, kamu yararına dayalı olarak taşınmazların üstünde
teleferik ve benzeri ulaşım hatları ile her türlü köprü, taşınmazların altında
metro ve benzeri raylı taşıma sistemleri ile tünel yapılabileceği hüküm altına
alınmaktadır. Dava konusu kural, cümlede yer alan “ ile tünel ”
ibaresidir. 175. Mülkiyet hakkı, kişiye başkasının hakkına zarar vermemek ve
kanunların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi olduğu şeyi dilediği
gibi kullanma, ürünlerinden yararlanma ve tasarruf olanağı veren temel bir
haktır. Anayasa’nın 35. maddesinde, “ Herkes, mülkiyet ve miras haklarına
sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. ” denilmek
suretiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı, bireye emeğinin karşılığına sahip
olma ve geleceğe yönelik planlar yapma olanağı tanıyan temel bir hak olup maddi
varlığı bulunan taşınır ve taşınmaz malvarlığını kapsadığı gibi maddi bir
varlığı bulunmayan hak ve alacakları da içermektedir. 176. Anayasa’nın 35. maddesinde mülkiyet hakkı sınırsız bir hak
olarak düzenlenmemiş, kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği
öngörülmüştür. Ancak bu amaçla yapılan müdahalenin Anayasa’nın 13. maddesinde
düzenlenen ilkelere uygun olması gerekmektedir. Buna göre mülkiyet hakkına
yönelik sınırlamalar, demokratik toplum gereklerine ve ölçülülük ilkesine
aykırı olamaz. Ölçülülük ilkesi, amaç ve araç arasında hakkaniyete uygun bir
dengenin bulunması gereğini ifade eder. 177. 2942 sayılı Kanun’un “ İrtifak hakkı kurulması ”
başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasında, taşınmaz malın mülkiyetinin
kamulaştırılması yerine, amaç için yeterli olduğu takdirde taşınmaz malın
belirli kesimi, yüksekliği, derinliği veya kaynak üzerinde kamulaştırma yoluyla
irtifak hakkı kurulabileceği hüküm altına alınmıştır.Maddenin ikinci fıkrasının
dava konusu kuralın da yer aldığı birinci cümlesinde, maliklerinin mülkiyet
hakkının kullanılmasının engellenmemesi, can ve mal güvenliği bakımından
gerekli önlemlerin alınması kaydıyla, kamu yararına dayalı olarak taşınmazların
altında tünel yapılabileceği belirtilmiştir. 178. Kamu hizmetinin gereği gibi yürütülmesi bakımından tünel gibi
yatırımların yapılmasında kamu yararı bulunduğu hususunda tereddüt
bulunmamaktadır. Dolayısıyla, bu tür yatırımların yapılması amacıyla mülkiyet
hakkına yapılan müdahale meşru bir amaca dayanmaktadır. Öte yandan, taşınmazın
değerini azaltan her türlü müdahalede kamu yararı ile bireysel yarar arasındaki
denge, kural olarak malikin ekonomik kayıpları telafi edilmek suretiyle
sağlanabilir. Bu bağlamda, taşınmazın altında tünel yapılması suretiyle
mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin ölçülülüğünden söz edilebilmesi için
malike ekonomik kayıpları karşılığında uygun bir tazminatın ödenmesi
gerekmektedir. Aksi takdirde malikin katlanmak zorunda olduğu külfet yönünden
bir dengesizlik doğacak ve bu durum mülkiyet hakkına müdahaleyi ölçüsüz
kılacaktır. 179. Dava dilekçesinde de taşınmazın altında tünel yapılmasında
kamu yararı bulunduğu kabul edilmekle birlikte, Kanun’un 4. maddesinin ikinci
fıkrasının üçüncü cümlesi uyarınca, taşınmaz sahiplerine bu işlem nedeniyle
kamulaştırma, tazminat ve benzeri nam altında herhangi bir ücret ödenmeyecek
olmasının mülkiyet hakkına ölçüsüz bir müdahale oluşturduğu ileri sürülmüştür.
Ancak, taşınmazın değer kaybı için taşınmaz sahiplerine kamulaştırma, tazminat
ve benzeri nam altında herhangi bir ücret ödenmeyeceğini öngören kural Anayasa Mahkemesinin
14.5.2015 tarihli ve E.2014/177, K.2015/49 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
Dolayısıyla, taşınmazın altında tünel yapılması suretiyle taşınmazda oluşacak
değer kaybı için taşınmaz sahiplerine tazminat ödenmesine herhangi bir engel
bulunmamaktadır. 180. Bu itibarla, maliklerinin mülkiyet hakkının kullanılmasının
engellenmemesi, can ve mal güvenliği bakımından gerekli önlemlerin alınması
kaydıyla, kamu yararına dayalı olarak taşınmazların altında tünel
yapılabilmesini öngören kuralın mülkiyet hakkına ölçüsüz bir müdahale niteliği
taşıdığı söylenemez. 181. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 35.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 182. Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamıştır. 183. Kuralın, Anayasa’nın 2., 36. ve 90. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. H- Kanun’un 29. Maddesiyle 5651 Sayılı Kanun’a Eklenen 8/A
Maddesinin (1) ve (2) Numaralı Fıkralarının İncelenmesi 184. Dava konusu kurallar, 15.8.2016 tarihli ve 671 sayılı
Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Kurum ve Kuruluşlara İlişkin Düzenleme Yapılması
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 21. maddesiyle değiştirilmiştir. 185. Bu nedenle, konusu kalmayan fıkralara ilişkin iptal talepleri
hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir. I- Kanun’un 32. Maddesiyle 5809 Sayılı Kanun’un Yeniden Düzenlenen
51. Maddesinin; (2) Numaralı Fıkrasında Yer Alan “… ilgili mevzuatın ve …”,
(6) Numaralı Fıkrasında Yer Alan “… ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak
kaydıyla,… ” ve (8) Numaralı Fıkrasının İkinci Cümlesinde Yer Alan “… İlgili
mevzuatın ve… ” İbareleri İle (13) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi 1. Genel Açıklama 186. 5809 sayılı Kanun’un 51. maddesinde, elektronik haberleşme
sektörüyle ilgili kişisel verilerin işlenmesi ve gizliliğinin korunmasına
yönelik usul ve esaslar düzenlenmektedir. Maddenin ilk hâlinde yer alan,
kişisel verilerin işlenmesi ve gizliliğinin korunmasına yönelik usul ve
esasları belirleme yetkisinin Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu’na (BTK)
ait olduğu yolundaki hükmün, Anayasa’nın 20. maddesine aykırı bulunarak Anayasa
Mahkemesinin 9.4.2014 tarihli ve E.2013/122, K.2014/74 sayılı kararıyla iptal
edilmesi üzerine haberleşmeyle ilgili kişisel verilerin işlenmesi ve
korunmasına ilişkin usul ve esaslar 6639 sayılı Kanun’la yeniden
düzenlenmiştir. 187. Maddenin (1) numaralı fıkrasında, kişisel verilerin
işlenmesinde uyulması gereken ilkeler sayılmış; (2) numaralı fıkrasında ilgili
mevzuatın ve yargı kararlarının öngördüğü durumlar haricinde, haberleşmeye
taraf olanların tamamının rızası olmaksızın haberleşmenin dinlenmesi,
kaydedilmesi, saklanması, kesilmesi ve takip edilmesinin yasak olduğu
belirtilmiş; (6) numaralı fıkrasında, kişisel verilerin yurt dışına
aktarılmasına ilişkin ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, trafik ve
konum verilerinin ancak ilgili kişilerin açık rızaları alınmak koşuluyla yurt
dışına aktarılabilmesi öngörülmüş; (8) numaralı fıkrasında, ilgili mevzuatın ve
yargı kararlarının öngördüğü durumlar haricinde ancak acil yardım çağrıları ile
29/5/2009 tarihli ve 5902 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunda tanımlanan afet ve acil durum hâllerinde
abonelerin/kullanıcıların açık rızası aranmaksızın konum verileri ve ilgili
kişilerin kimlik bilgilerinin işletmeci tarafından yetkilendirilen kişilerle
sınırlı olmak kaydıyla işlenebilmesine olanak tanınmış; (13) numaralı
fıkrasında ise maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların BTK tarafından
belirleneceği hüküm altına alınmıştır. 2- (2) Numaralı Fıkrada Yer Alan “… ilgili mevzuatın ve …”
İbaresinin İncelenmesi a. İptal Talebinin Gerekçesi 188. Dava dilekçesinde özetle, Anayasa’nın 20. maddesine göre,
kişisel verilerin ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla
işlenebileceği, dava konusu “ ilgili mevzuat ” ibaresinin ise belirsiz
olduğu, konuya ilişkin olarak yürürlükte bulunan mevzuatın karmaşıklığı dikkate
alındığında, dava konusu kuralla elektronik haberleşmenin ve ilgili trafik
verisinin, haberleşmeye taraf olanların rızası olmadan dinlenmesine,
kaydedilmesine, saklanmasına olanak tanındığı, bu durumun ise özel hayatın
gizliliğine orantısız ve keyfi şekilde müdahalede bulunulmasına sebebiyet
verdiği belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2., 13. ve 20. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 189. 5809 sayılı Kanun’un 51. maddesinin (2) numaralı fıkrasında,
elektronik haberleşmenin ve ilgili trafik verisinin gizliliğinin esas olup
ilgili mevzuatın ve yargı kararlarının öngördüğü durumlar haricinde,
haberleşmeye taraf olanların tamamının rızası olmaksızın haberleşmenin
dinlenmesi, kaydedilmesi, saklanması, kesilmesi ve takip edilmesinin yasak
olduğu hüküm altına alınmıştır. Dava konusu kural, fıkrada geçen “… ilgili
mevzuatın ve… ” ibaresidir. 190. Anayasa’nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devletinin temel
ilkelerinden biri de “ belirlilik ”tir. Belirlilik ilkesi ise yalnızca
yasal belirliliği değil, daha geniş anlamda hukuki belirliliği ifade
etmektedir. Yasal düzenlemeye dayanarak erişilebilir, bilinebilir ve
öngörülebilir gibi niteliksel gereklilikleri karşılaması koşuluyla, mahkeme
içtihatları ve yürütmenin düzenleyici işlemleri ile de hukuki belirlilik
sağlanabilir. Hukuki belirlilik ilkesinde asıl olan, bir hukuk normunun
uygulanmasıyla ortaya çıkacak sonuçların o hukuk düzeninde öngörülebilir
olmasıdır. 191. Anayasa’nın 20. maddesinin üçüncü fıkrasında, herkesin,
kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahip olduğu; bu
hakkın kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu
verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve
amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsadığı
belirtildikten sonra kişisel verilerin, ancak kanunda öngörülen hallerde veya
kişinin açık rızasıyla işlenebileceği, kişisel verilerin korunmasına ilişkin
esas ve usullerin de kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. Böylece
kişisel verilerin korunması hakkı anayasal güvenceye bağlanmıştır. 192. Kişisel verilerin korunması hakkı, insan onurunun korunması
ve kişiliğin serbestçe geliştirilmesi hakkının özel bir biçimi olarak, bireyin
hak ve özgürlüklerini kişisel verilerin işlenmesi sırasında korumayı
amaçlamaktadır. Anayasa’nın 20. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca kişisel
veriler ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla
işlenebilir. Türkiye’nin taraf olduğu 108 sayılı Kişisel Verilerin Otomatik
İşleme Tabi Tutulması Karşısında Kişilerin Korunmasına Dair Avrupa Konseyi
Sözleşmesi’nin 9. maddesinde de devlet güvenliği, kamu güvenliği, devletin
ekonomik menfaatlerinin korunması ve suçlarla mücadele edilmesi, ilgilinin veya
üçüncü kişilerin hak ve özgürlüklerinin korunması ile verilerin istatistiki
veya bilimsel amaçlarla kullanılması durumlarında kişisel verilerin korunmasına
sınırlamalar getirilebileceği öngörülmüştür. Ancak bu sınırlamalar, Anayasa’nın
13. maddesinde yer alan güvencelere aykırı olamaz. Anayasa’nın 13. maddesine
göre temel hak ve özgürlüklere yönelik sınırlamalar, demokratik toplum
düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı
olamayacağı gibi hak ve özgürlüklerin özlerine de dokunamaz. 193. Kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sağlanan
anayasal güvencenin yaşama geçirilebilmesi için, bu hakkı ilgilendiren yasal
düzenlemelerin, açık, anlaşılabilir ve kişilerin söz konusu haklarını
kullanabilmelerine elverişli olması gerekir. Ancak böyle bir düzenleme ile
kişilerin özel hayatlarını ilgilendiren veri ve bilgilerin resmi makamların
keyfi müdahalelerine karşı korunması olanaklı hâle getirilebilir. 194. Kanun’un 51. maddesinin (2) numaralı fıkrasında, elektronik
haberleşmenin ve ilgili trafik verisinin gizliliğinin esas olduğu ifade
edildikten sonra, dava konusu kuralla “ ilgili mevzuatın ” öngördüğü
durumlar istisna tutularak, haberleşmeye taraf olanların tamamının rızası
olmaksızın haberleşmenin dinlenmesi, kaydedilmesi, saklanması, kesilmesi ve
takip edilmesi yasaklanmıştır. Böylece, kişisel verilerin işlenmesi kural
olarak yasaklanmış olmakla beraber ilgili mevzuatın öngördüğü durumlarda
haberleşmenin dinlenmesi, kaydedilmesi, saklanması, kesilmesi ve takip edilmesi
mümkün kılınmıştır. 195. Anayasa’nın 20. maddesinin üçüncü fıkrasında, kişisel
verilerin ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin rızasıyla
işlenebilmesine olanak tanınmış, Anayasa Mahkemesinin yukarıda anılan 9.4.2014
tarihli ve E.2013/122, K.2014/74 sayılı kararında da bu husus teyit edilerek
kişisel verilerin korunmasına ilişkin usul ve esasların ancak kanunla
düzenlenebileceği ifade edilmiştir. Anayasa’nın 20. maddesinin açık hükmü ve
Anayasa Mahkemesinin anılan kararı gözetildiğinde, kanunla bir belirleme ve
sınırlama yapılmaksızın yürütmenin düzenleyici işlemleriyle haberleşmeye
ilişkin kişisel verilerin işlenmesine anayasal açıdan olanak bulunmamaktadır.
Bu bağlamda, elektronik haberleşmenin dinlenmesi, kaydedilmesi, saklanması,
kesilmesi ve takip edilmesine olanak tanıyan kuralda yer alan “ ilgili
mevzuat ” ibaresiyle de kişisel verilerin işlenmesiyle ilgili düzenlemeler
öngören diğer kanun hükümlerinin kastedildiği anlaşılmaktadır. Nitekim, kuralın
gerekçesinde de Anayasa’nın 20. maddesi uyarınca kişisel verilerin işlenmesi
konusunun kanunla düzenlenmesi gerektiğinden elektronik haberleşme sektöründe
kişisel verilerin işlenmesi ve gizliliğine yönelik hususlara ilişkin olarak
yeni bir kanun tasarısı hazırlandığı ifade edilmiştir. Ayrıca kişisel verilerin
korunması konusunda çerçeve kanun niteliği taşıyan 6698 sayılı Kişisel
Verilerin Korunması Kanunu’nun 4. maddesinin (1) numaralı fıkrasında da,
kişisel verilerin ancak kanunlarda öngörülen usul ve esaslara uygun olarak
işlenebileceği hüküm altına alınmıştır. 196. Dolayısıyla, kuralda yer alan “ ilgili mevzuat ”
kavramı, elektronik haberleşmenin dinlenmesi, kaydedilmesi, saklanması,
kesilmesi ve takip edilmesiyle ilgili yasal düzenlemeleri ifade ettiğinden,
dava konusu kuralda, kişisel verilerin korunmasına ilişkin usul ve esasların
kanunla düzenlenmesini öngören Anayasa’nın 20. maddesine aykırı bir yön bulunmamaktadır. 197. Günümüzde, milli güvenlik, istihbarat, suçla mücadele gibi
çok farklı nedenlerle kişisel verilerin işlenmesine ihtiyaç duyulabilmektedir.
Ayrıca zaman içerisinde gelişen teknolojiyle birlikte bu konuda yeni kanuni
düzenlemeler yapılması da gerekebilir. Bu nedenle, haberleşmeye ilişkin kişisel
verilerin hangi durumlarda işlenebileceğinin kanunla tek tek sayılmak suretiyle
belirlenmesi mümkün değildir. Dava konusu kuralda da genel bir belirleme
yapılarak haberleşmeye taraf olanların tamamının rızası olmaksızın
haberleşmenin dinlenmesi, kaydedilmesi, saklanması, kesilmesi ve takip
edilmesinin yasak olduğu hüküm altına alındıktan sonra, elektronik haberleşmeye
ilişkin kişisel verilerin işlenmesine olanak tanıyan ilgili kanun hükümleri
saklı tutulmuştur. 198. Diğer taraftan, dava konusu kuralla, konuyla ilgili
kanunlarda haberleşmeye ilişkin kişisel verilerin işlenmesine olanak tanınmakla
birlikte bu konuda kanun koyucunun sınırsız bir takdir yetkisi bulunmamaktadır.
Nitekim, 5809 sayılı Kanun’un 51. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, kişisel
verilerin işlenmesinde; hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olma, doğru ve
gerektiğinde güncel olma, belirli, açık ve meşru amaçlar için işleme, işlendikleri
amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma ve işlendikleri amaç için gerekli
olan süre kadar muhafaza edilme ilkelerine uyulması gerektiği belirtilmiş,
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 4. maddesinde de, benzer ilkelere yer
verilerek kişisel verilerin işlenmesinde gözetilmesi gereken hususlar ayrıntılı
bir şekilde düzenlenmiştir. Dolayısıyla, dava konusu kuralın kişisel verilerin
işlenmesi noktasında kanun koyucuya sınırsız bir takdir hakkı verdiği
söylenemez. 199. Bu itibarla, ilgili kanunların öngördüğü durumlarda,
haberleşmenin dinlenmesi, kaydedilmesi, saklanması, kesilmesi ve takip
edilmesine olanak tanıyan kuralda belirsizlik bulunmadığı gibi, kişisel
verilerin korunmasını isteme hakkının özüne dokunan ya da bu hakkı ölçüsüz
şekilde sınırlandıran bir husus bulunmamaktadır. 200. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2., 13. ve 20.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 3- (6) Numaralı Fıkrada Yer Alan “… ilgili mevzuat hükümleri
saklı kalmak kaydıyla,… ” İbaresi ile (8) Numaralı Fıkrasının İkinci
Cümlesinde Yer Alan “… İlgili mevzuatın ve… ” İbaresinin İncelenmesi a. İptal Taleplerinin Gerekçesi 201. Dava dilekçesinde özetle, 5809 sayılı Kanun’un 51. maddesinin
(2) numaralı fıkrasında yer alan “ …ilgili mevzuatın ve… ” ibaresine
ilişkin gerekçelerle kuralların, Anayasa’nın 2., 13. ve 20. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 202. 5809 sayılı Kanun’un 51. maddesinin (6) numaralı fıkrasında,
kişisel verilerin yurt dışına aktarılmasına ilişkin ilgili mevzuat hükümleri
saklı kalmak kaydıyla, trafik ve konum verilerinin ancak ilgili kişilerin açık
rızaları alınmak koşuluyla yurt dışına aktarılabileceğibelirtilmiş, (8)numaralı
fıkrasının ikinci cümlesinde de, ilgili mevzuatın ve yargı kararlarının öngördüğü durumlar haricinde ancak acil yardım
çağrıları ile 29.5.2009 tarihli ve 5902 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi
Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunda tanımlanan afet ve acil
durum hâllerinde abonelerin/kullanıcıların açık rızası aranmaksızın konum
verileri ve ilgili kişilerin kimlik bilgilerinin işletmeci tarafından
yetkilendirilen kişilerle sınırlı olmak kaydıyla işlenebileceği hüküm altına
alınmıştır. Dava konusu kurallar, anılan fıkralarda yer alan “… ilgili
mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla,… ” ve “ İlgili mevzuatın ve… ”
ibareleridir. 203. 5809 sayılı Kanun’un 51. maddesinin (2) numaralı fıkrasında
yer alan” …ilgili mevzuatın ve… ” ibaresine ilişkin bir önceki başlık
altında belirtilen gerekçeler bu kurallar yönünden de geçerlidir. 204. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 2., 13. ve 20.
maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir. 4- (13) Numaralı Fıkranın İncelenmesi a. İptal Talebinin Gerekçesi 205. Dava dilekçesinde özetle, Anayasa Mahkemesinin 9.4.2014
tarihli ve E.2013/122, K.2014/74 sayılı kararıyla, BTK’ya elektronik haberleşme
sektörüyle ilgili kişisel verilerin işlenmesi ve gizliliğin korunmasına yönelik
usul ve esasları belirleme yetkisi verilmesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna
karar verilmesine karşın anılan kararın görmezden gelinerek dava konusu kuralla
yetkinin yeniden BTK’ya verildiği belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2. ve 153.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 206. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca, dava konusu kural
ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 7. maddesi yönünden de incelenmiştir. 207. Dava konusu kuralla, elektronik haberleşme sektöründe kişisel
verilerin işlenmesi ve gizliliğin korunmasına ilişkin kuralları düzenleyen 51.
maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların BTK tarafından belirleneceği
hüküm altına alınmaktadır. 208. Anayasa’nın 7. maddesinde , “Yasama yetkisi Türk Milleti
adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir . Bu yetki devredilemez.” denilmektedir.
Yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisine ait olması ve bu yetkinin
devredilememesi, kuvvetler ayrılığı ilkesinin bir gereğidir. Bu hükme yer veren
Anayasa’nın 7. maddesinin gerekçesinde yasama yetkisinin parlamentoya ait
olması “demokrasi rejimini benimseyen siyasi rejimlerde kaçınılmaz bir durum” olarak
nitelendirilmiştir. 209. Anayasa’nın 7. maddesi ile yasaklanan husus, kanun yapma
yetkisinin devredilmesi olup bu madde, yürütme organına hiçbir şekilde
düzenleme yapma yetkisi verilemeyeceği anlamına gelmemektedir. Kanun koyucu,
yasama yetkisinin genelliği ilkesi uyarınca, bir konuyu doğrudan kanunla
düzenleyebileceği gibi bu hususta düzenleme yapma yetkisini yürütme organına da
bırakabilir. 210. Yürütmenin türevselliği ilkesi gereğince, yürütme organının
bir konuda düzenleme yapabilmesi için yasama organınca yetkilendirilmesi
zorunludur. Kural olarak, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen
konularda, kanunun temel esasları, ilkeleri ve çerçeveyi belirlemiş olması
gerekmektedir. Anayasa koyucunun açıkça kanunla düzenlenmesini öngördüğü
konularda, yasama organının temel kuralları saptadıktan sonra, uzmanlık ve
idare tekniğine ilişkin hususları yürütmeye bırakması, yasama yetkisinin devri
olarak yorumlanamaz. 211. Anayasa’nın 20. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesinde,
kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usullerin kanunla düzenleneceği
belirtilerek kişisel verilerin korunması hakkı anayasal güvenceye bağlanmış ve
bu şekilde kamu makamlarının keyfi müdahalelerine karşı koruma altına
alınmıştır. Buna göre, elektronik haberleşme sektörüyle ilgili kişisel
verilerin işlenmesi ve korunmasına yönelik temel kuralların kanunla
düzenlenmesi zorunludur. Nitekim Anayasa Mahkemesi de yukarıda tarih ve sayısı
belirtilen kararında, elektronik haberleşme sektörüyle ilgili kişisel verilerin
işlenmesi ve gizliliğinin korunmasına yönelik usul ve esasların belirlenmesi
konusunda BTK’ya doğrudan ve ilk elden düzenleyici işlem yapma yetkisi
verilmesinin Anayasa’nın 20. maddesine aykırı olduğuna karar vermiştir. 212. Bu bağlamda, Kanun’un yeniden düzenlenen 51. maddesinde,
elektronik haberleşme sektöründe, kişisel verilerin işlenmesinde uyulması
gereken ilkeler sayıldıktan sonra, kişisel verilerin işlenmesi ve gizliliğin
korunmasına ilişkin kurallar herhangi bir duraksamaya yer vermeyecek şekilde
açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir şekilde düzenlenerek konuya ilişkin temel
kurallar belirlenmiştir. Maddede belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde
kişisel verilerin işlenmesi ve korunmasına ilişkin teknik ve uygulamayı esas
alan detayların belirlenmesi konusunda BTK’ya yetki verilmesini öngören kuralda
belirsizlik bulunmadığı gibi yasama yetkisinin devri de söz konusu değildir. 213. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 7.maddelerine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 214. Kuralın Anayasa’nın 153. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 215. Dava dilekçesinde özetle, Türkiye Yeşilay Vakfına aktarılacak
kamu kaynağının amacına uygun kullanılıp kullanılmadığının denetim dışı
bırakılmasının kamu yararıyla bağdaşmadığı, Sağlık Bakanlığı bütçesinden
Türkiye Yeşilay Vakfına aktarılacak ödeneğe ilişkin düzenlemenin bütçe
kanununda yer alması gerektiği, Sağlık Bilimleri Üniversitesinde çoğunluğu
merkezi idare tarafından belirlenen üyelerden oluşan Mütevelli Heyeti adı
altında bir yönetim organı öngörülmesinin, Üniversitenin bilimsel özerkliğini
ortadan kaldırdığı, Sağlık Bilimleri Üniversitesine diğer Devlet
üniversitelerine nazaran özel bir statü verilmesinin Anayasa’nın 132.
maddesiyle bağdaşmadığı, Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna bağlı eğitim ve
araştırma hastanelerinin tamamının, Sağlık Bakanlığının kontrolünde olan Sağlık
Bilimleri Üniversitesinin uygulama ve araştırma merkezi haline getirilmesinin
üniversite özerkliğini zedelediği, Sağlık Bilimleri Üniversitesine tahsis
edilecek kadroları belirleme yetkisinin Sağlık Bakanlığının kontrolündeki
Mütevelli Heyetine verilmesinin, tıp eğitimini Sağlık Bakanlığına devretmek
anlamına geldiği, halen Marmara Üniversitesine tahsisli olan Haydarpaşa
Kampüsünün, tahsis amacı ortadan kalkmadan veya tahsis amacı dışında kullanıldığı
tespit edilmeden Sağlık Bilimleri Üniversitesine tahsis edilmesinin kamu
yararıyla bağdaşmadığı, EPDK’ya kayıp-kaçak elektrik oranlarının belirlenmesi
konusunda verilen yetkinin muğlak olduğu, elektrik dağıtım piyasasının
özelleştirilmesi esnasında ihaleyi kazanan şirketlerin kayıp-kaçak oranlarını
azaltmak için verdiği hedefleri yakalayamaması nedeniyle oluşan zararın
tüketicilere yansıtılmasına yasal zemin oluşturulduğu, bu durumun aynı zamanda
özelleştirme şartnamesine de müdahale anlamına geldiği,faturalarını düzenli
şekilde ödeyen elektrik abonelerine kayıp-kaçak bedeli altında ek mali
yükümlülükler getirilmesinin anayasal bir dayanağının bulunmadığı, Gençlik ve
Spor Bakanlığı ile Spor Genel Müdürlüğünün teşkilat yapısında herhangi bir
değişiklik olmadığı halde adı geçen kurumlarda genel müdür yardımcılarından
şube müdürlerine kadar görev yapanların görevlerine son verilerek daha alt bir
göreve atanmalarının hukuki güvenlik ilkesini ihlal ettiği, tabi oldukları
personel kanununa bakılmaksızın Başbakanlık, bakanlıklar, bağlı ve ilgili
kuruluşlar ile başkan ve üyeleri hariç olmak üzere düzenleyici ve denetleyici
kurumlar ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunda, yönetici kadro veya pozisyonunda
çalışan kamu görevlilerinin, görevden alınmaları veya görev süresinin sona
ermesi durumunda, ek göstergelerine göre bulundukları görevden düşük statülü
kadrolara atanmalarına olanak tanınmasının kazanılmış hak ilkesini ihlal
ettiği, daha önce kariyer meslek sınıfında görev yapmayan yönetici
pozisyonundaki kamu görevlerinin, görevden alındıktan sonra kariyer meslek
sınıfına atanmalarına olanak tanınmasının hukuk devleti ilkesiyle
bağdaşmadığı, büyükşehir olmayan illerde görev yapan il özel idaresi genel
sekreterlerinin, genel idare hizmetlerine dahil bakanlık müstakil daire
başkanları; genel sekreter yardımcılarının ise bakanlık daire başkanları ile
eşdeğer görevde olmasına rağmen aynı mali haklardan yararlandırılmamasının
hukuk devleti ve ücrette adaletin sağlanması ilkelerine aykırı olduğu, il nüfus
ve vatandaşlık müdürlerinin bakanlık il müdürlüğü statüsünde olmasına rağmen
bakanlık il müdürlerine sağlanan mali haklardan faydalandırılmamalarının
kazanılmış hak ilkesini ihlal ettiği, özel mülkiyete konu taşınmazın altında
tünel yapılması karşılığında taşınmaz malikine herhangi bir ücret ödenmemesinin
mülkiyet hakkıyla bağdaşmadığı,gecikmesinde sakınca bulunan hallerde internet
ortamında yer alan yayınla ilgili olarak içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin
engellenmesinde TİB’e sınırları belirsiz bir yetki verilmesinin, haberleşme,
ifade ve basın hürriyetine keyfi olarak müdahale edilmesine sebebiyet
verdiği, TİB tarafından verilen içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin
engellenmesi kararlarına karşı sulh ceza hakimine sadece onaylama yetkisi
verilmesinin adil yargılanma hakkına aykırı olduğu, ilgili mevzuat uyarınca
haberleşmeye ilişkin kişisel verilerin işlenmesine olanak tanınmasının özel
hayatın gizliliğine orantısız ve keyfi şekilde müdahalede bulunulmasına
sebebiyet verdiği, elektronik haberleşme sektörüyle ilgili kişisel verilerin
işlenmesi ve gizliliğin korunmasına yönelik usul ve esasları belirleme
konusunda BTK’nın yetkili kılınarak Anayasa Mahkemesinin konuyla ilgili daha
önce verdiği kararın etkisiz hale getirildiği, bu çerçevede dava konusu
kuralların bu haliyle uygulanmasının telafisi güç veya imkânsız zararların
doğmasına sebebiyet vereceği belirtilerek kuralların yürürlüklerinin
durdurulması talep edilmiştir. 27.3.2015 tarihli ve 6639 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un; A- 22. maddesiyle, 3.6.2011 tarihli ve 638 sayılı Gençlik ve
Spor Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’ye
eklenen geçici 13. maddenin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer
alan “…Bakanlık Merkez Teşkilatı ile Spor Genel Müdürlüğü ve…” ibaresine
yönelik yürürlüğün durdurulması talebinin, koşulları oluşmadığından REDDİNE, B- 5. maddesiyle, 28.3.1983 tarihli ve 2809 sayılı Yükseköğretim
Kurumları Teşkilatı Kanunu’na eklenen ek 158. maddenin; ikinci fıkrasının
ikinci ve üçüncü cümlelerine yönelik iptal hükümlerinin yürürlüğe girmelerinin
ertelenmeleri nedeniyle bu cümlelere ilişkin yürürlüğün durdurulması
taleplerinin, REDDİNE, C- 4. maddesiyle değiştirilen, 24.5.2013 tarihli ve 6487 sayılı
Bazı Kanunlar ile 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun’un 33. maddesinin (4) numaralı fıkrasının; 1- Birinci cümlesinde yer alan “…10/12/2003 tarihli ve 5018
sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesi hükmüne tabi
olmaksızın…” ibaresine, 2- İkinci cümlesinin “…takip eden yıllarda ise her
takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213
sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit
ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak…” bölümüne, D- 5. maddesiyle, 28.3.1983 tarihli ve 2809 sayılı
Yükseköğretim Kurumları Teşkilatı Kanunu’na eklenen ek 158. maddenin; 1- İkinci fıkrasının; a- Birinci cümlesinde yer alan “…ile Mütevelli
Heyetinden” ibaresine, b- Dördüncü ve beşinci cümlelerine, c- Altıncı cümlesinde yer alan “Mütevelli Heyetinin” ibarelerine, 2- Üçüncü fıkrasına, 3- Dördüncü fıkrasının üçüncü cümlesinde yer alan “Mütevelli
Heyetinin teklifi ve…” ibaresine, 4- Beşinci ve altıncı fıkralarına, E- 18. maddesiyle, 14.3.2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik
Piyasası Kanunu’na eklenen geçici 18. maddesine, F- 23. maddesiyle, 27.6.1989 tarihli ve 375 sayılı KHK’ya eklenen ek
18. maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarına, G- 24. maddesiyle, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin eki (I)
sayılı Cetvelin “ A- Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa Göre Alanlar” kısmının “1-
Kadroları Genel İdare Hizmetleri Sınıfında yer alan personel ile Teknik
Hizmetler, Sağlık ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri ile Avukatlık Hizmetleri
sınıflarında bulunan personelden ek ödeme oranları ilgili gruplarında
düzenlenmeyen ve kadro unvanları bu bölümde yer alan personel” bölümünün; 1- (d) sırasında yer alan “büyükşehir
belediyesi bulunan illerin il özel idaresi genel sekreter yardımcısı, diğer
illerin il özel idaresi genel sekreteri,” ibaresinin “il özel
idaresi genel sekreteri,” şeklinde değiştirilmesine, 2- (e) sırasında yer alan “büyükşehir belediyesi
bulunan illerin il özel idaresi I. hukuk müşaviri, büyükşehir belediyesi
bulunmayan illerin il özel idaresi genel sekreter yardımcısı,” ibaresinin “il
özel idaresi genel sekreter yardımcısı,” şeklinde değiştirilmesine, 3- (g) sırasına “il yazı işleri müdürü” ibaresinden
önce gelmek üzere eklenen “İl nüfus ve vatandaşlık müdürü,” ibaresine, H- 28. maddesiyle 4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun 4. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesine “ raylı taşıma
sistemleri ” ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen “ ile tünel ”
ibaresine, I- 32. maddesiyle, 5.11.2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik
Haberleşme Kanunu’nun yeniden düzenlenen 51. maddesinin; 1- (2) numaralı fıkrasında yer alan “…ilgili mevzuatın
ve…” ibaresine, 2- (6) numaralı fıkrasında yer alan “…ilgili mevzuat
hükümleri saklı kalmak kaydıyla,…” ibaresine, 3- (8) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…İlgili
mevzuatın ve…” ibaresine, 4- (13) numaralı fıkrasına, yönelik iptal talepleri 2.11.2016 tarihli ve E.2015/61, K.2016/172
sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkra, cümle, bölüm, ibare ve
değişikliklere ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE, J- 29. maddesiyle, 4.5.2007 tarihli ve 5651 sayılı İnternet
Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen
Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’a eklenen 8/A maddesinin (1) ve (2)
numaralı fıkraları hakkında, 2.11.2016 tarihli ve E.2015/61, K.2016/172
sayılı kararla karar verilmesine yer olmadığına karar verildiğinden, bu
fıkralara ilişkin yürürlüğün durdurulması talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER
OLMADIĞINA, 2.11.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 216. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, “ Kanun,
kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 6216
sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural
tekrarlanarak, Mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde, Resmî Gazete’de
yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir
yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 217. 6639 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle 2809 sayılı Kanun’a
eklenen ek 158. maddenin; ikinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerinin iptal
edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edici nitelikte
görüldüğünden, Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu cümlelere ilişkin
iptal hükümlerinin, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak altı ay
sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VI- HÜKÜM 27.3.2015 tarihli ve 6639 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un; A- 4. maddesiyle değiştirilen, 24.5.2013 tarihli ve 6487
sayılı Bazı Kanunlar ile 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun’un 33. maddesinin (4) numaralı fıkrasının; 1- Birinci cümlesinde yer alan “…10/12/2003 tarihli ve 5018
sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesi hükmüne tabi
olmaksızın…” ibaresinin, 2- İkinci cümlesinin “…takip eden yıllarda ise her
takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213
sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit
ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak…” bölümünün, Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, B- 5. maddesiyle 28.3.1983 tarihli ve 2809 sayılı Yükseköğretim
Kurumları Teşkilatı Kanunu’na eklenen ek 158. maddenin; 1- İkinci fıkrasının; a- Birinci cümlesinde yer alan “…ile Mütevelli
Heyetinden” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, b- İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, iptal hükmünün, Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE, c- Üçüncü cümlesinin 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin
(4) numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE, Hicabi DURSUN, Muammer TOPAL, Recai
AKYEL ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, iptal hükmünün,
Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE
GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE, d- Dördüncü ve beşinci cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına
ve iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, e- Altıncı cümlesinde yer alan “Mütevelli Heyetinin” ibarelerinin
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 2- Üçüncü fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 3- Dördüncü fıkrasının üçüncü cümlesinde yer alan “Mütevelli
Heyetinin teklifi ve…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve
iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 4- Beşinci fıkrasının; a- Birinci ve ikinci cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olmadığına
ve iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, b- Üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, M. Emin KUZ’un karşıoyu ve
OYÇOKLUĞUYLA, c- Dördüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 5- Altıncı fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, C- 18. maddesiyle 14.3.2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik
Piyasası Kanunu’na eklenen geçici 18. maddenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve
iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, D- 22. maddesiyle 3.6.2011 tarihli ve 638 sayılı Gençlik ve
Spor Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’ye
eklenen geçici 13. maddenin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer
alan “…Bakanlık Merkez Teşkilatı ile Spor Genel Müdürlüğü ve…” ibaresinin
Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Hicabi
DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’in karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, E- 23. maddesiyle 27.6.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname’ye eklenen ek 18. maddenin birinci, ikinci ve üçüncü
fıkralarının Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, F- 24. maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin eki (I)
sayılı Cetvelin “ A- Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa Göre
Alanlar ” kısmının “ 1- Kadroları Genel İdare Hizmetleri Sınıfında yer
alan personel ile Teknik Hizmetler, Sağlık ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri ile
Avukatlık Hizmetleri sınıflarında bulunan personelden ek ödeme oranları ilgili
gruplarında düzenlenmeyen ve kadro unvanları bu bölümde yer alan personel ”bölümünün; 1- (d) sırasında yer alan “büyükşehir belediyesi
bulunan illerin il özel idaresi genel sekreter yardımcısı, diğer illerin il
özel idaresi genel sekreteri,” ibaresinin “il özel idaresi
genel sekreteri,” şeklinde değiştirilmesinin, 2- (e) sırasında yer alan “büyükşehir belediyesi
bulunan illerin il özel idaresi I. hukuk müşaviri, büyükşehir belediyesi
bulunmayan illerin il özel idaresi genel sekreter yardımcısı,” ibaresinin “il
özel idaresi genel sekreter yardımcısı,” şeklinde değiştirilmesinin, 3- (g) sırasına “il yazı işleri müdürü” ibaresinden
önce gelmek üzere eklenen “İl nüfus ve vatandaşlık
müdürü,” ibaresinin, Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, G- 28. maddesiyle 4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun 4. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesine “raylı
taşıma sistemleri” ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen “ile
tünel” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin
REDDİNE, Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, H- 29. maddesiyle 4.5.2007 tarihli ve 5651 sayılı İnternet
Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen
Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’a eklenen 8/A maddesinin (1) ve (2)
numaralı fıkraları, 15.8.2016 tarihli ve 671 sayılı Olağanüstü Hal
Kapsamında Bazı Kurum ve Kuruluşlara İlişkin Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname’nin 21. maddesiyle değiştirildiğinden, bu fıkralara ilişkin iptal
talepleri hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, I- 32. maddesiyle 5.11.2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik
Haberleşme Kanunu’nun yeniden düzenlenen 51. maddesinin; 1- (2) numaralı fıkrasında yer alan “…ilgili mevzuatın
ve…” ibaresinin, 2- (6) numaralı fıkrasında yer alan “…ilgili mevzuat
hükümleri saklı kalmak kaydıyla,…” ibaresinin, 3- (8) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…İlgili
mevzuatın ve…” ibaresinin, 4- (13) numaralı fıkrasının, Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 2.11.2016 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ KARŞIOY GEREKÇESİ 27.3.2015 tarihli ve 6639 sayılı Kanun’un 28. maddesiyle, 2942
sayılı Kanun’un 4. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesine “…raylı
taşıma sistemleri…” ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen “…ile
tünel…” ibaresi: 1. 27.3.2015 tarihli ve 6639 sayılı Kanun’un 28. maddesiyle, 2942
sayılı Kanun’un 4. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesine “…raylı
taşıma sistemleri…” ibaresinden sonra gelmek üzere “…ile
tünel…” ibaresi eklenmiştir. Buna göre, maliklerin mülkiyet
hakkının kullanılmasının engellenmemesi, can ve mal güvenliği bakımından
gerekli önlemlerin alınması kaydıyla, kamu yararına dayalı olarak,
taşınmazların altında tünel yapılabilecektir. Maddenin ikinci fıkrasının ikinci
cümlesinde taşınmazların mülkiyet hakkının kullanımının engellenmemesi halinde,
taşınmazlara ilişkin her hangi kamulaştırma yapılmayacağı da kural altına
alınmış olduğundan, tünel inşası durumunda da kamulaştırma yapılmayacaktır. 2. Bahse konu 4. maddenin ilk halinde mülkiyet hakkının
kullanımının engellenmemesi kaydıyla taşınmazların üzerinde teleferik ve
benzeri ulaşım hatları ile her türlü köprü, taşınmazların altında metro ve
benzeri raylı taşıma sistemleri yapılması durumunda taşınmaz sahiplerine bu
işlemler nedeniyle kamulaştırma, tazminat ve benzeri nam altında herhangi bir
ücret ödenmeyeceği hükmü yer almakta iken anılan cümlenin iptali istemiyle
açılan davada Anayasa Mahkemesinin 14.5.2015 tarihli, E:2014/177, K:2015/49
sayılı kararıyla, teleferik ve benzeri ulaşım hatları, her türlü köprü, metro
ve benzeri raylı taşıma sistemleri gibi, ilgili bölgede yaşayan tüm kişiler
bakımından yararlar sağlayan yatırımların külfetinin bir kısım taşınmaz
maliklerine yüklenmesinin adalet ve hakkaniyet ölçüleriyle bağdaşmayacağı, bu
nedenle anılan taşınmazların değerinde oluşan azalma nedeniyle taşınmaz
maliklerine uygun bir tazminat ödenmesinin mülkiyet hakkının gereği olduğunu
belirtilerek, malikin tazminat hakkından mahrum bırakılmasının Anayasa’ya
aykırı olduğuna karar verilmiştir. Buna göre, bahse konu inşaat işleri
meyanında tünel inşaatı dolayısıyla taşınmazlarının değerinde azalma oluşacak
kişiler, İdareden tazminat talep edebileceklerdir. Ancak, iptali istenen kural
gereğince, İdare vatandaşın mağduriyetini gidermek amacıyla istese de
kamulaştırma yapamayacaktır. 3. Mülkiyet hakkına devletçe yapılabilecek müdahalelerin güvencesi
Anayasa’nın 46. maddesinde düzenlenmiş olan kamulaştırma müessesesidir.
Anayasa’ya göre temel ilke, kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek
karşılıkları peşin ödenmek şartıyla, kamulaştırma yapılması veya irtifak
kurulmasıdır. Yine Anayasanın 46. maddesine göre, nakden ve peşin olarak
ödenmesi gereken kamulaştırma ve kesin hükme bağlanan artırım bedelleri, bazı
özel şartların mevcudiyeti halinde beş yılı aşmayacak şekilde taksitle
ödenebilecektir. Bu haller Anayasa’da tahdidi olarak sayılmış olup, bunlar
tarım reformunun uygulanması, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskan
projelerinin gerçekleştirilmesi, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların
korunması ve turizmden ibarettir. Diğer bir ifadeyle mülkiyet hakkı yönünden
metro, teleferik ve tünel gibi inşaatlar bu anayasal istisnanın dışında kalan,
bedeli peşin ödenmesi gereken kamu müdahaleleridir. 4. Mülkiyet hakkı, bir malı dilediğince kullanma, semerelerinden
faydalanma ve mal üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunmayı kapsayan bir
haktır. Bir taşınmazın maliki de kanunlar çerçevesinde konut olarak kullanmak
istediği bir yeri kullanırken aynı zamanda özel yaşamı güvence altına alan
Anayasa’nın 20. maddesi ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. maddesinin
koruması altındadır. A.İ.H.M. bu bağlamda “konutunda rahatsız edilmeden
yaşamak hakkı” nı esas almak suretiyle, çevresel etkilerin ve müdahalelerin
dahi özel hayatın korunmasına ilişkin Sözleşme hükmünün ihlali olarak
değerlendirmektedir (Taşkın ve diğerleri/Türkiye, 46117/99) .Altında
tünel inşa edilen bir taşınmaz malın konut olarak kullanılması halinde AİHM’nin
bahse konu içtihadı kapsamında incelenmesi gerekeceği açıktır. 5. Kuralla. tünel inşaatından mülkiyet hakkı olumsuz etkilenen bir
kişinin mağduriyetinin, peşin ödeme yapılarak kamulaştırma yöntemiyle
giderilmesi yerine kişinin ancak zararlarını tazminat yoluyla karşılamaya icbar
edilmesinde Anayasa’nın 35. maddesiyle bağdaşmayan, aşırı bir sınırlandırma
yapıldığı anlaşılmaktadır. Kural, bu nedenle Anayasa’nın 35. maddesine
aykırıdır. 6. Öte yandan, böyle bir durumda yargısal yollara başvurulup uzun
süreçlerin tamamlanmasından sonra tazminat elde edilse bile, Anayasa’nın 46.
maddesinde yer alan peşin ödeme ilkesine Anayasa’da öngörülen haller dışında
yasa ile istisna getiren kural, Anayasa’nın 46. maddesine de aykırıdır. Açıklanan nedenlerle çoğunluk görüşüne katılmamaktayım. Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT KARŞIOY GEREKÇESİ 27.3.2015 tarihli ve 6693 sayılı Kanun’un 22. maddesiyle 638
sayılı KHK’ya eklenen Geçici 13. maddenin (1) numaralı fıkrasının birinci
cümlesinde yer alan “…Bakanlık Merkez Teşkilatı ile Spor Genel
Müdürlüğü ve…” ibaresi: 1. Yasa ile yapılan düzenleme sonucunda Gençlik ve Spor
Bakanlığının bağlı kuruluşu olan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel
Müdürlüğüne ait bölge müdürlükleri kapatılmış, Bakanlık Merkez Teşkilatı ile
Spor Genel Müdürlüğü teşkilatında her hangi bir değişikliğe gidilmemiştir. Buna
göre Anayasa Mahkemesi çoğunluğunca, iptali istenen kuralın öngördüğü şekilde
yasa ile göreve son verme işlemlerinde hukuki ve fiili zorunluluk bulunmadığı
düşüncesiyle kuralın, hukuki güvenlik ilkesini ihlal ettiği sonucuna
varılmıştır. 2. Bununla birlikte yasa ile görevden alma işlemlerinde yeni bir
yapılanmadan kaynaklanan hukuki ve fiili zorunluluğun takdiri, dar bir yoruma
elverişli değildir. Yasa ile Gençlik ve Spor Bakanlığının bağlı kuruluşu olan
Kredi ve Yurtlar Kurumunun teşkilatında önemli değişiklikler yapılmıştır. Buna
bağlı olarak kimi kamu görevlilerinin de yer değiştirmesi, başka görevlere
atanması gerekebilecek olup bunlardan bir kısmının, teşkilat yapısında bir
değişiklik yapılmasa da Bakanlık Merkez Teşkilatı veya Spor Genel Müdürlüğünde
hizmetine ihtiyaç duyulabilecektir. 3. Görevlerine son verilenlerin kazanılmış haklarını ihlal
etmeyen, ancak bulundukları kadro derecesiyle araştırmacı kadrolarına
atanacaklarını öngören düzenlemenin, İdarede etkin ve verimli çalışmaya
elverişli görevlendirme yapılması için Bakanlığın bütünü çerçevesinde bir
personel düzenlemesi amacıyla yasalaştırıldığı anlaşılmaktadır. Kaldı ki
araştırmacı kadrolarına yasa ile atanmış sayılanların idari işlemle yeniden
eski görevlerine atanmalarına da bir engel bulunmamaktadır. Bu durumda bir
zorunluluğa dayanmadığı, başka bir ifadeyle keyfi olduğu yolunda net bir
yargıya ulaşılması mümkün olmayan kuralın Anayasa’nın “hukuki güvenlik” ilkesine
de aykırı olduğundan söz edilemeyeceği kanaatindeyiz. Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Hicabi DURSUN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai
  AKYEL KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Anayasa Mahkemesince 2809 sayılı Kanun’un ek 158. maddesinin
ikinci fıkrasının Mütevelli Heyetinin oluşumunu düzenleyen ikinci cümlesi
oybirliğiyle iptal edilmiştir. İptal edilen hüküm “Mütevelli Heyeti; Sağlık
Bakanlığı Müsteşarı, Rektör, Sağlık Bakanının seçeceği iki üye ile
Yükseköğretim Kurulu tarafından seçilen profesör unvanına sahip bir üye olmak
üzere, toplam beş üyeden oluşur”. şeklindeydi. 2. Dava konusu hükmün iptal gerekçesinde Mütevelli Heyetinin
üniversite yönetimine ilişkin mevcut yetkileri ve Mütevelli Heyetinin en az
dört üye ile toplanıp salt çoğunlukla karar alabileceği göz önünde
bulundurulduğunda, Mütevelli Heyeti üyelerinin çoğunluğunun Sağlık Bakanlığı
Müsteşarı ile Sağlık Bakanının seçeceği iki üyeden oluşmasının merkezî idareye
Mütevelli Heyeti kanalıyla üniversite yönetimine ilişkin karar alma sürecinde
belirleyici olacak şekilde söz hakkı tanıyacağı, merkezî idareye üniversite
yönetimi üzerinde denetim ve gözetim yetkisini aşan nitelikte bir yetki
tanınmasının Anayasa’nın 130. maddesiyle güvence altına alınan bilimsel
özerklikle bağdaşmadığı hususlarına yer verilmiştir. 3. Diğer bir ifadeyle Anayasa Mahkemesi; Mütevelli Heyetinin
oluşumunu, Mütevelli Heyetinde bulunan kişilerin bu heyette yer almaması
gerektiği gerekçesiyle değil toplam sayı olarak beş olan Mütevelli Heyeti
üyelerinin çoğunluğunun Sağlık Bakanlığı Müsteşarı ve Sağlık Bakanının seçeceği
iki üye olarak belirlenmesinin merkezî idareye, Mütevelli Heyeti kanalıyla
yönetimde söz hakkı tanımakta olduğunu ve bunun Anayasa’nın 130. maddesiyle
güvence altına alınan özerklik ilkesiyle bağdaşmadığını belirterek iptal
etmiştir. 4. Anayasa Mahkemesi kararında daha sonra 2809 sayılı Kanun’un ek
158. maddesinin ikinci fıkrasının üçüncü cümlesi, 6216 sayılı Kanun’un 43.
maddesinin dördüncü fıkrası gereğince iptal edilmiştir. İptal edilen cümle
“Mütevelli Heyetine Sağlık Bakanlığı Müsteşarı, Müsteşarın katılmadığı toplantılara
Rektör başkanlık eder.” şeklindedir. 5. Kanaatimizce 2809 sayılı Kanun’un ek 158. maddesinin ikinci
fıkrasının ikinci cümlesinin iptali sonrasında bile dava konusu üçüncü cümlenin
uygulanma kabiliyeti halen devam etmektedir. Zira Anayasa Mahkemesinin iptal
kararını dikkate alarak yasama organı tarafından yeni Mütevelli Heyeti oluşumu
tesis edilmesi durumunda Mütevelli Heyetine yine Sağlık Bakanlığı Müsteşarı,
Müsteşarın katılmadığı toplantılara Rektör başkanlık edebilecektir. Dolayısıyla
Mütevelli Heyetinin oluşumunun iptali sonrasında da bu kuralın uygulanma
kabiliyeti mevcuttur. 6. Bu nedenle Mütevelli Heyetinin üye yapısını düzenleyen Kanun’un
ek 158. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinin iptali nedeniyle kuralla
doğrudan ilgili olan Mütevelli Heyetine Sağlık Bakanlığı Müsteşarının,
Müsteşarın katılmadığı toplantılara Rektörün başkanlık edeceğini düzenleyen ek
158. maddesinin ikinci fıkrasının üçüncü cümlesinin uygulanma kabiliyeti
kalmadığından bu cümlenin de 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin dördüncü
fıkrası gereğince iptali gerektiğine yönelik çoğunluk görüşüne katılmamaktayız. Üye Hicabi DURSUN Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ KARŞI OY 6639 sayılı Yasa’nın 5. maddesiyle 2809 sayılı Yasa’ya eklenen
158. maddenin ikinci fıkrasının üçüncü cümlesinde yer alan “Mütevelli Heyetine
Sağlık Bakanlığı Müsteşarı, Müsteşar’ın katılmadığı toplantılara Rektör
başkanlık eder” hükmü çoğunluk kararıyla, uygulama kabiliyetinin kalmadığı
gerekçesiyle iptal edilmiştir. Çoğunluk kararında iptal edilen hükmün uygulama kabiliyetinin
kalmadığının gerekçesi olarak, söz konusu hükümden önce gelen “Mütevelli
Heyeti; Sağlık Bakanlığı Müsteşarı, Rektör, Sağlık Bakanının seçeceği iki üye
ile Yüksek Öğretim Kurulu tarafından seçilen profesör unvanına sahip bir üye
olmak üzere, toplam beş üyeden oluşur.” hükmünün iptal edilmiş olması
gösterilmektedir. 6216 sayılı Yasa’nın 43. maddesinin dördüncü fıkrasında, iptal
veya itiraz başvurusu kanunun sadece belirli madde veya hükümleri aleyhine
yapılmış olup da, bu madde veya hükümlerin iptali, kanunun diğer bazı
hükümlerinin veya tamamının uygulanamaması sonucunu doğuruyorsa, Mahkemenin,
uygulama kabiliyeti kalmayan kanunun bahis konusu öteki hükümlerinin veya
tümünün iptaline karar verebileceği hüküm altına alınmıştır. Uygulama kabiliyeti kalmadığı gerekçesiyle iptaline karar verilen
hükmün, işbu başvuruda iptal edilmesi hususunda başvuruda bulunulduğunda ve
hükmün kendisinden önce gelen hükümden bağımsız anlam ifade ettiği hususunda
tereddüt bulunmamaktadır. Tartışmanın esası, kendinden önce gelen hükmün iptal
edilmesinin, anılan düzenlemenin de iptalini gerektirip gerektirmeyeceği
noktasında toplanmaktadır. Hükmün uygulama kabiliyeti kalmadığı gerekçesiyle iptaline gerekçe
oluşturan önceki hüküm, üniversitenin organlarından mütevelli heyetinin
oluşumunu düzenlemekte olup Sağlık Bakanı’nın seçeceği iki üye ile birlikte
Müsteşar’ın heyette bulunmasının idareye belirleyici şekilde söz hakkıüstünlüğü
sağlayacağı, bu nedenle, Rektör veprofesör unvanlı bir üyenin heyette etkisiz
kalacağı gerekçesiyleiptaledilmiştir. İptal kararı yayımlandıktan sonra
yapılacak düzenlemede de Müsteşarın heyette kalması mümkündür. Çünkü iptal
gerekçesinde, Müsteşarın heyette bulunmasının hukuken dayanaksız olduğundan söz
edilmemekte, Müsteşarla birlikte Sağlık Bakanı’nın atayacağı iki üyenin,
öğretim üyelerine sayısal üstünlük sağlamasının Anayasaya aykırılık oluşturduğu
belirtilmektedir. Bu durumda bu hükmün iptalinin, Müsteşarın Mütevelli Heyetine
başkanlık etmesini düzenleyen hükmün iptalini gerektirdiği söylenemeyeceğinden,
bu hükmün önceki hükümden bağımsız olarak incelenmesi gerektiği
düşünülmektedir. Açıklanan nedenlerle, Sağlık Bakanlığı Müsteşarı’nın mütevelli
heyetine başkanlık edeceğini düzenleyen hükmün uygulama kabiliyetinin kalmadığı
gerekçesiyle iptaline ilişkin çoğunluk kararına katılınmamıştır. Üye Muammer TOPAL KARŞIOY GEREKÇESİ 6639 sayılı Kanunla 2809 sayılı Yükseköğretim Kurumları Teşkilatı
Kanununa ilave edilen ek 158. maddenin iptali talep edilen beşinci fıkrasının
Anayasaya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine karar verilmiştir. Anılan fıkranın üçüncü cümlesinde, Sağlık Bilimleri Üniversitesine
tahsis edilecek öğretim elemanı kadrolarının Rektörün önerisi üzerine Mütevelli
Heyeti tarafından il bazında belirlenmesi ve öğretim üyesi atamalarının bu
kadrolara yapılması öngörülmektedir. Kararın gerekçesinde maddenin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde
yer alan “…ile Mütevelli Heyetinden…” ibaresinin Anayasaya aykırılığı
iddiasının reddine ilişkin gerekçelerin beşinci fıkranın üçüncü ve dördüncü
cümleleri yönünden de geçerli olduğu, Anayasanın 130. maddesinin dokuzuncu
fıkrasına göre kanun koyucunun anayasal sınırlar içinde Mütevelli Heyetinin
görevlerini belirleme konusunda takdir yetkisine sahip olduğu, bu bağlamda
Üniversiteye tahsis edilecek öğretim elemanı kadrolarının, temel bilimler hariç
olmak üzere, birlikte kullanılan eğitim ve araştırma hastanesinin eğitim
birimleri ve ihtiyacı dikkate alınarak, Rektörün önerisi üzerine Mütevelli
Heyeti tarafından il bazındabelirlenmesini ve öğretim üyesi atamalarının bu
kadrolara yapılmasını öngören kuralın da kanun koyucunun takdir yetkisi
kapsamında olduğu ve kuralda Anayasaya aykırı bir hususun bulunmadığı
belirtilmektedir. İkinci fıkranın birinci cümlesindeki ibarenin reddine ilişkin
gerekçede ise, Anayasanın 130. maddesinin dokuzuncu fıkrasında yükseköğretim
kurumlarının organları ile bunların görev, yetki ve sorumluluklarını belirleme
yetkisinin kanun koyucuya verildiği, kanun koyucunun Anayasanın ilgili
kurallarına bağlı olarak yükseköğretim kurumlarının yönetim organlarını
belirleyebileceği, bu konuda kanun koyucuyu sınırlandıran anayasal bir ilke
bulunmadığından düzenlemenin Üniversitenin bilimsel özerkliğini zedelemediği
ifade edilmektedir. Maddenin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan ibarenin iptali
talebinin reddine ilişkin karara ve yukarıda özetlenen gerekçeye katılmakla
birlikte, yükseköğretim kurumlarının organlarının görev, yetki ve
sorumluluklarının belirlenmesi konusunda yasama organının takdir yetkisini
sınırlandıran anayasal bir ilke bulunmadığı yönündeki tespite katılmamıza imkân
bulunmamaktadır. Bu çerçevede, kuralın Anayasanın 131. maddesi yönünden de
incelenmesi gerektiği düşünülmektedir. Bilindiği gibi, Anayasanın 131. maddesinde yükseköğretim
kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek,
yükseköğretim kurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma
faaliyetlerini yönlendirmek, bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler
doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen
kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının
yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile Yükseköğretim Kurulunun (YÖK)
kurulacağı belirtilerek YÖK’e yükseköğretimin planlanması, düzenlenmesi,
yönetilmesi, denetlenmesi ve yönlendirilmesi görevi verilmiş bulunmaktadır. YÖK’ün Anayasa ile verilen bu görevleri yerine getirebilmesi bakımından,
2547 sayılı Kanunla üniversitelerin ihtiyaçlarını, eğitim-öğretim
programlarını, bilim dallarının niteliklerini, araştırma faaliyetlerini,
uygulama alanlarını, fizikî imkânlarını, öğrenci sayılarını ve ilgili diğer
hususları dikkate alarak öğretim üyesi kadrolarını dengeli bir oranda tespit
etme görevi de YÖK’e verilmiş bulunmaktadır. Üniversitelere tahsis edilen öğretim üyesi kadrolarına atama
yapılmasının usul ve esasları da 2547 sayılı Kanunda belirlenmekte ve atamalar
yukarıda belirtilen ilke çerçevesinde yapılmaktadır. İncelenen maddenin beşinci fıkrasının üçüncü cümlesinde ise,
öğretim üyesi kadroları da dahil olmak üzere öğretim elemanı kadrolarının
Mütevelli Heyeti tarafından il bazında belirlenerek öğretim üyesi atamalarının
bu kadrolara yapılacağı öngörülmek suretiyle yetki doğrudan Mütevelli Heyetine
verilmektedir. Anayasanın 131. maddesine göre yükseköğretimin planlanması ve
eğitim-öğretim ve araştırma faaliyetlerinin yönlendirilmesi kapsamında YÖK’ün,
öğretim üyelerinin üniversiteler ve üniversitelerin birimleri arasında dengeli
bir şekilde dağılımını tespit etmekle sorumlu olduğu dikkate alındığında,
üçüncü cümlede öngörülen hükmün Anayasanın 131. maddesine aykırı olduğu
düşünülmektedir. Bu itibarla, beşinci fıkranın üçüncü cümlesinin Anayasanın 131.
maddesine aykırılığından dolayı iptal edilmesi gerektiği düşüncesiyle,
çoğunluğun red yönündeki görüşüne katılmıyorum. Üye M. Emin KUZ