ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/103 Karar Sayısı : 2010/118 Karar Günü : 16.12.2010 R.G. Tarih-Sayı :
14.05.2011-27934 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Edirne İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 14.7.1965 günlü, 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu'nun 64. maddesinin
son fıkrasında yer alan ' ... 72 nci madde gereğince
belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atanan
Devlet Memurlarından ...' ibaresinin Anayasa'nın 10. maddesineaykırılığı
savıyla iptaline karar verilmesi istemidir. I-OLAY Kalkınmadabirinci derecede öncelikli yörede bulunan bir okula, eş
durumu nedeniyle naklen atanan öğretmenin, bu yörede geçirdiği iki yılın
karşılığında aylık derecesinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere kendisine
ayrıca bir kademe ilerlemesi verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine
ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme iptali istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun iptali istenilen ibareyi de içeren 64.
maddesi şöyledir: 'Devlet memurunun kademede ilerlemesi için aşağıdaki şartların
bulunması lazımdır: A) Bulunduğu kademede en az bir yıl çalışmış olması, B) O yıl içinde olumlu sicil almış bulunması, C) Bulunduğu derecede ilerleyebileceği bir kademenin bulunması, (Ek fıkra: 29/01/1984 - KHK 243/9 md.)Devlet memurlarından 6
yıllık sicil notu ortalaması 90 ve daha yukarı olanların aylık derecelerinin
yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere bir kademe ilerlemesi uygulanır. (Ek fıkra: 09/04/1990-KHK-418/4 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi'nin
05/02/1992 tarih ve E.1990/22, K.1992/6 Sayılı Kararı ile; Yeniden düzenlenen
fıkra: 18/05/1994 - KHK-527/ 4 md.) Ancak, 72 nci madde
gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle
atanan Devlet Memurlarından kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerde
bulunanlara (Erzurum ve Artvin İl'leri dahil) bu yörelerde fiilen çalışmak
suretiyle başarılı geçirilen her iki yılın karşılığında aylık derecelerinin
yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere ayrıca bir kademe ilerlemesi daha
verilir. Yıllık izinde geçirilen süreler fiilen çalışılmış sayılır. İki yıldan
az süreler dikkate alınmaz. ' B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 27.11.2008 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle
karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, belirli bir bölgede belirli bir süre daimi
olarak görev yapma zorunluluğu üzerinde durulmaksızın, kamu personel rejiminin, çalışanların istek ve iradeleri dışında belirlenen, özel hukuk sisteminden bağımsız bir statü rejimi olduğu, bu nedenle kamu görevlilerinin atama ve
nakillerinin, zorunlu hizmete tabi olarak res'en atama usulünün yanında, eş
durumu, eğitim, sağlık vb. sebeplere bağlı
olarak da gerçekleştirilebildiği, ancak hangi sebebe dayalı olarak yapılırsa
yapılsın, atama işleminin ilgilinin isteği dışında idarenin tek yanlı tasarrufu ile gerçekleştiğine işaret
edilerek, k alkınmadabirinci derecede öncelikli yörelerde bulunan yerlere, 657 sayılı Kanun'un 72. maddesi
gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atanan Devlet memurları ile aynı yerlere özür
durumuna veya farklı sebeplere bağlı olarak atanan Devlet memurlarının, atama işleminin
hukuksal niteliği bakımından aynı hukuksal konumda oldukları belirtilmiş, bu
nedenle debölgeler arasındaki gelişmişlik düzeyi farklılığından kaynaklanan
mahzurların giderilmesini amaçlayan 'kalkınmada öncelikli yöreler' uygulaması kapsamında tanınan
ayrıcalıklardan birisi olan 657 sayılı Kanun'un 64. maddesinin son fıkrasındaki
uygulamadan, bu bölgelere özür durumuna veya
farklı sebeplere bağlı olarak atanmış bulunan Devlet memurlarının da yararlanması gerektiği vurgulanarak, buna engel
olduğu değerlendirilen itiraz konusu
kuralın Anayasanın 10. maddesinde
ifade edilen 'eşitlik' ilkesine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun
64. maddesinin itiraz konusu kuralı da içeren son fıkrasına göre ,
kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerde bulunan yerlere aynı Kanun'un
72. maddesi gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak
sürekli görevle atanan Devlet memurlarına, bu yörelerde fiilen çalışmak
suretiyle başarılı olarak geçirdikleri her iki yılın karşılığında ve aylık
derecelerinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere normal kademe ilerlemesi
haklarına ilave olarak bir kademe ilerlemesi daha uygulanacaktır. Kural
uyarınca söz konusu kademe ilerlemesi, kalkınmada 1. derecede öncelikli yörelerde
görev yapan tüm Devlet memurlarına değil, bu yörelerde bulunan yerlere 657
sayılı Kanun'un 72. maddesi gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere
mecburi olarak sürekli görevle atananlara uygulanacaktır. Yani, bir Devlet
memurunun atandığı/görev yaptığı yer kalkınmada 1. derecede öncelikli bir
yörede bulunsa bile, buraya belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak
sürekli görevle atanmamış ise bu haktan yararlanamayacaktır. Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi ile eylemli değil
hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere
yasalar karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu
ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar
uygulanarak yasa karşısında eşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Durum ve
konumlardaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları
gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlâl edilmiş
olmaz. Nitelikleri ve durumları özdeş olanlar içinse yasalarla değişik kurallar
konulamaz. Yasa koyucu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72. maddesinde,
kurumlardaki yer değiştirme suretiyle atanmaların hizmetlerin gereklerine,
özelliklerine, Türkiye'nin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları
yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren illerinin gruplandırılması suretiyle
tespit edilecek olan bölgeleri arasında adil ve dengeli bir sistem içinde
yapılacağını, yer değiştirme ile ilgili atama esaslarının Devlet Personel
Başkanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle belirleneceğini, kurumların,
atamaya tabi olacak personeli için, bu yönetmelik esaslarına göre Devlet
Personel Başkanlığının görüşünü almak suretiyle bir personel ve atama planı
hazırlayacaklarını öngörmek suretiyle konuya ilişkin çerçeveyi çizmiş, temel
ilke ve esasları belirlemiş, ülke çapında sunulması gereken kamu hizmetlerinin
ülkenin her tarafında sunulmasını temin etmek bakımından, bunları sunacak olan
personelin temininde çekilebilecek olan güçlükleri de gözeterek (yargı denetimi
saklı kalmak kaydıyla), değişen, gelişen ve çeşitlenen nedenlere bağlı olarak,
hangi kamu görevlilerinin hangi bölgelere hangi koşullarla atanabileceklerini
belirleme konusunda idareye takdir yetkisi vermiştir. Devlet Personel
Başkanlığı ile diğer kamu idareleri tarafından bu yetki kapsamında hazırlanan
atama ve yer değiştirme düzenlemelerinde de belirli bölgelerde belirli
sürelerle mecburi olarak sürekli görevle kimlerin atanacakları konusunda
değişik hükümlere yer verilmiştir. Kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerde bulunan yerlere 657
sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72. maddesi gereğince belirli bir süre görev
yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atanan Devlet memurları ile aynı
yerlere başka nedenlere bağlı olarak atanan ve o yerlerde belirli bir süre
görev yapma zorunluluğu bulunmayan Devlet memurları, aynı hukuksal konumda
bulunmadıklarından bunlara farklı kurallar uygulanması eşitlik ilkesine aykırı
değildir. Açıklanan nedenle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10. maddesine
aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR bu görüşe katılmamıştır. VI- SONUÇ 1-7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili
gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin
ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engel
bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ
ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilen
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 64.
maddesinin son fıkrasında yer alan '' 72 nci madde gereğince belirli bir süre
görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atanan Devlet Memurlarından
'' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Serdar
ÖZGÜLDÜR'ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 16.12.2010 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI KARŞI OY GEREKÇESİ Anayasa'nın 41. maddesine göre, aile Türk toplumunun temeli olup,
Devlet ailenin huzur ve refahının sağlanması için gerekli tedbirleri almak
durumundadır. Davaya konu somut olayda, öğretmen olan eş, kalkınmada 1.
derecede öncelikli yörede görev yapan eşiyle birlikte görev yapmak üzere aynı
bölgeye atanmıştır. Ne var ki, iptale konu 657 sayılı Kanun'un 64. maddesinin
son fıkrasında öngörülen 'bir kademe ilerlemesi' verilmesinin amacı, bu bölgede
ifa edilecek görevin diğer bölgelere nazaran güçlüğü ve meşakkatidir. Eşine
bağlı şekilde bu görev bölgesine atanan diğer eş de aynı güçlük ve meşakkatle
karşı karşıya olacağına göre, eşlerden yalnız birine bir kademe ilerlemesi
verilip diğerinin bu imkândan yoksun bırakılması sonucunu yaratan dava konusu
kural Anayasa'nın 2., 10. ve 41. maddelerine açıkça aykırı düşmektedir. Açıklanan nedenle, kuralın iptali gerektiği kanısında olduğumdan,
Sayın çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmıyorum. Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR