ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/25 Karar Sayısı : 1975/30 Karar Tarihi:4/3/1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : Boğazlıyan
Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin
50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı” Hakkında Kanun”un 2. maddesinin
(B) bendinin biçim ve esas yönlerinden Anayasaya aykırı olduğu kanısına varan
dava Mahkemesi, sözü geçen hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. I- OLAY : Zimmete para geçirmekten sanık hakkında Türk Ceza Kanununun 202/1.
maddesine göre açılan kamu davasının yapılan duruşması sırasında; Cumhuriyet
Savcısı sanık hakkında uygulanacak olan 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin
(B) bendinin biçim ve esas yönlerinden Anayasaya aykırı olduğunu iddia etmiş,
Mahkemece de bu iddia ciddi görülerek sözü edilen hükmünün iptali için
Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri
uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. II- İTİRAZIN GEREKÇESİ : İtirazın gerekçesi özet olarak şöyledir: Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/39, Karar:
1974/51 sayılı kararında; 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin
biçim yönünden Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasına aykırı görülerek Türk
Ceza Kanununun 414/1. maddesi yönünden iptaline karar verilmiş olduğu, bu
olayda da uygulanacak olan Af Kanununun bu kuralının biçim yönünden Anayasaya
aykırı bulunduğu gibi, Anayasanın 12. maddesindeki eşitlik ilkesine de aykırı
düştüğü, bu itibarla Af kanununun sözü edilen 2. maddesinin (B) bendinin iptali
için dosyanın Anayasa Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir. III- YASA HÜKÜMLERİ : 1- İptali istenen Yasa kuralı : 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun iptali istenen 2. maddesinin
(B) bendi şöyledir: Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210, 212, 213,
214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin 1 nci
bendinde ve 406,407,414/1,415,416/2-3,491,492,493,495,496,497,498,499,500,503
ve 510 ncu maddeleriyle Askeri Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerinde
gösterilen suçları işleyenler hakkında ilgili maddede gösterilen Devlet zararı
önceden ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartiyle bu maddenin (A)
bendi hükmü uygulanır.” 2- İtirazın dayandığı Anayasa kuralı: 1- Anayasanın 12. maddesi şöyledir: “Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi
inanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.” 2- Anayasanın 92. maddenin beşinci fıkrası şöyledir: “Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse,
her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir
karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine
sunulur. Millet Meclisi, Karma Komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha
önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek
zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul
edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV. İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi, 4.3.1975 gününde toplanmış ve İçtüzüğünün 15.
maddesi uyarınca yaptığı ilk incelemeyi yaparak aşağıdaki sorunlar üzerinde
durmuştur. 1- Anayasa Mahkemesinin itirazı inceleme görevi ve yetkisi olup
olmadığı sorunu: Suç ve cezaların Affı Hakkındaki yasama belgelerinin Anayasaya
uygunluk denetimine bağlı olup olmıyacağı sorunu üzerinde tekrar tartışmalar
yapılmış ve Anayasa Mahkemesince anayasal denetime bağlı bulunduğu sonucuna
varılmıştır. Bu konu hakkında ayrıntı gerekçeler daha önce Mahkememizin verdiği
28.11.1974 günlü, Esas:1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararda açıklanmış bulunduğundan
(Resmi Gazete, gün: 21.1.1975, Sayı: 15125) burada tekrarına gerek
görülmemiştir. Orada da gerekçeleri ile gösterildiği üzere, bir kuralı itiraz
konusu yapılan 15.5.1974 günlü ve 1803 sayılı Yasa, Anayasanın değişik 147. maddesindeki
“kanun” deyimi kapsamına girmektedir. Öte yandan Anayasanın Anayasaya uygunluk
denetimi dışında bıraktığı yasalardan da değildir. Şu duruma göre, itiraz yolu
ile gelen bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içinde bulunduğu
ortadadır. Bu görüşe Şahap Arıç ve Halit Zarbun katılmamışlardır. 2- 15.5.1974 günlü ve 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)
bendinin Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilerek Türk Ceza Kanununun 202. maddesi
yönünden iptaline 7.1.1975 gününde Esas: 1974/40, Karar: 1975/4 sayı ile karar
verilmiş olduğu anlaşıldığından bu konuda yeniden karar verilmesine yer
kalmamıştır. V- SONUÇ : 1- İşin incelemesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içinde
bulunduğuna, Şahap Arıç ve Halit Zarbun’un karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 2- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendi
Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilerek Türk Ceza Kanununun 202. maddesi
yönünden iptaline 7.1.1975 gününde Esas: 1974/40, Karar: 1975/4 sayı ile karar
verilmiş olduğundan bu konuda yeniden karar verilmesine yer olmadığına
oybirliğiyle; 4.3.1975 gününde karar verildi. Başkan Muhittin TAYLAN Başkanvekili Kâni VRANA Üye Kemal BERKEM Üye Şahap ARIÇ Karşıoy ilişik Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih
  ÇEBİ Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI Görev sorununa ilişkin karşıoy: İlk inceleme evresinde 1803 sayılı Af Kanuna ait Anayasaya
aykırılık itirazının incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevi içinde olmadığı
ileri sürülmüş ise de bu itiraz Anayasa Mahkemesince çoğunlukla reddedilmiştir. İtirazın konusu 1803 sayılı Af Kanunun bir maddesine ilişkindir.
Anayasamızda yasama meclislerinin af yetkisinin Kanun niteliğinde olmayıp karar
niteliğinde olduğu açıklanmıştır. (Anayasa M.64). Bu iki mefhumun hukuki
sonuçları çok farklıdır. Zira, Anayasa, kanunları Anayasaya uygunluk denetimine
tabi tuttuğu halde kararları bu denetime tabi tutmamış; ancak bu denetime tabi
tutmak istemediği kanun maddelerini ve bu denetime tabi tutmak istediği
kararları Anayasa’nın çeşitli maddelerinde göstermiştir. (Anayasa m.65,81 de
olduğu gibi). Bu nedenledir ki Anayasa’nın 64. maddesinde karar şeklinde
kullanacağı açıklanan af yetkisi, Anayasada istisnai bir hüküm bulunmadığından
Kanun şeklinde tasarruf edilemez. Aksi görüşün kabulü, yasama meclisinin
takdirine bırakılmış olan af yetkisi Anayasa Mahkemesinin takdirine verilmiş
olur. Kanun yapma prosedürüne uymak mecburiyeti varsa o prosedüre riayet
edilir, fakat bu af tasarrufu, sırf bu sebeple kanun niteliği almaz. Zira, af
yetkisinin karar niteliği bir anayasal niteliktir. Anayasada bu hususta
istisnai bir hüküm olmadıkça bu nitelik değişmiş kabul edilemez. Anayasada
karar şeklinde kullanılacağı gösterilen bir yetkinin evvelden beri kanun
şeklinde kullanılmış olması da neticeyi değiştirmez. Açıklanan nedenlerle itirazın incelenmesi Anayasa Mahkemesi’nin
görevi dışında kaldığından bu itirazın tetkikini Anayasa Mahkemesi’nin görevi
içinde kabul eden karara karşıyım. Üye Şahap
  ARIÇ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun görevle ilgili görüşlerine
katılmıyorum. Üye Halit ZARBUN