ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No.:1963/293 Karar No.:1963/282 Karar tarihi:27/11/1963 Resmi Gazete tarih/sayı:25.12.1963/11590 İtirazda
bulunan : Hakkâri Ağır Ceza Mahkemesi İtirazın
konusu : Kaçakçılığın men ve takibine dair 1918 sayılı kanunun 6829 sayılı
kanunla değişik 53 üncü maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'nın 11. ve 30
uncu maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenmiştir. OLAY
: Toplu
halde kaçakçılık yaptıkları iddia olunan dört sanığın Uludere Sulh Ceza
Yargıçlığınca sorguları yapılarak 1918 sayılı kanunun 6829 sayılı kanunla
değişik 53 üncü maddesinin birinci fıkrası ile C. M. U. K. nun 104 üncü maddesi
gereğince tutuklanmalarına karar verildikten sonra haklarında Hakkâri C.
Savcılığınca kamu dâvası açılmıştır. Bu
yer Ağır Ceza Mahkemesinde yapılan yargılamaları sırasında sanıklar
salıverilmelerini istemişlerdir. Mahkemece;
sözü edilen kanunun tutuklamayı zorunlu kılan 53 üncü maddesinin birinci
fıkrasının emredici hükmünün, Anayasa'nın 11. ve 30 uncu maddelerine aykırı
olduğu kanısına varıldığı gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmasına ve
Anayasa'nın 151 inci maddesi uyarınca dâvanın görülmesinin geri bırakılmasına
22/7/1963 gününde karar verilmiş, işbu karâr ve ilgili yazı örnekleri
mahkememize gönderilmiştir. İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi içtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca yapılan ilk incelemede başvurma;
Anayasa'nın 151 ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkındaki 22/4/1962 gün ve 44 sayılı kanunun 27 nci maddesine uygun olduğundan
esasın incelenmesine 20/9/1963 gününde karar verilmesi üzerine düzenlenen
rapor, Hakkâri Ağır Ceza Mahkemesi kararı ve ekleri, 1918 sayılı kanunun 6829
sayılı kanunla değişik 53 üncü maddesi, Anayasa'nın ilgili maddeleriyle Anayasa
Komisyonu raporu Ve Meclis görüşme tutanakları okunduktan sonra gereği
görüşülüp düşünüldü : 1918
sayılı kanunun 6829 sayılı kanunla değişik 53 üncü maddesi şöyledir : (Madde
53- Maznuna isnat olunan kaçakçılık suçunun asgari haddi 6 ay veya daha yukarı
hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile muhakemesi ve maznun, hüviyetini isbat
edememiş veya kaçak eşya ile yakalanmış veyahut kaçakçılıktan mükerir
vaziyetine gelmiş ise tahkikat ve muhakemesi mevkufen icra olunur. Türkiye'de
muayyen ikametgâhı bulunmayanlar mahkûm oldukları hürriyeti bağlayıcı cezayı
çekmiş olsalar dahi hükmedilen para cezasının tamamını ödemedikçe veya para
cezasına mukabil usulü dairesinde teminat göstermedikçe para cezasının
miktarına göre tahvil olunacak hapis cezası müddetince tahliye edilemezler). İtiraz
bu maddenin tutuklamayı mecburi kılan birinci fıkrasına ilişkin olduğundan
yalnız bu fıkra inceleme konusu yapılmış ve ikinci fıkra İnceleme konusu
dışında bırakılmıştır. 334
sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasa'sının 30 uncu maddesinde (Suçluluğu hakkında
kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmayı veya delillerin yok edilmesini
veya değiştirilmesini Önlemek maksadiyle veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu
kılan ve kanunla gösterilen diğer haller de hâkim kararı ile tutuklanabilir.
Tutukluluğun devamına karar verilebilmesi aynı şartlara bağlıdır) denmektedir. Görülüyorki
Anayasamız bu maddede; temel hak ve hürriyetlerden olan kişi dokunulmazlığını
ve hürriyetini kayıtlayan ve geçici bir tedbirden ibaret olan tutuklamayı
zorunlu kılmamak ve bu yönden hâkimin takdirini kullanmasını sağlamak amaciyle
(Hâkim karariyle tutuklanabilir) hükmüne yer vermiş bulunmaktadır. Halbuki,
itiraz konusu 1918 sayılı kanunun 6829 sayılı kanunla değişik 53 üncü
maddesinin birinci fıkrasında tahkikat ve muhakemenin mevkufen icra olunacağı
emredilmek suretiyle hâkimin takdirini kullanması engellenmiştir. Bu hükme
göre; bu fıkrada gösterilen hallerden bir veya bir kaçının bulunması halinde
hâkim sanığı tutuklamak zorundadır, soruşturma ve muhakemenin devamı süresince
de salıverme imkânına sahip bulunmamaktadır. Bu
sebeple sözü edilen ve tutuklamayı zorunlu kılan bu hükmün Anayasa'nın 30 uncu
maddesine aykırılığı açıktır Ve iptali gerekir. SONUÇ: 1918
sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine dair Kanunun 6829 sayılı kanunla değişik 53
üncü maddesinin tutuklamayı zorunlu kılan birinci fıkrasının, Anayasa'nın 30
uncu maddesine aykırı olduğundan iptaline 27/11/1963 gününde oybirliği ile
karar verildi. Başkan Sünuhi
  Arsan Üye Osman
  Yeten Üye Rifat
  Göksu Üye İ.
  Hakkı Ülkmen Üye Şemsettin
  Akçoğlu Üye Celalettin
  Kuralmen Üye Ekrem
  Korkut Üye Ahmet
  Akar Üye Salim
  Başol Üye Celalettin
  Kuralmen Üye EKrem
  Korkut Üye Ahmet
  Akar Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ekrem
  Tüzemen