ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:2019/99 Karar Sayısı:2019/83 Karar Tarihi:14/11/2019 R.G.Tarih-Sayısı:28/1/2020-31022 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Afyonkarahisar 1. Asliye Hukuk Mahkemesi (Tüketici Mahkemesi
sıfatıyla) İTİRAZIN KONUSU: 7/11/2013 tarihli ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 68.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “Tarafların
İcra ve İflas Kanunundaki hakları saklı olmak kaydıyla;…” ibaresinin
Anayasa’nın 10., 36. ve 172. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline
karar verilmesi talebidir. OLAY: Kredi
borcundan kaynaklanan alacakla ilgili icra takibine karşı açılan itirazın
iptali davasında itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer
aldığı 68. maddesi şöyledir: “Başvuru MADDE 68- (1) Tarafların İcra ve İflas Kanunundaki
hakları saklı olmak kaydıyla ; değeri dört bin Türk Lirasının altında
bulunan uyuşmazlıklarda ilçe tüketici hakem heyetlerine, altı bin Türk
Lirasının altında bulunan uyuşmazlıklarda il tüketici hakem heyetlerine,
büyükşehir statüsünde bulunan illerde ise dört bin Türk Lirası ile altı bin
Türk Lirası arasındaki uyuşmazlıklarda il tüketici hakem heyetlerine başvuru
zorunludur. Bu değerlerin üzerindeki uyuşmazlıklar için tüketici hakem
heyetlerine başvuru yapılamaz. (2) Tüketici hakem heyetleri kendilerine yapılan
başvuruları gereğini yapmak üzere kabul etmek zorundadır. (3) Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya
tüketici işleminin yapıldığı yerdeki tüketici hakem heyetine yapılabilir.
Tüketici hakem heyetinin bulunmadığı yerlerde ise başvuruların nerelere
yapılacağı ve bu başvuruların hangi tüketici hakem heyetince karara bağlanacağı
yönetmelikle belirlenir. (4) Bu maddede belirtilen parasal sınırlar her takvim
yılı başından itibaren geçerli olmak üzere, o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213
sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit
ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu artışların
hesabında on Türk Lirasının küsuru dikkate alınmaz. (5) Bu madde tüketicilerin ilgili mevzuatına göre
alternatif uyuşmazlık çözüm mercilerine başvurmasına engel değildir.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Recep KÖMÜRCÜ, Serdar ÖZGÜLDÜR, Burhan ÜSTÜN,
Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,
Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız
SEFERİNOĞLU ve Selahaddin MENTEŞ’in katılımlarıyla 14/11/2019 tarihinde yapılan
ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Yakup MACİT
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle; ekonomik yönden güçlü olan
satıcı ve sağlayıcıya karşı zayıf durumdaki tüketicilerin korunabilmesi
amacıyla tüketici hakem heyetlerinin kurulduğu, itiraz konusu kuralla taraflara
doğrudan icra takip yoluna başvuru imkânı tanınmak suretiyle tüketici hakem
heyetlerine başvuru zorunluluğunun ortadan kaldırıldığı, 6502 sayılı Kanun’dan
kaynaklanan uyuşmazlıkların zayıf tarafı olan tüketicilere karşı yapılacak icra
takibinde, ileri sürülebilecek itiraza karşı açılacak davada aleyhe
hükmedilebilecek icra inkâr tazminatı ve vekâlet ücretinin tüketicilerin hukuk
yollarına başvurmalarını engelleyebileceği, bu durumun hak arama özgürlüğünü
zedeleyeceği, ekonomik yönden zayıf durumda olan tüketicinin doğrudan cebri
icra tehdidi altında bırakılarak daha da güçsüzleştirildiği belirtilerek
kuralın Anayasa’nın 10., 36. ve 172. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür . B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. Kanun’un 68. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde t arafların 9/6/1932 tarihli
ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’ndaki hakları saklı olmak kaydıyla değeri
4.000 TL’nin altında bulunan uyuşmazlıklarda ilçe tüketici hakem heyetlerine,
6.000 TL’nin altında bulunan uyuşmazlıklarda il tüketici hakem heyetlerine,
büyükşehir statüsünde bulunan illerde ise 4.000 TL ile 6.000 TL arasındaki
uyuşmazlıklarda il tüketici hakem heyetlerine başvurunun zorunlu olduğu hükme
bağlanmış olup anılan cümlede yer alan “ Tarafların İcra ve İflas Kanunundaki
hakları saklı olmak kaydıyla;… ” ibaresi itiraz konusu kuralı
oluşturmaktadır. 5. Anayasa’nın
172. maddesinde; devletin tüketicileri koruyucu ve aydınlatıcı tedbirleri
alacağı, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimleri teşvik edeceği ifade edilerektüketicilerin
haklarının korunmasına ilişkin doğrudan ve özel bir düzenlemeye yer
verilmiştir. 6. 6502 sayılı Kanun, tüketicileri korumak amacıyla
çıkarılmış ve Kanun’un amacı 1. maddede “ kamu yararına uygun olarak
tüketicinin sağlık ve güvenliği ile ekonomik çıkarlarını koruyucu, zararlarını
tazmin edici, çevresel tehlikelerden korunmasını sağlayıcı, tüketiciyi
aydınlatıcı ve bilinçlendirici önlemleri almak, tüketicilerin kendilerini
koruyucu girişimlerini özendirmek ve bu konulardaki politikaların
oluşturulmasında gönüllü örgütlenmeleri teşvik etmeye ilişkin hususları
düzenlemek ” şeklinde belirtilmiştir. 7. Tüketici hakem heyetlerinin görevli olduğu
uyuşmazlıklar Kanun’un 68. maddesinde belirlenmiştir. Anılan maddeye ve madde
uyarınca çıkarılıp 26/12/2018 tarihli ve 30637 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 68 inci ve
Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliğinin 6 ncı Maddelerinde Yer Alan Parasal
Sınırların Artırılmasına İlişkin Tebliğ’e göre 2019 yılı itibarıyla değeri
5.650 TL’nin altında bulunan uyuşmazlıklarda ilçe tüketici hakem heyetlerine,
büyükşehir statüsünde olan illerde 5.650 TL ile 8.480 TL arasındaki
uyuşmazlıklarda il tüketici hakem heyetlerine, büyükşehir statüsünde olmayan
illerin merkezlerinde 8.480 TL’nin altında bulunan uyuşmazlıklarda il tüketici
hakem heyetlerine, büyükşehir statüsünde olmayan illere bağlı ilçelerde ise
5.650 TL ile 8.480 TL arasındaki uyuşmazlıklarda il tüketici hakem heyetlerine
başvuru zorunlu tutulmuş olup bu değerlerin üzerindeki uyuşmazlıklar için
tüketici hakem heyetlerine başvuru yapılamayacağı belirtilmiştir. 8. İtiraz konusu kuralla
tüketici hakem heyetinin görev alanına giren uyuşmazlıklarda tüketici, satıcı
ya da sağlayıcılara hakem heyetine başvurma zorunluluğu aranmaksızın icra
takibi yapabilme imkânı getirilmiştir. 9. Kuralın gerekçesinde ise Kanun’un
68. maddesinin (1) numaralı fıkrasının mevcut hâlinin tüketicilerin taraf
olduğu uyuşmazlıklarda 2004 sayılı Kanun’un uygulanamayacağı şeklinde
değerlendirmelere sebep olduğu, ilamsız icra yolunun kapatılmasının hak arama
özgürlüğü ve eşitlik ilkelerine aykırılık teşkil ettiği, bu durumun ayrıca
tüketici hakem heyetlerinin iş yükünü de gereksiz şekilde artırdığı, maddede
yapılan değişiklikle icra işlemlerine ilişkin hususlarda tüketici hakem
heyetlerine başvuru zorunluluğu aranmaksızın 2004 sayılı Kanun hükümlerinin
uygulanabileceğinin açıklığa kavuşturulduğu belirtilmiştir. 10. Anayasa’nın 172. maddesi uyarınca tüketici haklarının
korunmasıyla ilgili olarak devlete yüklenen pozitif yükümlülükler kapsamında
yapılacak düzenlemelerin içerik ve sınırlarının belirlenmesinde Anayasa’da
öngörülen kurallara aykırı olmamak koşuluyla kanun koyucunun takdir yetkisinin
bulunduğu açıktır. 11. Buna göre belli değerin altındaki
tüketici uyuşmazlıklarının hızlı ve etkili bir şekilde çözüme kavuşturulması
için alternatif çözüm yolu olarak öngörülen tüketici hakem heyetlerine başvuru
zorunluluğunun tüketici, satıcı ya da sağlayıcıya doğrudan icra takip yoluna
başvurma imkânı getirilmek suretiyle icra hukuku bakımından öngörülmemesi de
kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır. Başka bir ifadeyle Anayasa’nın
172. maddesinin, tüketici haklarının korunması amacına yönelik olarak
uyuşmazlıkların çözümünde mutlak bir şekilde tüketici hakem heyetlerine
başvurulmasını zorunlu kılan bir düzenleme yapılması yönünde devlete ödev
yüklediği söylenemez. 12. Kaldı ki itiraz konusu kuralla hakem heyetlerine
başvuru yolunun kapatılması ve tüketici, satıcı ya da sağlayıcının -tercihine
göre- hakem heyeti veya icra yolunu kullanma imkânının ortadan kaldırılması da
söz konusu değildir. Bunun yanında bu tür uyuşmazlıklarda gerek tüketicilere
gerekse satıcı ya da sağlayıcılara doğrudan icra takip yoluna başvurabilme
imkânı tanınmasının başlı başına tüketici aleyhine sonuç doğuracağı da
söylenemez. Nitekim kanun koyucu 2004 sayılı Kanun’un 66. maddesinde, ilamsız
icra takibine yapılan itiraz üzerine takibin durdurulacağını hükme bağlamış;
2004 sayılı Kanun’un 67. ve 6502 sayılı Kanun’un 73. maddeleri gereğince
alacaklıya (tüketici, satıcı ya da sağlayıcı) da tüketici uyuşmazlıklarının
esas çözüm yeri olan tüketici mahkemesinde itirazın iptali davası açma hakkı
tanımıştır. 13. Diğer taraftan, Anayasa’nın 10. maddesinde “Herkes,
dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./ Kadınlar ve erkekler
eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla
yükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak
yorumlanamaz./ Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul
ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine
aykırı sayılmaz./ Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz
tanınamaz./ Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde
eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” denilmek
suretiyle kanun önünde eşitlik ilkesine yer verilmiştir. 14.Anayasa’nın anılan maddesinde belirtilen kanun
önünde eşitlikilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu
ilkeyle eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı;
aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı
tutulmalarını sağlamak, kişiler arasında ayrım yapılmasını ve kişilere
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali
yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. 15. Kanun kapsamında
yapılan işlem ya da uygulamaların bir tarafını oluşturan ve Anayasa’da özel
olarak korunan tüketici konumundaki kişilerle satıcı veya sağlayıcılar aynı
hukuki durumda olmadıklarından bunlar arasında eşitlik karşılaştırması
yapılması mümkün değildir. 16. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 10. ve 172.
maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 36. maddesiyle
ilgisi görülmemiştir. IV. HÜKÜM 7/11/2013 tarihli ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması
Hakkında Kanun’un 68. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer
alan “Tarafların İcra ve İflas Kanunundaki hakları saklı olmak kaydıyla;…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE 14/11/2019
tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Hasan
  Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Muammer
  TOPAL Üye M.
  Emin KUZ Üye Kadir
  ÖZKAYA Üye Rıdvan
  GÜLEÇ Üye Recai
  AKYEL Üye Yusuf
  Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız
  SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin
  MENTEŞ