ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/28 Karar Sayısı : 2011/87 Karar Günü : 2.6.2011 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Hatay1. Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 19.3.1985 günlü, 3167 sayılı
Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'un
26.2.2003 günlü, 4814 sayılı Yasa'nın 14. maddesiyle değiştirilen 16.
maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesinin Anayasa'nın 38. maddesine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY Karşılıksız çek keşide etmek suçunu işledikleri iddiasıyla
sanıklar hakkında açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur. II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI 3167 sayılı Çek Kanunu'nun iptali istenen cümlenin de yer aldığı
16. maddesi şöyledir. ' MADDE 16-(Değişik: 4814 - 26.2.2003 m.14) Üzerinde yazılı
keşide tarihinden önce veya ibraz süresi içinde 4 üncü madde uyarınca ibraz
edildiğinde, yeterli karşılığı bulunmaması nedeniyle kısmen de olsa ödenmeyen
çeki keşide eden hesap sahipleri veya yetkili temsilcileri, kanunların ayrıca
suç saydığı haller saklı kalmak üzere, çek bedeli tutarı kadar ağır para
cezasıyla cezalandırılırlar. Ancak verilecek para cezası seksenmilyar liradan
fazla olamaz. Bu miktar, 1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun ek
2 nci maddesine göre her yıl artırılır. Bu suçtan mükerrirlere, bir yıldan beş
yıla kadar hapis cezası verilir. Bu suçun, organ veya temsilcisi tarafından tüzelkişi yararına
işlenmesi halinde özel hukuk tüzelkişisi hakkında da birinci fıkra uyarınca
para cezasına hükmolunur. Ayrıca yetkili temsilci tarafından yararına çek
keşide edilen hesap sahibi gerçek kişi hakkında da bu fıkra hükmü uygulanır. Mahkeme, ayrıca işlenen suçun niteliğine göre bir yıl ile beş yıl
arasında belirleyeceği bir süre için hesap sahiplerinin ve yetkili
temsilcilerinin çek hesabı açtırmalarının yasaklanmasına karar verir.
Yasaklanma kararı bütün bankalara duyurulmak üzere Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankasına bildirilir. Kısmen veya tamamen karşılıksız çıkan her çek yaprağı ayrı bir suç
oluşturur.' III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 7.5.2009 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, bu davada uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa bu hükmün
iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallar
uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince
açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları,
davanın değişik evrelerinde, ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki
kurallardır. Yerel mahkemede görülmekte olan davada; sanıklar hakkında
30.1.2007 tarihinde karşılıksız çek keşide etme suçunu işledikleri iddiasıyla
kamu davası açıldığı, sanık (H)nin diğer Sanık (D) adına çek düzenleme yetkisi
bulunduğu, bu yetkiye dayanarak keşide ettiği 2500 TL değerindeki çekin
karşılıksız çıkması nedeniyle sanık (H)nin 3167 sayılı Çek Kanunu'nun 16.
maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları uyarınca; sanık (D)nin de 16. maddenin
ikinci fıkrası yollamasıyla aynı maddenin birinci ve üçüncü fıkraları gereğince
cezalandırılmaları talep edilmiştir. Yargılama devam ederken itiraz konusu
kuralın Anayasa'nın 38. maddesine aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. Dosyanın incelenmesi sürecinde 14.12.2009 günlü, 5941 sayılı Çek
Kanunu 27437 sayılı, 20.12.2009 günlü Resmî Gazete'de yayımlanarak aynı gün
yürürlüğe girmiş ve 3167 sayılı Yasa yürürlükten kaldırılmıştır. Her ne kadar
iptali istenen kural yürürlükten kalkmış ise de 5237 sayılı Türk Ceza
Kanunu'nun 7. maddesinin (2) numaralı fıkrasında, suçun işlendiği zaman
yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri
farklı ise failin lehine olan kanunun uygulanacağı kurala bağlanmıştır. Bu
nedenle dava konusu kuralın anayasal incelemesine geçmeden önce, iptali istenen
dava konusu kuralın sanığın lehine olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. 3167 sayılı Yasa'nın 16. maddesinin birinci fıkrasında 'Üzerinde
yazılı keşide tarihinden önce veya ibraz süresi içinde 4. madde uyarınca ibraz
edildiğinde, yeterli karşılığı bulunmaması nedeniyle kısmen de olsa ödenmeyen
çeki keşide eden hesap sahipleri veya yetkili temsilcileri, kanunların ayrıca
suç saydığı haller saklı kalmak üzere, çek bedeli tutarı kadar ağır para
cezasıyla cezalandırılırlar Ancak verilecek para cezası seksenmilyar liradan
fazla olamaz. Bu miktar, 1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun ek 2.
maddesine göre her yıl artırılır. Bu suçtan mükerrirlere, bir yıldan beş yıla
kadar hapis cezası verilir.' kuralı yer almaktadır. Yerel mahkemede görülmekte olan davada karşılıksız kalan çek
bedeli tutarı 2500 TL'dir. Bu nedenle yargılama sonucunda sanıkların üzerine
atılı suçun sabit görülmesi durumunda her bir sanığın 2500 TL adli para
cezasıyla cezalandırılmaları söz konusu olabilecektir. 20.12.2009 tarihinde yürürlüğe giren 5941 sayılı Çek Kanunu'nda da
3167 sayılı Yasada olduğu gibi karşılıksız çek keşide etme, suç olarak
düzenlenmiş ve yasanın 5. maddesinde 'Üzerinde yazılı bulunan düzenleme
tarihine göre kanunî ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak
karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti
üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adlî para cezasına
hükmolunur. Ancak, hükmedilecek adlî para cezası, çek bedelinin karşılıksız
kalan miktarından az olamaz' denilerek yaptırıma bağlanmıştır. Yeni Yasayla getirilen ve lehe düzenleme şeklinde
değerlendirilecek olan en önemli değişiklik sanığa verilecek ceza miktarıyla
ilgilidir. 3167 sayılı Yasa'da para cezası çek bedeli iken; yeni Yasa'da bu
miktar düşürülmüş ve çekin karşılıksız kalan kısmı ile sınırlandırılmıştır.
Gerek 3167 sayılı Yasa'da ve gerekse 5941 sayılı yeni Çek Kanununda çek hesabı
açan bankanın hukuki sorumluluğu yoluna gidilerek, karşılıksız olan her bir çek
yaprağı için bankanın belirli bir ödemede bulunması zorunluluğu getirilmiştir.
5941 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin (2) ve (3) numaralı fıkralarında bu konu
açıkça düzenlenmiş, 'karşılıksızdır' işleminin, muhatap bankanın hamile kanunen
ödemekle yükümlü olduğu miktarın dışında, çek bedelinin karşılanmayan kısmıyla
sınırlı olarak yapılacağı belirtilmiştir. Lehe yasa belirlenirken, infaz kanunları dikkate alınmadan, sadece
maddi ceza kanunlarının karşılaştırılması ve lehe olduğu kabul edilen yasa
uyarınca hüküm kurulması; infaz aşamasında ise 5237 sayılı TCK'nın 7/3. maddesi
uyarınca yeniden değerlendirme yapılarak hükümlünün lehine olan infaza ilişkin
hükümlerin uygulanması gerekmektedir. Diğer bir anlatımla öncelikle asıl
cezalar karşılaştırılarak daha az cezayı gerektiren kanunun lehe olduğunun
kabul edilmesi, asıl cezalar eşit ise diğer yaptırımlar karşılaştırılarak lehe
kanunun saptanması gerekmektedir. Yerel mahkemede görülmekte olan davada çek bedeli 2500 TL'dir.
Çekin muhatap bankaya ibrazında karşılıksız olduğunun anlaşılması halinde banka
hamile ibraz tarihi itibarıyla 435 TL kanunen ödeme yapmak zorundadır. 5941
sayılı Yasaya göre sanığa verilecek adli para cezası banka tarafından ödenen
435 TL düşüldükten sonra hesaplanacaktır. Bu durumda yerel mahkeme sanık
hakkında en fazla 2065 TL adli para cezası verebilecektir. 3167 sayılı Yasa'ya göre uygulama yapıldığında 2500 TL ceza alan
sanık, 5941 sayılı Yasa'ya göre uygulama yapıldığında 2065 TL adli para
cezasıyla cezalandırılabilecektir. Yukarıda anılan önceki ve yeni yasa kuralları göz önüne
alındığında, 5941 sayılı Yasa sanık lehine olduğundan 3167 sayılı Yasa'nın 16.
maddesinin ikinci fıkrasının iptali istenen son cümlesinin görülmekte olan
davada uygulama olanağı bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle başvurunun, Mahkeme'nin yetkisizliği
nedeniyle reddi gerekir. V- SONUÇ 19.3.1985 günlü, 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek
Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'un, 26.2.2003 günlü, 4814 sayılı Kanun'un
14. maddesiyle değiştirilen 16. maddesinin ikinci fıkrasının 'Ayrıca yetkili
temsilci tarafından yararına çek keşide edilen hesap sahibi gerçek kişi
hakkında da bu fıkra hükmü uygulanır.' biçimindeki son cümlesinin itiraz
başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı
bulunmadığından, bu cümleye ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği
nedeniyle REDDİNE, 2.6.2011 gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Başkanvekili Serruh
  KALELİ Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN