ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/113 Karar Sayısı : 2014/174 Karar Tarihi : 13.11.2014 R.G. Tarih-Sayı :
7.4.2015-29319 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara
4. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 9.6.1930
tarihli ve 1700 sayılı Dahiliye Memurları Kanunu'nun 2. maddesinin birinci
fıkrasının (B) bendinin, 12.7.2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun'un 73.
maddesiyle yeniden düzenlenen " Kaymakam adaylığı yazılı sınavına daha
önce mülakatta üç defa başarısız olanlar katılamaz ." biçimindeki
ikinci cümlesinin Anayasa'nın 2. ve 70. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Kaymakam adayı alımı için yapılacak sınava başvuran davacının,
sınava girmeye hak kazananlara ilişkin İçişleri Bakanlığının internet sitesinde
yayımlanan listede isminin yer almamasına dair işlemin iptali istemiyle açılan
davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,
iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 2. maddesi şöyledir: " Namzetlik ve ehliyet şartları Madde 2- (Değişik: 14/3/1949 -
5354/1 md.) A) İçişleri Bakanlığı memurluklarına intisap ve terfide bu
kanunda yazılı haller dışında genel hükümler uygulanır. B)(Değişik: 12/7/1991-KHK-435/1 md.; Değiştirilerek kabul :
26/2/1992-3778/1 md.)BuKanunun 1 inci maddesinde yazılı 4 üncü ve daha yukarı
sınıflardaki memurluklara geçebilmek ve tayin olunmak için Üniversitelerin
Siyasal Bilgiler,Hukuk,İktisat,İşletme,İktisadi ve İdari Bilimler Fakülteleri ile
bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurtdışındaki en
az dört yıl süreli fakültelerden mezun olmak şarttır.(Ek cümle: 24/10/2011-KHK
-661/13 md.; Yeniden düzenleme: 12/7/2013-6495/73 md.) Kaymakam adaylığı
yazılı sınavına daha önce mülakatta üç defa başarısız olanlar katılamaz. C) (Değişik birinci fıkra : 7/7/1995 - 4119/1 md.) Bu maddenin
(B) bendinde sayılanlardan, giriş sınavının yapıldığı yılın Ocak ayının birinci
günü itibariyle otuz beş yaşını doldurmamış olanlar: 788 sayılı Memurin Kanununda yazılı sağlık şartlarını haiz
oldukları ve memleketin her ikliminde iş görmeye ve her vasıta ile gezip
dolaşmaya kabiliyetleri bulunduğu hakkında tam teşekküllü Devlet
hastanelerindeki kurullardan rapor alanlar maiyet memurluklarına aday olarak
tayin olunurlar. Altı ay adaylık süresi sonunda valilerce ehliyeti tasdik
edilenler asil olarak maiyet memurluğuna tayin olunurlar ve maiyet memurluğunda
bir buçuk yıllık kaymakamlık stajına ve bundan sonra da azami altı aylık
kaymakamlık kursuna tabi tutulurlar. (Değişik: 12/7/1991-KHK-435/1 md.; Değiştirilerek kabul:
26/2/1992-3778/1md.)Şu kadar ki, fiili askerlik ödevine çağrılıp da, yukarıda
belirtilen yaş sınırını askerlik ödevleri sırasında geçirmiş bulunanların
terhislerini müteakip açılacak ilk sınava müracaat etmeleri şartı ile bu yaş
durumları aday olarak alınmalarına engel teşkil etmez. Valilerce ehliyetleri tasdik edilmeyen maiyet memuru adayları
başka bir yere nakledilerek haklarında (A) fıkrası gereğince genel hükümler
uygulanır. " B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 70. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla
PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin
KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ın katılımlarıyla 25.6.2014 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Erhan TUTAL tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, kaymakam adaylığı sınavına giriş yaşının 30'dan
35'e çıkarılmasına karşın mülakatta üç kez elenenlerin yazılı sınava
katılamayacak olmalarının çelişki olduğu, nesnel olmayan mülakat sonuçları
uyarınca yazılı sınava katılma hakkının engellenmesinin sınava girme hakkının
gaspı anlamına geldiği, hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden
başka hiçbir ayrımın gözetilemeyeceği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve
70. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kural, daha önce kaymakam adaylığı yazılı sınavını
kazanıp da mülakat sınavında üç defa başarısız olanların kaymakam adaylığı
yazılı sınavına yeniden başvuru yapabilmesini yasaklamaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, bütün etkinliklerinde hukuka ve
Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olan
devlettir. Kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması, genel,
objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk
devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle kanun koyucunun hukuki düzenlemelerde
kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet
ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir. Anayasa'nın kamu hizmetine girme hakkını düzenleyen 70. maddesinin
birinci fıkrasında, "Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına
sahiptir." denilmiş; ikinci fıkrasında ise "Hizmete
alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım
gözetilemez." hükmüne yer verilmiştir. Hizmete alınmada, görevin
gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemeyeceği hükmü
getirilmekle, bir yandan kamu hizmetine alımda aranacak koşulların belirlenmesi
hususunda kanun koyucuya takdir yetkisi tanınmakta, diğer yandan da öngörülecek
koşulların görevin gerektirdiği niteliklerle uyumlu olması gereği vurgulanarak
kanun koyucunun bu takdiri sınırlandırılmaktadır. İlk defa kamu hizmetine alınacak kişilerde hizmetin gereklerine
göre eğitim, sağlık, yaş, askerlik, mesleki tecrübe, herhangi bir suçtan
hükümlü bulunmamak gibi genel ve objektif birtakım sınırlamalar ve kısıtlamalar
getiren yasal düzenlemelerin yapılması anayasal ilkeler çerçevesinde kanun
koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır. Kamu görevlileri hakkında kanunlarda
öngörülen kısıtlamaların hizmetin etkin ve verimli bir biçimde yürütülmesi
amacına uygun olması gerekmektedir. Yani kısıtlama ile yürütülen hizmet
arasında günün koşullarına ve gerçeklerine uyan ve zorunlu bir neden-sonuç
bağının kurulması ve hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak da adalet ve
hakkaniyet ölçüsünün zedelenmemesi gerekmektedir. Mülakat, yazılı sınavı tamamlayıcı nitelikte, bilgi ve liyakati
ölçmek, adayın kaymakamlık mesleğine uygun davranış, yetenek ve birikime sahip
olup olmadığını belirlemek amacıyla yapılmaktadır. Bu çerçevede, mülakatın
temel amacı, yazılı sınavda başarılı olanlar arasından mesleğe en uygun
kaymakam adaylarının belirlenmesidir. İtiraz konusu kuralla, kaymakam adaylığı yazılı sınavına müracaat
edebilmek için daha önce mülakat sınavında üç defa başarısız olmama şartı
getirilmiştir. Daha önce üç defa mülakatta başarısız olmanın, kaymakam adaylığı
görevinin gerektirdiği hangi niteliklerle uyumlu olamayacağı hususu, gerek
Kanun'un 2. maddesinden gerekse bu maddeye ilişkin yasama belgelerinden
anlaşılamamaktadır. Diğer taraftan, daha önce üç defa mülakatta başarısız
olmanın, kaymakam adaylığı görevinin nitelikleriyle uyumlu olmadığı sonucuna
ulaşmayı haklı kılacak objektif bir neden de tespit edilememektedir. Kişinin
önceden üç defa mülakatta başarısız olması, kaymakamlık görevinin gerektirdiği
niteliklere sahip olamayacağının karinesi olarak da görülemez. Kaldı ki,
kişinin kaymakamlık mesleğine elverişli olmadığının sonradan anlaşılması
durumunda adaylık döneminde ilişiğinin kesilmesi mümkündür. Bu itibarla, kaymakam
adaylığı mesleğine alınmada aranan, " üç defa mülakatta başarısız
olma" şartının, Anayasa'nın 70. maddesinin ikinci fıkrası
bağlamında görevin gerektirdiği bir nitelik olduğu söylenemez. Öte yandan, kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik
olması, genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini
gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir. Bu çerçevede doğası gereği sübjektif
niteliği ağır basan mülakatta üç kez başarısız olmanın, kaymakamlık mesleğine
girişi kesin olarak kapatması, adalet ve hakkaniyet ölçütleriyle bağdaşmadığı
için hukuk devleti ilkesine aykırıdır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın
2. ve 70. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Hicabi DURSUN ile M. Emin KUZ bu görüşe katılmamıştır. VI- SONUÇ 9.6.1930 tarihli ve 1700 sayılı Dahiliye Memurları Kanunu'nun 2.
maddesinin birinci fıkrasının (B) bendinin, 12.7.2013 tarihli ve 6495 sayılı
Kanun'un 73. maddesiyle yeniden düzenlenen ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, Hicabi DURSUN ile M. Emin KUZ'un karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 13.11.2014 tarihinde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN KARŞIOY GEREKÇESİ 1700 sayılı Dahiliye Memurları Kanununun 2. maddesinin birinci
fıkrasının (B) bendinin ikinci cümlesinin Anayasanın 2. ve 70. maddelerine
aykırı olduğuna ve iptaline karar verilmiştir. 1700 sayılı Kanunun "Namzetlik ve ehliyet şartları"
başlıklı 2. maddesinde kaymakam adaylığı sınavına katılabilmek için aranan
şartlar belirlenmekte ve itiraz konusu kuralda, daha önce mülakatta üç defa
başarısız olanların kaymakam adaylığı yazılı sınavına katılamayacağı hükme
bağlanmaktadır. Anayasanın kamu hizmetlerine girme hakkını düzenleyen 70.
maddesinin ikinci fıkrasında, hizmete alınmada görevin gerektirdiği
niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemeyeceği belirtilmektedir. Kararda,
Anayasanın anılan hükmüne göre, hizmete alınmada aranacak şartların
belirlenmesi hususunda kanun koyucuya takdir yetkisi tanındığı, ancak bu
takdirin sınırlı olduğu ifade edilerek öngörülecek şartların görevin
gerektirdiği niteliklerle uyumlu olması gerektiği, mülakatta daha önce üç defa
başarısız olmanın, kaymakam adaylığı görevinin gerektirdiği hangi niteliklerle
uyumlu olmadığının anlaşılamadığı, bu sonuca ulaşmayı haklı kılacak objektif
bir sebebin de tesbit edilemediği belirtilerek kuralın 70. madde ve hukuk
devleti ilkesiyle bağdaşmadığı belirtilmektedir. 5442 sayılı İl İdaresi Kanununun 27. maddesine göre ilçe genel
idaresinin başı olan kaymakam ilçede hükümetin temsilcisi olup Kanunun 31- 40.
maddeleri arasında yer alan yetki ve görevleri haizdir. Kaymakamların bu yetki
ve görevleri, kaymakam adaylarının belirlenmesi safhasında diğer niteliklerin
yanında temsil kabiliyetinin de titizlikle ölçülmesini gerektirmektedir. Nitekim, 1700 sayılı Kanunun 2/A maddesinde mülakat, adayın bir
konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücünün; temsil
kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, liyakati ile genel ve
fizikî görünümünün; özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığının; genel
yetenek ve genel kültürünün; çağdaş bilimsel ve teknolojik gelişmelere
yatkınlığının puan vermek suretiyle değerlendirilmesi yöntemi olarak
tanımlanmaktadır. Anayasa Mahkemesi de, mülakatın, adayla sorulu cevaplı görüşme
yapılarak ilgilinin yukarıda belirtilen özelliklerinin değerlendirilmesini
amaçladığını belirtmekte ve buna ilişkin düzenlemelerde Anayasaya aykırılık
bulmamaktadır (Örn.14/4/2011 tarihli ve E.2009/63, K.2011/66 sayılı; 18/5/2011
tarihli ve E.2008/7, K.2011/80 sayılı kararlar). Kararın gerekçesinde, mülakatta daha önce üç defa başarısız
olmanın kaymakam adaylığı görevinin gerektirdiği niteliklerle uyumlu olmadığı
sonucuna ulaşmayı haklı kılacak objektif bir neden tespit edilemediği
belirtilmekte ise de, Kanunun 2/A maddesi ile Anayasa Mahkemesi kararlarından
da anlaşılacağı üzere, kaymakam adaylığı mülakatının Anayasanın 70. maddesinde
öngörülen görevin gerektirdiği niteliklerin belirlenmesi bakımından büyük önemi
bulunmaktadır. Kanun koyucunun, daha önce mülakatta üç defa başarısız olanların
Kanunun 2/A maddesinde sayılan ve mülakatta değerlendirilmesi amaçlanan liyakat
ve temsil niteliklerinin daha fazla ölçülmesine gerek olmadığı düşüncesiyle
itiraz konusu kuralı getirdiği anlaşılmaktadır. Meslekî bilginin ve ilgili
alanlardaki formasyonun ölçüldüğü yazılı sınavlarda daha çok çalışarak daha
başarılı olunabileceği düşüncesiyle yazılı sınavlara katılma imkânı bakımından
sayı sınırlaması getirilmemesine karşılık, mülakat için en fazla üç defa
katılma imkânı öngörülmesi mülakatta ölçülen niteliklerden kaynaklanmaktadır. Diğer taraftan, kuralın, kanunların kamu yararının sağlanması
amacına yönelik olmasını, genel, objektif, adil kurallar içermesini ve hakkaniyet
ölçütlerini gözetmesini gerektiren hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu
yönündeki değerlendirmeye katılmak da mümkün değildir. Hukuk devleti ilkesi gereğince, kanunların kamu yararını
gerçekleştirmek amacıyla çıkarılması zorunludur. Ancak, Anayasaya uygunluk
denetimi yaparken Anayasa Mahkemesinin "kamu yararı" konusunda
yapacağı inceleme yalnızca kanunun kamu yararı amacıyla yapılıp yapılmadığı ile
sınırlıdır. Anayasa Mahkemesinin bazı kararlarında da belirtildiği gibi, kamu yararı
bireysel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yarardır. Kuşkusuz
kamu yararı düşüncesi olmadan, sadece özel çıkarlar için ve belli kişilerin
yararına kanun çıkarılamaz. Böyle bir durumun kesin ve açık bir şekilde
belirlenmesi hâlinde, söz konusu kanun hükmü Anayasanın 2. maddesine aykırı
olur. Bunun dışında, kanun hükmünün ülke ihtiyaçlarına uygun ve kamu yararına
olup olmadığı bir siyasî tercih meselesi olarak kanun koyucunun takdir yetkisi
içindedir. Kanun koyucunun kamu yararı anlayışının isabetli olup olmadığı
yönündeki bir değerlendirmenin anayasallık denetiminin kapsamı dışında olduğu
ve anayasa yargısı ile bağdaşmayacağı Anayasa Mahkemesince de kabul
edilmektedir. İtiraz konusu kuralın uygulanması bakımından kapsam dışında
tutulan aday bulunmamaktadır. Yasama organının ancak mülakatta ölçülmesi mümkün
olan hususları ayrıntılı olarak belirlediği, bu sınava üç defadan fazla
girilmesinde kamu yararı görmediği için ve kamu yararının sağlanması amacıyla
genel ve objektif kurallar getirdiği görülmektedir. Kararda, anılan kuralın
kamu yararı yerine kişisel yarar gözetilerek çıkarıldığı yönünde bir tesbit de
bulunmamaktadır. Bu sebeplerle, iptal talebinin reddine karar verilmesi gerektiği
düşüncesiyle, iptal yönündeki çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Üye Hicabi
  DURSUN Üye M.
  Emin KUZ