ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     :  2018/102 Karar Sayısı  :  2018/74 Karar Tarihi :  21/6/2018 R.G. Tarih – Sayı   :  Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Düzce 1. Asliye Hukuk
Mahkemesi (Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatıyla) İTİRAZIN KONUSU : 26/9/2004 tarihli ve 5235
sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri İle Bölge Adliye Mahkemelerinin
Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 5. maddesinin 18/6/2014 tarihli
ve 6545 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle yeniden düzenlenen üçüncü fıkrasında yer
alan “Asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerde …” ibaresinin
Anayasa’nın 2., 10., 36., 37., 141. ve 142. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY : Taraflar arasında akdedilen anonim şirket
hisse devir ve ortaklık sözleşmelerinin gereğinin yerine getirilmemesi
sebebiyle sözleşmelerin feshi, sözleşme konusu taşınmazın tapu kaydının iptali
ve tescili ile kazanç kaybı tazminatı talepleriyle açılan davada itiraz konusu
kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un 5. maddesinin 6545 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle yeniden
düzenlenen itiraz konusu kuralın da yer aldığı üçüncü fıkrası şöyledir: “ Asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerde bu
mahkemelerde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur. Konusu parayla
ölçülebilen uyuşmazlıklarda dava değeri üç yüz bin Türk lirasının üzerinde olan
dava ve işler ile dava değerine bakılmaksızın; 1. İflas, (…) iflasın kaldırılması, iflasın kapatılması,
konkordato ve yeniden yapılandırmadan kaynaklanan iş ve davalara, 2. 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda hâkimin
kesin olarak karara bağlayacağı işler ile davalara, 3. Şirketler ve kooperatifler hukukundan kaynaklanan genel kurul
kararlarının iptali ve butlanına ilişkin davalara, yönetim organları ve denetim
organları aleyhine açılacak sorumluluk davalarına, organların azline ve geçici
organ atanmasına ilişkin davalara, fesih, infisah ve tasfiyeye yönelik
davalara, 4. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununa ve
21/6/2001 tarihli ve 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanununa göre yapılan
tahkim yargılamasında; tahkim şartına ilişkin itirazlara, (…) hakemlerin seçimi
ve reddine yönelik davalar ile yabancı hakem kararlarının tanıma ve tenfizine
yönelik davalara, ilişkin tüm yargılama safhaları, bir başkan ve iki üye ile
toplanacak heyetçe yürütülür ve sonuçlandırılır. Heyet hâlinde bakılacak
davalarla ilgili olmak üzere, dava açılmadan önce veya açıldıktan sonra talep
edilen ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbirler de heyet tarafından incelenir ve
karara bağlanır. Bu fıkrada belirtilen dava ve işler dışında kalan
uyuşmazlıklar mahkeme hâkimlerinden biri tarafından görülür ve karara bağlanır.
Başkan ve üye hâkimler arasında dağılıma ilişkin esaslar, işlerde denge
sağlanacak biçimde mahkeme başkanı tarafından önceden tespit edilir.” II.  İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk
inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma KARAMAN ODABAŞI tarafından
hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2.  Anayasa’nın 152. ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.
maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak
bir kanunun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa’ya aykırı
görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının
ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca bir mahkemenin
Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin
görevine giren bir davanın bulunması, iptali istenen kuralın da o davada
uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın
değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte olan
kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 5235 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin 6545 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle yeniden düzenlenen üçüncü
fıkrasında yer alan “Asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerde …” ibaresinin
iptalini talep etmiştir. İtiraz konusu kuralın da yer aldığı 5235 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin 6545 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle yeniden düzenlenen
üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde, asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerde
bu mahkemelerde bir başkan ve yeteri kadar üye bulunacağı hükme bağlanmış;
üçüncü fıkranın devamında ise asliye ticaret mahkemelerinde görülen dava ve
işlerden hangilerinin heyetçe yürütülerek sonuçlandırılacağı ile diğer dava ve
işlerin başkan ve üyeler arasında dağılımına ilişkin usul ve esaslar
düzenlenmiştir. 4. İtiraz konusu kural, asliye ticaret mahkemelerinin kuruluşu ve
yapılanmasına ilişkindir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, yapısal olarak asliye
ticaret mahkemesi olmayıp önüne gelen uyuşmazlık yönünden asliye ticaret
mahkemesi sıfatıyla yargılama yapan asliye hukuk mahkemesidir. Bu bakımdan
itiraz konusu kuralın söz konusu uyuşmazlıkta uygulanma olanağı
bulunmamaktadır. 5. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu ibareye ilişkin
başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. Serruh KALELİ bu görüşe katılmamıştır. III. HÜKÜM 26/9/2004 tarihli ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri
ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un
5. maddesinin, 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle ile
yeniden düzenlenen üçüncü fıkrasında yer alan “Asliye ticaret mahkemesi
kurulan yerlerde...” ibaresinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin
bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu ibareye ilişkin
başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Serruh KALELİ’nin
karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 21/6/2018 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ KARŞIOY 5235 sayılı yasanın 6545 sayılı Yasa’nın 45. maddesiyle yeniden
düzenlenen üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “Asliye Ticaret
Mahkemesi kurulan yerlerde” ibaresinin Anayasa’ya aykırılığı nedeniyle itiraz
yolu ile iptali istenmiştir. Başvuran mahkeme, önündeki davanın görev yönünden niteliği itibari
ile ASLİYE TİCARET mahkemesi sıfatı ile Düzce 1. Asliye Hukuk Mahkemesidir. İtirazının gerekçesi olarak; Asliye Ticaret mahkemelerinde görülen
uyuşmazlıkların arz ettiği önem ve özellikleri nedeniyle denetim ve gözetimde
hataların en aza indirgendiği heyetçe incelenmesi şeklindeki yargılama usulünün
adil yargılanmaya yüksek düzeyde hizmet ettiğini, Asliye Ticaret Mahkemesi
kurulu olmayan yerlerde tek hakimli görevli hukuk mahkemesinin yetkili ve
görevli kılınmasının hukuki güvenlik ilkesini zedelediğini, bölgeler arası
farklılığın eşitlik ve ayrımcılığa aykırı olacağını, AİHS 6. maddesindeki hak
arama özgürlüğü ile Anayasamızın 141. maddesinde yer alan “davaların en az
giderle ve makul sürede sonuçlandırılması” ilkesine hizmet etmeyeceğini beyanla
5235 sayılı Yasa’nın 5. maddesinin 3. fıkrasında yer alan ilgili ibarenin
iptalini talep ettiği görülmektedir. Mahkememiz yaptığı incelemede, iptali istenen kuralın Asliye
Ticaret Mahkemelerinin kuruluş ve yapılanmasına ilişkin olup başvuran
mahkemenin Asliye Ticaret Mahkemesi olmayıp bu sıfatla yargılama yapan Asliye
Hukuk Mahkemesi olduğunu, bu nedenle kuralın uygulanma olanağı olmadığı
gerekçesi ile mahkemenin yetkisiz olduğuna oy çokluğuyla karar vermiştir. Başvuran mahkemenin Adalet teşkilatı içinde adı Düzce Asliye Hukuk
Mahkemesi olarak nitelenmiş ise de kendisine bakmakta olduğu davanın konusu
itibarı verilen yetki nedeniyle ticaret mahkemesi görevi ve sıfatı ile
Mahkememize başvurduğu dolayısıyle başvuranın Asliye Hukuk Mahkemesi olduğu ve
Ticaret Mahkemesi sayılamayacağı sonucu yaratan, nitelemesi doğru değildir. Düzce 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin, önündeki davanın niteliğine
göre mahkemenin yetki alanı ve görev niteliği değişmekte, geçici de olsa o
davanın gerektirdiği mahkemenin ismini almasını ve Asliye Ticaret Mahkemesi
olarak ve bu sıfatta görev yapmasını zorunlu kılmaktadır. Başvuran mahkemenin görülen dava yönünden değil de kuruluşta
verilen ismi ile nitelenerek mahkememize başvuru izin yetkisi bulunmadığı
şeklindeki gerekçeye katılmak mümkün değildir. İptali istenen kural Ticaret Mahkemelerinin kuruluşundan ziyade
yapılanmasına ilişkin olduğu düşünüldüğünde başvuran Asliye Ticaret 
Mahkemesi sıfatı ile Düzce 1. Asliye Hukuk mahkemesi dilekçesinde tam da bu
oluşumun yarattığı tabloya dikkat çekmiş, kendisinin bu davada Ticaret
Mahkemesi olduğu kabul edildiğine göre Asliye Ticaret mahkemelerinin bizzat
kurulduğu yerlerdeki yapısı ile benzeri yapıda bulunmayan geçici yetki ile
görevli kendi mahkemesinde görülecek bu dava yönünden uygulama usul ve
esaslarında gördüğü eksik ve yanlışlıkları ve bu manada bunların Anayasaya
aykırılıklarını nitelemiş ve başvurmuştur. Açıklanan nedenler ile başvuran mahkemenin yetkisiz olduğu
söylenemeyeceğinden çoğunluk görüşüne katılınmamıştır. Üye Serruh KALELİ