ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1963/9 Karar Sayısı : 1963/31 Karar Günü : 18.2.1963 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Göynük Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 6831 Sayılı Orman Kanununun
geçici 1 inci maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğundan bahisle iptali isteminden
ibarettir. Göynük Sulh Ceza Mahkemesi 29.12.1962 günlü kararında, orman
davalarında Orman İşletme Müdürlüklerinin müdahil safatiyle bulunduklarını, bu
Müdürlüklerin Tarım Bakanlığına bağlı olduklarını, 6831 sayılı Orman Kanununun geçici
1 inci maddesinde ise bir yerin orman olup olmadığının Tarım Bakanlığınca
belirtileceğinin yazılı olduğunu, bu durumda Tarım Bakanlığının bilirkişilik
yaptığını, böylece Orman İdaresinin aynı davada bazan davacı ve bazan da
müdahil ve bilirkişi sıfatiyle hareket ettiğini, ayni zamanda bu halin
mahkemenin takdir hakkını ortadan kaldırdığını, bu sebeplerle sözü edilen
geçici 1 inci maddenin Anayasa’nın 132 nci maddesine aykırı bulunduğunu,
belirterek bu maddenin iptalini istemiştir. İNCELEME: Anayasa Mahkemesinin, İçtüzüğün 15 nci
maddesi uyarınca 21.1.1963 gününde ilk inceleme için yapılan toplantısında,
dosyada bir eksiklik bulunmadığı görülerek işin esasının incelenmesine karar
verilmiştir. Esasın incelenmesi için 28.2.1963 günü yapılan toplantıda Göynük
Sulh Ceza Mahkemesinin 29.12.1962 günlü kararı ile ekleri, Türkiye Büyük Millet
Meclisinin, konu ile ilgili kanunlara ilişkin tutanakları ve düzenlenen rapor
okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Daha önce, 6831 sayılı Orman Kanununun geçici 1 inci maddesinin,
Anayasa’nın 132 nci maddesi hükmüne aykırı olduğu kanısına varıldığı, Çine
Gezici Arazi Kadastrosu Mahkemesi tarafından, itiraz yolu ile, Anayasa
Mahkemesine bildirilmiş ve Anayasa Mahkemesince de, işbu maddenin Anayasa’nın
132 nci maddesi hükmüne aykırı bulunmadığına ve itirazın reddine 26.12.1962
gününde 1962/211-1962/121 sayılı ile karar verilmiş bulunmaktadır. Bahse konu geçici 1 inci maddenin Anayasa’nın 132 nci maddesine
aykırı olduğu yolundaki itirazın evvelce Anayasa Mahkemesi tarafından
reddedilmiş olması, sonradan yapılmış olan işbu itirazın, 132 nci maddeye matuf
kısmının esas yönünden incelenerek yeniden karara bağlanmasına engel
olmayacağına, çoğunlukla karar verildikten sonra, ortada evvelce varılan
sonuçta değişiklik yapılmasını gerektiren bir hal ve şart bulunmadığından, 6831
sayılı Orman Kanununun geçici 1 inci maddesinin, Anayasa’nın 132 nci maddesine
aykırı olduğu yolundaki Mahkemenin düşüncesi yerinde görülmemiştir. SONUÇ: Yukarıda belirtilen sebeplerden ötürü 6831 sayılı Orman Kanununun
geçici 1 inci maddesinin, Anayasa’nın 132 nci maddesine aykırı bulunmadığına ve
itirazın reddine bir kısım üyelerin esasa ve bir kısmının da gerekçeye karşı
muhalefetleri ile ve oyçokluğu ile 18.2.1963 gününde karar verildi. Başkan Sünuhi ARSAN Başkan Vekili Tevfik GERÇEKER Üye Rifat GÖKSU Üye İsmail Hakkı
  ÜLKMEN Üye Lûtfi AKADLI Üye Şemsettin
  AKÇOĞLU Üye İbrahim SENİL Üye Salim BAŞOL Üye Celâlettin
  KURALMEN Üye Yekta AYTAN Üye Ekrem KORKUT Üye Ahmet AKAR Üye Muhittin GÜRÜN Usul ve
  gerekçesine muhalifim. Üye Lûtfî ÖMERBAŞ Üye Ekrem TÜZEMEN MUHALEFET ŞERHİ Yukarıda numaraları yazılı kararda, 6.3.1963 tarihli ve 11348
sayılı Resmî Gazetede yayınlanan 26.12.1962 tarihli ve 1962/211 E. 1962/121 K.
Sayılı kararın gerekçesine dayanılmaktadır. Bu gerekçeye göre (Ziraat Bakanlığının belirtmesi) idarî bir karar
da sayılabilir, bir bilirkişi kanaatı mahiyetinde de görülebilir. İdarî karar telakki edilirse aleyhine dava yolu açıktır: iptal
ettirilmesi mümkündür. Bir bilirkişi kanaati mahiyetinde görülürse mahkeme bununla
yetinmeyip yeni deliller toplamakta serbesttir. Her iki halde de Bakanlığın belirtmesi mahkemeleri bağlamaz.
Binnetice, 6831 sayılı Orman Kanununun geçici birinci maddesinin Anayasanın 132
nci maddesine aykırılığı hakkındaki itiraz yersizdir. Bu gerekçeye ve karara, aşağıda yazılı sebeplerden dolayı,
muhalifim: 1- 6831 sayılı kanunun geçici birinci maddesi gereğince (bir yerin
orman sayılıp sayılmayacağının Ziraat Bakanlığınca belirtilmesi) idarî bir
kararsa bu madde hükmü anayasanın 32 nci maddesi hükmüne aykırıdır. Zira -karardaki kabul şekline göre- bu karar aleyhine idarî dava
açılır da bu dava reddolunur ve idarî karar bu suretle kesinleşirse mahkeme bu
(belirtme)ye uygun şekilde karar vermek mevkiindekalacakları. Halbuki, bir yerin orman olup olmadığı hususundaki bir ihtilâfın
hal mercii adlî mahkemelerdir. Açılacak olan idarî dâva vesilesiyle Danıştay,
adlî kazanın görevine giren bir ihtilâfı tetkik etmiş ve vereceği karar mahkemeyi
bağlamış olacağı için fertler, Anayasanın 32 nci maddesi hükmüne aykırı olarak,
tabiî hâkiminden, başka bir mercie müracat zorunda bırakılmış sayılmak
icabeder. Ziraat Bakanlığının, bir yerin orman sayılması lâzım geldiğine
dair kararı, aleyhine idarî dava açılmamak suretiyle kesinleşirse mahkeme bu
kesinleşen karara uygun şekilde davayı halletmek zorunda bulunduğuna göre
verilecek kararı Bakanlık telkin etmiş olmaktadır, ki geçici birinci madde, bu
anlayışa göre de, anayasanın 132 nci maddesi hükmüne aykırı düşer. 2- Ziraat bakanlığının belirtmesi bir bilirkişi mütaleası
sayılacaksa, geçici birinci madde hükmü anayasanın 7 nci maddesine aykırıdır.
Zira, Mahkemeleri tabii yargılama yollarından ayıran, usul kanunlarına
uymayacak şekilde tahkikata zorlayan bir kanun hükmü mahkemenin bağımsızlığını
ihlâl eder. 3- Ziraat Bakanlığının, 6831 sayılı Kanunun geçici birinci maddesi
gereğince yaptığı (belirtme), kanaatimizce, ne bir idarî karardır, ne de bir
bilirkişi mütaleasıdır. Filhakika: a) İdari kararların en mümeyyiz vasfı (resen kaabili icra)
oluşudur. Bu vasıfta olmayan idarî tasarruflar, Danıştayda bir iptal davasına
konu olamaz. (Resen icrası kaabil karar) hiçbir merciin tasvip ve tasdikına ihtiyaç
göstermeyen nihai karar demektir. Halbuki, hâdisemizde, Ziraat Bakanlığı bir
karar vermemekte, mahkemenin bir sorununu cevaplandırmaktadır. Bu cevaba
-muhtevası itibariyle- karar denilse bile (kendiliğinden icra) kaabiliyeti
olmayıp mahkemenin buna uygun bir karar vermesi lâzımdır. Böyle, bir mahkemece
benimsenip tasvip edilmeye muhtaç bir tasarrufun idarî karar sayılması ve iptal
davasına konu teşkil etmesi, İdare Hukuku esaslarına göre, mümkün değildir. b) Ziraat Bakanlığının Mahkemeye gönderdiği cevaba bir bilirkişi
mütaleası olarak da bakılamaz. Bilirkişilerin ne suretle ve kimlerden seçileceği usul
kanunlariyle belirtilmiştir. Hukuk davalarında bilirkişileri taraflar ve
-ittifak edemezlerse- hâkim seçer. Ceza davalarında bu hak doğrudan doğruya
hâkimindir. Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 276 ncı ve Ceza Muhakemeleri
Usulü Kanununun 66 ncı maddelerinde Hükûmet tarafından müntahap ehlivukuf
(resmî ehlihibre) varsa bilirkişilerin bunlar arasından seçilmesi gerekeceğine
dair hükümler vardır. Ancak, bu hükümlerle adlî tabiplerin, Adlî Tıp Müessesesi
ve Yüksek Sağlık Şûrası gibi resmî ekspertiz müesseselerinin kastedildiğine
şüphe yoktur. Kendilerine ayrılmış sahada tamamen idarî vazife gören Umum
Müdürlükler ve Bakanlıklar gibi resmî dairelerin bu konuda görevlendirilmeleri
ve hele orman davalarında taraf olan Orman Umum Müdürlüğünün bağlı bulunduğu
Ziraat Bakanlığına ve bu davalarda bilirkişilik yaptırılması asla hatıra
gelemez. Çünki, hâkimlerin (kendisine ait olan veyahut doğrudan doğruya veya
dolayisiyle alâkadar olduğu davalara bakamayacağı) hakkında Hukuk Usulü
Muhakemeleri Kanununun 28 nci maddesinde yeralan 1 numaralı bent hükmü, ayni
kanunun 277 nci maddesi gereğince bilirkişiler hakkında da aynen uygulanır.
Gerek hâkim gerekse bilirkişi bu konuda kat’i bir memnuiyet hükmiyle karşı
karşıya bulunduğuna nazaran Kanun koyan, orman davalarında Ziraat Bakanlığına
bilirkişilik görevi yüklemeyi düşünmüş olamaz. Suçtan zarar gören kimseyi bilirkişilikten meneden Ceza
Muhakemeleri Usulü Kanununun 21 ve 57 nci maddeleri hükümleri karşısında ayni
mülâhazalar ceza mahkemelerinde bakılan orman davaları için de aynen varittir. 4- Ziraat Bakanlığının yazısı lâzimülicra bir idarî karar veya bir
bilirkişi mütaleası olamayacağına göre bir başka mana ve maksat taşıması gerekir. Mahkemeler, umumiyetle, kendilerini Ziraat Bakanlığının (belirtme)
si ile mukayyet görmekte, kararlarını Bakanlık cevabında yeralan (belirtme) ye
ygun olarak vermektedirler. bu tatbikat, 29.5.1957 tarihli ve 9/1 sayılı
tevhidi içtihat karariyle de desteklenmiş bulunmaktadır. Bakanlık yazısı -yukarıda izah edilen sebeplerle- bir idarî karar
sayılamayacağına; kanun vazıının, hukuk davalarında taraf ve ceza davalarında da
mağdur mevkiinde bulunan Ziraat Bakanlığına kanunen memnu olduğu bir
(bilirkişilik) görevi vermesi düşünülemeyeceğine ve hassaten, usul kanunlarına
göre hâkimin nezaret ve mürakabesi altında yapılmayan tekkikat (bilirkişi
tetkikatı) sayılamayacağına ve nihayet, hatıra başkabir ihtimal de gelmediğine
göre Bakanlık (Belirtme) sinin, tatbikatta kabul edilen mana ve maksadı
taşıdığını kabul zaruridir. Bu haliyle Bakanlık cevabı, verecekleri kararı
mahkemelere telkin eden bir mahiyet taşımaktadır. Manası ve maksadı itibariyle
Anayasanın 132 nci maddesi hükmüne aykırı hüküm taşıyan 6831 sayılı Kanunun
geçici birinci maddesi hükmünün iptaline karar verilmesi gerekir. Üye Şemsettin
  AKÇOĞLU MUHALEFET ŞERHİ Mahkememizin 26.12.1962 gün ve Esas 1962/211, Karar 1962/121
sayılı kararındaki muhalefet şerhinde gösterdiğim sebeplerle 6831 sayılı
kanunun geçici 1 inci maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu sonucuna vardığından
sözü geçen maddenin iptali reyindeyim. Üye Celâlettin
  KURALMEN MUHALEFET ŞERHİ Aynı konuya ait Mahkememizin 26.12.1962 tarih ve 211/121 sayılı
kararı altındaki muhalefet şerhinde izah olunan sebeplere göre 6831 sayılı
kanunun geçici 1 inci maddesinin iptali reyindeyim. Üye Osman YETEN MUHALEFET ŞERHİ Mahkememizin 26.12.1962 tarih ve 211/121 sayılı kararındaki
muhalefet şerhinde gösterdiğim sebeplerle kararın gerekçesine muhalifim, Üye Salim BAŞOL MUHALEFET ŞERHİ 1- 6831 sayılı Orman Kanununun geçici 1 nci maddesinin 132 nci
maddesi yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığı, daha önce Çine Gezici Arazi
Kadastro Mahkemesince yapılmış olan itiraz üzerine Anayasa Mahkemesinin
26.12.1962 tarihli ve 1962/211-1962/121 sayılı kararı ile kabul edilmiş olduğu
cihetle Göynük Sulh Ceza Mahkemesince bahse konu kanun hükmünün keza 132 nci
maddesi yönünden Anayasa’ya aykırı bulunduğundan bahsile yapılmış olan bu
itirazın yeniden incelenerek esası hakkında yeni bir karar verilmesine mahal
bulunmamakta, sadece bu durum izah olunarak (yeni bir karar verilmesine yer
olmadığına) karar verilmesi gerekmektedir. Halbuki Mahkememiz bu kararı ile, itirazı, Anayasa’nın 132 nci
maddesi bakımından inceleyerek esası hakkında yeniden hüküm vermiş
bulunmaktadır. Bahçe Sulh Ceza Mahkemesince aynı kanun hükmü hakkında yapılmış
olan itiraz üzerine Anayasa Mahkemesince verilmiş bulunan 26.12.1962 tarihli ve
1962/223-1962/122 sayılı karara ait muhalefet şerhinde, bu konu ile ilgili
olarak, açıkladığım sebeplere binaen karara muhalifim. 2- 6 Mart/1963 tarihli ve 11348 sayılı Resmî Gazetede yayınlanmış
bulunan Anayasa Mahkemesinin 26.12.1962 tarihli ve 1962/211-1962/121 sayılı
kararında yazılı muhalefet şerhinde belirttiğim sebeplere dayanarak, Anayasa’ya
aykırılık bulunmadığı yolundaki sonucuna katıldığım bu kararın gerekçesine de
muhalifim. Üye Muhittin GÜRÜN