ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı       :  2016/22 Karar Sayısı    :  2016/177 Karar Tarihi   :  23.11.2016 R.G. Tarih-Sayısı   : 
13.12.2016-29917 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Zonguldak
İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 31.5.2006
tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun
geçici 59. maddesinin 4.4.2015 tarihli ve 6645 sayılı Kanun’un 53. maddesiyle değiştirilen
birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “ 13/5/2014 tarihi ile
28/10/2014 (dâhil) tarihleri arasında... ” ibaresinin, Anayasa’nın 10.
maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Davacının, maden kazasında hayatını kaybeden sigortalının
yakını sıfatıyla, istihdamı için yaptığı başvurunun reddi işleminin iptali için
açtığı davada, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırılık iddiasını ciddi bulan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ Kanun'un itiraz konusu ibareyi de içeren geçici 59. maddesi
şöyledir: “GEÇİCİ MADDE 59- 13/5/2014 tarihi ile 28/10/2014
(dâhil) tarihleri arasında maden ocaklarının yer altı işlerinde
meydana gelen iş kazası sonucunda ölen sigortalının; Kuruma olan her türlü
borçları terkin edilir ve hak sahiplerine 32 nci maddenin ikinci fıkrasının (a)
bendinde öngörülen şartlar aranmaksızın bu Kanun hükümlerine göre aylık
bağlanır. Bu Kanunda öngörülen primlerin eksik olan kısmı Maliye Bakanlığınca
Kuruma ödenir. Ölen sigortalının anne ve babasına gelir ve aylık bağlanmasında,
34 üncü maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen her türlü kazanç ve
irattan elde etmiş olduğu gelirinin asgari ücretin net tutarından daha az
olması ve diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç olmak üzere
gelir ve/veya aylık bağlanmamış olması şartları aranmaz. Birinci fıkrada belirtilen nedenlerden dolayı ölen sigortalının eş
ve çocuklarından birisi, eşi ve çocuğu yoksa kardeşlerinden birisi olmak üzere
toplam bir kişi hakkında 3713 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesindeki istihdama
ilişkin hükümler ayrıca uygulanır. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığınca müştereken tespit edilir.” II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman
Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan
Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla 16.3.2016
tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından
işin esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2.  Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Cengiz ERTEN
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu 3. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, Anayasa
Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran
mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı kural ile sınırlıdır. 4. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Kanun’un geçici 59. maddesinin,
birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “ 13/5/2014 tarihi ile
28/10/2014 (dâhil) tarihleri arasında... ” ibaresinin iptalini istemiştir. 5. İptali istenilen “ 13/5/2014 tarihi ile 28/10/2014 (dâhil)
tarihleri arasında... ”  ibaresi, geçici 59. maddenin birinci
fıkrasında,  maden ocaklarının yer altı işlerinde meydana gelen iş
kazası sonucunda ölen sigortalının; Kuruma olan her türlü borçlarının terkin edilmesi,
hak sahiplerine aylık bağlanması ve bu Kanunda öngörülen primlerin eksik olan
kısmının Maliye Bakanlığınca Kuruma ödenmesi; ikinci fıkrasında ölen
sigortalının anne ve babasına gelir bağlanmasındaki esaslar ile üçüncü
fıkrasında ölen sigortalının yakınlarının istihdamı bakımından geçerli olan
ortak bir hükümdür. 6. İtiraz başvurusunda bulunan Mahkemede bakılmakta olan dava,
maden kazasında hayatını kaybeden sigortalının yakını olan davacının
istihdamının temini için yapmış olduğu başvurunun reddi işleminin iptali
talebiyle açıldığından, itiraz konusu ibareye ilişkin esas
incelemenin Kanun’un geçici 59. maddesinin üçüncü fıkrası yönünden sınırlı
olarak yapılması gerekir. 7. Açıklanan nedenlerle; 31.5.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 59. maddesinin 4.4.2015
tarihli ve 6645 sayılı Kanun’un 53. maddesiyle değiştirilen birinci
fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “ 13/5/2014 tarihi ile 28/10/2014
(dâhil) tarihleri arasında... ” ibaresine ilişkin esas incelemenin aynı
maddenin üçüncü fıkrası yönünden sınırlı olarak yapılmasına, OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. B- İtirazın Gerekçesi 8. Başvuru kararında
özetle, Soma’da ve Ermenek’te bulunan maden ocaklarında 13.5.2014
ve 28.10.2014 tarihlerindeki kazalarda ölen işçilerin yakınlarının istihdam
edilmelerine yönelik olan itiraz konusu kuralın kişiye özel kanun
çıkartılamayacağı ilkesine aykırılık teşkil ettiği, kuralın bu tarihlerden önce
ve sonrasında meydana gelen maden kazalarında ölenlerin yakınlarına yönelik bir
hak getirmemesi ve benzer durumdaki vatandaşları bu haktan yoksun bırakması
nedeniyle eşitlik ilkesiyle bağdaşmadığı belirtilerek, kuralın Anayasa’nın 10.
maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C- Anayasaya Aykırılık Sorunu 9. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca, kural
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir. 10. Kanun’un geçici 59. maddesinin üçüncü fıkrasında birinci
fıkraya atıfta bulunularak, itiraz konusu ibarede belirtilen 13.5.2014 ile
28.10.2014 tarihleri arasında, maden ocaklarının yer altı işlerinde meydana
gelen iş kazası sonucunda ölen sigortalının eş ve çocuklarından birisi, eşi ve
çocuğu yoksa kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam bir kişi hakkında
12.4.1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun ek 1. maddesindeki
istihdama ilişkin hükümlerin ayrıca uygulanacağı hüküm altına alınmakta olup,
birinci fıkrada yer alan “ 13/5/2014 tarihi ile 28/10/2014 (dâhil) tarihleri
arasında” ibaresi itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır . 11. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa'ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve
kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk
devletinde kanunların kamu yararı gözetilerek çıkarılması zorunludur. Kanun koyucunun,
Anayasa'ya ve hukukun genel ilkelerine aykırı olmamak kaydıyla her türlü
düzenlemeyi yapma konusunda takdir yetkisi bulunmaktadır. 12. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi
hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil,
hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım
yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda
bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında
eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı
kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi
kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. 13. Kaynağını Anayasa'nın 7. maddesinden alan yasama yetkisinin
genelliği ilkesi uyarınca, kanun koyucu Anayasa'ya aykırı olmamak kaydıyla
dilediği konularda düzenleme yapma yetkisine sahiptir. Kanun koyucunun kamu
yararını gerçekleştirmek amacıyla çözümlenmesi gereken bir sorun olarak gördüğü
konuları bir tarih belirleyerek çözüme kavuşturması da takdir yetkisi
kapsamında kalmakta olup, bu çerçevede kuralda belirtilen tarihler arasında
maden ocaklarının yer altı işlerinde meydana gelen iş kazası sonucu ölen
sigortalıların yakınlarına istihdam olanağı sağlayan düzenlemenin yapılmasında
hukuk devleti ilkesine aykırı düşen bir yön bulunmamaktadır. 14. Kanun’un geçici 59. maddesinin üçüncü
fıkrasında maden ocaklarının yer altı işlerinde meydana gelen iş kazası
sonucunda ölen sigortalının yakınlarının istihdamı için atıfta
bulunulan 3713 sayılı Kanun’un ek 1. maddesi, harp veya vazife malulü
sayılanlar, terör eylemleri nedeniyle hayatını kaybetmiş veya engelli hale
gelmiş olanlar ile Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna ait fabrika, işletme,
müessese veya bağlı ortaklıklarda görevli iken oluşacak patlamalardan dolayı
hayatını kaybedenler yönünden bizzat kendileri veya yakınlarının Aile ve Sosyal
Politikalar Bakanlığınca hak sahibi olduğu belirlenip Devlet Personel
Başkanlığına bildirilmesi ve Başkanlıkça kura sonucu atama teklifi yapılması
halinde, kamu kurum ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı
ortaklıkları, il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşları, özel kanunla
kurulan diğer her türlü kamu kurum ve kuruluşları tarafından; 657 sayılı Devlet
Memurları Kanunu’na tabi memur kadroları ile sözleşmeli personel pozisyonlarına
ve sürekli işçi kadrolarına atanmalarının zorunlu olduğunu düzenlemektedir. 15. Bu durumda 3713 sayılı Kanun’un ek 1. maddesi de dikkate
alındığında 13.5.2014 ile 28.10.2014 tarihleri arasında maden ocaklarının yer
altı işlerinde meydana gelen iş kazası sonucunda ölen
sigortalının yakınlarının hak sahibi oldukları belirlendiğinde memur
kadroları ile sözleşmeli personel pozisyonlarına ve sürekli işçi kadrolarına
atamalarının yapılması zorunludur. 16. Başvuru kararında, düzenlemedeki tarihlere ilişkin ibarenin
iptali istenerek kuralın uygulama alanının genişletilmesi ve bu imkândan
yararlanmayan kişilere de aynı avantajın sağlanması talep edilmektedir. 17. Kural ile kanun koyucunun isterse düzenleme yapabileceği bir
alan için anayasal ilkelere aykırı düşmeyen bir imkân getirilmekte olup, bu
yapılırken belli bir tarihin esas alınması kanun koyucunun takdirinde
kalmaktadır. Düzenleme ile sağlanan hakkın aynı veya benzer durumdaki,
kuralda belirtilen tarihler dışında maden ocaklarının yer altı işlerinde
meydana gelen kazalarda ölen sigortalıların yakınları için öngörülmemesi, iptal
nedeni olarak kabul edilemez. Maden kazalarında ölen sigortalıların
yakınlarının istihdamına ilişkin kuralın uygulanması için belirlenen tarihler
yurdun iki farklı yerinde Soma’da ve Ermenek’te maden ocaklarında meydana gelen
kazalara ilişkin tarihlerdir. Çok sayıda işçinin hayatını kaybettiği bu maden
kazalarının sebep olduğu ve ciddi boyutlara ulaşan sosyal ve ekonomik
etkilerinin giderilebilmesi amacıyla öngörülmüş kuralın uygulanmasında, sözü
edilen yerlerdeki kaza tarihlerinin dikkate alınması bir keyfilik içermediği
gibi anayasal ilkeleri ihlâl eder nitelik de taşımamaktadır. Öte yandan kuralın
uygulanması sadece bu kazalarda ölen sigortalıların yakınlarına
hasredilmemiştir. Söz konusu tarihler arasında herhangi bir yerde maden
ocaklarının yer altı işlerinde meydana gelen iş kazaları sonucunda ölen
sigortalıların yakınları da düzenlemenin getirdiği haktan yararlanarak istihdam
edilebileceklerdir. 18. Açıklanan nedenlerle kural, Kanun’un geçici 59.
maddesinin üçüncü fıkrası yönünden Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırı
değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 19. Osman Alifeyyaz PAKSÜT ve Muammer TOPAL bu görüşe katılmamışlardır. IV- HÜKÜM 31.5.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu’nun geçici 59. maddesinin, 4.4.2015 tarihli ve 6645 sayılı
Kanun’un 53. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer
alan; A- “13/5/2014 tarihi ile 28/10/2014 (dâhil) tarihleri
arasında...” ibaresine ilişkin esas incelemenin aynı maddenin üçüncü
fıkrası yönünden sınırlı olarak yapılmasına, OYBİRLİĞİYLE, B- “13/5/2014 tarihi ile 28/10/2014 (dâhil) tarihleri
arasında...” ibaresinin, aynı maddenin üçüncü fıkrası
yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT ile Muammer TOPAL’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 23.11.2016 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Anayasa’nın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesine aykırı
olduğu gerekçesiyle iptali istenen kural, yasama belgelerinden açıkça
anlaşıldığı üzere, Soma ve Ermenek maden kazalarında hayatını kaybeden
sigortalılara ilişkin bir düzenlemedir. 2. Kuralın metni belirli bir zaman kesitine ilişkin genel bir
düzenlemenin başlangıç ve bitiş tarihleri şeklinde yazılmış ise de, belirtilen
tarihler yalnızca Soma ve Ermenek maden kazalarında hayatını kaybedenleri (ve
bu arada tesadüfen kapsam dahilinde kalmış olabilecek bir veya birkaç maden
kazası kurbanını) kapsayacak şekilde, yani eski hukukçuların deyimiyle “efradını
cami, ağyarını mani” biçimde kaleme alınmış bir yasa hükmüdür. 3. Kuralın Anayasa’nın 10. maddesine aykırılığı nedeniyle iptali
istenmiş olmakla birlikte kural daha ziyade Anayasa’nın 2. maddesinde yer
alan “sosyal hukuk devleti” ile ilgilidir. Sosyal hukuk
devleti, Anayasa Mahkemesi kararlarında “insan haklarına saygılı, kişi
hak ve özgürlükleriyle kamu yararı arasında adil bir denge kurabilen, çalışma
hayatının kararlılık içinde gelişmesi için sosyal ve ekonomik önlemler alarak
çalışanları koruyan, onların insan onuruna uygun hayat sürdürmelerini sağlayan,
sosyal güvenlik haklarını yaşama geçirebilen, güçsüzleri güçlüler karşısında
koruyarak, sosyal adaleti ve toplumsal dengeleri gözeten devlettir” (E:2014/199,
K:2015/115 sayılı Anayasa Mahkemesi kararı ve pek çok önceki tarihli karar). 4. Anılan maden kazalarında devletin Anayasa’nın 2. maddesindeki
sosyal devlet tanımına uygun mevzuat ve önlemleri zamanında yeterince almamış
olmasından kaynaklanan ve toplumda infiale yol açan büyük can kayıpları meydana
gelmesi karşısında, bir nevi giderim olarak, iptal istemine konu düzenlemenin
yasalaştırıldığı anlaşılmaktadır. Halbuki sosyal devletin amacı bu gibi
durumları önceden alınacak tedbirlerle önlemek, maddi ve manevi giderim
yollarını da önceden, herkes için eşit biçimde belirlemek olmalıdır. 5. Öte yandan, Anayasa’nın 10. maddesinde güvence altına alınmış
olan eşitlik ilkesinin “konum ve durumlardaki farklılık” ögesinin,
yasa koyucu tarafından her somut olayda belli bir grubun belli bir tanım
kapsamına alınması veya belli bir olayın belli bir zaman dilimine sokularak
salt bunlar için yasal statü farkı yaratılması, eşitliğin ise sadece bahse konu
tanım veya zaman dilimi içerisinde kalanlar arasında karşılaştırma konusu
yapılması halinde, eşitlik ilkesinin içi boşaltılacak, bu temel Anayasal ilke
işlevsiz hale getirilecektir. Bu yönden bakıldığında iptal istemine konu
kuralın eşitlikçi bir düzenleme olduğunu söylemek olanaksızdır. 6. Sonuç itibariyle iptal istemine konu kuralın, mağdur bir kesime
Devletçe bir atıfet niteliğinde yarar sağladığı, dolayısıyla hakkaniyet
noktasından yerinde olduğu, ancak anayasal ilkeler ve yasa tekniği yönünden
kuralda Anayasa’ya aykırılık bulunduğu, aynı düzenlemelerden maden kazası
kurbanı diğer kişilerin de yararlanmasının sosyal hukuk devleti ile eşitlik
ilkeleri gereği olduğu düşüncesiyle çoğunluk görüşüne
katılmamaktayız. Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Muammer TOPAL