ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2006/114 Karar sayısı : 2006/81 Karar Günü : 5.9.2006 R.G. Tarih-Sayı :03.11.2006'da tebliğ edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Van Sulh Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 12.4.2000 günlü, 4562 sayılı
Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun 16. maddesinin ikinci fıkrasının
Anayasa'nın 9. ve 37. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacının, icra takibine konu alacağın borçlusu olmadığının ve
ilamlı icra yoluna başvurulmasının hukuki dayanağı bulunmadığının tespiti
talebiyle açmış olduğu menfi tespit davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun itiraz konusu
fıkrayı da içeren 16. maddesi şöyledir: “ Yönetim aidatları ve hizmetlerin karşılıkları, müteşebbis heyet
tarafından arıtma tesisi işletme masrafları hariç parsel büyüklüğüne göre
belirlenir. Arıtma tesisi işletme masraflarına katılım payları ise debi ve
kirletme parametreleri esas alınarak yönetim kurulunca tespit edilir. Yönetim
kurulunun yıllık bütçesinde belirtilen, bölgenin alt yapı ve müşterek
hizmetlerine ait tüm masraflar önceki yıla ait kesinhesap da dikkate alınarak
katılımcılar tarafından karşılanır. Belirtilen hizmetlerden yararlanmadıkları
gerekçesi ile yönetim aidatlarının ödenmesinden kaçınılamaz. Müteşebbis heyetin yönetim aidatı ile ilgili kararları ilam
hükmünde olup, ilamların icrasına ilişkin yolla takip edilirler.” IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itiraz
konusu yasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa, bu hükmün iptali
için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince
açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralın o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları ise,
davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır. 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun 16. maddesinin
ikinci fıkrasında, müteşebbis heyetinin yönetim aidatı ile ilgili kararlarının
ilam hükmünde olduğu ve ilamların icrasına ilişkin yolla takip edilecekleri
hükme bağlanmıştır. Davacının, icra takibine konu alacağın borçlusu olmadığının ve
ilamlı icra yoluna başvurulmasının hukuki dayanağı bulunmadığının tespiti
talebiyle açmış olduğu menfi tespit davasında Mahkeme, müteşebbis heyetinin
kararlarının ilam niteliğinde kabul edilmesinin yargı yetkisinin devri anlamına
geldiğini ve bu nedenle Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Davacı tarafından açılan menfi tespit davası, İcra ve İflas
Kanunu'nun 72. maddesinde yer almakta ve borçlunun, icra takibinden önce veya
takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabileceği
belirtilmektedir. Menfi tespit davasının konusunu davacının borçlu bulunmadığı savı
oluşturduğundan, söz konusu borcun ifa edilmemesi halinde başvurulacak cebri
icra yoluna ilişkin hüküm, bu davada uygulanacak kural niteliği taşımamaktadır.
Bu nedenle, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu davada organize
sanayi bölgesi müteşebbis heyetinin yönetim aidatına ilişkin kararlarının ilam
hükmünde olduğu ve ilamların icrasına ilişkin yolla takip edileceği yolundaki
itiraz konusu kuralın uygulanma olanağı bulunmamaktadır. Başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. Bu görüşe Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman
Alifeyyaz PAKSÜT katılmamışlardır. V- SONUÇ 12.4.2000 günlü, 4562 sayılı “Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu”nun
16. maddesinin ikinci fıkrasının, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin
bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu fıkraya ilişkin
başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün karşıoyları
ve OYÇOKLUĞUYLA, 5.9.2006 gününde karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT KARŞIOY
YAZISI 4562 sayılı Yasa'nın 16. maddesinin ikinci fıkrası “müteşebbis
heyetin yönetim aidatı ile ilgili kararları ilam hükmünde olup, ilamların
icrasına ilişkin yolla takip edilirler” hükmünü içermektedir. Van Organize Sanayi Müdürlüğü'nün, bu hükme dayanarak aidat borcu
olarak belirlediği alacağı için yaptığı ilamlı takibe, borçlunun mercii'ye
yaptığı vaki itiraz ve şikayetinin reddedilmesi üzerine, bu kez borçlu
bulunmadığının ve takip yolunun hukuki dayanağının olmadığının tespiti istemi
ile açtığı davada, Mahkemesi, 4562 sayılı Yasa'nın 16. maddesinin ikinci
fıkrasının Anayasa'ya aykırılığı iddiasında bulunarak kuralın iptalini
istemiştir. İlamlı takibe karşı menfi tespit davasının açılabileceği konusunda
Yargıtay içtihatları karşısında, bir duraksama yoktur. Borçlunun “takip yolunun hukuki dayanaksızlığı” ve de “borçlu
bulunmadığı” nedenlerine dayalı ilam hükmündeki belgeye karşı yaptığı bu
itirazlarının, borca itirazda ileri sürülebilecek kabul edilen nedenlerden
olmadığı gerekçesi ile İ.İ.K.nun 33. maddesi gereği İcra Hakimliği'nce
reddedildiği sabittir. Borçlu davacının, icra merciinde borca sebep yönetim aidatının
ilam hükmünde olması kuralının Anayasa'ya aykırılığını ileri sürmüşse de
Mahkemece dikkate alınmaması ve ancak iptali istenen kuralı, bir itirazda
izlenecek usul hükmü gören ve dolayısıyle menfi tespit davasının açıldığı
davada uygulanacak kural görmeyen, heyetin çoğunluğa dayalı gerekçesi, bu
iddianın sadece İ.T.M. Hakimliği'nde ileri sürülebileceği, sürülmez ise başkaca
mahkemede iddia edilemeyeceği gibi mutlak bir sonuca götürür ki bu karara
katılmak mümkün değildir. Heyetin çoğunluk görüşü, gerekçeye bakıldığında, 4562 sayılı
Kanun'un 16. maddesinin ikinci fıkrasını, borç ifa edilmediğinde başvurulacak
yolu gösteren bir usul hükmü gibi algıladığı görülmektedir. Hangi yolla icra takibi yapılacağına ilişkin yolu da gösteren bu
kural, bu yolu kullanmayı gerektiren borç doğuran belgenin bir İLAM hükmünde
olduğunu da ifade ettiğine göre, ilamların da ancak mahkemelerce
verilebileceği, bu anlamdaki yargı yetkisinin bir başka kurala
devredilemeyeceği gerekçesi ile Mahkeme'nin itiraz yolu ile kuralın iptali için
gelmesinde ve bunu uygulanacak kural görmesinde hiçbir eksiklik yoktur. İptali
istenen kural, esasen bir borcun doğum nedenini, usulende ihlali halinde takip
edilecek yolu işaret eden iç içe açıklamalı bir kuraldır. Çoğunluk kararı gibi
yalnızca bir usul maddesi olarak kabul edilemez. Anayasa'ya aykırılık kararını dikkate almayan İ.T.M. kararı
sonrasında, borçlu yasal hakkını kullanarak, borçlu bulunmadığının tespitini ve
doğal olarak da borca esas takip yolunun hukuksuzluğunu ileri sürmüştür. Menfi
tespit davaları, yalnızca borcun varlığını maddi zemin üzerinde aramaz, bu dava
borcun doğum nedenini, hukuki ilişkinin varlığı ve geçerliliğini araştırır. Davacı tarafın hukuki yararının bulunduğunun tespit edilebildiği
her konum davada araştırılma nedenleri arasındadır ve adil yargılanma hakkının
en temel ögesidir. Anayasa Mahkemesi de kararlarında davayı çözümlemekte yararı
bulunan olumlu ya da olumsuz her konuyu ön planda tutup bunu davaların
çözümünde etkili kural olarak görmüştür. Tabii ki davacının iddiası gibi borcun
doğumuna sebep olan müteşebbis heyet kararı, neticesi ilamlı takibe varan bir
hüküm halini almışsa, bu hükmün yargı yetkisinin devri anlamına geldiği
gerekçesi ile uygulanacak kural varsayıp Mahkemesi'nce ileri sürülmesinde bir
yanlışlık bulunmamaktadır. Her menfi tespit davası İ.İ.K. 69. maddesindeki borçtan kurtulma
davasını kapsadığı gibi konu itibarı ile her türlü ilamlı ve ilamsız
takiplerini, bu anlamda hemen hemen tüm alacak borç ilişkilerini kapsar. Bu
halde, kuralın Anayasa'ya aykırılık iddiası bir tarafa, Mahkeme elindeki iş de,
borca esas hukuki ilişkinin varlığını, doğum nedenini araştıracağına göre,
borcun asli sebebinin, borcun doğuran olayın, bir heyet kararına dayandığını
görür ise ve bu heyetin ise yargı mercii olmaması karşısında bunun Anayasa'nın
9. ve 37. maddelerine aykırı olduğunu düşünmesinde hukuki bir eksiklik olmadığı
nedenleri ile KURAL elindeki dosyada davaya uygulanacak kuraldır. İlamlı icra takibine karşı (Mahkeme dışında verilmiş ilam hükmünde
sayılan belgeler karşısında) Anayasa'ya aykırılık iddiası yalnızca İ.T.Mercii
Hakimliği'nde ileri sürülebilir ve ancak bu Mahkemece iptali istemi Anayasa
Mahkemesi önüne getirilebilir anlayışı getiren, kuralın davada uygulanacak olmaması
nedeniyle iptal isteminde bulunan Mahkeme'nin yetkisizliğine ilişkin oluşan
çoğunluk görüşüne anılan gerekçelerle katılmıyoruz. Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT