ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1992/49 Karar Sayısı : 1992/54 Karar Günü : 29.12.1992 R.G. Tarih-Sayı :17.04.1993-21555 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Balıkesir Havran Sulh Hukuk Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 2.3.1984 günlü, 2985 sayılı "Toplu Konut Kanunu"nun
2. maddesinin (d) bendinin Anayasa'nın 5., 10., 11., 12., 13., 15. ve 23.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY : 4.11.1992 tarihinde yurtdışına çıkarken 2985 sayılı Yasa uyarınca
100 Amerikan Doları karşılığı Türk Lirası ödeyen kişi; yurt dışına çıkanlardan
para alınmasının yurtdışına çıkış hakkını kısıtladığını ve bu kısıtlamanın,
hakkın özüne dokunduğunu ileri sürerek, ödediklerini dava yoluyla geri
alabilmesi için bu miktar ödeme yaptığına ilişkin delil tespitine karar verilmesini
ve 2985 sayılı Toplu Konut Yasası'nın 2/d bendinin Anayasa'ya aykırılığı
nedeniyle konunun Anayasa Mahkemesi'ne götürülmesini istemiştir. Havran Sulh Hukuk Mahkemesi, istemin hasımsız delil tesbiti
olduğunu kararlaştırarak, 2985 sayılı Yasa'nın 2/d bendinin iptali için
15.12.1992 günü Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ : A. İptali İstenen Yasa Kuralı : İptali istenen 2985 sayılı Toplu Konut Yasası'nın 2. madde­ sinin
(d) bendi şöyledir : "MADDE 2.- Bu Kanunla öngörülen hizmetlerin
gerçekleştirilmesi maksadıyla Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası nezdinde
"Toplu Konut Fonu" kurulmuştur. Bu Fonun kaynakları; a) ............... b) ............... c) ............... d) (Değişik: 1/7/1992 - 3872/1 md.) Yurtdışı çıkışlardan çıkış
başına alınacak en çok 100 Amerikan Doları karşılığı Türk Lirası ve Kuzey
Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Türkmenistan, Gürcistan, Azerbaycan, Kazakistan,
Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan Cumhuriyetleri için çıkış başına en çok bunun
dörtte biri kadar Amerikan Doları karşılığı Türk Lirasından, (Türk
vatandaşlığına kabul edilen göçmenlerin, geldikleri ülkeye yılda bir defa
yapacakları seyahatler bu harçtan muaftır. Ayrıca Bakanlar Kurulu, Hac
çıkışları dahil, kimlerin bu harçtan muaf tutulacağını veya istisnadan
yararlanacağını tesbite yetkilidir.) e) ................ Meydana gelir. (Değişik: 1/5/1985-3189/1 Md.) Yukarıdaki bentlerde belirtilen
nispet ve miktarları tespite, azaltmaya veya bir misline kadar artırmaya
Bakanlar Kurulu yetkilidir. B. DAYANILAN ANAYASA KURALLARI : İptal istemine dayanak yapılan Anayasa kuralları şunlardır: "MADDE 5.- Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin
bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve
demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu
sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk Devleti ve adalet
ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal
engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli
şartları hazırlamaya çalışmaktır." "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,
felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun
önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." "MADDE 11.- Anayasa hükümleri, yasama, yürütme veyargı
organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel
hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz." "MADDE 12.- Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz,
devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Temelhak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere
karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder." "MADDE 13.- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve
milletiyle bölünmez bütünlüğünün, milli egemenliğin, Cumhuriyetin, milli
güvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin, kamu yararının, genel ahlakın ve
genel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıca Anaya­ sanın ilgili maddelerinde
öngörülen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunla
sınırlanabilir. Temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalar
demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldükleri amaç
dışında kullanılamaz. Bu maddede yer alan sınırlama sebepleri temel hak ve hürriyetlerin
tümü için geçerlidir." "MADDE 15.- Savaş, seferberlik, sıkıyönetim veya olağanüstü
hallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla,
durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya
tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasada öngörülengüvencelere aykırı
tedbirler alınabilir. Birinci fıkrada belirlenen durumlarda da, savaş hukukuna uygun
fiiller sonucu meydana gelen ölümler ile, ölüm cezalarının infazı dışında,
kişinin yaşama hakkına, maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamaz;
kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan
dolayı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez; suçluluğu mahkeme kararı
ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz." "MADDE 23.- Herkes, yerleşme ve seyahat hürriyetinesahiptir. Yerleşme hürriyeti, suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomik
gelişmeyi sağlamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamu
mallarını korumak; Seyahat hürriyeti, suç soruşturma ve kovuşturması sebebiyle ve suç
işlenmesini önlemek; Amaçlarıyla kanunla sınırlanabilir. Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ülkenin ekonomik durumu,
vatandaşlık ödevi ya da ceza soruşturması veya kovuşturması sebebiyle
sınırlanabilir. Vatandaş sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksun
bırakılamaz." IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin iptalini istediği
kuralların bakmakta olduğu davada uygulanıp uygulanmayacağı sorunu öncelik
taşıdığından ilk inceleme raporu, dava dosyası ve ekleri, iptali istenen Yasa ve
dayanılan Anayasa kurallarıyla bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
incelendikten sonra bu konuya öncelik verilerek gereği düşünüldü: Anayasa'nın 152. maddesi gereğince bir davaya bakmakta olan
mahkeme, uygulanacak bir yasa ya da kanun hükmünde kararname hükümlerini
Anayasa'ya aykırı görür ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık
savının ciddi olduğu kanısına varırsa o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'nebaşvurmaya
yetkilidir. Ancak, bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için
elinde yöntemince açılmış ve görevine giren bir davanın bulunması ve iptali
istenen kuralların o davada uygulanacak kural olması gerekmektedir. Havran Sulh Hukuk Mahkemesi'nden gönderilen dosya kapsamının
incelenmesinde; Mahkemeye başvuran kişinin isteminin delil tesbiti olduğu; maddi
olayla hukuki ilişkisi ve hukuki yararın bulunmadığı; yapılan istem karşısında
Havran Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 2985 sayılı Toplu Konut Yasası'nın 2.
maddesinin (d) bendi kuralını uygulayacak durumda olmadığı anlaşılmaktadır. V- SONUÇ : Bu evrede, dosyada eksiklik olup olmadığı üzerinde durulmaksızın,
davada, uygulama niteliği taşımayan 2.3.1984 günlü, 2985 sayılı "Toplu
Konut Kanunu"nun 2. maddesinin (d) bendine ilişkin itirazın başvuran
mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 29.12.1992 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye Servet TÜZÜN Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN