ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1981/5 Karar Sayısı:1981/14 Karar Günü:18/3/1981 Resmi Gazete
tarih/sayı:17.5.1981/17343 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul 10. İş Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 506 sayılı Kanuna 2167 sayılı Kanunla eklenen
Ek 7. maddenin birinci fıkrasının, (B) ve (D) bentlerinin ve Ek 8. maddesinin
iptali istemidir. I - OLAY : 5284897 Sigorta Sicil numaralı olup yaşlılık aylığına hak
kazanması sonucu 4/1/1979 gününde tahsis isteğinde bulunması üzerine kendisine
506 sayılı Yasaya, 2167 sayılı Yasayla eklenen Ek 7. madde uyarınca 5.
derecenin 3. kademesi (gösterge: 534) üzerinden yaşlılık aylığı bağlanmış
bulunan davacı 28/12/1979 günlü dava dilekçesinde; yaşlılık aylığının 506
sayılı Yasanın 61. maddesi gereğince bağlanmasını önleyen, 2167 sayılı Yasayla
getirilen Ek 7. maddesinin öngördüğü yeni düzenlemenin, yani gösterge ve
katsayı esasının uygulanması sonucu düşük dereceden emekli olduğunu; bu yasa
uyarınca yapılan uygulamanın hem 506 sayılı Yasanın 60. maddesindeki temel
ilkeleri bozucu, hem de Anayasa'nın eşitlik ve sosyal güvenlik ilkelerine
aykırı bir nitelik taşıdığını ileri sürerek bu hususun tesbiti ile
giderilmesini istemiştir. Mahkemece bu iddia Anayasa'nın 2. maddesinde söz konusu edilen
sosyal hukuk devleti ilkesiyle, 12. maddesinde yazılı eşitlik ilkesi
yönlerinden ciddî bulunarak iptal için Anayasa'nın değişik 151. maddesi
uyarınca Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına karar verilmiştir. III - METİNLER : l - 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'na 2167 sayılı Kanun ile
eklenen ve iptali istenen Ek 7. maddenin birinci fıkrasının, (B) ve (D)
bentleriyle Ek 8. maddesi aynen şöyledir : " Ek Madde 7 - İş kazaları ve meslek hastalıkları
sigortaları ile, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından bağlanacak gelir ve
aylıklar; bu kanuna ekli tabloda belirtilen göstergeler ile 657 sayılı Devlet
Memurları Kanunu'nun değişik 154. maddesi uyarınca genel Bütçe Kanunu ile
tesbit edilen katsayı esas alınmak suretiyle aşağıda belirtildiği şekilde
ayarlanır. B) 506 sayılı Kanunun, 55, 61 ve 67. maddelerine göre aylık
bağlamaya esas ortalama yıllık kazancının 12 de biri, aylık talep veya ölüm
tarihinden önceki takvim yılında geçerli katsayıya bölünür. Bulunan sayıya
gösterge tablosunda, eşit veya en yakın büyük sayı, sigortalının aylığının
göstergesi olarak kabul edilir. D) A, B ve C fıkraları ile geçici 5. maddeye göre tesbit edilen
göstergeler, her yıl genel bütçe kanunu ile kabul edilen katsayı ile çarpılır.
Bulunan miktar, aylık veya gelir bağlamaya esas olan hisse ve oranlar ile
çarpılmak suretiyle sigortalının aylık ve geliri hesaplanır." " Ek Madde 8 - En düşük göstergenin katsayı ile çarpımı, iş
Kanunu'na göre tesbit edilen asgarî günlük kazancın aylık tutarının gerisinde
kalması halinde, en geç 2 senede bir. Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın önerisi
üzerine Bakanlar Kurulu'nca gösterge tablosu yeniden düzenlenir. Yeni gösterge
tablosunda, asgarî günlük kazancın yıllık tutarı, son takvim yılına ait
katsayıya bölünmek suretiyle bulunan neticeye eşit veya en yakın (30 a
bölünebilen) bir sayı en küçük gösterge olarak tesbit edilir. Bu yeni en düşük göstergeden hareket edilerek derece ve kademe
sayıları ve göstergeler arasındaki fark değiştirilmeden, mevcut sistem aynen
muhafaza edilerek, gösterge tablosu yeniden düzenlenir ve aylık ve gelir
alanların yeni göstergeleri, eski derece ve kademelerine göre tayin
edilir." 2 - Dayanılan Anayasa Maddeleri : " Madde 2 - Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve
Başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, millî demokratik, lâik ve sosyal
bir hukuk devletidir." " Madde 12 - Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce,
felsefî inanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz
tanınamaz." IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 15. maddesi uyarınca 19/3/1981
gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, önce itiraz yoluna başvuran
mahkemenin başvurma yetkisi bulunup bulunmadığı sorunu üzerinde durulmuştur.
Anayasa Mahkemesi'nin emsal kararlarında belirtildiği üzere Anayasa'nın değişik
151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddelerine göre, mahkemeler herhangi bir kanun
hükmünü Anayasaya aykırı görürler veya böyle bir iddianın ciddi olduğu kanısına
varırlarsa, söz konusu kanun hükmünün Anayasaya uygunluk denetiminden
geçirilmesi için Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilirler. Bu yetkinin
kullanılabilmesi için herşeyden önce mahkemenin elinde bakmakta olduğu bir
davanın varlığı ve Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmesi istenen yasa
hükmünün de bu davada uygulama alanı bulunması gerekir. Dava dilekçesinden anlaşılacağı üzere davacının İstanbul 10. İş Mahkemesi'nde
açmış olduğu davada amacı, itiraz konusu yasa maddelerinin Anayasa
Mahkemesi'nce iptal edilmesi ve bu yoldan yasama organını yeni bir yasal
düzenleme yapmaya yöneltmektir. Çünkü davacı, davalı kurumdan herhangi bir
istemde bulunmamakta sadece yukarıda da söylendiği gibi 2167 sayılı Yasanın Ek
7. ve 8. maddelerinin Anayasaya aykırı bulunduklarının tesbiti ile
giderilmesini istemektedir. Hatta davalı kurumun yapılan işlemlerin yasalara
uygun olduğu hakkındaki savunmasına verdiği cevapta kurumun kendisine yaşlılık
aylığı bağlanmasına ilişkin işlemin yanlış ve eksik olduğunu ileri sürmemiş,
yalnız sözü edilen yasa maddeleriyle yapılan uygulamanın dava dilekçesinde
yazılı olduğu gibi, Anayasaya aykırılığının saptanmasını ve giderilmesine
ilişkin isteğini yinelemiştir. Bu görünümüyle açılan dava bir tesbit davası
niteliğini taşımaktadır. Tesbit davasının ilk koşulu ortada bir uyuşmazlığın
bulunmasıdır. Uyuşmazlığın olabilmesi için de davacının davalıdan bir istekte
bulunması, davalının da bu isteği yerine getirmekten kaçınması gerekir. Halbuki
inceleme konusu olayda böyle bir istek olmadığı gibi davalının karşılık
dilekçesinde görüldüğü üzere bir kaçınması da yoktur. Dosyadaki bilgilere ve belgelere göre de, davacıya itiraz konusu
ek maddelerden önceki yasa hükümleri uyarınca 5170,83 lira aylık bağlanması
gerekirken sonradan eklenen bu maddelerle 6653 lira yaşlılık aylığı
bağlanmıştır. Böylece dava açabilmenin ikinci koşulu olan yarar öğesi de olayda
bulunmamaktadır. Bu durumda mahkemenin elinde Anayasa'nın 151. maddesinde
belirtilen denetimin yapılabilmesi için, koşullarına uygun olarak açılmış bir
dava olmadığından İstanbul 10. İş Mahkemesi Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya
yetkili değildir. Bu nedenle itirazın reddi gerekir. Muammer Yazar ve Nahit Saçlıoğlu
bu gerekçelerin bir bölüğüne katılmamışlar, ek gerekçe yazma hakkını saklı
tutmuşlardır. Şevket Müftügil, Ahmet H. Boyacıoğlu, Nihat O. Akçakayalıoğlu,
Yılmaz Aliefendioğlu ve Yekta Güngör Özden bu görüşe katılmamışlardır. V - SONUÇ : 17/7/1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasasına 29/6/
1978 günlü, 2167 sayılı Yasa ile eklenen Ek 7. maddenin birinci fıkrasının (B)
ve (D) işaretli bentleri ile Ek 8. maddesi hükümlerinin Anayasaya aykırılığına
ilişkin itirazın, Mahkemenin elinde görülmekte olan ve Anayasa'nın değişik 151.
maddesi anlamında bir dava bulunmadığından başvuran mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle reddine, Şevket Müftügil, Ahmet H. Boyacıoğlu, Nihat O.
Akçakayalıoğlu, Yılmaz Aliefendioğlu ve Yekta Güngör Özden'in karşıoylarıyla ve
oyçokluğuyla, 19/3/1981 gününde karar verildi. Başkan Şevket Müftügil Başkanvekili Ahmet H. Boyacıoğlu Üye Ahmet Salih Çebi Üye Muammer Yazar Üye Ahmet Zeyneloğlu Üye Adil Esmer Üye Hakkı Müderrisoğlu Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Nahit Saçlıoğlu Üye Hüseyin Karamüstantikoğlu Üye Kenan Terzioğlu Üye Orhan Onar Üye Necdet Darıcıoğlu Üye Yılmaz Efendioğlu Üye Yekta Güngör Özden KARŞIOY YAZISI 28/12/1979 günlü dava dilekçesinde, olay ayrıntılı olarak
açıklandıktan sonra " sonuç" kesiminde, çoğunlukça benimsenen "
çünkü davacı, davalı kurumdan her hangi bir istemde bulunmamakta, sadece
yukarıda da söylendiği gibi, 2167 sayılı Kanunun Ek 7. ve 8. maddelerinin
Anayasaya aykırı bulunduklarının tesbiti ile giderilmesini istemektedir"
biçimindeki görüş ve kabulün tam tersine " Sosyal Sigortalar Kurumu'nca
tarafıma bağlanan yaşlılık aylığının eksik ve 506 sayılı Kanunun 6. maddesi
Anayasa 'nın öngördüğü sosyal adaletteki eşitlik ve güvenliğe aykırı düşmesi
sonucu bu hususun giderilmesi ve mevcut haksız uygulamanın tesbitine..."
karar verilmesi mahkemeden istenmektedir. Dava dilekçesinde ve özellikle sonuç kesiminde yer alan, davalı
kurumca yaşlılık aylığının eksik bağlandığından bu durumun sosyal adaletteki
eşitliğe ve güvenliğe aykırılığı nedeniyle giderilmesinden sözedilerek haksız
uygulamanın saptanması biçimindeki istemin, gerek hukuksal gerek Anayasa'nın
151. maddesinin öngördüğü anlamda dava olduğu açıkça ortadadır. Anayasa
Mahkemesi'nin örnek kararlarından söz eden çoğunluk, bu istemi dava saymamakla,
hem dava kavramını açıklarken, hem de sözünü ettiği emsal kararlara ters
düşmüştür. Öteyandan 6/3/1981 günlü, 2422 sayılı Yasayla 506 sayılı Yasada
değişiklikler yapılmıştır. Bu değişikliğe ilişkin kimi hükümler 1/3/1981
gününde yürürlüğe konulmuş, itiraza konu edilen Ek 7. ve 8. maddeler de aynı
tarihte yani 1/3/1981 gününde yürürlükten kaldırılmıştır. 506 sayılı Yasaya
2422 sayılı Yasanın 18. maddesiyle eklenen ve 1/3/1981 gününde yürürlüğe giren
geçici maddeler (intikal ve intibak) hükmü niteliğini taşıdığından ve aynı
yasanın 20. maddesiyle yürürlükten kaldırılmış bulunan Ek 7. ve 8. maddelerin
hukuksal varlık ve etkileri de sona ermiş ve böylece itirazın konusu da ortadan
kalkmış bulunmaktadır. Açıklanan bu durum karşısında, itirazcı mahkemenin elindeki işin
bir dava olarak kabulü, ancak Anayasaya aykırılık savına konu edilen ek
maddelerin yürürlükten kalkması ve bunların 506 sayılı Yasaya eklenen geçici
maddelerin öngördüğü intikal ve intibak hükümleri nedeniyle uygulama niteliğini
de yitirdikleri açık bulunduğundan konusu kalmayan itirazın reddine karar
verilmesi gerekmektedir. Yukarıdan beri yapılan açıklamalar karşısında, yerel mahkemenin
elinde görülmekte olan bir dava bulunmaması nedeniyle, itirazın, mahkemenin
yetkisizliği yönünden reddine ilişkin çoğunluk kararına karşıyız. Başkan Şevket Müftügil Başkanvekili Ahmet H. Boyacıoğlu Ek Gerekçe Anayasa Mahkemesi'ne başvuran mahkemede açılan dava, iptali
istenen hükümlerin Anayasaya aykırı olduğunun bilirkişi incelemesi gibi
delillerle tesbiti ve iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulması davasıdır.
Nitekim 26/11/1980 günlü oturumda davacı vekili " biz SSK nın bize yanlış
uygulama yaptığını beyan etmiyoruz." demek suretile açtıkları davanın
niteliğinin sırf bir iptal davası niteliği olduğunu açıklamış, sözü geçen
mahkeme de iptali istenen yasa kurallarının Anayasaya aykırı olduğunu bilirkişi
inceleme ve raporu ile saptayarak (alın iptal edin) anlamındaki gerekçe ile
Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. Böyle bir davayı ancak, Anayasa'nın 149.
maddesinde yazılı makam, kurul ve kuruluşlar açabilir, başkası açamaz. Yerel
mahkemenin tavsit olunması davanın niteliğini değiştirmez ve o mahkemenin bu
biçimde vasıta olmaya yetkisi de yoktur. Bu nedenle de davanın reddi gerekeceği
düşüncesindeyiz. Üye Muammer Yazar Üye Nahit Saçlıoğlu KARŞIOY YAZISI Bir olay ve sonuçlarının belirlenip değerlendirilmesi de bir
" dava" konusu olur. Her olay, oluştuğu zamanın yasalarına bakılarak değerlendirilir. Bir özel hüküm ile öngörülmedikçe, yasaların getirdiği kurallar
geriye götürülemez. Sonuç: Açıklanan nedenlerle, itirazcı mahkemenin elinde,
yönetime uygun olarak açılmış bir dava vardır ve iptali istenen hüküm davada
uygulanacaktır. Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu KARŞIOY YAZISI Davacı, kendisine 2167 sayılı Yasayla getirilen Ek 7. ve Ek 8.
maddelere göre istek tarihinden önceki yıl katsayısı esas alınarak bağlanan
yaşlılık aylığının eksik ve Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı düştüğünü ileri
sürerek Anayasa'ya aykırılığın saptanmasını ve giderilmesini istemektedir.
Yerel mahkeme, davacının bu savını ciddî bularak itiraz yoluyla Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmuştur. Anayasa Mahkemesi, yerel mahkemelerin, bir yasa hükmünü
Anayasaya aykırı görmeleri ya da yanlarından birinin Anayasaya aykırılık
savlarını ciddî bularak yaptıkları başvuruları kendi yetkisi açısından
incelerken, yerel mahkemenin elinde bakmakta olduğu bir davanın varlığını ve
Anayasaya aykırılığı ileri sürülen hükmün davada uygulanması gerekip
gerekmediğini saptamak durumundadır. Davacının açtığı davada, amacının,
Anayasaya aykırılığın saptanarak giderilmesini ve yapılan uygulamanın
düzeltilmesini istemesi, ortada bir uyuşmazlığın ve gerçek anlamda bir davanın
bulunmadığı anlamına gelmez. Davacı, uygulamanın, yürürlükteki yasal
düzenlemeye aykırı olduğunu ileri sürmemekle birlikte, bu hükümlerin Anayasaya
aykırı olduğunu söylemekle davalı kurumla aralarında, temelde Anayasa açısından
bir uyuşmazlık çıkarmakta ve bu ön sorunun çözümünden sonra Anayasaya aykırı
olduğunu ileri sürdüğü hükümlere göre yapılan uygulamadan zarar gördüğünü
belirterek uyuşmazlığı sürdürmektedir. Anayasa kişilere, iptal davası açmak
yetkisini vermemesine karşın, mahkemelerde kendilerine uygulanan yasal
hükümlere karşı Anayasaya aykırılık savında bulunma hakkını tanımıştır. Bu tür
davada, mahkeme, Anayasaya aykırılığı " tespit" etmeye değil, ciddî
bulursa konuyu Anayasa Mahkemesi'ne götürmeye ve Anayasa Mahkemesi' nin
vereceği karara kadar davayı geri bırakmaya yetkilidir. Bu durumda yerel mahkemelerde
açılan bu tür davalar " tespit davası" olarak adlandırılamaz. Anayasa
Mahkemesi kararından sonra mahkeme, yürürlükteki hükümlere göre bir karar
vererek uyuşmazlığı çözümleyecektir. Mahkemenin Anayasaya aykırılık savını
ciddi bulması durumunda uyuşmazlık, önce yasanın Anayasaya aykırı olup
olmamasında, daha sonra, uygulamanın Anayasaya uygun yasalara göre yapılıp
yapılmadığı konusunda toplanmaktadır. Anayasaya aykırılığı ileri sürülen hükmün iptali durumunda
davacının eline geçecek ücretin kendisine bağlanandan daha düşük olacağı ve bu
nedenle davada " hukuksal yarar" bulunmadığı görüşüne gelince:
Gerçekten her davada hukukça korunan bir yararın bulunması gerekir. Ancak bu
yararın bulunup bulunmadığını saptamak yerel mahkemenin yetkisindedir. Anayasa
Mahkemesi'nin itiraz yoluyla başvurularda arayacağı koşullar Anayasa'nın 151.
maddesinde belirtilmiştir. Bunlar arasında " hukuksal yarar" koşulu
bulunmamaktadır. Kaldı ki, söz konusu davada, Anayasa denetiminin yapılması ve
varsa Anayasaya aykırılık giderilerek en önemli hukuksal yarar sağlanmaktadır.
Bu açıdan Anayasa Mahkemesi, Anayasaya aykırılık itirazıyla kendisine yapılan
başvuruyu " hukuksal yarar bulunmadığı" görüşüyle de incelemeksizin
reddedemez. Yukarıda açıklanan nedenlerle işin esasına geçilmesi oyu ile
verilen karara karşıyız. Üye Yekta Güngör Özden Üye Yılmaz Aliefendioğlu