ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  : 2004/92 Karar Sayısı  : 2008/119 Karar Günü   : 12.6.2008 R.G. Tarih-Sayı :05.11.2008-27045 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet
Meclisi üyeleri Ali TOPUZ, Mustafa ÖZYURT ve 117 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : 26.9.2004 günlü, 5237
sayılı Türk Ceza    Kanunu'nun 184. maddesinin beşinci fıkrası
ile 344. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin, Anayasa'nın 2., 11.,
36., 56., 87. ve 90. maddelerine  aykırılığı  savıyla iptali 
ve  yürürlüklerinin durdurulması istemidir. II-  YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları 26.9.2004 günlü , 5237 sayılı Yasa'nın iptali istenilen
kuralları içeren maddeleri şöyledir: "MADDE 184.- (1) Yapı ruhsatiyesi
alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan
beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Yapı ruhsatiyesi olmadan başlatılan inşaatlar dolayısıyla
kurulan şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade
eden kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır. (3) Yapı kullanma izni alınmamış binalarda herhangi bir sınai
faaliyetin icrasına müsaade eden kişi iki yılda beş yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır. (4) Üçüncü fıkra hariç, bu madde hükümleri ancak belediye
sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır. (5) Kişinin, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya
yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirmesi halinde, bir
ve ikinci fıkra hükümleri gereğince kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu
davası düşer, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar." " MADDE 344.- (1) Bu Kanunun; a) "İmar kirliliğine neden olma" başlıklı 184 üncü
maddesi yayımı tarihinde, b) "Çevrenin kasten kirletilmesi" başlıklı 181 inci
maddesinin birinci fıkrası ile "Çevrenin taksirle kirletilmesi" başlıklı 182 nci
maddesinin birinci fıkrası yayım tarihinden itibaren iki yıl sonra, c) Diğer hükümleri 1 Haziran 2005 tarihinde, Yürürlüğe girer." şeklindedir. 91Açıklamalı
Kanun-İçtihat Programından 91. B- Dayanılan Anayasa Kuralları Anayasa'nın 2., 11., 36., 56., 87. ve  90. maddelerine
dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet
AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Fazıl SAĞLAM, A. Necmi ÖZLER ve
Serdar ÖZGÜLDÜR'ün  katılmalarıyla 19.10.2004 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasına geçilmesine,
yürürlüğü durdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara
bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 26.9.2004 günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun; 1- 184.maddesinin (5) numaralı fıkrasının, koşulları
oluşmadığından YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU,
Mustafa YILDIRIM ile Fazıl SAĞLAM'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- 344. maddesinin (b) bendinin, koşulları oluşmadığından
YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU ile Fazıl 
SAĞLAM'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 18.11.2004 gününde  karar verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup  incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: 1- Şekil  Açısından İnceleme Dava dilekçesinde, Anayasa'nın  87. maddesinde öngörülen
karar yeter sayısına uyulmadan, 5237 sayılı Yasa'nın 184. maddesinin beşinci
fıkrasıyla hukuken ve fiilen af sonucunu doğurmaya elverişli bir düzenleme
yapıldığı,  ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 148. maddesinde yasaların şekil bakımından
denetlenmesi, son oylamanın, öngörülen çoğunlukta yapılıp yapılmadığı 
hususu ile sınırlı  tutulmuş, 3.10.2001 gün ve 4709 sayılı Yasa ile
değişik 87. maddesinde de "... Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tam
sayısının beşte üç çoğunluğunun kararı ile genel ve özel af ilanına..."
karar verilebileceği belirtilmiştir. Af, önceden ve belli bir zamana kadar işlenmiş olan, suç teşkil
eden fiiller için ceza vermek hakkını ortadan kaldıran, verilmiş olan cezaların
kısmen veya tamamen infazını önleyen, bazen de kamu davasını düşüren veya
mahkumiyeti bütün sonuçlarıyla birlikte yok sayan yetkili mercilerce yapılmış hukuki
tasarruflardır. 5237 sayılı Yasa'nın 184. maddesinin (5) numaralı fıkrasında,
ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yapılan veya yaptırılan binayı  imar
planına veya ruhsatına uygun hale getirenler hakkında, bir ve ikinci fıkra
hükümleri gereğince kamu davası açılmayacağı, açılmış olan kamu davasının
düşeceği, mahkum olunan cezanın bütün sonuçları ile birlikte ortadan kalkacağı
hüküm altına alınmıştır. Affın, önceden ve belli zamana kadar işlenmiş  suçları
kapsamına alması yani geçmişe yönelik olması niteliği vardır. Bu niteliğini
taşımaması nedeniyle İptali istenilen düzenleme "af"  değildir
ve Anayasa'nın 87. maddesinde öngörülen karar sayısı ile alınması
gerekmemektedir. 2- Esastan İnceleme A- 184. Maddenin (5) Numaralı  Fıkrasının İncelenmesi Dava dilekçesinde, kimi nedenlerle kişilere  savunma hakkı
tanınmadan açılmış olan kamu davalarının  ortadan kaldırılmasının hak
arama özgürlüğünü kısıtlayacağı, bu özgürlüğün korunmasının hukuk devletinin
temel unsuru olduğu ileri sürülerek  iptali istenilen düzenlemenin
Anayasa'nın 2., 11. ve 36. maddelerine  aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 36. maddesinde, herkesin, meşru vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu hükme bağlanmıştır. Adil
yargılanma hakkı hukuk devleti olmanın gereklerinden biridir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 184. maddesinin birinci
fıkrasında,  yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina
yapmak veya yaptırmak; ikinci fıkrasında da, yapı ruhsatiyesi olmadan
başlatılan inşaatlar dolayısıyla kurulan şantiyelere elektrik, su ve telefon
bağlantısı yapılmasına izin verilmesi suç olarak tanımlanmıştır.  184.
maddenin iptali istenilen beşinci fıkrasında ise, birinci ve ikinci fıkralarda
tanımlanan suçları işleyenler hakkında ,  ruhsatsız ya da ruhsata aykırı
olarak yapılan veya yaptırılan binanın imar planına ve ruhsatına uygun hale
getirilmesi halinde  kamu davası açılmayacağı, açılmış kamu davasının
düşeceği ve mahkum olunan cezanın bütün sonuçlarıyla ortadan kalkacağı hüküm
altına alınmıştır. Söz konusu hükümden yararlanılabilmesi için, hakkında takibat
yapılmakta olan veya hakkında dava açılan yada ceza alan kişinin; ruhsatsız bina
yapmış veya yapıyor ise ruhsat almak ya da  ruhsata aykırı davranmış ise
ruhsatına uygun hale getirmesi gerekmektedir. Ruhsat alacak ya da ruhsatına
uygun hale getirecek kişi, ya hakkında takibat yapılan ya da hakkında kamu
davası açılmış olan veya yargılanıp hüküm almış olan kişi ya da
kişilerdir.  Hükümlü olanlar daha önce yargılandıkları ve  yargılama
aşamasında yasal haklarını kullanma olanakları bulunduğundan, bunlar açısından,
Anayasa'nın 36. maddesine aykırılık söz konusu değildir. 184. maddenin birinci ve ikinci fıkrasında yazılı suçları
işlemedikleri için bu suçların zanlısı ya da sanığı olmaması gerekenler
hakkında kimi nedenlerle yanlışlıkla takibat başlatılmış veya  kamu davası
açılmış ise savunmalarını bu doğrultuda yapmaları ve kanıtlarını haklarında
takibat yapan yetkiliye ya da dava açılmış ise mahkemeye sunma olanakları
vardır. Aynı maddenin beşinci fıkrasından yararlanmak isteyenlerin ruhsat
almamış iseler almaları ya da ruhsata aykırı davranmışlarsa uygun hale
getirmeleri ve bu hususları kanıtlayacak belgeleri  yetkililere ibraz
etmeleri gerektiğinden, bu durumda olanlar açısından da hak arama özürlüğünün
kısıtlanması  söz konusu değildir Yasa koyucu, Anayasa'nın ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı
kalmak koşuluyla ve cezalandırmadaki amacı gözeterek, suç ve cezayı
belirleyebilir ya da daha önce suç olarak kabul edilen bir eylemi suç olmaktan
çıkarabilir, gerekirse cezalandırmaktan da vazgeçebilir. İşledikleri suç
nedeniyle kişilerin cezalandırılması kural olmakla birlikte, bazı koşulların
gerçekleşmesi halinde, kişi hakkında ceza davasının açılmasından, açılmış olan
davanın devamından ve sonuçta ceza verilmesinden yada mahkum olunan cezanın
infazından  vazgeçilmesi suç ve ceza siyasetinin bir gereğidir. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2., 11. ve 36.
maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Bu görüşe  Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mustafa
YILDIRIM ve Şevket APALAK katılmamışlardır. B- 344. Maddenin (1) Numaralı Fıkrasının (B) Bendinin İncelenmesi 5237   sayılı  Yasa'nın  
yürürlükle   ilgili   344. maddesinin  
birinci   fıkrasının  (b) bendinde, "Çevrenin kasten kirletilmesi"
başlıklı 181 inci maddesinin birinci fıkrası ile "Çevrenin taksirle
kirletilmesi" başlıklı 182 nci maddesinin birinci fıkrası hükümlerinin
Yasa'nın yayımı tarihinden itibaren iki yıl sonra, yürürlüğe gireceği hüküm
altına alınmıştır. 5237 sayılı Yasa 12 Ekim 2004 günlü 25611 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanmış ve yayımlandığı  tarihten itibaren iki yıl geçmiş olup, 
iptali istenilen hükümde yer alan 181. ve 182. maddenin birinci fıkrası
hükümleri  12.10.2006 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir. İptali istenilen 344. maddenin (b) bendinin konusu kalmadığından
bu bende ilişkin istem hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek
gerekmiştir. VI- SONUÇ 26.9.2004 günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun; 1- 184. maddesinin (5) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,
Mustafa YILDIRIM ile Şevket APALAK'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- 344. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin,
maddede belirtilen iki yıllık yürürlüğe girme süresinin geçmesi nedeniyle
konusu kalmadığından, bu bende ilişkin istem hakkında KARAR VERİLMESİNE YER
OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, 12.6.2008 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY
GEREKÇESİ 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 184. maddesinin ilk fıkrasında,
"Yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya
yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır";
ikinci fıkrasında da "Yapı ruhsatiyesi olmadan başlatılan inşaatlar
dolayısıyla kurulan şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı
yapılmasına müsaade eden kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre
cezalandırılır"; dava konusu beşinci fıkrasında da "kişinin,
ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar
plânına ve ruhsatına uygun hale getirmesi halinde, bir ve ikinci fıkra
hükümleri gereğince kamu davası açılmaz; açılmış olan kamu davası düşer mahkûm
olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar" denilmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devletinde, Anayasa'ya
ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla hangi eylemlerin suç
sayılacağı veya bunlara uygulanacak yaptırımların belirlenmesi, yasa koyucunun
takdir alanı içinde  kalmakta ise de bu belirleme yapılırken
cezalandırmanın en önemli amaçlarından birinin suçun önlenmesi olduğu
gerçeğinin gözardı edilemeyeceği kuşkusuzdur. Aynı maddede, usulsüz yapılaşmayı
önlemek için ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılaşma suç sayılırken bu suçun
daha işlenmeden dava konusu son fıkra ile bağışlanması olanağı sağlanması,
suçun önlenmesi amacıyla bağdaşmamaktadır. Kamu düzenini ve kamu güvenliğini
yakından ilgilendiren kaçak yapılaşmanın engellenmesi için yaptırımlar
getirilirken önceden suçun bağışlanabileceği öngörülerek insanların suç
işlemeye teşvik edilmesinin, ceza hukukunun temel ilkelerini zedelediği
açıktır. Ayrıca, aynı suçun tekrar işlenmesi durumunda,  aynı maddeden
yararlanılmasına engel bir durum söz konusu olmadığından cezanın ıslah edici
özelliği de bulunmamaktadır. Oysa, bir hukuk devletinde ceza siyaseti
belirlenirken cezalandırma ile korunan hukuki yararın devamlılığının
gözetilmesi zorunludur. Aksi halde kamu düzeni ve esenliğinin sağlanması olanaksızdır. Açıklanan nedenlerle dava konusu kuralın iptali gerektiği
düşüncesi ile çoğunluk görüşüne karşıyım. Üye Fulya KANTARCIOĞLU KARŞI OY İptali istenen 184. maddenin (5) numaralı fıkrasında, maddenin
birinci ve ikinci fıkralarında tanımlanan suçu işleyenler hakkında, ruhsatsız
veya ruhsata aykırı olarak yapılan veya yaptırılan binanın imar planına ve
ruhsatına uygun hale getirilmesi durumunda kamu davası açılmayacağı, açılmış
olan kamu davasının ise düşeceği, mahkum olunan cezanın bütün sonuçlarıyla ortadan
kalkacağı belirtilmiştir. Buna göre ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yapılan veya
yaptırılan binanın imar plânına ve ruhsata uygun hale getirilmesi koşulu ile
failin, belirli bir tarih belirtilmeksizin işlediği suçun hukuki sonuçlarından
kurtarılması öngörülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren,
Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla
kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık devlettir. "Hukuk güvenliği ilkesi", hukuk devletinde uyulması
zorunlu temel ilkelerden birini oluşturmaktadır. Anayasa'da öngörülen temel hak
ve özgürlüklerin kullanılmasının ve insan haklarının yaşama egemen kılınmasının
ön koşulu olan hukuk güvenliği ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir
olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini,
devletinde yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden
kaçınmasını gerekli kılar. Yasa koyucu, kuşkusuz Anayasa'nın ve ceza hukukunun temel
ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla cezalandırmada güdülen amacı da gözeterek
hangi eylemlerin suç sayılacağını ve bunlara verilecek cezanın türü ve miktarı
ile artırım ve indirim nedenlerini saptayabilir ise de hukuk devletinde olması
gereken, bireylerin eylem ve işlemlerinde hukuka uygun davranma zorunluluğunu
zedeleyici düzenlemelerden kaçınması gerekir. Toplumsal huzurun sağlanmasında suçun önlenmesinin önemi
tartışılamaz. Önceden, yasalara aykırı olarak tesis edilecek eylem ve
işlemlerin hukuki sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde yasama tasarrufunda
bulunulması hukuk güvenliği ilkesine aykırılık oluşturacağı gibi, bu tür
düzenlemelerin sadece kendi çıkarlarını esas alıp toplum düzenini ve
menfaatlerini gözetmeyen kişilerin suç işlemelerini teşvik edeceği, cezanın en
önemli amaçlarından olan suçu önleme niteliğini ortadan kaldıracağı
kuşkusuzdur. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırılık
oluşturduğundan çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. 12.06.2008 Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mustafa
  YILDIRIM AZLIK
OYU Anayasa'nın 2. maddesinde vurgulanan hukuk devleti yasaların
belirgin, düzenlediği konuda eksiklikler oluşturmayan nitelik taşımalarını
gerektirir. Yasaların ceza belirleyen kurallarının ise, suç ve ceza
tanımlarında çelişki ve duraksamalara neden olmamaları Anayasa'nın cezayla
ilgili yasallık ile kamu düzenini koruma yaklaşımının özünde bulunan bir
gerçektir. Bu açıdan konu değerlendirildiğinde kamusal yararın bir gereği olan
ceza kurallarının toplum içindeki çarpıklıkları gideren bir işlev taşımaları
zorunlu olmaktadır. İptali istenen kural, uygar ve bayındır bir yapılaşmayı korumak
amacıyla ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapmayı suç kapsamına almaktadır.
Böylece imara aykırılıklar önlenerek çarpık yapılaşma ve kentleşme
durdurulacaktır. Oluşturulan suç ile karşılığı cezanın korunması ve etkisini
göstermesi ceza hukukunun doğal bir sonuç ve beklentisidir. Ancak iptale konu
kural ile bu doğal sonucun önüne geçilerek, yapının sonradan imar plânına ve
ruhsata uygun hale getirilmesiyle suç ortadan kaldırılmaktadır. Böylece imara
aykırılıkların önüne geçilmesi yolundaki temel amacın dışına çıkılarak kamusal
yarardan uzaklaşılmakta, hukuk devletinin içinde barındırdığı kamu yararı
ilkesiyle çelişilmektedir. Öte yandan ruhsatsız yapı yapmak eylemi suç olarak benimsenmişken,
suçu ortadan kaldıran sonraki tutum arasında tam bir koşutluk da
sağlanamamaktadır. Gerçekten de, ruhsatsız yapı yapmak suçunu ortadan kaldıran
yapıyı imar planına uygun hale getirme olgusu, ruhsatsız bir yapıya ilişkin
olarak her durumda ruhsat alma yükümlülüğü öngören imar hukuku karşısında suç
ile suçsuzluk ilintisini kuran bir yaklaşım değildir.  Çünkü,  bir
yapının imar plânına uygun ama ruhsatsız olması ya da ruhsat almadan imar
plânına uygun duruma getirilmesi olanaklıdır. İmar plânında yer almayan kimi
durumların imar yönetmeliklerinde bulunma olasılığı da ayrı bir gerçektir. İmar
plânı ve yapı ruhsatının ayrı kolluk işlemleri olması ve her birinin farklı
aşamalara ilişkin irade sergilemelerine dayanması bunların idare hukuku
yönünden ayrı nitelik ve sonuçta işlemler olduğunun göstergesidir. İmar
hukukundan kaynaklanan bir suç ve ceza ikilemi ise idare hukuku verileriyle
örtüşmemesi halinde çelişki ve belirsizliklere neden olacaktır.  Bu
bakımdan ruhsatsız bina yapma eylemi, Yasanın yapılışındaki düşünce dizgesi
doğrultusunda ancak ruhsat alma ile ortadan kalkabilir.  Bu koşutluğu
taşımayan bir kural; tutarlılık ve örgüsel açıklıktan yoksun olacak, içinde
duraksamaları barındıracak ve böylece hukuk devletinin gerçekleştirilme
boyutunda çelişkilere, yorumsal farklılıklara da neden oluşturacaktır. Öte
yandan, İmar plânına uygun hale getirme olgusunun ruhsata aykırılıkla ilintili
olabileceği şeklindeki bir yaklaşım ise, ruhsatsız yapının suç kapsamından
çıkarılmadığı sonucunu verecek ve Yasa'nın yorumlanmasında belirsizlikleri
artıracaktır. Açıklanan nedenlerle kuralın Anayasa'nın 2. ve 38. 
maddelerine aykırılığından ötürü iptali gerekeceği oyuyla karara karşıyım. Üye Şevket APALAK