ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2011/33 Karar Sayısı: 2012/54 Karar Günü : 11.4.2012 R.G. Tarih-Sayı :
13.10.2012-28440 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Eğil Asliye Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 22.11.1984 günlü, 3083
sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun
13. maddesinin son fıkrasının ' Birinci fıkrada belirtilen süreler içinde
mahkemeler veya icra iflas daireleri tarafından bu arazi hakkında devir ve
temliki gerektiren bir karar verilemez . ' biçimindeki birinci
cümlesinin, Anayasa'nın 2., 10., 35. ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY Davacı ve karşı davalı tarafından açılan el atmanın önlenmesi ve
ecri misil ödenmesi ile karşı davacı ve davalılar tarafından açılan tapu iptali
ve tescile ilişkin karşı davanın birleştirilerek incelenmesi sırasında kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 22.11.1984 günlü, 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine
Dair Tarım Reformu Kanunu'nun itiraz konusu kuralı da içeren 13. maddesi
şöyledir: 'Madde 13- Uygulama alanlarında Bakanlar Kurulu kararının Resmi
Gazete'de yayımı tarihinden itibaren, kamulaştırma, toplulaştırma, arazi
değiştirilmesi ve dağıtım işlemlerinin tamamlanması veya tapuya tescili
sonuçlandırılıncaya kadar, gerçek kişilerle özel hukuk tüzelkişilerine ait
arazinin mülkiyet ve zilyetliği devir ve temlik edilemez. Bu araziler ipotek
edilemez ve satış vaadine konu olamaz. Ancak, bu kısıtlama süresi beş yılı
aşamaz. Sulama şebekesi tamamlanıp sulamaya geçinceye kadar da aynı işlemler
yapılmaz. Bu kısıtlamada ise süre, beş yılı aşamaz. Ancak, sulama alanlarında
toplulaştırma çalışmaları kısıtlama süresi içerisinde sonuçlandırılamadığı
takdirde, Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün teklifi ile Tarım ve Köyişleri
Bakanlığının onayı ile toplulaştırma çalışmalarının sonuçlandırılması amacıyla
kısıtlama süresi en fazla beş yıla kadar daha uzatılabilir. Kısıtlama süresi içerisinde arazisini ve varsa üzerindeki
tesisleri satmak isteyen gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerin müracaatları
halinde, uygulayıcı kuruluş bu kişilere ait tarım toprağını ve varsa üzerindeki
tesisleri, altmış gün içinde bu Kanun hükümlerine göre kamulaştırır veya
yönetmelikle tespit edilecek esaslar dahilinde bunların başkalarına satışına
izin verir. Yukarıda belirtilen süre içinde, bu gibi arazi Tarım Kredi
Kooperatifleri ve bankalara ipotek edilebilir. Bu kısıtlama süresi içerisinde ipoteğin paraya çevrilmesi
gerektiğinde ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla yapılan takipte düzenlenecek
kıymet takdir raporu uygulayıcı kuruluşa tebliğ edilir. Uygulayıcı kuruluşun bu
rapora itiraz ve dava hakkı vardır. Kesinleşen kıymet takdir raporuna göre
tespit edilmiş bedeli, bu Kanun hükümlerine göre uygulayıcı kuruluş tarafından
uygun görülmesi halinde ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takip dosyasına
ödenerek arazinin Hazine mülkiyetine geçirilmesi sağlanır. Ancak uygulayıcı
kuruluş tarafından ihtiyaç duyulmaması halinde, arazinin satışına izin
verilebilir. Buna ilişkin esaslar yönetmelikle düzenlenir. Birinci fıkrada belirtilen süreler içinde mahkemeler veya icra
iflas daireleri tarafından bu arazi hakkında devir ve temliki gerektiren bir
karar verilemez. Miras yoluyla intikaller, bu hükmün kapsamı dışındadır.
Ayrıca mahkemeler satış suretiyle miras ortaklığının giderilmesine karar veremezler.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10., 35. ve 36. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Serruh KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,
Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,
Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN,
Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 14.4.2011 günü yapılan
ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Ali
Rıza ÇOBAN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu
yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup  incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi
Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun 5. maddesi ile 13. maddesinde yer
alan iptali istenen kural arasında çelişki bulunduğu ve hukuk kuralları
arasında çelişki bulunmasının hukuk devleti ilkesini, itiraz konusu kuralın
Kanun çerçevesinde uygulamaya konu olan taşınmazlarla uygulama dışı kalan
taşınmazlar arasında farklılık yaratması nedeniyle eşitlik ilkesini, bireylerin
taşınmazlarına getirilen sınırlamalar nedeniyle mülkiyet hakkını ve
mahkemelerin ve icra dairelerinin temliki gerektiren karar vermesini
yasaklaması nedeniyle hak arama özgürlüğünü ihlal edici nitelikte olduğu
gerekçesiyle kuralın Anayasa'nın 2., 10., 35. ve 36. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 3083 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren temliki
tasarrufların durdurulması başlıklı 13. maddesinde Bakanlar Kurulu'nun Kanunu
uygulama kararından itibaren uygulama sona erinceye kadar uygulama alanındaki
arazilere ilişkin temlik sonucu doğuracak tasarruf işlemleri yasaklanmıştır. Bu
çerçevede Bakanlar Kurulu kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren,
uygulama alanlarında kamulaştırma, toplulaştırma, arazi değiştirilmesi ve
dağıtım işlemlerinin tamamlanması veya tapuya tescili sonuçlandırılıncaya
kadar, gerçek kişilerle özel hukuk tüzelkişilerine ait arazinin mülkiyet ve
zilyetliğinin devri ve temliki yasaklandığı gibi bu araziler üzerinde ipotek
kurulmasına ve satış vaadi yapılmasına da sınırlama getirilmiştir. Kanun, bu
kısıtlamaların süresini beş yılla sınırlandırmakla birlikte sulama alanlarında
toplulaştırma çalışmalarının bu süre içinde sonuçlandırılamaması halinde
çalışmaların sonuçlandırılması amacıyla kısıtlama süresinin en fazla beş yıla
kadar uzatılmasına olanak tanımıştır. Uzatmaların Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Bakanlığı tarafından yapılması öngörülmüştür. Ancak, Kanun kısıtlama süresince öngörülen devir ve temlik
yasağına bazı istisnalar öngörmüştür. Bu çerçevede kısıtlama süresi içerisinde
arazisini ve varsa üzerindeki tesisleri satmak isteyen kişilerin başvurusu
halinde uygulayıcı kuruluşun altmış gün içinde bu kişilerin taşınmazlarını
kamulaştırması ya da belli esaslar dâhilinde bunların başkalarına satışına izin
vermesi öngörülmüştür. Ayrıca uygulama alanındaki arazinin Tarım Kredi
Kooperatifleri ve bankalara ipotek edilmesine olanak tanınmıştır. Tarım Kredi
Kooperatifleri ve bankalar dışındaki kişiler lehine ise ipotek yapılması mümkün
değildir. İtiraz konusu kuralı da içeren son fıkrada ise birinci fıkrada
belirtilen beş yıllık süreler içinde mahkemeler veya icra iflas daireleri
tarafından uygulama alanındaki araziler hakkında devir ve temliki gerektiren
bir karar verilemeyeceği öngörülmüştür. Miras yoluyla gerçekleşen intikaller
ise bu hükmün kapsamı dışında tutulmuştur. Ayrıca mahkemelerin satış suretiyle
miras ortaklığının giderilmesine karar veremeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Dolayısıyla kısıtlama süresince satış ve ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla
devirler uygulayıcı kuruluşun kontrolüne tabi tutulmuş, miras yoluyla devirlere
izin verilmiş, bunların dışındaki devirler ise tamamen yasaklanmıştır.
Mahkemeler ve icra dairelerine getirilen devir ve temlik sonucunu doğurucu
karar verme yasağı ise kısıtlama süresince mutlak bir yasak olarak
düzenlenmiştir. Anayasa'nın 36. maddesinde hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma
hakkı düzenlenmiştir. Adil yargılanma hakkının temel unsurlarından birisi
mahkemeye erişim hakkıdır. Mahkemeye erişim hakkı, uyuşmazlığı hakkında nihai
ve icra edilebilir karar verecek bir yargı mercii önüne uyuşmazlığı götürme
hakkı olarak tanımlanabilir. Bu nedenle mahkemeye erişim hakkı aynı zamanda
mahkemeden icra edilebilir bir karar almayı da içerir. Dava açılmasına herhangi
bir engel olmamakla birlikte, mahkemenin davayı çözme yetkisi yoksa ya da
kararını uygulatma imkânı bulunmuyorsa mahkemeye erişim hakkından söz edilemez. İtiraz konusu kural belli sürelerle mahkemelerin ve icra iflas
dairelerinin devir ve temlik sonucu doğuran kararlar vermelerini
yasaklamaktadır. Devir ve temlik işlemlerinin durdurulma süresi kanunda beş yıl
olarak öngörülmüş olmakla birlikte on yıla kadar uzatılması mümkündür. Bu süre
boyunca mahkemelere devir ve temlik sonucunu doğuracak karar verme yasağı
öngörülmekle birlikte mahkemelerin nasıl karar vereceğine ilişkin bir açıklık
getirilmemiştir. Bu durumda mahkemelerin önlerindeki derdest davaları askıya mı
alacağı yoksa incelemeye devam ederek devir ve temlike neden olmayan bir karar
mı vermek zorunda olduğu konusunda açıklık bulunmamaktadır. Mahkemeler bu seçeneklerden hangisini uygularsa uygulasın davada
haklı olmakla birlikte itiraz konusu kural nedeniyle devir ve temlik sonucu
doğuracak bir karar verilememesi sonucu hakkını elde edemeyen taraf, uygulama
işlemleri tamamlandıktan sonra da haklarını tam olarak elde edemeyecektir.
Davayı askıya alma halinde, dava konusu taşınmaz uygulama kapsamında bölünmüş
ya da başka bir taşınmaz ile birleştirilmiş veya başka bir kişiye tahsis
edilmiş olabileceğinden dava sonunda verilen kararın uygulanma kabiliyeti
kalmayacaktır. Dava konusu taşınmazın kamulaştırılmış olması halinde de
kamulaştırma bedeli tapuda malik gözüken kişiye ödenmiş olacağından davada
haklı olan tarafın kamulaştırma bedeli alması da mümkün olmayacak veya
alabilmesi için yeni davalar açması gerekecektir. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen
hak arama özgürlüğünü ihlal edici nitelikte olup Anayasa'ya aykırıdır,
iptali gerekir. Kural Anayasa'nın 36. maddesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden, Anayasa'nın 2., 10. ve 35. maddeleri yönünden incelenmemiştir. VI- SONUÇ 22.11.1984 günlü, 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi
Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun 13. maddesinin son fıkrasının
'Birinci fıkrada belirtilen süreler içinde mahkemeler veya icra iflas daireleri
tarafından bu arazi hakkında devir ve temliki gerektiren bir karar verilemez.'
biçimindeki birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
11.4.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN