ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/22 Karar Sayısı : 2012/133 Karar Günü : 27.9.2012 R.G. Tarih-Sayı :
11.10.2012-28494 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Yargıtay 4. Hukuk
Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinin (4) numaralı fıkrasında yer
alan ' ... kararı yerine getirmeyen kamu görevlisi aleyhine de
tazminat davası açılabilir . ' ibaresinin, Anayasa'nın 129.
maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir I- OLAY İdari yargı kararının uygulanmaması nedeniyle açılan manevi
tazminat davasının kısmen kabulüne ilişkin kararın, davalı vekili tarafından
temyizi üzerine itiraz konusu ibarenin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
itiraz konusu ibareyi de içeren 28. maddesi şöyledir: ' Kararların sonuçları: Madde 28- 1.
(Değişik:10/6/1994-4001/13 md.) Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve
vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının
icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya
mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz
günü geçemez. Ancak, haciz veya ihtiyati haciz uygulamaları ile ilgili
davalarda verilen kararlar hakkında, bu kararların kesinleşmesinden sonra
idarece işlem tesis edilir. 2. (Değişik: 2/7/2012 - 6352/58 md.) Konusu belli bir miktar
paranın ödenmesini gerektiren davalarda hükmedilen miktar ile her türlü
davalarda hükmedilen vekalet ücreti ve yargılama giderleri, davacının veya
vekilinin davalı idareye yazılı şekilde bildireceği banka hesap numarasına, bu
bildirim tarihinden itibaren, birinci fıkrada belirtilen usul ve esaslar
çerçevesinde yatırılır. Birinci fıkrada belirtilen süreler içinde ödeme
yapılmaması halinde, genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur. 3. Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri
kararlarına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare
aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası
açılabilir. 4. Mahkeme kararlarının otuz gün içinde kamu görevlilerince kasten
yerine getirilmemesi halinde ilgili, idare aleyhine dava açabileceği
gibi, kararı yerine getirmeyen kamu görevlisi aleyhine de tazminat
davası açılabilir. 5. Vergi uyuşmazlıklarına ilişkin mahkeme kararlarının idareye
tebliğinden sonra bu kararlara göre tespit edilecek vergi, resim, harçlar ve
benzeri mali yükümler ile zam ve cezaların miktarı ilgili idarece mükellefe
bildirilir. 6. (Değişik: 2/7/2012 - 6352/58 md.) Tazminat ve vergi davalarında
idarece, mahkeme kararının tebliğ tarihi ile ödeme tarihi arasındaki süreye
21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanunun 48 inci maddesine göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanacak
faiz ödenir. Ancak mahkeme kararının davacıya tebliği ile banka hesap
numarasının idareye bildirildiği tarih arasında geçecek süre için faiz
işlemez.' B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında, Anayasa'nın 129. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve
Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 15.3.2012 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Ayşegül
ATALAY tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa
kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci fıkrasında,
memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanmalarından kaynaklanan
zararlar nedeniyle kendilerine tazminat davası açılamayacağının belirtildiği,
Anayasa'da bunun istisnasının da düzenlenmediği, ancak, itiraz konusu ibare ile
Anayasa'nın bu hükmünün aksine kamu görevlisine karşı dava açma hakkının
tanındığı, bu nedenle, itiraz konusu ibarenin Anayasa'nın 129. maddesinin
beşinci fıkrasına aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinin
birinci fıkrasında; Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi
mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının
icaplarına göre idarenin, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde
bulunmaya mecbur olduğu, bu sürenin hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden
başlayarak otuz günü geçemeyeceği, ancak, haciz veya ihtiyati haciz
uygulamaları ile ilgili davalarda verilen kararlar hakkında, bu kararların
kesinleşmesinden sonra idarece işlem tesis edileceği belirtilmektedir. Maddenin
üçüncü fıkrasında; Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi
mahkemeleri kararlarına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan
hallerde idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi
tazminat davası açılabileceği hüküm altına alınmaktadır. Maddenin itiraz konusu
ibarenin de bulunduğu dördüncü fıkrasında ise; mahkeme kararlarının otuz gün
içinde kamu görevlilerince kasten yerine getirilmemesi halinde ilgilinin, idare
aleyhine dava açabileceği gibi, kararı yerine getirmeyen kamu görevlisi
aleyhine de tazminat davası açılabileceği öngörülmektedir. Bu hüküm uyarınca,
idarenin yanı sıra, mahkeme kararını kasten uygulamayan kamu görevlisinin
sorumluluğu da kabul edilmiş olmaktadır. Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci fıkrasında; 'Memurlar
ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan
doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun
gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine açılabilir.' denilmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Hukukun ve adaletin en somut yansıması olan mahkeme kararlarının uygulanması,
hukuk devleti ilkesi ve onun vazgeçilmez koşullarından biri olan hukuka bağlı
idare anlayışının gereğidir. Anayasa'nın 138. maddesinin dördüncü fıkrasında , 'Yasama ve
yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar
ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir surette değiştiremez ve bunların yerine
getirilmesini geciktiremez.' denilmektedir. Bu hükme göre, kamu
görevlileri de mahkeme kararlarını yerine getirmek zorunda olup, bu konuda
seçim hakları bulunmamaktadır. Kaldı ki, mahkeme kararlarını kasten yerine
getirmeyen memur ve diğer kamu görevlilerinin eylemleri suç oluşturmaktadır. Bu
bağlamda, Anayasa'nın 138. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca mahkeme
kararlarını uygulayıp uygulamama konusunda seçim hakkı bulunmayan kamu görevlilerinin,
yargı kararlarını kasten yerine getirmeme eylemleri, Anayasa'nın 129.
maddesinin beşinci fıkrası kapsamında değildir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibare Anayasa'nın 129.
maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Alparslan ALTAN, Erdal TERCAN ve Zühtü ARSLAN bu görüşe
katılmamışlardır. VI- SONUÇ 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28.
maddesinin (4) numaralı fıkrasında yer alan ''kararı yerine getirmeyen kamu
görevlisi aleyhine de tazminat davası açılabilir.' ibaresinin Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, Alparslan ALTAN, Erdal TERCAN ile Zühtü
ARSLAN'ın karşıoyları ve OYÇOKLUGUYLA, 27.9.2012 gününde karar verildi. Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN KARŞIOY GEREKÇESİ 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun itiraz konusu ibareyi
de içeren 28. maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir: ' Mahkeme
kararlarının otuz gün içinde kamu görevlilerince kasten yerine getirilmemesi
halinde ilgili, idare aleyhine dava açabileceği gibi, kararı yerine
getirmeyen kamu görevlisi aleyhine de tazminat davası açılabilir.' Mahkememiz çoğunluk görüşünde, kamu görevlisinin mahkeme
kararlarını yerine getirip getirmeme konusunda bir takdir yetkisinin
olmadığı ve kasıtlı olarak mahkeme kararının yerine
getirilmemesinin Anayasa'nın 129. maddesi kapsamı dışında
bırakıldığı gerekçesi ile itiraz konusu kural Anayasa'ya
aykırı bulunmamıştır. 'Mahkemelerin bağımsızlığı' başlığını taşıyan, Anayasa'nın 138.
maddesi, dördüncü fıkrasında mahkeme kararlarının yerine getirilmesini
düzenlemiştir. Buna göre, 'Yasama ve yürütme organları ile idare,
mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını
hiçbir surette değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.' Görüldüğü
gibi, mahkeme kararlarının değiştirilmeksizin ve geciktirilmeksizin yerine
getirilmesi, mahkemelerin bağımsızlığı kapsamında kabul edilmiş, yasama ve
yürütme organlarına bu konuda kesin bir emir verilmiştir. Hukuk devleti
ilkesinin de bir gereği olan mahkeme kararlarının yerine getirilmesi, herkes
için bir zorunluluk olmakla birlikte, idare için daha da farklı bir özellik arz
etmektedir. Bu nedenle kanun koyucu, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28.
maddesini kabul etmiştir. Şu halde, itiraz konusu kural gereğince bir kamu görevlisinin
mahkeme kararını kasten yerine getirmemesi halini görev yahut hizmet kusuru
kapsamında değerlendirmek ve ona göre Anayasa'ya aykırı olup olmadığını
belirlemek gerekmektedir. Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci fıkrasına göre, ' Memurlar
ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan
doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun
gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine açılabilir. '
Bu hüküm, kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri her türlü
kusurdan kaynaklanan tazminat davalarının muhatabının idare olduğunu açıkça
ifade etmektedir. Ancak, kusurlarıyla idareyi zarara uğratan kamu görevlisinin
sorumluluğu ortadan kaldırılmamıştır. Anayasa'nın 129. maddesi uğranılan idari
zararın sorumlu kamu görevlisine rücu edilmesini zorunlu kılmaktadır. Maddenin
gerekçesinde bu husus, 'Kamu hizmeti görevlilerinin görevleri ile ilgili olarak
kusurlu eylem ve işlemleri ile idareye verdikleri zarardan sorumlu olacakları
ise esasen uygulanmakta olan bir ilkenin tekrarıdır' şeklinde ifade edilmiştir. Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kararlarında belirtildiği gibi,
Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci fıkrası, hem kamu görevlilerinin gereksiz
davalarla karşı karşıya bırakılarak tedirgin edilmelerini engellemeyi ve kamu
hizmetlerinin sekteye uğratılmadan yürütülmesinin teminini, hem de zarar
görenlerin memura göre ödeme gücü çok daha yüksek olan idareye karşı dava açmak
suretiyle zararlarını daha kolay telafi etmelerini sağlamayı amaçlamıştır.
(Bkz. E.1992/15, K.1992/18, K.T: 18.5.1992; E.1997/16, K.1997/15, K.T:
14.4.1998). Nitekim, Anayasa'nın 'Temel hak ve hürriyetlerin korunması'
başlığını taşıyan 40. maddesi de aynı amaca yönelik paralel bir düzenleme
içermektedir. Bu maddenin son fıkrasına göre, ' Kişinin, resmi görevliler
tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe
tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır. '
Aynı şekilde, Devlet Memurları Kanunu da bu sorumluluk rejimine uygun olarak,
memurun görevini yerine getirirken verdiği zararlara karşı ancak ilgili kuruma
dava açılacağını düzenlemiştir. Bu Kanunun 13. maddesine göre, ' Kişiler kamu
hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan ötürü, bu
görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dava
açarlar. Kurumun genel hükümlere göre sorumlu personele rücu hakkı saklıdır. ' Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci fıkrasında kusurun mahiyeti,
kaynağı ya da 'kişisel kusur- hizmet kusuru' gibi çeşitleri konusunda herhangi
bir sınırlamaya veya istisnaya yer verilmemiştir. Maddede geçen 'kusur'
kavramının, sorumluluk hukuku açısından sadece kusurlu davranışı değil; kastı
ve kusurun diğer türü olan ihmali de ifade edecek şekilde, 'kusurlu davranış'
anlamında kullanıldığı açıktır. Bu nedenle, itiraz konusu kuralda geçen
'kasten' ibaresinden hareketle, kuralı Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci
fıkrasında öngörülen sorumluluk rejiminin dışına çıkarmak mümkün değildir. Mahkeme kararının kasten yerine getirilmemesi halinde, kamu
görevlisinin kastı aslında bir kişisel kusurdur. Ancak bu durum, onu hizmet
kusuru olmaktan çıkarıp, görevle ilişkisi olmayan kişisel kusur haline
getirmez. Mahkeme kararı, kasıtlı da olsa, yine görev kapsamında yerine
getirilmemiştir. Bu gibi durumlar için ayrıca 'görev kusuru' kavramı da
kullanılmaktadır. Görev kusuru da, hizmet kusurunun bir tezahür şeklidir. Kamu
görevlisinin kusurlu davranışı yahut kusurun türü, o fiilin suç teşkil edip
etmemesinde veya kusurlu kamu görevlisine rücu davasında etkili olabilir.
Ancak, kamu görevlisi görevini yerine getirirken kasıtlı olarak hukuka aykırı
davranıp, üçüncü kişilere zarar vermişse, bu kasıt o fiili görevden bağımsız
hale getirici bir etkiye sahip değildir. Doktrinde de, kamu görevlisinin yargı
kararlarını yerine getirmemesinin bir kişisel kusur olmakla birlikte bu kusurun
kendisine kanunla verilen yetki kullanılırken işlenmiş olduğu, buradan
kaynaklanan bir zararın tazmini için Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci
fıkrası gereğince ancak idareye karşı dava açılabileceği, dolayısıyla 2577
sayılı Kanunun 28. maddesinin dördüncü fıkrasının Anayasa 'ya aykırı olduğu yönündeki görüş büyük ölçüde
benimsenmiştir. (Örneğin bkz. Metin
Günday, İdare Hukuku ,
Ankara: İmaj Yayınevi, 2011, s. 378 ; Kemal Gözler, İdare
Hukuku , Cilt II, 2. Baskı, Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım, 2009, s.1143). Diğer yandan, itiraz konusu kuralla getirilen sorumluluk
rejiminde, mahkeme kararını yerine getirmeyen kamu görevlisinin kusur türü,
açılacak tazminat davasının nerede ve kime karşı açılacağının belirlenmesinde
etkili olmaktadır. Buna göre, eğer kamu görevlisi kasıtlı ise, davacının
tercihine göre, dava idari yargıda idare aleyhine yahut adli yargıda kamu
görevlisi aleyhine açılacaktır. Kamu görevlisi, kasıtlı değil de kusurlu olarak
mahkeme kararını yerine getirmemişse, bu takdirde dava sadece idari yargıda
idare aleyhine açılabilecektir. Oysa, adli ve idari yargının görev kapsamının
belirlenmesinde, bu şekilde ilgilinin kusurunun türü gibi subjektif kriterlere
göre değil, taraflar ve işlemin niteliği gibi tümüyle objektif kriterlere göre
hareket edilmektedir. Bu gerekçelerle, dava konusu kuralın Anayasa'nın 129. maddesine
aykırı olduğu ve iptali gerektiği kanaatinde olduğumuzdan, çoğunluk görüşüne
katılmıyoruz Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Erdal TERCAN Üye Zühtü ARSLAN