ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2022/71 Karar Sayısı : 2023/65 Karar Tarihi : 5/4/2023 R.G.Tarih-Sayı :
1/6/2023-32208 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Onikinci Dairesi İTİRAZIN KONUSU: A. 9/6/1930
tarihli ve 1700 sayılı Dahiliye Memurları Kanunu’nun 2. maddesinin (B)
fıkrasının 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 134.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendiyle yürürlükten kaldırılmasının
Anayasa’nın mülga 91. maddesine, B. 10/7/2018
tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (1) numaralı
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne 15/7/2018
tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 799. maddesiyle eklenen 274/A maddesinin Anayasa’nın
104. maddesine, aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi
talebidir. OLAY: 6/7/2011 tarihli ve 27986 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kaymakam
Adayları Yönetmeliği’nin bazı hükümlerinin iptali talebiyle açılan davada,
itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,
iptalleri için başvurmuştur. I. İPTALİ
İSTENEN KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME İLE CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALLARI VE
İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKMÜ A. İptali İstenen Kanun Hükmünde Kararname ve Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi Kuralları 1. 1700 sayılı
Kanun’un 2. maddesinin 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin (KHK) 134.
maddesinin birinci fıkrasının iptali talep edilen (a) bendiyle yürürlükten
kaldırılan (B) fıkrası şöyledir: “ B) Bu Kanunun 1 inci maddesinde yazılı 4 üncü ve
daha yukarı sınıflardaki memurluklara geçebilmek ve tayin olunmak için
Üniversitelerin Siyasal Bilgiler, Hukuk, İktisat, İşletme, İktisadi ve İdari
Bilimler Fakülteleri ile bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul
edilen yurtdışındaki en az dört yıl süreli fakültelerden mezun olmak şarttır. ” 2. (1) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin (CBK) (4) numaralı CBK’nın iptali talep edilen 799. maddesiyle eklenen
274/A maddesi şöyledir: “ Kaymakam
adayları Madde 274/A- (Ek: RG-15/7/2018-30479 – CK-4/799 md.) Kaymakam adaylarının 9/6/1930 tarihli ve 1700 sayılı
Dahiliye Memurları Kanununda belirtilen şartlar yanında, yurt içindeki
üniversitelerin veya diploma denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından
onaylanmış olmak kaydıyla yabancı üniversitelerin en az dört yıllık lisans
eğitimi veren fakültelerinin uluslararası ilişkiler, siyaset bilimi, kamu
yönetimi, iktisat, işletme, maliye ve finans, sosyoloji, halkla ilişkiler ve
tanıtım, psikoloji bölümlerinden veya bu bölümlerden herhangi birinin
müfredatında yer alan derslerin en az yüzde seksenine sahip olan diğer
bölümlerden ya da hukuk fakültelerinden mezun olmaları veya üniversitelerin
sosyal bilimler, mühendislik fakülteleri ile tarih bölümlerinde en az dört
yıllık lisans eğitimi yapmış ve uluslararası ilişkiler, siyaset bilimi, kamu
yönetimi, hukuk ve iktisat alanlarında lisansüstü eğitim yapmış olmaları
gerekir. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafından
yönetmelikle düzenlenir. ” B. İlgili Görülen Kanun Hükmü 1700 sayılı Kanun’un 2. maddesinin (C) fıkrasının ilgili
bölümü şöyledir: “ (Değişik birinci fıkra : 7/7/1995 - 4119/1 md.) Bu
maddenin (B) bendinde sayılanlardan, giriş sınavının yapıldığı yılın Ocak
ayının birinci günü itibariyle otuz beş yaşını doldurmamış olanlar: 788 sayılı Memurin Kanununda yazılı sağlık şartlarını
haiz oldukları ve memleketin her ikliminde iş görmeye ve her vasıta ile gezip
dolaşmaya kabiliyetleri bulunduğu hakkında tam teşekküllü Devlet
hastanelerindeki kurullardan rapor alanlar maiyet memurluklarına aday olarak
tayin olunurlar. … ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN,
Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,
Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ve Kenan
YAŞAR’ın katılımlarıyla 21/6/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür. 2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava
sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya CBK’nın hükümlerini Anayasa’ya aykırı
görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının
ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa
Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve
mahkemenin görev kapsamına/alanına giren bir davanın bulunması, iptali talep
edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise
bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde
veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki
kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 1700
sayılı Kanun’un 2. maddesinin (B) fıkrasını yürürlükten kaldıran 703 sayılı
KHK’nın 134. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin ve (1) numaralı CBK’ya
(4) numaralı CBK’nın 799. maddesiyle eklenen 274/A maddesinin iptalini talep
etmiştir. 4. 1700 sayılı Kanun’un 2. maddesinin
(B) fıkrasında kaymakam adaylarının taşıması gereken eğitim şartına dair
düzenlemelere yer verilmekte iken bu fıkra hükmü 703 sayılı KHK’nın 134.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ile 9/7/2018 tarihi itibarıyla
yürürlükten kaldırılmıştır. Akabinde, kaymakam adaylarının sağlamaları gereken
eğitim şartları 15/7/2018 tarihinde (4) numaralı CBK’nın 799. maddesiyle (1)
numaralı CBK’ya eklenen 274/A maddesinde düzenlenmiştir. (1) numaralı CBK’nın
anılan maddesine istinaden hazırlanıp 29/6/2019 tarihli ve 30816 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Kaymakam Adayları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik’in 5.
maddesi ile Kaymakam Adayları Yönetmeliği’nin 5. maddesine eklenen (4) numaralı fıkra hükmünde de kaymakam adaylarının
sağlamaları gereken eğitim şartları ile ilgili düzenlemelere yer verilmiştir. 5. Bakılmakta olan davada Kaymakam Adayları
Yönetmeliği’nin 5. maddesinin kaymakam aday adaylarının eğitim şartına dair
düzenlemeler içeren (4) numaralı fıkrasının iptali istenilmekte olup bu fıkra
hükmünün dayanağını ise 1700 sayılı Kanun’un 9/7/2018
tarihi itibarıyla yürürlükten kaldırılan 2. maddesinin (B) fıkrası değil bu
fıkranın yürürlükten kaldırılmasından sonra (1) numaralı CBK’ya 15/7/2018
tarihinde eklenen 274/A maddesi oluşturmaktadır. 6. Bu itibarla 1700 sayılı
Kanun’un 2. maddesinin (B) fıkrasını yürürlükten kaldıran 703 sayılı KHK’nın
134. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin bakılmakta olan davada
uygulanma imkânı bulunmamaktadır. 7. Açıklanan nedenlerle ; A. 9/6/1930
tarihli ve 1700 sayılı Dahiliye Memurları Kanunu’nun 2. maddesinin (B)
fıkrasını yürürlükten kaldıran 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname’nin 134. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin itiraz
başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı
bulunmadığından bu bende yönelik başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
REDDİNE, B. 10/7/2018
tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (1) numaralı
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne 15/7/2018
tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
799. maddesiyle eklenen 274/A maddesinin esasının
incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 8. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ahmet CANPOLAT tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu CBK kuralı, dayanılan Anayasa kuralları
ile bunların gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. CBK’ların Anayasal Çerçevesi ve Yargısal Denetimi 9. Anayasa Mahkemesi CBK’ların anayasal çerçevesini ve
yargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki kararlarında belirlemiştir.
Buna göre CBK’ların yargısal denetiminde
öncelikle Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci ila
dördüncü cümlelerinde belirtilen konu bakımından yetki kurallarına uygunluğunun
ele alınması gerekmekte olup bu kapsamda düzenlemenin yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinci
Kısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgili
olmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanunda
açıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması
gerekir. Anılan fıkra yönünden herhangi bir aykırılık tespit edilmemesi
durumunda ise bu defa CBK’ların içerik
yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6, 23/1/2020, §§ 3-13;
E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, §§ 3-13; E.2018/119, K.2020/25,
11/6/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27, 11/6/2020, §§ 3-13). B. Anlam ve Kapsam 10. (1) numaralı CBK’nın 274/A maddesinde kaymakam
adaylığı için aranan şartlara ilişkin hususlar düzenlenmiş olup anılan madde
itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır. 11. Kuralın birinci cümlesinde kaymakam adaylarının 1700
sayılı Kanun’da belirtilen şartları taşıması gerektiği belirtilmiştir. Anılan
Kanun’un 2. maddesinin (C) fıkrasında adayın; giriş sınavının yapıldığı yılın
ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmaması, görevini
devamlı yapmasına engel olabilecek akıl hastalığının bulunmaması ve
memleketin her ikliminde iş görmeye ve her vasıta ile gezip dolaşmaya
kabiliyeti bulunduğu hakkında tam teşekküllü devlet hastanelerindeki
kurullardan rapor alması gerektiği öngörülmüştür. 12. Aynı cümlede ayrıca kaymakam adaylarının eğitim
şartlarına yer verilmiştir. Buna göre adayların yurt
içindeki üniversitelerin veya diploma denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından
onaylanmış olmak kaydıyla yabancı üniversitelerin en az dört yıllık lisans
eğitimi veren fakültelerin uluslararası ilişkiler, siyaset bilimi, kamu
yönetimi, iktisat, işletme, maliye ve finans, sosyoloji, halkla ilişkiler ve
tanıtım, psikoloji bölümlerinden mezun olmaları gerekmektedir. Ayrıca bu
bölümlerden herhangi birinin müfredatında yer alan derslerin en az yüzde
seksenine sahip olan diğer bölümlerden ya da hukuk fakültelerinden mezun
olanların da eğitim şartını sağlayacağı belirtilmiştir. Son olarak
üniversitelerin sosyal bilimler, mühendislik fakülteleri ile tarih bölümlerinde
en az dört yıllık lisans eğitimi yapmış olanların uluslararası ilişkiler,
siyaset bilimi, kamu yönetimi, hukuk ve iktisat alanlarında lisansüstü eğitim
yapmış olmaları durumunda kaymakam
adaylığına ilişkin eğitim şartını sağlayacağı hükme bağlanmıştır. 13. Kuralın ikinci cümlesinde bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların
Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenmesi öngörülmektedir. C. İtirazın Gerekçesi 14. Başvuru kararında özetle; kamu hizmetine girme
hakkına ilişkin düzenlemelerin CBK ile yapılmasının mümkün olmadığı, bu
kapsamda kaymakam adaylığına giriş şartlarına yönelik düzenlemenin CBK ile
yapılamayacağı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 104. maddesine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. Ç. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 15. Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesinde Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın
Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin CBK’larla
düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. 16. Anayasa’nın kamu hizmetine girme hakkını düzenleyen
70. maddesinde “ Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir./Hizmete
alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez ”
hükmüne yer verilmiştir. Anayasa’nın
İkinci Kısmı’nın “Siyasî Haklar ve Ödevler” başlıklı Dördüncü Bölümü’nde
yer alan ve 70. maddesinde güvence altına alınan kamu hizmetine girme hakkına
ilişkin olarak CBK ile düzenleme yapılması mümkün değildir. 17. Kamu
hizmetine girme ve hizmete alınmada hangi nitelik ve şartların aranacağı
Anayasa’nın 70. maddesi kapsamındadır .
Kural, kamu görevi niteliğinde olan kaymakam adaylığına atanma için aranan
şartlara ilişkin olduğundan kamu hizmetlerine girme hakkının uygulanmasına dair
bir düzenleme niteliği taşımaktadır. Bu itibarla kural CBK ile düzenlenemeyecek
yasak alan içinde kalmaktadır. 18. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırıdır. İptali gerekir. Muhterem İNCE bu görüşe katılmamıştır. Kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
ikinci cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca anılan fıkranın
birinci, üçüncü ve dördüncü cümleleri yönünden incelenmemiştir. Kural konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir. IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 19. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “ Kanun,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. ” denilmekte; 6216 sayılı Kanun’un
66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanarak Mahkemenin
gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal
kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca
kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 20. (4) numaralı CBK’nın 799. maddesiyle ( 1 ) numaralı
CBK’ya eklenen 274/A maddesinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal
boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden iptal kararının
ortaya çıkardığı hukuki boşluğun doldurulabilmesi amacıyla Türkiye Büyük Millet
Meclisi tarafından gerekli düzenlemelerin yapılması için Anayasa’nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı
fıkrası gereğince bu maddeye ilişkin iptal hükmünün kararın Resmî Gazete’de
yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. V. HÜKÜM 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan (1) numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’ne 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4)
numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
799. maddesiyle eklenen 274/A maddesinin konu bakımından yetki yönünden
Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Muhterem İNCE’nin karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ
GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, 5/4/2023 tarihinde
karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz çoğunluğu, 10/7/2018 tarihli ve 30474
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (1) numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne (CBK) 15/7/2018 tarihli ve 30479
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
799. maddesiyle eklenen 274/A maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline
karar vermiştir. 2. CBK’nın iptali istenen “Kaymakam adayları” başlıklı
274/A maddesi şu şekildedir: “Kaymakam adaylarının 9/6/1930 tarihli ve 1700
sayılı Dahiliye Memurları Kanununda belirtilen şartlar yanında, yurt içindeki
üniversitelerin veya diploma denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından
onaylanmış olmak kaydıyla yabancı üniversitelerin en az dört yıllık lisans
eğitimi veren fakültelerinin uluslararası ilişkiler, siyaset bilimi, kamu
yönetimi, iktisat, işletme, maliye ve finans, sosyoloji, halkla ilişkiler ve
tanıtım, psikoloji bölümlerinden veya bu bölümlerden herhangi birinin
müfredatında yer alan derslerin en az yüzde seksenine sahip olan diğer
bölümlerden ya da hukuk fakültelerinden mezun olmaları veya üniversitelerin
sosyal bilimler, mühendislik fakülteleri ile tarih bölümlerinde en az dört
yıllık lisans eğitimi yapmış ve uluslararası ilişkiler, siyaset bilimi, kamu
yönetimi, hukuk ve iktisat alanlarında lisansüstü eğitim yapmış olmaları
gerekir. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafından
yönetmelikle düzenlenir.” 3. Çoğunluk görüşünün gerekçesinde, kuralın, kamu görevi
niteliğinde olan kaymakam adaylığına atanma için aranan şartlara ilişkin olması
nedeniyle Anayasa’nın dördüncü bölümünde siyasi haklar ve ödevler başlığı
altında yer alan kamu hizmetlerine girme hakkının uygulanmasına dair bir
düzenleme niteliği taşıdığı ve bu itibarla CBK ile düzenlenemeyecek yasak alan
içinde kaldığı belirtilmiştir. Dava konusu kuralın Anayasa’ya uygun olduğu
kanaatinde olduğumdan çoğunluk görüşüne katılmamaktayım. 4. Bilindiği üzere Anayasa
Mahkemesi (AYM) CBK’ların anayasal çerçevesini ve yargısal denetimine ilişkin
ilkeleri daha önceki kararlarında belirlemiştir. Buna göre CBK’ların yargısal
denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci
ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konu bakımından yetki kurallarına
uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bu kapsamda düzenlemenin; yürütme
yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın Birinci ve İkinci
Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle Dördüncü
Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgili olmaması, Anayasa’da
münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanunda açıkça düzenlenen
konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönünden herhangi bir aykırılık
tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerik yönünden Anayasa’ya
uygunluk denetimi yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6, 23/01/2020, §§ 3-13;
E.2019/31, K.2020/5, 23/01/2020, §§ 3-13). 5. AYM’ye göre kamu
kurum ve kuruluşlarının kadrolarının ihdası veya iptali, başka bir deyişle
kadro usulüne ilişkin düzenlemeler idarenin teşkilat yapısı ile ilgili olup
idarenin kuruluş ve görevlerinin belirlenmesinin bir parçasını oluşturmaktadır
(AYM, E.1965/32, K.1966/3, 4/2/1966; E. 2018/119, K. 2020/25, 11/6/2020, § 18). Anılan kararlarda belirtilen ilkelerin
kadroda görev ifa edecek personelin atanma şartlarına ilişkin düzenlemeleri de
kapsadığı söylenebilir. Bu kapsamda kuralın yürütme yetkisine ilişkin bir
konuda yapılan düzenleme olduğu, dolayısıyla kuralın Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının birinci cümlesine aykırı olmadığı
anlaşılmaktadır. 6. Kuralın Anayasa’ya uygun olup olmadığının denetimi
yapılırken ikinci olarak incelenmesi gereken husus, Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın Birinci ve İkinci
Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle Dördüncü
Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgili olup olmadığıdır. 7. Anayasa’da olağan dönemde CBK ile düzenleneceği özel
olarak belirtilen konuların Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında
CBK’lar için öngörülen sınırlamalara tabi olmayacağına ilişkin herhangi bir
hükme yer verilmemiştir. Dolayısıyla Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasında CBK’lar için getirilen sınırlamalar, Anayasa’da CBK ile
düzenleneceği özel olarak belirtilen konular için de geçerlidir. Bununla
birlikte söz konusu sınırlamalar Anayasa’nın CBK’lara ilişkin diğer hükümleri
ile birlikte yorumlanmalıdır (AYM, E.2019/31, K.2020/5, 23/01/2020, § 25). 8. Anayasa’nın 106.
maddesinin on birinci fıkrasında “ Bakanlıkların kurulması, kaldırılması,
görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının
kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir ” denilmek suretiyle
bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı
ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Anayasa’nın 106. maddesinin on
birinci fıkrası uyarınca CBK ile düzenlenebileceği özel olarak belirtilen
konular kapsamında kalmaktadır. Anılan
maddede bakanlıkların teşkilat yapısına ilişkin düzenlemelerin açıkça CBK ile
düzenlenebileceği belirtildiğinden bu konuyla ilgili olarak yasak alanda yer
alan temel hak ve hürriyetlerin düzenlenebileceği anlaşılmaktadır. 9. Bu itibarla, İçişleri Bakanlığının taşra teşkilatında
mülki idare amiri olarak görev yapacak kaymakam adaylarının sınava başvuru
koşulu olan eğitim şartına ilişkin düzenlemelerin CBK ile düzenlenebileceği ve
bu düzenlemelerin Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırı olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Nitekim AYM, Cumhurbaşkanlığı
Yüksek İstişare Kurulu üyelerine yapılabilecek ödemelerin Cumhurbaşkanınca
belirleneceğine dair hükmün Anayasa’ya uygunluğunu denetlerken, bu kuralın
Anayasa’ya aykırı olmadığını belirtmiştir (Karar için bkz. AYM, E.2019/78,
K.2020/6, 23/01/2020, §§ 28-42). 10. Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesi uyarınca CBK’lar bakımından
aranan bir diğer husus, CBK kuralının Anayasa’da münhasıran kanunla
düzenlenmesi gereken konulara ilişkin olmaması gereğidir. 11. Anayasa’nın CBK
tarafından düzenleneceğini özel olarak öngördüğü yukarıda belirtilen
bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı
ile merkez, taşra ve yurt dışı teşkilatlarının kurulması ile düzenlenmesi
kapsamında, bu konularla sınırlı olmak üzere Anayasa’nın 106. maddesinin anılan
hükmünde belirtilen hususlarda CBK ile düzenleme yapılabilir. 12. Bu çerçevede kuralın Anayasa’nın 106. maddesinin on
birinci fıkrasında CBK ile düzenlenmesi öngörülen İçişleri Bakanlığının teşkilat
yapısına ilişkin olduğu anlaşılmıştır. Zira yukarıda da belirtildiği üzere
kadro ile teşkilat arasında yakın bir ilişki olup kadro belirlenmeden bir kurum
ve kuruluşun teşkilatlanmasından söz edilmesi zordur. Bu itibarla kuralın
Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasıyla bağlantılı olarak 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü de
bulunmamaktadır (AYM, E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020, § 28; E.2020/8,
K.2021/25, 31/3/2021, § 23). 13. Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü cümlesinde “ Kanunda açıkça
düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. ”
denilmiştir. 14. Kuralla aynı alanda hüküm ifade eden karşılaştırmaya esas olabilecek nitelikte, kanunla yapılan herhangi bir düzenleme tespit edilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça
düzenlenen bir konuya ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 15. Açıklanan nedenlerle kuralın, Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı olmadığını ve iptal talebinin reddedilmesi
gerektiğini düşündüğümden çoğunluk kararına katılmıyorum. 16. Çoğunluk kararında kuralın Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırı olduğu sonucuna
ulaşıldığından, içerik yönünden inceleme yapılmamıştır. Çoğunluk kararının aksine
kuralın Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı olmadığı
kanaatinde olduğumdan, içerik yönünden inceleme yapılması gerekmektedir. 17. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti;
eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve
özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine
açık olan devlettir. 18. Hukuk devletinin temel unsurlarından biri belirlilik ilkesidir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarına göre anılan ilke, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir
duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,
uygulanabilir ve nesnel olmasını gerektirmektedir. 19. Anılan ilkenin yürütmenin asli düzenleyici işlemi
niteliğinde olan CBK’lar bakımından da geçerli olduğunda şüphe bulunmamaktadır.
Kuralla kaymakam adayların eğitim şartları açık, net ve anlaşılır bir şekilde
düzenlendiğinden kuralda belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırılık
bulunmamaktadır. 20. Açıklanan nedenlerle kuralın Anayasa’nın 2. maddesine
de aykırı olmadığı düşünülmektedir. Üye Muhterem İNCE