ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı : 1980/76 Karar sayısı : 1981/16 Karar günü : 9.4.1981 Resmi Gazete tarih/sayı : 17.5.1981/17343 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Amasya Sulh Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: Türk Ceza Yasasının 12.6.1979 günlü, 2248
sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin üçüncü, beşinci ve altıncı fıkralarında
yer alan kuralların, Anayasanın eşitlik ilkesine aykırı olduğu öne sürülerek
iptallerine karar verilmesi isteminden ibarettir. I- OLAY: Sanık hakkında, Amasya ilinin bir mahallesinde duvarlara (l
Mayıs için ileri, Yaşasın 1 Mayıs, Genç-Öncü) deyimlerini yazmış olması
nedeniyle Türk Ceza Yasasının değişik 536/2. maddesi uyarınca kamu davası
açılmıştır. Davaya bakmakta olan Mahkeme, sözü geçen maddenin üçüncü,
beşinci ve altıncı fıkralarında yer alan kuralların Anayasaya aykırı olduğu
kanısıyla Anayasa Mahkemesine başvurmaya karar vermiştir. III- METİNLER: l- Türk Ceza Yasasının 12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile
değişik, itiraz konusu kurallara, da içeren, 536. maddesi şöyledir: "Madde 536- Her kim, belediyeler, köy ihtiyar kurulları
veya yasalarla yetkili kılınmış diğer makamlarca önceden ayrılmış ya da
oturulan yerler dışında, o yerin en büyük mülkiye amirine yapılacak bir başvuru
üzerine ayrılan yerlere, izin almaksızın veya verilen izne aykırı biçimde,
basılı olan veya olmayan, elle yapılmış veya yazılmış her türlü resim, yazı ve
işaretler veya bunları içeren kağıt, pano, pankart, bant ya da benzerlerini
asar veya yapıştırırsa veya izne dayalı olsa bile bu yerleri boyar veya bu
yerlere yazı yazar, resim ya da işaret yaparsa, eylem başka bir suç
oluştursa bile ayrıca altı aydan bir yıla kadar hafif hapis ve bin liradan
aşağı olmamak üzere hafif para cezasına çarptırılır. Bu eylemler yukarıdaki fıkra dışında kalan yerlerde veya kamuya
ayrılmış veya kamuya açık veya herkes tarafından görülebilecek yerlerde veya
her türlü taşıt araçları veya kamu hizmetlerine ait iletişim araçları veya kamu
hizmetine ayrılmış veya özel kişi ve kuruluşlara ait işaret veya levhalar
üzerinde işlenirse, eylem başka bir suçu oluştursa bile ayrıca bir yıldan iki
yıla kadar hafif hapis ve ikibin liradan az olmamak üzere hafif para cezasına
çarptırılır. Yukarıdaki fıkralarda gösterilen eylemlerin derneklerin veya
benzeri kuruluşların mensupları tarafından veya onların iştirakiyle yapıldığı
sabit olduğu takdirde suçu işleyen veya suça bu suretle katılan dernek ve
kuruluş mensuplarına sözü edilen fıkralardaki cezalar iki katı olarak
hükmedilir. Şu kadar ki hafif hapis cezası iki yılı aşamaz. Yukarıdaki fıkralardaki eylemleri küçüklere veya ceza ehliyeti
olmayan kişilere işletenlere yukarıdaki fıkralar uyarınca verilecek cezalar
yarısı kadar artırılır. Yukarıdaki fıkralardaki eylemler, siyasal veya ideolojik olmayan
amaçlarla işlenir ve içeriği bakımından bir suçu oluşturmazsa yukarıdaki
fıkralarda yazılı cezalar onda birine kadar indirilebilir. Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralardaki suçlardan
dolayı hükmolunacak cezalar ertelenemez ve bunların yerine 647 sayılı Cezaların
İnfazı Hakkındaki Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen ceza ve tedbirler
uygulanamaz. Bu maddede suç sayılan eylemlerin işlenmesinden dolayı sebebiyet
verilen zararın tazminine ayrıca hükmolunur. Görenek ve geleneklere göre asılacak kağıt, pano, pankart, bant
ya da benzerleri bu madde hükümleri dışındadır. 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri
Hakkındaki Kanun hükümleri saklıdır." 2- 13.7.1965 günlü, 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında
Kanun'un ilgili 4. ve 6. maddeleri de şöyledir: "Madde 4- Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalar, suçlunun
kişiliğine, sair hallerine ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre mahkemece, 1. Kabahatlerde beher gün karşılığı 50 ilâ 100 lira hafif,
cürümlerde 100 ilâ 200 lira hesabıyla ağır para cezasına, 2. Aynen iade veya tazmine, 3. Altı ayı geçmemek üzere bir eğitim veya ıslâh kurumuna devam
etmeye, 4. Bir yılı geçmemek kaydıyla muayyen bir yere gitmekten, bazı
faaliyetleri veya meslek ve sanatı icradan men'e, 5. Her nev'i ehliyet ve ruhsatnamenin bir aydan bir yıla kadar
muvakkaten geri alınmasına, Çevrilebilir. Suç tarihinden önce, para cezasına veya tedbire çevrilmiş olsa
dahi, hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilmemiş olanlar hakkında, hükmolunan
otuz güne kadar (otuz gün dahil) hürriyeti bağlayıcı cezalarla, suç tarihinde
18 yaşını ikmal etmemiş olanların mahkum edildikleri kısa süreli hürriyeti
bağlayıcı cezalar yukarı ki bentlerde yazılı ceza veya tedbirlerden birine
çevrilir. Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hürriyeti bağlayıcı ceza
uzun süreli de olsa fail hakkında bu maddenin ilk fıkrasının (l) numaralı bendi
hükmü uygulanabilir. Uygulamada asıl ceza, bu madde hükümlerine göre para cezasına
veya tedbire çevrilen hürriyeti bağlayıcı cezadır. Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezaları, birinci fıkranın 2, 3,
4 ve 5 numaralı bentlerinde yazılı tedbirlerden birine çevrilmiş olanlardan
tedbir hükümlerini Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata rağmen 30 gün
içerisinde yerine getirmeyenler veya hükmün gereklerine aykırı hareket
edenlerin tedbire çevrilmiş olan kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalarının,
tedbir hükümlerine muhalefetlerinin derecesine göre kısmen veya tamamen
infazına veya infaz olunmamasına hükmü veren mahkemece karar verilir. Tedbire ilişkin hükümlere muhalefet, haklarında ikinci fıkra
hükmü uygulanmış olanlar tarafından vukubuldukta; tedbir, hükmü veren mahkemece
birinci fıkrada yazılı esaslar dairesinde para cezasına çevrilir. Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezadan çevrilen para cezasını,
hükümde taksit öngörülmüş ise taksit süreleri, aksi halde 5 inci maddenin 8
inci fıkrasında yazılı sureler içerisinde ödemeyenlerin işbu cezaları
mahkemece, hükümde bir günlük hürriyeti bağlayıcı ceza ne miktar para cezasına
karşılık tutulmuş ise aynı miktar üzerinden hürriyeti bağlayıcı cezaya
çevrilir. Tedbir hükümlerinin yerine getirilmesi hükümlünün ihtiyarında
olmayan sebepler yüzünden imkansız hale gelmişse hükmü veren mahkemece bu
tedbir yerine başka bir tedbire hükmolunur. Bu madde hükümleri, sırf askerî suçlar ile askerî disiplin
suçları ve birinci fıkranın 3 ve 4 numaralı bendi hükümleri de subaylar, askerî
memurlar ve astsubaylar hakkında uygulanmaz." Madde 6- Adliye mahkemelerinde para cezasından başka bir ceza
ile mahkûm olmayan kimse, işlediği bir suçtan dolayı ağır veya hafif para veya
6 aya kadar ağır hapis veya bir yıla kadar hapis veya hafif hapis cezalarından
biri ile mahkum olur ve geçmişteki haliyle ahlâki temayüllerine göre cezasının
ertelenmesi, ileride cürüm işlemekten çekinmesine sebep olacağı hakkında
mahkemece kanaat edinilirse, bu cezanın ertelenmesine hükmolunabilir. Bu halde
ertelemenin sebebi hükümde yazılır. Fiilin işlendiği zamanda 15 yaşını bitirmemiş küçüklerin mahkûm
oldukları ağır hapis cezası iki seneden, hapis ve hafif hapis cezası üç
seneden; 15 yaşını doldurmuş olup da 18 yaşını ikmal etmemiş olanlar ile 70
yaşına varmış ihtiyarların mahkûm oldukları ağır hapis cezası bir seneden,
hapis veya hafif hapis cezası iki seneden fazla olmadığı hallerde de yukarıdaki
fıkra hükümleri uygulanabilir. Bazı suçlara ilişkin cezalar ile askerî suçlar ve disiplin suçlarına
ilişkin cezaların ertelenemeyeceğine dair özel kanun hükümleri saklıdır." 3- Dayanılan Anayasa kuralı: "Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce,
felsefî inanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz
tanınamaz." IV-İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca Şevket
Müftügil, Ahmet H. Boyacıoğlu, Ahmet Salih Çebi, Muammer Yazar, Ahmet
Zeyneloğlu, Adil Esmer, Hakkı Müderrisoğlu, Nihat O.Akçakayalıoğlu, Nahit
Saçlıoğlu, Hüseyin Karamüstantikoğlu, Orhan Onar, Necdet Darıcıoğlu, İhsan
N.Tanyıldız, Yılmaz Aliefendioğlu ve Yekta Güngör Özden'in katılmalarıyla
13.1.1981 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında sınırlama konusu üzerinde
durulmuştur. Başvuru kararında Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesinin
Anayasaya aykırı olduğu öne sürülen kuralları, maddenin üçüncü, beşinci
ve altıncı fıkralarında yer almaktadır. Buna göre, itirazın da anılan fıkralara
yöneltilmiş olduğunu kabul etmek gerekmekte ise de, Anayasanın değişik 151. ve
22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca mahkemeler, ancak,
bakmakta oldukları davada uygulanacak yasa kurallarının Anayasaya aykırı olduğu
itirazında bulunabileceklerinden, incelemelerde bir sınırlama yapılması zorunlu
görülmüştür. Ceza Yargılamaları Yöntemi Yasasının 257/1. maddesine göre,
"hükmün mevzuu, duruşmanın neticesine göre iddianamede gösterilen fiilden
ibaret" olacağından, davada uygulanacak kuralın saptaması için eylemin
iddianamede nitelendirilme biçimine bakılmalıdır. İddianamede, "olay tarihinde Amasya Emniyet mensuplarınca
yapılan devriye gezisi sırasında sanık .......'in ellerinde fırça ve boya Bir
Mayıs ile ilgili slogan yazmakta iken yakalandığı...." belirtilmiş ve
sanığın Türk Ceza Yasasının 536/2. maddesi uyarınca cezalandırılması istenmiş;
fakat, sözü geçen maddenin, dernek ve benzeri kuruluş mensupları hakkında
hükmolunacak cezaların artırılmasını Öngören üçüncü fıkrasının uygulanmasını
gerektiren bir nitelemeye yer verilmemiştir. İtirazcı Mahkeme, sanığa ek
savunma hakkı tanınması yoluyla, anılan fıkra kuralının uygulanması yoluna
kendiliğinden yönelmiş de değildir. Öte yandan, sanığın yazdığı iddia olunan yazının siyasal içerik
taşıdığı başvuru kararında kabul edilmiş bulunduğuna göre, davada, 536.
maddenin beşinci fıkrasının dahi uygulanmasına yer yoktur. Sözü geçen maddenin itiraz konusu altıncı fıkrası ise,
kendisinden önce gelen ilk dört fıkrada yazılı cezalar ile ilgili ayrık bir
kural taşımaktadır. Davada, maddenin bu ilk dört fıkrasından hangileri
uygulanacaksa, itiraz konusu altıncı fıkra kuralı da o ölçüde uygulanacak
demektir. Konuya bu açıdan bakılınca: Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesinin birinci fıkrası,
hangi eylemlerin suç sayıldığını, maddenin tümünde göz önünde tutulacak temel
bir öğe olarak belirlemekte olduğundan, ilk planda uygulama alanına
girmektedir. Bundan başka, eylem, birinci fıkrada gösterilen özel ilân yerleri
dışında kalan ve herkesçe görülebilecek yerlerde işlenmiş olduğundan, aynı
zamanda maddenin ikinci fıkrası kapsamına da girmekte ve esasen iddianamede de
bu fıkranın uygulanması istenmektedir. Özetlenirse, bakılmakta olan davada, Türk Ceza Yasasının değişik
536. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları uygulanabileceğinden, itiraz konusu
altıncı fıkra kuralı da, ancak, anılan bu fıkralarla sınırlı olarak
uygulanabilecektir. Belirtilen bu nedenlerle, sonuçta; "dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve bu incelemenin Türk Ceza
Yasasının 12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasayla değişik 536. maddesinin altıncı
fıkrası hükmünün "Birinci ve ikinci..." sözcükleri ile
sınırlandırılarak yapılmasına, Ahmet H. Boyacıoğlu, Hakkı Müderrisoğlu, Necdet
Darıcıoğlu, İhsan N. Tanyıldız ve Yekta Güngör Özden'in altıncı fıkranın yalnız
ikinci sözcüğüyle sınırlandırılması, Nihat O .Akçakayalıoğlu'nun sınırlamaya
yer olmadığı yolundaki karşı oylarıyla ve oyçokluğuyla karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: İşin esasına ilişkin rapor, mahkemenin gerekçeli kararı ve
ekleri, itiraz konusu yasa kuralı ile Anayasaya aykırılık savına dayanak
tutulan Anayasa kuralı, bunlarla ilgili yasama belgeleri ve öteki metinler
okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Türk Ceza Yasasının değişik 536.
maddesinin altıncı fıkrasının iptalini istemektedir. Bu fıkra, birbirinden ayrı
şu iki kuralı içermektedir: 1- Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralardaki suçlardan
dolayı hükmolunacak cezalar ertelenemez, 2- Bu fıkralardaki suçlardan dolayı hükmolunacak cezalar yerine
647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkındaki Yasanın 4. maddesinde belirtilen ceza ve
tedbirler uygulanamaz. İtirazcı Mahkeme bu iki kuralı da Anayasanın 12. maddesinde
yazılı eşitlik ilkesine aykırı görmektedir. Oysa, Anayasa Mahkemesinin daha
önce aynı nitelikteki başka bir itiraz nedeniyle verdiği 29.4.1980 günlü, Esas:
1979/37, Karar: 1980/26 sayılı kararında (Resmî Gazete Gün: 23.8.1980, Sayı:
17084) belirtildiği gibi, itiraz konusu fıkra kuralının Anayasaya aykırı bir
yönü yoktur. O kararda ayrıntılı biçimde gösterilen ve bu itiraz bakımından da
geçerli olan gerekçelerin burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Sonuç olarak, aynı nedenlerle itirazın reddine karar
verilmelidir. VI- SONUÇ: Türk Ceza Yasasının 12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Tasa ile
değişik 536. maddesinin sınırlama kararı uyarınca incelenen altıncı fıkrasında
yer alan "birinci" ve "ikinci" sözcükleri biçimindeki
hükmün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine, 9.4.1981 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Şevket Müftügil Başkanvekili Ahmet H. Boyacıoğlu Üye Ahmet Salih Çebi Üye Muammer Yazar Üye Ahmet Zeyneloğlu Üye Adil Esmer Üye Hakkı Müderrisoğlu Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Nahit Saçlıoğlu Üye Hüseyin Karamüstantikoğlu Üye Kenan Terzioğlu Üye Orhan Onar Üye Necdet Darıcıoğlu Üye Yılmaz Efendioğlu Üye Yekta Güngör Özden KARŞIOY YAZISI Sanık hakkında dava, 2248 sayılı Yasayla değişik Türk Ceza
Yasasının 536. maddesinin 2. fıkrası uyarınca açılmıştır. Ceza Yargılamaları
Usulü Yasasına göre, hükmün konusu duruşmanın sonucuna göre iddianamede
gösterilen fiilden ibarettir ve mahkemeler eylemi takdirde serbest olmakla
birlikte eylemle bağlıdırlar. Öte yandan söz konusu yasanın altıncı fıkrasında
"Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü" fıkralardaki suçlardan dolayı
hükmolunacak cezaların ertelenemeyeceği ve bu cezalar hakkında başka ceza ve
tedbirlerin uygulanamayacağı belirtilmektedir. Sanığın ilçe merkezindeki evlerin duvarlarına belirtilen
içerikte yazı yazdığı ve eylemin, sözü edilen ikinci fıkra kapsamına girdiği
belirtildiğine göre, eylemin subutu halinde sanığa yalnız ikinci fıkra hükmü
uyarınca ceza uygulaması yapılacağından, altıncı fıkra da ikinci fıkra
nedeniyle hükmedilecek ceza açısından uygulama alanına giriyor demektir. Bu nedenle söz konusu maddenin altıncı fıkrasının hem
"birinci" hem de "ikinci" sözcükleri ile sınırlanması
yolundaki çoğunluk görüşüne karşıyım. Başkanvekili Ahmet H. Boyacıoğlu KARŞIOY YAZISI İşin esasına ilişkin incelemenin Türk Ceza Yasasının 12.6.1979
günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin altıncı fıkrası yönünden
sınırlandırılmasında, bu fıkranın kapsam ve niteliği büyük ölçüde önem taşımaktadır. İçeriğinden ve çok açık olan ifadesinden de anlaşılacağı üzere,
Türk Ceza Yasasının 536. maddesinin altıncı fıkrası hükmü; birinci, ikinci,
üçüncü ve dördüncü fıkraları uyarınca cezalar belirlendikten sonra uygulama
alanına girmekte, bu cezaların ertelenmesini ve bunların yerine 647 sayılı
Yasa'nın 5. maddesinde belirtilen ceza ve Önlemlerin uygulanmasını
engellemektedir. Böyle olunca, sınırlama yapılırken, altıncı fıkra hükmünün,
bakılmakta olan davada, 536. maddenin birinciden dördüncüye kadar ki
fıkralarından hangisine göre hükmolunacak ceza yönünden uygulanabileceğinin
saptanması zorunlu bulunmaktadır. Hangi eylemlerin suç sayıldığını, 536. maddenin tümünde göz
önünde tutulacak temel bir kural olarak belirleyen birinci fıkranın, bakılmakta
olan davada, yalnızca suçun nesnel öğelerini saptamak açısından uygulama
alanına girdiğinde kuşku yoktur. Dava konusu eylemin ise, birinci fıkrada
gösterilen özel ilân yerleri dışında kalan ve herkes tarafından görülebilecek
olan bir yerde işlendiği öne sürüldüğüne göre, ceza uygulamasının dayanağını
doğrudan doğruya ikinci fıkra oluşturacaktır. Bu bakımdan, altıncı fıkra
yönünden yapılacak incelemenin, koşulları gerçekleştiğinde, ceza uygulamasına
esas alınacak olan ikinci fıkra ile sınırlı tutulmasında yasal zorunluluk
vardır. Gerçekten, altıncı fıkraya ilişkin inceleme, birinci fıkrayı da
kapsayacak genişlikte tutulacak olursa, verilecek karar, olayda ceza tayini
yönünden uygulanması söz konusu olmayan birinci fıkrayı da etkileyecektir. Bu
durumun, Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27.
maddeleri hükümleriyle bağdaştırılması kanımızca olanaksızdır. Yukarıda açıklanan nedenlerle, "ilk inceleme" sonunda
verilen karara katılamıyoruz. Üye Necdet Darıcıoğlu Üye Hakkı Müderrisoğlu Üye Yekta Güngör Özden