ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2006/23 Karar Sayısı : 2010/27 Karar Günü : 4.2.2010 R.G. Tarih-Sayı :
02.12.2010-27773 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Malatya Vergi Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı
'İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer
alan '' vergi mahkemelerinde otuz gündür.' ibaresinin, Anayasa'nın
2., 5., 10., 36. ve 125. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün
durdurulması istemidir. I- OLAY Katma değer vergisi salınmasına ve özel usulsüzlük ile vergi zıyaı
cezaları kesilmesine ilişkin işlemlerin iptali istemiyle açılan davada, itiraz
konusu ibarenin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali ve
yürürlüğünün durdurulması istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
itiraz konusu kuralı da içeren 7. maddesi şöyledir: '1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen
hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz
gündür . 2. Bu süreler; a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı, b) Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların
zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda: Tahakkuku tahsile bağlı olan
vergilerde tahsilatın; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen
işlemlerde tebliğin; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine
ödemenin; tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı ve idarenin dava açması
gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği; Tarihi izleyen günden başlar. 3. Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre
ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm
bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra
işlemeye başlar. 4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini
izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine
ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine
birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu
düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 5., 10., 36. ve 125.
maddelerine dayanılmış, 142. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.
Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün katılımlarıyla 22.2.2006 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V-YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN İNCELENMESİ 06.01.1982 günlü, 2577 sayılı 'İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7.
Maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan '' vergi mahkemelerinde otuz
gündür.' ibaresinin, yürürlüğünün durdurulması isteminin, koşulları
oluşmadığından REDDİNE 22.2.2006 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu
açık olan idarenin etkin bir şekilde denetlenebilmesi ve hak arama özgürlüğünün
kullanılamayacak hale getirilmemesi bakımından, kişilerin haklarında tesis edilen
idari işlemlere karşı açacakları davalara ilişkin sürelerin ölçüsüz bir biçimde
sınırlanmaması gerektiği, esasen dava açma süresinin makul bir şekilde
sınırlanmasını sağlamanın Devletin görevlerinden olduğu, ayrıca vergi
davalarının nitelik itibarıyla çoğu zaman teknik konulara ilişkin olması
nedeniyle, bu tür davaların açılmasının uzman kişilerin görüşünün alınmasını,
idareden birtakım bilgi ve belge temin edilmesini gerektirebileceği, bunun da
vergi davaları için öngörülen sürenin çok kısa olmaması sonucunu doğuracağı,
ayrıca pozitif hukuk açısından iptal davası niteliğindeki vergi davaları ile
Danıştay ve idare mahkemelerinde açılacak iptal davaları arasında ve aynı yargı
düzeni içinde yer alan vergi mahkemeleri ile Danıştay ve idare mahkemeleri arasında
dava açabilmek bakımından farklı sürelerin öngörülmesinin eşitlik ilkesine de
uygun düşmeyeceği, bu nedenle de Danıştay ve idare mahkemeleri için 60 gün
olarak öngörülen dava açma süresinin, vergi mahkemelerinde açılacak davalar
için 30 gün olarak öngörülmesinin Anayasa'nın 2., 5., 10., 36. ve 125.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'ya
aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmaya
mecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe
ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, itiraz konusu kural
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 142. maddesi yönünden de incelenmiştir. Başvuran Mahkeme, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 'Dava
Açma Süresi' başlıklı 7. maddesinin 'Dava açma süresi, özel kanunlarında
ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış vevergi
mahkemelerinde otuz gündür.' hükmünü içeren (1) numaralı fıkrasında yer alan 'vergi
mahkemelerinde otuz gündür.' ibaresinin iptalini istemektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk
devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti; temel hak ve özgürlüklere
dayanan, bu hakların korunup güçlenmelerine olanak sağlayan, adaletli bir hukuk
düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuku tüm devlet organlarına egemen
kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, eylem ve
işlemlerine karşı yargı yolu açık olan devlettir. Böyle bir düzenin kurulması,
yasama, yürütme ve yargı alanına giren tüm işlem ve eylemlerin hukuk kuralları
içinde kalması, temel hak ve özgürlüklerin Anayasal güvenceye bağlanmasıyla
olanaklıdır. Ayrıca, yasaların kamu yararının sağlanması amacına yönelik
olması, genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini
gözetmesi de hukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle yasa koyucunun hukuki
düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde
adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması
gerekir. Devletin temel amaç ve görevlerini belirleyen, Anayasa'nın 5.
maddesinde, devlete, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu
sağlamak, kişinin temel hak ve özgürlüklerini, sosyal hukuk devleti ve adalet
ilkeleriyle bağdaşmayacak biçimde sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal
engelleri kaldırmak, insanın maddî ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli
koşulları hazırlamak görevi verilmiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi, hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal
eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa
karşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğinihlâli yasaklanmıştır.Yasa önünde eşitlik herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlardaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli
kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlarfarklıkurallara
bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesiihlâl edilmiş olmaz. Anayasa'nın 'Hak arama hürriyeti' başlıklı 36. maddesinde,
herkesin gerekli araç ve yollardan yararlanarak yargı organları önünde davacı
ya da davalı olarak sav ve savunma hakkı bulunduğu belirtilmektedir. Maddeyle
güvence altına alınan dava yoluyla hak arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak
niteliği taşımasının ötesinde, diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken
şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili
güvencelerden birisini oluşturmaktadır. Gerçekten, karşılaştığı bir suçlamaya
karşı kişinin kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı haksız bir
uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin en
etkili ve güvenceli yolu yargı mercileri önünde dava hakkını kullanabilmesidir.
Kişilere yargı mercileri önünde dava hakkı tanınması adil bir yargılamanın ön
koşulunu oluşturur. Anayasa'nın 125. maddesinde ise, idarenin her türlü eylem ve
işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtilip, idari işlemlere karşı
açılacak davalarda sürenin, yazılı bildirim tarihinden başlayacağı
öngörülmüştür. Anayasa'da, idari işlemlere karşı (vergi mahkemelerinde) açılacak
davaların hangi sürede açılacağına ilişkin olarak herhangi bir düzenleme yer
almamış, 142. maddede 'mahkemelerin kuruluşunun, görev ve yetkilerinin,
işleyişlerinin ve yargılama usullerinin' yasa ile düzenleneceği belirtilerek
konu yasa koyucunun takdirine bırakılmıştır. Bu nedenle, diğer davalarda olduğu
gibi, vergi mahkemelerinde açılacak davalarda da dava açma süresini belirleme
yetkisi, Anayasa'da belirlenen kurallara bağlı kalmak ve adalet, hakkaniyet ve
kamu yararı ölçütlerini gözetmek koşuluyla yasa koyucunun takdirindedir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda, idari yargının temel
özellikleri doğrultusunda, dava dilekçelerde yer alacak konular belirlenmiş,
dava açma süresi kamu düzeninden görülerek kesin kurallara bağlanmış, tebligat
ve cevap verme evresini oluşturan dilekçe ile savunmaların sayısı ve süresi
sınırlandırılmış, bu sürelerin geçmesinden sonra verilecek savunma veya ikinci
dilekçelere dayanarak hak iddia edilemeyeceği açıklanmıştır. İdari yargılamanın,
davanın açılışı ve istemlerin sergilenişi konusundaki özelliklerini yansıtan bu
kuralların, idarenin sürekli dava tehdidi altında kalmaması, uyuşmazlıkların
mümkün olan süratle sonuçlandırılması, idarenin faaliyetlerindeki etkililiğin
ve istikrarın sürmesi, davalar nedeniyle yönetimlerce savunmalar hazırlanması
ve gerekli idari önlemlerin alınması gibi neden ve olgulara dayandığı
anlaşılmaktadır. Doktrinde ve yargı kararlarında, idari işlemlerin belirli bir süre
sınırlaması olmaksızın, süreklilik arz edecek şekilde veya makul olmayacak
ölçüde uzun bir süre dava konusu edilebilme olasılığının bulunmasının, kamu
hizmetlerinin işleyişini aksatacağı ve idarede bulunması gereken istikrarı
bozacağı ifade edilerek, idari dava açma sürelerinin, kamu hizmetlerinin
özellikleri ile ülkelerin sahip oldukları teknolojik yapıları gibi özel
koşullara bağlı olarak belirlenebileceği kabul edilmektedir. 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinde, ilk derece
mahkemesi olarak Danıştay'ın karara bağlayacağı idari davalar sayılmış, 2576
sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin
Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 5. maddesinde de idare mahkemelerinin
genel görevli idari yargı yeri olduklarına işaret edilmiştir. Aynı Kanun'un 6.
maddesinde ise, vergi mahkemelerinin, genel bütçeye, il özel idareleri,
belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve
bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin davaları ve burada belirtilen
konularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un
uygulanmasına ilişkin davaları ve diğer kanunlarla verilen işleri çözümleyeceği
belirtilmiştir. Yasakoyucu tarafından, Danıştay ve idare mahkemelerinin görevine
giren konuların özellik ve nitelikleri ile vergi mahkemelerinin görevine giren
konuların özellik ve niteliklerindeki farklılıklar ve kamu hizmetlerinin
aksatılmadan yürütülebilmesi için vergilendirme işlemlerindeki kamu yararı
gözetilerek, özel kanunlarında öngörülen süreler saklı olmak üzere, dava açma
süresinin vergi mahkemelerinde 30 gün olarak öngörülmesi, Anayasa'nın 2., 5.,
10., 36., 125. ve 142. maddelerine aykırı görülmemiştir. İtirazın reddi gerekir. Şevket APALAK ile Serruh KALELİ bu görüşe katılmamışlardır. VII- SONUÇ 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan ' ... vergi mahkemelerinde otuz
gündür.' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Şevket
APALAK ile Serruh KALELİ'nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 4.2.2010 gününde
karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ AZLIK OYU Anayasa'nın 155. maddesinde Danıştay'ın idari mahkemelerce verilen
ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son
inceleme mercii olduğu, kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece
mahkemesi olarak bakacağı belirtilmiştir. İdari mahkemeler, 2576 sayılı Yasa
ile kurulan Bölge İdare ve onun yargı çevresinde oluşturulan idare ve vergi
mahkemeleridir. Bu mahkemelerin hakimleri idari yargı yargıçları olarak anılan
mahkemelerde ayrım yapılmaksızın görev yürütebilmektedir. Aynı yargılama yöntemi uygulayan idari mahkemelerde, ilk inceleme
veya görevli olmayan yerlere başvurma sonucu davanın yenilenmesi, dava açmadan
önce üst makamlara başvurulduğunda beklenecek süre, yürütmenin durdurulması
kararlarına itiraz, dosyanın oluşumuyla ilgili tebligat ve cevap verme
süreleri, kanun yollarının nedenleri, yerleri ve süreleri gibi konular yönünden
ortak kurallar geçerlidir. Ayrıca idare ve vergi mahkemeleri arasında görev ve
yetki yönünden yapılan incelemeler sonucu dava dosyalarının birbirlerine
gönderilmesi de yasal hususlardandır. Hukuksal bu olgulardan, idari mahkemelerin yapısal ve işlevsel bir
bütünlük oluşturdukları anlaşılmaktadır. Bu bütünlüğün diğer bir göstergesi de,
2577 sayılı Yasa'nın mahkemeler için aynı tür davaları öngörmüş olmasıdır. İdari davalarda genellikle idari işlemler konu olmaktadır. Vergi
mahkemelerinde görülen vergi işlemlerinin diğer idari işlemlerden ayrı
nitelenmesine ve hak aramayla yakından ilgili bir konuda özel bir konum
almasına idare hukuku açısından yeterli neden bulunmamaktadır. Çünkü idari
faaliyet ve idari gücün etkinliği her iki işlemde de öncelikli koşuldur. İdari
faaliyetin ayrı konuları düzenlemesi, ayrı sebep ve konular içermesi, koşul
veya öznel işlem olarak tanımlanması, yargılama aşamasının tüm evrelerinde aynı
yönteme bağlanmışken süre konusunda bütünlükten kısmi kopmaya gerekçe
olamayacaktır. Bu kapsam içinde idari işlemlerle ilgili öncelikli kabullerden
olan yasallık ilkesi, her idari işlemin geçerliliğini aynı derecede korurken,
sürekli dava baskısı altında kalmamaları için idari davaların süreyle
sınırlandırılmasını gerektirmiştir. Bunun sonucu olarak 2577 sayılı Yasa 7.
maddesiyle temel kural koyarak 'özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen
hallerde' dava süresinin Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış, vergi
mahkemelerinde ise otuz gün olduğunu öngörmüştür. Görüldüğü gibi 2577 sayılı
yasa idare ve vergi mahkemelerinin görev alanını gözetmeden Danıştay'da
görülecek davalar için süreyi altmış gün olarak öngörmüştür. Bu durumda
vergileme işlemleriyle doğrudan ilgili olmasa da vergi hukukunun konusunu
oluşturacak kimi işlemler Danıştay'da altmış gün içinde dava konusu
edilebilecektir. Dahası, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinin birinci
fıkrasının (e) bendi doğrultusunda birden çok vergi mahkemesinin yetki alanına
giren işlemlerle ilgili uyuşmazlıkların görüleceği davalarda Danıştay'a ilişkin
dava açma süresine bağlı kalınacak ve vergi yargısına yönelik sürede
belirsizlik yaşanacaktır. Böylece, olası sakıncaları ve ivedilik öncelikleri yönünden
vergi işlemleri gibi sonuç doğuracak veya etkileri daha kapsamlı olabilecek
olan idare mahkemelerinin veya Danıştay'ın görev alanına giren idari işlemlerle
ilgili dava süresine yönelik yaklaşımın vergi mahkemelerinde etkili
olmamasındaki tercihin nedenlerinin kaçınılmaz varlığından sözetmek
güçleşecektir. Ayrıca dava süresi dışında ivediliğin gerektirdiği konularda
başka tercihlerin usul yasasında karşılık bulmadığı da bir gerçektir. Öte yandan, dava süresiyle ilgili kuralın öncelikle vurguladığı bir
ölçüt yukarda da değinildiği gibi 'özel yasa' vurgusudur. İdari işlemle ilgili
yasa zorunluluk ve gerek gördüğünde temel yasadan ayrılarak özel bir süre
öngörebilecektir. Özel süre, özel yasanın konusu olmalıdır. Her iki mahkeme
içinde temel oluşturan usul yasasının bu vurgudan sonra süre ayrıştırması,
maddenin öncelikli yaklaşımın doğal sonucu olmamaktadır. Dava açma sürelerinin oluşturduğu bu ortamda ve idari yargının
bütünlüğü içinde, idari işlemlerden yakınanlar yönünden mahkeme farklılığının
davacı olma konumundaki benzerliği değiştirmediği açıktır. Anayasa'nın 36.
maddesi kapsamında adil yargılama hakkını kullanan ve aynı usul yasasının
yargılama akışı karşısında aynı yargı sisteminde yer alan tüm davacılar, kuşku
yok ki aynı konumdadır. Bu durumda, vergi işlemleriyle ilgili başka işlemlere karşı idare
mahkemeleri ve Danıştay'ın görevine girebilecek uyuşmazlıkların varlığı
yanında, vergi ve idare mahkemeleri arasında görev ve yetki kuralları gereği
dosya akışı nedeniyle idare mahkemesindeki bir dosyanın süre sorununun
yaşanabileceği vergi mahkemesine aktarılabilme olasılığı da gözetildiğinde,
idari işlemler yönünden aynı yargı sistemi içinde adil yargılama hakkı arayan
davacıların farklı dava açma sürelerine bağlı tutulmasının, Anayasa'nın 10. maddesinde
düzenlenen eşitlik ilkesine aykırı olduğu açıktır. Ayrıca, belirlenen sonuca
neden olan kuralın, özel yasalara yapılan vurguya karşın Danıştay ve İdare
mahkemelerine yönelik farklı süre öngörmesiyle uygulamada oluşacak duraksama ve
çelişkiler nedeniyle doğacak belirsizliklerle Anayasa'nın 2. maddesine ve adil
yargılama hakkının kaybı olasılığından ötürü 36. maddesine aykırılık
oluşturduğu anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraza konu ibarenin iptali gerekeceği
oyuyla karara karşıyız. Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ