anayasa mahkemesi kararı Esas Sayısı : 2024/232 Karar Sayısı : 2025/1 Karar Tarihi : 16/1/2025 R.G.Tarih-Sayı :
14/3/2025-32841 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Mardin 3. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 31/1/2018
tarihli ve 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 8. maddesinin 17/1/2019 tarihli ve
7161 sayılı Kanun’un 64. maddesiyle değiştirilen (7) numaralı fıkrasının (a)
bendinin Anayasa’nın 2., 10., 11. ve 35. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Hizmet
içinde görev sırasında amir veya üstlerine saygısız davranıldığı gerekçesiyle
dört ay kısa süreli durdurma cezasıyla cezalandırılmaya ve cezanın brüt
aylıktan 1/5 oranında kesinti yapılması suretiyle infaz edilmesine yönelik
işlemin iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı
olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur . I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un 8. maddesinin itiraz konusu kuralın da yer
aldığı 7. maddesi şöyledir: “ (7) (Değişik:17/1/2019-7161/64
md.) Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında,
terfileri 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel
Kanunu, 28/5/1988 tarihli ve 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 18/3/1986
tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ve 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı
Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu hükümlerine tabi olan personelin; a) Kısa süreli
durdurma cezası verilmesini gerektiren hallerde brüt aylıklarının 1/5’i ila
1/4’ü, . b) Uzun süreli durdurma cezası verilmesini gerektiren
hallerde brüt aylıklarının 1/3’ü ila 1/2’si, kesilir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA,
Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL,
Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan
YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın
katılımlarıyla 16/1/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru
kararı ve ekleri, Raportör Burcu TAŞYAPAN tarafından hazırlanan işin esasına
ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü : A. Genel Açıklama 3. 4/1/1961 tarihli ve
211 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun 1. maddesinde Türk Sil â hlı Kuvvetleri (TSK); Kara, Deniz ve Hava
Kuvvetleri subay, askerî memur, astsubay, erbaş ve erleri ile askerî
öğrencilerden oluşan ve seferde ihtiyatlarla ikmal edilen, kadro ve
kuruluşlarla teşkilatı gösterilen silahlı devlet kuvveti olarak tanımlanmıştır.
Söz konusu maddede daha önce Kara, Deniz ve Hava Kuvvetlerinin yanında “ …Jandarma… ”
ve “ …Sahil Güvenlik… ” ibareleri de yer almaktayken anılan ibareler 1/2/2018
tarihli ve 7073 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle madde metninden çıkarılmıştır. Dolayısıyla
jandarma ve sahil güvenlik teşkilatı TSK’nın bir unsuru olarak belirlenmemiştir . 4. 10/3/1983 tarihli
ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu’nun 3. maddesinde
Türkiye Cumhuriyeti Jandarması, emniyet ve asayiş ile kamu düzeninin
korunmasını sağlayan, diğer kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin
verdiği görevleri yerine getiren silahlı genel kolluk kuvveti şeklinde
tanımlanmıştır. Anılan Kanun’un personele uygulanacak mevzuata ilişkin
düzenlemelerin yer aldığı 13. maddesinin birinci fıkrasında jandarma hizmetleri
sınıfı personeline nasıp ve terfi, aylık ve diğer mali ve sosyal haklar
bakımından statü ve rütbelerine göre 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk
Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılı Türk
Silâhlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar
Hakkında Kanun, 28/5/1988 tarihli ve 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu,
18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ile 10/3/2011 tarihli ve
6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu’na tabi personel hakkındaki
hükümlerin uygulanacağı hükme bağlanmıştır. 5. 9/7/1982 tarihli ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik
Komutanlığı Kanunu’nun 2. maddesinde Sahil Güvenlik Komutanlığının İçişleri
Bakanlığına bağlı silahlı bir genel kolluk kuvveti olduğu belirtilmiştir.
Anılan Kanun’un personele uygulanacak mevzuata ilişkin düzenlemelerin yer
aldığı 7. maddesinin birinci fıkrasında Sahil Güvenlik Komutanlığı personelinin
subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve er, öğrenci, erbaş ve erler
ile devlet memuru, sözleşmeli personel ve işçileri kapsadığı ifade edilmiş;
sahil güvenlik hizmetleri sınıfı personeline nasıp ve terfi, aylık ve diğer
mali ve sosyal haklar bakımından statü ve rütbelerine göre 926 sayılı Kanun’a
tabi personel hakkındaki hükümlerin uygulanacağı, sözleşmeli subay ve
astsubayların 4678 sayılı Kanun’a, uzman erbaşların 3269 sayılı Kanun’a,
sözleşmeli erbaş ve erlerin ise 6191 sayılı Kanun’a tabi olduğu hüküm altına
alınmıştır . 6. Buna göre Jandarma
Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde görev yapan
personelin hukuki ve idari açıdan TSK mensubu olmamakla birlikte terfi sistemi
bakımından meslek itibarıyla emsalleri olan TSK mensuplarının kanunlarına tabi
kılındıkları, dolayısıyla bunların rütbeleri,
bekleme süreleri, nasıpları, rütbe terfisi ve kademe ilerlemesi şartları gibi
hususların söz konusu kanunlarda düzenlenen usul ve esaslara göre belirleneceği
anlaşılmaktadır. B. Anlam ve Kapsam 7. 7068 sayılı Kanun Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma
Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeline ilişkin
disiplinsizlik hâlleri ile cezalarını, disiplin amirlerini ve kurullarını,
disiplin soruşturma usulünü ve ilgili diğer hususları düzenlemektedir. Anılan
Kanun’un 2. maddesine göre Emniyet Genel Müdürlüğü teşkilatında çalışan her
sınıftan memurlar, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı
teşkilatlarında görev yapan subay, astsubay, sözleşmeli subay, sözleşmeli
astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli erler ile
diğer sınıflardaki memurlar kanun kapsamında yer almaktadır. 8. Kanun’un 7. maddesinin (1) numaralı fıkrasında fiilin
niteliğine göre personele verilebilecek disiplin cezaları uyarma, kınama,
aylıktan kesme, kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma, meslekten çıkarma
ve devlet memurluğundan çıkarma cezası olarak belirlenmiştir. Anılan fıkranın (ç)
bendinde kısa süreli durdurmanın personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin dört,
altı veya on ay süre ile durdurulması olduğu belirtilmiştir. 9. Kanun’un disiplin cezası verilecek fiillerin
düzenlendiği 8. maddesinin (4) numaralı fıkrasında kısa süreli durdurma
cezasını gerektiren fiiller gösterilmiştir. İtiraz konusu kural ise Jandarma
Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında, terfileri 926, 3466, 3269
ve 6191 sayılı Kanunlara tabi olan personelin kısa süreli durdurma cezası
verilmesini gerektiren hâllerde brüt aylıklarının 1/5’i ila 1/4’ünün
kesilmesini öngörmektedir. 10. Bu itibarla kuralla terfileri Emniyet Genel Müdürlüğü
teşkilatı personeline uygulanan terfi usul ve esaslarından ayrı, aslen TSK
personeli için benimsenmiş kendine özgü bir terfi sistemine tabi kılınan
Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personelinin kısa
süreli durdurma cezasıyla cezalandırılmasını gerektiren bir fiil işlemesi
hâlinde bu cezanın söz konusu personele ne şekilde uygulanacağına yönelik bir
düzenleme getirilmiştir. Kural uyarınca böyle bir durumda anılan personelin
bulunduğu kademede ilerlemesinin durdurulması yoluna gidilmeksizin brüt
aylığından 1/5 ila 1/4 oranında kesinti yapılması gerekmektedir. Nitekim kuralın
gerekçesinde kısa süreli durdurma ve uzun süreli durdurma cezası verilmesini
gerektiren disiplinsizlikleri işleyen subay, astsubay, uzman jandarma, uzman
erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler bakımından söz konusu disiplinsizliğin
cezasının aylıktan kesme cezası olarak uygulanmasının sağlanmasının amaçlandığı ifade edilmiştir (benzer yöndeki
değerlendirme için bkz. AYM, E.2020/17, K.2022/5, 26/1/2022, § 15). C. İtirazın Gerekçesi 11. Başvuru kararında
özetle; kuralda dört, altı ve on ay şeklinde üç farklı kısa süreli durdurma
cezasının bulunmasına karşın bu süreler gözetilmeksizin 1/5 ila 1/4 oranında
aylıktan kesme cezasının öngörüldüğü, disiplin kurullarına sınırları belirsiz
bir takdir yetkisinin verildiği, bu durumun cezaların uygulanmasında
eşitsizliğe neden olacağı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2.,10., 11. ve 35.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür . Ç. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 12. Anayasa Mahkemesi 26/1/2022
tarihli ve E.2020/17, K.2022/5 sayılı kararında 7068 sayılı Kanunu’nun 8.
maddesinin (7) numaralı fıkrasının (b) bendinde düzenlenen ve Jandarma Genel
Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında, terfileri 926, 3466, 3269 ve 6191
sayılı Kanunlara tabi olan personelin uzun süreli durdurma cezası verilmesini
gerektiren hâllerde brüt aylıklarının 1/3’ü ila 1/2’sinin kesilmesini öngören kuralı
incelemiş ve anılan bendin Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olmadığına karar
vermiştir . 13. Anılan kararda ilk olarak hukuk
devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde olduğu gibi idari yaptırımlar
ve bu kapsamda disiplin cezaları açısından da belirli bir disiplin cezasının
neyi ifade ettiğinin ve o cezanın ilgilisine ne şekilde uygulanacağının, başka
bir deyişle cezanın hangi biçimde infaz edileceğinin belirlenmesinin anayasal
ilke ve sınırlar içinde kanun koyucunun takdirinde olduğu ancak kanun koyucunun
takdir yetkisi içindeki bu tür düzenlemeleri yaparken hukuk devleti ilkesinin
bir gereği olan ölçülülük ilkesiyle de bağlı olduğuna dikkat çekilmiştir (AYM,
E.2020/17, K.2022/5, 26/1/2022, §§ 19, 20) . 14. Bu kapsamda söz konusu bentle, anılan fıkra
kapsamında sayılan personel bakımından uzun süreli durdurma cezasını gerektiren
disiplinsizliğin cezasının personelin brüt aylığından belirli bir oranda
kesinti yapılması şeklinde uygulanmasının öngörülmesi suretiyle Jandarma Genel
Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığındaki hiyerarşik düzenin korunmasının
ve böylece bu kurumların görev alanındaki kamu hizmetinin sağlıklı bir biçimde
yürütülmesinin amaçlandığı belirtilmiştir (AYM, E.2020/17, K.2022/5, 26/1/2022,
§ 23) . 15. Kararda ayrıca kanun koyucunun kurumların
hiyerarşik düzeninin korunması amacıyla disiplin cezalarının uygulanma şekline
yönelik olarak farklı yöntemler benimsemesinin mümkün olduğu, bu bağlamda
Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında hiyerarşik düzenin
ön planda olduğu jandarma hizmetleri sınıfı ile sahil güvenlik hizmetleri
sınıfında görev yapan ve bu düzene koşut bir terfi sistemine tabi olan
personele uzun süreli durdurma cezası verilmesini gerektiren hâllerde söz
konusu cezanın brüt aylığından kesinti yapılması suretiyle uygulanmasının
kurumun hiyerarşik düzeninin korunmasını sağlayabilecek nitelikte olduğundan
bendin ulaşılmak istenen amaç yönünden elverişli ve gerekli olduğu tespit
edilmiştir (AYM, E.2020/17, K.2022/5, 26/1/2022, § 24) . 16. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi, kesintinin
hesaplanmasında brüt aylığın esas alınması, kesinti için üst sınırın
öngörülmesi ve kesintinin nispi olarak belirlenmesi suretiyle failin ekonomik
durumunun, kusurunun, işlenen fiilin haksızlık derecesinin esas alınmasına,
failin durumunun dikkate alınarak cezanın kişiselleştirilmesine imkân
sağlandığı, dolayısıyla söz konusu yaptırımın bireye makul olmayan orantısız
bir külfet yüklemediği ve ölçüsüz olmadığı sonucuna varmıştır (AYM, E.2020/17,
K.2022/5, 26/1/2022, § 25) . 17. İtiraz konusu kural bakımından da Anayasa
Mahkemesinin anılan kararından ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır . 18. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2.
maddesine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir . Kuralın Anayasa’nın 11. ve 35. maddelerine de aykırı olduğu
ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 2. maddesi
yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle
Anayasa’nın 11. ve 35. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek
görülmemiştir . Kuralın Anayasa’nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir . IV. HÜKÜM 31/1/2018 tarihli ve 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin
Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un
8. maddesinin 17/1/2019 tarihli ve 7161 sayılı Kanun’un 64. maddesiyle
değiştirilen (7) numaralı fıkrasının (a) bendinin Anayasa’ya aykırı olmadığına
ve itirazın REDDİNE 16/1/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI