ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No.:1965/11 Karar No.:1965/31 Karar tarihi:13/5/1965 Resmi Gazete tarih/sayı:5.10.1965/12118 İtirazda
bulunan : Kozan Asliye ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu : Köyün mecburi işlerinden sayılan bir köprünün yapımı sırasında ameleyi
çalıştırmakla görevli Kozan'ın Bağtepe Köyü ihtiyar Heyeti Azalarından Nebi
Kayhan ve Hasan Koral'a hakaret ettiği iddiasiyle aleyhine Kozan Asliye Ceza
Mahkemesinde kamu dâvası açılan sanık Ali Gümüş hakkındaki duruşmada, mahkemece
re'sen, 442 sayılı Köy Kanununun 13 üncü maddesinin 18 numaralı bendinin
Anayasa'nın 8, 10, 12 ve 42/3 üncü maddelerine aykırı olduğu kanısına varılmış
ve bu hususta bir karar verilmesi istenmiştir. Asliye
Ceza Hâkimliğinden Mahkememize gönderilen 3/3/1965 günlü kararda aynen
"olay, 442 sayılı Köy Kanununun 13/18 inci maddesinin tatbikinden neşet
etmiş bulunduğundan ve maznunun da direnmesi mecburi imece usulüne ilişkin
olduğundan haddizatında mecburi imecenin modern hukuk anlayışı karşısında
angaryadan başka bir şey bulunmaması itibariyle bahis konusu olan 442 sayılı
kanunun 13 üncü maddesi Anayasa'nın 8, 10, 12 ve 42/3 üncü maddelerine ve ruhuna
aykırı düşmektedir. Şöyleki : Mecburi
imece karşılıksız ve irade dışı ferdin çalıştırılmasıdır. Ve bu usul yalnızca
köylü vatandaşa tahmil edilmektedir. Şehirli vatandaşlar da devlet hizmetinden
hem de fazlası ile faydalandıkları halde bu gibi ağır külfet altına
sokulmamıştır. Bu kanunun 13 üncü maddesi mecburi imece usulünü vazetmekle
vatandaşın temel hak ve hürriyetlerinin özüne tecavüz etmiş sayılmaktadır. Aynı
zamanda bu madde şehirli ve köylü diye Devlet hizmetlerinden faydalanma
bakımından bir tefrik te yapmaktadır. Yine bu kanun karşılıksız ve mecburi ve
irade dışı bir çalışma tarzı kabul etmekle ferdin iradesi haricinde zorla
çalıştırma gibi bir norm koymaktadır. Bu gibi âmme hizmetlerinin yapılması
Anayasa'ya göre Devlete tahmil edilmiş görevlerdir. Yukarıda
bertafsil izah edilen sebeplere binaen 442 sayılı Köy Kanununun 13/18 inci
maddesinin Anayasa'ya aykırı bulunduğu kanısına mahkemece varıldığından
Anayasa'nın 151/1 inci maddesi gereğince gerekli evrakın tasdikli birer
suretinin çıkartılarak bu hususta bir karar ittihazı için dosyanın Anayasa
Mahkemesi Başkanlığına gönderilmesine" denilmektedir. İNCELEME
: Anayasa Mahkemesi içtüzüğünün 15 inci maddesi gereğince 18/3/1965 gününde
yapılan ilk inceleme sonunda; Üyelerden Cemalettin Köseoğlu, Asım Erkan,
Şemsettin Akçoğlu, A. Şeref Hocaoğlu, Fazıl Uluocak ve Ekrem Tüzemen'in
itirazda bulunan mahkeme iptal konusu maddeyi uygulayacak durumda olmadığından
itirazın yetkisizlik yönünden ve Muhittin Gürün'ün de daha Önce aynı konuda
açılan bir dâvanın Mahkememizce reddedilmiş bulunması sebebiyle itirazın
esasının incelenmesine lüzum olmaksızın reddi gerekeceğini ileri sürmüşlerse de
sözü edilen maddenin mahkemece bakılmakta olan dâvada uygulanması gerektiği ve
bir kanun hükmü hakkında evvelce açılmış bulunan iptal dâvasının reddedilmiş
olmasının aynı hüküm hakkında açılmış bulunan işbu dâvanın incelenmesine engel
teşkil eylemiyeceği oyçokluğu ile kararlaştırılmış ve dosyada bir eksiklik
görülmediğinden esasın incelenmesine karar verilmiş olmakla, düzenlenen rapor,
itiraz konusu kanun hükmü, Anayasa'nın İlgili maddeleri okunduktan sonra gereği
görüşülüp düşünüldü : 18
Mart 1340 günlü ve 442 sayılı Köy Kanununun 13 üncü maddesinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına, daha önce açılmış bulunan iptal dâvası üzerine 5/1/1965
gününde esas 1963/198, karar 1965/1 sayı ile karar verilmiş ve ortada aynı
maddenin itiraz konusu 18 numaralı bendi hakkında o dâva dolayısiyle varılan
sonucu değiştirecek bir sebep bulunmamış olduğundan 18 numaralı bende ilişkin
işbu itirazın da yukarıda gün ve sayısı yazılı karardaki gerekçelerle reddi
gerekir. SONUÇ
: 18
Mart 1340 günlü ve 442 sayılı Köy Kanununun 13 üncü maddesinin 18 numaralı
bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığından itirazın reddine 13/5/1965 gününde
oybirliği ile karar verildi. Başkan Lûtfi
  Akadlı Üye Cemalettin
  Köseoğlu Üye Asım
  Erkan Üye Rifat
  Göksu Üye Şemsettin
  Akçoğlu Üye İbrahim
  Senil Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Salim
  Başol Üye Cemâlettin
  Kuralmen Üye Fazıl
  Uluocak Üye Sait
  Koçak Üye Muhittin
  Gürün Üye Lûtfi
  Ömerbaş Üye Ekrem
  Tüzemen MUHALEFET
ŞERHİ Mahkememiz
bu kararı ile 442 sayılı Köy Kanununun 13 üncü maddesinin 18 numaralı bendinin
Anayasa'ya aykırı olduğu yolundaki itirazı inceleyerek bu bend hükmünün
Anayasa'ya aykırı olmadığını tesbit ve kabul etmiş bulunmaktadır. Halbuki
aynı hükmün Anayasa'ya aykırı bir ciheti bulunmadığı, daha önce açılmış olan
bir iptal dâvası üzerine 5/1/1965 gününde 1963/198 -1965/1 sayı ile
kararlaştırılmıştı. Mahkememizin
söz konusu kararı, Anayasa'nın 152 ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri hakkındaki 44 sayılı Kanunun 51 inci maddeleri karşısında
kesin ve yasama, yürütme ve yargı organlarını bağlayıcı nitelikte bulunduğundan
bu seferki itiraz üzerine konunun yeni baştan incelenerek yeniden bir karar
verilmesi mümkün değildir. Bu sebeple Kozan Asliye Ceza Mahkemesinin itirazına
karşı Mahkememizce işin esası hakkında yeniden bir karar verilmeyerek yukarıda
belirtilen durumun izahiyle (Yeni bir karar verilmesine yer olmadığı) yolunda
karar verilmesi gerekirdi. Anayasa
Mahkemesinin, 10/3/1964 günlü ve 11652 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanmış olan
25/10/1963 günlü ve 1963/148-256 sayılı kararına ait muhalefet şerhinde, konu
ile ilgili olarak, daha geniş bir surette belirtilmiş bulunan ve yukarıda da
kısaca değinilmiş olan sebeplerden ötürü bu kararda uygulanan usule muhalifim. Üye Muhittin Gürün