ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/147 Karar Sayısı : 2014/75 Karar Günü : 9.4.2014 R.G. Tarih-Sayı :
24.7.2014-29070 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul (4) No'lu
Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 24.6.1995 günlü, 556
sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 42. maddesinin
birinci fıkrasının (c) bendinin Anayasa'nın 2., 35. ve 91. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Marka hakkına tecavüz edildiği iddiasıyla açılan davada, itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralı Kanun Hükmünde Kararname'nin itiraz konusu kuralı da içeren 42.
maddesi şöyledir: "Aşağıdaki hallerde markanın hükümsüz sayılmasına yetkili
mahkeme tarafından karar verilir: a) 7 nci maddede sayılan haller. (Ancak, 7 nci maddenin (ı)
bendinde belirtilen tanınmış markalarla ilgili davanın tescil tarihinden
itibaren 5 yıl içerisinde açılması gerekir. Markanın tescilinde kötü niyet
varsa iptal davası süreye bağlı değildir. b) 8 inci maddede sayılan haller. (Ancak, 8 inci maddenin son
fıkrası çerçevesinde açılan davada önceki hak sahibi koruma süresinin
bitiminden itibaren 2 yıl içerisinde markasını kullanmamışsa bu bir hükümsüzlük
nedeni sayılmaz.) c) 14 üncü maddeye aykırılık. (Ancak, 5 yılın dolması ile davanın
açıldığı tarih arasında ciddi biçimde kullanma hükümsüzlük nedeni sayılmaz.
Dava açılacağı düşünülerek kullanma gerçekleşmiş ise, mahkeme davanın
açılmasından önceki üç ay içerisinde gerçekleşen kullanmayı dikkate almaz.) d) Marka sahibinin davranışları nedeniyle, marka mal ve hizmetler
için yaygın bir ad haline gelmiş ise, e) Hak sahibi veya yetkili kıldığı kişi tarafından kullanım
sonucunda tescil edildiği mal ve hizmetlerin niteliği, kalitesi, üretim yeri ve
coğrafi kaynağı konusunda halkta yanlış anlama ihtimali var ise, f) 59 uncu maddeye aykırı kullanım. Hükümsüzlük nedenleri, markanın tescil edildiği bir kısım mal veya
hizmete ilişkin bulunuyorsa, yalnız o mal veya hizmet ile ilgili olarak kısmi
hükümsüzlüğe karar verilir. (Ek fıkra : 3/11/1995 - 4128/5 md.;Değişik:22/6/2004 - 5194/15
md.) Bir marka tescil tarihinden önce kullanılmış ve tescile konu mallar
veya hizmetlerle ilgili olarak bu kullanım sonucu ayırt edici bir nitelik
kazanmış ise 7 nci maddenin birinci fıkrasının (a), (c) ve (d) bentlerine göre
tescili hükümsüz sayılamaz. " B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 35. ve 91. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,
Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL,
Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 11.12.2013 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Yunus Emre YILMAZOĞLU
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmünde
kararname kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraza konu kuralın, marka hakkının, tescil
tarihi itibarıyla sona ermesi sonucunu doğurması nedeniyle Anayasa'nın 2., 35.
ve 91. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. A- Kanun Hükmünde Kararnamelerin Yargısal Denetimi Hakkında Genel
Açıklama Anayasa'nın 91. maddesinde düzenlenen kanun hükmünde kararnameler,
işlevsel yönden yasama işlemi niteliğinde olduğundan yargısal denetimlerinin
yapılması görev ve yetkisi Anayasa'nın 148. maddesi ile Anayasa Mahkemesine
verilmiştir. Yargısal denetimde kanun hükmünde kararnamenin, öncelikle yetki
kanununa sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir. Her
ne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde kanun hükmünde kararnamelerin yetki
kanunlarına uygunluğunun denetlenmesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim ve
esas bakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de
Anayasa'ya uygunluk denetiminin kapsamına öncelikle kanun hükmünde kararnamenin
yetki kanununa uygunluğunun denetimi de girer. Çünkü Anayasa'da, Bakanlar
Kuruluna ancak yetki kanununda belirtilen sınırlar içerisinde kanun hükmünde
kararname çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması,
kanun hükmünde kararnameyi Anayasa'ya aykırı duruma getirir. Dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan alan olağanüstü hal
kanun hükmünde kararnamelerinden farklı olarak, olağan dönemlerdeki kanun
hükmünde kararnamelerin bir yetki kanununa dayanması zorunludur. Bu nedenle,
kanun hükmünde kararnameler ile dayandıkları yetki kanunu arasında çok sıkı bir
bağ vardır. Kanun hükmünde kararnamenin yetki kanunu ile olan bağı, kanun
hükmünde kararnameyi aynen ya da değiştirerek kabul eden kanun ile kesilir.
Kanun hükmünde kararnamenin Anayasa'ya uygun bir yetki kanununa dayanması,
geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki kanununa dayanmadan çıkartılan veya
dayandığı yetki kanunu iptal edilen kanun hükmünde kararnamelerin içeriği
Anayasa'ya aykırılık oluşturmasa bile bunların Anayasa'ya uygunluğundan söz
edilemez. Kanun hükmünde kararnamelerin Anayasa'ya uygunluk denetimi,
kanunların denetiminden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, " Kanunlar
Anayasaya aykırı olamaz. " denilmektedir. Bu nedenle kanunların
denetiminde, onların yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır.
Kanun hükmünde kararnameler ise konu, amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem
dayandıkları yetki kanununa hem de Anayasa'ya uygun olmak zorundadırlar. Anayasa'da kimi konuların kanun hükmünde kararnamelerle
düzenlenmesi yasaklanmaktadır. Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasında
" Sıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci
kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleri ile dördüncü bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler... "in
kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kural
gereğince, Türkiye Büyük Millet Meclisi, " Bakanlar Kurulu "na
ancak kanun hükmünde kararnameyle düzenlenmesi yasaklanmış alana girmeyen
konularda kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Anayasa'nın herhangi bir maddesinde kanunla düzenleneceği
öngörülen bir konunun, Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasının açıkça
yasakladığı hükümler ile ilgili olmadıkça ya da Anayasa'nın 163. maddesinde
olduğu gibi kanun hükmünde kararname çıkarılamayacağı açıkça belirtilmedikçe
kanun hükmünde kararname ile düzenlenmesi Anayasa'ya aykırılık oluşturmaz. B- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralının Anayasa'ya
Aykırılığı Sorunu İtiraz konusu kuralla, KHK'nin 14. maddesine yollamada
bulunularak, markanın tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir
nedene dayanmaksızın kullanılmaması veya kullanımına beş yıl kesintisiz ara
verilmesi hâlleri hükümsüzlük nedeni olarak belirlenmiş, beş yılın dolması ile
davanın açıldığı tarih arasında markanın ciddi biçimde kullanılması hâlinde
hükümsüzlük nedeninin oluşmayacağı öngörülmüş, ancak dava açılacağı düşünülerek
marka kullanılmışsa, mahkemenin davanın açılmasından önceki üç ay içerisinde
gerçekleşen kullanmayı dikkate almayacağı hükme bağlanmıştır. Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasında "Sıkıyönetim
ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci ve
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile
dördüncü bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler..." in kanun
hükmünde kararnamelerle düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Öte yandan,
Anayasa'nın "Mülkiyet hakkı" başlıklı 35. maddesinin
birinci fıkrasında, herkesin, mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğu; ikinci
fıkrasında bu hakların, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği;
üçüncü fıkrasında ise, mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı
olamayacağı kurala bağlanmıştır. Buna göre, Anayasa'nın "Kişinin
Hakları ve Ödevleri" başlıklı ikinci bölümünde yer alan mülkiyet
hakkına ilişkin olarak kanun hükmünde kararname ile düzenleme yapılması mümkün
değildir. Mülkiyet hakkının konusunu, maddi ve gayrîmaddi mallar
oluşturmaktadır. Taşınır ve taşınmaz mallar, maddi mallar kapsamında iken,
fikri ve sınaî mülkiyet hakları gayrîmaddi mallar kapsamında bulunmaktadır.
 Bir markanın sahibine sağladığı haklar ise "marka
hakkı" olarak adlandırılmakta ve marka hakkı, fikri ve sınai
mülkiyet hakları kapsamında yer almaktadır. Dolayısıyla, itiraz konusu
kuraldaki düzenleme, mülkiyet hakkının konusunu oluşturan marka hakkıyla
ilgili olduğundan kural, Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasına
aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasına aykırı
görülerek iptal edildiğinden, ayrıca
Anayasa'nın 2. ve 35. maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. VI- SONUÇ 24.6.1995 günlü, 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname'nin 42. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin
Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Anayasa'ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, 9.4.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ