ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2006/77 Karar Sayısı : 2009/39 Karar Günü : 5.3.2009 R.G Tarih-Sayı :
27.03.2010-27534 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Akseki Asliye Ceza
(Çocuk) Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 26.9.2004 günlü, 5237
sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesinin (8) numaralı fıkrasında yer alan
'Suçtan zarar göreni gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisi' ibaresinin
Anayasa'nın 2., 10., 11., 12., 13., 17., 20., 38., 40., 41. ve 42. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. I- OLAY Kamu tüzel kişilerine ve özel kişilere hakaret edildiği ve kamu
malına zarar verildiği iddiasıyla açılan davada, uzlaşma şartlarını düzenleyen
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali
için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesinin itiraz konusu
ibareyi içeren (8) numaralı fıkrası şöyledir: ' Suçtan zarar göreni gerçek kişi veya özel hukuk tüzel
kişisi olup, soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı bulunan
suçlarda, failin suçu kabullenmesi ve doğmuş olan zararın tümünü veya büyük bir
kısmını ödemesi veya gidermesi koşuluyla mağdur ile fail özgür iradeleri ile
uzlaştıklarında ve bu husus Cumhuriyet savcısı veya hakim tarafından
saptandığında kamu davası açılmaz veya davanın düşürülmesine karar verilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10., 11., 12., 13., 17., 20.,
38., 40., 41. ve 42. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer
ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün katılımlarıyla 30.5.2006 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI 26.9.2004 günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesinin
(8) numaralı fıkrasında yer alan 'Suçtan zarar göreni gerçek kişi veya özel
hukuk tüzel kişisi'' ibaresinin yürürlüğünün durdurulması isteminin, koşulları
oluşmadığından reddine, 30.5.2006 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı Yargının işleyişinin etkinleştirilmesi amacıyla başvurulan
yollardan birisi de, uyuşmazlıkların yargıya iletilmesinden önce alternatif
çözüm yollarının denenmesidir. Alternatif çözüm yollarının, uyuş­mazlıkların
daha kısa sürede ve daha az masrafla sonuçlandırılması, giz­liliğin korunması
ve mahkemelerdeki iş yükünün hafifletilmesi gibi birçok fayda sağladığı
bilinmektedir. Alternatif çözüm yollarının; uzlaşma, tahkim, dostane çözüm
ve arabuluculuk gibi birçok çeşidi bulunmaktadır. Yakın zamanda ceza hukukumuza
giren uzlaşma da alternatif çözüm yollarından birisidir. İtiraz konusu ibareyi içeren kural, Türk ceza hukukunda uzlaşmanın
şartlarını düzenlemektedir. Ceza hukukunda uzlaşma, işlendiği konusunda yeterli
bir şüphe bulunan bir suçtan dolayı, mağdurun tatmin edilmesi suretiyle fail ve
mağdur arasındaki uyuşmazlığın giderilmesini amaçlayan, mağdurun ve failin
uzlaşmaları halinde soruşturma veya kovuşturmanın kaldı­rılmasını amaçlayan bir
kurumdur. Ceza hukukunda uzlaşma konusu ilk defa, 1.6.2005 tarihinde
yürürlüğe giren 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesinin (8) numaralı
fıkrasında, uzlaştırma işlemlerinin nasıl yerine getirileceği ise yine aynı
tarihte yürürlüğe giren 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253., 254. ve
255. maddelerinde düzenlenmiştir. İtiraz konusu ibareyi içeren 5237 sayılı Türk
Ceza Kanunu'nun 73. maddesinin (8) numaralı fıkrasında; şikâyete bağlı suçlarda
mağdurun gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisi olması şartıyla, mağdur ile
failin uzlaşması halinde soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcılığı tarafından
kamu davasının açılmamasına, kovuşturma aşamasında ise mahkemelerce davanın
düşürülmesine karar verileceği hükme bağlanmıştır. 19.12.2006 tarihli ve 26381
sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5560 sayılı Çeşitli
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun ile uzlaşma kuru­munda esaslı
değişiklikler yapılmıştır. Bu Yasa'nın 45. maddesi, itiraz konusu ibareyi de
içeren 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesinin (8) numaralı fıkrasını
yürürlükten kaldırmıştır. Ancak Başvuran Mahkemenin davayı sonuçlandırmak için,
yürürlükten kalkmış olsa da itiraz konusu ibareleri içeren 5237 sayılı Türk
Ceza Kanunu'nun 73. maddesinin (8) numaralı fıkrasını göz önünde bulundurması
gerektiği açıktır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, uzlaşma kapsamına giren suçlarda suçtan zarar
görenin gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisi olma şartının getirilmesiyle,
kamu tüzel kişilerine karşı işlenen suçların uzlaşma kapsamı dışında kaldığı,
bu nedenle kuralın Anayasa'daki hukuk devleti ve eşitlik ilkelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık, Anayasa'nın ve yasaların üstünde yasakoyucunun da
bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi ile eylemli
değil, hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda
bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve
kişilere yasalar karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını
önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı
kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. Nitelikleri ve durumları
özdeş olanlar için yasalarla değişik kurallar konulamaz. Anayasa'nın 38. maddesinde ise, suçlara ve cezalara ilişkin genel
esaslar düzenlenmiş, maddenin ilk fıkrasında kimsenin, işlediği zaman
yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı
cezalandırılamayacağı, üçüncü fıkrasında da ceza ve ceza yerine geçen güvenlik
önlemlerinin ancak kanunla konulacağı belirtilmiştir. Kamu tüzel kişileri, Anayasa'da ve yasalarda hukuk hayatına girme,
hak ve borçlara sahip olma, irade açıklama ve işlem yapabilme özellikleri bakımından
özel hukuk tüzel kişilerinden ve gerçek kişilerden farklı konumda
tutulmuşlardır. Kamu tüzelkişileri, ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği
yetkiye dayanılarak kurulur (Anayasa m.123). Kamu ihtiyaçlarını karşılamakla
görevli devlete ve diğer bazı kamu tüzel kişilerine kamulaştırma (Anayasa m.46)
ve zor kullanma gibi istisnai bazı yetkiler tanınmıştır. Devletin, kamu
iktisadi teşebbüslerinin ve diğer kamu tüzelkişilerinin mülkiyet rejimi özel
hukuktan farklı esaslara bağlanmıştır. Örneğin, bunların mülkiyetinde bulunan
malların, işletmelerin ve diğer malvarlıklarının özelleştirilmesine ilişkin
esas ve usuller kanunla düzenlenir (Anayasa m.47). Ayrıca, devletin ve kamu
iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları, yıllık
bütçelerle yapılır (Anayasa m.161). Devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin özel hukuk işlemlerinde ve
sözleşmelerinde, gerçek ve özel hukuk tüzel kişileriyle eşit konumda kabul
edilmeleri ekonomik düzenin, özel hukuka hâkim olan ilkelerin ve nihayet
adaletin gereğidir. Bununla birlikte, 'statüler hukuku' olarak
nitelendirilebilecek kamu hukukundan kaynaklanan işlemlerde ise, devlet ve
diğer kamu tüzel kişileri kamu hizmetlerini yerine getirirken Anayasa ve
yasaların çizdiği sınırlar içerinde tek taraflı işlem yapabilme ve kamu gücünü
kullanma yetkisiyle donatılmışlardır. Devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin
görevlerini yerine getirirken kamu yararını gözettikleri varsayıldığından,
diğer kişilerden farklı hukuki ve cezai korumaya tâbi tutulmuşlardır. Kamu tüzel kişilerinin bir suçun faili olup olamayacakları
konusunda öğretide tartışmalar olsa da, başta devlet olmak üzere diğer kamu
tüzel kişilerinin bir suçun mağduru olma konumları tartışmasızdır. Devlet ve
diğer kamu tüzel kişilerinin suçtan zarar gören konumda olabilecekleri Türk
ceza hukukunda da kabul edildiği için, hem ceza kanunlarında hem de suç ve ceza
hükmü içeren özel kanunlarda bunlarla ilgili suç kategorileri hep var olmuştur.
765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenmiş olan devletin şahsiyetine
karşı cürümler ve devlet idaresi aleyhinde işlenen cürümler bu kapsamda
sayılabilir. Aynı şekilde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda millete ve devlete
karşı suçların, devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına
karşı suçların, devletin güvenliğine karşı suçların, Anayasal düzene ve bu
düzenin işleyişine karşı suçların ve milli savunmaya karşı suçların
düzenlenmesi, devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin suçtan zarar gören
konumunda olduklarına, ayrıca gerçek kişilerden ve özel hukuk tüzel
kişilerinden farklı şekilde korunduklarına ilişkin düzenlemelere örnek
gösterilebilir. Hukuk devletinde, Anayasa'da belirtilen ilkelere ve ceza hukukunun
genel kurallarına aykırı olmadıkça yasakoyucu cezalandırma yetkisini
kullanırken, toplumda hangi eylemlerin suç sayılacağını, eylemlerin hangi tür
ve ölçüdeki ceza yaptırımları veya ceza yaptırımına seçenek yaptırımlarla
karşılanacağını, hangi suçların uzlaşmaya tâbi olacağını, uzlaşma yöntemini ve
şartlarını belirleme konusunda takdir yetkisine sahiptir. Öte yandan, yasakoyucu devlet ve toplum hayatının sağlıklı,
düzenli ve barış içinde sürdürülmesini sağlamak için çeşitli kamu hizmetlerini
yerine getirmek üzere kurulan kamu tüzel kişilerinin farklı konumda bulunmaları
nedeniyle, gerçek kişilerden ve özel hukuk kişilerinden ceza kanunlarında
farklı şekilde korunmalarını ve bunlara karşı işlenen suçlarda uzlaşma yolunun
kapalı tutulmasını öngörebilir. Bu nedenle; suçtan zarar görenin kamu tüzel kişisi olması halinde
uzlaşma yolunun kapalı olmasını öngören kuralda Anayasa'daki suç ve cezaların
yasallığı, hukuk devleti ve eşitlik ilkelerine aykırı bir yön bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, kural Anayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 11., 12., 13., 17., 20., 40.,
41. ve 42.. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. VII- SONUÇ 26.9.2004 günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesinin
(8) numaralı fıkrasında yer alan 'Suçtan zarar göreni gerçek kişi veya özel
hukuk tüzel kişisi'' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 5.3.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ