ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2011/131 Karar Sayısı : 2013/22 Karar Günü : 31.1.2013 R.G. Tarih-Sayı :
13.08.2013-28734 İPTAL DAVASINI AÇANLAR : Türkiye Büyük Millet
Meclisi üyeleri Emine Ülker TARHAN ve Muharrem İNCE ile birlikte
117 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : A- İptal davası ile
ilgili, 30.3.2011 günlü, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 59. ve 60. maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesi
Başkanı Haşim KILIÇ'ın reddine, B- 26.9.2011 günlü, 654 sayılı Gümrük ve Ticaret Bakanlığının
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin, tümünün ve ayrı ayrı
tüm maddelerinin, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6., 7., 87. ve 91.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin
durdurulmasına, karar verilmesi istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenen Kanun Hükmünde Kararname Kuralları 26.9.2011 günlü, 654 sayılı Gümrük ve Ticaret Bakanlığının
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin dava konusu
maddeleri şöyledir: 'MADDE 1- 29/6/1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun
401 inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan 'altı ay' ibaresi 'bir yıl'
şeklinde değiştirilmiş ve 3/6/2011 tarihli ve 640 sayılı Gümrük ve Ticaret
Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye
aşağıdaki geçici madde eklenmiştir. 'Süre uzatımı yetkisi GEÇİCİ MADDE 6- (1) 29/6/1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret
Kanununun 401 inci maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen süreyi üç aya kadar
uzatmaya Gümrük ve Ticaret Bakanı yetkilidir.' MADDE 2- 28/7/1981 tarihli ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası
Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki bent eklenmiştir. 'z) Sermaye piyasasında kurumsal yönetim ilkelerini tespit ve ilan
etmek, yatırım ortamının iyileştirilmesine katkıda bulunmak üzere, borsada
işlem gören halka açık anonim ortaklıklardan halka açıklık oranları, yatırımcı
sayısı ve niteliği, dâhil oldukları endeks ve belirli bir zaman dilimindeki
işlem yoğunluğunu dikkate alarak belirlemiş olduğu gruplarda yer alanların
kurumsal yönetim ilkelerine kısmen veya tamamen uymalarını zorunlu tutmak, buna
ilişkin usul ve esasları belirlemek, getirilen uyum zorunluluğuna aykırı
işlemlerin hukuka aykırılığının tespiti veya iptali için her türlü teminattan muaf
olarak ihtiyati tedbir istemek, dava açmak, açılan davada uyum zorunluluğunun
yerine getirilmesi sonucunu doğuracak şekilde karar alınmasını istemek.' MADDE 3- Bu Kanun Hükmünde Kararname yayımı tarihinde yürürlüğe
girer. MADDE 4- Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerini Bakanlar Kurulu
yürütür.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6., 7., 87. ve
91. maddelerinedayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Serruh KALELİ,
Alparslan ALTAN, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla
29.12.2011 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle Anayasa
Mahkemesi Başkanı Haşim KILIÇ hakkındaki reddi hâkim talebi görüşülmüştür. 6216 sayılı Kanun'un 35. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c)
bendi uyarınca, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az beşte biri
oranındaki üyeleri iptal davası açmaya yetkilidirler. Anılan Kanun'un 38.
maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca, dava dilekçesinde kendilerine
tebligat yapılmak üzere iki üyenin adının gösterilmesi ve dilekçeyi onların
imzalaması yeterli olup davayı açan diğer milletvekillerinin imzalarının
bulunması aranmaz. Ancak, dava dilekçesinde imzaları bulunan
milletvekillerinin, diğer milletvekilleri adına hâkimin reddi talebinde
bulunabilmeleri için, dava açan imza altına alınmış belgede dava konusu edilmek
istenen talepler kapsamı içinde hâkimin reddi isteminin de yer aldığına ilişkin
bir talep konusunun bulunması gerekir. Dava açan imza altına alınmış belgede dava konusu edilmek istenen
talepler kapsamı içinde hâkimin reddi isteminin de yer aldığına ilişkin bir
talep konusu bulunmadığından, hâkimin reddi talebinin reddine, dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin esas
inceleme aşamasında karar bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Berrak YILMAZ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenen Kanun Hükmünde Kararname
kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Kanun Hükmünde Kararnamelerin Yargısal Denetimi Hakkında Genel
Açıklama Anayasa'nın 91. maddesinde düzenlenen kanun hükmünde kararnameler,
işlevsel yönden yasama işlemi niteliğinde olduğundan yargısal denetimlerinin
yapılması görev ve yetkisi Anayasa'nın 148. maddesi ile Anayasa Mahkemesine
verilmiştir. Yargısal denetimde kanun hükmünde kararnamenin, öncelikle yetki
kanununa sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir. Her
ne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde kanun hükmünde kararnamelerin yetki
kanunlarına uygunluğunun denetlenmesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim ve
esas bakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de
Anayasa'ya uygunluk denetiminin kapsamına öncelikle kanun hükmünde kararnamenin
yetki kanununa uygunluğunun denetimi de girer. Çünkü Anayasa'da, Bakanlar
Kuruluna ancak yetki kanununda belirtilen sınırlar içerisinde kanun hükmünde
kararname çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması,
kanun hükmünde kararnameyi Anayasa'ya aykırı duruma getirir. Dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan alan olağanüstü hal
kanun hükmünde kararnamelerinden farklı olarak, olağan dönemlerdeki kanun
hükmünde kararnamelerin bir yetki kanununa dayanması zorunludur. Bu nedenle,
kanun hükmünde kararnameler ile dayandıkları yetki kanunu arasında çok sıkı bir
bağ vardır. Kanun hükmünde kararnamenin yetki kanunu ile olan bağı, kanun hükmünde
kararnameyi aynen ya da değiştirerek kabul eden kanun ile kesilir. Kanun
hükmünde kararnamenin Anayasa'ya uygun bir yetki kanununa dayanması,
geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki kanununa dayanmadan çıkartılan veya
dayandığı yetki kanunu iptal edilen kanun hükmünde kararnamelerin içeriği
Anayasa'ya aykırılık oluşturmasa bile bunların Anayasa'ya uygunluğundan söz
edilemez. Kanun hükmünde kararnamelerin Anayasa'ya uygunluk denetimi,
kanunların denetiminden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, ' Kanunlar
Anayasaya aykırı olamaz. ' denilmektedir. Bu nedenle kanunların denetiminde,
onların yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. Kanun
hükmünde kararnameler ise konu, amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem
dayandıkları yetki kanununa hem de Anayasa'ya uygun olmak zorundadırlar. Anayasa'da kimi konuların kanun hükmünde kararnamelerle
düzenlenmesi yasaklanmaktadır. Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasında ' Sıkıyönetim
ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci ve
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile
dördüncü bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler... 'in kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kural gereğince, Türkiye
Büyük Millet Meclisi, ' Bakanlar Kurulu 'na ancak kanun hükmünde
kararnameyle düzenlenmesi yasaklanmış alana girmeyen konularda kanun hükmünde
kararname çıkarma yetkisi verebilir. Anayasa'nın herhangi bir maddesinde kanunla düzenleneceği
öngörülen bir konunun, Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasının açıkça
yasakladığı hükümler ile ilgili olmadıkça ya da Anayasa'nın 163. maddesinde
olduğu gibi kanun hükmünde kararname çıkarılamayacağı açıkça belirtilmedikçe
kanun hükmünde kararname ile düzenlenmesi Anayasa'ya aykırılık oluşturmaz. B- Kanun Hükmünde Kararname'nin Ayrı Ayrı Tüm Maddelerinin 6223
Sayılı Yetki Kanunu Kapsamında Olup Olmadığının İncelenmesi Dava dilekçesinde, Kanun Hükmünde Kararname'nin ayrı ayrı tüm
maddelerinin 6223 sayılı Yetki Kanunu kapsamında olmadığı, amacına ve
ilkelerine aykırılık taşıdığı belirtilerek Anayasa'nın 2., 6., 7., 87. ve
91. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 1- Kanun Hükmünde Kararname'nin 1. Maddesi Kanun Hükmünde Kararname'nin 1. maddesiyle; a- 29.6.1956 günlü, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 401.
maddesinin değişiklik yapılan üçüncü fıkrası, 26.4.2012 günlü, 6300 sayılı Bazı
Kanunlar ile Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunun Teşkilat
ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun'un 9. maddesiyle değiştirildiğinden, b- 640 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen Geçici Madde 6'nın
(1) numaralı fıkrası ile düzenlenen 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 401.
maddesi, 13.1.2011 günlü, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1533. maddesinin
(1) numaralı fıkrası ile yürürlükten kaldırıldığından, konusu kalmayan bu fıkralara ilişkin iptal istemi hakkında karar
verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir. 2- Kanun Hükmünde Kararname'nin 2. Maddesi Kanun Hükmünde Kararname'nin 2. maddesiyle, 28.7.1981 günlü, 2499
sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 22. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (z)
bendi, 6.12.2012 günlü, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 139. maddesiyle
yürürlükten kaldırıldığından, konusu kalmayan bu bende ilişkin iptal istemi
hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir. 3- Kanun Hükmünde Kararname'nin 3. ve 4. Maddeleri Kanun Hükmünde Kararname'nin 3. maddesi yürürlük, 4. maddesi
yürütme maddesidir. Yürürlük maddesi, yasal düzenlemelerin ne zaman yürürlüğe
gireceğini, yürütme maddesi de yasal düzenlemeleri yürüten makamı göstermekte
ve yapım tekniği açısından her tür yasal düzenlemede bulunmakta, yazılmamış
olması yasal düzenlemelerin geçerliliğini de etkilememektedir. Yürütme maddesi,
yasal düzenlemelerin hangi makam tarafından yürütüleceğini belirtmektedir. Açıklanan nedenlerle, Kanun Hükmünde Kararname'nin 3. ve 4.
maddeleri 6223 sayılı Yetki Kanunu kapsamında olduğu anlaşıldığından bu
kurallara ilişkin iptal isteminin reddi gerekir. C- Kanun Hükmünde Kararname'nin Ayrı Ayrı Tüm Maddelerinin
Anayasa'nın 91. Maddesi Yönünden İncelenmesi Dava dilekçesinde, Kanun Hükmünde Kararname'nin ayrı ayrı tüm
maddelerinin, Anayasa'nın 91. maddesinde belirtilen sınırların dışında
düzenlendiği ve bu nedenle Anayasa'nın 2., 6., 7., 87. ve 91. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kanun Hükmünde Kararname'nin, hakkında karar verilmesine yer
olmadığına karar verilen dışında kalan diğer kurallarında, Anayasa'nın 91.
maddesinin birinci fıkrası uyarınca kanun hükmünde kararname ile düzenlenmesi
yasaklanmış alanlara ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden bu kurallara
yönelik iptal isteminin reddi gerekir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 26.9.2011 günlü, 654 sayılı Gümrük ve
Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin; A) 1- 1. maddesiyle; a- 29.6.1956 günlü, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 401.
maddesinin değişiklik yapılan üçüncü fıkrası, b- 640 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen Geçici Madde
6'nın (1) numaralı fıkrası, 2- 2. maddesiyle, 28.7.1981 günlü, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 22. maddesinin
birinci fıkrasına eklenen (z) bendi, hakkında, 31.1.2013 günlü, E.2011/131, K.2013/22 sayılı kararla
karar verilmesine yer olmadığına karar verildiğinden, bu fıkralara ve bende
ilişkin yürürlüğün durdurulması istemi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER
OLMADIĞINA, B) 3. ve 4. maddelerine yönelik iptal istemleri, 31.1.2013 günlü,
E. 2011/131, K. 2013/22 sayılı kararla kapsam yönünden reddedildiğinden, bu
maddelere ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE, C) 3. ve 4. maddelerine yönelik iptal istemleri, 31.1.2013 günlü,
E. 2011/131, K. 2013/22 sayılı kararla Anayasa'nın 91. maddesinin birinci
fıkrası yönünden reddedildiğinden, bu maddelere ilişkin yürürlüğün durdurulması
isteminin REDDİNE, 31.1.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- SONUÇ 26.9.2011 günlü, 654 sayılı Gümrük ve
Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin; A) 1- 1. maddesiyle; a- 29.6.1956 günlü, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 401.
maddesinin değişiklik yapılan üçüncü fıkrası, 26.4.2012 günlü, 6300 sayılı Bazı
Kanunlar ile Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunun Teşkilat
ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun'un 9. maddesiyle değiştirildiğinden, b- 640 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen Geçici Madde
6'nın (1) numaralı fıkrası ile düzenlenen 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun
401. maddesi, 13.1.2011 günlü, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun
1533. maddesinin (1) numaralı fıkrası ile yürürlükten kaldırıldığından, konusu kalmayan bu fıkralara ilişkin iptal istemi
hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 2- 2. maddesiyle, 28.7.1981 günlü, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 22. maddesinin
birinci fıkrasına eklenen (z) bendi, 6.12.2012 günlü, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 139. maddesiyle
yürürlükten kaldırıldığından, konusu kalmayan bu bende ilişkin iptal istemi
hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, B) 3. ve 4. maddeleri, 6.4.2011 günlü, 6223 sayılı Kamu
Hizmetlerinin Düzenli, Etkin ve Verimli Bir Şekilde Yürütülmesini Sağlamak
Üzere Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Teşkilat, Görev ve Yetkileri ile Kamu
Görevlilerine İlişkin Konularda Yetki Kanunu kapsamında olduğundan Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve bu maddelere ilişkin iptal isteminin REDDİNE, C) 3. ve 4. maddelerinin, Anayasa'nın 91. maddesinin birinci
fıkrası uyarınca Anayasa'ya aykırı olmadığına ve bu maddelere ilişkin iptal
isteminin REDDİNE, 31.1.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN