ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1988/ 48 Karar Sayısı : 1988/ 46 Karar Günü : 29.11.1988 R.G. Tarih-Sayı :11.12.1988-20016 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Samsun İş Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 20 .6.1987 günlü, 3395 sayılı " 506 Sayılı
Sosyal Sigortalar Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Kanuna Ek
ve Geçici Maddeler Eklenmesine Dair Kanun"un Geçici 5. maddesinin, (291
sayılı KHK, ile 506 sayılı Yasanın Geçici 70. maddesi olmuştur) Anayasa'nın 2.,
10. ve 55. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali istemidir. l-OLAY: Davacı sigortalının, toplu iş sözleşmesinin bağlandığı tarihte
yürürlük tarihinin imza tarihinden geriye doğru birkaç ay farklılık göstermesi
nedeniyle farklı yüksek ücret üzerinden yapılacak ödemeler için işverenin her
aya ilişkin fark bordrosu yapması ve buna göre prim yatırması gerekirken, prim
yönünden tavanın aşılmış olduğuna bakmadan tediye tarihine ait tek bordro
düzenleyip gecikerek ve üstelik SSK. na eksik ödemede bulunduğunu, böylece
emeklilik göstergesinin 1400 ün altında kaldığını, yasa değişikliği ile
bunların düzeltilmesi olanağının tanınmasına karşın yine işverenin SSK. na
bordro vermeyi engellediğini, bunun sonucu olarak emeklilik hakkını alamadığını
ileri sürerek emeklilik göstergesinin 1400 e ulaştığının saptanmasına karar
verilmesini istediği davada, yerel Mahkeme yukarda belirtilen 3395 sayılı
Yasanın Geçici 5. maddesinin Anayasa'ya aykırı görerek iptali istemiyle
doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ: A-İPTALİ İSTENEN YASA KURALI : 3395 sayılı yasanın 17. maddesiyle 506 sayılı yasaya eklenen
itiraz konusu kural şöyledir: "GEÇİCİ MADDE 5.-A) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ile 991 sayılı Kanuna göre malullük, yaşlılık
ve ölüm sigortalarından gösterge tablosunun en üst göstergesinden aylık almakta
olanlar ile aylık talebinde bulunmuş olup , henüz işlemleri tamamlanmamış
olanlardan gösterge tablosunun üst göstergesinden aylık bağlanmaya hak
kazananlar; 1.Bakanlar Kurulunca tespit edilecek geçici gösterge tablosundaki
derece ve kademelerden hangisi üzerinden borçlanarak prim ödeyeceklerini tespit
ederek altı ay içinde kuruma yazılı olarak bildirmek, 2.Müracaat tarihini takip eden ay başından başlamak üzere her ay
için 30 gün itibarıyle ve 1 inci bende göre seçeceği derece ve kademenin
karşılığı göstergenin, aynı tarihte yürürlükte olan katsayı ile çarpımına göre
bulunacak borçlanmaya esas matrah üzerinden %20 oranında pirim ödemek, 3.Zamanaşımı içerisindeki süreler için prime esas azami kazancın
üzerinde ücret aldığını belgelemek, 4.Zamanaşımı süreleri dışında kalan süreler için ise ücretini
beyan etmek, Şartı ile borçlanabilirler. Aylıklıya, seçtiği derece ve kademe üzerinden, hesaplanacak 5
yıllık prim tutarı tebliğ edilir. Tebliğ edilen borcun azami beş yıl içinde ve her yıla isabet eden
bölümünün o yılın sonuna kadar ödenmesi şarttır. Primlerin süresi içinde
ödenmemesi halinde, pirimi ödenmeyen ilk aydan itibaren borçlanma hakkı düşer. Borçlanma hakkı düşenler bu maddeye göre yeniden borçlanma
yapamazlar. Aylıklının borç ödeme süresi içinde ölüm halinde borçlanmaya ait
primlerin bakiyesi aynı süre içinde olmak şartıyla hak sahipleri tarafından
ödenebilir. Borçlanma sebebiyle, prim veya kesenek ödemek suretiyle geçmiş
veya daha önce borçlanılmış hizmet ilavesi yapılmaz. B) Borçlanmak suretiyle prim ödeyenlerin geçici göstergeleri ve
geçici göstergelere göre bağlanacak aylıkları aşağıda belirtilen şekilde tespit
edilir. a)Geçici Göstergenin Tespiti : 1.Tebliğ edilen borcun tamamı süresi içinde ödendiği takdirde,
aylıklının borçlandırıldığı derece ve kademenin karşılığı olan geçici gösterge
esas alınır. 2.Tebliğ edilen borcun bir bölümünün süresi içinde ödenmemesi
sebebiyle borçlanma hakkı düşenlerle bakiye borcunu ödemeyeceğini yazılı olarak
kuruma bildirenlerin geçici göstergesi, ödediği miktarın borcun tamamına oranı
esas alınarak tespit edilir. Bu şekilde tespit edilen sayının geçici gösterge tablosunda eşiti
yoksa, buna en yakın geçici gösterge esas alınır. b )Geçici Gösterge Aylığının Bağlanması: 1.Tesbit edilen geçici göstergelerin cari katsayı ile çarpılması
sonucu bulunacak matrah üzerinden geçici gösterge aylığı bağlanır. 2.Borçlandırılan aylıklının geçici gösterge aylığının
hesaplanmasında da almakta olduğu Malullük, Yaşlılık veya Ölüm aylığı bağlama
oranı nazara alınır. Tebliğ edilen borcun tamamı, süresinden önce ödendiği takdirde,
ödemenin yapıldığı tarihi takip eden aybaşından itibaren, (B) fıkrasının(a)bendinin 2 nci alt bendine göre kısmî ödeme
yapanlara da ödemenin sona erdiği tarihi takip eden aybaşından itibaren, Geçici gösterge aylığı bağlanır. 3. Borçlanma talebinde bulunanların tahsisi yapılmış aylıklarının
ödenmesine devam edilir." B-DAYANILAN ANAYASA KURALLARI : 1." MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2."MADDE 10.- Herkes, dil ırk renk, cinsiyet, siyasi düşünce,
felsefi inanç, din mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun
önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 3."MADDE 55.- Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun
adaletli bir ücret ele elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan
yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır. Asgarî ücretin tespitinde ülkenin ekonomik ve sosyal durumu
gözönünde bulundurur." IV-İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mahmut
C.CUHRUK, Yekta Güngör ÖZDEN, Necdet DARICICIOĞLU, Muammer TURAN, Mehmet
ÇINARLI, Servet TÜZÜN, Mustafa GÖNÜL, Mehmet Şerif ATALAY, Oğuz AKDOĞANLI,
İhsan PEKEL VE Selçuk TÜZÜN'ün katılmalarıyla yapılan ilk inceleme
toplantısında, iptali istenilen maddenin Anayasa Mahkemesi'nce daha önce iptal
edilmiş olması karşısında, dosyada eksiklik bulunduğu üzerinde durulmayarak
esas yönünden karar verilmesi uygun bulunarak ilk inceleme raporu, itiraz
konusuyla ilgili dava dosyası ve ekleri, iptali istenen yasa ve dayanılan
Anayasa kurallarıyla bunların gerekçeleri ve ilgili öbür yasama belgeleri
okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A-Yerel mahkeme, Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesinin
birinci fıkrasına göre Anayasa Mahkemesi'ne yolunca başvurmuştur. Gönderilen
işin incelenmesi, Anayasa'nın 148. ve 2949 sayılı Yasa'nın 18. maddesinin 2.
bendi uyarınca Anayasa Mahkemesi'nin görev ve yetkisi içine girmektedir. Bu
konularda bir ayrılık söz konusu değildir. B-İtiraz konusu kuralın yürürlüğe girmesinden çok önce emekliye
ayrılmış olan davacı sigortalı, yeni yasanın getirdiği borçlanma sisteminden
yararlanmak için süresinde SSK.na başvurmuş, ancak koşulları uymadığı
gerekçesiyle istemi kabul edilmemiştir. Bunun üzerinde yetkili ve görevli yerel
mahkemede dava açarak itiraz konusu maddenin aradığı koşulların kendisinde
bulunduğunun saptanmasını istemiştir. Bu durumuyla, konu, yerel mahkemenin
görev ve yetkisi kapsamında bulunduğu gibi henüz karara bağlanmadığından 2949
sayılı Yasa'nın 28. maddesi uyarınca bakılmakta bir dava vardır. Ayrıca,itiraz
konusu madde, saptama kararına esas alınacağından mahkemenin elindeki davada
uygulanacak yasa kuralıdır. C-2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca
itiraz yoluna başvuran mahkeme, dosyasındaki belgelerin konuyla ilgili
olanlarının onanlı örneklerini Anayasa Mahkemesi'ne gönderecek yerde onansız
fotokopilerini göndermiştir. Ancak, işin niteliği ve aşağıda belirtilecek durum
karşısında eksiklik sorunu üzerinde durulmasına gerek görülmemiştir. D-İtiraz konusu kural, daha önce, Anayasa Mahkemesi'nin 26.
10.1988 günlü, Esas: 1988/19, Karar: 1988/33 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
Bu durumda, aynı konuda yeniden karar verilmesine gerek bulunmamaktadır. V-SONUÇ: İtiraz konusu kural daha önce Anayasa Mahkemesi'nin 26.10.1988
günlü, Esas: 1988/19 ve Karar: 1988/33 sayılı kararıyla iptal edildiğinden bu
konuda yeniden bir karar verilmesine gerek olmadığına, 29.11.1988 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Mahmut
  C.CUHRUK Başkanvekili Yekta
  Güngör ÖZDEN Üye Necdet
  DARICIOĞLU Üye Muammer
  TURAN Üye Mehmet
  ÇINARLI Üye Servet
  TÜZÜN Üye Mustafa
  GÖNÜL Üye Mehmet
  Şerif ATALAY Üye Oğuz
  AKDOĞANLI Üye İhsan
  PEKEL Üye Selçuk
  TÜZÜN