ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2006/167 Karar Sayısı : 2008/86 Karar Günü  : 20.3.2008 R.G. Tarih-Sayı :25.06.2008-26917 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Seferihisar Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 10.11.2005 günlü, 5429
sayılı Türkiye İstatistik Kanunu'nun 8. maddesi ile 54. maddesinin ikinci
fıkrasının (b) bendinin Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 5., 10., 11., 12., 13.,
17., 19., 20. ve 25. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı İzmir Bölge Müdürlüğünün
verdiği idari para cezasına karşı yapılan itirazı incelemekte olan Mahkeme,
itiraz konusu kuralların iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları 10.11.2005 günlü, 5429 sayılı Yasa'nın 8. maddesi ile 54. maddenin
itiraz konusu kuralı da içeren ikinci fıkrası şöyledir: "MADDE 8.- İstatistiki birimler, kendilerinden istenen veri
veya bilgileri, Başkanlığın belirleyeceği şekil, süre ve standartlarda eksiksiz
ve doğru olarak ücretsiz vermekle yükümlüdür. MADDE 54.- ... Başkanlık veya kurum ve kuruluşlar tarafından Program kapsamında
istenen bilgileri, geçerli bir mazereti olmaksızın belirlenen şekil ve sürede
vermeyen veya eksik veya hatalı verenler, bir kereye mahsus olmak üzere
uyarılarak yedi gün içerisinde bilgileri vermeleri veya eksik ve hataları gidermeleri
istenir. Bu uyarıya rağmen, bilgileri hiç vermeyen veya talep edildiği halde
eksikleri gidermeyen ve hataları düzeltmeyen gerçek kişiler veya özel hukuk
tüzel kişilerinin organ ve temsilcileri hakkında, fiilin; a) Hanehalkı veya bireylerle yapılan araştırmalarda işlenmesi
durumunda beşyüz Yeni Türk Lirası, b) (a) bendi dışında kalan istatistiki birimlerle yapılan
araştırmalarda işlenmesi durumunda bin Yeni Türk Lirası, c) Sayımlarda işlenmesi durumunda ikibin Yeni Türk Lirası, İdari para cezası uygulanır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın Başlangıç hükümleri ile 2., 5., 10.,
11., 12.,  13., 17., 19., 20. ve  25. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün katılımlarıyla 16.1.2007 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup  incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: Başvuru kararında, 5429 sayılı Yasa'da yer alan, istatistiki
birimlerin kendilerinden istenen veri veya bilgileri, Başkanlığın belirleyeceği
şekil, süre ve  standartlarda  eksiksiz, doğru ve ücretsiz olarak
vermekle yükümlü olduklarına ilişkin 8. maddesiyle bu yükümlülüğe uymayanların
para cezasıyla cezalandırılacaklarına ilişkin 54. maddesinin ikinci fıkrasının
(b) bendi hükümlerinin eşitlik ilkesi, temel hak ve hürriyetlerin niteliği,
kişi hürriyeti ve güvenliği, özel hayatın gizliliği, düşünce ve kanaat
hürriyetine ilişkin düzenlemelere aykırı olduğu,  temel hak ve
hürriyetlerin kanunla sınırlanabileceği   ve  bu sınırlamanın
demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamayacağı, kişilerin her ne
sebeple ve amaçla olursa olsun düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanarak
yerine getirmeyenlerin cezai ya da idari bir yaptırımla karşı karşıya
bırakılmasının hukuk devleti ilkesine aykırılık teşkil edeceği düşüncesiyle
itiraz konusu kuralların, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 5., 6., 10., 11.,
12., 13., 17., 19., 20. ve 25. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İstatistik, verilerin toplanması, düzenlenmesi ve uygun
yöntemlerle analiz edilerek sonuçların yorumlanmasıdır.  İstatistikten söz
edebilmek için önce "veri"ye ihtiyaç vardır. Veriler, araştırma
yapılacak konu ile ilgili bilinen veya herhangi bir kaynaktan doğrudan ya da
dolaylı olarak elde edilen bilgilerdir. Verilerin doğrudan toplanmasında anket,
gözlem, deney gibi yöntemlerin kullanıldığı bilinmektedir. Anket en çok
kullanılan yöntem olup, bu yöntem de önceden hazırlanan anket formu/formları
çeşitli şekillerde veri kaynağına (istatistik birimlerine) ulaştırılmaktadır. 5429 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin (h) bendine göre istatistiki
birim, yapılan sayım veya örnekleme çalışmalarına konu olan, hakkında veri
toplanacak gerçek ve tüzel kişiler ile kurum ve kuruluşları ifade etmektedir. İtiraza konu 8. madde hükmüyle sayım ve örnekleme çalışmalarına
konu olan, hakkında veri toplanacak gerçek ve tüzel kişiler ile kurum ve
kuruluşların yetkililerine cevap verme yükümlülüğü getirilmiş, bu yükümlülüğe
uymayanların da 54. maddede gösterilen biçimde idari para cezasıyla
cezalandırılması öngörülmüştür. Maddede açıklayıcı bir düzenleme bulunmadığı için, "kişisel
veri" veya "isteme bağlı veri" olarak adlandırılan, belirli veya
belirlenebilir kişilerle ilgili her türlü bilgilerin istenebileceği
kuşkusuzdur. İstatistiki birimlerin kendilerinden istenen bilgileri belirlenen
şekil ve sürede eksiksiz ve hatasız olarak vermek zorunluluğuna uyulmaması idari
para cezası yaptırımına bağlanmış olmasına karşın, istenilecek veri ve
bilgilerin kapsamı ya da sınırlarının ne/neler olacağına, başka bir anlatımla,
temel hak ve özgürlüklere müdahale niteliğinde olan veri ve bilgilerin bu
zorunluluk kapsamında bulunup bulunmadığına ilişkin herhangi bir düzenlemeye
rastlanmamaktadır. Dolayısıyla, istatistiki birimler kendilerinden istenildiği
takdirde her türlü bilgiyi temel hak ve özgürlüklerine müdahale niteliğinde
olsa bile vermek zorundadırlar. Anayasa'nın 20. maddesinde herkesin özel hayatına ve aile
yaşayışına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu;  25.
maddesinde de herkesin düşünce ve kanaat özgürlüğüne sahip olduğu, her ne sebep
ve amaçla olursa olsun kimsenin düşünce ve kanaatlerini açıklamaya
zorlanamayacağı hüküm altına alınmıştır. 20. madde gerekçesinde, özel hayatın
korunmasının her şeyden önce bu hayatın gizliliğinin korunması, resmi
makamların özel hayata müdahale edememesi anlamına geldiği belirtilmiştir. AİHM kararlarında da belirtildiği gibi, özel hayat bütün
unsurlarıyla tanımlanamayacak kadar geniş bir kavram olup devletin yetkili
temsilcileri tarafından ilgililer hakkında rızası olmaksızın bilgi toplamasının
her zaman söz konusu kişinin özel hayatını ilgilendireceği kuşkusuzdur. Anket formlarında yer alan bazı sorular özel yaşamın gizliliği ile
düşünce ve kanaatin açıklanması sonucunu doğurabilir. Bir ülkede en güçlü veri
tekeli idaredir. Bu gücün sınırlandırılması özel yaşamın ve düşünce ve kanaat
özgürlüğünün korunması bakımından önemlidir. Anayasa'nın 20. ve 25. maddelerinde yer alan güvencelere rağmen
itiraza konu 8. madde hükmüyle kişiler,  bilgi toplama, saklama, işleme ve
değiştirme tekeli olan idareye ve diğer kişilere karşı korumasız bırakılmış,
veri toplamanın sınırlarına yasal düzenlemede yer verilmemiştir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuralların Anayasa'nın 20. ve
25. maddelerine aykırı olduğundan iptali gerekir. Kuralların, Anayasa'nın 20. ve 25. maddelerine dayanılarak
iptaline karar verildiğinden, aykırı olduğu ileri sürülen diğer maddeler
yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. VI- SONUÇ 10.11.2005 günlü,  5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanunu'nun
8. maddesi ile 54. maddesinin ikinci fıkrasının (b)  bendinin Anayasa'ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Haşim KILIÇ'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 20.3.2008
gününde karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla PERKTAŞ KARŞIOY
GEREKÇESİ Türkiye İstatistik Kanunu'nun 2. maddesinin (h) bendinde
istatistiki birim hakkında veri toplanacak gerçek ve tüzelkişiler ile kurum
ve  kuruluşlar tanımlanmakta,  7. ve 8. maddelerde ise
 "Kurumun görev alanına giren konularla ilgili" veri ve bilgiyi
tüm istatistiki birimlerden doğrudan isteme yetkisine Başkanlığın yetkili
olduğu belirtilmekte, 54. maddesinde de bu bilgi ve veriyi mazereti olmaksızın
belli süre içinde vermeyenler hakkında idari para cezası uygulanacağı
öngörülmektedir. Ülkelerin  ve toplumların hayatında giderek önem kazanan
istatistiki bilgiler, üretilen araştırma verilerinin standardının uluslararası
mukayese edilebilirlik derecesinde olması, güvenilir olması, kısa sürede bu
verilerin elde edilmesini gerektirmektedir. Bu hususları sağlamaya yönelik
düzenlemelere gereksinim olduğu da kuşkusuzdur. İstatistiksel araştırmalardan sağlıklı sonuçlar alınabilmesi için
öncelikle sağlıklı ve yeterli verinin elde edilmesi gereklidir. Bunu sağlamak
amacıyla Yasa'nın 8. maddesi ile getirilen yükümlülük, 54. maddenin ikinci
fıkrası ile yaptırım altına alınmıştır. Görüldüğü gibi İstatistik Kurumu'nun isteyeceği bilgiler öncelikle
Kurumun görev alanına giren konulardan olacaktır. Görev alanı dışında bir bilgi
istenmesi yasal olmayacaktır. Diğer yandan, istatistiki birimlerin cevap verme yükümlülüklerini
yerine getirmemeleri halinde, maddede öngörülen idari para cezasının
verilebilmesi "geçerli mazeret" koşuluna bağlanmıştır. Geçerli mazereti
olanlar hakkında para cezası uygulanmayacaktır. Özel hayata ilişkin soruların tanımlanamayacak kadar geniş olması,
ekonomik, sosyal ve siyasal alanlara ilişkin bilgi ve verilerinde kapsamının
büyüklüğü gözetildiğinde, belirtilen konularda yasal sınırlamalar
getirilmesinin imkansızlığı ortadadır. Kişi ve kurumlar, istatistiki bilgi ve verileri vermek istemediği
takdirde "mazeret bildirme" yolunu kullanarak Anayasa'da güvence
altına alınmış hak ve özgürlüklerini koruyabileceği gibi, bu bilgilerin
verilmemesi halinde 54. maddede öngörülen idari para cezalarına çarptırılmaları
durumunda da yargı yolunu kullanarak haklarını arayabilecekleri kuşkusuzdur. Belirtilen nedenlerle çoğunluğun iptal kararına katılmadım. Başkan Haşim KILIÇ