ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/124 Karar Sayısı : 2009/13 Karar Günü     : 29.1.2009 R.G. Tarih-Sayı :03.04.2009-27189 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Mersin 4. Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 3.7.2005 günlü, 5395 sayılı
Çocuk Koruma Kanunu'nun 25. maddesinin (1) numaralı fıkrasının altıncı
tümcesinin Anayasanın 10. ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Hırsızlığa eksik teşebbüs suçundan sanık çocuk hakkında görülmekte
olan davada, duruşmaların Cumhuriyet savcısı bulunmadan gerçekleştirileceğine
ilişkin itiraz konusu kuralın Anayasaya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme
iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 3.7.2005 günlü, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun itiraz konusu
tümceyi de içeren 25. maddesi şöyledir: " (1) Çocuk mahkemesi, tek hâkimden oluşur. Bu mahkemeler her il
merkezinde kurulur. Ayrıca, bölgelerin coğrafi durumları ve iş yoğunluğu göz
önünde tutularak belirlenen ilçelerde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun
olumlu görüşü alınarak kurulabilir. İş durumunun gerekli kıldığı yerlerde çocuk
mahkemelerinin birden fazla dairesi oluşturulabilir. Bu daireler
numaralandırılır. Çocuk mahkemelerinde yapılan duruşmalarda
Cumhuriyet savcısı bulunmaz . Mahkemelerin bulunduğu
yerlerdeki Cumhuriyet savcıları, çocuk mahkemeleri kararlarına karşı kanun
yoluna başvurabilirler. (2) Çocuk ağır ceza mahkemelerinde bir başkan ile yeteri kadar üye
bulunur ve mahkeme bir başkan ve iki üye ile toplanır. Bu mahkemeler bölgelerin
coğrafi durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen yerlerde
Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun olumlu görüşü alınarak kurulur. İş
durumunun gerekli kıldığı yerlerde çocuk ağır ceza mahkemelerinin birden fazla
dairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararlarında Anayasa'nın 10. ve 36. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.
Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT' ün katılımlarıyla 17.10.2005 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında Mahkeme, şüpheli çocuğun leh ve aleyhine
delilleri toplayıp kamu davası açan Cumhuriyet savcısının, itiraz konusu kural
uyarınca çocuk mahkemelerindeki duruşmalara katılamadığını, bu nedenle dava
sırasında ortaya çıkan yeni gelişmelerden haberdar olmadığını, ceza
yargılamasının üç ayağından birini teşkil etmesi sebebiyle iddia makamı olmadan
yapılan yargılamanın adil ve güvenli bir yargılama olamayacağını, iddianamenin
savcı tarafından düzenlenmiş olmasının bu eksikliği gideremeyeceğini, özellikle
mağdur veya şikayetçisi olmayan ya da bilinmeyen davalarda uzlaşma hükümlerinin
uygulanabilmesi için Cumhuriyet savcısının mutlaka hazır bulunması gerektiğini,
yetişkinlerle birlikte genel mahkemelerde yargılanan çocukların duruşmalarında
Cumhuriyet savcısı bulunurken çocuk mahkemelerindeki duruşmalarda
bulunmamasının anlaşılamadığını belirterek kuralın Anayasanın 10. ve 36.
maddelerine aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir...Hiçbir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar." denilmektedir. Buna göre, ceza hukuku alanında yasa önünde eşitlik ilkesinin
uygulanması, kuşkusuz, aynı suçu işleyen tüm suçluların kimi özellikleri göz
ardı edilip her yönden aynı kurallara bağlı tutularak yargılanmaları anlamına
gelmez. Eşitlik ilkesi, birbiriyle aynı durumda olanlara ayrı kuralların
uygulanmasını, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasını engellemektedir.
Aynı durumda olanlar için farklı düzenleme eşitliğe aykırılık oluşturur.
Anayasa'nın amaçladığı eşitlik mutlak ve eylemli eşitlik değil, hukuksal
eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara
bağlı tutulursa Anayasanın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz.
Mağdurun veya failin durumlarındaki farklılıklar bunlara değişik kurallar
uygulanmasını gerektirebilir. 5395 sayılı Yasa'nın 3. maddesi uyarınca daha erken yaşta ergin
olsa bile onsekiz yaşını doldurmamış kişi olarak tanımlanmış çocukların, itiraz
konusu kuralla sulh ceza ve asliye ceza mahkemelerinin görev alanına giren
suçlarına bakmakla görevli çocuk mahkemelerindeki davaların duruşmalarında
Cumhuriyet savcısının bulunamayacağı öngörülmektedir. Yasa'nın 25. maddesine göre, bu mahkemeler tek hakimli olup
il merkezleriyle, bölgelerin coğrafi durumları ve iş yoğunluğu göz önünde
tutularak belirlenen ilçelerde Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun olumlu
görüşü alınarak kurulabilirler. İş durumunun gerekli kıldığı yerlerde bunların
birden fazla dairesinin kurulması da mümkündür. Aynı maddenin ikinci fıkrasında
da bir başkan ve yeteri kadar üyeden müteşekkil çocuk ağır ceza mahkemelerinin
kuruluşuna dair kurallara yer verilmiştir. Çocuk ağır ceza mahkemelerindeki
duruşmalara Cumhuriyet savcısının katılımını engelleyen bir hüküm
bulunmamaktadır. Aynı Kanun'un 17. maddesine göre, yetişkinlerle
birlikte suç işleyen çocuklar hakkındaki davaların, zorunlu hallerde
yetişkinlerle birlikte genel mahkemelerde görülmesi de mümkün olduğundan, suça
sürüklenen çocuklar hakkındaki ceza davaları bakımından, duruşmalarında
Cumhuriyet savcısının bulunamayacağı tek mahkemenin çocuk mahkemesi olduğu
anlaşılmaktadır. Yasa'nın 26. maddesinde çocuk mahkemesinin bakacağı davalar,
"asliye ceza mahkemesi ile sulh ceza mahkemesinin görev alanına giren
suçlar bakımından, suça sürüklenen çocuklar hakkında açılacak" olanlarla
sınırlı bulunmaktadır. Anayasa'nın 142. maddesinde, " Mahkemelerin
kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla
düzenlenir", 141. maddesinin ikinci fıkrasında ise "Küçüklerin
yargılanması hakkında kanunla özel hükümler konulur." denilmektedir.
Böylece, işleyiş ve yargılama usulü genel olarak kanuna bırakılan
mahkemelerden, küçüklerin yargılanmasıyla görevlendirilmiş olanlar açısından,
küçüklerin özel durumu dikkate alınarak kanunla ayrık hükümler konulması
yasakoyucuya görev olarak verilmiştir. Nitekim, ülkemizin de taraf olduğu Çocuk Haklarına Dair Birleşmiş
Milletler Sözleşmesi'nin 3. maddesinin birinci fıkrasında da, kamusal ya da
özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idarî makamlar veya yasama
organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde
çocuğun yararının temel düşünce olduğu vurgulanmış, çocuk hukukunda uluslar
arası standartları tespit eden ve çocuk haklarını koruyan hükümlere yer
verilmiştir. Bu çerçevede Sözleşmenin 40. maddesinde, taraf Devletlerin,
hakkında ceza yasasını ihlâl ettiği ileri sürülen, bununla itham edilen ya da
ihlâl ettiği kabul olunan çocuk bakımından, yalnızca ona uygulanabilir yasaların,
usullerin, onunla ilgili makam ve kuruluşların oluşturulması hususunda
çaba gösterecekleri belirtilmiştir. İtiraz konusu kuralın içinde yer aldığı Çocuk Koruma Kanunu'nun
amacının "...korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocukların
korunmasına, haklarının ve esenliklerinin güvence altına alınmasına ilişkin
usul ve esasları düzenlemek..." olduğu 1. maddede ifade
edilmiştir. Anayasa'nın 141. maddesine paralel olarak, çocuk mahkemelerinin
özel olarak kurulması, maddi ya da usulî yasa hükümlerinde çocuğun yüksek
yararının gözetilmesi, bozulan kamu düzeninin sağlanmasından çok çocuğun
topluma yeniden kazandırılmasının hedeflenmesi, bu nedenle cezalandırılmaları
yerine haklarında güvenlik tedbirlerinin uygulanması gibi hususlar birlikte
dikkate alındığında, yetişkinlerle birlikte yargılanan- yargılanmayan ayrımına
dayalı bir eşitlik karşılaştırması yapılamaz. Anayasa'nın 36. maddesinde herkesin, meşru vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma ile "adil yargılanma" hakkına sahip olduğu belirtilmektedir.
Maddeye 2001 değişiklikleriyle eklenen "adil yargılanma" ibaresine
ilişkin gerekçede,  taraf olduğumuz uluslar arası sözleşmelerce de güvence
altına alınan adil yargılama hakkının madde metnine dahil edildiği
vurgulanmıştır. Bu sözleşmelerden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Avrupa İnsan
Hakları Mahkemesi uygulamasındaki adil yargılama ölçütleri içerisinde çekişmeli
yargılama, gerekçeli karar, duruşmada hazır bulunma, susma hakkı ve diğer sanık
hakları yanında  "silahların eşitliği" ilkesi de bulunmaktadır.
Bütün yargılama süresi boyunca gözetilmesi zorunlu bu ilke, davanın
taraflarının, hasmı karşısında zayıf düşmeden kendi tezlerini sunabilmesini
gerektirmektedir. Böylece, iki taraf arasında hakkaniyete uygun bir dengenin
kurulması amaçlanmaktadır. Soruşturma ve davanın açılması aşamasında Cumhuriyet savcısının
yetkili olması, yargılama aşamasında hakimin leh ve aleyhteki delilleri toplama
yetkisinin bulunması, karardan sonra da yine Cumhuriyet savcısının kanun
yollarına başvurabilmesi birlikte gözetildiğinde, çocuk mahkemelerinde iddia
makamının yargılama sırasında mutlaka bulunması gerektiği söylenemez. Açıklanan nedenlerle, kuralın Anayasanın 10. maddesindeki eşitlik
ilkesiyle 36. maddesindeki adil yargılama ilkesine aykırı bir yönü
bulunmadığından itirazın reddi gerekir. VI- SONUÇ 3.7.2005 günlü, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun 25. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının "Çocuk mahkemelerinde yapılan duruşmalarda
Cumhuriyet savcısı bulunmaz." biçimindeki altıncı tümcesinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,  29.1.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTA Ş