ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2000/80 Karar Sayısı : 2003/96 Karar Günü : 11.11.2003 Resmi Gazete tarih/sayı: 15.1.2004/25347 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara Altıncı İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu'nun 13. maddesinin 3826 sayılı Yasa ile değiştirilen (a)
fıkrasının birinci bendinde yer alan "... bunlardan Yükseköğretim
Kurulunun seçeceği üç kişi..." ibaresinin, Anayasa'nın 13., 104., 130. ve
131. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Üniversite rektör adaylığı seçimine katılan ve öğretim üyeleri
tarafından yapılan seçimde ikinci yüksek oyu alarak altı kişilik aday
listesinin ikinci sırasında bulunan, ancak Yükseköğretim Kurulu tarafından
seçilerek Cumhurbaşkanına sunulan üç kişilik listede yer almayan davacının,
rektör adayı belirleme işleminin iptali ve Cumhurbaşkanlığı'nın atama işleminin
yok sayılması için açtığı davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılığı
savını ciddî bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 2547 sayılı Yasa'nın 13. maddesinin 3826 sayılı Yasa ile
değiştirilen (a) fıkrasının itiraz konusu ibareyi de içeren birinci bendi
şöyledir: "a) Devlet Üniversitelerinde rektör, profesör akademik
unvanına sahip kişiler arasından görevdeki rektörün çağrısı ile toplanacak
üniversite öğretim üyeleri tarafından seçilecek adaylar arasından
Cumhurbaşkanınca atanır. Rektörün görev süresi 4 yıldır. Süresi sona erenler
aynı yöntemle yeniden atabilirler. Ancak iki dönemden fazla rektörlük
yapılamaz. Rektör, üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü tüzelkişiliğini temsil
eder. Rektör adayı seçimleri gizli oyla yapılır. Oy veren her öğretim üyesi oy
pusulasına yalnız bir isim yazabilir. Birinci toplantıda öğretim üyelerinin en
az yarısının hazır bulunması şarttır. Bu sağlanamadığı takdirde toplantı 48
saat ertelenir ve nisap aranmaksızın seçime geçilir. Bu toplantıda en çok oy
alan 6 kişi aday olarak seçilmiş sayılır, bunlardan Yükseköğretim Kurulunun
seçeceği üç kişi atanmak üzere Cumhurbaşkanına sunulur. Vakıflarca kurulan
üniversitelerde rektör adaylarının seçimi ve rektörün atanması ilgili mütevelli
heyet tarafından yapılır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 13., 104., 130. ve 131. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir
Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ın
katılımlarıyla 14.12.2000 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Yükseköğretim Kurulu'na verilen görev ve
yetkilerin Anayasa'nın 131. maddesinde sayıldığı, bunlar arasında
üniversitelerin rektör seçimlerinde, öğretim üyeleri tarafından seçilen altı
rektör adayının üçe indirilmesi görevinin bulunmadığı, Yükseköğretim Kurulu
tarafından yapılan bu seçimin, yalnız Anayasa'nın 104. ve 130. maddeleri ile
Cumhurbaşkanı'na tanınan üniversite rektörünü seçme ve atama yetkisini değil,
bu konuda üniversite öğretim üyelerine tanınan seçim hakkını da anlamsız
kılarak, öğretim üyelerinin demokratik haklarını sınırlandırdığı, bu nedenlerle
de öğretim üyeleri tarafından seçilen altı rektör adayının Yükseköğretim Kurulu
tarafından üç adaya indirilmesine ilişkin kuralın, Anayasa'nın 13., 104., 130.
ve 131. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 130. maddesinin altıncı fıkrasında, "kanunun
belirlediği usul ve esaslara göre rektörler Cumhurbaşkanınca seçilir ve
atanır" denilmiş, 104 . maddesinde de üniversite rektörlerini seçme görevi
Cumhurbaşkanının yürütme alanına ilişkin görevleri arasında sayılmıştır.
Böylece, rektörlerin seçimleri ve atanmaları konusundaki nihaî yetki
Cumhurbaşkanı'na verilirken buna ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi ise
yasakoyucuya bırakılmıştır. 2547 sayılı Yasa'nın 13. maddesinin (a) fıkrasının 3826 sayılı
Yasa ile değiştirilen birinci bendi uyarınca, üniversite öğretim üyeleri
tarafından altı rektör adayının seçilmesi, bunlar arasından Yükseköğretim
Kurulu'nca belirlenecek üç adayın da seçim ve atama yapılmak üzere
Cumhurbaşkanı'na sunulması, Anayasa'nın 130. maddesine göre, rektör seçimi ve
atanması konusunda yasakoyucuya verilen düzenleme yetkisi bağlamında
Cumhurbaşkanı'nın yapacağı seçimden önce adayların saptanması işlemidir. Kuşkusuz,
Yükseköğretim Kurulu, Cumhurbaşkanı'na sunulacak üç adayı belirlerken,
üniversite öğretim üyelerinin seçtikleri adayların aldıkları oy oranı ve buna
göre yapılan sıralama ile diğer objektif ölçütleri de gözeterek
Cumhurbaşkanı'nın rektör seçme ve atama yetkisinin adil ve hukuka uygun olarak
kullanılması için gerekli ortamı sağlayacak, ayrıca, bu işlem, yargı denetimine
de açık olacaktır. Belirtilen nedenlerle kural, Anayasa'nın 104. ve 130. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Sacit ADALI ve Fazıl SAĞLAM bu görüşlere ek gerekçe ile
katılmışlardır. Konunun Anayasa'nın 13. ve 131. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı "Yükseköğretim Kanunu"nun
13. maddesinin 3826 sayılı Yasa ile değiştirilen (a) fıkrasının 1. bendinde yer
alan "...bunlardan Yükseköğretim Kurulunun seçeceği üç kişi..."
ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 11.11.2003 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Fazıl SAĞLAM EK
GEREKÇE 1982 Anayasası'na göre rektörleri seçme ve atama yetkisi
Cumhurbaşkanı'na verilmiştir. Bu kuralda herhangi bir değişiklik yapılmış
değildir. Bu nedenle "kanunun belirleyeceği usul ve esaslar"
Cumhurbaşkanı'nın bu yetkisini etkisiz kılacak bir düzenleme olamaz. Tam aksine
ona yardımcı bir işleve sahip olmak zorundadır. Bu amaçla çıkarılacak bir yasa
bu işlevi yerine getirme yetkisini, yasanın orijinal metninde olduğu gibi
yalnızca YÖK'e verebileceği gibi, itiraz konusu kuralda düzenlendiği şekilde
YÖK ile birlikte ilgili üniversitenin öğretim üyelerinin de katılımına açık
tutabilir. Ancak üniversite özerkliğinin asli sahipleri olan öğretim üyelerinin
iradesine öncelik veren bir yöntemin rektörlerin seçilmeleri ve atanmaları
bakımından üniversite özerkliğine ve demokratik ilkelere daha uygun düştüğü de
kuşkusuzdur. İtiraz konusu kuralda orta bir yol izlenerek, rektör adaylarının
seçimi önce o üniversitenin bilimsel özerkliğinin asli sahibi olan öğretim
üyelerince yapılmakta, bu seçim sonunda belirlenen 6 kişilik aday listesi, YÖK
bünyesinde yapılan ikinci bir seçimle üçe indirilmektedir. Burada YÖK'ün seçme
yetkisini birinci seçmenin iradesine uygun olarak kullanması asıldır. Aksi
takdirde asıl seçmenin iradesine müdahale edilmiş olur. Böyle bir müdahalenin
haklı olabilmesi için hukuken geçerli bir nedene dayanması gerekir. Örneğin
sıralamada üst sırada yer alan bir adayın, yasanın aradığı koşulları
taşımaması, üniversite özerkliği ve onun gerektirdiği bilimsel bağımsızlıkla ya
da akademik etik kuralları ile bağdaşmayan bir eylem ya da eserinin bir tespit
edilmiş olması, bir sıralama değişikliğini haklı ve gerekli kılabilir. Üniversitelerde yapılan rektör adayı seçimlerine altıdan fazla
adayın katılması göstermelik bir durumdur. Yarışma çoğu kez iki, üç ya da dört
aday arasında cereyan eder. Bu durumda dava konusu olayda olduğu gibi, salt
yasanın öngördüğü 6 kişilik listeyi oluşturmak ve böylece rektörlük seçiminin
yapay bir biçimde tekrarlanmasını önlemek amacıyla kendisine oy veren sembolik
adaylar gündeme gelir. Bunlar gerçek anlamda aday değildir. YÖK'ün bu türden
sembolik iki aday yanında seçilmesini istediği bir gerçek adayı ekleyerek
Cumhurbaşkanı'na üç kişilik liste sunması, Anayasa'nın Cumhurbaşkanı'na
tanıdığı bir yetkiyi kullanılmaz hale getirir. YÖK'ün öğretim üyelerinin iradesine haksız bir biçimde müdahale
etmesi ve/veya yasanın kendisine tanıdığı yardımcı nitelikteki bir yetkiyi
Cumhurbaşkanının Anayasa'da öngörülmüş olan yetkisini etkisiz kılacak biçimde
kullanması halinde, böyle bir işlemin iki yoldan denetlenmesi mümkündür.
Cumhurbaşkanı olayda olduğu gibi listeyi geri çevirebilir ve/veya hak ve
menfaati haleldar olan aday, idari yargıya başvurarak YÖK işleminin
yürütülmesinin durdurulmasını ve iptalini isteyebilir. İtiraz konusu kuralı her
iki denetim olanağına da açık olarak yorumlamak, Anayasa'nın 104, 130 ve 125.
maddelerinin gereğidir. İtiraz konusu kural, yukarıdaki anlam ve kapsamıyla
Anayasa'ya aykırı görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle karara bu ek gerekçe ile katılıyoruz. Üye Sacit ADALI Üye Fazıl SAĞLAM