ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2007/9 Karar Sayısı: 2009/49 Karar Günü : 12.3.2009 R.G. Tarih-Sayı :25.06.2009-27269 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Boğazlıyan Ağır Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.12.2004 günlü ve
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun, 6.12.2006 günlü. 5560 sayılı Yasa'nın
21. maddesi ile değiştirilen 150. maddesinin (3) numaralı fıkrasının,
Anayasa'nın 2., 10. ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Kasten orman yakmak suçundan açılan kamu davasında, itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun itiraz
konusu fıkrayı da içeren 6.12.2006 günlü ve 5560 sayılı Yasa'nın 21. maddesi
ile değişik 150. maddesi şöyledir: "(1) Şüpheli veya sanıktan kendisine bir müdafi seçmesi
istenir. Şüpheli veya sanık, müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan
ederse, istemi halinde bir müdafi görevlendirilir. (2) Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık; çocuk, kendisini
savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir
müdafi görevlendirilir. (3) Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren
suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada ikinci fıkra hükmü
uygulanır. (4) Zorunlu müdafilikle ilgili diğer hususlar, Türkiye Barolar
Birliğinin görüşü alınarak çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10. ve 36. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU,  Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, Mustafa YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ ve
Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımlarıyla 7.2.2007 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, eşitlik ve adil yargılanma ilkeleri uyarınca
sanık sıfatını alan herkesin diğer tüm sanıklarla aynı statü ve haklara sahip
olmasının ve eşit koşullarda mahkeme önüne çıkmasının anayasal bir zorunluluk
olduğu, bu durumun, sanığın yasal çerçevede istediği her türlü yöntemle mahkeme
önünde suçsuzluğunu ispat etme hakkını ve isteği dışında her türlü engel ve
zorlamadan uzak tutulmasını gerektirdiği, bu nedenle sanığın ağır nitelikli
ceza gerektiren suçlar bakımından istemi halinde avukat yardımından
yararlandırılması olağan sayılabilirse de, sanığın bu tür bir yardım
istemediğini ifade etmesine rağmen bu iradesi yok sayılarak duruşmada avukat
bulundurulmasının eşitlik, hukuk devleti ve adil yargılanma ilkelerine,
dolayısıyla Anayasanın 2., 10. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu 4.12.2004 günlü ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu'nun, 6.12.2006 günlü ve 5560 sayılı Yasa'nın 21. maddesi ile değişik
150. maddesinin (3) numaralı fıkrası alt sınırı en az beş yıl hapis cezasını
gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmalarda şüpheli veya
sanığın istemi aranmaksızın kendisine müdafi görevlendirilmesini öngörmektedir. Fıkrada 5560 sayılı Kanunla değişiklik yapılmadan önce müdafi
tayinini gerektiren suçlar "üst sınırı en az beş yıl hapis cezasını
gerektiren suçlar" olarak belirlenmiş,  yapılan değişiklikle kapsam
daraltılarak "alt sınırı en az beş yıl hapis cezasını gerektiren
suçlar" için müdafi tayini öngörülmüştür. İtiraz konusu kuralı da içeren madde gerekçesinde, istem
aranmaksızın müdafi görevlendirilmesi uygulamasının etkin hale getirilmesinin
amaçlandığı, fıkrada öngörülen şartların gerçekleşmesi kaydıyla, herhangi bir
ceza sınırlamasına tabi olmaksızın müdafi görevlendirilmesinin her zaman mümkün
bulunduğu, aslında ceza davasında bir avukattan yararlanılabilmesinin temel bir
hak olup ancak bunun sağlanmasının ülkenin koşullarıyla doğru orantılı olduğu
belirtilmiştir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve insan haklarının korunması
alanında diğer uluslararası temel belgelerde kişilerin müdafi yardımından
yararlanma hakkı olduğu, kişinin müdafi ücretini ödeme olanağı yoksa ücretsiz
olarak sağlanacak müdafi yardımı ile savunma hakkına sahip olacağı yönünde
düzenlemeler bulunmaktadır. İnsan Hakları Sözleşmesinin 6/3 maddesinin c paragrafında; her
sanığın "kendi kendini müdafaa etmek veya kendi seçeceği bir müdafiin veya
eğer bir müdafi tayin için mali imkanlardan mahrum bulunuyor ve adaletin
selameti gerektiriyorsa, mahkeme tarafından tayin edilecek bir avukatın meccani
yardımından istifade etmek" hakkına sahip olduğu ifade edilmiştir.
Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Milletlerarası Sözleşmenin
14/3-d maddesi ile de benzer biçimde, sanığın müdafiden yararlanması konusunda
açık hüküm getirilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık, Anayasa'nın ve yasaların üstünde yasakoyucunun da bozamayacağı
temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. Hukuk devletinde
yasakoyucu, Anayasa kurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu
düzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir. Yasakoyucu ceza hukuku ve ceza yargılaması alanında yasama
yetkisini kullanırken, Anayasa'nın ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı
kalmak koşuluyla hangi eylemlerin suç sayılarak cezalandırılacağını, hangi
eylemler için ne tür cezalar verileceğini, bu suçlarla ilgili soruşturma ve
kovuşturma yöntemlerini belirleme konusunda takdir yetkisine sahiptir. İtiraz konusu kuralla, kişilerin müdafi yardımından yararlanma
hakkı olduğuna ilişkin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve diğer insan
haklarının korunmasına ilişkin uluslararası temel belgelerde yer alan kurallar,
İnsan Hakları Sözleşmesinin 6/3 maddesinin c paragrafındaki avukat yardımından
istifade etme" hakkına ilişkin kural ve benzer düzenleme içeren Birleşmiş
Milletler Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Milletlerarası Sözleşme de
gözetilerek belirli miktarın üstünde ceza gerektiren suçlardan dolayı
soruşturma veya kovuşturma geçiren sanığın müdafi yardımından yararlanması
sağlanmak istenmiştir. İtiraz konusu kuralla, bir yargılama faaliyeti
içerisinde bulunan kişinin bizzat savunma yapması veya istediği bir avukat
yardımından yararlanma hakları elinden alınmış değildir. Müdafi
görevlendirilmesine rağmen, sanık savunmasını bizzat yapabilecektir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural Anayasa'da belirtilen savunma
hakkı, adil yargılanma hakkı ve hukuk devleti ilkelerine aykırı değildir, iptal
isteminin reddi gerekir. Yukarıda belirtilen gerekçe karşısında kuralın Anayasa'nın 10.
maddesi yönünden ayrıca incelenmesine gerek duyulmamıştır. Anayasa'nın 10.
maddesi yönünden yapılan değerlendirmeye Fulya KANTARCIOĞLU ve Ahmet AKYALÇIN
ek gerekçeyle katılmışlardır. VI- SONUÇ 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun, 6.12.2006
günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 21. maddesiyle değiştirilen 150. maddesinin (3)
numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 12.3.2009
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ EK
GEREKÇE Başvuran Mahkeme itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10.
maddesindeki eşitlik ilkesine de aykırı olduğunu ileri sürmesine karşın karar
gerekçesinde bu yönden inceleme yapılmasına gerek görülmeyerek, Anayasa ve ceza
hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla ceza düzenlemeleri yapmanın
yasa koyucunun takdir yetkisi içinde bulunduğu vurgulanmaktadır. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesiyle herkese
hiçbir ayırım gözetilmeksizin yasalar önünde eşit davranılması güvence altına
alınmakta, böylece bireylerin yasalardan eşit yararlanma konusundaki temel
haklarına da işaret edilmektedir. Eşitliğin hukuk devletinin de önde gelen
temel ilkelerinden biri olduğunda duraksama bulunmamaktadır. Yasa koyucunun ceza hukuku alanında düzenleme yaparken sahip
olduğu takdir yetkisi, sınırsız olmayıp Anayasa ve hukukun genel ilkeleriyle
sınırlandırılmıştır. Başvuran mahkeme tarafından yasa koyucunun düzenleme yapma
konusundaki takdirini eşitlik ilkesine aykırı olarak kullandığı ileri
sürülerek, yalnız Anayasa'nın değil, evrensel hukukun da temel ilkelerinden
biri olan eşitlik ilkesine aykırılıktan kaynaklanan bir temel hak ihlâlinden
söz edilmektedir. Ceza hukuku alanında, suç sayılan eylemlerin belirlenmesi ve
korunan hukuki yarar, suçu işleyenler ile suçun nitelikleri gözetilerek bunlara
verilecek cezanın türü ve miktarının saptanması yasa koyucunun sahip olduğu
takdir yetkisi içinde ise de  bu durum, özellikle eşitlik ilkesine
aykırılık gibi temel hak ihlâli savları karşısında Anayasal denetim yapılmasına
engel oluşturmaz. Esasen Anayasa yargısının amacı ve işlevi de bu denetimi
zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle konunun, başvuran Mahkeme'nin ileri sürdüğü eşitlik
ilkesi yönünden de incelenerek itiraz konusu kuralın hangi gerekçe ile bu
ilkeye aykırı olmadığının belirtilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun
karardaki redde ilişkin görüşüne katılıyoruz. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN