ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1994/81 Karar Sayısı: 1995/5 Karar Günü: 7.2.1995 R.G. Tarih-Sayı :08.05.1998-23336 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İzmir 3. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı "İdarî
Yargılama Usulü Kanunu"nun, 10.6.1994 günlü, 4001 sayılı Yasa'nın 27.
maddesiyle değiştirilen 61. maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesinin
Anayasa'nın 10. ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY İzmir 3. İdare Mahkemesi, bakmakta olduğu davanın 10.6.1994 günlü,
4001 sayılı Yasa'nın 27. maddesiyle 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü
Yasası'nın 61. maddesinin birinci fıkrasında yapılan değişiklik sonucu en geç
25.8.1994'de açılması gerekirken, 29.8.1994'de açıldığını, dava açma süresinin
geçirildiğini, davanın süre aşımına neden olan itiraz konusu kuralın iptali
istemiyle doğrudan başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 10.6.1994 günlü, 4001 sayılı Yasa'nın 27. maddesiyle değişik 2577
sayılı İdarî Yargılama Usulü Yasası'nın 61. maddesinin birinci fıkrasının
birinci tümcesi şöyledir: "Madde 61- Bölge idare, idare ve vergi mahkemeleri her yıl
Temmuz ayının yirmisinden Ağustos ayının yirmibirine kadar çalışmaya ara
verirler." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin iptal istemini dayandırdığı
Anayasa kuralları şunlardır . 1- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 2- "MADDE 36.- Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma
hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ,
Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Lütfi F. TUNCEL'in
katılmalarıyla 15.11.1994 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaki eksiklik
giderildiğinden işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenen Yasa kuralı, Anayasa'ya aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa
kurallarıyla bunlarla ilgili gerekçeler ve dosyada bulunan tüm belgeler okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Yasa'nın 61. maddesinin birinci
fıkrasının birinci tümcesinin Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüştür.
İtiraz konusu kuralla bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinin çalışmaya ara
verecekleri tarihler düzenlenmiştir. Dava idare mahkemesinde görülmekte
olduğundan, itiraz konusu kuralın öz yönünden "idare mahkemeleri" ile
sınırlı olarak yapılmasına karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Yasa'nın 61. maddesinin birinci fıkrasının, itiraz konusu birinci
tümcesinde "Bölge idare, idare ve vergi mahkemeleri her yıl Temmuz ayının
yirmisinden Ağustos ayının yirmibirine kadar çalışmaya ara verirler"
denilmektedir. 4001 sayılı Yasa ile değişiklikten önce ara verme süresi,
"Temmuz ayının yirmisinden Eylül ayının altısına kadar" biçiminde
düzenlenmişti. Değişiklikle bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinde,
çalışmaya ara verme süresi, kırkbeş günden otuziki güne indirilmektedir. Mahkeme, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. ve 36. maddelerine
aykırı olduğu savında bulunmuştur. 1- Anayasa'nın 10. Maddesi Yönünden İnceleme Başvuru kararında, tüm yargı organlarında görevli hâkimler aynı
tatil süresinden yararlanırken, yapılan değişiklikle bölge idare, idare ve
vergi mahkemelerindeki hâkimlerin tatil sürelerinin kısaltıldığı, böylece
bunlarla diğer yargı organlarındaki hâkimler arasında ayırım yapıldığı gibi
aynı yargı düzeni içinde yer alan Danıştay arasında da farklılık yaratıldığı,
bunun da eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önündeeşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar." denilmektedir. "Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları benzer
olanlar için sözkonusudur. Bu ilke ile, yasa önünde eşitlik, yani hukuksal
eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa
karşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasakarşısında
eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi
kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir.
Özelliklere, ayrılıklara dayandığı için haklı olan nedenler, ayrı düzenlemeyi
eşitlik ilkesine aykırı değil, geçerli kılar. Anayasa'nın amaçladığı eylemli
değil, hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar
ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi çiğnenmiş
olmaz. Kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar için yasalarla değişik
kurallar konulamaz. Ancak, aynı hukuksal durumlarda olanlar için kamu yararına
dayanılarak farklı kurallar getirilmesinde, eşitlik ilkesine aykırılık yoktur.
Kimi kişileri konumlarındaki farklılık nedeniyle diğerlerindenayrı kurala bağlı
kılmak ya da genel bir düzenlemenin kapsamı dışında bırakmak eşitlik ilkesini
bozmaz. Çalışmaya ara verme süresinin otuziki güne indirilmesinde,
davaların kısa sürede sonuçlandırılması ve adalet hizmetlerindeki tıkanıklığın
giderilmesinde kamu yararı bulunduğu açıktır. Bu nedenle, kamu yararı
gözetilerek bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinde çalışmaya ara verme
süresinin kısaltılmasında eşitlik ilkesine aykırılık yoktur. 2- Anayasa'nın 36. Maddesi Yönünden İnceleme Mahkeme, yapılan düzenleme ile bölge idare, idare ve vergi
mahkemelerinde çalışmaya ara verme süresinin kısaltıldığını, böylece
Danıştay'da açılacak davalar ile idare mahkemelerinde açılacak davalar arasında
dava açma süreleri bakımından farklılık yaratıldığını, bunun da hakarama
özgürlüğüne aykırılık oluşturduğunu ileri sürmüştür. Anayasa'nın "hak arama hürriyeti" başlıklı 36.
maddesinde, herkesin gerekli araç ve yollardan yararlanarak yargı organları
önünde davacı ya da davalı olarak sav ve savunma hakkı bulunduğu
belirtilmektedir. Yasa'nın 61. maddesinin birinci fıkrasının itiraz konusu birinci
tümcesinde, bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinde çalışmaya ara verme
süresinin her yıl Temmuz ayının yirmisinden Ağustos ayının yirmibirine kadar
olduğu belirlenmiştir. Bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinde ara verme süresini
kısaltan değişikliğin, idarî yargıdaki tıkanıklığın giderilmesi, davaların
süratle sonuçlandırılması amacıyla yapıldığı anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 141. maddesinde, davaların en az giderle ve mümkün
olan süratle görülmesi yargının görevidir denilmektedir. Davaların hızlı ve az
giderle görülmesine, uygulamalarda hataların giderilmesine, adalet
hizmetlerinin hızlandırılmasına ilişkin önlemlerin alınması, hak arama
özgürlüğünün ve hukuk devleti olmanın dagereğidir. İtiraz konusu kural, hak
arama özgürlüğünü kısıtlamamakta, idarî işlem ve eylemleri yargı denetimi
dışında bırakmamaktadır. Bu nedenlerle, 61. maddenin birinci fıkrasının birinci tümcesi
Anayasa'nın 36. maddesinde belirtilen hak arama özgürlüğüne aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Güven DİNÇER, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, İhsan PEKEL ve Lütfi F. TUNCEL
bu görüşlere katılmamışlardır. VI- SONUÇ Sınırlama kararı gereğince incelenen 10.6.1994 günlü, 4001 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi ile değiştirilen 2577 sayılı "İdarî Yargılama Usulü
Kanunu"nun 61. maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Güven DİNÇER, Yılmaz
ALİEFENDİOĞLU, İhsan PEKEL ile Lütfi F. TUNCEL'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,7.2.1995
gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Yılmaz ALİEFENDİOĞLU Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL KARŞIOY
YAZISI Anayasa Mahkemesi'nin E: 1994/75, K: 1995/4 sayılı kararındaki
karşıoy gerekçelerimizle, bu kararın Anayasa'nın 10. maddesine yönelik çoğunluk
görüşüne katılmıyoruz. Ayrıca Anayasa'nın 36. maddesine yönelik çoğunluk görüşüne de
katılmıyoruz. Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36.
maddesinde; "Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı
mercileri önünde davacı veya davalı ve savunma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz" denilmektedir. 4001 sayılı Yasa'nın itiraz konusu kuralıyla, Bölge idare, idare
ve vergi mahkemeleri için, temyiz mercii olan Danıştay'a göre çalışmaya ara
verme süresi konusunda farklı süreler belirlenmektedir. Böyle bir farklılık
kuşkusuz hak arama hürriyetinde kısa da olsa bir kısıtlama ya da en azından
kargaşa yaratacaktır. Bu nedenle de çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye İhsan PEKEL Üye Lütfi F.
  TUNCEL