ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1977/3 Karar Sayısı:1977/19 Karar Günü:24/3/1977 Resmi Gazete tarih/sayı:13.6.1977/15965 İtiraz
yoluna başvuran : Güney Sulh Ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu : 13/12/1968 günlü, 1072 sayılı. Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun
Alet ve Makineleri Hakkındaki Kanunun 2. maddesinin "Bu suçlardan mahkûm
olanların cezalan tecil edilmez" hükmünü içeren son fıkrasının Anayasa'nın
8, 10, 11, 12, 14, 33 ve 132. maddelerine aykırı görülerek iptali istenmiştir. I.
OLAY: Sanık
hakkında, kasabadaki boş bir arsada çalıştırdığı 5 masada langırt oynatmak
suretiyle 1072 sayılı Kanuna muhalefet ettiğinden, söz konusu Kanunun 2.
maddesi gereğince cezalandırılması ve suç aletlerinin müsaderesine karar
verilmesi isteğiyle kamu davası açılmıştır. Davaya
bakan mahkeme; verilecek cezanın ertelenmesini yasaklayan aynı maddenin son
fıkrasını Anayasa'ya aykırı bularak, iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurmuştur. III.
METİNLER: l-
13/12/1968 günlü 1072 sayılı Kanunun 2. maddesi şöyledir: "Madde
2- Bu maddeye aykırı hareket edenler l yıldan aşağı olmamak üzere hapis ve
1.000 liradan 5.000 liraya kadar ağır para cezasına mahkûm edilirler. Tekerrürü
halinde cezalar bir misli artırılır. Ele
geçirilen alet, makine ve bunların çalıştırılmasına yarayan tesisat ve paralar
zapt ve müsadere edilir. Bu gibi oyun oynanan yerler bir daha açılmamak üzere
kapatılır. Bu
suçtan mahkûm olanların cezalan tecil edilmez. Bu
maddenin yalnız son fıkrası hükmünün iptali istenmiştir. 2-
Aynı Kanunun 1. maddesinin yasakları içeren birinci fıkrası şöyledir: "Türk
Ceza Kanununun 567. maddesinin kapsamı dışında kalsa bile umuma mahsus veya
umuma açık yerlerde herne ad altında olursa olsun kazanç kasdı ile oynanmasa
dahi, rulet, tüt, langırt ve benzeri baht veya maharet isteyen otomatik, yan
otomatik, el veya ayakla kullanılan oyun alet ve makineleri ile benzerlerini
bulundurmak veya yurda sokmak yahut imal etmek yasaktır." 3-
13/7/1965 günlü, 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun 6. maddesi
şöyledir: Cezaların
ertelenmesi: Madde
6- Adliye mahkemelerinde para cezasından başka bir ceza ile mahkûm olmayan
kimse, işlediği bir suçtan dolayı ağır veya hafif para veya 6 aya kadar ağır
hapis veya bir yıla kadar hapis veya hafif hapis cezalarından biriyle mahkûm
olur ve geçmişteki hali ile, ahlâki temayüllerine göre cezasının ertelenmesi
ileride cürüm işlemekten çekinmesine sebep olacağı hakkında mahkemece kanaat
edinilirse, bu cezanın ertelenmesine hükmolunabilir. Bu halde ertelemenin
sebebi hükümde yazılır. Fiilin
işlendiği zamanda 15 yaşını bitirmemiş küçüklerin mahkûm oldukları ağır hapis
cezası 2 seneden, hapis ve hafif hapis cezası 3 seneden, 15 yaşını doldurmuş
olupta 18 yaşını ikmal etmemiş olanlar ile 70 yaşına varmış ihtiyarların mahkûm
oldukları ağır hapis cezası bir seneden, hapis ve hafif hapis cezası 2 seneden
fazla olmadığı hallerde de yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanabilir. Bazı
suçlara ilişkin cezalar ile, askerî suçlar ve disiplin suçlarına ilişkin
cezaların ertelenemeyeceğine dair özel kanun hükümleri saklıdır. 4-
3/3/1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 89. maddesi şöyledir: Madde
89- Adliye mahkemelerince para cezasından başka bir ceza ile mahkûm olmayan
kimse işlediği bir suçtan dolayı ağır veya hafif para cezaları veya muvakkat
sürgün yahut 6 ay ve daha az hapis ve hafif hapis cezalarından biri ile mahkûm
olur ve geçmişteki hali ile, ahlâkî temayüllerine göre cezanın tecili ileride
de cürüm işlemekten çekinmesine sebep olacağı hakkında mahkemece kanaat
edilirse, bu cezanın teciline hükmolunabilir. Bu halde tecilin sebebi hükümde
yazılır. 5-
Mahkemenin iptal istemine dayanak gösterdiği Anayasa maddeleri şunlardır: Madde
8- Kanunlar Anayasa'ya aykırı olamaz. Anayasa
hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve kişileri
bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Madde
10- Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve
hürriyetlere sahiptir. Devlet
kişinin temel hak ve hürriyetlerini, fert huzuru, sosyal adalet ve hukuk
devleti ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasî, iktisadî ve sosyal
bütün engelleri kaldırır; insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için
gerekli şartları hazırlar. Madde
11- Temel hak ve hürriyetler, devletin ülkesi ve milliyetiyle bütünlüğünün,
Cumhuriyetin, millî güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının, genel ahlâkın
ve genel sağlığın korunması amacıyla veya Anayasa'nın diğer maddelerinde
gösterilen özel sebeplerle Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olarak, ancak
kanunla sınırlanabilir. Kanun
temel hak ve hürriyetlerin özüne dokunamaz. Bu
Anayasa'da yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirisi, insan hak ve
hürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü
veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayırımına dayanarak, nitelikleri Anayasa'da
belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak kasdı ile kullanılamaz. Bu
hükümlere aykırı eylem ve davranışların cezası kanunda gösterilir. Madde
12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep
ayırımı gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiç
bir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Madde
14- Herkes yaşama, maddî ve manevî varlığını geliştirme haklarına ve kişi
hürriyetine sahiptir. Kişi
dokunulmazlığı ve hürriyeti, kanunun açıkça gösterdiği hallerde usulüne göre
verilmiş hâkim kararı olmadıkça kayıtlanamaz. Kimseye
eziyet ve işkence yapılamaz. İnsan
haysiyeti ile bağdaşmayan ceza hükmolunamaz. Madde
33- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan Kanunun suç saymadığı bir
fiilinden dolayı cezalandırılamaz. Cezalar ve ceza tedbirleri ancak kanunla
konulur. Kimseye,
suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza
verilemez. Kimse,
kendisini veya kanunun gösterdiği yakınlarını suçlandırma sonucu doğuracak
beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza
sorumluluğu şahsidir. Genel
müsadere cezası konulamaz. Madde
132- Hâkimler görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasa'ya, kanuna, hukuka ve
vicdani kanaatlarına göre hüküm verirler. Hiç
bir organ, makam merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere
ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde
bulunamaz: Görülmekte
olan bir dava hakkında yasama meclislerinde yargı yetkisinin kullanılması ile
ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda bulunulamaz.
Yasama ve yürütme organlarıyla idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu
organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiç bir suretle değiştiremez ve bunların
yerine getirilmesini geciktiremez. VI.
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca l/2/1977 gününde Kani Vrana, Şevket
Müftügil, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Ahmet Koçak, Şekip Çopuroğlu,
Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Hasan Gürsel,
Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun
katıldıkları toplantıda gerekli inceleme yapılarak dosyada eksiklik bulunmadığı
anlaşılmakla, esasın incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V.
ESASIN İNCELENMESİ: İşin
esasına ilişkin rapor, mahkemenin gösterdiği gerekçelerle, dayandığı Anayasa
maddeleri, ilgili kanun hükümleri Yasama Meclisleri tutanaktan okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Bir
hükmün Anayasa'ya aykırı olması için, Anayasa'nın ya açık hükümlerine ya da
ortaya koyduğu temel ilkelerin ruhuna ve amacına doğrudan veya dolaylı bir
şekilde ters düşmüş bulunması gerekir. Olayda
cezanın ertelenmemesini öngören hükmün Anayasa'ya aykırılığı Öne sürülmektedir.
Suç ile ceza arasındaki dengesizlik, suçlular arasında yarattığı ayrıcalık,
hâkimin takdir haklarını ortadan kaldırma gibi nedenler gerekçe olarak
gösterilerek Anayasa'ya aykırılığı oluşturduğu düşüncesiyle 1072 sayılı Rulet,
Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve Makineleri Hakkında Kanunun 2. maddesinin
son fıkrasındaki "bu suçlardan mahkûm olanların cezaları tecil
edilemez." tümcesinin iptali istenmektedir. O halde Öncelikle cezaların
ertelenmesi kurumunun hukuksal niteliğinin saptanması, suç ve cezalar
arasındaki ilişki, hâkimin bağımsızlığı konuları incelenmek, öğreti ve bilim
alanlarında da yararlanarak ilgili kanun maddeleri ile Anayasa hükümleri
karşılaştırılıp yorumlanarak bir sonuca varmak uygun olur. 647
sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun 6. ve Türk Ceza Kanununun 89.
maddeleri, para cezasından başka bir cezaya çarptırılmamış olan kişilerin,
belli sınırlar içinde kalan, belli suçlar dışında işledikleri suçlardan
giydikleri cezaların ertelenebileceğini hükme bağlamakta ve ertelemeyi, ilerde
suç işlemekten çekinmesine sebep olacağı hakkında hâkime kanaat vermesi
koşuluna bağlı olarak, hâkimin takdirine bırakmaktadır. Hükmün yazılışından
açıkça anlaşılacağı gibi erteleme, mahkûm için bir hak değil, ancak pişmanlık
duyguları ile bir daha suç işlemiyeceği kanaatini uyandıracak tutum ve
davranışı ile hâkimden, cezasını erteleme yetkisini kullanmasını dileyebilmek
olanağını vermiş bulunmaktadır. Genellikle ertelemenin hükümlü için bir hak
olmayıp, cezası ertelenen kişiler için bir lütuf ve atıfet ve toplum bakımından
da yararlı bir uygulama olduğu kabul edilmektedir. Ancak, cezanın ertelenmesi
bir hak olmadığına ve suçun ağırlığı toplumdaki olumsuz sonuçları ile yarattığı
endişe ve huzursuzlukla orantılı bulunduğuna göre, suçu, cezayı ve ertelemeyi
takdir ve tayin etmek yasama meclislerinin yetkilerinden olmak gerekir. Bu
konulardaki hükümlerin, toplumların yapılarındaki değişikliğe göre farklı
nitelik taşımaları doğal olduğu gibi, değişen koşulların gereksindirdiği yeni
hükümlerin getirilmesi, suç sınırlarının genişletilmesi ve cezalarının
artırılıp erteleme dışı bırakılması da doğaldır. Bu ilkeler ülkemiz için de
geçerlidir. Yeter ki Anayasal hak ve özgürlüklerin özü zedelenmiş bulunmasın. Aynı
suçu işlemiş olanlardan birinin cezasının hemen çektirilmesi yanında ötekinin
cezasının ertelenmesi; ayrıcalık yaratacak ve Anayasa'nın 10. maddesinde yazılı
hukuk devleti, sosyal adalet ilkeleriyle çelişecek bir görünümde ise de,
aslında bu düzenleme sosyal adaleti gerçekleştirmek, toplumun ekonomik ve
sosyal yapısını pekiştirmek amacına yöneliktir. Bugün soyut adalet görüşü
yerine, sosyal adalet görüşü ağırlık kazanmıştır. Aynı suçu işlemiş olanlardan
birinin cezasını çekerken diğerinin cezasının ertelenmesinin temelinde toplum
yararı ve sosyal adalet düşüncesi yatmaktadır. Bu nedenledir ki, erteleme, kişi
için hak değildir ve toplum yararına kullanılmak üzere hâkimin takdirine
bırakılmıştır. Durum
böyle olunca Mahkemenin, ortada bir hak sınırlanması bulunduğu yolunda,
Anayasa'nın 11. maddesine dayanarak ileri sürdüğü sav da yersiz görülmüştür. Öte
yandan eşitlik ilkesi, kanunların uygulanmasında, dil, ırk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayırımını yasaklamakta, aynı durumda
olanlara aynı kuralların uygulanmasını gerektirmekte ve böylece ortaya
imtiyazlı bir kişi, sınıf ya da zümre çıkarılmamasını emretmektedir. Bir kısım
suç ve cezaların erteleme bakımından ayrı hükümlere bağlı tutulması, yukarıda
açıklandığı üzere, haklı nedenlere dayanmaktadır. Bu yüzden Anayasa'nın 12.
maddesine bir aykırılık da yoktur. Hâkimin
yetkisinin sınırlanmasına ilişkin gerekçeye gelince; Anayasa'nın 8. maddesi
Anayasa hükümlerinin yargı organlarını da bağlıyacağı ve 132. maddesi ise,
hâkimlerin Anayasa'ya, kanuna ve vicdani kanılarına göre hüküm verecekleri
ilkesini koymuştur. Yukarıda açıklanan nedenlerle Anayasa'ya uygunluğu
anlaşılan hükmün hâkimlerin Anayasa buyruğu olarak üstlendikleri yargısal görev
ve yetkilerini sınırladığı veya kısıtladığı öne sürülemez. İtirazda
dayanılan öteki Anayasa maddeleriyle genel ilkelerinin sorunun çözülmesine ışık
tutan bir yönü görülmemiş ve tartışılmalarına gerek bulunmamıştır. Özetlemek
gerekirse, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı bir yönü yoktur, itiraz
gösterilen nedenlerle reddedilmelidir. VI.
SONUÇ: 27/12/1968
günlü, 13086 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 13/12/1968 günlü, 1072 sayılı
"Rulet, Tüt, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve Makineleri Hakkında
Kanun"un 2. maddesinin son fıkrasında yer alan "Bu suçlardan mahkûm
olanların cezaları tecil edilmez." biçimindeki hükmün Anayasa'ya aykırı
olmadığına, itirazın reddine, 24/3/1977
gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Ahmet
  Akar Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Hasan
  Gürsel Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu