ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2010/77 Karar Sayısı : 2011/163 Karar Günü : 8.12.2011 R.G. Tarih-Sayı :
25.01.2012-28184 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Aydın 2. Sulh Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 3.7.2005 günlü, 5393 sayılı
Belediye Kanunu'nun 15. maddesinin altıncı fıkrasının '2886 sayılı
Devlet İhale Kanunu'nun 75 inci maddesi hükümleri belediye taşınmazları
hakkında da uygulanır.' biçimindeki son cümlesinin Anayasa'nın 2., 5.,
10., 11. ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Mülkiyeti davalı Belediyeye ait taşınmazın kiracısı olan davacı
tarafından açılan çekişmenin önlenmesi davasında, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 3.7.2005 günlü, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinin
itiraz konusu cümleyi de içeren altıncı fıkrası şöyledir: ' Belediye mallarına karşı suç işleyenler Devlet malına karşı suç
işlemiş sayılır. 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75 inci maddesi
hükümleri belediye taşınmazları hakkında da uygulanır.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Mahkeme, başvuru kararında Anayasa'nın 2., 5., 10., 11. ve 36.
maddelerine dayanmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi hükmü uyarınca Haşim
KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,
Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN ve
Celal Mümtaz AKINCI'nın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında; 1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili
gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin
ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engel
bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ
ile Celal Mümtaz AKINCI'nın gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilen
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- Dosyada eksiklik bulunmadığından, işin esasının incelenmesine,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Mehmet ERTEN, Hicabi DURSUN ile Celal Mümtaz AKINCI'nın
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 7.12.2010 gününde karar verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu
Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, iptali istenen kuralda, orantılılık ve adil
denge ilkelerinin gözetilmediği, özel hukuk düzenlemelerinde birey karşısında
idare lehine eşitsizlik oluşturulduğu ve idareye sözleşme süresi sonunda tek
taraflı olarak tahliye yetkisi verildiği, bu suretle hak arama özgürlüğünün
engellendiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 5., 10., 11. ve 36.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kural ile belediyelere ait taşınmazlarda 2886 sayılı
Devlet İhale Kanunu'nun ecrimisil ve tahliyeye ilişkin 75. maddesinin
uygulanacağı öngörülmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde yasa koyucu, Anayasa
kurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine
sahiptir. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen 'yasa önünde eşitlik ilkesi'
hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil,
hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı hukuksal durumda
bulunan kişilerin aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve yasalarla kişiler
arasında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Anayasa'nın 'Hak arama hürriyeti' başlıklı 36. maddesinin birinci
fıkrasında, ' Herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı
mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma
hakkına sahiptir ' denilerek yargı organlarına davacı ve davalı olarak
başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanma
hakkı güvence altına alınmıştır. Maddeyle güvence altına alınan dava yoluyla
hak arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde, diğer
temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların
korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Kişilere yargı mercileri
önünde dava hakkı tanınması adil bir yargılanmanın ön koşulunu oluşturur. Belediyeler, belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki pek
çok ihtiyacını karşılamak üzere kurulan kamu tüzel kişileridir. Belediyeler,
yasalarla yüklenilen ve yerel toplumsal yaşamın zorunlu gereksinimleri olan
görevlerini sürekli, düzenli ve sistemli bir şekilde yerine getirebilmek
amacıyla ayni ve nakdi kaynağa ihtiyaç duyarlar. Belediyelerin kamu
hizmetlerinin görülmesine ayrılmış olan kaynaklarından biri de kendilerine ait
olan taşınmazları kiraya vermek suretiyle sağladığı kira geliridir. Başkasına ait bir maldan bir bedel karşılığında yararlanma esasına
dayanan kira sözleşmesi, tarafların serbest iradeleriyle oluşur ve her iki
taraf için borç doğurur. Bu nedenle genel olarak, özel hukuk kurallarına göre
düzenlenmesi gerekir. Ancak, belediyeler ile belediyelere ait taşınmazlar
arasındaki bağlantı, özel hukuktaki bir malikle-taşınmaz arasındaki mülkiyet
ilişkisinden farklıdır. Zira özel hukukta malik, malına istediği gibi tasarruf
edebilmede, onu dilediği fiyatla dilediğine satmada ya da kiralamada ve maldan
elde ettiği geliri istediği gibi harcamada özgür olmasına karşın; belediyeler,
sahip olduğu taşınmazlar üzerinde tasarrufta bulunurken bazı kurallara uymak
durumundadırlar. Belediyeler, sahip oldukları taşınmazları, dilediklerine
diledikleri fiyatla devredemezler. Söz konusu taşınmazlar, kamusal bir
sorumlulukla ve kamu hukukunun belirlediği usule göre kullanılır ve bu
yerlerden elde edilecek gelir, kamu idaresinin yapmakla yükümlü olduğu hizmette
harcanır. Bu nedenle, yasakoyucunun takdir yetkisi kapsamı içinde, kamu
hizmetlerinin sürekli, düzenli ve sistemli bir şekilde sürdürülebilmesi için
kamu yararı amacıyla, belediyelere ait taşınmazların, kira sözleşmesi sonunda
tahliyelerine ve ecrimisil ödenmesine ilişkin itiraz konusu kuralın Anayasa'nın
hukuk devleti ilkesi ile çelişen bir yönü bulunmamaktadır. Öte yandan, taşınmazını kiraya veren belediyeler ile diğer kişiler
aynı hukuksal konumda değildirler. Belediyeler ile belediyelere ait taşınmazlar
arasında sorumluluk, yönetim ve tasarruf biçimi yönünden kamu hukuku ilişkisi
bulunmakta ve bu emlâkten elde edilen gelir kamu hizmetine ayrılmaktadır. Bu
nedenle, diğer kişiler ile aynı hukuksal konumda bulunmayan belediyelerin, kiraya
verdikleri taşınmazlar hakkında, kira sözleşmesi sonunda farklı bir tahliye
usulü öngörülerek ayrı hukuksal işleme tabi tutulmasında eşitlik ilkesine
aykırılıktan söz edilemez. Ayrıca, itiraz konusu kural, kiracının yargıya başvurma hakkını
ortadan kaldırmadığından, yargı yoluna başvurma imkânının mevcut olduğu bir
durumda hak arama özgürlüğünün ihlal edildiğinden söz edilemez. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 10. ve
36. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 5. ve 11. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 3.7.2005 günlü, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinin
altıncı fıkrasının '2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75 inci maddesi
hükümleri belediye taşınmazları hakkında da uygulanır.' biçimindeki son
cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 8.12.2011 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN KARŞI OY 3.7.2005 günlü 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinin
beşinci fıkrasının '2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75 nci maddesi
hükümleri belediye taşınmazları hakkında da uygulanır' şeklindeki son
cümlesinin iptali için itiraz başvurusunda bulunulmuştur. Belediye'ye ait 2.Alış Veriş Merkezi No.1(11) adresindeki üstü
örtülü (musakkaf) olduğu anlaşılan taşınmaz, 2886 sayılı Yasa uyarınca
23.9.1999 günü yapılan ihale sonucu noterde tanzim edilen kira sözleşmesi ile
23.9.1999 ' 31.7.2000 günlerini kapsar biçimde şahsa kiralanmış, takip eden
kira dönemlerinde de kira bedeli artırılmak suretiyle 31.7.2009 tarihine kadar
kullanılarak kira sözleşmesi sürdürülmüştür. Belediye, ihale yöntemi ile kiraya verdiği taşınmazın kira
süresinin 31.7.2009 günü sona erdiğini belirterek 10 gün içinde boşaltılmasını
istemiş, şahıs ise kira sözleşmesinin devam ettiğini ileri sürerek itiraz
başvurusunda bulunan mahkemeden bu durumun tespitini istemiştir. Belediye Kanunu'nun 15. maddesinin beşinci fıkrasının iptali
istenen son cümlesinin yollama yaptığı 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75.
maddesinde, sadece işgalden kaynaklanan ecrimisil ve tahliye konuları
düzenlenmiştir. Sözü edilen maddede, kira sözleşmesinden kaynaklanan
ihtilaflarda fuzuli işgalin olmayacağı varsayılarak bu durum tahliye nedeni
olarak gösterilmemiş, kira sözleşmesinin bitiminden itibaren işgalin devam
etmesi halinde ecrimisil talep edilmesini ise kira sözleşmesinde hüküm
bulunmaması şartına bağlayarak, kira sözleşmesi bulunan hallerden kaynaklanan
uyuşmazlıkların çözümü kapsam dışında tutulmuştur. Somut olayda, kiralayan (Belediye)  kira süresinin sona
erdiğini, kiracı (Şahıs) ise kira sözleşmesinin devam ettiğini ileri sürdükleri
için aralarındaki uyuşmazlığın kira sözleşmesinden kaynaklandığı ve ortada
iptali istenen kuralın uygulanmasını gerektiren fuzuli bir işgalin varlığından
söz etme imkanı bulunmamaktadır. Bu gibi uyuşmazlıkların 6570 sayılı
Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun 1. maddesinde yer alan 'Belediye
teşkilâtı olan yerlerle, iskele, liman ve istasyonlardaki gayrimenkullerin
(Musakkaf olmayanları hariç) kiralanmalarında kiralayanla kiracı arasındaki
hukuki münasebetlerde bu kanun ile Borçlar Kanununun bu
kanuna aykırı olmayan hükümleri tatbik olunur' hük(mü)üm uyarınca bu
Kanunda öngörülen kurallara göre sonuçlandırılacağı gözetildiğinde, iptali
istenen kuralın uyuşmazlığın çözümünde uygulanma yerinin bulunmadığı açıktır. Nitekim, İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü'nün
B050MAH0650002/11753-82652 sayılı,  2886/75 konulu ve 2005/119 numaralı
valiliklere gönderdiği Genelge'nin bir bölümünde  '' belediyelerin
sahip olduğu taşınmazlar bakımından 2886 sayılı Kanunun 75 inci maddesinin
uygulanmasında aşağıdaki usul ve esaslara uyulması uygulamada doğan hukuki
sorunların önlenmesi bakımından büyük önem arz etmektedir. 1) 2886 sayılı Kanun dahilinde ihale edilen taşınmazlar bakımından
arsa ve arazi dahil, öncelikle kira sözleşmesi hükümlerine göre hareket
edilecektir. Ayrıca, kira süresi dolmadan ve tahliye isteğine ilişkin hukuki
şartlar oluşturulmadan mülki idare amirinden tahliye talebinde
bulunulmayacaktır. 2) 6570 sayılı Kanun kapsamında bulunan taşınmazlar için, tahliye
şartlarının yasal olarak doğmuş olması ve bunun belediye tarafından
belgelendirilmesi halinde tahliye talebinde bulunulabilecektir. Mahkemelerde
tahliye davasına konu edilmiş bir taşınmazın tahliyesi için 2886 sayılı Kanunun
75 inci maddesine göre tahliye talebinde bulunulmayacaktır. 3)Belediye taşınmazının, belediyenin rızası hilafına veya bilgisi
dışında işgali söz konusu ise, belgelendirilmesi yoluyla mülki makamdan tahliye
talebinde bulunulacaktır. Belediye taşınmazlarının fuzuli işgali durumunda tahliye sağlanana
kadar, 2886 Kanunda düzenlenen esaslar dahilinde ecrimisil tahsili de zorunlu
bulunmaktadır. Konu hakkında bilgi edinilmesini ve mülki makamlarla belediyelere
duyurulmasını rica ederim' denilmek suretiyle öncelikle kira
sözleşmesine göre hareket edilmesi, belediyenin rızası hilafına veya bilgisi
dışında işgalin söz konusu olması halinde, bu husus belgelendirilmek koşulu ile
2886 sayılı Yasa'nın 75. maddesinin uygulanabileceğine işaret edilmesi de kira
sözleşmesine dayanan olaylardaki uyuşmazlıkların çözümünde 5393 sayılı Kanun'un
15. maddesinin beşinci fıkrasının son cümlesi değil, 6570 sayılı Gayrimenkul
Kiraları Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağını göstermektedir. Yukarıda açıklandığı üzere, uyuşmazlığın çözümünde uygulanma yeri
bulunmayan kurala yönelik itiraz başvurusunun yetkisizlik nedeniyle reddine
karar verilmesi gerekir. Bu itibarla esasın incelenmesine ilişkin gerekçeye katılamıyoruz. Üye Mehmet
  ERTEN Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI KARŞIOY 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinin altıncı
fıkrasının  '2886 sayılı Devlet İhale  Kanununun  75. maddesi
hükümleri belediye taşınmazları hakkında da uygulanır' biçimindeki son
cümlesinin itiraz başvurusunda  bulunan Mahkeme'nin  bakmakta olduğu
davada uygulanma olanağı yoktur. Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi işgalden kaynaklanan ecrimisil
ve tahliye konuları düzenlenmiş; kira sözleşmesinden  kaynaklanan 
uyuşmazlıklarda  fuzuli  işgalin olamayacağı kabul edilerek, bu durum
tahliye nedenleri arasında belirtilmemiştir. Olayda kiralayan Belediye, kira süresi sonunda tahliyeyi talep
etmiş ve Mahkeme de taleple bağlı olduğundan, kuralı uygulama olanağına esasen
sahip değildir. Bu nedenle başvurunun, Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi
gerekir. Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT