ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/21 Karar Sayısı : 2003/13 Karar Günü : 1.4.2003 Resmi Gazete tarih/sayı:22.07.2003/25176 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Siyasîparti kapatma davasına
bakan mahkeme sıfatıyla Anayasa Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 22.4.1983 günlü, 2820 sayılı
SiyasîPartiler Kanunu'nun 105. maddesinin, Anayasa'nın 68. ve 69. maddelerine
aykırılığının incelenmesidir. I- OLAY Türkiye Sosyalist İşçi Partisi'nin kapatılması hakkındaki davaya
bakan Anayasa Mahkemesi, 1.4.2003 günlü toplantıda, davada uygulayacağı 2820
sayılı SiyasîPartiler Yasası'nın 105. maddesinin re'sen Anayasa'nın 68. ve 69.
maddelerine aykırılığı konusunun incelenmesine, Anayasa'nın 152., 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28.
maddeleri uyarınca karar vermiştir. II- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'nın itiraz konusu 105. maddesi
şöyledir: " Madde 105.- Kuruldukları tarihten itibaren aralıksız iki
dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimlerine katılmayan siyasîpartiye,
ikinci genel seçimin yapıldığı tarihten itibaren bir ay içinde Cumhuriyet
Başsavcılığınca kapanma kararı alması için yazılı tebligatta bulunulur. Bu
yazının tebliğinden itibaren üç ay içinde kapanma kararı alınmadığı takdirde,
Cumhuriyet Başsavcılığınca açılacak dava üzerine Anayasa Mahkemesinin kararıyla
o siyasi parti kapatılır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda Anayasa'nın 68. ve 69. maddelerine
dayanılmıştır. III- ESASIN İNCELENMESİ Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali
HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis
TUNGA ve Mehmet ERTEN'in katılmalarıyla 1.4.2003 gününde yapılan toplantıda,
görüşülen 2003/2 (Siyasi Parti Kapatma) esas sayısına kayıtlı davada, 2820
sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 105. maddesi Anayasa'nın 68. ve 69.
maddelerine aykırı görülerek Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa 'nın 28.
maddesi uyarınca esas hakkında bir karar verilmek üzere davanın geri bırakılması
kararlaştırdığından, işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. IV- ANAYASA'YA AYKIRILIK SORUNU İşin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kurallarıyla, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'nın itiraz konusu 105.
maddesinde, kuruldukları tarihten itibaren aralıksız iki dönem Türkiye Büyük
Millet Meclisi genel seçimlerine katılmayan siyasîpartiye, ikinci genel seçimin
yapıldığı tarihten itibaren bir ay içinde Cumhuriyet Başsavcılığınca kapanma
kararı alması için yazılı tebligatta bulunulacağı, bu yazının tebliğinden
itibaren üç ay içinde kapanma kararı alınmadığı takdirde, Cumhuriyet
Başsavcılığınca açılacak dava üzerine Anayasa Mahkemesinin kararıyla o siyasi
partinin kapatılacağı öngörülmüştür. Anayasa'nın 68. maddesinin ilk fıkrasında, "Vatandaşlar,
siyasîparti kurma ve usulüne göre partilere girme ve partilerden ayrılma
hakkına sahiptir." denilerek kişilerin bu konudaki temel hakları
güvence altına alınmış, ikinci ve üçüncü fıkralarında siyasi partilerin,
demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurları oldukları, önceden izin almadan
kurulacakları, Anayasa ve kanun hükümleri içerisinde faaliyetlerini sürdürecekleri
belirtilerek siyasi hakların korunma alanı genişletilmiş böylece, partiler
demokrasisi esası benimsenmiştir. Dördüncü fıkrada ise, siyasi partilerin
tüzük ve programları ile eylemlerinin, Devletin bağımsızlığına, ülkesi ve
milletiyle bölünmez bütünlüğüne, insan haklarına, eşitlik ve hukuk devleti
ilkelerine, millet egemenliğine, demokratik ve laik Cumhuriyet ilkelerine
aykırı olamayacağı, sınıf ve zümre diktatörlüğünü veya herhangi bir tür
diktatörlüğü savunmayı ve yerleştirmeyi amaçlayamayacağı, suç işlenmesini
teşvik edemeyeceği hükme bağlanmıştır. Bu düzenlemelerle, temel hak ve özgürlükler arasında öncelikli bir
yere sahip olan düşünceyi açıklama özgürlüğünün örgütlü biçimde yaşama
geçirilmesinde önemli bir yere sahip olan siyasi partilere, Anayasal güvence en
geniş biçimiyle sağlanırken, onların varlık nedeni olan demokratik rejimin,
korunması ve devamı ile tüm kurum ve kurallarıyla etkili ve egemen
kılınabilmesi için kimi sınırlamalar getirilmesi gerekli görülmüş, bu
sınırlamalara uyulmamasının yaptırımı ise 69. maddede düzenlenmiştir. Buna
göre, bir siyasi partinin tüzüğü ve programının 68. maddenin dördüncü fıkrası
hükümlerine aykırı bulunması veya bu fıkrada sayılan eylemlerin işlendiği bir
odak haline geldiğinin Anayasa Mahkemesi'nce tesbit edilmesi temelli kapatılma
nedeni sayılmış, ayrıca yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan ve
Türk uyruğunda olmayan gerçek ve tüzel kişilerden maddi yardım alınması da
siyasi partiler için üçüncü bir temelli kapatılma nedeni olarak öngörülmüştür. Anayasa'da kapatılma nedenlerinin sayılarak belirlenmiş olması,
yasakoyucunun bunlar dışında bir nedenle siyasi partilerin kapatılması sonucunu
doğuracak düzenlemeler yapamayacağını göstermektedir. Kuşkusuz bu durum,
temelde diğer sivil toplum örgütleri ile büyük benzerlikler gösteren ancak
demokratik siyasi yaşam için taşıdıkları önem nedeniyle Anayasa ile özel koruma
sağlanan siyasi partilerin hiçbir yaptırıma bağlı tutulamayacakları anlamına
gelmemektedir. Hukuk düzeninin korunması ve devamı için, diğer gerçek ve
tüzelkişiler gibi siyasî partilere de yaptırımlar uygulanmasının gerekli
olduğunda duraksanamaz. Siyasi Partilerin amacı, seçimler yoluyla iktidara gelip tüzük ve
programlarında belirtilen görüşleri doğrultusunda millî iradenin oluşmasını
sağlayarak ülkeyi yönetmek olduğundan seçimlere katılmayan bir siyasi partinin
temel işlevini yerine getiremeyeceği açıktır. Bu nedenle, siyasi partilerin
Anayasa ve yasalar çerçevesinde üstlendikleri görev ve sorumluluklarına uygun
olarak etkinliklerde bulunabilmelerinin sağlanması için iki dönem seçimlere
katılmamalarının yaptırıma bağlanması olanaklı ise de, "Türkiye Büyük
Millet Meclisi genel seçimlerine katılmama" Anayasa'da sayılan kapatılma
nedenleri arasında yer almadığından bu eylemin yaptırımının "kapatılma"
olamayacağı açıktır. Bu nedenle, 2820 sayılı Yasa'nın 105. maddesi, Anayasa'nın 68. ve
69. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. V- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının ResmîGazetede yayınlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın ResmîGazetede yayınlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez." denilmektedir. 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin
dördüncü fıkrasında da bu kural tekrarlanmakta, beşinci fıkrasında ise, Anayasa
Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek olan hukuksal boşluğu kamu
düzenini tehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görürse yukarıdaki
fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmektedir. 2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'nın 105. maddesinde yer alan
kuralın iptal edilmesi nedeniyle doğan hukuksal boşluk kamu yararını ihlâl
edici nitelikte görüldüğünden buna ilişkin gerekli düzenlemelerin yapılması
için yasama organına süre tanımak amacıyla iptal kararının ResmîGazetede
yayınlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. Bu görüşe Yalçın ACARGÜN katılmamıştır. VI- SONUÇ A- 22.4.1983 günlü, 2820 sayılı "Siyasi Partiler Kanunu"nun
105. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE B- İptal edilen maddenin doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararını
ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları
gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK
BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 1.4.2003 gününde karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN