ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2000/19 Karar Sayısı : 2002/15 Karar Günü : 15.1.2002 R.G. Tarih-Sayı :12.04.2002-24724 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kırıkhan Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765
sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 3038 sayılı Yasa ile değiştirilen 85.
maddesinin, Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sanık hakkında hırsızlık suçundan açılan kamu davasında Mahkeme,
uygulanma olasılığı bulunan Türk Ceza Kanunu'nun 85. maddesinin, Anayasa'nın
10. maddesine aykırı olduğunu ileri sürerek iptali istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu 85. maddesi
şöyledir: "Madde 85- İşlediği suçlardan
dolayı her defasında üç aydan fazla olmak üzere iki defa veya daha fazla şahsî
hürriyeti bağlayıcı cezalarla mahkûm olan kimse 81 inci maddede yazılı
müddetler içinde, yine şahsî hürriyeti bağlayıcı bir cezanın verilmesini icab
ettiren aynı cinsten bir suç işler ve göreceği cezanın müddeti otuz aydan
aşağı olursa mezkûr ceza müddeti yarı ve sair hallerde ağır hapis ve hapiste
otuz seneyi geçmemek üzere üçte biri nisbetinde artırılır." B- Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralı şöyledir: "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." C- İlgili Yasa Kuralları Türk Ceza Kanunu'nun ilgili görülen 81. ve 86. maddeleri şöyledir: 1- "Madde 81- Bir kimse beş seneden ziyade
müdetle bir mahkûmiyete uğradıktan sonra cezasını çektiği veya ceza düştüğü
tarihten itibaren on sene ve diğer cezalarda beş sene içinde başka bir suç daha
işlerse yeni suça verilecek ceza altıda bire kadar artırılır. Yeni suç evvelki mahkûmiyete sebep olan suç cinsinden ise
hükmedilecek ceza altıda birden üçte bire kadar artırılır. İkinci suç için tayin edilecek cezaya tekerrürden dolayı zammı
lâzımgelen miktar, hiç bir suretle evvelki suç için hükmedilmiş olan cezaların
en ağırından ziyade olarak tayin olunamaz. Evvelki veya sonraki suçlardan biri para cezası veya sürgün ve
diğeri başka bir ceza olduğu takdirde tekerrürden dolayı yapılacak zam
miktarının tayininde 19 uncu veya 40 ıncı maddelerde yazılı nisbet kaideleri
tatbik olunur." 2- "Madde 86- Aynı maddei kanuniyeye
tetabuk eden veya kanunun bir faslında münderiç bulunan cürümlerden başka: 1- Devletin emniyeti aleyhine işlenilen cürümler, 2- Resmî memurlar tarafından memuriyetlerine ait vazifelerin
ihlâli veya memuriyetin suistimali suretiyle işlenilen cürümler, 3- Siyasî veya dinî hürriyetlere müteallik cürümlerle dinî
memurların vazifeleri esnasında yaptıkları suistimalât, 4- İcra ettikleri vazifeden dolayı hükkâm ile memurlar ve devlet
idaresi ve âmmenin nizamı aleyhine irtikâp olunan cürümler, 5- Cürüm tasnii ve iftira ve yalan şehadet ve yalan yere
yemin ve avkatlarla dâva vekillerinin vazifelerini suistimal cürümleri, 6- Ammenin selâmeti aleyhine işlenilen cürümler, 7- Sekizinci bapta münderiç cürümler, 8- Şahıslar aleyhindeki cürümlere mahsus babın birinci ve ikinci
fasıllarında münderiç cürümler, 9- Hırsızlık, yağma ve garet ve ifşayı sır tehdidiyle temini
menfaat ve dolandırıcılık ve emniyeti suistimal ve eşyayı cürmiyeyi satın almak
ve saklamak ve hileli iflâs maddelerinde ve üçüncü babın dokuzuncu faslının son
maddesiyle onuncu faslının 276 ncı maddesinde ve on birinci faslında ve altıncı
babın birinci faslının ilk beş maddesinde ve beşinci faslında ve yedinci babın
üçüncü faslının ilk beş maddesiyle son maddesinde muharrer bilcümle cürümler, Bir cinsten addolunur." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya
KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY ve Tülay TUĞCU'nun
katılmalarıyla 30.3.2000 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, sınırlama sorununun esas
inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu ve ilgili görülen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralıyla
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin başvuru kararının sonuç
bölümünde, Türk Ceza Kanunu'nun 85. maddesinin iptali istenilmiş ise de,
kararın gerekçesinden iptal isteminin, maddenin ceza artımına ilişkin "göreceği
cezanın müddeti otuz aydan aşağı olursa mezkûr ceza müddeti yarı ve sair
hallerde ağır hapis ve hapiste otuz seneyi geçmemek üzere üçte biri nisbetinde
artırılır" bölümüne yönelik olduğu anlaşıldığından itiraz konusu
kurala ilişkin esas inceleme, maddenin bu bölümü ile sınırlı olarak
yapılmıştır. B- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı Türk Ceza Kanunu'nun birinci kitabının "Cürümlerde
Tekerrür" başlıklı 8. babında yer alan 85. maddesinde, bir kimsenin
mükerrir olarak mahkûm olduktan sonra tekrar bir veya birkaç suç işlemesi
halinde ceza artırımı öngörülmüş, süreler yönünden yeni bir düzenleme
getirilmemiş, 81. maddenin birinci fıkrasına yollamada bulunmakla yetinilmiş,
son suç nedeniyle faile verilecek cezanın otuz aydan aşağı olması halinde yarı
oranında ve otuz ay veya otuz aydan fazla olması durumunda ağır hapis ve
hapiste otuz seneyi geçmemek üzere üçte biri nisbetinde artırılacağı
öngörülmüştür. Özel tekerrrür olarak vasıflandırılan bu düzenlemeye göre; özel
tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için: failin daha önce en az iki
mahkûmiyetinin bulunması ve bu cezaların infaz edilmesi, mahkûmiyetlerden
herbirinin şahsi hürriyeti bağlayıcı cezadan ibaret olması ve cezaların
herbirinin üç aydan fazla bulunması, özel tekerrür uygulamasına tabi tutulacak
olan son suçun Yasa'nın 81. maddesinin birinci fıkrasında
belirtilen tekerrür süresi içerisinde işlenmiş olması ve 86. maddesinde
açıklandığı gibi tüm suçların aynı cinsten bulunması gerekmektedir. C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuran Mahkeme, itiraz konusu kuralın uygulanması ile yeni suçun
cezası 30 aya çok yakın olan kişinin cezasında ½ nisbetinde, cezası 30 ay ve
fazla olan kişinin cezasında ise 1/3 oranında artırım yapılması sonucu,
diğerine göre daha az ceza alması gereken kişinin sonuçta daha fazla ceza
aldığını belirterek Anayasa'ya aykırı gördüğü Türk Ceza Kanunu'nun 85.
maddesindeki "göreceği cezanın müddeti otuz aydan aşağı olursa mezkûr ceza
müddeti yarı ve sair hallerde ağır hapis ve hapiste otuz seneyi geçmemek üzere
üçte biri nisbetinde artırılır" bölümünün Anayasa'nın 10. maddesi uyarınca
iptalini istemiştir. Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesine
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre, herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar. "Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik
öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar
karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmamasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi
yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Türk Ceza Kanunu'nun 85. maddesinde, mükerrir suç işleyenlere son
işledikleri suç nedeniyle ceza uygulamasında toplumsal yarar ve cezanın
önleyiciliği ve caydırıcılığını gözönüne alarak artırım öngören yasakoyucu,
belli kişileri hedef almayan, özel bir durumu gözetmeyen, önceden saptanıp
soyut biçimde herkese uygulanabilecek genel kurallar belirleyebileceği
gibi Anayasa'nın ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla
cezalandırmada güdülen amacı da gözeterek hangi eylemlerin suç sayılacağını ve
bunlara verilecek cezanın nevi ve miktarı ile artırım ve indirim nedenlerini
saptayabilir. Bu nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10. maddesine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 3038
sayılı Yasa ile değiştirilen 85. maddesinde yer alan kuralın "... göreceği
cezanın müddeti otuz aydan aşağı olursa mezkûr ceza müddeti yarı ve sair
hallerde ağır hapis ve hapiste otuz seneyi geçmemek üzere üçte biri nisbetinde
artırılır" bölümünün, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 15.1.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Enis TUNGA