ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/165 Karar Sayısı : 2009/4 Karar Günü  : 8.1.2009 R.G. Tarih-Sayı :30.05.2009-27243 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Mersin Asliye Ticaret
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 29.6.1956 günlü, 6762
sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 324. maddesi ile 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı
İcra ve İflas Kanunu'nun 4949 sayılı Yasa ile değiştirilen 179 ve 179/a
maddelerinin Anayasa'nın Başlangıcı ile 10., 48. ve 166. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY Türk Ticaret Kanunu'nun 324. ve İcra İflas Kanunu'nun 179. ve
179/a maddelerine göre iflasın bir yıl müddetle ertelenmesine karar verilmesi
istemiyle açılan davada,  itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı
olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 29.6.1956 günlü, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun itiraz konusu
324. maddesi şöyledir: " Madde 324 - Son yıllık bilânçodan esas
sermayenin yarısının karşılıksız kaldığı anlaşılırsa, idare meclisi derhal
toplanarak durumu umumi heyete bildirir. Şirketin aciz halinde bulunduğu şüphesini uyandıran emareler
mevcutsa idare meclisi aktiflerin satış fiyatları esas olmak üzere bir ara
bilânçosu tanzim eder. Esas sermayenin üçte ikisi karşılıksız kaldığı takdirde,
umumi heyet bu sermayenin tamamlanmasına veya kalan üçte bir sermaye ile
iktifaya karar vermediği takdirde şirket feshedilmiş sayılır. Şirketin
aktifleri şirket alacaklarının alacaklarını karşılamaya yetmediği takdirde
idare meclisi bu durumu derhal mahkemeye bildirmeye mecburdur. Mahkeme bu
takdirde şirketin iflâsına hükmeder. Şu kadar ki; şirket durumunun ıslâhı mümkün
görülüyorsa idare meclisi veya bir alacaklının talebi üzerine mahkeme iflâs
kararını tehir edebilir. Bu halde mahkeme, envanter tanzimi veya bir yediemin
tâyini gibi şirket mallarının muhafazası için lüzumlu tedbirleri alır". İtiraza konu 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun
4949 sayılı Yasa ile değiştirilen 179 ve 179/a maddeleri şöyledir: "Sermaye Şirketleri İle Kooperatiflerin İflası "Madde 179 - (Değişik madde ve
başlığı: 4949 - 17.7.2003/m.49) Sermaye şirketleri ile kooperatiflerin
borçlarının aktifinden fazla olduğu idare ve temsil ile vazifelendirilmiş
kimseler veya şirket ya da kooperatif tasfiye halinde ise tasfiye memurları
veya bir alacaklı tarafından beyan ve mahkemece tespit edilirse, önceden takibe
hacet kalmaksızın bunların iflasına karar verilir. Şu kadar ki, idare ve temsil
ile vazifelendirilmiş kimseler ya da alacaklılardan biri, şirket veya kooperatifin
mali durumunun iyileştirilmesinin mümkün olduğuna dair bir iyileştirme
projesini mahkemeye sunarak iflasın ertelenmesini isteyebilir. Mahkeme projeyi
ciddi ve inandırıcı bulursa, iflasın ertelenmesine karar verir. İyileştirme
projesinin ciddi ve inandırıcı olduğunu gösteren bilgi ve belgelerin de
mahkemeye sunulması zorunludur. Mahkeme, gerekli görürse idare ve temsille vazifelendirilmiş
kimseleri ve alacaklıları dinleyebilir. İflasın ertelenmesi talepleri öncelikle
ve ivedilikle sonuçlandırılır". "Erteleme Tedbirleri Madde 179/a - (Ek: 4949 - 17.7.2003
/m.50) İflasın ertelenmesine karar veren mahkeme, şirketin veya kooperatifin
malvarlığının korunması için gerekli her türlü tedbiri iyileştirme projesini de
göz önünde tutarak alır. Mahkeme erteleme kararı ile birlikte kayyım atanmasına karar
verir. Mahkeme, yönetim organının yetkilerini tümüyle elinden alıp kayyıma
verebileceği gibi yönetim organının karar ve işlemlerinin geçerliliğini
kayyımın onayına bağlı kılmakla da yetinebilir. İflasın ertelenmesi kararında kayyımın görev ve yetkileri
ayrıntılı olarak gösterilir. Mahkeme erteleme kararının hüküm fıkrasını 166 ncı maddenin ikinci
fıkrasındaki usulle ilan eder ve gerekli bildirimleri yapar". B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın Başlangıcında gösterilen hukuk
devleti ilkeleri ve 10., 48. ve 166. maddelerine dayanılmış, 167. maddesiyle
ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Tülay
TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,
Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımlarıyla 28.12.2005 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, iflasın ertelenmesine ilişkin hükümler içeren
itiraza konu kuralların borçlular ile alacaklılar arasında eşitsizliğe neden
olduğu, iflasın ertelenmesi sırasında alacaklıların rıza veya muvafakati
aranmaksızın borçlu şirket aleyhine yapılan takiplerin durdurulması yönünde
ihtiyati tedbir kararı verilmekte olması nedeniyle, iflasın ertelenmesi
kurumunun sadece borçlu şirketi koruduğu, bu durumun alacaklıların menfaatini
olumsuz yönde etkilediği, iflasın ertelenmesi uygulamasında borçlu şirketlerin
kısmen veya tamamen kayyumlar aracılığıyla idare edileceği belirtilmesine
karşın, uygulamada kayyumların seçimi, yeterlilikleri ve çalışma yöntemlerinden
kaynaklanan nedenlerle rasyonel bir idare tarzı oluşturulamadığı, borçlu şirket
ile alacaklılar arasındaki ilişkilerin özel hukuk hükümlerine göre tarafların
serbest iradeleri ile kurulmuş olmasına rağmen, bu ilişkideki taraflardan
birisinin basiretli bir tacir gibi hareket etme yükümlülüğünü ihlal ederek
sözleşmeye aykırı davranması üzerine harekete geçen diğer tarafın iradesine
aykırı olarak iflasın ertelenmesi kurumu ile hakimin sözleşmeye müdahalesine
olanak tanınmasının Anayasa'da düzenlenen sözleşme özgürlüğü ilkesine aykırı
bulunduğu, belirtilen nedenlerle itiraza konu kuralların Anayasa'nın Başlangıcı
ile 10., 48. ve 166. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların Anayasa'ya
aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere bağlı
kalmak zorunda olmadığından, iptali istenen kural ilgisi nedeniyle Anayasa'nın
167. maddesi yönünden de incelenmiştir. İtiraza konu kurallar iflasın ertelenmesi ile ilgili düzenlemeleri
oluşturmaktadır. İflasın ertelenmesi, borca batık durumda olduğu saptanan
sermaye şirketleri veya kooperatiflerin, kendileri ya da alacaklılarının
önerdiği iyileştirme projesinin, mahkemenin vereceği süre içerisinde
uygulanmasıyla, borca batık durumdan kurtulmalarına olanak sağlayan ve
haklarında iflas kararı verilmesini önleyen bir kurumdur. Böylece iflasın
eşiğine gelmiş olmakla birlikte düzelme şansı olan şirketlerin faaliyette
bulunarak tekrar mali durumlarını düzeltebilmelerine olanak tanınmaktadır. Türk Ticaret Kanunu'nun itiraz konusu 324. maddesinin birinci
fıkrasında iflasın ertelenmesi ve usulüne ilişkin kurallar düzenlenmiş, ikinci
fıkrasında da yalnızca anonim şirketler bakımından iflasın ertelenmesine karar
verilebileceği hükmüne yer verilmiştir. 17.7.2003 günlü, 4949 sayılı Kanun'la İcra ve İflas Kanunu'nun
179., 179/a ve 179/b maddelerinde yapılan düzenlenmelerle, Türk Ticaret
Kanunu'nda sadece anonim şirketler için öngörülen iflasın ertelenmesi, tüm
sermaye şirketleri ve kooperatifler için uygulanabilir hale getirilmiştir. Anayasa'nın 48. maddesinin ikinci fıkrasında, "Devlet, özel
teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini,
güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlıyacak tedbirleri alır"
denilmekte, 167. maddesinin birinci fıkrasında ise, Devletin, para, kredi,
sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı
ve geliştirici tedbirleri alacağı belirtilmektedir. Buna göre, ülke ekonomisi
açısından sahip oldukları geniş etki alanı dikkate alınarak, sermaye şirketleri
ve kooperatiflerin, belirli yoğunlukta mali sıkıntıya düştükleri her durumda
hemen iflasına karar vermek yerine, iyileştirmenin mümkün olabileceği kimi
hallerde iflasın ertelenmesi ve hakim gözetiminde şirketle ilgili iyileştirme
tedbirlerinin alınabilmesini içeren kuralların Anayasa'nın 48. ve 167.
maddeleri kapsamında olduğu açıktır. İflas hukuku alanında modern hukuk
dünyasına hakim olan yeni anlayış da ekonomik varlığını sürdürebilme yeteneğine
sahip olan işletmelerin borca batık duruma ya da aciz haline düşmeleri halinde,
iflasa mahkum edilmek suretiyle ticari yaşamdan silinmelerinin ve bundan
doğacak olumsuz sonuçların önlenmesini amaçlamaktadır. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesinin amacı, aynı
durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını
sağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin çiğnenmesi engellenmiştir. Yasa önünde eşitlik, herkesin
her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi
zedelenmez. İflası ertelenen şirketlerin ekonomiye kazandırılmalarının yanı
sıra alacaklıların tümünün korunmasını amaçladığı anlaşılan itiraz konusu
kurallar karşısında alacaklılarla borçlular aynı hukuksal konumda
bunmadıklarından Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı bir yön görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu 29.6.1956 günlü, 6762 sayılı
Türk Ticaret Kanunu'nun 324. maddesi ile 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve
İflas Kanunu'nun 4949 sayılı Yasa ile değiştirilen 179 ve 179/a maddeleri
Anayasa'ya aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. İtiraz konusu kuralların Anayasa'nın Başlangıcı ve 166. maddesiyle
ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 1-  29.6.1956 günlü, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun
324. maddesinin, 2-  9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflas
Kanunu'nun; a- 17.7.2003 günlü, 4949 sayılı Yasa'nın 49. maddesiyle
değiştirilen 179. maddesinin, b- 17.7.2003 günlü, 4949 sayılı Yasa'nın 50. maddesiyle eklenen
179/a maddesinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 8.1.2009 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ