ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2013/32 Karar Sayısı : 2013/112 Karar Günü : 10.10.2013 R.G. Tarih-Sayı :
31.12.2013-28868 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İzmir 2. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4.6.1937 günlü, 3201 sayılı
Emniyet Teşkilat Kanunu'na 26.4.2005 günlü, 5336 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle
eklenen ek 24. maddenin beşinci fıkrasının son cümlesinde yer alan ''mecburi
hizmet sürelerinin kalan her yılı için,'' ibaresinin, Anayasa'nın 2. maddesine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Polis meslek eğitim merkezindeki eğitimini tamamlayan ve aday
polis memuru olarak atanan davacıdan, mecburi hizmet süresini tamamlamaksızın
memuriyetten ayrılması nedeniyle kendisine yapılan öğretim masrafı karşılığı
olarak tazminat istenilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada,
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 3201 sayılı Kanun'un itiraz konusu ibarenin de yer aldığı ek 24.
maddesi şöyledir: 'Emniyet Teşkilatının polis memuru ihtiyacını karşılamak üzere,
Maliye Bakanlığı ile Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve Devlet Personel
Başkanlığının görüşü alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığının teklifi ve
Bakanlar Kurulu kararı ile polis meslek eğitim merkezleri açılabilir. En az dört yıllık yükseköğretim kurumlarından veya bunlara
denkliği kabul edilen yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olup,
sınav tarihi itibarıyla 28 yaşından gün almayan erkek ve bayanlar ile
askerliğini yapmış 30 yaşından gün almamış erkek adaylar arasında yapılacak
seçme sınavında başarılı olanlar, altı aydan az olmamak üzere polis meslek
eğitimine alınırlar. Polis meslek eğitim merkezlerinde eğitim-öğretim, parasız yatılı
ve üniformalı olup, öğrencilerin iaşe, ibate ve sağlık giderleri ile diğer
istihkakları Devletçe karşılanır. Ayrıca, öğrencilere polis meslek yüksek okulu
öğrencilerine ödenen miktar kadar harçlık ödenir. Polis meslek eğitim merkezlerindeki eğitim-öğretim süresi
içerisinde; giriş şartlarını taşımadıkları sonradan anlaşılanlar, eğitim ve
öğretimini başarı ile tamamlayamayanlar, sağlık ve disiplin yönünden polis
olamayacağına yetkili kurullarca karar verilenlerin polis meslek eğitim
merkezleri ile ilişikleri kesilir. Sağlık veya ölüm dışındaki nedenlerle
ilişiği kesilenlerden, ödenen harçlık ve yapılan masraflar kanunî faizi ile
birlikte tahsil edilir. Polis meslek eğitim merkezlerinde eğitimlerini başarı ile
tamamlayanlar, Emniyet Genel Müdürlüğü kadrolarına aday polis memuru olarak
atanırlar. Bu şekilde atananlar, atanma tarihinden itibaren altı yıl süreyle
başka kurumlara nakil yoluyla atanamazlar. Bu süre zarfında memuriyetten
çekilen, çekilmiş sayılan, meslekten veya memuriyetten çıkarma cezası alan ve
aslî memurluğa atanamayarak ilişiği kesilenler, mecburi hizmet sürelerinin
kalan her yılı için, kendilerine yapılmış olan öğretim masraflarını
tazminat olarak ödemek zorundadırlar. Polis meslek eğitim merkezlerinin kuruluş ve çalışma usûl ve
esasları; bu merkezlerde eğitime alınacak öğrencilerde aranacak şartlar,
yapılacak sınavlar, disiplin ve eğitim-öğretimle ilgili konular, öğrenciliğin sona
ermesi, tazminat ve yükümlülük esasları ile giyecekleri kıyafetler ve diğer
hususlar İçişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve
Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 3.4.2013 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Evren ALTAY tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, kanun koyucunun hukuk devleti ilkesinin bir
gereği olarak ölçülülük ilkesiyle bağlı olduğu ve kanunla öngörülen bir
yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında ölçülülük ilkesi gereğince makul
bir dengenin bulunmasının zorunlu olduğu, emniyet teşkilatının personel
eksikliği gibi bir sorunla karşılaşmaması ve buna bağlı olarak güvenlik
hizmetinin etkin ve süratli bir şekilde yerine getirilmesi amacıyla getirildiği
anlaşılan itiraz konusu kuralın mecburi hizmete hiç başlanılmayan ya da
başlanıldıktan kısa süre sonra ayrılınan hâllerde öğrenim giderinin altı katı
kadar bir tazminatı söz konusu kılması nedeniyle ölçülü olduğundan söz
edilemeyeceği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun ek 24. maddesinin beşinci
fıkrasında, aday polis memuru olarak atandıktan sonra mecburi hizmet
yükümlülüğünü tamamlamadan memuriyetten çekilen, çekilmiş sayılan, meslekten
veya memuriyetten çıkarma cezası alan ve asli memurluğa atanmayarak ilişiği
kesilenlerin mecburi hizmet sürelerinin kalan her yılı içinkendilerine yapılmış
olan öğretim masraflarını tazminat olarak ödemek zorunda oldukları hükme
bağlanmış olup, fıkrada yer alan ' mecburi hizmet sürelerinin kalan her yılı
için 'ibaresi itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması,
genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi
hukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle kanun koyucunun hukuki
düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet,
hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir. Kanun koyucu, düzenlemeler yaparken hukuk devleti ilkesinin bir
gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Bu ilke ise ' elverişlilik',
'gereklilik ' ve 'orantılılık' olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır.
' Elverişlilik ', başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç için elverişli
olmasını, 'gereklilik ' başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç
bakımından gerekli olmasını ve ' orantılılık ' ise başvurulan önlem ve
ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifade etmektedir. Bir
kurala uyulmaması nedeniyle kanun koyucu tarafından öngörülen yaptırım ile
ulaşılmak istenen amaç arasında da ' ölçülülük ilkesi ' gereğince makul
bir dengenin bulunması zorunludur. Kanun'un ek 24. maddesinde emniyet teşkilatının polis memuru
ihtiyacını karşılamak üzere polis meslek eğitim merkezleri açılabileceği
belirtilmiş, madde gerekçesinde de mevcut polis memuru sayısının yetersizliği
ve bu sayının arttırılması zorunluluğuna işaret edilerek, teşkilatın personel
ihtiyacının kısa sürede karşılanmasının amaçlandığı ifade edilmiştir. Anılan
madde uyarınca açılan polis eğitim merkezlerinde, en az dört yıllık
yükseköğretim kurumlarından veya bunlara denkliği kabul edilen yurt dışındaki
yükseköğretim kurumlarından mezun olup, sınav tarihi itibarıyla 28 yaşından gün
almayan erkek ve bayanlar ile askerliğini yapmış 30 yaşından gün almamış erkek
adaylar arasında yapılacak seçme sınavında başarılı olanlar, altı aydan az
olmamak üzere polis meslek eğitimine alınmıştır. Emniyet teşkilatının polis memuru ihtiyacının karşılanmasında
temel kaynak olan polis meslek yüksek okullarının yanı sıra mevcut ihtiyacın
bir an önce karşılanmasını sağlamak üzere açılan polis meslek eğitim
merkezlerinde kişilerin eğitimi, yetiştirilmeleri, yerlerine başkalarının
ikamesi belirli bir zaman ve maddi imkân gerektirdiğinden, bu merkezlerde
eğitimlerini başarıyla tamamlayan ve aday polis memuru olarak atananların
kurumda kalmalarını sağlamaya yönelik tedbirler alınması mümkün olmakla
birlikte, bu tedbirlerin hukuka uygun ve ölçülü olması gerekmektedir. Kanun'un ek 24. maddesi incelendiğinde, polis meslek eğitim
merkezinde aldığı eğitimi başarıyla tamamlayarak aday polis memuru olarak
atananların, altı yıl süre ile mecburi hizmet yükümlülüğünün bulunduğu, bu süre
zarfında başka kurumlara nakil yoluyla atanmalarının yasaklandığı ve mecburi
hizmet yükümlüğünü tamamlamadan ayrılmaları halinde tazminat ödemelerinin
öngörüldüğü anlaşılmaktadır. Bu kişilerin, mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmedenmemuriyetten
çekilmesi, çekilmiş sayılması, meslekten veya memuriyetten çıkarma cezası
alması veya aslî memurluğa atanamayarak ilişiğinin kesilmesi hallerinde mecburi
hizmet süresinin kalan her yılı içinkendilerine yapılan öğretim masraflarını
tazminat olarak ödemekle yükümlü kılınmaları, güvenlik hizmetinin eksiksiz bir
şekilde yerine getirilmesi amacını gütmektedir. Güvenlikhizmetininetkin ve
süratli bir şekilde yerine getirilebilmesi ise bu husus gözetilerek oluşturulan
personel politikasının aksamadan uygulanabilmesine bağlı olduğundan, dava
konusu kuralın, bu kural ile ulaşılmak istenen amaç yönünden elverişsiz ve
gereksiz olduğundan söz edilemez. Mecburi hizmet yükümlülüğü süresini tamamlamayanların ödemeleri
öngörülen tazminat miktarı yönünden ise bu tutarın, yükümlülüğün tamamlanmayan
kısmına bağlı olarak değiştiği görülmektedir. Bu kişilere polis meslek eğitim
merkezlerinde yapılan öğretim masraflarının esas alınarak yapılan tazminat
hesaplamasında, söz konusu öğretim masraflarının mecburi hizmet süresinin
tamamlanmamış kısmına karşılık gelen yıl sayısı ile çarpımı sonucu elde edilen
miktar, tazminat olarak belirlenmektedir. Bu durum ise ilgililerin mecburi
hizmet süresinin tamamlanmayan kısmına bağlı olarak farklı miktarlarda tazminat
ödemelerini söz konusu kılmakta ve göreve başladıktan kısa süre sonra
ayrılanlar yönünden bu miktar, öğretim masrafının yaklaşık altı katı
olmaktadır. Polis meslek eğitim merkezinde en az altı ay süreli öğretim
sonrası aday polis olarak atanan ve kendilerine altı yıl süreli mecburi hizmet
yükümlülüğü getirilerek bu süre zarfında başka kamu kurumlarına naklen
atanmaları da yasaklanmış olan kişilerin, mecburi hizmet süresini tamamlamadan
emniyet teşkilatından ayrılmaları halinde, ayrıldıkları tarihe bağlı olarak
Devletçe kendilerine yapılan öğretim masrafının altı katına kadar ulaşabilecek
tutarda yüksek bir tazminat ödemekle yükümlü kılınması, söz konusu tazminat
miktarı ile ulaşılmak istenen amaç arasında orantısızlığa yol açmakta ve bu
yönüyle ölçülülük ve hakkaniyet ilkelerine aykırı bulunmaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2.
maddesine aykırıdır. İptali gerekir. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, 'Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez. ' denilmekte, 6216 sayılı Kanun'un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. 4.6.1937 günlü, 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun ek 24.
maddesinin beşinci fıkrasının son cümlesinde yer alan ''mecburi hizmet
sürelerinin kalan her yılı için'' ibaresininiptaline karar verilmesinin
doğuracağı hukuksal boşluk, kamu yararını ihlal edici nitelikte olduğundan
gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararının, Resmî Gazete'de
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VII- SONUÇ 4.6.1937 günlü, 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'na, 26.4.2005
günlü, 5336 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle eklenen ek 24. maddenin beşinci
fıkrasının son cümlesinde yer alan ''mecburi hizmet sürelerinin kalan her
yılı için,'' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal
hükmünün, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin
(3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 10.10.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ