ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  : 2004/43 Karar Sayısı : 2008/56 Karar Günü     : 7.2.2008 R.G. Tarih-Sayı :19.03.2008-26821 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İzmir 3. Sulh Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 2.7.1941 günlü, 4081 sayılı
Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanun'un 10. maddesinin, 25. maddesinin
birinci fıkrasının ve 26. maddesinin son fıkrasının Anayasa'nın 36. ve 125.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Dâvâcının çiftçi malına zarar vermesi nedeniyle bu zararın tazmini
konusunda Çiftçi Mallarını Koruma Meclis Başkanlığı tarafından verilen karara
karşı yapılan itirazın incelenmesi sırasında itiraz konusu kuralların
Anayasa'ya aykırılığı savını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 4081 sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanun'un itiraz
konusu kuralları da içeren 10., 25. ve 26. maddeleri şöyledir: " Madde 10 - Bu kanunda yazılı istisnalar dışında
koruma ve ihtiyar meclislerinin bu kanun hükümlerine tevfikan verecekleri kararlar
aleyhine alâkalılar tarafından kararın kendilerine tebliği tarihinden itibaren
on gün zarfında murakabe heyetine müracaat ve itiraz olunabilir. Müddeti
zarfında aleyhine itiraz edilmeyen kararlar katileşir. Bu suretle katileşen
veya ... ve bunlar derhal icra olunur ." " Madde 25 - Koruma veya ihtiyar meclisinin seçeceği
vukuf ehli fiili haber veren bekçi ile birlikte en geç yirmi dört saat zarfında
vaka mahalline giderek zararın miktarını ve hangi şartlar altında yapıldığını
tahmin ve tesbit ve bunu bir zabıt varakasile tevsik eder. Mühim işlerde vukuf
heyetine koruma veya ihtiyar meclisi azasından bir veya bir kaçı katılır. Tutulacak zabıt varakaları ve işe mütaallik evrak derhal koruma
veya ihtiyar meclisine tevdi olunur. Zarar ve ziyanın tesbitine taallûk eden tetkikler Köy Kanunu
hükümlerine göre yapılır." "Madde 26 - Birinci maddede yazılı
çiftçi mallarına iras edilen ve miktarı elli lirayı geçmiyen zararların
tazminine mütaallik işleri koruma ve ihtiyar meclisleri Köy Kanunundaki usule
göre tetkik ve hallederek bir karara bağlar. Tazminat talebinin reddine ve yirmi liraya kadar olan kararlara
karşı beş gün içinde sulh hâkimine itiraz edilebilir. Şu kadar ki, zararı yapan
tarafından vukubulan itirazlarda tazminine karar verilen paranın koruma
sandığına aynı müddet içinde depo edilmesi şarttır. Bu fıkraya taallûk eden
işlerde mahkeme, tetkikatını evrak üzerinde icra ve itiraz olunan kararı tadil
veya tasdik suretile işi bir hafta içinde intaç eder. Maddî hata vukuu veya
sahtelik iddiası halinde mahkeme, lüzum görürse duruşma yapabilir. Yirmi liradan yukarı olan tazmin kararlarına karşı alâkalılar,
yukarıki fıkrada yazılı depo şartı olmaksızın beş gün içinde sulh hâkimine
itiraz edebilir. Bu fıkraya göre yapılan itirazların tetkiki umumî hükümlere
göre yapılır. İtirazlar mahkemeye veya koruma ve ihtiyar meclislerine de
yapılabilir. Meclisler itiraz evrakını derhal salâhiyetli mahkemeye gönderir ve
muterize bedava bir ilmühaber verir. Koruma ve ihtiyar meclislerinin itiraz olunmıyan kararları ile
sulh hâkimlerinin itiraz üzerine verecekleri kararlar kat'î olup bunlar
aleyhine hiç bir kanun yoluna baş vurulamaz. " B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 36. ve 125. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU,
Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Cafer ŞAT, Fazıl SAĞLAM ve A. Necmi ÖZLER'in
katılımlarıyla 17.6.2004 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dâvâda
uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddelerine göre
mahkemeler, bakmakta oldukları dâvâlarda uygulayacakları bir kanun veya kanun
hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddî olduğu kanısına varırlarsa, o
hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu
kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için
elinde yöntemince açılmış ve görevine giren bir dâvâ bulunması ve iptali
istenen kuralın da o dâvâda uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa
kuralları, dâvânın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya
dâvâyı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte
bulunan kurallardır. Başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu dâvâ, Çiftçi Mallarını Koruma
Meclis Başkanlığının kararına yapılan itiraza ilişkindir. İtiraz konusu
kurallardan 4081 sayılı Yasa'nın 10. maddesi, bu kanunda yazılı istisnalar
dışında koruma ve ihtiyar meclislerinin bu kanun hükümlerine göre verecekleri
kararlar aleyhine murakabe heyetine müracaat ve itiraz ile ilgili konuları
düzenlemekte, 25 maddesinin birinci fıkrası ise zarar tesbiti usulüne 
yönelik hükümler içermektedir. Söz konusu bu kurallar, dâvâ konusu ile ilgili
olmayıp, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin dâvâda uygulayacağı
kurallar değildir. Belirtilen nedenlerle, 2.7.1941 günlü, 4081 sayılı Çiftçi
Mallarının Korunması Hakkında Kanun'un 10. maddesi ile 25. maddesinin birinci
fıkrasının itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu dâvâda
uygulanma olanağı bulunmadığından bu kurallara ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği
nedeniyle REDDİNE, dosyada eksiklik bulunmadığından 4081 sayılı Kanun'un 26.
maddesinin son fıkrasının esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kuralla sulh hakimlerinin itiraz
üzerine verecekleri kararların Yargıtay denetimine kapatıldığı, bu durumun ise
Anayasa'nın 36. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 4081 sayılı Yasa'nın iptali istenen kuralı da içeren 26.
maddesinde çiftçi mallarına verilen ve miktarı elli lirayı geçmeyen zararların
tazminine ilişkin işleri koruma ve ihtiyar meclislerinin karara bağlayacağı ve
bu kararlara karşı beş gün içinde sulh hakimine itiraz edilebileceği
belirtilmiştir. Maddenin son fıkrasında yer alan itiraz konusu kuralda ise
koruma ve ihtiyar meclislerinin itiraz olunmayan kararları ile sulh
hakimlerinin itiraz üzerine verecekleri kararların kesin nitelikte olduğu ve bunlar
aleyhine hiçbir kanun yoluna başvurulamayacağı hükme bağlanmıştır. Yasa'da
belirtilen elli lira geçen süre içerisinde herhangi bir değişikliğe
uğramamıştır. Dolayısıyla koruma ve ihtiyar meclisleri ancak 50 liraya kadar
olan zararlar konusunda karar verebileceklerdir. Hak arama hürriyetini düzenleyen Anayasa'nın 36. maddesinde,
" Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı
mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma
hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz " denilerek yargı mercilerine dâvâcı ve dâvâlı olarak
başvurabilme ve bunun tabiî sonucu olan iddia, savunma, âdil yargılanma hakkı
güvence altına alınmıştır. Anayasa'nın 125. maddesinde de; "İdarenin her türlü
eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır." denilmektedir. Anayasa'nın 141. maddesiyle yargıya, dâvâların en az giderle ve
mümkün olan süratle sonuçlandırılması görevi verilmiş, 142. maddesiyle de,
mahkemelerin kuruluşunun, görev ve yetkilerinin, işleyişinin ve yargılama
usullerinin yasa ile düzenlenmesi öngörülmüş, usûl yasalarının Anayasa'ya uygun
olmak koşulu ile düzenlenmesi yasakoyucunun takdirine bırakılmıştır. Yargı
denetiminin bir yerde kesilmesi gerektiğinden yasakoyucu kanun yollarını
dâvâların özelliklerine göre düzenleyip kimi kararların kesin olduğunu
belirtebilir. Anayasa'da tüm mahkeme kararlarının temyiz edileceğine ilişkin bir
hükme yer verilmemiştir. Öğretide de bu yönde bir zorunluluk olduğu kabul
edilmemiştir. Anayasa Mahkemesi'nin konuya ilişkin kararları da, kamu yararı
gerektirdiğinde ve hukuk devleti kavramı ile bağdaşmayacak sonuçlara yol açma
olasılığının bulunmadığı durumlarda kimi kararlar için kanun yollarına
başvurmanın önlenebileceği yönündedir. İtiraz konusu hükmün de yer aldığı 4081 sayılı Yasa'nın 26.
maddesi ile yasakoyucu, çiftçi mallarında meydana getirilen ve miktarı 50
lirayı geçmeyen zararların tazminini karara bağlama yetkisini koruma ve ihtiyar
meclislerine vermiş, ancak kişilerin haklarını korumak amacıyla bu kararlara
karşı sulh hakimlerine itiraz yolunu açmıştır. Koruma ve ihtiyar meclislerince
verilen kararlara itiraz edildiğinde sulh hakimliklerince uyuşmazlık
incelenmekte ve idarenin vermiş olduğu karar bir yargı faaliyeti sonucunda
kesinlik kazanmaktadır. Yasama organının bu tür dâvâların görülmesinde ve
sonuçlandırılmasında basit fakat hızlı bir usûl öngörerek genel hükümlerden
ayrılmakta kamu yararı gördüğü anlaşılmaktadır. İtiraz konusu kuralla verilebilecek tazminat miktarı da
gözetildiğinde,  koruma ve ihtiyar meclislerinin itiraz edilmeyen
kararları ile bunlara itiraz üzerine sulh hakimliklerinin vermiş oldukları
kararlara karşı, dâvâların hızlandırılması ve mahkemelerin iş yükünün
azaltılması için kamu yararı amacıyla temyiz yoluna gidilmesine ilişkin
sınırlamanın adalet duygusunu rencide ettiğinden ve hak arama özgürlüğünü
kısıtladığından söz edilemez. Bununla birlikte, kişilerin kendi iradeleri ile
koruma ve ihtiyar meclisleri tarafından verilen karara itiraz etmemeleri de
kanun yolunun kapalı olduğu anlamına gelmez. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 36. ve 125.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Cafer ŞAT bu görüşe katılmamıştır. VI- SONUÇ 2.7.1941 günlü, 4081 sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında
Kanun'un 26. maddesinin son fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, Cafer ŞAT'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 7.2.2008 gününde karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet ERTEN Üye Cafer ŞAT Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ KARŞI OY 4081
sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanun’un 26. maddesinin son fıkrası
hükmü şöyledir. “koruma ve ihtiyar meclislerinin itiraz olunmıyan kararları
ile sulh hakimlerinin itiraz üzerine verecekleri kararlar kati olup
bunlar aleyhine hiçbir kanun yoluna başvurulamaz.” 4041
Sayılı Yasanın 1. maddesi hükmüne göre korunacak çiftçi malları şunlardan
ibarettir. 1-
Ekili, dikili veya kendiliğinden yetişen bütün nebatlarla Orman Kanunun
kapsamına girmeyen ağaçlar ve ağaçlıklar, 2-    Ziraatte kullanılan
veya ziraatle alâkalı olan her nevi menkul ve gayrimenkul mallar, 3-  Su
arkları, set ve bentlerle hendek, çit, duvar ve emsali manialar, tarla ve
bahçe yollarıdır. 1.
maddede yazılı çiftçi mallarına zarar verilmesi halinde zarara uğrayan
çiftçinin günümüzün ulaşım imkanları da göz önünde tutulduğunda hakim huzuru
ve uzman bilirkişiler marifetiyle uğradığı zararını tespit ettirip bunun
tazmini için umumi hükümlere göre yargı yollarına başvurması Anayasanın 36.
maddesinde ifadesini bulan hak arama hürriyetinin bir gereğidir. Görüldüğü
üzere 1941 yılında yürürlüğe giren ancak günümüzde artık uygulamada pratik bir
faydada sağlamayan ve uygulama olanağı da kalmayan 4041 Sayılı Yasanın söz
konusu hükmü Anayasanın 36. maddesine aykırı olup iptali gerekir. Açıklanan
nedenlerle çoğunluğun iptal isteminin reddine ilişkin görüşlerine katılmıyorum. Üye Cafer ŞAT