ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2000/82 Karar Sayısı : 2002/193 Karar Günü : 26.11.2002 Resmi Gazete tarih/sayı:26.02.2003/25032 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Beydağ Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 8.6.1984 günlü, 219 sayılı
"Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname"nin 32. maddesinin birinci fıkrasının ilk
tümcesinin, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 5., 6., 7., 11., 13., 17., 22.,
23., 24., 38., 42., 49., 87. ve 91. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Genel nüfus sayımı için 22.10.2000 günü ilan edilen sokağa çıkma
yasağına uymayan davalı hakkında Cumhuriyet Savcılığı'nca TCK'nun 526. maddesi
uyarınca cezalandırılması istemiyle açılan davada, 219 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname'nin 32. maddesinin birinci fıkrasının ilk tümcesinin Anayasa'ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralı 8.6.1984 günlü, 219 sayılı "Devlet İstatistik
Enstitüsü Başkanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname"nin itiraz konusu ilk cümleyi de içeren 32. maddesinin birinci
fıkrası şöyledir: "Madde 32- Genel nüfus
sayımlarında sokağa çıkma yasağı konur. Bu sayımlarda her vatandaş geçerli bir
özürü olmadıkça sayım komiteleri ve bunların bulunmadığı yerlerde o yerin en
büyük mülki amiri tarafından verilecek nüfus sayımı ve denetleme memurluğu
işini kabul etmek zorundadır. Nüfus sayımlarında görev alacaklar ve istisna
edilecekler, bu sayımla ilgili olarak çıkartılacak yönetmelikle tespit
olunur." B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 5., 6., 7.,
11., 13., 17., 22., 23., 24., 38., 42., 49., 87. ve 91. maddelerine dayanılmış,
19. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir
Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ın
katılmalarıyla 14.12.2000 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELEMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu KHK kuralı ve ilgili görülen Anayasa kurallarıyla bunların gerekçeleri
ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: Başvuru kararında, 219 sayılı KHK'nin 32. maddesinin birinci
fıkrasının ilk tümcesinde, genel nüfus sayımlarında sokağa çıkma yasağı
konulacağının belirtildiği, oysa temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması
anlamına gelen bu düzenlemenin Anayasa'ya göre ancak yasa ile yapılabileceği,
Bakanlar Kurulunca çıkarılan KHK'lerle temel hak ve özgürlüklerin
kısıtlanamayacağı belirtilerek itiraz konusu kuralın Anayasa'nın Başlangıç'ı
ile 2., 5., 6., 7., 11., 13., 17., 22., 23., 24., 38., 42., 49., 87. ve 91.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralın da yer aldığı 8.6.1984 günlü, 219 sayılı
"Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname", 17.6.1982 günlü, 2680 sayılı Yetki Kanunu ile
bu Kanun'un süresinin 2 yıl daha uzatılmasını öngören 2.12.1983 günlü, 2967
sayılı Yetki Kanunu'na dayanmaktadır. Anayasa'da kimi konuların KHK'lerle düzenlenmesi yasaklanmaktadır.
Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasında "sıkıyönetim ve olağanüstü
haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci
bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü
bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler..."in kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kural gereğince, Türkiye
Büyük Millet Meclisi "Bakanlar Kurulu"na ancak yasak alana girmeyen
belli konularda kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'ya
aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmaya
mecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe
ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu durumda, itiraz konusu kural
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 19. maddesi yönünden de incelenmiştir. Anayasa'nın 19. maddesi kişi özgürlüğünü ve güvenliğini korumaya
yönelik hükümleri içermektedir. Madde, sadece keyfi yakalama ve tutuklamaya
karşı bir güvenceden ibaret olmayıp, kişiye dilediği gibi karar verip hareket
edebilme olanağı sağlayan özgürlükler alanını kapsamakta ve bir kimsenin
başkasına zarar vermeden, vücut ve hareket serbestisine sahip olması, dilediği
gibi dolaşabilmesi ve yasayla belirlenen ve sınırlanan durumlar dışında hareket
ve gidip-gelme özgürlüğünden yoksun bırakılamamasını ifade etmektedir. Herkesin yerleşme ve seyahat özgürlüğüne sahip olduğunun açık bir
biçimde ifade edildiği Anayasa'nın 23. maddesi ile kişilerin gidip-gelme,
dolaşma, hareket özgürlükleri güvenceye alınmakta ve bu özgürlüklerin sadece
maddede belirtilen nedenlerle ve yasayla sınırlandırılabileceği kabul
edilmektedir. Dava konusu kuralla getirilen sokağa çıkma yasağı, 19. ve 23.
maddelerde belirtilen sınırlamalar içinde yer almadığı gibi her iki kural da
Anayasa'nın ikinci kısmının ikinci bölümünde, başka bir anlatımla Anayasa'nın
91. maddesi ile sıkıyönetim ve olağanüstü haller dışında kanun hükmünde
kararnamelerle düzenleme yapılamayacağı belirtilen yasak alanda yer almaktadır. İtiraz konusu 219 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 32.
maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesi ile genel nüfus sayımlarında sokağa
çıkma yasağı getirilerek, Anayasa'nın 19. ve 23. maddelerinde anlatımını bulan
temel hak ve özgürlüklerin kanun hükmünde kararname ile düzenlenmesi,
Anayasa'nın 91. maddesine aykırılık oluşturmaktadır. Kuralın iptali gerekir. Konunun başvuru kararında dayanılan diğer Anayasa kuralları
yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. VI- SONUÇ 8.6.1984 günlü, 219 sayılı "Devlet İstatistik Enstitüsü
Başkanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname"nin
32. maddesinin birinci fıkrasının ilk tümcesinin, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, 26.11.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN