ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     : 2016/162 Karar Sayısı  : 2017/156 Karar Tarihi : 15.11.2017 R.G.Tarih-Sayısı : 8.12.2017-30264 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa
7. Tüketici Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 7.11.2013
tarihli ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 70. maddesinin
(6) numaralı fıkrasının Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Tüketici Hakem Heyetince
tüketici lehine verilen kararların iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu
kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın yer aldığı 70. maddesi şöyledir: “ Karar ve karara itiraz MADDE 70 (1) İl ve ilçe tüketici hakem heyetinin verdiği
kararlar tarafları bağlar. (Ek cümle: 10/9/2014 - 6552/140 md.) Tüketici hakem
heyetlerince vekâlet ücreti ödenmesine karar verilemez. (2) Tüketici hakem heyeti kararları 11/2/1959 tarihli ve 7201
sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre taraflara tebliğ edilir. Tüketici hakem
heyetinin kararları, İcra ve İflâs Kanununun ilamların yerine getirilmesi
hakkındaki hükümlerine göre yerine getirilir. (3) Taraflar, tüketici hakem heyetinin kararlarına karşı tebliğ
tarihinden itibaren on beş gün içinde tüketici hakem heyetinin bulunduğu
yerdeki tüketici mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz, tüketici hakem heyeti
kararının icrasını durdurmaz. Ancak talep edilmesi şartıyla hâkim, tüketici hakem
heyeti kararının icrasını tedbir yoluyla durdurabilir. (4) İtiraz olunan kararın, esas yönünden kanuna uygun olup da,
kanunun olaya uygulanmasında hata edilmiş olmasından dolayı itirazın kabul
edilmesi gerektiği veya kanuna uymayan husus hakkında yeniden yargılamayı
gerektirmediği takdirde tüketici mahkemesi evrak üzerinde, kararı değiştirerek
veya düzelterek onama kararı verebilir. Tarafların kimliklerine, ticari
unvanlarına ait yanlışlıklarla, yazı, hesap veya diğer açık ifade yanlışlıkları
hakkında da bu hüküm uygulanır. Karar, usule ve kanuna uygun olup da gösterilen
gerekçe doğru bulunmazsa, gerekçe değiştirilerek veya düzeltilerek onanır. (5) Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itiraz
üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar kesindir. (6) Tüketici hakem heyetlerinin tüketici
lehine verdiği kararlara karşı açılan itiraz davalarında, kararın iptali
durumunda tüketici aleyhine, avukatlık asgari ücret tarifesine göre nisbi
tarife üzerinden vekâlet ücretine hükmedilir. (7) Uyuşmazlıkla ilgili olarak tüketici hakem heyeti tarafından
tüketici aleyhine verilen kararlarda tebligat ve bilirkişi ücretleri Bakanlıkça
karşılanır. Uyuşmazlığın tüketicinin lehine sonuçlanması durumunda ise,
tebligat ve bilirkişi ücretleri 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre karşı taraftan
tahsil olunarak bütçeye gelir kaydedilir.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan
GÜLEÇ’in katılımlarıyla 7.9.2016 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri,
Raportör Fatma KARAMAN ODABAŞI tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle tüketici tarafın her zaman zayıf ve
korunmaya muhtaç, satıcı veya hizmet sağlayıcıların ise güçlü konumda
bulundukları varsayımından hareketle itiraz konusu kuralda tüketici hakem
heyetlerinin tüketici lehine verdiği kararlara karşı açılan itiraz davalarında,
kararın iptali durumunda tüketici aleyhine nisbi tarife üzerinden vekâlet
ücretine hükmedilmesinin öngörüldüğü, sadece tüketici lehine getirilen
düzenlemenin satıcı ve hizmet sağlayıcılar ile tüketici arasında eşitsizliğe
neden olduğu, satıcı ve hizmet sağlayıcıların pek çoğunun küçük esnaf olup
tüketici kadar korunmaya layık bulundukları belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2.
ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca ilgisi nedeniyle kural
Anayasa’nın 172. maddesi yönünden de incelenmiştir. 5. İtiraz konusu kuralda; tüketici hakem heyetlerinin tüketici
lehine verdiği kararlara karşı açılan itiraz davalarında kararın iptali
durumunda tüketici aleyhine, avukatlık asgari ücret tarifesine göre nisbi
tarife üzerinden vekâlet ücretine hükmedileceği öngörülmektedir. 6. Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan “ sosyal hukuk devleti ”
insan haklarına dayanan, kişilerin huzur, refah ve mutluluk içinde yaşamalarını
güvence altına alan, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı arasında adil bir
denge kurabilen, millî gelirin adalete uygun biçimde dağıtılması için gereken
önlemleri alan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak sosyal adaleti ve toplumsal
dengeleri gözeten devlettir. 7. Anayasa’nın 10. maddesinde öngörülen “ kanun önünde eşitlik ”
ilkesi, hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli
değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı aynı durumda
bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak,
ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda
bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında
eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden
aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler,
kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. 8. Anayasa’nın 172. maddesinde; devletin tüketicileri koruyucu
ve aydınlatıcı tedbirleri alacağı, tüketicilerin kendilerini koruyucu
girişimleri teşvik edeceği ifade edilerek tüketicilerin haklarının korunmasına
ilişkin doğrudan ve özel bir düzenlemeye yer verilmiştir. Maddenin gerekçesinde
de özetle tüketicilerin korunmasının “ tüketici toplumu” diye
adlandırılan belli bir gelişmişlik seviyesindeki ülkelerde ortaya çıkmış olmakla
birlikte- bu ölçüde gelişmemiş ülkelerde de toplumsal bir problem olduğunun
sonradan görüldüğü ve bu konuda getirilecek tedbirlerin tüketicileri
koruyacağı, tüketicinin korunmasının bir serbest piyasa ekonomisi tedbiri
olduğu, her şeyden önce tüketicilerde “ tüketici bilinci ” nin
oluşturulması gerektiği, devletin tüketicileri koruyucu başka tedbirler de
alabileceği belirtilmiştir. 9. 6502 sayılı Kanun, tüketicileri korumak amacıyla çıkarılmış
ve Kanun’un amacı, 1. maddesinde “ kamu yararına uygun olarak tüketicinin
sağlık ve güvenliği ile ekonomik çıkarlarını koruyucu, zararlarını tazmin
edici, çevresel tehlikelerden korunmasını sağlayıcı, tüketiciyi aydınlatıcı ve
bilinçlendirici önlemleri almak, tüketicilerin kendilerini koruyucu
girişimlerini özendirmek ve bu konulardaki politikaların oluşturulmasında
gönüllü örgütlenmeleri teşvik etmeye ilişkin hususları düzenlemek ” şeklinde
belirtilmiştir. 10. İtiraz konusu kuralın gerekçesinde ise uygulamada, tüketici
hakem heyetinin kararlarına karşı itiraz edilmesi ve mahkemenin tüketici hakem
heyetinin kararını bozması durumunda tüketicilerin, dava konusu edilen miktara
göre yüksek meblağlarda vekâlet ücreti ödemek zorunda kaldıkları, bu durumun
tüketicilerin haklarını kullanmaları konusunda isteksiz davranmalarına yol
açtığı, tüketicilerin haklarını aramaları konusunda tüketicileri özendirmek
maksadıyla tüketici hakem heyeti kararına karşı mahkemede vekil vasıtasıyla
itiraz edilmesi durumunda tüketicinin tarifeye göre nisbi tarife üzerinden
vekâlet ücreti ödeyeceği, tarifenin maktu vekâlete ilişkin asgari tutarlarının
uygulanmayacağı belirtilmiştir. 11. İtiraz konusu kuralla konusu para olan veya para ile
değerlendirilebilen davalar yönünden vekâlet ücreti, Avukatlık Asgari Ücret
Tarifesi uyarınca nisbi tarife üzerinden belirlenecektir. İtiraz konusu kural
gerekçesiyle birlikte değerlendirildiğinde Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin
13. maddesinin birinci fıkrasında, ücretin maktu vekâlet ücretinin altında
kalmayacağı ve ikinci fıkrasında, ücretin davanın kabul veya reddedilen
miktarını geçemeyeceği şeklindeki kuralların itiraz konusu kural yönünden
geçerli olmadığı anlaşılmaktadır. Buna göre yalnızca tüketici hakem
heyetlerinin tüketici lehine verdiği kararlara karşı açılan itiraz davalarıyla
sınırlı olmak üzere kararın iptali hâlinde tüketici aleyhine hükmedilecek
vekâlet ücreti herhangi bir sınır gözetilmeksizin nisbi tarife üzerinden
hesaplanacaktır. 12. Anayasa’nın sosyal hukuk devleti anlayışını öngören 2.
maddesi ve tüketicilerin korunmasına ilişkin 172. maddesi birlikte göz önüne
alındığında satıcı veya hizmet sağlayıcılar ile onlara göre zayıf konumda
bulunan tüketiciler arasında doğal olarak bulunan dengesizliğin giderilmesi
için Anayasa’da belirtilen kurallara dayanılarak yürürlükteki hukuk kurallarında
genel olarak tüketici haklarının korunmasına ve sosyal adaletin
gerçekleştirilmesine yönelik düzenlemeler yapıldığı, bunlardan birinin de
tüketici hakem heyeti kararına karşı tüketici mahkemelerinde tüketici aleyhine
açılacak itiraz davalarında kararın iptali durumunda tüketici aleyhine nisbi
tarife üzerinden vekâlet ücretine hükmedilmesi olduğu anlaşılmaktadır. 13. Tüketici hakem heyetlerince lehine verilen bir kararın
mahkeme önüne taşınması ihtimali bulunan tüketicilerin reddedilen dava konusu
miktar üzerinden hesaplanan vekâlet ücretini karşı tarafa ödemeye mahkûm
edilmeleri ihtimali veya olgusu, belirli dava koşulları çerçevesinde
tüketicilerin en baştan haklarını aramaları konusunda isteksiz davranmalarına
sebebiyet verebilecek ve bu bakımdan caydırıcı olabilecektir. Davanın özel
koşulları çerçevesinde masrafların makullüğü ve orantılılığı, mahkemeye erişim
hakkının da asgari sınırını teşkil etmektedir. Dava değerine yakın veya dava
değeri kadar vekâlet ücretinin karşı tarafa ödenmesi riski ile karşı karşıya
kalan tüketicinin en baştan itibaren hakkını aramakta isteksiz davranması ve bu
şekilde hak arama özgürlüğünün engellenmesi kuvvetle muhtemeldir. Mevcut
düzenleme ile kanun koyucu dava değeri ve davalının sıfatını dikkate alarak
vekâlet ücretini orantılı ve makul bir seviyede tutmayı amaçlamıştır. 14. Kuralda öngörülen nisbi tarife üzerinden vekâlet ücretine
hükmedilmesi, tüketicilerin haklarını kolaylıkla arayabilmelerine imkân
sağlayan, hak arama özgürlüğünün önündeki engelleri kaldırarak tüketicileri en
başından itibaren hak arama konusunda cesaretlendiren bir düzenlemedir. Böyle
bir düzenleme de anayasal sınırlar içinde kanun koyucunun takdir yetkisindedir.
Kanun koyucunun belirtilen amaçları gerçekleştirmek için tüketicileri korumak
amacıyla çıkardığı düzenleme Anayasa’nın 172. maddesinin bir gereğidir. 15. Öte yandan Anayasa’da özel olarak korunan tüketici
konumundaki davalılarla satıcı veya hizmet sağlayıcı konumundaki davacılar aynı
hukuki durumda olmadıklarından bunlar arasında eşitlik karşılaştırılması
yapılamaz. 16. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2., 10. ve 172.
maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. IV. HÜKÜM 7.11.2013 tarihli ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında
Kanun’un 70. maddesinin (6) numaralı fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, 15.11.2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ