ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1993/37 Karar Sayısı: 1993/56 Karar Günü: 7.12.1993 R.G. Tarih-Sayı :26.12.1999-23918 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN :Karadeniz Ereğlisi 2. Asliye Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 17.2.1926 günlü, 743 sayılı "Türk Kanunu Medenîsi"nin
310. maddesinin birinci fıkrasındaki, "Müddeaaleyh, anaya evlenme
vadettiği veya münasebeti cinsiye bir cürüm veya nüfuzu suiistimal teşkil
eylediği takdirde müddeinin talebi üzerine hakim onun babalığına hükmeder"
kuralının Anayasa'nın 10., 12. ve 41. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I - OLAY Tüm sonuçlarıyla babalığa hükmedilmesine ilişkin kararın
Yargıtay'ca bozulması üzerine Mahkeme, Türk Medenî Kanunu'nun 310. maddesinin
birinci fıkrasının iptali istemiyle doğrudan başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Kural 17.2.1926 günlü, 743 sayılı "Türk Kanunu Medenîsi"nin
iptali istenilen 310. maddesinin birinci fıkrası şöyledir: "Müddeaaleyh, anaya evlenme vadettiği veya münasebeti cinsiye
bir cürüm veya nüfuzu sui istimal teşkil eylediği takdirde; müddeinin talebi
üzerine hâkim, onun babalığına hükmeder. " B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar. " 2- "MADDE 12.-Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz,
devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer
kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder. " 3- "MADDE 41.-Aile, Türk toplumunun temelidir. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların
korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulamasını sağlamak için gerekli
tedbirleri alır, teşkilatı kurar. " IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Güven DİNÇER,
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Mustafa GÖNÜL, Oğuz AKDOĞANLI, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN,
Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN ve Sacit ADALI'nın
katılımlarıyla 6.10.1993 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasına geçilmesine oybirliğiyle karar verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülen yasa kuralı ile aykırılık savına dayanak yapılan
Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, "Türk Kanunu
Medenîsi"nin 310. maddesinin birinci fıkrasının iptalini talep etmiştir.
Fıkrada, babalığa hükmedilmesine ilişkin çeşitli durumlar, düzenlenmektedir.
Mahkemenin bakmakta olduğu dava ise evlenme vaadiyle babalığa hükmedilmesi
istemidir. Bu nedenle, 310. maddenin birinci fıkrasına yönelik itirazın fıkradaki
"müddeaaleyh, anaya evlenme vadettiği ... takdirde; müddeinin talebi
üzerine hâkim, onun babalığına hükmeder" kuralıyla sınırlı olarak
incelenmesine 7.12.1993 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir. B- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı Türk Medenî Kanunu'nun 310. maddesinin birinci fıkrasında,
"müddeaaleyh, anaya evlenme vadettiği veya münasebeti cinsiye bir cürüm
veya nüfuzu suistimal teşkil eylediği takdirde, müddeinin talebi üzerine hâkim,
onun babalığına hükmeder" denilmektedir. Medenî Kanun'un 297. maddesinde, biri ana ve çocuk yararına nakdî
ödemeler, diğeri bu ödemelerle birlikte tüm kişisel sonuçlarıyla babalığa
hükmedilmesine ilişkin olmak üzere iki tür dava düzenlenmiştir. Tüm kişisel sonuçlarıyla birlikte babalığa hükmolunabilmesi için,
anaya evlenme vadedilmiş veya cinsel ilişkinin bir cürüm veya nüfuzu suistimal
teşkil etmiş olması koşullarından birinin gerçekleşmesi zorunludur. C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10., 12. ve
41. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 1- Anayasa'nın 10. Maddesi Yönünden İnceleme Mahkeme, evlilik dışı doğan çocuklardan kimileri hakkında tüm
kişisel sonuçlarıyla birlikte babalığa hükmedilmesine olanak tanınırken,
kimilerine bu olanağın tanınmamasının eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğunu
belirtmektedir. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar" denilmektedir. "Kanun önünde eşitlik" ilkesi, aynı hukuksal durumda
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile, hukuksal eşitlik öngörülmektedir.
Eşitlik ilkesiyle güdülen amaç, aynı hukuksal durumda bulunan kişilerin aynı
kurallara bağlı tutulmalarını sağlamak ve yasa karşısında ayrım yapılmasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı hukuksal durumda bulunan
kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak eşitliğin çiğnenmesi
yasaklanmıştır. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Özelliklere, ayrılıklara
dayandığı için haklı olan nedenler, ayrı düzenlemeyi eşitlik ilkesine aykırı
değil, geçerli kılar. İncelenen kurala göre, evlenme vaadi olmaksızın meydana gelen
birleşmelerden doğan çocuklar için tüm sonuçlarıyla birlikte babalığa karar
verilemeyecektir. Oysa ana, evlenme vaadiyle bu ilişkiye girmiş ise tüm kişisel
sonuçlarıyla birlikte babalığa hükmedilecektir. Bu kuralla toplumun temeli olarak anayasal koruma altına alınan
ailenin serbest birleşmeler nedeniyle zarar görüp dağılmalarının önlenmesi,
böylece kamu düzeni ve genel ahlâkın korunması amaçlanmıştır. Bu nedenle, kural Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine
aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. 2- Anayasa'nın 12. Maddesi Yönünden İnceleme Mahkeme, babalığa hükmedilmesi durumunda çocuğun Medenî Kanun'un
312. ve 443. maddelerindeki haklardan yararlanarak babasının nüfusuna
yazıldığını, onun soyadını aldığını ve mirasçısı olduğunu, oysa, itiraz konusu
maddenin bu hakları engellediğini ileri sürmüştür. Anayasa'nın 12. maddesinde, "Herkes, kişiliğine bağlı,
dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir"
denilmekte; 13. maddesinde ise bu temel hak ve özgürlüklerin kamu düzeninin,
genel asayişin, kamu yararının, genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacı
ile Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunla sınırlanabileceği
belirtilmektedir. İtiraz konusu kural ile evlenme vaadi olmaksızın meydana gelen
birleşmelerden doğan çocuk yönünden tüm sonuçlarıyla babalığa karar
verilememesi nedeniyle kimi temel hakları, kamu yararı, kamu düzeni ve genel
ahlâkın korunması amacı ile sınırlandırılmaktadır. Ancak, toplumun temeli olan aileyi korumaya yönelik bu sınırlama,
demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olduğundan Anayasa'nın 12. ve 13.
maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. 3- Anayasa'nın 41. Maddesi Yönünden İnceleme Mahkeme, Anayasa'nın 41. maddesiyle çocukların korunması için
gerekli önlemleri alma görevinin Devlete verildiğini, evlilik dışı doğan çocukla
baba arasındaki nesep bağını engelleyen itiraz konusu yasa kuralının
Anayasa'nın bu maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Anayasa'nın 41. maddesinde, "Aile, Türk toplumunun temelidir.
Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve
aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri
alır, teşkilatı kurar" denilmektedir. Madde gerekçesinde de, "Ailenin sosyal yapısının yanı başında
bugün millet hayatında oynadığı rol, onun korunması yolunda bir hükmün
Anayasada yer almasını zorunlu kılmıştır. Ailenin korunması fikrinin, her
şeyden önce Medenî Kanun anlamında evliliklerin kurulmasını yaygınlaştırmak ve
kolaylaştırmak olduğu şüphesizdir. Çünkü medenî olmadan bir aileden
bahsedilemez. Aile ahlâkî bir çevredir. Aile, toplu yaşamın ilk modeli olarak
eğitim, yardımlaşma ve şefkat kaynağıdır. Millet hayatı bakımından
"aile" kutsal bir temeldir. Bu nedenle, Devlet, ailenin refahını ve
huzurunu koruyacaktır..." açıklamalarına yer verilmiştir. Toplumun temeli olan ailenin huzur ve refahı ve özellikle ana ve
çocuğun korunması için gerekli önlemleri almak ve teşkilatları kurmak görevi
Devlete verilmiştir. Devlet bu görevleri yerine getirirken aileye de zarar
vermemekle yükümlüdür. İtiraz konusu kuralla amaçlanan, aile kurumunun
etkinliğini ve otoritesini sağlamak, serbest birleşmeleri önlemek ya da
azaltmak yoluyla toplumun temeli olan aile birliğini kurmak ve dağılmasını
engellemektir. Açıklanan nedenlerle, kural Anayasa'nın 41. maddesine aykırı değildir.
İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 17.2.1926 günlü, 743 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun sınırlama
kararı gereğince incelenen 310. maddesinin birinci fıkrasındaki
"müdeaaleyh, anaya evlenme vadettiği ... takdirde; müddeinin talebi
üzerine hâkim, onun babalığına hükmeder." kuralının Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal istemine REDDİNE, 7.12.1993 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet NSEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfü FTUNCEL