ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2024/8 Karar Sayısı : 2024/126 Karar Tarihi : 27/6/2024 R.G.Tarih-Sayı : 2/10/2024-32680 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Küçükçekmece 5. Asliye Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 11/1/2011
tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 478. maddesinde yer alan “…teslim
tarihinden başlayarak,…” ibaresinin Anayasa’nın 2., 5., 13. ve 35.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Eser
sözleşmesinden kaynaklanan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı
olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ
İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 478. maddesi
şöyledir: “e. Zamanaşımı MADDE 478- Yüklenici
ayıplı bir eser meydana getirmişse, bu sebeple açılacak davalar, teslim
tarihinden başlayarak, taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki
yılın; taşınmaz yapılarda ise beş yılın ve yüklenicinin ağır kusuru varsa,
ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yılın geçmesiyle zamanaşımına
uğrar.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M.
Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin
MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ve Kenan YAŞAR’ın katılımlarıyla 18/1/2024
tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından
işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer
DURSUN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenen kanun
hükmü, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: A. Anlam ve Kapsam 3. 6098 sayılı Kanun’un 470. maddesinde eser sözleşmesi,
yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir
bedel ödemeyi üstlendiği sözleşme olarak tanımlanmıştır. 4. Anılan Kanun’un 471. maddesinde yüklenicinin üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı
menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorunda olduğu, 474.
maddesinde iş sahibinin eserin tesliminden sonra işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları
varsa bunu uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmek zorunda olduğu hükme
bağlanmıştır. 5. 477. maddede ise eserin açıkça veya örtülü olarak
kabulünden sonra yüklenicinin her türlü
sorumluluktan kurtulacağı, ancak onun tarafından kasten gizlenen ve usulüne
göre gözden geçirme sırasında fark edilemeyecek olan ayıplar için
sorumluluğunun devam edeceği öngörülmüştür. Yine aynı maddede iş sahibinin
gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal etmesi hâlinde eseri
kabul etmiş sayılacağı, eserdeki ayıbın sonradan ortaya çıkması durumunda ise
iş sahibinin gecikmeksizin durumu yükleniciye bildirmek zorunda olduğu, aksi
takdirde eseri kabul etmiş sayılacağı belirtilmiştir. 6. Kanun’un anılan hükümlerine göre teslim ve kabulün birbirini
takip eden süreçler olduğu anlaşılmaktadır. 7. 478. maddeye göre yüklenici
ayıplı bir eser meydana getirmişse bu sebeple açılacak davalar, teslim
tarihinden başlayarak taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yılın, taşınmaz
yapılarda ise beş yılın ve yüklenicinin ağır kusuru varsa, ayıplı eserin
niteliğine bakılmaksızın yirmi yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrayacaktır.
Anılan maddede yer alan “…teslim tarihinden başlayarak…” ibaresi itiraz
konusu kuralı oluşturmaktadır. B. İtirazın Gerekçesi 8. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralın anlam
ve kapsamının belirli olmadığı, bu konuda mahkeme kararları arasında içtihat
birliğinin oluşmadığı, dolayısıyla kuralda hukuki belirliliğin ve
öngörülebilirliğin bulunmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 5., 13. ve
35. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 9. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43.
maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. maddesi yönünden de
incelenmiştir. 10. Anayasa’nın 35. maddesinde “Herkes, mülkiyet ve
miras haklarına sahiptir./Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlanabilir./ Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.” denilmektedir. Anayasa’nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet
hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal
varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2018/106, K.2019/80, 16/10/2019, § 14). 11. Bu bağlamda mülkiyet hakkı, maddi varlığı bulunan
taşınır ve taşınmaz mal varlığını kapsadığı gibi maddi bir varlığı bulunmayan
hak ve alacakları da içermektedir. Eser sözleşmesinin konusunu taşınır veya
taşınmaz malların oluşturduğu ve ayıbın eserin niteliğindeki uygunsuzluk olduğu
gözetildiğinde iş sahibinin mal varlığına dâhil olan veya zilyetliğinde bulunan
eserdeki değer kaybının maddi varlığa ilişkin olduğu ve mülk teşkil ettiği
aldığı açıktır. 12. Anayasa’nın 40. maddesinin birinci fıkrasında “Anayasa
ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlâl edilen herkes, yetkili makama
geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir.” denilmiştir. Anılan hükme göre kişilerin yargı makamları ile idari makamlar
önünde haklarını arayabilmelerine kolaylık ve imkân sağlanması anayasal bir
zorunluluktur. Bu zorunluluk, temel hak ve özgürlüğü ihlal edilen ya da ihlal
edildiğini iddia eden kişilerin ilgili yargı veya idari merciler nezdinde
şikâyetlerini dile getirmesi hususunda devlete gerekli ve yeterli mekanizmaları
oluşturarak uygun koşulları sağlama yükümlülüğü getirmektedir (AYM, E.2019/102,
K.2019/99, 25/12/2019, § 16). 13. Bu çerçevede Anayasa’nın anılan maddesinde güvence
altına alınan etkili başvuru hakkı; anayasal bir hakkının ihlal edildiğini
ileri süren herkese hakkın niteliğine uygun olarak iddialarını inceletebileceği
makul, erişilebilir, etkili, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini engellemeye
ya da sonuçlarını ortadan kaldırmaya elverişli idari ve yargısal yollara
başvuruda bulunabilme imkânının sağlanmasını teminat altına almaktadır (AYM,
E.2019/102, K.2019/99, 25/12/2019, § 17). 14. İtiraz konusu kural yüklenicinin ayıplı eser meydana
getirdiği durumlarda açılacak davalar için zamanaşımı süresinin hangi tarihte
başlayacağını düzenlemektedir. Bu itibarla yüklenicinin meydana getirdiği
eserdeki ayıplar sebebiyle mülkiyet hakkından kaynaklanan haklarını yargı
mercileri önünde ileri sürebilmesi için uygun şartların sağlanması etkili
başvuru hakkının bir gereğidir. 15. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen
hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak
ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup
bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan,
hukuki güvenliği sağlayan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı
denetimine açık olan devlettir. 16. Anayasa’nın anılan maddesinde güvenceye alınan hukuk
devletinin temel unsurlarından olan hukuki belirlilik ilkesi uyarınca
kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir
duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,
uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına
karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler
hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Nitekim hukuki
güvenlik ilkesi hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm
eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal
düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli
kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). 17. Uzun yıllar öncesinde akdedilen bir sözleşme gereğince
yüklenicinin eseri sözleşme hükümlerine uygun olarak teslim edip etmediğinin
belirlenmesi, buna ilişkin bilgi ve belgelerin saklanması, mahkemelerce
bunların temin edilerek değerlendirilmesindeki güçlükler gözetilerek iş
sahibinin bu konuda açacağı davaların belirli sürelerle sınırlandırılması söz
konusu olabilir. Bu durum aynı zamanda hukuki güvenlik ve belirliliğin
sağlanarak hukuki istikranın tesis edilmesine katkı sunmaktadır. 18. 6098 sayılı Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer
aldığı 478. maddesinde ayıplı eserin varlığı durumunda zamanaşımı süreleri eserin
niteliğine ve ayıbın türüne göre açık ve net olarak belirlenmiştir. Kural bu
sürelerin başlangıcı olarak teslim tarihini esas almaktadır. 19. Teslim tarihi ise sözleşme hükümleri ile dürüstlük
kuralı gibi 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun genel
hükümlerine göre belirlenecektir. 20. İş sahibinin
eserin tesliminden sonra işlerin olağan
akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden
geçirmek ve ayıpları varsa bunu uygun bir
süre içinde yükleniciye bildirmek zorunda olduğu gözetildiğinde eserin ayıplı
olması durumunda yükleniciye tanınan seçimlik hakların kullanılmasında eserin
kabulünün teslimden farklı ve sonrasında gerçekleşen bir olgu olduğu
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla eser tesliminin, iş sahibinin eseri kabul etmesine
veya etmemesine imkân tanıyacak bir husus olduğu, bu yönüyle kuralda yer alan teslim
tarihi kavramının açık, net ve anlaşılır olduğu açıktır. 21. Dava açmanın süreyle sınırlanması, borçlunun uzun
süre dava tehdidi altında kalmasını önleme amacı bakımından elverişli bir
araçtır. Kuralla iş sahibi açısından yeterli bir dava açma süresi öngörülerken,
yüklenici açısından da hukuki belirsizliği ortadan kaldıran ve sözleşmenin
sonuçlarını geride bırakacak bir koruma sağlanmaktadır. 22. 6098 sayılı Kanun’da öngörülen zamanaşımı süreleri de
dikkate alındığında kural kapsamında bu sürelerin teslim tarihinden
başlatılmasının iş sahibinin dava açmasını imkânsız hâle getirmediği ya da
aşırı derece zorlaştırmadığı gibi kuralın tarafların mülkiyet hakkından
kaynaklanan taleplerini ileri sürmesinde makul bir denge kurduğu
anlaşılmaktadır. 23. Bu itibarla kural kapsamında yüklenicinin ayıplı bir
eser meydana getirmesi hâlinde bu sebeple açılacak davalarda zamanaşımı süresinin
teslim tarihinden başlatılmasında kişinin
mülkiyet hakkına yönelik müdahalelere karşı devletin etkili giderim mekanizması sağlama yükümlülüğüne
aykırı bir yön bulunmamaktadır. 24. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2., 35. ve 40.
maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 5. ve 13. maddelerine de aykırı
olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 2.,
35. ve 40. maddeleri bağlamında yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış
olması nedeniyle Anayasa’nın 5. ve 13. maddeleri yönünden ayrı bir inceleme
yapılmasına gerek görülmemiştir. IV. HÜKÜM 11 /1/2011 tarihli ve
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 478.
maddesinde yer alan “… teslim tarihinden başlayarak,...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE 27/6/2024
tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR