ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2011/34 Karar Sayısı : 2012/48 Karar Günü : 30.3.2012 R.G. Tarih-Sayı :
06.10.2012-28433 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Tarsus 2. Asliye Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 25.4.2006 günlü, 5490 sayılı
Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b)
bendinin ' Aynı konuya ilişkin olarak nüfus kaydının düzeltilmesi
davası ancak bir kere açılabilir .' biçimindeki birinci
cümlesinin, Anayasa'nın 17., 36. ve 41. maddelerine aykırılığı  savıyla
iptali istemidir. I- OLAY Davacı tarafından açılan soyadının düzeltilmesi davasında, itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A-İtiraz Konusu Yasa Kuralı 25.4.2006 günlü, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun itiraz
konusu kuralı da içeren 36. maddesi şöyledir: '(1) Mahkeme kararı ile yapılan kayıt düzeltmelerinde aşağıdaki
usullere uyulur: a) Nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyi isteyen
şahıslar ile ilgili resmi dairenin göstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet
savcıları tarafından yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye
hukuk mahkemesinde açılır. Kayıt düzeltme davaları  nüfus müdürü veya
görevlendireceği nüfus memuru huzuru ile görülür ve karara bağlanır. b) Aynı konuya ilişkin olarak nüfus kaydının düzeltilmesi davası
ancak bir kere açılabilir. Ad değişikliği
halinde, nüfus müdürlüğü bu kişinin çocuklarının baba veya ana adına ilişkin
kaydı, soyadı değişikliğinde ise eş ve ergin olmayan çocukların soyadını da
düzeltir. c) Tespit davaları, kaydın iptali veya düzeltilmesi için açılacak
davalara karine teşkil eder. (2) Kişilerin başkasına ait kaydı kullandıklarına ilişkin
başvurular Bakanlıkça incelenip sonuçlandırılır. ' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 17., 36. ve  41.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Serruh KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fettah
OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz
AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 14.4.2011 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında; babanın açtığı aile
soyadı değişikliğini içeren dava ile ergin olmayan çocuğun da soyadı değişmiş
bulunduğundan o çocuğun ergin olduktan sonra aynı konuda dava açamayacağına
dair itiraz konusu kuralın; herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma
ve geliştirme hakkına sahip olduğu, herkesin meşru vasıta ve yollardan
faydalanmak üzere yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma ile adil yargılanma hakkına sahip bulunduğu ve Türk toplumunun
temelinin aile olduğuna ilişkin ilkeleri ihlâl etmesi nedeniyle Anayasa'nın
17., 36. ve  41. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 5490 sayılı Kanun'un 36. maddesinde, nüfus davaları ile ilgili
esas ve usuller öngörülmektedir . Kanun'un 36. maddesinin itiraz
konusu hükmü içeren (b) bendinde aynı konuya ilişkin olarak nüfus kaydının
düzeltilmesi davasının ancak bir kere açılabileceği belirtilmiştir. Nüfus kaydının düzeltilmesinin kapsamında ad, soyadı, cinsiyet,
doğum kaydı değişikliği gibi nüfus kayıtlarının düzeltilmesi davaları
bulunmaktadır. Genel olarak nüfus davalarında, en önemli dava açma koşulu
davacının dava açmakta hukuki yararının bulunmasıdır. Türk Medeni
Kanunu'nun 27. maddesine göre, açılacak davalarda haklı sebepler göz önünde
tutulacaktır. Nüfus kaydının düzeltilmesi davasında da haklı nedenin
varlığı halinde 5490 sayılı Kanun'un anılan hükmü uyarınca ilgili kayıt ancak
bir kez düzeltilebilecektir. Anayasa'nın 'Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve manevî
varlığı' başlıklı 17. maddesinde, 'Herkes, yaşama, maddî ve
manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir' denilmektedir.
Buna göre kişinin yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma hakkı birbirleriyle
sıkı bağlantıları olan, devredilemez, vazgeçilemez temel haklardandır. Bu
haklara karşı her türlü engelin ortadan kaldırılması da Devlete görev olarak
verilmiştir. Anayasa'nın 'Hak arama hürriyeti' başlıklı 36.
maddesinde, herkesin meşru araç ve yollardan yararlanarak yargı mercileri
önünde davacı ya da davalı olarak sav, savunma ve adil yargılanma hakkı
bulunduğu belirtilmektedir. Maddeyle güvence altına alınan dava yoluyla hak
arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde, diğer
temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların
korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden birisidir. Ad, soyadı, cinsiyet, doğum kaydı gibi kişilere ait kimlik
bilgileri ve aile bağlarıyla ilgili bilgilervazgeçilmez, devredilmez, feragat
edilmez, kişiye sıkı surette bağlı kişilik hakları kapsamındadır. Kişilere ait
kimlik bilgileri ve aile bağlarıyla ilgili bilgileri içeren kayıtların kişilik
haklarından olması, onlara hiçbir müdahalede bulunulamayacağı anlamına gelmez.
5490 sayılı Kanun'un genel gerekçesinde açıklandığı gibi, Türkiye
Cumhuriyetinin en belirgin temel niteliği olan sosyal hukuk devletinin genel
çerçevesi içerisinde Türk toplum yaşamı hukuk kuralları ile düzenlenmiştir ve
bu düzenlemenin konusunu oluşturan kişilere ait çeşitli bilgiler de hukuk
kurallarına uymanın bir gereği olarak kamu yönetimlerince kayıt altına
alınmıştır. Bu nedenle, yasa koyucunun kamu yararı ve kamu düzenini sağlamak
amacıyla kişilere ait kimlik bilgileri ve aile bağlarıyla ilgili bilgiler
konusunda anayasal hakları ihlâl etmemek koşuluyla düzenleme yapma yetkisi
bulunduğu açıktır. Bireyin yaşamıyla özdeşleşen ve kişiliğinin ayrılmaz bir parçası
olan kimliği ve aile bağlarıyla ilgili bilgileri içeren nüfus kayıtlarında
haklı nedenlerin varlığı halinde değişiklik ve düzeltme yapılmasını isteme
hakkı, maddi ve manevi varlığını koruma, geliştirme hakkı kapsamında olup,
bunun dava yoluyla bir defadan fazla talep edilememesini öngören kural
Anayasa'nın 17. maddesi ile bağdaşmamaktadır. Öte yandan, itiraz konusu kuralla kişilerin ad, soyadı, cinsiyet
ve doğum kaydı gibi bilgilerinde herhangi bir nedenle meydana gelen
değişikliklerin resmi kimlik kayıtlarında yer almasını sağlamak amacıyla dava
açmaları hak arama özgürlüğünün doğal bir sonucudur. Ancak dava hakkının bir
kere ile sınırlandırılarak maddi gerçeğin resmi kayıtlara geçmesinin
engellenmesi hak arama özgürlüğüne müdahale niteliğindedir. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 17. ve 36. maddelerine
aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın Anayasa'nın 41. maddesi ile bir ilgisi görülmemiştir. Haşim KILIÇ, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Nuri NECİPOĞLU ve
Hicabi DURSUN bu görüşe katılmamıştır. VI- SONUÇ 25.4.2006 günlü, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 36.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin  'Aynı konuya ilişkin
olarak nüfus kaydının düzeltilmesi davası ancak bir kere açılabilir.'
biçimindeki birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Haşim
KILIÇ, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Nuri NECİPOĞLU ile Hicabi DURSUN'un
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 30.3.2012 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN KARŞIOY GEREKÇESİ 2525 sayılı Soyadı Kanunu'nun 1. maddesinde, her Türk'ün öz
adından başka soy adını da taşımaya mecbur olduğu hüküm altına alınmış olup;
soyadının, öz addan sonra taşınması zorunlu olan, soyları ayırt edici özelliği
itibariyle de nesilden nesile geçen, kişinin kimliğinin belirlenmesinde çok
önemli rol oynayan, vazgeçilemez, devredilemez ve kişiye sıkı surette bağlı bir
kişilik hakkı olduğu açıktır. Soyadı ile ilgili düzenlemelerin kişilik
haklarını ilgilendirmesinin yanı sıra, kamu yararı ve kamu düzeni ile olan
yakın ilgisi nedeniyle, yasa koyucunun soyadı ile ilgili düzenlemeler konusunda
takdir yetkisinin bulunduğu ve bu konuda bir takım hukuki sınırlandırmalar
yapabileceği tabiidir ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de konuya ilişkin içtihatlarında,
sözleşmeci ülkelerin bu konuda geniş bir takdir alanlarının bulunduğuna işaret
etmektedir. Dolayısıyla, yasa koyucu diğer nüfus kayıt bilgileri gibi soyadı
ile ilgili kayıtlar konusunda da aile düzeninin korunması, nüfus kayıtlarında
karışıklıkların önlenmesi ve istikrarın sağlanması vb. kamu düzenini
ilgilendiren nedenlerle bazı kayıtlamalara gidebilecektir. İtiraz istemine konu
5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 36. maddesinin (1) no'lu fıkrasının (b)
bendindeki 'Aynı konuya ilişkin olarak nüfus kaydının düzeltilmesi davası ancak
bir kere açılabilir.' biçimindeki kuralın da bu çerçevede değerlendirilmesi ve
kamu yararı ve kamu düzeni gerekleri uyarınca soyadının değiştirilmesi davaları
yönünden yapılan bu müdahalenin Anayasa'nın 17. ve 41. maddelerine aykırı bir
yönünün bulunmadığı sonucuna varılması gereklidir. Öte yandan, Medeni Kanun'un 'Adın değiştirilmesi' başlıklı 27.
maddesinde 'Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere
dayanılarak hâkimden istenebilir.' denildiğinden ve anılan maddede bu
konuda açılacak davalar bakımından bir sınırlama öngörülmediğinden; kanun metni
itiraz konusu kuralla birlikte değerlendirileceğinde, davacı sıfatıyla isim ve
soyadı değiştirme davasında ' aynı davacının ' birden fazla bu davaları
açamayacağının hukuken kabulü gerekli bulunmaktadır. Kanun metninden, çocuğun
reşit olduktan sonra dahi, evvelce veli ya da vasisinin açmış olduğu ve onu da
bağlayan 'ad veya soyadı değişikliği' davasını bir daha açamayacağı sonucu
çıkarılmamalıdır. Çocuk, reşit olduktan sonra bir defaya mahsus olmak üzere
soyadını değiştirmek için dava açabilmelidir. İtiraz istemine konu kuralın, salt davayı açan kişi yönünden
bağlayıcı mahiyet arzettiği, davanın somutunda olduğu gibi ana babanın açtığı
ve doğrudan reşit olmayan çocuğu da etkileyen soyadı davasının çocuk reşit
olduktan sonra dahi bir daha açılamayacağı şeklinde yorumlanması mümkün
olmadığından; kuralın aksine bir yorumla Anayasa'ya aykırı düştüğü şeklindeki
sonuca katılamıyoruz. Açıklanan nedenlerle ve izaha çalışılan
yorumun doğal sonucu olarak, kuralın Anayasa'nın 17., 36. ve 41. maddelerine
aykırı bir yönünün bulunmadığı sonucuna ulaştığımızdan; iptale ilişkin çoğunluk
kararına katılmıyoruz. Başkan Haşim
  KILIÇ Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN KARŞIOY GEREKÇESİ Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
(b) bendinin iptali istenilen birinci cümlesinde 'Aynı konuya
ilişkin olarak nüfus kaydının düzeltilmesi davası ancak bir kere
açılabilir' denilmektedir. Buna göre, dava yoluyla düzeltilen
(değiştirilen) nüfus kaydının tekrar dava konusu edilerek ikinci kez
düzeltilmesi (değiştirilmesi) yasaklanmıştır. Başvuru kararı, baba tarafında önceki yıllarda dava yolu ile
değiştirilen soyadının ergin hale gelen çocuğu tarafından dava yoluyla tekrar
değiştirilmek istenmesine dayanmaktadır. İptali istenilen kuralda yer alan, aynı konuya ilişkin olarak
nüfus kaydının düzeltilmesi davasının ancak bir kere açılabileceği biçimindeki
hükmün, aynı konuya ilişkin nüfus kaydının dava yoluyla
düzeltilmesinin, aynı şahıs tarafından ancak bir kere dava
konusu edebileceği şeklinde anlaşılması gerekir. Aksinin kabulü
başkası tarafından dava yoluyla düzeltilen nüfus kaydının kendisine sıkı sıkıya
bağlı bir hak olmasına, dava açmakta yararı bulunmasına ve düzeltme davasının
açılmasında hiçbir katkısı bulunmamasına rağmen dava konusu edememesi, kişinin,
Anayasada güvence altına alınan dava açma hakkını ortadan kaldırmak anlamını
taşır ki bunu yasa koyucunun öngördüğünü kabul etmek olanaksızdır. Kişiye sıkı
sıkıya bağlı haklar arasında sayılan nüfus kayıtlarının, bu nitelikleri gereği
üzerinde tasarruf etme yetkisinin ilgilisine (hak sahibine) ait olması, genel
hukuk ilkesinin bir gereği olup, bu ilke göz ardı edilmemelidir. . Öte yandan, soyadına ilişkin nüfus kaydının baba tarafından açılan
bir dava ile düzeltilmesinin, velayet ve evlilik bağı bulunanlar bakımından da
uygulanması açılmış bir davanın sonucu olarak değil, yasal düzenlemeden
kaynaklanan idari bir işlem olarak algılanması ve aynı konuda bir kere dava
açılabileceğine ilişkin kuralın buna göre de yorumlanması gerekir. Somut olaydaki davada yukarıda yapılan saptamalar
gözetilmeden, 'aynı konuya ilişkin olarak' sözcüklerine dar anlam yüklenerek,
davacının bu hakkının bulunmadığını ve kuralın hak arama hürriyetine aykırı
olduğunu ileri sürmek, doğru bir değerlendirme olarak kabul edilemez. Açıklanan nedenle baba tarafından dava yolu ile düzeltilen
soyadının, ergin olan çocuğu tarafından düzeltilmesi için açılan davanın
görülmesine kural engel değildir. Hak ihlaline neden olmayan kurala yönelik iptal başvurusunun
reddi gerektiğinden, çoğunluğun Anayasa'da öngörülen kurallar çerçevesinde
denetim yapmasına ilişkin görüşüne katılmadım. Üye Mehmet ERTEN