ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2020/46 Karar Sayısı : 2023/149 Karar Tarihi : 13/9/2023 R.G. Tarih - Sayı :
17/11/2023 - 32372 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte
136 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 27/3/2020 tarihli ve (57) numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; A. 3. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve
Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin değiştirilen 679. maddesinin (2) numaralı fıkrasının, B. 5. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 681. maddesinin; 1. (1) numaralı fıkrasının; a. (d) bendinin “ …bu bentte sayılan amaçlarla Kurum
tarafından belirlenecek usul ve esaslar doğrultusunda teminatlı veya bir defaya
mahsus olmak üzere teminat alınmaksızın geri ödemeli ve/veya Bakan onayı ile
hibe niteliğinde destekler vermek ve ön ödemede bulunmak; proje süresi ile
sınırlı kalmak kaydı ile proje ikramiyesi vermek. ” bölümünün, b. (g) bendinin “ …bu
amaçla Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde ödül ve burs
vermek,… ” bölümünün, c. (l) bendinin, 2. (3) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin, C. 6. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 682. maddesinin (2) numaralı
fıkrasında yer alan “ Enstitüler ve… ” ibaresinin, Ç. 7. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 683. maddesinin (5) numaralı
fıkrasının; 1. (d) bendinde yer alan “ …enstitüler,… ” ibaresinin, 2. (i) ve (k) bentlerinin, D. 8. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 684. maddesinin (2) numaralı
fıkrasının (i) bendinin, E. 10. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 686. maddesinin, F. 11. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin 687. maddesine eklenen (6) numaralı fıkranın, G. 13. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 689. maddesinin, Ğ. 15. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin Kırksekizinci Bölümü’ne eklenen geçici 1. maddenin (1), (2) ve
(5) numaralı fıkralarının, H. 19. maddesiyle 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu
Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na ekli (II) SAYILI CETVEL'in; 1. " B) ÖZEL BÜTÇELİ DİĞER İDARELER "
bölümünde yer alan " 26) Ulusal Bor Araştırma Enstitüsü ",
" 27) Türkiye Atom Enerjisi Kurumu " ve " 48) Nadir
Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsü " satırlarının yürürlükten
kaldırılmasının, 2. "B) ÖZEL BÜTÇELİ DİĞER İDARELER" bölümüne
eklenen " 53) Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu "
satırının, Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 13.,
20., 73., 104., 123., 128. ve 161. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talebidir. I. İPTALİ
İSTE NEN
CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALLARI VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ A. İptali İstenen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Kuralları Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK) iptali talep
edilen kuralların da yer aldığı; 1. 3. maddesiyle
(4) numaralı CBK’nın değiştirilen 679. maddesi şöyledir: “ Amaç ve kuruluş MADDE 679- (Değişik: RG-28/3/2020-31082-CK-57/3 md.) (1) Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile enerji, maden,
iyonlaştırıcı radyasyon, parçacık hızlandırıcıları ve nükleer teknoloji
alanında ülkeye ve insanlığa hizmet etmek, Türkiye’nin rekabet gücünü artırmak
ve sürekli kılmak, inovasyon ihtiyacını karşılamak, yeni ürünlerin üretimini ve
var olanların geliştirilmesini sağlamak, araştırmacılara bilimsel ortam temin
etmek, kamu ve özel hukuk kişileri ile işbirliği yaparak bilimsel araştırmalar
yapmak, yaptırmak, bu araştırmaları koordine etmek, teşvik etmek, araştırma ve
geliştirme faaliyetlerine katkı sağlamak, bilimsel, teknik ve idari çalışmaları
yapmak, yaptırmak, düzenlemek, desteklemek, işbirlikleri kurmak ve koordine
etmek amacıyla kamu tüzel kişiliğini haiz, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
ile ilgili, özel bütçeli Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu
kurulmuştur. Kurumun kısa adı TENMAK olup merkezi Ankara’dadır. Kurum, merkez
teşkilatı ile doğrudan merkeze bağlı hizmet birimlerinden meydana gelir. (2) Kurum, bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde hüküm
bulunmayan hallerde özel hukuk hükümlerine tabidir. ” 2. 5. maddesiyle (4)
numaralı CBK’nın başlığı ile birlikte değiştirilen 681. maddesi şöyledir: “ Kurumun görev ve
yetkileri MADDE 681– (Başlığı
ile Birlikte Değişik: RG-28/3/2020-31082-CK-57/5 md.) Kurumun görev ve
yetkileri şunlardır: a) Enerji, maden,
iyonlaştırıcı radyasyon, parçacık hızlandırıcıları, nükleer teknoloji, bor,
nadir toprak elementleri ve diğer elementlerle ilgili inovasyon ihtiyacını
karşılamak, araştırmacılara bilimsel ortam temin etmek, yeni ürünlerin
üretimini ve var olanların geliştirilmesini sağlamak, kamu ve özel hukuk
kişileri ile işbirliği yaparak bilimsel araştırmalara katkıda bulunmak. b) Ar-Ge
faaliyetlerini yapmak, yaptırmak, özendirmek, desteklemek, koordine etmek,
izlemek ve bu amaçla program ve projeler geliştirmek. c) Ar-Ge
faaliyetlerinin ülke yararına kullanılmasında izlenecek ulusal politika ve
strateji önerilerini hazırlayıp Bakana sunmak. ç) Ulusal politika ve
stratejilere uygun olarak Ar-Ge faaliyetleri neticesinde geliştirilen ürünlerin
geniş şekilde kullanımını sağlamak amacıyla her türlü araştırma, geliştirme,
yenilik, tasarım, teknoloji edinme, üretim, test, yerlileştirme çalışmalarını
yapmak veya yaptırmak, bu kapsamda kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler ve
özel sektör ile işbirliği yapmak ve ortak projeler yürütmek. d) Kamu kurum ve
kuruluşları, üniversiteler ile özel sektörün Ar-Ge ürünlerinin geniş şekilde kullanımını
sağlamak, yeni ürünlerin üretimi ve geliştirilmesi hakkında araştırma
isteklerini değerlendirmek, bu konularda araştırma, geliştirme, yenilik,
tasarım, teknoloji edinme, üretim, test ve yerlileştirme faaliyetlerine
katılımını teşvik etmek, araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri sonucu
elde edecekleri çıktıların ticari değere dönüştürülmesini desteklemek; fikri ve
sınai haklara ilişkin destek vermek, bu bentte sayılan amaçlarla Kurum
tarafından belirlenecek usul ve esaslar doğrultusunda teminatlı veya bir defaya
mahsus olmak üzere teminat alınmaksızın geri ödemeli ve/veya Bakan onayı ile
hibe niteliğinde destekler vermek ve ön ödemede bulunmak; proje süresi ile
sınırlı kalmak kaydı ile proje ikramiyesi vermek. e) Radyoaktif atık
yönetimi ile ilgili Ulusal Radyoaktif Atık Yönetim Planını hazırlamak, bu
alanda her türlü faaliyeti yerine getirmek veya yerine getirilmesini sağlamak,
bu işlemlerin gerçekleştirilmesi için radyoaktif atık tesisleri kurmak,
kurdurmak, işletmek, işlettirmek, işletmeden çıkarmak veya kapatmak, Hesaplar
Yönetim Kurulunun yönetimine katılmak. f) Enerji, maden,
nükleer teknoloji, bor, nadir toprak elementleri ve diğer elementlere ilişkin
ürünlerin çevre ve insan sağlığına etkileri ile ilgili araştırma yapmak ve
yaptırmak. g) Görev alanı ile
ilgili konularda insan kaynağı yetiştirilmesi ve geliştirilmesini sağlamak, bu
amaçla Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde ödül ve burs
vermek, Kurum adına ve hesabına yabancı ülkelere yetiştirilmek üzere gönderilecek
insan kaynağının yapacağı çalışmaları planlamak, bu amaçla diğer kurum ve
kuruluşlar ile işbirliği yapmak ve izlemek. ğ) Görev alanı ile
ilgili konularda eğitim programları hazırlamak, eğitim vermek, eğitim vermek
isteyen kurum ve kuruluşları yetkilendirmek, eğitim alan kişileri
sertifikalandırmak, yurtiçinde kurslar açmak ve açılmasına destek olmak. h) Görev alanı ile
ilgili ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmak, yurtiçi
ve yurtdışında araştırma ve geliştirme faaliyetlerini yürütmek ve/veya
desteklemek, ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşların çalışmalarına
katılmak, bu kurum ve kuruluşlara gerekirse üye olmak, bu alanda uluslararası
bilimsel ve teknik anlaşmalara Türkiye Cumhuriyeti adına taraf olmak, yurtiçi
ve yurtdışından sağlanacak kaynakların planlamasını ve dağıtımını yapmak. ı) Görev alanı ile
ilgili ulusal ve uluslararası kongre, seminer gibi bilimsel toplantıları
düzenlemek, desteklemek, bunlara bilimsel ve maddi katkı sağlamak ve katılmak. i) Görev alanı ile
ilgili konularda bilgi toplama ve yayma, süreli-süresiz yayın faaliyetlerinde
bulunmak, bu tür yayınları desteklemek; bilgi bankaları, kütüphane ve arşiv
gibi bilimsel destek hizmetlerini sağlamak, ulusal ve uluslararası kuruluşlarla
bu konuda işbirliği yapmak. j) Görev alanı ile
ilgili ölçüm, analiz, dozimetri, kalibrasyon, metroloji, ışınlama, müdahale,
teknik destek, inceleme, değerlendirme ve danışmanlık hizmetleri ile diğer
hizmetleri vermek. k) Görev alanı ile
ilgili konularda enstitüler, laboratuvarlar, teknoloji transfer ofisleri,
araştırma geliştirme merkezleri, eğitim ve bilgilendirme merkezleri ve benzeri
birimler kurmak, kurdurmak, işletmek, işlettirmek veya kapatmak. l) Görev alanı ile
ilgili sermayesi ve kapsamı Bakan tarafından belirlenen özel hukuk hükümlerine
tabi şirket kurmak veya kurulmuş şirkete ortak olmak. m) Bu maddede
belirtilen amaçların gerçekleştirilmesi ve görevlerin yerine getirilebilmesi
ile ilgili her türlü faaliyette bulunmak ve gerekli desteği sağlamak. n) Kanunlarla,
Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle ve Bakan tarafından verilen diğer görevleri
yapmak. (2) Kurum birinci
fıkrada belirtilen bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetlerine ilişkin
genel usul ve esasların belirlenmesinde Bilim, Teknoloji ve Yenilik
Politikaları Kurulu ve diğer ilgili politika kurullarıyla koordinasyon
içerisinde çalışır. (3) Kurum tarafından
Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi ve burs verilmesine ilişkin çağrı
planlaması, çağrıya çıkılması, değerlendirme, karar ve izleme süreçlerine
yönelik olarak oluşturulacak komisyon ve kurullara Türkiye Bilimsel ve
Teknolojik Araştırma Kurumu temsilcisi de davet edilir. Kurum isterse bu
faaliyetlerin tamamını veya bir kısmını başka kurum ve kuruluşlar eliyle de
yaptırabilir. ” 3. 6. maddesiyle (4)
numaralı CBK’nın başlığı ile birlikte değiştirilen 682. maddesi şöyledir: “ Kurumun organ ve
birimleri MADDE 682- (Başlığı
ile Birlikte Değişik: RG-28/3/2020-31082-CK-57/6 md.) (1) Kurum aşağıdaki
organ ve birimlerden oluşur: a) Yürütme Kurulu. b) Başkanlık. c) Bor Araştırma
Enstitüsü, Nadir Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsü, Enerji Araştırma
Enstitüsü, Nükleer Enerji Araştırma Enstitüsü, Temiz Enerji Araştırma Enstitüsü
ile ihtiyaca göre kurulacak Enstitüler. ç) Kurumun
görevlerini yerine getirebilmesi için gerek duyulan koordinatörlükler,
laboratuvarlar, teknoloji transfer ofisleri, araştırma geliştirme merkezleri,
eğitim ve bilgilendirme merkezleri ve benzeri diğer birimler. (2) Enstitüler ve araştırma geliştirme merkezleri, Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları
Kurulunun görüşü alınarak Yürütme Kurulunca kurulur veya kaldırılır. ” 4. 7. maddesiyle (4)
numaralı CBK’nın başlığı ile birlikte değiştirilen 683. maddesinin (5) numaralı
fıkrasının (d), (i) ve (k) bentleri şöyledir: “ Yürütme Kurulu MADDE 683- (Başlığı
ile Birlikte Değişik: RG-28/3/2020-31082-CK-57/7 md.) … (5) Yürütme
Kurulunun görev ve yetkileri şunlardır: … d) Kurumun görev
alanı ile ilgili konularda enstitüler, koordinatörlükler,
laboratuvarlar, teknoloji transfer ofisleri, araştırma geliştirme merkezleri,
eğitim ve bilgilendirme merkezleri ve benzeri birimler kurulması veya
kapatılması hususlarını karara bağlamak. … i) Kurumun
görevlerini yerine getirmesi için yürüteceği faaliyetler sırasında yapacağı
ücret, telif, işlenme ücreti, ödül, burs, proje teşvik ikramiyesi ve benzeri
ödemelerin tutar veya üst limitlerini belirlemek. … k) Bakan onayına
sunulmak üzere şirket kurmaya ve kurulmuş bir şirkette pay sahibi olmaya karar
vermek. ... ” 5. 8. maddesiyle (4)
numaralı CBK’nın başlığı ile birlikte değiştirilen 684. maddesinin (2) numaralı
fıkrasının (i) bendi şöyledir: “ Başkanlık ve
Başkanın görev ve yetkileri MADDE 684- (Başlığı
ile Birlikte Değişik: RG-28/3/2020-31082-CK-57/8 md.) … (2) Başkanın görev
ve yetkileri şunlardır: … i) Enstitülerin,
koordinatörlüklerin ve birimlerin kurulması veya kapatılması; enstitü
başkanlarının atanması ile şirket kurma veya kurulmuş şirketlere ortak olmaya
ilişkin Yürütme Kurulunun tekliflerini Bakan onayına sunmak. ... ” 6. 10. maddesiyle (4) numaralı
CBK’nın başlığı ile birlikte değiştirilen 686. maddesi şöyledir: “ Kurum
gelirleri MADDE 686- (Başlığı
ile Birlikte Değişik: RG-28/3/2020-31082-CK-57/10 md.) (1) Kurumun
gelirleri şunlardır: a) Genel bütçeden
yapılacak Hazine yardımları. b) Kurum
faaliyetlerinden elde edilecek gelirler. c) Bakanlıkla
ilgilendirilen ve kâr eden kamu iktisadi teşebbüslerinin net gelirlerinin azami
% 1 oranındaki payı. ç) Yayın gelirleri. d) Kuruma ait taşınır
veya taşınmaz malların gelirleri. e) İşletme ve
şirketler ile diğer birimlerden aktarılan gelirler. f) Radyoaktif atık
yönetimi için Kuruma ödenen bedeller. g) Fikri ve sınai
mülkiyet haklarından elde edilen gelirler. ğ) Kuruma yapılacak
her türlü yardımlar, bağışlar ve vasiyetler. h) Diğer gelirler. (2) Birinci fıkranın
(c) bendinde belirtilen oran Bakan onayı ile % 0,1 ila % 1 aralığında
belirlenebilir. Bakan (c) bendinde belirtilen oranı geçmemek üzere kurum
bazında parasal limit olarak da belirleme yapabilir. (3) Bu gelirlerden
hesap yılı sonuna kadar harcanmayanlar bir sonraki yıla aktarılır. ” 7. 11. maddesiyle (4)
numaralı CBK’nın 687. maddesine eklenen (6) numaralı fıkra şöyledir: “ Personel MADDE 687- … (6) (Ek: RG-28/3/2020-31082-CK-57/11
md.) Kurumda, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesine göre
TENMAK Denetçisi ve TENMAK Denetçi Yardımcısı istihdam edilebilir. ” 8. 13. maddesiyle (4)
numaralı CBK’nın başlığı ile birlikte değiştirilen 689. maddesi şöyledir: “ Bilgi isteme
ve gizliliğe uyma MADDE 689- (Başlığı
ile Birlikte Değişik: RG-28/3/2020-31082-CK-57/13 md.) (1) Kurum, araştırma
ve inceleme konuları için gerekli bilgi, belge ve numuneleri kamu kurum ve
kuruluşlarından istemeye yetkilidir. Kendilerinden bilgi istenen kamu kurum ve
kuruluşları, söz konusu isteğe cevap vermek ve gereken kolaylığı göstermekle yükümlüdürler.
Kurum personeli gizlilik taşıyan bilgileri açıklayamaz, kendilerinin veya
başkalarının menfaatine kullanamaz. ” 9. 15. maddesiyle (4)
numaralı CBK’nın Kırksekizinci Bölümü’ne eklenen geçici 1. maddenin (1), (2) ve
(5) numaralı fıkraları şöyledir: “ Geçiş hükümleri GEÇİCİ MADDE 1- (Ek: RG-28/3/2020-31082-CK-57/15
md.) (1) Kapatılan
Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda, Ulusal Bor Araştırma Enstitüsünde ve Nadir
Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsünde Kurum Başkanının atandığı tarih
itibarıyla pozisyonu saklı tutulanlar, iş sözleşmesi askıda bulunanlar veya
aylıksız izinde olanlar da dâhil görev yapan tüm personel, mevcut statü, kadro
veya pozisyonlarıyla birlikte herhangi bir işleme gerek kalmaksızın TENMAK’a
devredilmiş, bu personele ilişkin bu kadro ve pozisyonlar 2 sayılı Genel Kadro
ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin eki cetvellerin TENMAK’a ait
ilgili bölümlerine eklenmiş, bu kapsamdaki memur kadrolarından herhangi bir
şekilde boşalanlar, hiçbir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş ve aynı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin eki cetvellerin TENMAK’a ait ilgili bölümlerden
çıkarılmış sayılır. (2) Kapatılan
Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda, Ulusal Bor Araştırma Enstitüsünde ve Nadir
Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsünde Kurum Başkanının atandığı tarih
itibarıyla görev yapan başkan, başkan yardımcısı, grup koordinatörü,
koordinatör, yürütme kurulu üyesi kadrolarında, pozisyonlarında veya
görevlerinde bulunanların görevleri başkaca bir işleme gerek kalmaksızın sona
erer ve görevi sona eren başkan ve başkan yardımcıları hakkında 3 sayılı Üst
Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usûllerine Dair
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 6 ncı maddesi hükümlerine göre işlem tesis
edilir. 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 1
inci maddesinin dördüncü fıkrası hükümleri saklıdır. … (5) Bu maddenin
üçüncü ve dördüncü fıkrası kapsamında ilgili mevzuatına göre memur kadrosuna
atanması öngörülenler ile Türkiye Atom Enerjisi Uzman Yardımcılığı kadrosundan
ilgili mevzuatına göre Türkiye Atom Enerjisi Uzmanlığı kadrosuna atanacaklara
ilişkin kadrolar başkaca bir işleme gerek kalmaksızın ihdas edilmiş ve 2 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin eki (I) sayılı Cetvelin TENMAK’a ait bölümüne
eklenmiş, bu kapsamdaki kadrolardan herhangi bir şekilde boşalanlar, başkaca
bir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş ve aynı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin eki (I) sayılı Cetvelin TENMAK’a ait bölümünden çıkarılmış
sayılır. … ” 10. 19. maddesiyle 5018
sayılı Kanun’a ekli (II) Sayılı Cetvel’in; a. “ B) ÖZEL BÜTÇELİ
DİĞER İDARELER ” bölümünün yürürlükten kaldırılan satırları şöyledir: “ B) ÖZEL BÜTÇELİ
DİĞER İDARELER … 26. Ulusal Bor
Araştırma Enstitüsü 27. Türkiye Atom
Enerjisi Kurumu … 48. Nadir Toprak
Elementleri Araştırma Enstitüsü … ” b. “ B) ÖZEL
BÜTÇELİ DİĞER İDARELER ” bölümüne eklenen satır şöyledir: “ 53) (Ek: RG-28/3/2020-31082-CK-57/19md.)
Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu ” b. İlgili Görülen Kanun Hükümleri ile Kanun Hükmünde
Kararname Kuralları 1. 5018 sayılı
Kanun’un 6. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir: “ Hazine birliği Madde 6- … Her türlü iç ve dış borçlanma, yurt dışından hibe
alınması, borç ve hibe verilmesi ve bunlara ilişkin geri ödemeler, Hazine
garantileri, Hazine alacakları, nakit yönetimi ve bunlarla ilgili diğer
hususlarda 9.12.1994 tarihli ve 4059 sayılı, 28.3.2002 tarihli ve 4749 sayılı
Kanun hükümleri uygulanır. … ” 2. 28/3/2002
tarihli ve 4749 sayılı Kamu Finansmanı Ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi
Hakkında Kanun’un 2., 3. ve 10. maddeleri şöyledir: “Kapsam Madde 2 - Bu Kanun; merkezi yönetim kapsamındaki kamu
idareleri, sosyal güvenlik kurumları, kamu iktisadi teşebbüslerini, özel hukuk
hükümlerine tâbi olmakla beraber sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya
ait olan kuruluşları, fonları, kamu bankalarını, yatırım ve kalkınma
bankalarını, büyükşehir belediyelerini, belediyeleri ve bunlara bağlı
kuruluşlar ile sair yerel yönetim kuruluşlarını, yap-işlet-devret, yap-işlet ve
işletme hakkı devri ve benzeri finansman modelleri çerçevesinde
gerçekleştirilmesi öngörülen projeler kapsamında ödeme yükümlülükleri Hazine
Müsteşarlığınca garanti edilen kuruluşları ve hibelerle sınırlı olmak kaydıyla
sivil toplum örgütlerini kapsar.” “Tanımlar Madde 3 - Bu Kanunda
yer alan; … Hibe: Herhangi bir dış finansman kaynağından geri ödeme
yükümlülüğü olmaksızın Türkiye Cumhuriyetinin aldığı ayni ve/veya nakdi yardım
ile Türkiye Cumhuriyetinin yabancı ülkeler, yabancı ülkelerin kuruluşları,
uluslararası kuruluşlar ve oluşturulacak uluslararası yardım konsorsiyumlarına
verdiği ayni ve/veya nakdi yardımı, … İfade eder.” “Borç verilmesi Madde 10 - (Değişik: 16/7/2008-5787/7 md.) Türkiye
Cumhuriyeti adına; yabancı ülkeler, yabancı ülkelerin kuruluşları, uluslararası
kuruluşlar ve oluşturulacak uluslararası yardım konsorsiyumlarına borç vermeye,
bu borcun esas ve şartlarını belirlemeye, verilen borçların yeniden
yapılandırılmasına ve bu yöndeki anlaşmaları imzalamak için Türkiye Cumhuriyeti
temsilcilerini tayine Cumhurbaşkanı yetkilidir. Bu kapsamda verilecek borç
tutarları Müsteşarlık bütçesine bu amaçla konulacak ödenekten karşılanır. Bu
borçlara dair anlaşmalara ilişkin her türlü hazırlık, temas ve müzakereler
Müsteşarlık tarafından yürütülür ve sonuçlandırılır. Borç vermeye ilişkin
anlaşmalar Cumhurbaşkanı kararı ile anlaşmada aksine bir hüküm bulunmamak
kaydıyla imza tarihi itibarıyla yürürlüğe girer. Türkiye İhracat Kredi Bankası Anonim Şirketinin Yüksek
Danışma ve Kredileri Yönlendirme Kurulu tarafından yabancı ülkelere yönelik
nakdi ve gayrinakdi resmi destekli ihracat kredileri ile iki yıl ve daha uzun
vadeli sigorta işlemlerine ilişkin olarak yıllık programında belirlenen Ülke
Limitleri Listesi Cumhurbaşkanınca onaylanır. Türkiye İhracat Kredi Bankası
Anonim Şirketi tarafından Ülke Limitleri Listesinde yer alan ülkelere bu
ülkelerdeki bankalar ve diğer kuruluşlara açılacak iki yıl ve daha uzun vadeli
mal ve/veya hizmet satış sözleşmeleri veya bu tür sözleşmelerle eş değer
finansal kiralama işlemleri ile ilgili nakdi ve gayrinakdi resmi destekli
ihracat kredileri ile iki yıl ve daha uzun vadeli sağlanacak sigorta desteğinin
esaslarını ve finansal hükümlerini düzenlemeye Bakan yetkilidir. Bakan bu
yetkisini, Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek limitler çerçevesinde Türkiye
İhracat Kredi Bankası Anonim Şirketi Yönetim Kuruluna devredebilir. Ülkemiz açısından özel önem arzeden ülkelerdeki
kuruluşlara düşük faizli ve/veya düşük primli ve/veya uzun vadeli tavizli nakdi
ve gayrinakdi resmi destekli ihracat kredisi açılması hususunda
Cumhurbaşkanınca Türkiye İhracat Kredi Bankası Anonim Şirketine görev
verilebilir. Bu fıkra kapsamında Banka tarafından açılacak tavizli nakdi ve
gayrinakdi resmi destekli ihracat kredileri nedeniyle Bankanın uğrayacağı gelir
kayıpları, Hazinece karşılanır. Türkiye İhracat Kredi Bankası Anonim Şirketinin politik
riskler nedeniyle kredi, garanti ve sigorta işlemlerinden doğabilecek zararları
Hazinece karşılanır. Bankanın tavizli resmi destekli ihracat kredileri
nedeniyle uğrayacağı gelir kayıpları ile politik riskler nedeniyle kredi,
garanti ve sigorta işlemlerinden doğabilecek zararlarının Hazinece ödenmesine
ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanınca belirlenir. Türkiye İhracat Kredi Bankası Anonim Şirketinin yabancı
ülkelere ve bu ülkelerdeki bankalar ve diğer kuruluşlara verdiği tavizli
ve/veya tavizsiz nakdi ve gayrinakdi resmi destekli ihracat kredileri ile
yaptığı iki yıl ve daha uzun vadeli sigorta işlemlerine ilişkin alacakların üç
yıl veya daha uzun vadeli olarak yeniden yapılandırılmasına ilişkin anlaşmalar
Cumhurbaşkanı tarafından onaylanır. Bu kredilerden ve sigorta işlemlerinden
kaynaklanan alacakların üç yıldan daha az süreyle yeniden yapılandırılmasına
ilişkin esasları ve finansman hükümlerini düzenlemeye Bakan yetkilidir. Bakan
bu yetkisini Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek tutar ve/veya süre limitleri
çerçevesinde Türkiye İhracat Kredi Bankası Anonim Şirketi Yönetim Kuruluna
devredebilir.” 3. 27/6/1989
tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin (KHK) Ek 24. maddesi
şöyledir: “ Müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer
istihdamı Ek Madde 24- (Ek: 2/7/2018- KHK-703/178 md.) Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının
teşkilatlanmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesi
kaydıyla bakanlık, kurum ya da birim düzeyinde müfettiş, denetmen, denetçi,
kontrolör, aktüer ile müfettiş yardımcısı, denetmen yardımcısı, denetçi
yardımcısı, aktüer yardımcısı ve stajyer kontrolör istihdam edilebilir. Bu madde kapsamında merkez teşkilatına ait kadro veya
pozisyonlarda istihdam edilecekler hakkında, 657 sayılı Devlet Memurları
Kanununun ek 41 inci maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile
yabancı dil şartı hariç olmak üzere beşinci fıkrasında yer alan hükümler
kıyasen uygulanır. Bu madde kapsamında taşra teşkilatına ait kadro veya
pozisyonlarda istihdam edilecekler hakkında, 657 sayılı Devlet Memurları
Kanununun ek 41 inci maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile
yabancı dil ve tez şartı hariç olmak ve yeterlik sınavı yazılı ve sözlü
aşamalardan oluşmak üzere beşinci fıkrasında yer alan hükümler kıyasen
uygulanır. Milli Eğitim Bakanlığının bu madde kapsamındaki
yardımcılık kadrolarına, ayrıca yapılacak yarışma sınavında başarılı olmak
kaydıyla, öğretmen olarak en az sekiz yıl hizmeti bulunanlar arasından da atama
yapılabilir. Bu madde kapsamında istihdam edilen yardımcı veya
stajyerlerden verilen ilave süre içerisinde tezlerini sunmayan veya ikinci defa
hazırladıkları tezleri de kabul edilmeyenler, ikinci sınavda da başarı
gösteremeyen veya sınav hakkını kullanmayanlar, yardımcı veya stajyer unvanını
kaybederler ve kurumlarında durumlarına uygun kadro veya pozisyonlara
atanırlar. Bu madde kapsamında istihdam edileceklerin mesleğe
alınmaları, yetiştirilmeleri, yarışma ve yeterlik sınavları, çalışma usul ve
esasları, hizmetin gerektirmesi halinde birim veya görev yeri itibarıyla yer
değiştirme esasları ile diğer hususlar Devlet Personel Başkanlığının görüşü
alınarak kurumlarınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Denetime tabi gerçek ve tüzel kişiler, denetim için
gereken gizli dahi olsa bütün belge, defter ve bilgileri talep edildiği
takdirde ibraz etmek, para ve para hükmündeki evrakı ve ayniyatı ilk talep
halinde göstermek, sayılmasına ve incelemesine yardımcı olmak zorundadır.
Müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör ve aktüerler ile bunların yardımcı ve
stajyerleri, görevleri sırasında tüm resmi daire, kurum, kuruluş ve kamuya
yararlı derneklerle, gerçek ve tüzel kişilerden gerekli yardım, bilgi, evrak,
kayıt ve belgeleri istemeye yetkili olup, kanuni bir engel olmadıkça bu isteğin
yerine getirilmesi zorunludur. ” 4. 2/7/2018
tarihli ve 703 sayılı KHK’nın geçici 1. maddesinin (5) ve (6) numaralı
bentleri şöyledir: “ (5) Bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarihte bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarında
ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümlerine göre yeniden yapılandırma
sonucunda kapanan veya bünyesinde bulunduğu bakanlık veya diğer kamu kurum ve
kuruluşu değişen birimlerde veya bu birimlere ilişkin servislerde, 14/7/1965
tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncı maddesinin “Ortak
Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde belirtilen unvanlı
kadrolar ile mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri ve yeterlilikleri aynı veya
benzer nitelik arz eden kadro veya pozisyonlarda görev yapanlardan (aylıksız
izinde bulunanlar dahil); bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla görev
yapmakta oldukları birimlerin ve/veya bu birimlere verilmiş olan görevlerin
ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümlerine göre bünyesinde düzenlendiği
bakanlık veya diğer kamu kurum veya kuruluşunun değişen veya kapanan
birimlerinin merkez teşkilatı kadro ve pozisyonlarında bulunanlar, söz konusu
birimin bünyesine dahil olduğu veya bünyesinde düzenlendiği bakanlık veya diğer
kamu kurum ve kuruluşunun merkez teşkilatı için ilgili Cumhurbaşkanlığı
kararnamesinde öngörülen kadro veya pozisyon unvanına, değişen veya kapanan
birimlerin taşra teşkilatı kadro ve pozisyonlarında bulunanlar ise söz konusu
birimin bünyesine dahil olduğu veya bünyesinde düzenlendiği bakanlık veya diğer
kamu kurum ve kuruluşunun taşra teşkilatı için ilgili Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinde öngörülen kadro veya pozisyon unvanına, ilgili Cumhurbaşkanlığı
kararnamesinin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla başka bir işleme gerek
kalmaksızın halen bulundukları kadro dereceleriyle atanmış sayılır. Bunlardan
birimleri ve/veya bu birimlere verilmiş olan görevleri, ilgili Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi hükümlerine göre birden fazla bakanlığın veya kamu kurum ve
kuruluşunun uhdesine geçen bakanlıkların veya diğer kamu kurum ve
kuruluşlarının kadro veya pozisyonlarında görev yapanların atanacağı veya görev
yapmaya devam edeceği birim, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç
ay içinde Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde
belirlenir. Bunların mevcut kadrolarında geçirdikleri süreler, atandıkları yeni
kadrolarında geçirilmiş sayılır. Bunlardan Defterdarlık Uzmanı ve Defterdarlık
Uzman Yardımcısı unvanlı kadrolarda bulunup defterdarlık milli emlak birimleri
ile malmüdürlüklerinin milli emlak servislerinde görev yapanlar ile defterdar
emrinde denetim ve inceleme yapmak üzere görevlendirilmiş olup 659 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname ile daha önce Milli Emlak Denetmeni ve Milli Emlak Denetmen
Yardımcısı iken Defterdarlık Uzmanı ve Defterdarlık Uzman Yardımcısı kadrosuna
atanmış sayılanlar, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının taşra teşkilatında Milli
Emlak Uzmanı ve Milli Emlak Uzman Yardımcısı unvanlı kadrolara atanmış sayılır. (6) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte bakanlık veya
diğer kamu kurum ve kuruluşlarında ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesi
hükümlerine göre yeniden yapılandırma sonucunda kapanan veya bünyesinde
bulunduğu bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşu değişen birimlerde görev
yapan memurlardan (mülki idare amirliği hizmetleri sınıfına ait kadrolarda
bulunanlar hariç) yukarıdaki fıkralarda belirtilenlerin dışında kalanlar, bu
maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla görev yapmakta oldukları birimlerin
ve/veya bu birimlere verilmiş olan görevlerin ilgili Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi hükümlerine göre bünyesinde düzenlendiği bakanlık veya diğer kamu
kurum ve kuruluşunda bulunan aynı unvanlı kadrolara, görev yapmakta oldukları
kadrolarının merkez, taşra veya yurtdışı teşkilatında bulunması hususu esas
alınmak suretiyle halen bulundukları kadro dereceleriyle başka bir işleme gerek
kalmaksızın atanmış sayılır. Bunlardan birimleri ve/veya bu birimlere verilmiş
olan görevleri, ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümlerine göre birden
fazla bakanlığın veya kamu kurum ve kuruluşunun uhdesine geçen bakanlık veya
diğer kamu kurum ve kuruluşlarının kadrolarında bulunanların, atanacağı veya
görev yapmaya devam edeceği birim, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren üç ay içinde Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen usul ve esaslar
çerçevesinde belirlenir. Bunların mevcut kurumlarında geçirdikleri süreler,
yeni atandıkları bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşları kadrolarında
geçirilmiş sayılır. ” 5. 9/7/1982
tarihli ve 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun Muafiyetleri ve Bazı
Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun’un ek 4. maddesi şöyledir: “ Ek Madde 4- (Ek:
2/7/2018 - KHK/703/119 md.) Kurumda geçici olarak görevlendirilen mesleğe özel
yarışma sınavıyla alınanlar ile teknik hizmetler sınıfına dâhil personele ve
2547 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin dördüncü fıkrasındaki sınırlamalara tabi
olmaksızın öğretim üyelerine, Cumhurbaşkanınca asgari ücretin üç katını aşmamak
üzere ilave ücret ödenebilir. Kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilen personelden
Kurumun asli görevlerine ilişkin uzmanlığına ihtiyaç duyulan öğretim üyeleri,
mesleğe özel yarışma sınavıyla alınanlar ile teknik hizmetler sınıfına dâhil
personelden Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Başkanı tarafından Kurumda
görevlendirilenlere ödenecek ilave ücretlerden damga vergisi hariç hiçbir
kesinti yapılmaz. Kurum tarafından desteklenen projelerde, proje süresiyle
sınırlı olmak kaydıyla proje kapsamında ve projeye ilişkin hizmetlerde görev
alan proje yürütücüsü, araştırmacı ve diğer personele asgari ücretin net
tutarının dört katına kadar yılda en fazla üç kere Cumhurbaşkanınca proje
teşvik ikramiyesi ödenebilir. Teşvik ikramiyesi ödemelerinden damga vergisi
hariç herhangi bir kesinti yapılmaz. Kurum tarafından desteklenen projeler ile
Kurum tarafından yürütülen dış destekli proje harcamaları için Kurumun uygun
bulması durumunda ön ödeme yapılabilir. Desteklenen proje ve faaliyetler için
öngörülen yılları bütçe ödeneklerinin ilgili tertiplerinde yer alan ödenekten
harcanmayan kısımları ertesi yıl bütçesinin ilgili tertiplerine devren ödenek
kaydedilir. Kurumda görevlendirilecek hakem, kurul ve komite üyeleri ile
benzeri kişilere yapılacak net ödeme tutarı ise asgari ücretin net tutarının üç
katını geçmemek üzere, diğer kanunlardaki düzenleme ve kısıtlamalara tabi
olmaksızın Cumhurbaşkanınca belirlenir ve doğrudan ilgililerine ödenir. Kurumun
önerisi ile Bakan bu madde uyarınca yapılacak ödemelere ilişkin usul ve
esasları belirlemeye, ücretin bir kısmını performansa bağlamaya yetkilidir. Bu
maddeye göre aktarılacak tutarların harcanması, muhasebeleştirilmesi ve bu
madde kapsamında yapılacak ön ödemelere ilişkin usul ve esaslar ile Kurumun
bütçe ödeneklerinin kullanılması, tertipler arasında aktarma yapılması ve diğer
bütçe işlemlerinin gerçekleştirilmesinde uygulanacak usul ve esaslar ile
desteklenecek projelerin ilanına, değerlendirilmesine, seçimine ve teşvik
ödemesine esas olacak performans ölçütü, ödeme miktarı ile diğer hususlar
Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Kurum tarafından yönetmelikle
belirlenir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Kadir ÖZKAYA, Serdar ÖZGÜLDÜR,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer
TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız
SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ ve Basri BAĞCI’nın katılımlarıyla 11/6/2020 tarihinde
yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında
karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör
İsmail Emrah PERDECİOĞLU tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava
konusu CBK kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer belgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Cumhurbaşkanlığı
Kararnamelerinin Anayasal Çerçevesi ve Yargısal Denetimi 3. Anayasa Mahkemesi CBK’ların anayasal çerçevesini ve
yargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki kararlarında belirlemiştir.
Buna göre CBK’ların yargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesinin
on yedinci fıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konu
bakımından yetki kurallarına uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bu
kapsamda düzenlemenin yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinci
Kısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgili
olmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanunda
açıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönünden
herhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerik
yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6,
23/1/2020, §§ 3-13; E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, §§ 3-13; E.2018/119,
K.2020/25, 11/6/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27, 11/6/2020, §§ 3-13). B. CBK’nın 3. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın
Değiştirilen 679. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi 1. Anlam ve Kapsam 4. (4) numaralı CBK’nın Kırksekizinci Bölümü’nde kısa adı
TENMAK olarak belirtilen Türkiye, Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu
kurulmuş, kurumun amacı, görevleri ile teşkilat yapısı düzenlenmiştir. Anılan
CBK’nın 679. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca kamu tüzel kişiliğini
haiz, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (Bakanlık) ile ilgili ve özel bütçeli
bir kuruluş olan TENMAK, enerji, maden, iyonlaştırıcı radyasyon, parçacık
hızlandırıcıları ve nükleer teknoloji alanında ülkeye ve insanlığa hizmet
etmek, Türkiye’nin rekabet gücünü artırmak ve sürekli kılmak, inovasyon
ihtiyacını karşılamak, yeni ürünlerin üretimini ve var olanların
geliştirilmesini sağlamak, araştırmacılara bilimsel ortam temin etmek, kamu ve
özel hukuk kişileri ile iş birliği yaparak bilimsel araştırmalar yapmak,
yaptırmak, bu araştırmaları koordine etmek, teşvik etmek, araştırma ve
geliştirme faaliyetlerine katkı sağlamak, bilimsel, teknik ve idari çalışmaları
yapmak, yaptırmak, düzenlemek, desteklemek, iş birlikleri kurmak ve koordine
etmek amaçlarını taşımaktadır. 5. (4) numaralı CBK’nın 681. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (a) bendine göre TENMAK’ın özel hukuk kişileri ile iş birliği
yaparak bilimsel araştırmalara katkı sağlama görevi bulunmaktadır. Aynı
maddenin diğer bentlerinde de TENMAK’ın özel sektör veya özel hukuk kişileri
ile iş birliği yapmak ve ortak projeler yürütmek şeklinde görevleri olduğu
belirtilmiştir. 6. (4) numaralı CBK’da TENMAK’ın kuruluş amaçları ve
görevlerinden başka hususlar da düzenlenmiştir. Bu çerçevede CBK’nın 682.
maddesinde Kurumun organ ve birimleri gösterilmiş, 683. maddesinde bu
organlardan Yürütme Kurulunun oluşumu ile görev ve yetkileri, 684. maddesinde
Başkanlık birimi ve Başkanın görev ve yetkileri düzenlenmiştir. 686. maddede
TENMAK’ın gelirleri sayılmış, 687. maddede personel istihdamına ilişkin
hususlara yer verilmiştir. 7. Dava konusu kuralda ise TENMAK’ın (4) numaralı CBK’da
hüküm bulunmayan hâllerde özel hukuk hükümlerine tabi olacağı hüküm altına
alınmıştır. 2. İptal Talebinin Gerekçesi 8. Dava dilekçesinde özetle; CBK ile bir kuruma kamu
tüzel kişiliği tanınması mümkün olsa bile bu kurumun statüsüne ilişkin
düzenleme yapılamayacağı, bu hususun kanuni düzenleme gerektirdiği, dolayısıyla dava konusu kuralın CBK ile düzenlenmesinin
mümkün olmadığı belirtilerek Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7.,
8., 11., 104. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 9. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7., 8., 11. ve 123. maddelerine de
aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki
kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu
husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 10. Kuralın Bakanlığın ilgili kuruluşu olarak devlet
teşkilatı içinde yer alan TENMAK’ın hukuki statüsüne ilişkin bir düzenleme
öngördüğü, bu itibarla yürütme yetkisine ilişkin bir hususu düzenlediği
açıktır. 11. Kural, Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklanan
İkinci Kısım Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları
ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevler ile ilgili
herhangi bir düzenleme de içermemektedir. 12. Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesi uyarınca CBK’lar bakımından
aranan bir diğer husus, CBK kuralının Anayasa’da münhasıran kanunla
düzenlenmesi gereken konulara ilişkin olmaması gereğidir. Anayasa koyucunun bir
konunun kanunla düzenlenmesini özel olarak öngörmesi bu alanın münhasıran
kanunla düzenlenmesini istediği anlamına gelir. Bu kapsamda Anayasa bir konunun
kanunla düzenleneceğini öngörmüşse bu konuda CBK çıkarılamaz. Bununla birlikte
Anayasa’da CBK’larla düzenleneceği özel olarak belirtilen konularda CBK’larla
düzenleme yapılması mümkündür. 13. Anayasa’nın 123. maddesinin birinci fıkrasında idarenin
kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği belirtilmiş, üçüncü fıkrasında ise kamu tüzel kişiliğinin kanunla veya CBK ile kurulacağı
hükme bağlanmıştır. Anılan fıkrada yer alan “…kurulur.” ibaresinin CBK
ile kurulan bir kamu tüzel kişiliğinin CBK ile düzenlenmesini de içerdiği
anlaşılmaktadır. Zira Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasındaki
koşullara bağlı olmak kaydıyla kamu tüzel kişiliğinin görevleri, yetkileri ve
yapısı gibi unsurların CBK’yla düzenlenemeyeceğinin kabulü, kamu tüzel
kişiliğinin CBK’yla kurulmasını mümkün hâle getiren anayasal hükmü işlevsiz,
dolayısıyla anlamsız kılabilecektir ( AYM,
E.2019/105, K.2020/30, 12/6/2020, § 45 ). 14. (4) numaralı CBK’nın 681. maddesinde görevleri
düzenlenen TENMAK, anılan CBK’nın 679. maddesiyle Bakanlığın ilgili kuruluşu
olarak kurulmuş bir kamu tüzel kişiliğidir. Bir kamu tüzel kişiliğinin
kurulması ve düzenlenmesi Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesini ayrıca ve özel
olarak öngördüğü konulardan olduğundan kamu tüzel kişisi olarak ihdas edilmiş
TENMAK’ın görevlerine ilişkin düzenlemenin CBK ile yapılması mümkündür. 15. Dava konusu kural (4) numaralı CBK’da hüküm
bulunmayan hâllerde TENMAK’ın özel hukuk hükümlerine tabi olduğunu hüküm altına
almıştır. Bu çerçevede kural, bir kamu tüzel kişisi olarak TENMAK’ın anılan
CBK’nın 681. maddesindeki görevlerini yerine getirirken ve yetkilerini
kullanırken özel hukuk kişileri ile girişeceği iş ve işlemler bakımından tabi
olacağı hukuki statüyü belirlemek suretiyle görev ve yetkiye ilişkin bir
düzenleme niteliğindedir. Bu itibarla
kuralın Anayasa’nın 123. maddesiyle bağlantılı olarak 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü bulunmamaktadır (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. AYM, E. 2019/105,
K.2020/30, 12/6/2020, § 46). 16. Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü cümlesinde “ Kanunda açıkça
düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. ”
denilmiştir. Buna göre CBK’ların anılan Anayasa hükmü yönünden yapılacak
denetiminde öncelikle karşılaştırmaya esas olabilecek daha önce kabul edilmiş
bir kanun hükmünün bulunup bulunmadığının tespit edilmesi gerekir. Sonrasında
ise -böyle bir kanun hükmü varsa- incelenen CBK kuralının kanunun açıkça
düzenlediği konuya ilişkin olup olmadığı belirlenmelidir. Bu değerlendirme
yapılırken önce ilgili kanunun CBK ile düzenlenen alanda hüküm ifade edip
etmediğinin belirlenmesi, ardından da kanundaki düzenlemenin açık olup
olmadığının tespit edilmesi gerekir. 17. Dava konusu kural bakımından karşılaştırmaya esas olabilecek şekilde herhangi bir kanuni düzenleme
tespit edilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya
ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 18. Açıklanan nedenlerle
kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal
talebinin reddi gerekir. b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 19. Anayasa’nın 2. maddesinde
belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına
saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk
düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve
yargı denetimine açık olan devlettir. 20. Hukuk devletinde
kanunların ve CBK’ların kamu yararı gözetilerek çıkarılması zorunludur. Anayasa
Mahkemesinin kararlarına göre kamu yararı genel bir ifadeyle bireysel, özel
çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmektedir.
Kanunun ya da CBK’nın amaç ögesi bakımından Anayasa’ya uygun sayılabilmesi için
çıkarılmasında kamu yararı dışında bir amacın gözetilmemiş olması gerekmekte
olup kamu yararı dışında bir amaçla çıkarılmış olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa
amaç unsuru bakımından Anayasa’ya aykırılık söz konusudur. 21. Anayasa’ya uygunluk denetiminde kuralın
öngörülmesindeki kamu yararı anlayışının isabetli olup olmadığı değil incelenen
kuralın ihdasında kamu yararı dışında belli bireylerin ya da grupların
çıkarlarının gözetilip gözetilmediği incelenir. Diğer bir anlatımla bir kuralın
Anayasa’ya aykırılık sorunu çözümlenirken kamu yararı konusunda Anayasa Mahkemesinin
yapacağı inceleme, yalnızca kuralın kamu yararı amacıyla çıkarılıp
çıkarılmadığının denetimiyle sınırlıdır. 22. Kural, bir kamu tüzel
kişisi olan ve kamu hizmeti ifa eden TENMAK’ın görevlerini yerine getirirken ve
yetkilerini kullanırken (4) numaralı CBK’da hüküm bulunmayan hâller bakımından diğer
kişi, kurum ve kuruluşlarla olan ilişkilerinde özel hukuk hükümlerine tabi
olduğunu düzenlemektedir. Sunacağı kamu hizmeti itibarıyla kamu dışı sektörlere
de temas eden anılan CBK’nın 681. maddesinde sayılan görev ve yetkileri dikkate
alındığında TENMAK’ın özel hukuk hükümlerine de tabi kılınmasında kamu yararı
dışında bir amacın gözetildiği söylenemez. 23. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. C. CBK’nın 5. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın
Değiştirilen 681. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (d) Bendinin “ …bu
bentte sayılan amaçlarla Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslar
doğrultusunda teminatlı veya bir defaya mahsus olmak üzere teminat alınmaksızın
geri ödemeli ve/veya Bakan onayı ile hibe niteliğinde destekler vermek ve ön
ödemede bulunmak; proje süresi ile sınırlı kalmak kaydı ile proje ikramiyesi
vermek. ” Bölümünün İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 24. Dava dilekçesinde kuralla TENMAK’a kamu harcaması
yapma yetkisi verildiği, bütçe hakkı kapsamında düzenleme öngörüldüğü, 4749
sayılı Kanun ile 5018 sayılı Kanun hükümlerine aykırı düzenleme getirildiği,
kuralın kuvvetler ayrılığı prensibiyle bağdaşmadığı belirtilerek Anayasa’nın
Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104. ve 161. maddelerine aykırı olduğu
ifade edilmiştir. 2. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu 25. Dava dilekçesinde
konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 6., 7., 8., 11. ve 161. maddelerine
de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki
kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu
husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 26. (4) numaralı
CBK’nın 681. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) bendinde yer alan dava
konusu kural, TENMAK’a bu bentte belirtilen amaçlarla TENMAK tarafından
belirlenecek usul ve esaslar dahilinde kamu kurum ve kuruluşlarına,
üniversiteler ile özel sektöre teminatlı veya bir defaya mahsus olmak üzere
teminat alınmaksızın geri ödemeli ve/veya Bakan onayı ile hibe niteliğinde
destekler vermek ve ön ödemede bulunma ayrıca proje süresi ile sınırlı kalmak
kaydıyla proje ikramiyesi verme yetkisi tanımaktadır. 27. Bir kurumun mali
kaynakları onun yürütmekle görevli olduğu kamu hizmetlerinin finanse edilmesi
için kullanılabilecek gelir unsurlarını ifade etmektedir. Mali kaynakların
kullanılması ise söz konusu gelirlerin toplanması ve harcanmasıdır (AYM,
E.2019/111, K.2023/63, 5/4/2023, § 57). Dava konusu kuralla TENMAK’a teminatlı
veya bir defaya mahsus olmak üzere teminat alınmaksızın geri ödemeli ve/veya
Bakan onayı ile hibe niteliğinde destekler verme ve ön ödemede bulunma; proje
süresi ile sınırlı kalmak kaydı ile proje ikramiyesi verme yetkisi
tanınmaktadır. Kural uyarınca TENMAK, bu kaynakların hangi usul ve esaslar
doğrultusunda kullanılacağını da belirleme yetkisine sahiptir. 28. Anayasa’nın 161. maddesinde kamu idarelerinin ve kamu
iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamalarının yıllık
bütçelerle yapılacağı, mali yıl başlangıcı ile merkezî yönetim bütçesinin
hazırlanması, uygulanması ve kontrolü ile yatırımlar veya bir yıldan fazla
sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usullerin kanunla düzenleneceği
hükümlerine yer verilerek bütçeyle ilgili temel hükümlerin düzenlenmesi
konusunda yasama organı yetkili kılınmıştır. 29. Bütçe genel
olarak belirli bir dönemdeki gelir ve gider tahminleri ile bunların
uygulanmasına ilişkin hususları gösteren ve usulüne uygun olarak yürürlüğe
konulan belgedir. Devlet, bir yıl süresince bütçe kanununda belirtilmesi
koşuluyla harcama yapabilmekte ve gelir toplayabilmektedir (AYM, E.2016/47,
K.2018/10, 14/2/2018, § 18). 30. Yasama organının halk adına kamu gelirlerini toplama
ve yine halk adına bu gelirleri harcama konusunda yürütme organına sınırlarını
belirleyerek yetki vermesine ve sonuçlarını denetlemesine bütçe hakkı
denilmektedir. Bir başka deyişle bütçe hakkı, vergi ve benzeri gelirlerle kamu
harcamalarının çeşit ve miktarını belirleme, onaylama ve harcamaların
sonuçlarını denetleme hakkıdır. Bu hak, demokratik ülkelerde halk tarafından
seçilen temsilcilerden oluşan yasama organına ait bulunmaktadır. Bütçe,
hükûmetin Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) karşı temel sorumluluk mekanizmasıdır. TBMM, bütçe ile hükûmete gelir toplama
ve gider yapma yetkisi vermekte, bu yetkinin uygun kullanılmasını da bütçe
sürecinin bir parçası olan kesin hesap faaliyeti ile denetlemektedir (AYM,
E.2016/47, K.2018/10, 14/2/2018, §§ 25, 26). 31. Anılan
açıklamalardan da anlaşılacağı üzere bir kurumun belirli mali kaynaklara sahip
olması o kaynakları doğrudan kullanabilme hakkını beraberinde getirmemekte
kurum ancak bütçe kanunu ile bu yetki ve izne sahip olabilmektedir (bu yönde
bkz. AYM, E.2019/111, K.2023/63, 5/4/2023, § 61). 32. Kamu idarelerinin sahip oldukları ve bütçe kanunu ile
kullanılmasına izin verilen mali kaynakların (kamu kaynaklarının) hangi usul,
esas ve ilkeler çerçevesinde kullanılabileceği bütçenin uygulanmasıyla ilgili
bir meseledir. Dolayısıyla merkezî yönetim bütçesine dâhil bir kurum olan
TENMAK’ın mali kaynaklarını hangi usul, esas ve ilkeler çerçevesinde
kullanacağını belirleyen kural bütçenin uygulanmasına ilişkin bir düzenleme
niteliğindedir. 33. Bütçenin uygulanmasına ilişkin hususlar Anayasa’nın
161. maddesi uyarınca kanunla düzenlenmesi gereken konu kapsamında kaldığından
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine göre CBK ile
düzenlenmesi mümkün değildir. 34. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır. İptali gerekir. Muhterem İNCE bu görüşe katılmamıştır. Kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
üçüncü cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca konu
bakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci, ikinci ve dördüncü cümleleri
yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. Kural, konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir. Ç. CBK’nın 5. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın
Değiştirilen 681. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (g) Bendinin “ …bu
amaçla Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde ödül ve burs
vermek,… ” Bölümünün İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 35. Dava dilekçesinde özetle; kuralla TENMAK’a kamu
harcaması yapma yetkisi verildiği, devlet tarafından ödül ve burs verilmesine
ilişkin kanunlarda açık hüküm bulunduğu, kuralın Anayasa’da güvence altına
alınmış olan kuvvetler ayrılığı prensibini ihlal ettiği belirtilerek
Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104. ve 161. maddelerine
aykırı olduğu iddia edilmiştir. 2. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu 36. Dava dilekçesinde
konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 6., 7., 8., 11. ve 161.
maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından
yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında
düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 37. (4) numaralı
CBK’nın 681. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (g) bendinde TENMAK’a görev
alanı ile ilgili konularda insan kaynağı yetiştirilmesi ve geliştirilmesini
sağlama görevi verilmiştir. Dava konusu kuralla da bu amaçla Kurum tarafından
belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde ödül ve burs verilmesine imkân
tanınmıştır. 38. CBK’nın 5.
maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın değiştirilen 681. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (d) bendinin “ …bu bentte sayılan amaçlarla Kurum tarafından
belirlenecek usul ve esaslar doğrultusunda teminatlı veya bir defaya mahsus
olmak üzere teminat alınmaksızın geri ödemeli ve/veya Bakan onayı ile hibe
niteliğinde destekler vermek ve ön ödemede bulunmak; proje süresi ile sınırlı
kalmak kaydı ile proje ikramiyesi vermek. ” bölümünün Anayasa’ya uygunluk
denetimi bölümünde belirtilen gerekçeler dava konusu kural için de geçerlidir (bkz.
§§ 27-33). 39. Buna göre merkezî
yönetim bütçesine dâhil bir kurum olan TENMAK’ın mali kaynaklarını hangi usul,
esas ve ilkeler çerçevesinde kullanacağını belirleyen dolayısıyla bütçenin
uygulanmasına ilişkin bir düzenleme niteliği taşıyan dava konusu düzenlemenin
Anayasa’nın 161. maddesi uyarınca kanunla düzenlenmesi gereken konu kapsamında
kaldığından Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine
göre CBK ile yapılması mümkün değildir. 40. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü
cümlesine aykırıdır. İptali gerekir. Muhterem İNCE bu
görüşe katılmamıştır. Kural, Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden kuralın ayrıca konu bakımından yetki yönünden aynı fıkranın
birinci, ikinci ve dördüncü cümleleri yönünden incelenmesine gerek
görülmemiştir. Kural, konu
bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
üçüncü cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden içerik yönünden
incelenmemiştir. D. CBK’nın 5.
Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın Değiştirilen 681. Maddesinin (1) Numaralı
Fıkrasının (l) Bendinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin
Gerekçesi 41. Dava dilekçesinde
özetle; kuralla, TENMAK’a şirket kurma yetkisi verilerek kamu tüzel kişiliği
kurulmasına imkân sağlandığı ancak CBK hükmü ile idareye böyle bir yetki
verilemeyeceği, kamu tüzel kişilerinin şirket kurmasına ilişkin hususlar
8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname’de düzenlendiğinden bu alanda CBK ile düzenleme
yapılamayacağı, kuralın kuvvetler ayrılığı prensibine aykırı olduğu
belirtilerek Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104. ve 123.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu
Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 42. Dava dilekçesinde
konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 6., 7., 8., 11. ve 123. maddelerine
de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki
kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu
husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılmıştır. 43. Dava konusu
kural, TENMAK’a görev alanı sınırlarında kalmak kaydıyla sermayesi ve kapsamı
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı (Bakan) tarafından belirlenen özel hukuk
hükümlerine tabi şirket kurma veya kurulmuş şirkete ortak olma yetkisi
tanımaktadır. 44. Kuralın yürütme
organının bir unsuru olan idarenin ifa etmekle görevli ve yetkili olduğu kamu
hizmetinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak bir düzenleme öngördüğü, yasama ve
yargı yetkileriyle ilgili herhangi bir husus içermediği, bu itibarla yürütme
yetkisine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. 45. Kural,
Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklanan İkinci Kısım Birinci ve İkinci
Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde
yer alan siyasi haklar ve ödevler ile ilgili herhangi bir düzenleme içermemektedir. 46. Kamu tüzel
kişiliğini haiz olarak kurulan TENMAK’ın görev ve yetkileriyle ilgili
düzenlemelerin Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca CBK ile
yapılması mümkündür (§ 13). Bir kamu tüzel kişisinin şirket kurabilme veya kurulmuş
şirkete ortak olabilme yetkisini düzenleyen kuralın da anılan fıkra kapsamında
bir düzenleme olduğu açıktır. Bu itibarla kuralın Anayasa’nın 123. maddesiyle bağlantılı
olarak 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü
bulunmamaktadır (bkz. bu yönde AYM, E. 2019/105, K.2020/30, 12/6/2020, § 46). 47. Dava konusu kural bakımından karşılaştırmaya esas olabilecek şekilde herhangi bir kanuni düzenleme de
tespit edilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya
ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 48. Açıklanan nedenlerle
kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal
talebinin reddi gerekir. b. Kuralın İçerik
Yönünden İncelenmesi 49 . Dava konusu kural TENMAK’a görev alanı özel
hukuk hükümlerine tabi şirket kurma veya kurulmuş şirkete ortak olma yetkisi
tanımakla birlikte kurulacak şirketin sermayesini belirleme yetkisini de Bakana
vermektedir. 50. Dava konusu
kurala dayanılarak TENMAK tarafından görev alanı ile ilgili şirket kurulmasına
ya da bir şirkete ortak olunmasına yönelik işlemler ve bu şirketlerin
faaliyetleri özel hukuk hükümlerine uygun olarak
gerçekleştirilecek olup tarafların hak ve yükümlülükleri ile sorumlulukları
başta olmak üzere şirketin yahut ortaklığın kapsam ve mahiyetine ilişkin
hususların kural olarak genel kanun niteliğindeki 6102 sayılı Kanun’a,
mahiyetine uygun düştüğü ölçüde 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu, 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu gibi özel kanunlardaki
düzenlemelere tabi olacağı açıktır (Benzer yönde bkz. AYM, E.2019/96,
K.2022/17, 24/2/2022, § 49). 51. TENMAK, enerji,
maden, iyonlaştırıcı radyasyon, parçacık hızlandırıcıları, nükleer teknoloji,
bor, nadir toprak elementleri ve diğer elementlerle ilgili inovasyon ihtiyacını
karşılamak, araştırmacılara bilimsel ortam temin etmek, yeni ürünlerin
üretimini ve var olanların geliştirilmesini sağlamak, kamu ve özel hukuk
kişileri ile işbirliği yaparak bilimsel araştırmalara katkıda bulunmak gibi geniş
bir görev alanında faaliyet göstermektedir. Dava konusu kuralla, TENMAK’a
tanınan geniş görev alanı gözetilerek belirtilen alanlarda faaliyette bulunmaya
dönük yönelik kurulacak bir şirketin kapsamının ve sermayesinin önceden
belirlenmesinde karşılaşılabilecek güçlükler bağlamında bu konuda Bakana yetki
verildiği anlaşılmaktadır. Bununla birlikte kurulacak şirketin sermayesi ve
kapsamı Bakan tarafından belirlenirken şirketin faaliyet konusunun ve yukarıda
yer verilen kanuni mevzuat kapsamında işlemler tesis edileceği de dikkate
alındığında kuralda Anayasa’nın 2. maddesi bağlamında belirsizlik bulunduğu söylenemez (bkz. bu yönde AYM, E.2019/96,
K.2022/17, 24/2/2022, § 50). 52.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin
reddi gerekir. Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe
katılmamışlardır. E. CBK’nın 5.
Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın Değiştirilen 681. Maddesinin (3) Numaralı
Fıkrasının İkinci Cümlesinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin
Gerekçesi 53. Dava dilekçesinde
özetle; kuralın TENMAK’ın asli nitelikteki görevlerinin yetki devri yolu ile
başka kurum ve kuruluşlar tarafından yerine getirilmesine imkân sağladığı,
Anayasa’nın 123. maddesinde güvence altına alınan “ idarenin kanuniliği ”
ilkesi uyarınca böyle bir tasarrufun ancak kanunla ve sınırlı biçimde
gerçekleştirilebileceği, kuralın yetki devri hususunda hiçbir sınır içermediği
dolayısıyla belirsiz olduğu, kuvvetler ayrılığı prensibine aykırı olduğu belirtilerek
Anayasa’nın 2., 7., 104. ve 123. maddelerine aykırı olduğu iddia edilmiştir. 2. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu
Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 54. Dava dilekçesinde
konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 7. ve 123. maddelerine de
aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki
kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu
husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılmıştır. 55. (4) numaralı
CBK’nın 681. Maddesinin (3) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde TENMAK
tarafından Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi ve burs verilmesine ilişkin
çağrı planlaması, çağrıya çıkılması, değerlendirme, karar ve izleme süreçlerine
yönelik olarak oluşturulacak komisyon ve kurullara Türkiye Bilimsel ve
Teknolojik Araştırma Kurumu temsilcisinin de davet edileceği belirtildikten
sonra dava konusu ikinci cümlesinde TENMAK’ın isterse bu faaliyetlerin tamamını
veya bir kısmını başka kurum ve kuruluşlar eliyle de yaptırabileceği hüküm
altına alınmıştır 56. Kuralın yürütme
organının bir unsuru olan idarenin ifa etmekle görevli ve yetkili olduğu kamu
hizmetinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak bir düzenleme öngördüğü, yasama ve
yargı yetkileriyle ilgili herhangi bir husus içermediği, bu itibarla yürütme
yetkisine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. 57. Kural,
Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklanan İkinci Kısım Birinci ve İkinci
Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde
yer alan siyasi haklar ve ödevler ile ilgili herhangi bir düzenleme
içermemektedir. 58. Anayasa’nın 123.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca CBK ile kamu tüzel kişiliğini haiz olarak
kurulan TENMAK’ın görev ve yetkileriyle ilgili düzenlemelerin CBK ile yapılması
mümkündür (§ 13). Bu çerçevede TENMAK’ın, (4) numaralı CBK’nın 681. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde sayılan faaliyetlerin bir kısmını
veya tamamını başka kurum ve kuruluşlar eliyle yaptırabilmesine imkân tanıyan
düzenlemenin Anayasa’nın 123. maddesi kapsamında görev ve yetkisine ilişkin
olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle kuralın Anayasa’nın 123. maddesiyle bağlantılı
olarak 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü
bulunmamaktadır (bkz. bu yönde AYM, E. 2019/105, K.2020/30, 12/6/2020, § 46). 59. Dava konusu kural bakımından karşılaştırmaya esas olabilecek şekilde herhangi bir kanuni düzenleme de
tespit edilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya
ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 60. Açıklanan nedenlerle
kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal
talebinin reddi gerekir. b. Kuralın İçerik
Yönünden İncelenmesi 61. Kural, TENMAK’ın
(4) numaralı CBK’da belirlenen görev alanlarından Ar-Ge faaliyetlerinin
desteklenmesi ile burs verilmesine ilişkin iş ve işlemlerin tamamının ya da bir
kısmının başka kurum ve kuruluşların eliyle diğer bir ifade onlardan ile destek
alınması suretiyle yerine getirilebilmesi imkânı sağlamaktadır. TENMAK’ın
çalışma alanı olan enerji, nükleer ve maden alanlarında gerçekleştirilecek
Ar-Ge faaliyetleri ile bu alanlarda insan kaynağı yetişmesine katkı sunacak
burs verme faaliyetlerinin bilgi, birikim ve tecrübelerinden yararlanılmak
üzere başka kurum ve kuruluşlardan destek alınarak da yürütülebilmesine imkân
tanıyan kuralda Anayasa’nın 2. maddesi bağlamında belirsizlik bulunduğu söylenemez. 62. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. F.
CBK’nın 6. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın Değiştirilen 682. Maddesinin (2)
Numaralı Fıkrasında Yer Alan “ Enstitüler ve… ” İbaresinin İncelenmesi 1.
İptal Talebinin Gerekçesi 63.
Dava dilekçesinde; kuralla TENMAK Yürütme Kuruluna enstitülerin kurulması ve
kaldırılması yetkisi verildiği, böylece (4) numaralı CBK’nın 682. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının (c) bendi ile doğrudan kurulmuş bulunan “ Bor
Araştırma Enstitüsü, Nadir Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsü, Enerji
Araştırma Enstitüsü, Nükleer Enerji Araştırma Enstitüsü, Temiz Enerji Araştırma
Enstitüsü ” nün TENMAK Yürütme Kurulu tarafından kaldırılması imkân
tanındığı, kamu tüzel kişilerinin enstitü kurmaları mümkünse de kurulacak
enstitünün de bir kamu tüzel kişiliği olmasından dolayı kurma işleminin ancak
kanun ya da CBK ile gerçekleştirilebileceği, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu uyarınca enstitülerin kurulması ve kaldırılması yetkisinin
Cumhurbaşkanı’na tanındığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 7., 104. ve 123.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2.
Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu
Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 64. Dava dilekçesinde
konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 7. ve 123. maddelerine de
aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki
kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu
husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılmıştır. 65. (4) numaralı
CBK’nın 682. maddesinin (2) numaralı fıkrasıyla Bilim, Teknoloji ve Yenilik
Politikaları Kurulunun görüşü alınarak enstitüler ve araştırma geliştirme
merkezleri kurulması veya kaldırılması TENMAK Yürütme Kurulunun görevleri
arasında düzenlenmiştir. Fıkrada yer alan “ Enstitüler… ” ibaresinin
iptali istenmektedir. 66. Kuralın TENMAK’ın
teşkilatlanmasına dair bir düzenleme öngördüğü, bu itibarla yürütme yetkisine
ilişkin bir hususu düzenlediği açıktır. 67. Kural,
Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklanan İkinci Kısım Birinci ve İkinci
Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde
yer alan siyasi haklar ve ödevler ile ilgili herhangi bir düzenleme de
içermemektedir. 68. Anayasa’nın 123.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca CBK ile kamu tüzel kişiliğini haiz olarak
kurulan TENMAK’ın görev ve yetkileriyle ilgili düzenlemelerin CBK ile yapılması
mümkündür (§ 13). TENMAK’ın organlarından biri olarak düzenlenen Yürütme
Kuruluna enstitü kurabilme yetkisi veren kuralın da anılan fıkra kapsamında bir
düzenleme olduğu açıktır. Bu itibarla kuralın Anayasa’nın 123. maddesiyle bağlantılı
olarak 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü
bulunmamaktadır (bkz. bu yönde AYM, E. 2019/105, K.2020/30, 12/6/2020, § 46). 69. Dava konusu kural bakımından karşılaştırmaya esas olabilecek şekilde herhangi bir kanuni düzenleme
tespit edilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya
ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 70. Açıklanan nedenlerle
kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal
talebinin reddi gerekir. b. Kuralın İçerik
Yönünden İncelenmesi 71. (4) numaralı CBK’nın 682. maddesinin (1) numaralı
fıkrasında Yürütme Kurulu, Başkanlık, Bor Araştırma Enstitüsü ve Nadir Toprak
Elementleri Araştırma Enstitüsü TENMAK’ın organları olarak sayılmıştır. Kural, bir kamu tüzel kişisi olan ve kamu hizmeti ifa
eden TENMAK’ın Yürütme Kuruluna enstitüler kurulabilme veya kaldırılabilme
yetkisi tanımaktadır. Bu doğrultuda kullanılacak yetkinin (4) numaralı CBK’nın
679. maddesinde TENMAK’ın çalışma alanı olarak belirtilen enerji, maden,
iyonlaştırıcı radyasyon, parçacık hızlandırıcıları ve nükleer teknoloji
alanlarında faaliyette bulunulmasına dönük enstitülerin kurulmasına ilişkin kullanılacağı açıktır. Bu itibarla kuralda Anayasa’nın
2. maddesi bakımından herhangi bir belirsizlik olduğu söylenemeyeceği gibi
kuralın kamu yararı dışında bir amaç gözettiği de söylenemez. 72. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ve
Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır. G.
CBK’nın 7. Maddesiyle ( 4) Numaralı CBK’nın Değiştirilen 683. Maddesinin (5) Numaralı
Fıkrasının (d) Bendinde Yer Alan “ …enstitüler,… ” İbaresinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin
Gerekçesi 73. Dava dilekçesinde
özetle; kuralın (4) numaralı CBK’nın 682. maddesinin (2) numaralı fıkrasında
yer alan “ enstitüler ve… ” ibaresine yönelik gerekçelerle Anayasa’nın 7.,
104. ve 123. maddelerine aykırı olduğu belirtilmiştir. 2. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu
Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 74. Dava dilekçesinde
konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 7. ve 123. maddelerine de
aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki
kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu
husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılmıştır. 75. Dava konusu
edilen ibare ile TENMAK Yürütme Kurulu, TENMAK’ın görev alanı ile ilgili
konularda enstitü kurulması veya kapatılması hususlarını karara bağlamak ile
görevlendirilmiştir. Bu anlamda dava konusu kural, (4) numaralı CBK’nın 682.
maddesinin (2) numaralı fıkrasıyla TENMAK Yürütme Kuruluna verilen yetkinin uygulanmasına
ilişkin bir düzenleme niteliğindedir. 76. (4) numaralı
CBK’nın 682. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan “ Enstitüler ve… ” ibaresine ilişkin açıklanan gerekçeler dava konusu kural yönünden de
geçerlidir. 77. Buna göre yürütme
yetkisine ilişkin olan, temel hak ve özgürlükler alanında herhangi bir
düzenleme yapmayan, bir kamu tüzel kişiliğinin teşkilat yapısına dair düzenleme
getiren, hüküm getirdiği konuda karşılaştırmaya
esas olabilecek şekilde herhangi bir kanuni düzenleme de tespit edilemeyen
kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal
talebinin reddi gerekir. b. Kuralın İçerik
Yönünden İncelenmesi 78. (4) numaralı CBK’nın
682. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan “ Enstitüler ve… ” ibaresine
ilişkin açıklanan gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir. 79. Buna göre herhangi bir belirsizlik
taşımayan kamu yararı dışında bir amaç
gözettiği de söylenemeyen kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir.
İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ve
Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır. Ğ. CBK’nın 7.
Maddesiyle ( 4) Numaralı CBK’nın
Değiştirilen 683. Maddesinin (5) Numaralı Fıkrasının (i) Bendinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 80. Dava dilekçesinde
özetle; kuralla TENMAK Yürütme Kuruluna tanınan ücret, telif, işlenme ücreti,
ödül, burs, proje teşvik ikramiyesi ve benzeri ödemelerin tutar veya üst
limitlerini belirleme yetkisinin kanunla düzenlenmesi gerektiği, kamu kurum ve
kuruluşlarınca telif, işlenme ücreti, burs veya ödül, proje teşvik ikramiyesi
verilmesi konusunda çeşitli kanuni mevzuatın bulunduğu dolayısıyla CBK hükmü
ile bu alanda düzenleme yapılamayacağı, yürütme organının Anayasa’dan
kaynaklanmayan bir yetki kullandığı, kuralın Anayasa’da güvence altına alınmış
olan kuvvetler ayrılığı prensibine aykırı bir sonuç doğurduğu belirtilerek
Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104., 128. ve 161.
maddelerine aykırı olduğu iddia edilmiştir. 2. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu 81. Dava dilekçesinde
konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7.,
8., 11., 128. ve 161. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya
ilişkin konu bakımından yetki kuralları, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında
yapılacaktır. 82. Dava konusu
kuralla TENMAK’ın görevlerini yerine getirmesi için yürüteceği faaliyetler
sırasında yapacağı ücret, telif, işlenme ücreti, ödül, burs, proje teşvik
ikramiyesi ve benzeri ödemelerin tutar veya üst limitlerini belirleme yetkisi
TENMAK Yürütme Kuruluna verilmiştir. 83. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
ikinci cümlesinde Anayasa’nın İkinci Kısım Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer
alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile Dördüncü Bölümü’nde yer alan
siyasi haklar ve ödevlerin CBK’yla düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. 84. Anayasa'nın 35. maddesiyle güvenceye bağlanan
mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her
türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, §
20). Bu bağlamda mülk olarak değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan
menkul ve gayrimenkul mallar ile bunların üzerinde tesis edilen sınırlı ayni
haklar ve fikrî hakların yanı sıra icrası kabil olan her türlü alacak da
mülkiyet hakkının kapsamına dâhildir ( Mahmut Duran ve diğerleri , B. No:
2014/11441, 1/2/2017, § 60). 85. Anayasa
Mahkemesinin norm denetimi ve bireysel başvuruya ilişkin kararlarında da
kişilere ödenmesi öngörülen ücret, maaş, yaşlılık aylığı, emeklilik ikramiyesi
ve kıdem tazminatı gibi ödemeler mülkiyet hakkı kapsamında
değerlendirilmektedir (norm denetimine konu karar için bkz. AYM, E.2019/50, K.
2019/96, 25/12/2019, § 13; bireysel başvuruya konu kararlar için bkz. Ayten
Yeğenoğlu , B. No: 2015/1685, 23/5/2018, § 32; Naci Altınbulduk , B.
No: 2017/38608, 11/12/2019, § 19; Muzaffer Peker , B. No: 2016/7192,
7/11/2019, § 30). 86. Buna
göre TENMAK’a yürüteceği faaliyetler
sırasında yapacağı ücret, telif, işlenme ücreti, ödül, burs, proje teşvik
ikramiyesi ve benzeri ödemelerin tutar veya üst limitlerini belirleme yetkisi
veren kural, Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın İkinci
Bölümü’nde yer alan mülkiyet hakkına ilişkin düzenleme içerdiğinden Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca CBK ile
düzenlenemeyecek yasak alanda kalmaktadır. 87. Açıklanan nedenlerle
kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine
aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
ikinci cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca konu
bakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci, üçüncü ve dördüncü cümleleri
yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. Kural, konu bakımından yetki yönünden
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırı
görülerek iptal edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir. H. CBK’nın 7.
Maddesiyle ( 4) Numaralı CBK’nın
Değiştirilen 683. Maddesinin (5) Numaralı Fıkrasının (k) Bendinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin
Gerekçesi 88. Dava dilekçesinde
özetle; kuralın (4) numaralı CBK’nın 681. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
(l) bendine yönelik gerekçelerle Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7.,
8., 11., 104. ve 123. maddelerine aykırı olduğu iddia edilmiştir. 2. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu
Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 89. Dava dilekçesinde
konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7.,
8., 11. ve 123. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya
ilişkin konu bakımından yetki kuralları, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında
yapılacaktır. 90. Dava konusu
kural, TENMAK Yürütme Kurulunun görev ve yetkilerinden biri olarak, Bakan
onayına sunulmak üzere şirket kurmaya ve kurulmuş bir şirkette pay sahibi
olmaya karar verilmesini düzenlemektedir. Bu anlamda dava konusu kural, (4)
numaralı CBK’nın 681. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (l) bendiyle TENMAK’a
verilen görevin uygulanmasına ilişkin bir düzenleme niteliğindedir. 91. (4) numaralı
CBK’nın 681. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (l) bendine ilişkin açıklanan
gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir. 92. Buna göre yürütme
yetkisine ilişkin olan, temel hak ve özgürlükler alanında herhangi bir düzenleme
yapmayan, bir kamu tüzel kişiliğinin teşkilat yapısına dair düzenleme getiren,
hüküm getirdiği konuda karşılaştırmaya esas
olabilecek şekilde herhangi bir kanuni düzenleme de tespit edilemeyen kural
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal
talebinin reddi gerekir. b. Kuralın İçerik
Yönünden İncelenmesi 93. (4) numaralı CBK’nın
681. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (l) bendine ilişkin açıklanan
gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir. 94.
Buna göre herhangi bir belirsizlik taşımayan kamu yararı dışında bir amaç gözettiği
de söylenemeyen kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal
talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ve
Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır. I. CBK’nın 8.
Maddesiyle ( 4) Numaralı CBK’nın
Değiştirilen 684. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının (i) Bendinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin
Gerekçesi 95. Dava dilekçesinde
özetle; kuralın (4) numaralı CBK’nın; 681. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
(l) bendine ve 682. maddesinde yer alan “ enstitüler ve… ” ibaresine
yönelik gerekçelerle Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104.
ve 123 maddelerine aykırı olduğu iddia edilmiştir. 2. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu a. Bentte Yer Alan “ Enstitülerin, … ile şirket
kurma veya kurulmuş şirketlere ortak olmaya… ” İbareleri i. Konu Bakımından
Yetki Yönünden İnceleme 96. Dava dilekçesinde
konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7.,
8., 11. ve 123. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya
ilişkin konu bakımından yetki kuralları, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında
yapılacaktır. 97. Dava konusu
kural, TENMAK bünyesinde enstitüler kurulması ile şirket kurma veya kurulmuş
şirketlere ortak olmaya ilişkin Yürütme Kurulunun tekliflerinin Bakan onayına sunulmasını
TENMAK Başkanı’nın görevleri arasında düzenlemektedir. Bu anlamda dava konusu
kural, (4) numaralı CBK’nın 681. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (l) bendi
ve 682. maddenin (2) numaralı fıkrasıyla TENMAK’a verilen görevin uygulanmasına
ilişkin bir düzenleme niteliğindedir. 98. (4) numaralı
CBK’nın 681. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (l) bendi ile 682. maddesinin
(2) numaralı fıkrasında yer alan “ enstitüler ve… ” ibarelerine ilişkin
gerekçeler dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir. 99. Buna göre yürütme
yetkisine ilişkin olan, temel hak ve özgürlükler alanında herhangi bir
düzenleme yapmayan, bir kamu tüzel kişiliğinin teşkilat yapısına dair düzenleme
getiren, hüküm getirdiği konuda karşılaştırmaya
esas olabilecek şekilde herhangi bir kanuni düzenleme de tespit edilemeyen
kurallar Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir.
İptal talebinin reddi gerekir. ii. Kuralın İçerik
Yönünden İncelenmesi 100. (4)
numaralı CBK’nın 681. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (l) bendi ile 682.
maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan “ enstitüler ve… ” ibarelerine
ilişkin açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kurallar yönünden
de geçerlidir. 101.
Buna göre herhangi bir belirsizlik taşımayan kamu yararı dışında bir amaç gözettiği
de söylenemeyen kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal
talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ve
Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır. b. Bendin Kalan Kısmı i. Konu Bakımından
Yetki Yönünden İnceleme 102. Dava
dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 123. maddesine
de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki
kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu
husustaki incelemeler anılan fıkra kapsamında yapılmıştır. 103. Dava konusu
kural, TENMAK bünyesinde koordinatörlüklerin ve birimlerin kurulması veya
kapatılması ile enstitü başkanlarının atanmasına ilişkin Yürütme Kurulu
tekliflerinin Bakan onayına sunulmasını TENMAK Başkanı’nın görevleri arasında
düzenlemektedir. 104. Kuralın devlet
örgütlenmesi içinde yer alan TENMAK’ın işleyişine dair bir konuda düzenleme
yaptığı bu itibarla yürütme yetkisine ilişkin bir hususu düzenlendiği açıktır. 105. Kural,
Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklanan İkinci Kısım Birinci ve İkinci
Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde
yer alan siyasi haklar ve ödevler ile ilgili herhangi bir düzenleme içermemektedir. 106. Anayasa’nın 123.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca CBK ile kamu tüzel kişiliğini haiz olarak
kurulan TENMAK’ın görev ve yetkileriyle ilgili düzenlemelerin CBK ile yapılması
mümkündür (§ 13). Bu çerçevede kuralla TENMAK Başkanı’na tanınmış koordinatörlüklerin
ve birimlerin kurulmasına veya kapatılmasına, enstitü başkanlarının atanmasına
ilişkin Yönetim Kurulu tekliflerini Bakan onayına sunma yetkisinin Anayasa’nın
123. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca yapılmış bir düzenleme olduğu
açıktır. Bu itibarla kuralın Anayasa’nın 123. maddesiyle bağlantılı olarak 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü
bulunmamaktadır (bkz. bu yönde AYM, E. 2019/105, K.2020/30, 12/6/2020, § 46). 107. TENMAK
Başkanı’nın kuralda belirtilen görevleri
bakımından karşılaştırmaya esas olabilecek şekilde herhangi bir kanuni
düzenleme tespit edilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen
bir konuya ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 108.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. ii. Kuralın İçerik
Yönünden İncelenmesi 109. Kural, TENMAK bünyesinde koordinatörlüklerin ve
birimlerin kurulması veya kapatılması ile enstitü başkanlarının atanmasına
ilişkin Yürütme Kurulu tekliflerini Bakan onayına sunulması görevlerini TENMAK
Başkanı’na vermektedir. Söz konusu görevlerin yerine getirilmesinden 684. madde
uyarınca Kurumu temsil etme ve Yürütme Kurulunun belirlediği ilke, program ve
öncelikler doğrultusunda Kurumu yönetme yetkisi bulunan Başkanın sorumlu
tutulmasında Anayasa’nın 2. maddesi bakımından
herhangi bir belirsizlik olduğu söylenemeyeceği gibi kuralın kamu yararı
dışında bir amaç gözettiği de söylenemez. 110. Açıklanan nedenlerle
kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın
Anayasa’nın başlangıç kısmı ile 6., 8., ve 11. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. İ. CBK’nın 10.
Maddesiyle ( 4) Numaralı CBK’nın
Değiştirilen 686. Maddesinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin
Gerekçesi 111. Dava
dilekçesinde özetle; kuralın TENMAK’ın gelirlerini tanımladığı, bunlar arasında
bütçe gelirlerinden aktarılacak tutarlar olduğu gibi resim, harç ve benzeri
mali yükümlülüklerin bulunduğu oysa bu yönde CBK ile düzenleme yapılamayacağı,
8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı KHK’nın 37. maddesi ile aynı konuda düzenleme
yaptığı belirtilerek Anayasa’nın 7., 73. ve 104. maddelerine aykırı olduğu
iddia edilmiştir. 2. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu 112. Dava
dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 7. ve 73.
maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu
bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında
düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 113. Dava konusu
kural ile TENMAK’ın gelirleri düzenlenmektedir. 114. TENMAK,
Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca CBK ile kamu tüzel
kişiliğini haiz olarak kurulmuştur. Bir tüzel kişiliğin gerçek anlamda
kurulduğundan bahsedebilmek için görevleri, teşkilat yapısı gibi unsurların da
belirlenmesi gerekmektedir. Teşkilat yapısı, görevleri, çalışma usulü gibi
konular düzenlenmeden bir kamu tüzel kişiliğinin faaliyette bulunması
düşünülemez. Kamu tüzel kişileri belli bir kamu hizmetini yerine getirmek
amacıyla kurulur. Bu hizmetin yerine getirilebilmesi için tüzel kişinin
kurulması yeterli olmayıp teşkilat yapısının oluşturulması, görev ve
yetkilerinin de belirlenmesi gerekir. 115. TENMAK’ın gelirlerinin düzenlenmesinin TENMAK teşkilatının kurulması ile görev ve yetkilerinin
belirlenmesi kapsamında değerlendirilemeyeceği açıktır. Bu yönüyle TENMAK’ın
gelirlerini düzenleyen kural, Anayasa’nın CBK ile düzenlenebileceğini özel
olarak öngördüğü konulardan değildir (bu yönde bkz. AYM, E.2019/87,
K.13/12/2022, 13/12/2022, § 138). 116. Açıklanan
nedenle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü
cümlesine aykırıdır, iptali gerekir. Kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
üçüncü cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca konu
bakımından yetki yönünden aynı fıkranın dördüncü cümlesi yönünden incelenmesine
gerek görülmemiştir. Kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca
içerik yönünden incelenmemiştir. J. CBK’nın 11.
Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 687. Maddesine Eklenen (6) Numaralı Fıkranın
İncelenmesi 1. Anlam ve Kapsam 117. Kuralda TENMAK’ta 375 sayılı KHK’nın ek 24.
maddesine göre TENMAK denetçi ve TENMAK denetçi yardımcılarının istihdam
edilebileceği hüküm altına alınmıştır. 118. Kuralın atıfta bulunduğu 375 sayılı KHK’nın “ Müfettiş,
denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer istihdamı ” başlıklı ek 24. maddesinin
birinci fıkrasında bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının
teşkilatlanmasına ilişkin CBK’larda öngörülmesi kaydıyla bakanlık, kurum ya da
birim düzeyinde müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer ile müfettiş
yardımcısı, denetmen yardımcısı, denetçi yardımcısı, aktüer yardımcısı ve
stajyer kontrolör istihdam edilebileceği düzenlenmiştir. Maddenin ikinci
fıkrasında merkez teşkilatına ait kadro veya pozisyonlarda istihdam edilecekler
hakkında 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ek 41.
maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile yabancı dil şartı hariç
olmak üzere beşinci fıkrasında yer alan hükümlerin kıyasen uygulanacağı
belirtilmiş; üçüncü fıkrasında ise taşra teşkilatına ait kadro veya
pozisyonlarda istihdam edilecekler hakkında 657 sayılı Kanun’un ek 41.
maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile yabancı dil ve tez şartı
hariç olmak ve yeterlik sınavı yazılı ve sözlü aşamalardan oluşmak üzere
beşinci fıkrasında yer alan hükümlerin kıyasen uygulanacağı ifade edilmiştir.
Maddenin beşinci fıkrasında istihdam edilen yardımcı veya stajyerlerden verilen
ilave süre içerisinde tezlerini sunmayan veya ikinci defa hazırladıkları
tezleri de kabul edilmeyenlerin, ikinci sınavda da başarı gösteremeyen veya
sınav hakkını kullanmayanların, yardımcı veya stajyer ünvanını kaybedenlerin
kurumlarında durumlarına uygun kadro veya pozisyonlara atanacakları
öngörülmüştür. 119. 375 sayılı KHK’nın ek 24. maddesinin ikinci ve
üçüncü fıkralarında kıyasen uygulanacağı belirtilen 657 sayılı Kanun’un “ Uzman
istihdamı ” başlıklı ek 41. maddesinin ikinci, üçüncü, dördüncü ve
beşinci fıkralarında uzman yardımcılığı kadrolarına giriş ve atanabilmek için
657 sayılı Kanun’un 48. maddesinde düzenlenen devlet memurluğuna atanacaklarda
aranacak genel ve özel şartlara ek olarak yapılacak yarışma sınavına, sahip
olunması gereken lisans eğitimine, yarışma sınavının yazılı ve/veya sözlü
olarak gerçekleştirilmesine, uzman yardımcılarının uzman kadrolarına atanabilmeleri
için uzman yardımcısı olarak çalışılması gereken süreye, hazırlanacak uzmanlık
tezine, yeterlilik sınavına, yabancı dil yeterlilik şartlarına ilişkin usul ve
esaslar düzenlenmiştir. 2. İptal Talebinin
Gerekçesi 120. Dava
dilekçesinde özetle; TENMAK’ta istihdam edilecek denetçi ve denetçi
yardımcılarının niteliklerinin, görev ve yetkilerinin, aylık ve ödenekleri ile
diğer özlük işlerinin Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca münhasıran kanunla
düzenlenmesi gerektiği belirtilerek bu hususların CBK ile düzenlenmesine imkân
tanıyan kuralın Anayasa’nın 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 3. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu
Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 121. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden kuralın
Anayasa’nın 128. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya
ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında
yapılacaktır. 122. Kamu kurum ve
kuruluşlarının kadrolarının ihdası veya iptali, başka bir deyişle kadro usulüne
ilişkin düzenlemeler idarenin teşkilat yapısı ile ilgili olup idarenin kuruluş
ve görevlerinin belirlenmesinin bir parçasını oluşturmaktadır (AYM, E.1965/32,
K.1966/3, 4/2/1966; E. 2018/119, K. 2020/25, 11/6/2020, § 18; E.2020/8,
K.2021/25, 31/3/2021, § 17). 123. Kural, TENMAK’ta
denetçi ve denetçi yardımcılarının istihdamını öngörmektedir. Personel
istihdamı da kadro ihdasının doğal bir sonucu olduğundan idarenin teşkilat
yapısı ile ilgili olup idarenin kuruluş ve görevlerinin bir parçasını teşkil
etmektedir. Bu yönüyle kural, Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının birinci cümlesi kapsamında yürütme
yetkisine ilişkin bir konuyu düzenlemektedir. 124. Kural, Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklanan
İkinci Kısım Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları
ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevler ile ilgili
herhangi bir düzenleme içermemektedir. 125.
Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasındaki koşullara bağlı olmak kaydıyla kamu tüzel kişiliğinin görevleri,
yetkileri ve yapısı gibi unsurların CBK’yla düzenlenmesi mümkündür. 126. Bir
kamu kurumunda p ersonel istihdam edilmesi
ile o kurumun teşkilat yapısı arasında yakın bir ilişki olup dolayısıyla
istihdam hususu düzenlenmeden bir kurum ve kuruluşun teşkilatlanmasından söz
edilemez. Bu itibarla TENMAK’ta denetçi ve denetçi yardımcısı
istihdamını öngören kuralın Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasıyla
bağlantılı olarak 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı
bir yönü de bulunmamaktadır (benzer yöndeki
değerlendirme için bkz. AYM, E.2018/123, K.2022/138, 9/11/2022, § 58) . 127. TENMAK
bünyesinde 375 sayılı KHK’nın ek 24. maddesi uyarınca TENMAK denetçisi ve
TENMAK denetçi yardımcıları istihdam edilebilmesine ilişkin karşılaştırmaya esas olabilecek şekilde herhangi bir
kanuni düzenleme tespit edilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça
düzenlenen bir konuya ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 128. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı
değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf
Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır. b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 129. 6216 sayılı Kanun’un
43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden
incelenmiştir. 130. Dava konusu kuralla TENMAK’ta TENMAK denetçisi ve
TENMAK denetçi yardımcıları istihdamına ilişkin usul ve esaslar hakkında 375
sayılı KHK’nın ek 24. maddesine atıf yapılmaktadır. Dolayısıyla dava konusu
kuralda düzenlemeye konu olan bu alanda hukuk devletinin temel unsurlarından
biri olan belirlilik ilkesinin gereği olarak kurallaştırmanın yapıldığından söz
edilebilmesi için kuralın atıfta bulunduğu KHK hükmünde anılan personelin
istihdamına ve bununla bağlantılı olarak hukuki statülerine ilişkin temel
ilkelerin hem kişiler hem de idare yönünden
herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net,
anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olarak belirlenmiş olması gerekir. 131. Bu bağlamda söz
konusu KHK’nın ek 24. maddesinde, anılan madde kapsamında personel istihdamına
ilişkin usul ve esasların açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel şekilde
saptanmış olduğu görüldüğünden dava konusu kural bu yönüyle bir belirsizlik
içermemektedir (§§ 121, 122). 132. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. K. CBK’nın 13.
Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın Değiştirilen 689. Maddesinin İncelenmesi 1. Genel Açıklama 133. Kişisel verilerin korunması hakkı Anayasa’nın 20.
maddesi kapsamında anayasal güvenceye bağlanmış olup kişisel verilerin
korunmasına ilişkin esas ve usullerin kanunla düzenleneceği belirtilmiştir.
Buna göre veri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin yükümlülükleri ile uyacakları
usul ve esaslar bu konuda kabul edilmiş genel kanun niteliğindeki 24/3/2016
tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nda düzenlenmiş, bazı
kanunlarda da kişisel verilerle ilgili hükümlere yer verilerek konuya ilişkin yasal
güvencenin sağlanması amaçlanmıştır. 134. 6698 sayılı Kanun’un 3. maddesinin (e) bendinde kişisel
verilerin elde edilmesi, kaydedilmesi, depolanması, muhafaza edilmesi,
değiştirilmesi, yeniden düzenlenmesi, açıklanması, aktarılması, devralınması,
elde edilebilir hâle getirilmesi, sınıflandırılması ya da kullanılmasının
engellenmesi gibi veriler üzerinde gerçekleştirilen her türlü işlem kişisel
verinin işlenmesi olarak ifade edilmiştir. 135. Anılan Kanun’un 4. maddesinin (1) numaralı fıkrasında
kişisel verilerin ancak bu Kanun’da ve diğer kanunlarda öngörülen usul ve
esaslara uygun olarak işlenebileceği belirtilmiştir. Yine Kanun’un 4.
maddesinin (2) numaralı fıkrası ile 5. ve 6. maddelerinde kişisel verilerin
işlenmesinde uyulması zorunlu genel ilkeler, kişisel verilerin ilgili kişinin
rızasıyla veya rızaya dayalı olmaksızın işlenmesi şartları düzenlenmiş; kişisel
verilerin silinmesi, yok edilmesi, anonim hâle getirilmesi şartları ise Kanun’un
7. maddesinde ayrıca belirtilmiştir. Kanun’un Üçüncü Bölümü ve Beşinci Bölümü’nde
ise kişisel verileri işlenen gerçek kişiler ile kişisel verileri işleyen gerçek
veya tüzel kişilerin hak ve yükümlülükleri ile kanun hükümlerine aykırı hareket
edenler yönünden uygulanacak cezai hükümlere yer verilmiştir. 136. K ural olarak kişisel verisi işlenen gerçek kişinin açık
rızası olmaksızın kişisel verilerin yurt içindeki veya yurt dışındaki üçüncü
kişilere aktarılması mümkün olmamakla birlikte Kanun’un 8. ve 9. maddelerinde
kişinin açık rızası aranmaksızın kişisel verilerin aktarılması şartları ile
buna ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir. Buna göre kişisel verinin
aktarıldığı gerçek veya tüzel kişinin kimliğinden bağımsız olarak kişisel
verinin aktarılmasına ilişkin işlemlerin anılan maddelerde belirtilen usul ve
esaslar çerçevesinde gerçekleştirilmesi zorunludur. 137. 6698 sayılı Kanun’un uygulanması bakımından genel
olarak Kanun’a tabi bulunan kişiler, kurum veya kuruluşlar tek tek belirtilmek
suretiyle herhangi bir istisna öngörülmemiş olup yalnızca Kanun’un 28.
maddesinde kişisel verinin işlenmesindeki amaç ve kapsam yönünden birtakım
istisnalara yer verilmiştir. Buna göre anılan Kanun kapsamında kalan ve kişisel
veriyi ilk defa elde edenler ile kişisel veriyi herhangi bir surette elinde
bulunduran tüm gerçek ve tüzel kişilerin, kurum ve kuruluşlar ile bunların
personelinin Kanun’da belirtilen usul ve esaslara uygun hareket etmesi
gerekecektir. 2. İptal Talebinin
Gerekçesi 138. Dava
dilekçesinde özetle; kuralla TENMAK’ın araştırma ve inceleme konuları için
gerekli bilgi, belge ve numuneleri kamu kurum ve kuruluşlarından istemeye
yetkili kılındığı ve kamu kurum ve kuruluşlarının da kendilerinden istenen
bilgi, belge ve numuneleri TENMAK vermekle yükümlü kılındığı ancak bu türden
bilgi, belge ve numunelerin kişisel veriler ile devletin gizli nitelikteki
verilerini içerme ihtimalinin bulunduğu, böyle bir düzenlemenin kanunla
yapılması gerektiği, kuralın bilhassa kişisel verilerin toplanması, saklanması,
işlenmesi konularına ilişkin herhangi bir güvence içermediği belirtilerek
Anayasa’nın 13., 20., ve 104. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 3. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu
Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 139. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın 20. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya
ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında
yapılacaktır. 140. (4) numaralı
CBK’nın dava konusu 689. maddesinin ilk cümlesinde TENMAK’ın araştırma ve
inceleme konuları için gerekli bilgi, belge ve numuneleri kamu kurum ve
kuruluşlarından istemeye yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır. 141. Anılan CBK’nın
681. maddesine göre TENMAK’ın enerji, maden, iyonlaştırıcı radyasyon, parçacık
hızlandırıcıları ve nükleer teknoloji, bor, nadir toprak elementleri ve diğer
elementler alanında faaliyet göstereceği bu kapsamda gerektiğinde kurum
dışından kişi ve kuruluşlar ile iş birliği içinde çeşitli araştırmalar yapacağı
anlaşılmaktadır. Bu çerçevede TENMAK’ın gerekli
gördüğü bilgileri istemeye yetkili kılan kuralın yürütme yetkisine ilişkin
konuyu düzenlediği anlaşılmaktadır. 142. TENMAK’ın enerji, maden, iyonlaştırıcı radyasyon,
parçacık hızlandırıcıları ve nükleer teknoloji alanında AR-GE, inovasyon, bilimsel araştırmalar yürütme, iş birliği ve
koordinasyon odaklı görevleri dikkate alındığında gerekli olan bilgileri
isteyebilmesinin görevlerini yerine getirebilmesi bakımından gerekli olduğu
açıktır. Nitekim istenebilecek bilgiler görevleriyle ilgili olanlar ile sınırlı
tutulmuştur. Bir başka deyişle kural, TENMAK’ın belirlenen görevlerinin yerine
getirilebilmesinin doğal ve zorunlu bir sonucu olarak bilgi isteme yetkisini
düzenlemekte olup kişisel verilere ilişkin bir düzenleme niteliğinde değildir (benzer
yönde değerlendirmeler için bkz. E.2018/134, K.2021/13, 3/3/2021). 143. 6698 sayılı Kanun kapsamında yer alan ve kişisel
verilere ilişkin yükümlülükler ile uyulacak usul ve esasları düzenleyen çeşitli
hükümlere Genel Açıklama bölümünde yer verilmiştir (bkz. §§ 136-140).
Kuralın kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuat hükümlerinin
uygulanmasını engelleyen, sınırlandıran, genişleten, uygulanmasına istisna
getiren veya herhangi bir surette bu hükümlere temas eden bir yönü bulunmadığı
gibi kişisel verilere ilişkin her türlü işlemin 6698 sayılı Kanun ile kişisel
verilere ilişkin diğer kanunlarda yer alan hükümlere uygun olarak
gerçekleştirileceği açıktır. 144. Anayasa’nın 123.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca CBK ile kamu tüzel kişiliğini haiz olarak
kurulan TENMAK’ın görev ve yetkileriyle ilgili düzenlemelerin CBK ile yapılması
mümkündür (§ 13). Buna göre Bakanlık ile ilgili
olarak CBK ile kurulmuş bulunan TENMAK’ın görevleriyle ilgili bilgi isteme
yetkisini düzenleyen dava konusu kuralın Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasının üçüncü cümlesini ihlal eden bir yönü bulunmamaktadır. 145. Kurala ilişkin
açıkça aynı konuda olan herhangi bir kanuni düzenleme saptanmamıştır.
Dolayısıyla kural, kanunda açıkça düzenlenen konulara ilişkin de değildir. 146. Öte yandan (4)
numaralı CBK’nın dava konusu 689. maddesinin ikinci cümlesi ile birinci cümle
kapsamında kendilerinden bilgi istenen kamu kurum ve kuruluşları söz konusu
isteğe cevap vermek ve gereken kolaylığı göstermekle yükümlü kılınmış, üçüncü
cümlesinde de TENMAK personelinin gizlilik taşıyan bilgileri açıklayamayacağı
ve kendilerinin ya da başkalarının menfaatine kullanamayacakları
belirtilmiştir. Söz konusu hükümler TENMAK’a verilen araştırma ve inceleme
konuları için gerekli bilgi, belge ve numuneleri kamu kurum ve kuruluşlarından
isteme yetkisinin sağlıklı biçimde yerine getirilebilmesine ilişkindir. Bu
çerçevede gerek TENMAK’ın belirtilen nitelikteki bilgi, belge ve numuneleri
temin etmesinde herhangi bir aksaklık yaşanmaması anlamında gerekse TENMAK’a
iletilen bilgi gizliliğinin korunması ve amacı dışında kullanılmasına imkân
verilmemesi anlamında yöntemsel bir zorunluluğun yerine getirilmesi amacından
kaynaklandığı anlaşılmaktadır. 147. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe
katılmamışlardır. b. Kuralın İçerik
Yönünden İncelenmesi 148. 6216 sayılı
Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural içerik yönünden ilgisi nedeniyle
Anayasa’nın 2. maddesi yönünden incelenmiştir. 149. Kuralın
TENMAK’ın (4) numaralı CBK’nın Kırksekizinci Bölümü’nde açıkça düzenlenmiş olan
görevlerini yerine getirebilmesi amacıyla düzenlendiği ve istenebilecek bilgi,
belge ve numunelerin TENMAK’ın görevleriyle ilgili ve gerekli olanlarla
sınırlandırıldığı anlaşılmaktadır. Gerekli görülen bilgi, belge ve numunelerin
istenmesindeki amaç, kapsam ve sınır açıkça belirlenmiş olup kuralın hem
kişiler hem de idare yönünden belirli ve öngörülebilir olduğu açık olduğundan
kuralda belirsizlik bulunmamaktadır. 150. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe
katılmamışlardır. Kuralın Anayasa’nın
13. maddesi ile ilgisi görülmemiştir. L. CBK’nın 15. maddesiyle
(4) Numaralı CBK’nın Kırksekizinci Bölümü’ne Eklenen Geçici 1. Maddenin (1),
(2) ve (5) Numaralı Fıkralarının İncelenmesi 1. İptal Talebinin
Gerekçesi 151. Dava
dilekçesinde özetle; kurallarla kadro ve pozisyon iptal ve ihdasına ilişkin
düzenlemeler öngörüldüğü, bu yönde düzenlemelerin ancak kanunla yapılabileceği,
yasamanın yetki alanına müdahale edildiği belirtilerek kuralların Anayasa’nın
Başlangıç kısmı ile 2. 6., 7., 8., 11., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu
iddia edilmiştir. 2. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu a. (1) Numaralı Fıkra i. Kuralın Konu
Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 152. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7., 8., 11. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de
CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra
kapsamında yapılacaktır. 153. Dava konusu
kural, kapatılan Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda (TAEK), Ulusal Bor Araştırma
Enstitüsünde ve Nadir Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsünde TENMAK
Başkanının atandığı tarih itibarıyla tüm personelin, mevcut statü, kadro veya
pozisyonlarıyla birlikte herhangi bir işleme gerek kalmaksızın TENMAK’a
devredileceğini, bu personele ilişkin bu kadro ve pozisyonların 10/7/2018
tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve
Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Karamamesi eki cetvellerin TENMAK’a ait ilgili
bölümlerine ekleneceğini, bu kapsamdaki memur kadrolarından herhangi bir
şekilde boşalanların, hiçbir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş
sayılacağını ve aynı CBK’nın eki cetvellerin TENMAK’a ait ilgili bölümlerden
çıkarılmış sayılacağını hüküm altına almaktadır. 154. Teşkilat yapısındaki değişiklikler neticesinde kamu
kurum ve kuruluşlarının kadrolarının ihdası veya iptali, başka bir deyişle
kadro usulüne ilişkin düzenlemeler idarenin teşkilat yapısı ile ilgili olup
idarenin kuruluş ve görevlerinin belirlenmesinin bir parçasını oluşturmaktadır
(AYM, E.1965/32, K.1966/3, 4/2/1966; E. 2018/119, K. 2020/25, 11/6/2020, § 18;
E.2020/8, K.2021/25, 31/3/2021, §17). 155. Bu itibarla kadro ihdas ve iptalinin kamu kurum ve
kuruluşlarının teşkilat yapısına ilişkin olduğu ve kuralla kapatılan TAEK’te, Ulusal
Bor Araştırma Enstitüsünde ve Nadir Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsünde
görev yapan personelin kadro ve pozisyonları ile birlikte TENMAK’a devrinin ve
bu devrin sonucu olan işlemlerin hükme
bağlandığı gözetildiğinde kuralın yürütme yetkisine ilişkin konular dan
olduğu anlaşılmaktadır. 156. Kural, Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklanan “ İkinci
Kısım Birinci ve İkinci Bölümleri ”nde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleriyle “ Dördüncü Bölümü ”nde yer alan siyasi haklar ve ödevler ile
ilgili herhangi bir düzenleme de içermemektedir. 157. Kamu tüzel
kişiliğini haiz kurumların kurulması,
kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısının düzenlenmesi
Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca CBK ile düzenlenebileceği
özel olarak belirtilen konular kapsamında kalmaktadır (bkz. § 13). 158. Bu çerçevede, kuralın Anayasa’nın 123. maddesinin
üçüncü fıkrası uyarınca CBK ile düzenlenmesi öngörülen kamu tüzel kişiliğinin
teşkilat yapısına ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Zira yukarıda da belirtildiği
üzere kadro ile teşkilat arasında yakın bir ilişki olup kadro belirlenmeden bir
kurum ve kuruluşun teşkilatlanmasından söz edilmesi zordur. Bu itibarla kuralın
Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrasıyla bağlantılı olarak 104. maddesinin
on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü de bulunmamaktadır (AYM,
E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020, § 28; E.2020/8, K.2021/25, 31/3/2021, § 23). 159.
Kuralın kapsamına giren konuda kanunla yapılan herhangi bir düzenlemeye
rastlanmamıştır. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya
ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 160.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf
Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır. ii.
Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 161.
Hukuk devletinin temel unsurlarından biri olan belirlilik ilkesinin yürütmenin
asli düzenleyici işlemi niteliğinde olan CBK’lar bakımından da geçerli
olduğunda şüphe bulunmamaktadır. Kuralla kapatılan TAEK, Ulusal Bor Araştırma
Enstitüsü ve Nadir Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsü nezdinde görev yapan personelin mevcut statü, kadro
veya pozisyonlarıyla birlikte herhangi bir işleme gerek kalmaksızın TENMAK’a
devredilmesi bu personele ilişkin bu kadro ve pozisyonların
(2) numaralı CBK eki cetvellerin TENMAK’a ait ilgili bölümlerine eklenmesi bu
kapsamdaki memur kadrolarından herhangi bir şekilde boşalanların, hiçbir işleme
gerek kalmaksızın iptal edilmiş ve aynı CBK’nın eki cetvellerin TENMAK’a ait
ilgili bölümlerden çıkarılmış sayılması düzenlenmiştir. Bu çerçevede söz konusu
devredilen personel bakımından kadroların açık, net ve anlaşılır bir şekilde
düzenlendiği görüldüğünden kurallarda belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine
aykırılık bulunmamaktadır. 162.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal
talebinin reddi gerekir. b. (2) Numaralı
Fıkranın Birinci Cümlesinin “ Kapatılan Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda,
Ulusal Bor Araştırma Enstitüsünde ve Nadir Toprak Elementleri Araştırma
Enstitüsünde Kurum Başkanının atandığı tarih itibarıyla görev yapan başkan,
başkan yardımcısı, grup koordinatörü, koordinatör, yürütme kurulu üyesi
kadrolarında, pozisyonlarında veya görevlerinde bulunanların görevleri başkaca
bir işleme gerek kalmaksızın sona erer …” Bölümü i. Kuralın Konu
Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 163. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7., 8., 11. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de
CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra
kapsamında yapılacaktır. 164.
Dava konusu kural, kapatılan TAEK’te, Ulusal Bor Araştırma Enstitüsünde ve Nadir Toprak Elementleri
Araştırma Enstitüsünde başkan, başkan yardımcısı, grup koordinatörü,
koordinatör, yürütme kurulu üyesi kadrolarında, pozisyonlarında veya
görevlerinde bulunan bir kısım personelin bu görevlerinin sona ermesini
öngörmektedir. 165. Teşkilat yapısındaki değişiklikler neticesinde kamu
kurum ve kuruluşlarının kadrolarının ihdası veya iptali, başka bir deyişle
kadro usulüne ilişkin düzenlemeler idarenin teşkilat yapısı ile ilgili olup
idarenin kuruluş ve görevlerinin belirlenmesinin bir parçasını oluşturmaktadır
(AYM, E.1965/32, K.1966/3, 4/2/1966; E. 2018/119, K. 2020/25, 11/6/2020, § 18;
E.2020/8, K.2021/25, 31/3/2021, §17). 166. Bu itibarla kadro ihdas ve iptalinin kamu kurum ve
kuruluşlarının teşkilat yapısına ilişkin olduğu ve kuralla kapatılan TAEK’te, Ulusal
Bor Araştırma Enstitüsünde ve Nadir Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsünde
TENMAK Başkanının atandığı tarih itibarıyla görev yapan başkan, başkan
yardımcısı, grup koordinatörü, koordinatör, yürütme kurulu üyesi kadrolarında,
pozisyonlarında veya görevlerinde bulunanların görevlerinin başkaca bir işleme
gerek kalmaksızın sona ermesi nin hükme
bağlandığı gözetildiğinde kuralın yürütme yetkisine ilişkin konular dan
olduğu anlaşılmaktadır. 167. Kural, Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklanan “ İkinci
Kısım Birinci ve İkinci Bölümleri ”nde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleriyle “ Dördüncü Bölümü ”nde yer alan siyasi haklar ve ödevler ile
ilgili herhangi bir düzenleme de içermemektedir. 168. Kuralın Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca CBK ile düzenlenmesi öngörülen kamu tüzel kişiliğinin teşkilat
yapısına ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Zira yukarıda da belirtildiği üzere
kadro ile teşkilat arasında yakın bir ilişki olup kadro belirlenmeden bir kurum
ve kuruluşun teşkilatlanmasından söz edilmesi zordur. Bu itibarla kuralın
Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrasıyla bağlantılı olarak 104. maddesinin
on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü de bulunmamaktadır (AYM,
E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020, § 28; E.2020/8, K.2021/25, 31/3/2021, § 23). 169.
Kuralın kapsamına giren konuda kanunla yapılan herhangi bir düzenlemeye
rastlanmamıştır. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya
ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 170.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf
Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır. ii.
Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 171.
Kural kapatılan TAEK, Ulusal Bor Araştırma Enstitüsü ve Nadir Toprak Elementleri
Araştırma Enstitüsü nezdinde görev yapan bir
kısım personelin TENMAK Başkanının atandığı tarih itibarıyla görevlerinin sona
ermesini düzenlenmektedir. Görevi sona eren personelin kadroları açık, net ve
anlaşılır bir şekilde düzenlendiğinden kuralda belirlilik ve öngörülebilirlik
ilkelerine aykırılık bulunmamaktadır. 172.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal
talebinin reddi gerekir. c. (2) Numaralı
Fıkranın Birinci Cümlesinin Kalan Kısmı ile İkinci Cümlesi 173.
Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile
6., 7., 8., 11. ve 128. maddelerine de aykırı
olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki
inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 174.
(4) numaralı CBK’nın Kırksekizinci Bölümü’ne eklenen geçici 1. maddenin (2) numaralı
fıkrasının birinci cümlesinin kalan kısmında , kapatılan TAEK’te, Ulusal Bor Araştırma
Enstitüsünde ve Nadir Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsünde TENMAK
Başkanının atandığı tarih itibarıyla görev yapmakta iken görevleri sona eren
başkan ve başkan yardımcıları hakkında 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan (3) numaralı Üst Kademe Kamu Yöneticileri İle Kamu Kurum
Ve Kuruluşlarında Atama Usûllerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 6.
maddesi hükümlerine göre işlem tesis edileceği ve hüküm altına alınmıştır. 175.
(3) numaralı CBK’nın 6. maddesinde üst kademe kamu yöneticilerinden görevi sona
erenler ile görevden alınanların emekli ikramiyelerinin ve bu kişilere ödenecek
tazminat tutarlarının hesaplanmasına ilişkin kurallar; görevden alınanların
tekrar atanacakları kadrolar, bu kadrolara atanmaya ilişkin işlemler ile madde
hükümlerinin uygulanmayacağı hâller düzenlenmiştir. 176. (4) numaralı CBK’nın Kırksekizinci
Bölümü’ne eklenen geçici 1. maddenin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde
ise 703 sayılı KHK’nın geçici 1. maddesinin dördüncü fıkrası hükümleri saklıdır
denilmektedir. Söz konusu fıkrada ise geçici 1. maddenin yürürlüğe girdiği
tarihte bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarında yönetici kadro ve
pozisyonlarında bulunup 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin mülga ek 18.
maddesi hükümleri kapsamında olanlardan (3) numaralı fıkrada yer almayanların,
görevden alındıkları takdirde anılan mülga ek 18. madde hükümlerine göre işleme
tabi tutulacağı ifade edilmektedir. 375 sayılı KHK’nın mülga ek 18. maddesinde
kamu görevlilerinin mali haklarına ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır. 177. Bu durumda dava konusu kurallar, (3) numaralı
CBK’nın 6. maddesi hükümleri ile 703 sayılı KHK’nın geçici 1. maddesinin
dördüncü fıkrasının uygulanmasını öngörmek suretiyle Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın İkinci Bölümü’nde yer alan mülkiyet hakkına
ilişkin düzenleme içerdiğinden Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca CBK ile düzenlenemeyecek yasak alanda
kalmaktadır ( bkz. §§ 89, 90) . 178. Açıklanan nedenlerle
kurallar, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine
aykırıdır. İptalleri gerekir. Kurallar, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasının ikinci cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralların
ayrıca konu bakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci, üçüncü ve dördüncü
cümleleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. ç. (5) Numaralı Fıkra i. Kuralın Konu
Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 179. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7., 8., 11. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de
CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra
kapsamında yapılacaktır. 180. Dava konusu
kural kadro ihdasına ve kadro iptaline ilişkin iki unsurdan oluşmaktadır.
Bunlardan birincisi ile geçici 1. maddenin (3) numaralı fıkrasına göre atama
yapılacak memur kadrolarının, (4) numaralı fıkrasına göre TENMAK Başkanı
atanmadan önce duyurusu yapılmış ve/veya süreci devam eden personel alımlarına
ilişkin kadroların ve son olarak TAEK Uzman Yardımcılığından ilgili mevzuatına
göre TAEK Uzmanlığına atanacaklara ilişkin kadroların ihdası
gerçekleştirilmektedir. İkincisi ile bu kadrolardan herhangi bir şekilde boşalanların
iptali gerçekleştirilmektedir. 181. Bu bağlamda
kadro iptal ve ihdasına yönelik düzenlemeler içeren kuralın yasama ve yargı
yetkileriyle ilgili herhangi bir husus içermediği, yürütme yetkisine ilişkin
olduğu anlaşılmaktadır. 182. Kuralın CBK ile
düzenlenmesi yasaklanan İkinci Kısım Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan
temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi
haklar ve ödevler ile ilgili herhangi bir düzenleme içermediği anlaşılmaktadır. 183. Kuralın Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca CBK ile düzenlenmesi öngörülen kamu tüzel kişiliğinin teşkilat
yapısına ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Zira yukarıda değinilen
hükümlerden anlaşılacağı üzere kural, kadro ihdas edilmesi ve kadro iptali
yapılmasından ibarettir. Bu itibarla kuralın
Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrasıyla bağlantılı olarak 104. maddesinin
on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü de bulunmamaktadır (AYM,
E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020, § 28; E.2020/8, K.2021/25, 31/3/2021, § 23). 184. Diğer taraftan
dava konusu kural ile açıkça aynı konuda düzenleme yapan herhangi bir kanuni
düzenlemeye rastlanmamıştır. Dolayısıyla kural, kanunda açıkça düzenlenen
konulara ilişkin de değildir. 185. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı
değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf
Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır. ii. Kuralın İçerik Yönünden
İncelenmesi 186. Dava konusu
kural kapatılmış olan kurumların bir kısım personelinin ve TENMAK Başkanı
atanmadan önce alım duyurusu yapılmış veya alım süreci ile atama süreci devam
eden/edecek personel kadrolarının bu kurumlar yerine ihdas edilmiş kurum adına
ihdas edilmesini ve bu kadrolardan herhangi bir sebeple boşalmış olanların
iptal edilmesini öngörmektedir. Söz konusu düzenlemenin hem kişiler hem de
idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık,
net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel nitelikte olduğu görülmektedir. Buna
göre kuralda herhangi bir belirsizlik bulunmadığı sonucuna varılmaktadır. 187. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin
reddi gerekir. M. CBK’nın 19.
maddesiyle 5018 Sayılı Kanun’a Ekli (II) Sayılı Cetvelin “ B) ÖZEL BÜTÇELİ
DİĞER İDARELER " Bölümünde Yer Alan " 26) Ulusal Bor Araştırma
Enstitüsü ", " 27) Türkiye Atom Enerjisi Kurumu " Ve
" 48) Nadir Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsü "
Satırlarının Yürürlükten Kaldırılması ile Aynı Bölüme Eklenen " 53)
Türkiye Enerji, Nükleer Ve Maden Araştırma Kurumu " Satırının
İncelenmesi 188. Dava konusu
kurallar ile 5018 sayılı Kanun’a ekli (II) Sayılı Cetvelin “ B) ÖZEL BÜTÇELİ
DİĞER İDARELER ” bölümünde yer alan “ 26) Ulusal Bor Araştırma Enstitisü ",
" 27) Türkiye Atom Enerjisi Kurumu " ve " 48) Nadir
Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsü " satırları yürürlükten
kaldırılmış ayrıca aynı bölüme “ 53) Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden
Araştırma Kurumu ” satırı eklenmiştir. 189. 16/10/2020
tarihli ve 7254 sayılı Kamu Malî Yönetimi Ve Kontrol Kanunu İle Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 5. maddesi ile 5018 sayılı Kanun’a ekli
(II) Sayılı Cetvelin “ B) ÖZEL BÜTÇELİ DİĞER İDARELER ” bölümü tümüyle
değiştirilmiştir. 190. Açıklanan
nedenle konusu kalmayan kurallara ilişkin iptal talebi hakkında karar
verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir. IV.
İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 191. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “ Kanun,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. ” denilmekte, 6216 sayılı
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmak
suretiyle Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de
yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir
yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 192. (57) numaralı
CBK’nın; - 5. maddesiyle (4)
numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen
681. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) bendinin “ …bu bentte sayılan
amaçlarla Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslar doğrultusunda teminatlı
veya bir defaya mahsus olmak üzere teminat alınmaksızın geri ödemeli ve/veya
Bakan onayı ile hibe niteliğinde destekler vermek ve ön ödemede bulunmak; proje
süresi ile sınırlı kalmak kaydı ile proje ikramiyesi vermek. ” bölümünün ve
(g) bendinin “…bu amaçla Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslar
çerçevesinde ödül ve burs vermek,…” bölümünün - 7. maddesiyle (4)
numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen
683. maddesinin (5) numaralı fıkrasının (i) bendinin - 10. maddesiyle (4)
numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen
686. maddesinin - 15. maddesiyle (4)
numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Kırksekizinci Bölümü’ne eklenen
geçici 1. maddenin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “...ve görevi
sona eren başkan ve başkan yardımcıları hakkında 3 sayılı Üst Kademe Kamu
Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usullerine Dair
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 6 ncı maddesi hükümlerine göre işlem tesis
edilir .” bölümü ile ikinci cümlesinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu
yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden iptal kararlarının
ortaya çıkardığı hukuki boşluğun doldurulabilmesi amacıyla Türkiye Büyük Millet
Meclisi tarafından gerekli düzenlemelerin yapılması için Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216
sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu kurallara
ilişkin iptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak
dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. V. YÜRÜRLÜĞÜN
DURDURULMASI TALEBİ 193. Dava dilekçesinde
özetle; dava konusu kuralların uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız
zararların doğabileceği belirtilerek yürürlüğünün durdurulmasına karar
verilmesi talep edilmiştir. 27/3/2020 tarihli ve
(57) numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına
Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; A. 1. 5. maddesiyle 15/7/2018
tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara
Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 681. maddesinin; a. (1) numaralı fıkrasının; i. (d) bendinin “… bu bentte sayılan amaçlarla Kurum tarafından belirlenecek
usul ve esaslar doğrultusunda teminatlı veya bir defaya mahsus olmak üzere
teminat alınmaksızın geri ödemeli ve/veya Bakan onayı ile hibe niteliğinde
destekler vermek ve ön ödemede bulunmak; proje süresi ile sınırlı
kalmak kaydı ile proje ikramiyesi vermek .” bölümüne, ii. (g) bendinin “…bu amaçla Kurum tarafından belirlenecek
usul ve esaslar çerçevesinde ödül ve burs vermek,…” bölümüne, 2. 7. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 683. maddesinin (5) numaralı
fıkrasının (i) bendine, 3. 10. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 686. maddesine, 4. 15. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin Kırksekizinci Bölümüne eklenen geçici 1. maddenin (2) numaralı
fıkrasının; a. Birinci cümlesinin “...ve görevi sona eren başkan ve
başkan yardımcıları hakkında 3 sayılı Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu
Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usullerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 6
ncı maddesi hükümlerine göre işlem tesis edilir.” bölümüne, b. İkinci cümlesine, yönelik iptal
hükümlerinin yürürlüğe girmelerinin ertelenmeleri nedeniyle bu maddeye, bende, cümleye ve
bölümlere ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin
REDDİNE, B. 1. 3. maddesiyle (4)
numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin değiştirilen 679. maddesinin (2)
numaralı fıkrasına, 2. 5. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 681. maddesinin; a. (1) numaralı
fıkrasının (l) bendine, b. (3) numaralı fıkrasının ikinci cümlesine, 3. 6. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 682. maddesinin (2) numaralı
fıkrasında yer alan “Enstitüler ve…” ibaresine, 4. 7. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
başlığı ile birlikte değiştirilen 683. maddesinin (5) numaralı fıkrasının; a. (d) bendinde yer alan “…enstitüler,…” ibaresine, b. (k) bendine, 5. 8. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 684. maddesinin (2) numaralı
fıkrasının (i) bendine, 6. 11. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin 687. maddesine eklenen (6) numaralı fıkraya, 7. 13. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 689. maddesine, 8. 15. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin Kırksekizinci Bölümüne eklenen geçici 1. maddenin; a. (1) numaralı fıkrasına, b. (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “ Kapatılan
Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda, Ulusal Bor Araştırma Enstitüsünde ve Nadir
Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsünde Kurum Başkanının atandığı tarih
itibarıyla görev yapan başkan, başkan yardımcısı, grup koordinatörü,
koordinatör, yürütme kurulu üyesi kadrolarında, pozisyonlarında veya görevlerinde
bulunanların görevleri başkaca bir işleme gerek kalmaksızın sona erer...” bölümüne, c. (5) numaralı fıkrasına, yönelik iptal talepleri
13/9/2023 tarihli ve E.2020/46, K.2023/149 sayılı kararla reddedildiğinden bu
maddeye, fıkralara, bentlere, cümleye,
bölüme ve ibarelere ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE, C. 19. maddesiyle 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu
Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na ekli (II) Sayılı Cetvel'in; 1. "B) Özel Bütçeli Diğer İdareler" bölümünde yer alan "26) Ulusal Bor Araştırma
Enstitisü" , "27) Türkiye Atom Enerjisi Kurumu" ve "48)
Nadir Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsü" satırlarının yürürlükten
kaldırılmasına, 2. "B) Özel Bütçeli Diğer İdareler" bölümüne eklenen "53) Türkiye Enerji, Nükleer ve
Maden Araştırma Kurumu" satırına, yönelik iptal talepleri
hakkında 13/9/2023 tarihli ve E.2020/46, K.2023/149 sayılı kararla karar
verilmesine yer olmadığına karar verildiğinden bu satırlara ilişkin yürürlüğün
durdurulması talepleri hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 13/9/2023 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI. HÜKÜM 27/3/2020 tarihli ve (57) numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; A. 3. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve
Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin değiştirilen 679. maddesinin
(2) numaralı fıkrasının konu bakımından yetki ve içeriği itibarıyla Anayasa’ya
aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, B. 5. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen
681. maddesinin; 1. (1) numaralı
fıkrasının; a. (d) bendinin “… bu bentte sayılan amaçlarla Kurum tarafından
belirlenecek usul ve esaslar doğrultusunda teminatlı veya bir defaya mahsus
olmak üzere teminat alınmaksızın geri ödemeli ve/veya Bakan onayı ile hibe
niteliğinde destekler vermek ve ön ödemede bulunmak; proje süresi ile sınırlı
kalmak kaydı ile proje ikramiyesi vermek .” bölümünün konu
bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE Muhterem
İNCE’nin karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrası ile 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un
66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE b. (g) bendinin “…bu
amaçla Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde ödül ve burs
vermek,…” bölümünün konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE Muhterem İNCE’nin karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, iptal hükmünün Anayasa’nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE c. (l) bendinin; i. Konu bakımından
yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, ii. İçeriği
itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan
Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ ’in
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2. (3) numaralı
fıkrasının ikinci cümlesinin konu bakımından yetki ve içeriği itibarıyla
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, C. 6. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen
682. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan “Enstitüler ve…” ibaresinin; 1. Konu bakımından
yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, 2. İçeriği
itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan
Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ ’in
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, Ç. 7. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen
683. maddesinin (5) numaralı fıkrasının; 1. (d)
bendinde yer alan “…enstitüler,…” ibaresinin; a. Konu bakımından
yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, b. İçeriği
itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan
Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ ’in
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2. (i) bendinin konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, 3. (k) bendinin; a. Konu bakımından
yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, b. İçeriği
itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan
Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ ’in
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, D. 8. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen
684. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (i) bendinin; 1. Konu bakımından
yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, 2. İçeriği
itibarıyla; a. “Enstitülerin,…” ve “…şirket kurma veya kurulmuş şirketlere ortak olmaya…” ibarelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan
Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ ’in
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, b. Kalan kısmının
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, E. 10. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen
686. maddesinin konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası
gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA
YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, F. 11. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 687. maddesine eklenen (6)
numaralı fıkranın; 1. Konu bakımından
yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan
YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2. İçeriği
itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE
OYBİRLİĞİYLE, G. 13. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen
689. maddesinin konu bakımından yetki ve içeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin
YILDIRIM ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, Ğ. 15. maddesiyle
(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Kırksekizinci Bölümüne eklenen
geçici 1. maddenin; 1. (1) numaralı
fıkrasının; a . Konu bakımından
yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan
YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, b. İçeriği itibarıyla
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, 2. (2) numaralı
fıkrasının; a . Birinci
cümlesinin; i. “Kapatılan
Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda, Ulusal Bor Araştırma Enstitüsünde ve Nadir
Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsünde Kurum Başkanının atandığı tarih
itibarıyla görev yapan başkan, başkan yardımcısı, grup koordinatörü,
koordinatör, yürütme kurulu üyesi kadrolarında, pozisyonlarında veya
görevlerinde bulunanların görevleri başkaca bir işleme gerek kalmaksızın sona
erer...” bölümünün; 1. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf
Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2. İçeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, ii. Kalan kısmının
konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal
hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası
gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA
YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, b. İkinci
cümlesinin konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal
hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası
gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA
YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, 3. (5) numaralı
fıkrasının; a . Konu bakımından
yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan
YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, b. İçeriği
itibarıyla İçeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin
REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, H. 19. maddesiyle
10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na ekli
(II) Sayılı Cetvel'in; 1. "B)
Özel Bütçeli Diğer İdareler" bölümünde yer alan "26)
Ulusal Bor Araştırma Enstitisü" , "27) Türkiye Atom Enerjisi
Kurumu" ve "48) Nadir Toprak Elementleri Araştırma
Enstitüsü" satırlarının yürürlükten kaldırılması talepleri hakkında
KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, 2. "B)
Özel Bütçeli Diğer İdareler" bölümüne eklenen "53) Türkiye
Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu" satırının iptali talebi hakkında
KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, 13/9/2023 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE KARŞIOY GEREKÇESİ 1. (57) numaralı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK) 5. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 681.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının (l) bendinin; 6. maddesiyle (4) numaralı
CBK’nın 682. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan “ Enstitüler ve …”
ibaresinin; 7. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 683. maddesinin (5) numaralı
fıkrasının (d) bendinde yer alan “ enstitüler ” ibaresinin ve (k)
bendinin; 8. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 684. maddesinin (2) numaralı
fıkrasında yer alan “ Enstitülerin, … ile şirket kurma veya kurulmuş
şirketlere ortak olmaya… ” ibaresinin; 11. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın
687. maddesine eklenen (6) numaralı fıkrasının; 13. maddesiyle (4) numaralı
CBK’nın 689. maddesinin; 15. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 48. bölümüne
eklenen geçici 1. maddenin (1) numaralı fıkrasının, (2) numaralı fıkrasının
iptal edilmeyen kısmının ve (5) numaralı fıkrasının konu bakımından yetki
ve/veya içerik yönünden Anayasa’ya aykırı olmadıklarına karar verilmiştir. A. (4) Numaralı CBK’nın
681. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (l) Bendi, 683. Maddesinin (5) Numaralı
Fıkrasının (k) Bendi ile 684. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasında Yer Alan “…ile
şirket kurma veya kurulmuş şirketlere ortak olmaya…” İbaresi 2. Dava konusu
kurallarla, Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu’na (TENMAK) görev
alanı ile ilgili sermayesi ve kapsamı Bakan tarafından belirlenen özel hukuk
hükümlerine tabi şirket kurma veya kurulmuş şirkete ortak olma görev ve yetkisi
verilmekte, buna ilişkin olarak TENMAK Yürütme Kurulunun ve Başkanının
görevleri belirlenmektedir. 3. Anayasa Mahkemesinin
kararlarında sıklıkla vurgulandığı üzere, Anayasa’nın 2. maddesinde güvence
altına alınan hukuk devletinin temel unsurlarından olan hukuki belirlilik ilkesi
uyarınca kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir
duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,
uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına
karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler
hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının
öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven
duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici
yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§
153, 154; AYM, E. 2020/15, K. 2020/78, 24/12/2020, § 10; İ.K. [GK], B.
No: 2019/20904, 15/4/2021, § 47). 4. Hukuki belirlilik ve
güvenlik ilkelerinin yürütmenin ilk elden düzenleyici işlemi olan CBK’lar bakımından
da geçerli olduğu izahtan varestedir. Bu anlamda CBK ile düzenlenebilecek bir
konuda Cumhurbaşkanı tarafından usulüne uygun, şekil şartlarını taşıyan bir
Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin çıkarılması yeterli değildir. CBK hükümlerinin
keyfi uygulamalara izin vermeyecek şekilde açık, belirli ve herkes için öngörülebilir
nitelikte olması zorunludur. 5. Diğer yandan konuya
ilişkin her ayrıntının mutlaka CBK’da düzenlenmesi gerekmez. Kanun koyucunun
bazı durumlarda yaptığı gibi, CBK koyucu da düzenlediği konuya ilişkin genel
çerçeveyi, temel kural, ilke, esas ve şartları belirledikten sonra idare
tekniği ve uzmanlığa dair diğer hususların düzenlenmesini alt idari işlemlere
bırakabilir. Bu şartları taşımayan bir CBK hükmü konu bakımından Anayasa’ya
uygun olsa bile içerik yönünden Anayasa’ya aykırı olacaktır. 6. Dava konusu
kurallarla TENMAK’a sermayesi ve kapsamı Bakan tarafından belirlenmek üzere
şirket kurma veya kurulmuş şirkete ortak olma görev ve yetkisi verilmekte, buna
ilişkin olarak TENMAK Yürütme Kurulu ve Başkanının teklif oluşturma ve bunu
Bakanın onayına sunma görevleri düzenlenmektedir. Bununla birlikte, kurulacak
veya ortak olunacak şirketlerin yapısına, işleyişine, denetimine, aynı şekilde
sermayesinin ve kapsamının Bakan tarafından nasıl belirleneceğine dair ne dava
konusu kurallarda ne de CBK’nın diğer hükümlerinde herhangi bir düzenleme
bulunmaktadır. 7. Buna ilave olarak,
kamu tüzel kişiliği tarafından şirket kurulması, bu şirketlere sermaye
tahsisini, başka bir ifadeyle kamu kaynağının bir kısmının aktarılmasını
gerektirmektedir. Dava konusu kuralla şirkete tahsis edilecek kamu kaynağına
ilişkin olarak herhangi bir üst sınır getirilmemiş, böylece Bakana sınırsız ve
çerçevesi belirlenmemiş bir yetki verilmiştir. Tüm bu hususlar kurallarda
belirsizliğe yol açmaktadır. 8. Hiçbir çerçeve
çizmeden, temel ilke, esas ve şartları belirlemeden TENMAK’a şirket kurma ve
kurulmuş şirkete ortak olma görev ve yetkisini, Bakana da bu şirketlerin
sermayesi ve kapsamını belirleme görev ve yetkisini veren CBK hükümleri içerik
yönünden Anayasa’ya aykırılık teşkil etmektedir (benzer yönde bkz. AYM,
E.2019/96, K.2022/17, 24/02/2022, Karşıoy Gerekçesi, §§ 9-24). B. (4) Numaralı CBK’nın
682. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasında Yer Alan “Enstitüler ve…”, 683.
Maddesinin (5) Numaralı Fıkrasının (d) Bendinde Yer Alan “enstitüler”, 684.
Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasında Yer Alan “Enstitülerin,…” İbareleri 9. Dava konusu kurallar,
TENMAK’a görev alanı ile ilgili konularda enstitüler kurma ve var olanları
kapatma görev ve yetkisi vermekte, buna ilişkin düzenlemeler yapmaktadır. 10. Anayasa’nın 123.
maddesi uyarınca bir kamu tüzel kişisi olan TENMAK’ın CBK ile kurulması ve
teşkilatını oluşturan birimlerin yapısının, görev ve yetkilerinin belirlenmesi
mümkündür. Ancak gerek Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuki
belirlilik ilkesi gerekse 123. maddede öngörülen “ idarenin kanuniliği ”
ilkesi kurulan idari birimlere ilişkin temel çerçevenin, kuruluşa, denetime,
görev ve yetkilere dair esasların kanunda/CBK’da düzenlenmesini
gerektirmektedir. Bu itibarla CBK hükümlerinin keyfi uygulamalara izin
vermeyecek şekilde açık, belirli ve herkes için öngörülebilir nitelikte olması
zorunludur. 11. Dava konusu CBK
hükümleri ise hiçbir çerçeve belirlemeden, enstitülerin yapısına, işleyişine,
denetimine görev ve yetkilerine dair düzenleme içermeden bu birimleri kurma ve
kaldırma görev ve yetkisini TENMAK’a bırakmaktadır. Bunu Anayasa’nın 2. ve 123.
maddeleriyle bağdaştırmak mümkün değildir (aynı yönde bkz. AYM, E.2023/7,
K.2023/150, 13/09/2023, Karşıoy Gerekçesi, §§ 4-9). C. (4) Numaralı CBK’nın
687. Maddesine Eklenen (6) Numaralı Fıkra 12. Dava konusu kuralla
Kurumda, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin (KHK) ek 24. maddesine göre
TENMAK Denetçisi ve TENMAK Denetçi Yardımcısı istihdam edilebilmesi
öngörülmektedir. 13. 375 sayılı KHK’nın ek
24. maddesinde ve onun atıf yaptığı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ek
41. maddesinin ilgili hükümlerinde, diğer memur ve kamu görevlileri yanında,
denetçi ve denetçi yardımcılarının kamu hizmetine girişine ve bu hizmete
girdikten sonra denetçi olarak atanmak için sahip olmaları gereken niteliklere
ilişkin hususlar düzenlenmektedir. Yaptığı atıf nedeniyle dava konusu kural,
TENMAK’ta istihdam edilebilecek olan denetçi ve denetçi yardımcılarının giriş
şartları ve niteliklerini de düzenlemiş olmaktadır. 14. Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesinde Anayasa’nın ikinci
kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin CBK ile düzenlenemeyeceği
belirtilmiştir. Başka bir ifadeyle temel hak ve özgürlüklere ilişkin yasak
alanda CBK çıkarılmaz. 15. Kamu hizmetine girme
hakkını güvence altına alan Anayasa’nın 70. maddesi, Anayasa’nın ikinci
kısmının siyasi haklar ve ödevler başlıklı dördüncü bölümünde yer almaktadır.
Bu maddenin “ Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka
hiçbir ayrım gözetilemez ” şeklindeki ikinci fıkrası, kamu hizmetine girmek
için öngörülen şartlar ve aranan niteliklerin söz konusu hak kapsamında olduğunu
göstermektedir. Bu bağlamda TENMAK Denetçi Yardımcılarının kamu hizmetine
girmek için gerekli olan şartları ve nitelikleri atıf yoluyla belirleyen dava
konusu kuralın yasak alanda düzenleme yaptığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla
kuralın bu kısmı Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci
cümlesine aykırıdır. 16. Diğer yandan dava
konusu kural, atıf yoluyla, aynı zamanda TENMAK denetçiliğine atanmak için
gerekli şartları ve nitelikleri de düzenlemektedir. Hâlbuki, Anayasa’nın 128.
maddesi uyarınca kamu görevlilerinin nitelikleri ve atanmaları kanunla düzenlenmelidir. Anayasa Mahkemesi, atamaya yetkili merciin
belirlenmesi gibi atama usulüne ilişkin hususların kamu tüzel
kişiliğinin kurulmasının “ zorunlu sonucu ” olarak görülebileceğini,
dolayısıyla bu konunun CBK ile düzenlenebileceğini kabul etmektedir (AYM,
E.2018/124, K.2020/56, 15/10/2020, § 44). Bununla birlikte, kamu görevlilerinin
“ görev ve yetkileri ” gibi “ nitelikleri ve atanma esasları ” da
teşkilatın kurulmasının zorunlu sonuçları değildir. Bu nedenle denetçilerin
atanmaları için öngörülen şartlar ve aranan niteliklerin münhasıran kanunla
düzenlenmesi gerektiğinden, dava konusu CBK kuralı Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır (bkz. AYM,
E.2018/123, K.2022/138, 09/11/2022, §§ 13-19). D. (4) numaralı CBK’nın
689. Maddesi 17. Dava konusu kural
TENMAK’a araştırma ve inceleme konuları için kamu kurum ve kuruluşlarından
gerekli bilgi, belge ve numuneleri isteme yetkisi vermekte, kendilerinden bilgi
istenen kurum ve kuruluşlara da bu talebe cevap verme ve gereken kolaylığı
gösterme yükümlülüğü getirmektedir. Ayrıca kural Kurum personelinin gizlilik
taşıyan bilgileri açıklayamayacağını, kendilerinin veya başkalarının menfaatine
kullanamayacağını belirtmektedir. Kuralın konu bakımından yetki ve içerik
yönlerinden Anayasa’ya aykırı olduğu kanaatindeyim. a. Konu bakımından Yetki
Yönünden 18. Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesinde Anayasa’nın belirtilen
bölümlerinde yer alan temel hak ve özgürlüklerin CBK ile düzenlenemeyeceği
belirtilmektedir. Anayasa’nın 20. maddesinde güvenceye alınan kişisel verilerin
korunmasını isteme hakkı CBK ile düzenlenemeyecek haklardan biridir. 19. Çoğunluğa göre “ kural,
TENMAK’ın belirlenen görevlerinin yerine getirilebilmesinin doğal ve zorunlu
bir sonucu olarak bilgi isteme yetkisini düzenlemekte olup, kişisel verilere
ilişkin bir düzenleme niteliğinde değildir .” (§ 141). Bu görüşe katılmak
mümkün değildir. Zira kuralla istenecek bilgilerin kurumun görevlerinin zorunlu
sonucu olması farklı, kuralın kişisel verilere ilişkin olması farklıdır.
İstenen bilgilerin veya bilgi isteme yetkisinin Kurumun CBK ile belirlenen
görevlerinin yerine getirilmesi için gerekli veya zorunlu olup olmaması,
CBK’nın konu bakımından yetki yönünden denetiminde belirleyici değildir.
Kuşkusuz Kurumun görevini yerine getirmesi için istediği bilgi, belge ve
numuneler gerekli olabilir. Ancak, bilgi isteme yetkisinin kullanılması yasak
alan kapsamında kalan bir temel hak veya özgürlüğün düzenlenmesi mahiyetindeyse
bu yetkinin CBK ile değil kanunla verilmesi gerekmektedir. 20. Diğer yandan, istenen
bilgilerin görevle ilgili olması bunlar arasında kişisel verilerin olmadığı
anlamına gelmemektedir. Görevle ilgili bilgiler arasında da kişisel verilerin bulunmasının
kaçınılmaz olduğu, dolayısıyla kuralın kişisel verilerin korunması hakkını
sınırlandırıcı bir mahiyette olduğu açıktır. Nitekim fıkranın üçüncü cümlesinde
“ gizlilik taşıyan bilgiler ”in açıklanması yasaklanmaktadır. Bu bağlamda
kuralın ilgili kurum ve kuruluşlardan “ gizli” bilgiler dahil her türlü
bilginin istenmesine imkân tanıdığı anlaşılmaktadır. Tek başına bu husus bile
kuralın kişisel verilerin korunmasına ilişkin olduğunu, dolayısıyla CBK
hükmünün yasak alanda düzenleme yaptığını göstermektedir. b. İçerik Yönünden 21. Anayasa
Mahkemesinin 2018/134 esas sayılı kararlarına yazdığım muhalefet şerhinde
belirtilen gerekçeler dava konusu kuralın içerik denetimi bakımından da
geçerlidir (bkz. AYM, E.2018/134, K.2021/13, 3/3/2021, Karşıoy Gerekçesi, §§
18-31). 22. Aynı
gerekçelerle, TENMAK’ın araştırma ve inceleme konuları için gerekli
bilgileri kamu kurum ve kuruluşlarından istemeye yetkili olduğunu belirten
kural, içerik yönünden Anayasa’nın 2., 13. ve
20. maddelerine aykırıdır. E. (4) Numaralı CBK’nın
48. Bölümüne Eklenen Geçici 1. Maddenin (1) Numaralı Fıkrasının, (2) Numaralı
Fıkrasının İptal Edilmeyen Kısmı ve (5) Numaralı Fıkrası 23. Dava
konusu kurallar, bazı kadroların ihdas edilerek (2) numaralı CBK’nın eki
cetvellerin ilgili bölümüne eklenmesini, bazı kadroların iptal edilerek aynı
cetvelin ilgili bölümünden çıkarılmasını ve kapatılan kurumlarda görev yapan
başkan, başkan yardımcısı, grup koordinatörü, koordinatör, yürütme kurulu üyesi
kadrolarında bulunanların görevlerinin başkaca bir işleme gerek kalmaksızın
sona ermesini öngörmektedir. 24. Anayasa
Mahkemesinin 2018/119 esas sayılı kararına ilişkin muhalefet şerhinde
açıkladığımız üzere, kamu kurum ve kuruluşlarında kadro ihdasına ve iptaline
yönelik hususlar bütçe hakkıyla ilgisi, başta mülkiyet hakkı olmak üzere temel
hak ve hürriyetlere ilişkin olması ve münhasıran kanunla öngörülen bir konu
olması nedeniyle CBK ile düzenlenemez. Dolayısıyla bu yönde düzenleme yapan CBK
hükümleri Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve
üçüncü cümlelerine aykırılık teşkil eder (bkz. AYM, E.2018/119, K.2020/25,
11/06/2020, Karşıoy Gerekçesi , §§
14-36; E. 2020/8, K. 2021/25, 31/3/2021, Karşıoy Gerekçesi).
Bu gerekçelerle kadro ihdası içeren dava konusu kural Anayasa’nın 104. maddesinin
on yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırıdır. 25. Öte yandan,
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine göre “ Anayasada
münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi çıkarılamaz ”. Anayasa’nın 128. maddesi gereğince kamu
görevlilerinin “ atanmaları ”na ilişkin hususlar münhasıran kanunla
düzenlenmesi gereken konulardandır. Bu sebeple bazı kadrolarda bulunanların
görevlerinin başkaca bir işleme gerek kalmaksızın sona ermesini öngören CBK
kuralı da Anayasa’ya aykırıdır (aynı yönde muhalefet gerekçemiz için bkz. AYM,
E.2020/8, K.2021/25, 31/03/2021, Karşıoy Gerekçesi, § 18; E. 2022/138, K.
2023/134, 26/7/2023, Karşıoy Gerekçesi, § 4). 26. Yukarıda
(A), (B), (C), (D) ve (E) başlıkları altında açıklanan gerekçelerle dava konusu
kuralların Anayasa’ya aykırı olduğunu düşündüğümden, aksi yöndeki çoğunluk
kararına katılmıyorum. Başkan Zühtü ARSLAN KARŞIOY GEREKÇESİ 1. 4 numaralı CBK’nın değiştirilen 681. Maddesinin 1
numaralı fıkrasının l bendi ile Kurum’a; “görev alanı ile ilgili sermayesi
ve kapsamı Bakan tarafından belirlenen özel hukuk hükümlerine tabi şirket
kurmak veya kurulmuş şirkete ortak olmak” yetkisi verilmektedir. Yine 683.
maddesinin 5. fıkrasının k bendi ile 684. maddenin 2 numaralı fıkrasının (i)
bendinde ise Bakan onayıyla şirket kurma veya kurulmuş şirkete ortak olmaya
karar verme yetkisi yer almaktadır. Konu bakımından yapılan incelemede
Anayasa’ya aykırı bir husus görülmemiştir. Bununla birlikte iptal isteminin
içerik yönünden reddine ilişkin çoğunluk gerekçesine katılmamaktayız. 2. Anayasa’nın 2. maddesinde güvence altına alınan hukuk
devleti ilkesi ile ihdas edilen kanunların hukuk güvenliği içerisinde belirli
ve öngörülebilir düzenlemeler içermesi amaçlanmıştır. Başka deyişle belirli bir
konuda kamu yararı amacıyla düzenlenen kanunların keyfiliğe geçit vermemesi,
buna karşı güvenceler içermesi, bu doğrultuda ilgili konunun anahatlarıyla
kanunda öngörülebilir bir biçimde düzenlenmesi gerekmektedir. İncelenen kuralda
TENMAK’ın görev alanıyla ilgili olmak üzere özel hukuk hükümlerine tabi şirket
kurma yetkisine ilişkin bir belirleme yer almakla birlikte, sermayeyi belirleme
yetkisine ve şirkete ortak olmaya ilişkin çerçeveyi ortaya koyan herhangi bir
unsura yer verilmeden yetki verilmesinin Anayasa’nın 2. maddesiyle bağdaşmadığı
düşüncesindeyim. 3. Kararnamenin 682. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “…enstitüler ve…” ibaresinin; 683. maddesinin 5 numaralı fıkrasının
d bendinde ve 684. maddenin 2 numaralı fıkrasının (i) bendinde yer
alan “…enstitüler…” ibaresinin içerik bakımından yapılan incelenmesinde Mahkeme
çoğunluğu tarafından enstitü kurmanın Anayasa’nın 123. maddesi kapsamında
olduğu ve Anayasa’ya aykırı bir yön bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bununla
birlikte Anayasa’nın anılan 123. maddesinde Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile
kamu tüzel kişiliği kurulması öngörülmüş ise de söz konusu yetki
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile sınırlıdır. Başka deyişle anılan yetkinin CBK
ile kurulan Kurum içerisinde başka bir idari mercie, incelenen kuralda olduğu
gibi Yürütme Kurulu’na verilmesi CBK’ya verilen yetkinin asliliği ile
bağdaşmamaktadır. CBK kuralları içerisinde kurulacak enstitülerin teşkilat
yapısı, görev ve yetkileri ile çalışma usul ve esaslarına ilişkin bir belirleme
de yapılmamış, bütün bu konular hakkında ilgili Kurul’a kapsamı ve sınırları
belirsiz bir yetki verilmiştir. Bu nedenle kuralın içerik yönünden Anayasa’nın
123. maddesine aykırı olması nedeniyle iptal edilmesi gerektiği görüşündeyim. 4. Kararnamenin 687. maddesine eklenen 6 numaralı
fıkranın konu bakımından yapılan incelenmesinde iptal isteminin reddine
ilişkin olarak çoğunluk tarafından ulaşılan sonuca katılmamaktayım. Kural ile
TENMAK denetçisi ve denetçi yardımcısı istihdamı öngörülmektedir. Düşüncemize
göre CBK ile kadro istihdamına ilişkin düzenleme yetkisi bulunmamaktadır.
Benzer düzenlemelere ilişkin olarak daha önce Mahkememizce incelenen E. 2021/91
- K. 2021/106 sayılı, yine 2020/29 E. – 2022/155 K. sayılı ve 2018/149 E. –
2022/163 sayılı kararlarda yazdığım karşıoy gerekçelerim burada da geçerlidir.
Sonuç olarak münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken hususların CBK ile
düzenlenmesi konu bakımından Anayasanın 104/17. maddesinin üçüncü cümlesine
aykırıdır, iptali gerekmektedir. 5. Kararnamenin 689. maddesi uyarınca Kurum’un araştırma ve inceleme konuları için gerekli bilgi, belge ve numuneleri
kurum ve kuruluşlardan isteme yetkisi olduğu ve ilgili kurum ve kuruluşların
istenenleri vermekle yükümlü oldukları düzenlenmektedir. Mahkememiz çoğunluğunca
konu ve içerik yönünden iptal isteminin reddine ilişkin kararına
katılmamaktayım. Kurum ve kuruluşlardan istenen bilgi ve belgelerden bir
kısmının kişisel verilerle ilgili olması muhtemeldir. Kuralın çerçevesi geniş
olarak belirlenen kapsamına kişisel verilerin girmediğinin söylenmesi yeterli
güvence vermemektedir. Kişisel verilerle ilgili hususlar temel haklara ilişkin
olup Anayasa’nın 104/17. maddesi uyarınca temel haklar CBK ile düzenlenemez.
Esasen b enzer bir konu daha önce Mükellef
Hakları Kurulu’na verilen yetki kapsamında incelenmiş ve kural hakkında iptal
kararı verilmiştir. 17/4/2020 tarihli ve (60) numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; 8. maddesi ile (1) numaralı CBK’ya eklenen 238/A maddesinin 3. fıkrası şöyledir:
“ (3) Kurul, görevleri ile ilgili olarak gerekli olan bilgileri bütün kamu
kurum ve kuruluşlarından istemeye yetkilidir. Kendilerinden bilgi istenen bütün
kamu kurum ve kuruluşları bu bilgileri vermekle yükümlüdürler.” Anılan
kural oybirliğiyle iptal edilmiştir. Yine AYM’nin diğer bir kararında ( E.2018/123, K.2022/138, 9/11/2022, §§ 119-124) benzer
bir kural iptal edilmiştir. Öte yandan kurum ve
kuruluşlardan istenen kişisel verilerin muhafazasına, korunmasına ve anayasal
güvenceler çerçevesinde kullanılmasına ilişkin güvencelere kuralda yer
verilmemesi dolayısıyla içerik yönünden de anayasaya aykırı olduğu
değerlendirilmelidir. 6. Kararnamenin 48. Bölümüne eklenen geçici 1.
maddenin 1. fıkrası ile ikinci fıkranın iptal isteminin konu bakımından
reddine karar verilen kısmının ve 5. fıkranın incelenmesinde de bir önceki
paragrafta belirtildiği biçimde kadro ve göreve ilişkin düzenlemeler
yapılmıştır. Yukarıda belirtilen gerekçeler doğrultusunda kuralların konu
bakımından Anayasanın 104/17. maddesinin üçüncü cümlesine aykırı olması
nedeniyle iptali gerektiği görüşündeyim. Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN KARŞIOY GEREKÇESİ A) CBK’nın 5. Maddesiyle
(4) Numaralı CBK’nın Değiştirilen 681. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (l)
Bendinin İçeriği Yönünden 1. Anayasa’nın
2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri belirliliktir.
Mahkememizin yerleşik içtihadına göre belirlilik ilkesinin kapsamında yasal
düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir tereddüde ve
şüpheye yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, nesnel ve uygulanabilir
olması ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu tedbirler
içermesi de gereklidir. Bu ilke yürütmenin asli düzenleyici işlemi özelliğine
sahip bulunan CBK’lar için de geçerlidir. 2. Dava konusu kural
TENMAK’a görev alanı özel hukuk hükümlerine tabi şirket kurma veya kurulmuş
şirkete ortak olma yetkisi tanımakta ve TENMAK tarafından kurulacak şirketin
sermayesini belirleme yetkisini Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanı’na vermektedir. 3. (4) numaralı CBK’da
TENMAK’ın kuruluşu, teşkilatı, görev ve yetkilerine ilişkin hususları
düzenleyen kurallara bakıldığında, doğrudan CBK ile TENMAK’a kurulması
hususunda yetki tanınan özel hukuk hükümlerine tabi şirketlerin sermayelerine
ilişkin temel ilkeleri ortaya koyan ve çerçeveyi çizen herhangi bir düzenleme
bulunmadığı görülmektedir. Dolayısıyla kurulacak şirket veya şirketlerin sermayesinin
belirlenmesi hususunda genel çerçeve ve temel ilkelerin ortaya konulmasıyla
ilgili düzenleme yetkisi Bakana bırakılmış olmaktadır. 4. İfade edilen
gerekçeyle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı düştüğünden çoğunluk kararına
katılmıyorum. B) CBK’nın 6. Maddesiyle
(4) Numaralı CBK’nın Değiştirilen 682. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasında Yer
Alan “Enstitüler ve…” İbaresi ile 7. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın
Değiştirilen 683. Maddesinin (5) Numaralı Fıkrasının (d) Bendinde Yer Alan
“…Enstitüler…” İbaresinin İçerikleri Yönünden 5. Anayasa’nın 123.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca kamu tüzel kişiliğinin teşkilat yapısının
CBK ile düzenlenmesi mümkün olup CBK’ya bırakılan bu asli yetkinin başka bir
idari organ tarafından kullanılması ise mümkün değildir (bu yönde bkz. AYM,
E.2018/123, K.2022/138, 09/11/2022, § 41). 6. Dava konusu kurallar,
doğrudan CBK ile kurulmuş TENMAK’ın organı olarak düzenlenmiş Yürütme Kurulu’na
enstitü kurma ve kaldırma yetkisi tanımaktadır. Başka bir deyişle kural,
doğrudan CBK ile ihdas edilmiş idari bir organa yapısında bulunduğu teşkilat
içinde yeni bir idari organ ya da birim kurma ve kaldırma yetkisi tanımaktadır.
Nitekim kurallar, bir yönü ile Yürütme Kurulu’na doğrudan CBK ile kurulmuş, Bor
Araştırma Enstitüsünü, Nadir Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsünü, Enerji
Araştırma Enstitüsünü, Nükleer Enerji Araştırma Enstitüsünü, Temiz Enerji
Araştırma Enstitüsünü kaldırma yetkisini vermektedir. 7. Kurallar, genel çerçeve ve temel kurallar CBK ile
belirlenmeksizin enstitülerin yapısı, görev ve yetkileri ile çalışma usul ve
esaslarına ilişkin diğer hususlar konusunda düzenleme getirmeyerek Yürütme
Kuruluna enstitü kurma veya kaldırma yetkisi tanımaktadır. 8. Belirtilen gerekçeyle
kuralların, Anayasa'nın 123. maddesine aykırı olduğu kanaatiyle çoğunluk
kararına katılmıyorum. C) 7. Maddesiyle (4)
Numaralı CBK’nın Başlığı ile Birlikte Değiştirilen 683. Maddesinin (5) Numaralı
Fıkrasının (i) ve (k) Bentlerinin Konu Yönünden İncelenmesi 9. Dava konusu kurallar
ile TENMAK’ın görevlerini yerine getirmesi için yürüteceği faaliyetler
sırasında yapacağı ücret, telif, işlenme ücreti, ödül, burs, proje teşvik
ikramiyesi ve benzeri ödemelerin tutar veya üst limitlerini belirleme yetkisi
TENMAK Yürütme Kuruluna verilmiştir. 10. TENMAK’a yürüteceği
faaliyetler sırasında yapacağı ücret, telif, işlenme ücreti, ödül, burs, proje
teşvik ikramiyesi ve benzeri ödemelerin tutar veya üst limitlerini belirleme
yetkisi veren kural, Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın İkinci Bölümü’nde yer alan
mülkiyet hakkına ilişkin düzenleme içerdiğinden Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca CBK ile düzenlenemeyecek yasak
alanda kalmaktadır. 11. Açıklanan
nedenle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci
cümlesine aykırılık oluşturduğundan çoğunluk kararına katılmıyorum. D) CBK’nın 11.
Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 687. Maddesine Eklenen (6) Numaralı Fıkranın
Konu Yönünden İncelenmesi 12. Dava konusu kural, TENMAK ’ta denetçi ve
denetçi yardımcılarının istihdamını öngörmektedir. TENMAK’ta istihdam edilecek denetçi
ve denetçi yardımcılarının niteliklerinin, görev ve yetkilerinin, aylık ve
ödenekleri ile diğer özlük işlerinin Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca
münhasıran kanunla düzenlenmesi gerekmektedir. Kural, denetçiler yönünden
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine, denetçi
yardımcıları yönünden de Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
ikinci cümlesiyle uyumlu değildir. E) CBK’nın 13.
Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın Değiştirilen 689. Maddesinin: a) Konu Yönünden
İncelenmesi 13. Dava konusu üç
cümleden oluşan kuralın ilk cümlesinde TENMAK’ın araştırma ve inceleme konuları
için gerekli bilgi, belge ve numuneleri kamu kurum ve kuruluşlarından istemeye
yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır. 14. Kural
kişisel verileri içeren bilgileri de kapsadığından Anayasa’nın 20. maddesini
ilgilendiren bir düzenleme getirmektedir. İstenen bilgilerin kurumun göreviyle
ilgili olması onun kişisel veri niteliğinde olduğu gerçeğini
değiştirmemektedir. Dolayısıyla Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci
fıkrasının ikinci cümlesinde yer verilen hükme aykırılık taşımaktadır. Başka
bir ifadeyle, kural, Anayasa’nın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde
yer alan temel haklar, kişinin hakları ve ödevleriyle ilgili bir düzenleme
içerdiğinden yasak alan kapsamındadır. b) İçerik Yönünden
İncelenmesi 15. Anayasa’nın 20.
maddesinde, kişisel verilerin ancak kanunda öngörülen hâllerde veya kişinin
açık rızasıyla işlenebileceği belirtilmiştir. Dava konusu kuralla tanınan
yetkinin son derece geniş olması kişisel verileri koruma hakkına yönelik
herhangi bir sınırı olmayan müdahalelere neden olma potansiyelini bünyesinde
taşımaktadır. Bu nedenle, kişisel verilerin korunması hakkıyla ilgili yasal
düzenlemelerin açık, net ve anlaşılabilir olması ve keyfi ve amaca uygun
olmayan kullanımlara karşı güvenceler sağlaması gerekmektedir. 16. Yukarıda
açıklanan nedenle dava konusu kuralın içerik yönünden Anayasa’nın 13. ve 20.
maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle karara katılmıyorum. F) CBK’nın 15.
maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın Kırksekizinci Bölümü’ne Eklenen Geçici 1.
Maddenin (1), (2) ve (5) Numaralı Fıkralarının Konu Yönünden İncelenmesi 17. Dava konusu kurallar
kadro ve pozisyon iptal ve ihdasına ilişkin düzenlemeler içermektedir.
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırıdır. Üye Engin YILDIRIM KARŞIOY GEREKÇESİ 1. 27/3/2020 tarihli ve (57) numaralı Bazı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin aşağıda sıralanan maddelerinin bir kısmında konu bakımından
yetki yönü ile bir kısmında ise içerik yönü ile Anayasa’ya aykırılıklar
bulunduğundan bu kuralların iptali gerektiği gerekçesiyle Mahkememiz
çoğunluğunun aksi yöndeki görüşüne katılmamaktayım. 2. Anayasa’ya aykırı olduğu kanaatiyle iptali gerektiği
kanaatinde olduğum (57) numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde
Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ndeki kurallar ve
Anayasa’ya aykırılık gerekçelerim şu şekildedir: A. 5. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 681. maddesinin (l) bendinin,
683. maddesinin (5) numaralı fıkrasının (k) bendinin ve 684. maddesinin (2)
numaralı fıkrasının (i) bendindeki “şirket kurma veya kurulmuş şirketlere ortak
olmaya” ibaresinin içeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırılığı 3. Dava konusu (l) bendi Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden
Araştırma Kurumu (TENMAK)’a görev alanı ile ilgili olarak sermayesi ve kapsamı
Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanı tarafından belirlenen özel hukuk hükümlerine
tabi şirket kurmak veya kurulmuş şirkete ortak olmak yetkisi tanımaktadır. 683.
maddesinin (5) numaralı fıkrasının (k) bendinde TENMAK Yürütme Kurulu’nun görev
ve yetkilerinden biri olarak Bakan onayına sunulmak üzere şirket kurmaya ve
kurulmuş bir şirkette pay sahibi olmaya karar verilmesini düzenlemektedir. 684.
maddesinin (2) numaralı fıkrasının (i) bendinde ise TENMAK Başkanının görev ve
yetkileri içerisinde şirket kurma veya kurulmuş şirketlere ortak olmaya ilişkin
Yürütme Kurulunun tekliflerini Bakan onayına sunma hususuna yer verilmektedir. 4. Bununla birlikte TENMAK’ın kuracağı özel hukuk
hükümlerine tabi bu şirketlerin sermayelerine ilişkin temel ilkeleri belirleyen
ve çerçevesini ortaya koyan bir kurala bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde yer
verilmediği görülmektedir. Aksine bu şirketin sermayesi ve kapsamının Bakan
tarafından belirleneceği dava konusu (l) bendinde ifade edilmektedir. 5. Dolayısıyla kurallarda belirlilik yönünden Anayasa’nın
2. maddesine aykırılık kendisini göstermektedir. Zira Anayasa Mahkemesi
belirlilik ilkesi bağlamında şu standardı kararlarında özellikle
vurgulamaktadır: “Anayasa’nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti, bir
hukuk devleti olarak nitelendirilmiştir. Hukuk devletinin temel unsurlarından
biri de ‘belirlilik’ ilkesidir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem
kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer
vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca
kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir” (E.2015/41,
K.2017/98, 04/05/2017, § 153). 6. Dolayısıyla TENMAK’ın
kuracağı özel hukuk hükümlerine tabi bu şirketlerin sermayelerine ilişkin gerek
dava konusu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde ve gerekse diğer Cumhurbaşkanlığı
kararnameleri ve kanunlarda bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu konularla ilgili
kuralların bulunmaması belirsizliği ortaya çıkarmaktadır. Bu durumun
Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olduğu açıktır. 7. Bu nedenle TENMAK’a görev
alanı ile ilgili olarak sermayesi ve kapsamı Bakan tarafından belirlenen özel
hukuk hükümlerine tabi şirket kurmak veya kurulmuş şirkete ortak olmak yetkisi
tanıyan 681. maddenin dava konusu (l) bendinin, 683. maddenin (5) numaralı
fıkrasının dava konusu (k) bendinin ve 684. maddenin (2) numaralı fıkrasının
(i) bendindeki “şirket kurma veya kurulmuş şirketlere ortak olmaya” ibaresinin
belirlilik koşulunu sağlamadığından içerik yönüyle Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı olup iptali gerektiği kanaatinde olduğumdan çoğunluğun aksi yöndeki
kararına katılmamaktayım. B. 6. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
başlığı ile birlikte değiştirilen ve iptali istenen ibarenin de yer aldığı 682.
maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan “Enstitüler ve” ibaresi ile 683.
maddesinin (5) numaralı fıkrasının (d) bendinde yer alan “enstitüler”
ibaresinin ve 684. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (i) bendindeki
“Enstitülerin” ibaresinin içeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırılığı 8. Dava konusu ibarelerin de içinde yer aldığı kurallarla
TENMAK’ın TENMAK Yürütme Kurulu’nun Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları
Kurulu’nun görüşünü alarak enstitü kurabileceği
ya da kaldırabileceği hüküm altına alınmaktadır. 9. Esasında ülkenin enerji politikası yönüyle bu
biçimdeki enstitülerin kurulması çok önemli girişimler olarak görülmelidir.
Bununla birlikte kuralların Anayasa’ya uygunluk denetiminde burada kurulacak
Enstitülerin yapısı, görev alanı, oluşumu ve benzeri konularda belirliliği
sağlayacak bir çerçevenin çizilmesi önem arz etmektedir. Ancak ne kurallarda ne
de başka Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve kanunlarda bunu karşılayabilen
düzenlemeler yer almaktadır. 10. Bu durum yukarıdaki ilk başlık altında yazılan
gerekçelerle Anayasa’nın 2. maddesi bağlamında bir belirsizlik doğurmaktadır.
Bu nedenle 682. maddenin (2) numaralı fıkrasında yer alan dava konusu
“Enstitüler ve” ibaresi ile 683. maddenin (5) numaralı fıkrasının (d) bendinde
yer alan “enstitüler” ibaresinin ve 684. maddenin (2) numaralı fıkrasının (i)
bendindeki “Enstitülerin” ibaresinin belirlilik koşulunu sağlamadığından içerik
yönüyle Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olup iptali gerektiği kanaatinde
olduğumdan çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmamaktayım. C. 11. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin 687. maddesine eklenen (6) numaralı fıkranın konu bakımından
yetki yönü ile Anayasa’ya aykırılığı 11. Dava konusu (6) numaralı fıkrada Kurumda, 375 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24. maddesine göre TENMAK Denetçisi ve TENMAK
Denetçi Yardımcısı istihdam edilebileceği hüküm altına alınmaktadır. 12. Görüldüğü üzere dava konusu kural istihdamla ilgili
bir düzenleme içermektedir. Kuralın zikrettiği 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin
ek 24. maddesi merkez teşkilatına ait kadro ve pozisyonlarda istihdam
edilecekleri düzenlerken ikinci fıkrasında 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu’nun ek 41. maddesindeki bazı hükümlerin kıyasen uygulanması gerektiğine
yer verilmektedir. 13. Referansta bulunduğu kuralların içeriğine
bakıldığında dava konusu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmü kamu hizmetine
girme hakkı yanında istihdam edilecek personelle ilgili nitelikleri düzenleyen
bir özelliği de bünyesinde barındırmaktadır. Bu nedenle de kural hem
Anayasa’nın 70. maddesindeki kamu hizmetine girme hakkı ile ilgili bir konuyu
hem de açıkça Anayasa’nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında belirtildiği
şekilde münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken bir konuyu düzenlemektedir. 14. Bu nedenle de 687. maddeye eklenen (6) numaralı
fıkranın konu bakımından yetki yönüyle Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci
fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırılık taşıdığından iptali
gerekmektedir. D. 13. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
başlığı ile birlikte değiştirilen ve iptali istenen 689. maddesinin konu
bakımından yetki ve içerik yönleri ile Anayasa’ya aykırılığı 15. Kural TENMAK’ın Kurum, araştırma ve inceleme konuları
için gerekli bilgi, belge ve numuneleri kamu kurum ve kuruluşlarından isteme
yetkisi ile kendilerinden bilgi istenen kamu kurum ve kuruluşlarının söz konusu
isteğe cevap vermek ve gereken kolaylığı göstermekle yükümlü olduklarını ve bu
süreçte Kurumun dikkat edeceği bazı hususları düzenlemektedir. 16. TENMAK’ın, araştırma ve inceleme konuları için
gerekli gördüğü bilgi, belge ve numuneleri kamu kurum ve kuruluşlarından isteme
yetkisini düzenleyen kural Anayasa’nın 20. maddesindeki kişisel verilerle
ilgili bir düzenleme niteliğinde görülmelidir. Bu yönü ile bahse konu kural
aynı zamanda Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının ikinci
cümlesindeki yasak alana ilişkin bir düzenleme yaptığından konu bakımından
yetki yönü ile Anayasa’ya aykırıdır. 17. Bunun yanında hiçbir belirleme yapmadan gerekli gördüğü
bilgileri doğrudan isteme yetkisini TENMAK’a veren kuralın belirli olduğu
söylenemeyeceğinden kural aynı zamanda içerik yönünden de Anayasa’nın 2.
maddesine aykırılık taşımaktadır. 18. Dolayısıyla dava konusu 689. madde hükmü Mahkememiz
çoğunluk görüşünün aksine konu bakımından yetki ve içerik yönü ile de
Anayasa’ya aykırılık taşıdığından iptali gerekmektedir. E. 15. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin kırksekizinci bölümüne eklenen ve iptali istenen kurallarında
yer aldığı geçici 1. maddenin (1) ve (5) numaralı fıkraları ile (2) numaralı
fıkrasının “ Kapatılan Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda, Ulusal Bor Araştırma
Enstitüsünde ve Nadir Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsünde Kurum
Başkanının atandığı tarih itibarıyla görev yapan başkan, başkan yardımcısı,
grup koordinatörü, koordinatör, yürütme kurulu üyesi kadrolarında,
pozisyonlarında veya görevlerinde bulunanların görevleri başkaca bir işleme
gerek kalmaksızın sona erer” kısmının konu bakımından yetki yönü ile
Anayasa’ya aykırılığı 19. Dava konusu fıkra ve ibarelerdeki düzenlemelerde
kadro iptali ve ihdası ile bazı görev ve pozisyonlarda bulunanların
görevlerinin sona ermesi ile ilgili hükümler yer almaktadır. 20. Bu kuralların “konu bakımından yetki” boyutu ile
Anayasa’ya uygunluk denetiminde Mahkememiz
çoğunluğunca Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasına bir aykırılık
bulunmadığı kanaatine ulaşılsa da kuralların Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı olduğu için
iptali gerekmektedir. 21. Nitekim Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kadro ihdası
konusunu düzenleyen bir kurala ilişkin Anayasa Mahkemesinin daha önce verdiği
bir kararda bu konunun Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenmesinin
Anayasa’ya aykırılık teşkil ettiği görüşünde olduğumdan Mahkememiz çoğunluğunun
iptal isteminin reddi yönündeki kanaatine katılmamıştım (Bkz.: E. S.: 2018/119,
K. S.: 2020/25, K. T.: 11/06/2020 §§ 6-22,
27-31, 33) . Aynı hukuki gerekçelerin kadro
ile ilgili düzenlemelerin yer aldığı dava konusu (57) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi hükümlerinde de geçerli olduğu kanaatindeyim. 22. Dolayısıyla E. S.: 2018/119, K. S.: 2020/25 sayılı
kararın karşıoyunda yer verdiğim gerekçelerle (57)
numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin geçici 1. maddesinin (1) ve (5) numaralı
fıkraları ile (2) numaralı fıkrasındaki “ Kapatılan Türkiye Atom Enerjisi
Kurumunda, Ulusal Bor Araştırma Enstitüsünde ve Nadir Toprak Elementleri
Araştırma Enstitüsünde Kurum Başkanının atandığı tarih itibarıyla görev yapan
başkan, başkan yardımcısı, grup koordinatörü, koordinatör, yürütme kurulu üyesi
kadrolarında, pozisyonlarında veya görevlerinde bulunanların görevleri başkaca
bir işleme gerek kalmaksızın sona erer” kısmının Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasına aykırı
olması nedeniyle iptali gerektiği kanaatinde olduğum için çoğunluk görüşüne
katılmamaktayım. Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ KARŞI OY GEREKÇESİ Mahkememiz çoğunluğu 27/3/2020 tarihli ve (57) numaralı
Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK); A. 11. maddesiyle (4)
numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 687. maddesine eklenen (6) numaralı
fıkranın, B. 15. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin kırksekizinci bölümüne eklenen geçici 1. maddenin (1), (2) ve
(5) numaralı fıkralarının, konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olmadığına karar vermiştir. Aşağıda açıklanan nedenlerle bu karara katılma
imkânı olmamıştır. A. 11.
maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 687. maddesine eklenen
(6) numaralı fıkra ile TENMAK’ta 375 sayılı KHK’nın ek 24. maddesine göre
TENMAK denetçi ve TENMAK denetçi yardımcıları istihdam edilebileceği hüküm
altına alınmıştır. Dava konusu kuralla
TENMAK’da istihdam edilecek müfettiş ve müfettiş yardımcılarının, Anayasa’nın
128. maddesi anlamında memur veya diğer kamu görevlisi sıfatına sahip
bulunduklarında tereddüt bulunmamaktadır. 375 sayılı KHK’nın ek
24. maddesi müfettiş ve müfettiş yardımcılarının taşıması gereken nitelikleri
düzenlemektedir. Bu niteliklerin bizzat CBK kuralı ile düzenlenmesi ile CBK
kuralında KHK’ya atıfla düzenlenmesi arasında fark bulunmamaktadır. Kural ile düzenleme
yapılan kadrolarda görev alacak kişilerin Anayasa’nın 128. maddesinde
belirtilen memur veya diğer kamu görevlisi niteliğini haiz oldukları dikkate
alındığında kadrolarına ilişkin düzenlemelerin kanunla yapılması gerektiği
açıktır. Açıklanan
gerekçelerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü
cümlesine aykırıdır. B. 15. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin kırksekizinci bölümüne eklenen geçici 1. maddenin (1), (2) ve
(5) numaralı fıkraları kadro ihdası ve iptalini düzenlemektedir. Kural ile düzenleme yapılan kadro ihdası ve iptaline
ilişkin ilgili kişilerin Anayasa’nın 128. maddesinde belirtilen memur veya
diğer kamu görevlisi niteliğini haiz oldukları dikkate alındığında kadrolarına
ilişkin düzenlemelerin kanunla yapılması gerektiği açıktır. Açıklanan nedenle kural Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır. Üye Kenan YAŞAR KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz çoğunluğu (57) numaralı CBK’nın 5.
maddesiyle (4) numaralı CBK’nın başlığı ile birlikte değiştirilen 681.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının; (d) bendinin “…bu bentte sayılan
amaçlarla Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslar doğrultusunda teminatlı
veya bir defaya mahsus olmak üzere teminat alınmaksızın geri ödemeli ve/veya
Bakan onayı ile hibe niteliğinde destekler vermek ve ön ödemede bulunmak; proje
süresi ile sınırlı kalmak kaydı ile proje ikramiyesi vermek.” bölümünün ve
(g) bendinin “…bu amaçla Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslar
çerçevesinde…” bölümünün konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve iptaline karar vermiştir. 2. (4) numaralı CBK’nın 681. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (d) bendinin dava konusu bölümünde, TENMAK tarafından belirlenecek
usul ve esaslar çerçevesinde kamu kurum ve kuruluşlarına, üniversiteler ile
özel sektöre teminatlı veya bir defaya mahsusu olmak üzere teminat alınmaksızın
geri ödemeli ve/veya Bakan onayı ile hibe niteliğinde destekler vermek ve ön
ödemede bulunmak, ayrıca proje süresi ile sınırlı kalmak kaydıyla proje
ikramiyesi verme yetkisi tanınmaktadır. 3. Anılan maddenin (g) bendinin dava konusu bölümünde ise
TENMAK’a görev alanıyla ilgili konularda insan kaynağı yetiştirilmesi ve
geliştirilmesini sağlamak amacıyla tanınan ödül ve burs verme yetkisinin usul
ve esaslarını belirleme yetkisi tanınmaktadır. 4. Benzer bir kural, AYM’nin E.2019/111, K.2023/63,
5/4/2023 tarihli kararına konu olmuş ve iptal edilmiştir. Anılan karara ilişkin
karşıoyumda açıkladığım gerekçelerle çoğunluğun iptal yönündeki görüşüne
katılmıyorum. Üye Muhterem İNCE