ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2008/111 Karar Sayısı: 2010/22 Karar Günü : 28.1.2010 R.G. Tarih-Sayı :
10.12.2011-28138 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 1. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 14.7.1965 günlü, 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fıkrasının (C) bendinin
'Toplu müracaat veya şikâyet etmek' biçimindeki ( h) alt bendinin, Anayasa'nın
2., 13. ve 74. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacının, arkadaşlarıyla toplu şikâyet dilekçesi vermesi üzerine
hakkında öngörülen aylıktan kesme cezasının iptali için açtığı davada, itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun Devlet
memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını
gerektiren fiil ve halleri düzenleyen 125. maddesinin itiraz konusu (h) alt
bendini de içeren (C) bendi şöyledir: 'C - Aylıktan kesme: Memurun, brüt aylığından 1/30 - 1/8 arasında
kesinti yapılmasıdır. Aylıktan kesme cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır: a) Kasıtlı olarak; verilen emir ve görevleri tam ve zamanında
yapmamak, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasları yerine
getirmemek, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçleri korumamak, bakımını
yapmamak, hor kullanmak, b) Özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemek, c) Devlete ait resmi belge, araç, gereç ve benzerlerini özel
menfaat sağlamak için kullanmak, d) Görevle ilgili konularda yükümlü olduğu kişilere yalan ve
yanlış beyanda bulunmak, e) Görev sırasında amirine sözle saygısızlık etmek, f) Görev yeri sınırları içerisinde her hangi bir yerin toplantı,
tören ve benzeri amaçlarla izinsiz olarak kullanılmasına yardımcı olmak, g) İkamet ettiği ilin hudutlarını izinsiz terketmek, h) Toplu müracaat veya şikâyet etmek, ı) Hizmet içinde Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu
sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak, j) Yasaklanmış her türlü yayını görev mahallinde bulundurmak.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 13. ve 74. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 18.12.2008 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında itiraz konusu kuralın, kamu düzeninin
bozulmasının ve kamu görevlilerinin birlikte hareket ederek gruplaşmalarının
önüne geçmek amacıyla getirildiği düşünülebilirse de,temel hak ve özgürlüklerin
genişlediği, toplu gösteri ve yürüyüşlerin yapılabildiği, Devlet memurlarının
sendikalara üye olabildiği ve sendikal faaliyetlere katılabildiği günümüz
koşullarında amaca uygun bir etkisinin kalmadığı, Anayasa'nın dilekçe hakkını
düzenleyen 74. maddesinde bu hakkın sınırının belirtilmeyip sadece kullanılış
biçiminin kanunla düzenleneceğinin öngörüldüğü, olayda olduğu gibi birkaç
memurun aynı dilekçe ile yaptığı şikâyetin toplum düzenini nasıl veya ne yönde
bozacağının meçhul olduğu, zira, toplu şikâyetin varlığından söz edebilmek için
dilekçeyi en az kaç kişinin imzalaması gerektiğinin Yasa'da gösterilmediği ve
böylece suçun tanımında belirsizlik yaratıldığı, aynı içerikli dilekçenin ayrı
ayrı imzalanıp verilmesi suç oluşturmazken, tek dilekçenin birlikte
imzalanmasının suç olarak kabul edilip memurun, hakkaniyete ve adalete aykırı
bir biçimde cezalandırılmasının demokratik hukuk devletiyle bağdaşmaması
nedeniyle Anayasa'nın 2., 13. ve 74. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. İtiraz konusu kuralda, memurların toplu müracaat veya şikâyette
bulunmaları, aylıktan kesme cezası uygulanacak eylemler arasında sayılmıştır. Anayasa'nın 74. maddesinde 'Vatandaşlar ve karşılıklılık esası
gözetilmek kaydıyla Türkiye'de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu
ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük
Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili
başvurmaların sonucu gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yazılı olarak
bildirilir. Bu hakkın kullanılma biçimi kanunla düzenlenir.' denilmektedir. Yönetime karşı dilekçe ve şikâyetlerin bireysel veya toplu olarak
bildirilmesinin, demokratik bir toplumda bazı sorunların çözümü için etkili bir
yol olduğu, bu nedenle dilekçe hakkının, bir siyasal hak olarak tanınıp
Anayasal güvenceye kavuşturulduğu kuşkusuzdur. Anayasa'nın 13. maddesinde temel
hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması, Anayasa'nın ilgili maddelerinde özel
sınırlandırma nedeni bulunmasına bağlı tutulmuştur. Anayasa'nın 74. maddesinde
ise bu hakkın kullanılması bakımından bir ayırım yapılmayarak yabancılarla
ilgili özel düzenleme saklı kalmak koşuluyla vatandaşlar için farklı kurallara
yer verilmemiştir. Buna göre kamu görevlileri de dahil, herkes bu hakkı
kullanabilecektir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural ile memurların toplu
müracaat veya şikâyette bulunmalarının disiplin cezası yaptırımına bağlanması
Anayasa'nın 2., 13. ve 74. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Haşim KILIÇ bu görüşe katılmamıştır. VI- SONUÇ 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 12.5.1982
günlü, 2670 sayılı Yasa'nın 31. maddesiyle değiştirilen 125. maddesinin birinci
fıkrasının (C) bendinin 'Toplu müracaat veya şikâyet etmek,'biçimindeki (h) alt
bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Haşim KILIÇ'ın karşıoyu ve
OYÇOKLUĞUYLA, 28.1.2010 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY GEREKÇESİ 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125.
maddesinin birinci fıkrasının (C) bendinin 'Toplu müracaat veya şikâyet etmek'
biçimindeki (h) alt bendi Anayasa'nın 2., 13. ve 74. maddelerine aykırı
bulunarak iptal edilmiştir. Ülkemizde dilekçe hakkının pozitif hukukumuza girişi 1876
Anayasası ile gerçekleşmiş ve bu Anayasa'da vatandaşların tek başlarına veya
topluca dilekçe verme haklarının bulunduğu Anayasa'nın 14. maddesinde
belirtilmiştir. 1924 Anayasası'nda da 1876 Anayasası'na benzer şekilde 82.
maddede, Türklerin, gerek şahıslarına gerekse kamuya ilişkin olarak kavanin
(yasalar) ve nizamata (kurallar) aykırı gördükleri konularda yetkili mercilere
ve TBMM'ne tek başlarına veya toplu olarak ihbar ve şikâyette bulunabilecekleri
belirtilmiş, bu başvuruların sonucunun dilekçiye yazılı olarak bildirilme
zorunluluğu getirilmiştir. 1982 Anayasası Taslağında dilekçe hakkı ile ilgili 82. madde 1961
Anayasası'nda olduğu şekilde yukarıda belirtilen üçüncü fıkradaki ' Bu hakkın
kullanılma biçimi kanunla düzenlenir ' ilâvesiyle aynen Danışma Meclisinde
kabul edilmesine karşın Milli Güvenlik Konseyi Anayasa Komisyonu tarafından
redaksiyona tâbi tutularak 74. madde olarak yeniden düzenlenmiştir. Bu kez
Danışma Meclisince kabul edilen metinde yer alan '',tek başlarına veya
topluca,' ' ibaresi çıkartılmıştır. Milli Güvenlik Konseyi Anayasa
Komisyonu'nun görüşmeleri sırasında; 'vatandaşlar dilekçe ile başvurma hakkına
sahiptir ve bu hakkın kullanılma biçimi de kanunla düzenlenir' dedikten sonra
başvuru tek mi olur yoksa toplu mu olur şeklindeki ibarenin gerekli olmadığı
belirtilmiştir. Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve
yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve
sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini
düzenleyen Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesi 'disiplin cezalarının
çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller'le ilgili kurallar içermektedir.
Madde Anayasa'nın 74. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan ' bu hakkın
kullanılma biçimi kanunla düzenlenir ' hükmünün gereğinin yerine getirmek
üzere kaleme alınmıştır. Maddenin gerekçesinde; son on yıllık uygulamada disiplin
kurullarının iyi işletilmediği ve suçla ceza arasında bulunması gereken adalet
prensibinin gerçekleştirilemediği, toplumdaki huzursuzlukların çoğunun
disiplinsizlikten ileri geldiği, 125. maddenin eski tecrübelerin ve
karşılaşılan güçlüklerin ışığı altında yeniden düzenlenmesi gerektiği ifade
edilmektedir. Anayasa'nın 13. maddesinde temel hak ve hürriyetlerin, özlerine
dokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere
bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği belirtilmiştir. Bu durumda özel
maddesinde bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olan temel hak ve özgürlükler
yönünden konuya salt pozitivist açıdan yaklaşıldığında, anayasa koyucunun, özel
maddesinde sınırlama nedeni öngörmediği temel haklar ve özgürlükleri
sınırlayamayacağını kabul etmek gerekecektir. Ancak günümüzde doğal hukuka
dayalı sınırsız bir özgürlük anlayışı terkedilmiştir. Çağdaş gelişmelere uygun
olarak, Anayasamızda da sınırsız ve içeriksiz özgürlük anlayışından
uzaklaşılarak bir yandan siyasi iktidarı sınırlandıran bir yandan da toplumsal
içeriğe ve konuma sahip olan pozitif bir özgürlük anlayışı benimsenmiştir.
İlgili maddelerinde hak ve özgürlüklere hiçbir sınırlama getirilmemiş olsa
bile, bunların niteliklerinden ve eşyanın tabiatından kaynaklanan doğal
sınırlarının bünyelerinde mündemiç bulunduğu kuşkusuzdur. Hukuk devletinde yasa koyucunun kazanılmış hakları ihlal etmemek
koşuluyla geleceğe yönelik olarak statü hukukunda değişiklik yapmasına ya da
yeni kurallar koymasına, kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin koşulları
belirlemesine engel bulunmamaktadır. Memurlar da vatandaş olmaları nedeniyle dilekçe hakkını
kullanabileceklerdir. Ancak memur sıfatını taşıyan bu vatandaşların içinde
bulundukları statü gereğince dilekçe haklarını kullanmalarının sınırlamalara
tabi tutulabileceği de gözardı edilmemelidir. İtiraz konusu düzenlemenin de bu
kapsamda değerlendirilmesi gerekir. İtiraz konusu Yasa hükmü ile memurların toplu müracaat veya
şikâyette bulunmaları 'memuriyete uygun olmayan bir davranış' niteliğinde
görülmüş ve aylıktan kesme cezasını gerektiren bir eylem olarak belirlenmiştir.
Böylece 1982 Anayasası'ndan daha önceki dönemlerde yasak olmayan hatta anayasal
bir hak olarak belirtilen toplu dilekçe verme veya şikâyet etme hakkı memurlar
açısından bu yasal düzenlemeyle disiplin cezasını gerektiren bir eylem haline
dönüşmüştür. İtiraz konusu kuralda düzenlenen 'toplu müracaat ve şikayet'le
ilgili Anayasalarımızda yer verilen düzenlemeler tarihsel yorum yöntemiyle
değerlendirildiğinde anayasa koyucunun dilekçe hakkının düzenlendiği maddeden 'toplu
müracaat ve şikayet hakkı'nı bilinçli olarak çıkarttığı görülmektedir. Bu
durumda anayasa koyucunun amacına göre yapılan yorumda itiraz konusu hükmün
Anayasa'ya aykırı olmadığı sonucuna varılmaktadır. Bu nedenlerle kuralın Anayasa'nın 2., 13. ve 74. maddelerine
aykırı yönünün bulunmadığı ve iptal isteminin reddine karar verilmesi gerektiği
düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmadım. Başkan Haşim
  KILIÇ