ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1998/17 Karar Sayısı : 1998/14 Karar Günü : 12.5.1998 R.G. Tarih-Sayı :R.G.'de yayımlanmamıştır. (Red) İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Aydın 1. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 12.3.1982 günlü, 2634 sayılı
"Turizmi Teşvik Kanunu"nun 8. Maddesinin, Anayasa'nın 2., 10., 35.,
43., 46., 125. ve 169. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY İmar planında turizm ve günü birlik tesis alanı olarak ayrılan ve
Turizm Bakanlığı'nca, bir şirkete tahsis işlemleri yürütülen alandaki özel
mülkiyete konu taşınmazların 2634 sayılı Yasa'nın 8. maddesi uyarınca
kamulaştırılmasına ilişkin işlemin iptali istemi ile Turizm Bakanlığı'na karşı
açılan davada, Mahkeme, belirtilen maddenin iptali istemiyle doğrudan
başvurmuştur. II- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca yapılan ilk
inceleme toplantısında, itiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin iptalini istediği
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'nun 8. maddesinin Anayasa'nın Geçici 15.
maddesi kapsamında olup olmadığı sorunu öncelik taşıdığından, ilk inceleme
raporu, dava dosyası ve ekleri, iptali istenilen yasa hükmü ve ilgili Anayasa
kuralları ile bunların gerekçeleri ve öbür yasamabelgeleri okunup incelendikten
sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Anayasa'nın Geçici 15. maddesine göre, "12 Eylül 1980
tarihinden, ilk genel seçimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet
Meclisinin Başkanlık Divanını oluşturuncaya kadar geçecek süre içinde, yasama
ve yürütme yetkilerini Türk milleti adına kullanan, 2356 sayılı Kanunla kurulu
Millî Güvenlik Konseyinin, bu Konseyin yönetimi döneminde kurulmuş
hükümetlerin, 2485 sayılı Kurucu Meclis Hakkında Kanunla görev ifa eden Danışma
Meclisinin hertürlü karar ve tasarruflarından dolayı haklarında cezaî, malî
veya hukukî sorumluluk iddiası ileri sürülemez ve bu maksatla herhangi bir
yargı merciine başvurulamaz. Bu karar ve tasarrufların idarece veya yetkili kılınmış organ,
merci ve görevlilerce uygulanmasından dolayı, karar alanlar, tasarrufta
bulunanlar ve uygulayanlar hakkında da yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır. Bu dönem içinde çıkarılan kanunlar, kanun hükmünde kararnameler
ile 2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve
tasarrufların Anayasaya aykırılığı iddia edilemez". 2634 sayılı "Turizmi Teşvik Kanunu" 12.3.1982 tarihinde
kabul edilmiş ve itiraz konusu 8. madde daha sonra değişikliğe uğramamıştır. Anayasa'nın geçici 15. maddesinde, 12 Eylül 1980'den, ilk genel
seçimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Başkanlık Divanı
oluşturuluncaya kadar geçecek süre içinde, yasama ve yürütme yetkilerini Türk
Milleti adına kullanan Millî Güvenlik Konseyi'nin çıkardığı yasaların
Anayasa'ya aykırılığı savındabulunulamayacağı öngörülmektedir. 7.11.1982 günlü, 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın
halkoyu ile kabulünden sonra yapılan ilk seçimler sonucu oluşan Türkiye Büyük
Millet Meclisi'nin Başkanlık Divanı 6.12.1983'de toplanmıştır. Anayasakoyucunun, söz konusu kural ile Millî Güvenlik Konseyi'nin
yasama yetkisini tek başına ya da Danışma Meclisi'yle birlikte kullandığı
dönemde çıkarılan yasalar ve kanun hükmünde kararnameler ile 2324 sayılı
Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve yapılan işlemleri
Anayasa Mahkemesi'nin denetimi dışında tutmak amacında olduğu açıktır. Anayasa'da belirli konuları düzenleyen genel kurallar yanında,
özel kurallara da yer verilmiştir. Bir konu özel kurallarla düzenlenmemişse,
sorunların çözümünde genel kurallar uygulanır. Ancak, o konuda özel
düzenlemeler varsa artık genel kurallara başvurulmaz. Anayasa kuralları etki ve değer bakımından eşit olup hangi nedenle
olursa olsun birinin ötekine üstün tutulmasına olanak bulunmadığından, bunların
bir arada ve hukukun genel kuralları gözönünde tutularak uygulanmaları
zorunludur. Sözü edilen maddenin "Geçici Madde" olarak adlandırılmış
bulunması etki ve değer bakımından Anayasa'nın öteki maddelerinden daha zayıf
ve önemsiz olduğu biçiminde yorumlanmasına neden olamaz. Geçici maddeler
genellikle geçiş dönemlerine ilişkin işlemlerin uygulama yöntemini ve kapsamını
gösteren ayrık hükümleri içerirler. Hukukta genel kural olarak, yasalar,
yayımlanmalarından sonraki olaylara ve durumlara uygulanırlar. Bu ilkenin en
çarpıcı ayrıklığı, yasalardaki geçici kurallardır. Bu nedenle yasaların geçici
maddeleri ile esas maddeleri arasında farklılık varsa, özel niteliği nedeniyle,
geçici maddeler esas maddeden önce uygulanırlar. Çünkü, yasakoyucu, kuralın
ayrıklığında kamu yararı görmüştür. Özel düzenlemenin genel düzenlemeden önce geleceği
hukukun genel bir ilkesidir. Anayasa'da da belli bir konuyu düzenleyen özel
kural varken, o konuyu da kapsamı içine alabilecek nitelikte bir genel kural
bulunsa bile, onun değil, konuya özgü Anayasa kurallarının uygulanması gerekir.
Bir yasada, öncelik alan geçici maddeler, uygulanıp sonuçları tümüyle alındıktan sonra
yürürlükten kalkmış olurlar. Tersine durumda, yasalardaki geçici maddeler,
yasanın bir ayrıklık olarak kapsadıkları konularla birlikte geçerliliklerini
sürdürürler. Yasa metinlerinin ve sözcüklerinin, hukuk dilindeki anlamlarına
göre anlaşılmaları gerekir. Yasa kuralının, günün toplumsal ve ekonomik
gerekleriyle çeliştiği sanılsa bile, yürürlükte kaldığı sürece uygulanması
hukukun gereğidir. Kimi gerekçelerle bu kuralın dışına çıkılması, metinlerin
anlamlarından başka biçimlerde yorumlanması, metnin bir tür düzeltilmesine
kalkışılması, aslında yasada olmayanı yasaya yakıştırmak ve yorum yoluyla
amacını değiştirmek ya da yasakoyucunun yerini almak olur. Geçici l5. madde kapsamındaki, olağanüstü yönetimin olağanüstü
koşulları altında çıkarılan yasalarla kanun hükmündeki kararnamelerin, geçilen
demokratik düzen içinde değiştirilmesine ya da yürürlükten kaldırılmasına değin
Anayasa'ya uygunluk denetimi dışında bırakılmasında kamu yararı görülmüştür.
Ancak, yasakoyucu, siyasal ve sosyal gelişmelere ve gereksinimlere göre, söz
konusu yasal kurallardan gerekli gördüklerini değiştirebileceği ya da
kaldırabileceği gibi Anayasa'da öngörülenkoşullara uyarak Anayasa'daki geçici
maddeleri de kaldırabilir. Bunun dışında, yorum yoluyla Anayasa'nın geçici l5.
maddesinin geçersiz ve etkisiz duruma getirilmesi olanaksızdır. Anayasa'ya
uygunluk denetiminin kapsamlı ve etkin olmasını istemek başka, Anayasa kuralına
uymak başkadır. Geçici maddeyi yargı kararıyla geçersiz kılmak düşünülemez.
Kaldırmak yetki ve görevi, yasama organınındır. Anayasa'nın geçici l5. maddesi ile bir dönemin yasama işlemlerinin
Anayasa'ya aykırılığı savında bulunulması yasaklanmıştır. l2.9.l980 ile
6.12.l983 arasında Anayasa'ya aykırılık savında bulunulamayacağı değil, bu
madde yürürlükte kaldıkça bu tarihler arasında yapılan düzenlemelere karşı
aykırılık savında bulunulamayacağı öngörülmüştür. Tersine düşünce geçerli olsa
idi, madde Anayasa'ya konulmazdı. Ancak, bunların hukuk devleti ilkesine uygun
biçimde yargı denetimine açılması, Anayasa'ya aykırılık savında bulunma ve
inceleme yasağının kaldırılmasına bağlı olup bu da Anayasa'nın 87. maddesi
uyarınca doğrudan yasama organının görev ve yetkisi kapsamına girmektedir. Bu durumda, söz konusu kural hakkında Anayasa'ya aykırılık savında
bulunulmasına Anayasa'nın geçici l5. maddesi olanak vermediğinden, itirazın,
başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. Bu görüşlere Güven DİNÇER ve Mustafa YAKUPOĞLU katılmamışlardır. III- SONUÇ 12.3.1982 günlü, 2634 sayılı "Turizmi Teşvik Kanunu"nun
8. maddesi, Anayasa'nın geçici 15. maddesinin son fıkrası kapsamında olup,
Anayasa'ya aykırılığı savında bulunulamayacağından, Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle
BAŞVURUNUN REDDİNE, Güven DİNÇER ile Mustafa YAKUPOĞLU'nun karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 12.5.1998 gününde karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Mustafa
  YAKUPOĞLU Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK KARŞIOY
YAZISI I- 12 Eylül 1980 tarihinden ilk genel seçimler sonucu toplanacak
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Başkanlık Divanı oluşuncaya kadar geçen süre
içinde çıkarılan kanunlar ve kanun hükmünde kararnameler ile 2324 sayılı
Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca çıkarılan karar ve tasarrufların
Anayasa'ya aykırılığının iddia edilemeyeceği yolundaki Anayasa'nın geçici 15
inci maddesinin son fıkrasındaki kuralın, maddenin bütünü ile birlikte
değerlendirilmesi ve yorumlanması gerekir. Anayasa'nın geçici 15 inci maddesi, belirli bir dönemde fevkalade
şartlar altında siyasal görev yapan Milli Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisi
Üyeleri ile bu dönemde alınan kararları uygulayan kamu görevlilerini cezai,
mali ve hukuki sorumluluktan koruyan kurallar bütünüdür. Bu dönemde çıkarılan kanun ve kanun hükmünde kararnamelerin
Anayasa'ya aykırılığının iddia edilememesi, o dönem karar ve tasarruflarının
daha sonra Anayasa'ya aykırılık yoluyla hukuki tartışma konusu yapılmasını
önlemeye yöneliktir. Yoksa, bu olağanüstü dönem aşıldıktan ve demokratik ve
normal anayasal döneme geçildikten sonra 1980-1983 yılları arasında çıkan
kanunların uygulanması nedeni ile mahkemelerin itiraz yoluyla yaptıkları
Anayasa'ya aykırılık başvurularını önlemeye yönelik değildir. Nitekim, 1961
Anayasası'nın 1982 Anayasası'nın geçici 15 inci maddesinin son fıkrasına
paralel olangeçici 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrası hükmü, Anayasa Mahkemesi'ne
itiraz yolunu kapatmak için çok ayrıntılı bir düzenleme yapmıştır. Geçici 15
inci madde bu derece ayrıntılı ve kapsamlı düzenlenmemiştir. 1961 ve 1982
Anayasalarının, bu iki maddesinin mukayesesi, geçici 15 inci maddenin
Anayasa'ya aykırılık iddiasını önlemek için değil hukuki sorumluluk konusunu
çözümlemek için konulduğunu açıkça göstermektedir. II- Anayasa'nın geçici 15 inci maddesinin Anayasa'nın yürürlüğü ile
ilgili 177 inci maddesi ile birlikte yorumlanması gerekir. Sözü edilen madde
hükümleri yürürlükte olan ve Anayasa'ya aykırılık taşıyan tüm hukuk
kurallarının yeni anayasa dönemi içindeki durumunu ele almakta ve açıklığa
kavuşturmaktadır. 177 inci maddenin (e) bendi hükmüne göre, Anayasa
hükümlerinin mevcut kurum ve kurallarla olan çelişkileri doğrudan doğruya
Anayasa hükümlerinin uygulanması ile çözümlenebilecektir. Anayasa'nın 177 inci maddesinin (e) bendi hükmü ile Anayasa'nın
geçici 15 inci maddesindeki Anayasa'ya aykırılık iddiasını engelleyen hüküm, 12
Eylül 1980 ile TBMM'nin açılışı arasındaki tesis edilen tasarrufların
tartışılması dışında bütün Anayasa'ya aykırılık iddialarına imkan verici
anlamdadır. III- Geçici 15 inci madde ile ilgili olarak yapılacak engelleyici bir
yorum, 1980-1983 yıllarında yürürlüğe konulan yasaların anayasal denetimini
sürekli engelleme demektir. 1961 Anayasası'nın geçici 4 üncü maddesi ile
başlayan ve 1982 Anayasası'nın geçici 15 inci maddesi ile sürdürülen bu durum,
pek çok konuda Türkiye'yi Anayasası ile değil Anayasa'nın yasaklayıcı geçici
hükümleri ile yönetilen bir ülke olma yükü altında bırakmaktadır. Anayasal
yorumlarda anayasal hakların eksiksiz kullanılması ve anayasal müesseselerin
bütünüyle çalışması temel yorum kuralı olmalıdır. Anayasakurallarında
belirsizlik ve uyumsuzluk hallerinde Anayasa hükümlerinin bu yönde yorumlanması
ve Anayasa'nın geçici 15 inci ve 177 inci maddelerinin bu anlayışla ele
alınarak Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılması gerekir. Yukarıda açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 152 inci ve Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28 inci maddesine
göre Mahkemenin itiraz başvurusunun esastan incelenmesi gerektiği oyuyla karara
karışıyız. Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Mustafa
  YAKUPOĞLU