ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2015/103 Karar Sayısı : 2015/113 Karar Tarihi : 23.12.2015 R.G. Tarih-Sayı  : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 1. Asliye
Ticaret Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 19.10.2005 tarihli ve
5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 134. maddesinin onbirinci fıkrasının birinci
cümlesinde yer alan " .iyiniyet iddiasında bulunamazlar. "
ibaresinin, "üçüncü kişiler" yönünden Anayasa'nın 2.
ve 36. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
talebidir. OLAY: Türkiye Turizm Yatırım ve Dış Ticaret
Bankası A.Ş.'nin bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izninin,
Bakanlar Kurulu'nun 11.4.1994 tarihli ve 94/5456 sayılı kararı ile kaldırılması
ve yönetiminin Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın aynı tarihli
yazısı ile geçici olarak Türkiye İş Bankası AŞ.'ye devri sonrasında, Türkiye
Turizm Yatırım ve Dış Ticaret Bankası AŞ.'nin hâkim ortağı konumunda olan
şirket ile Türkiye İş Bankası arasında imzalanan sözleşmenin muvazaalı
olduğundan bahisle hükümsüzlüğünün tespiti ve Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonu'nun alacağını tahsil için açmış olduğu davada, davalı tarafından ileri sürülen
Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkeme, itiraz konusu kuralın
iptali için başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ Kanun'un itiraz konusu kuralı içeren 134. maddesi şöyledir: " Fonun alacaklarının tahsiline ilişkin diğer yetkiler Madde 134- Fon, alacağının
tahsili bakımından yarar görmesi hâlinde ve Fona borçlu olup olmadıklarına
bakılmaksızın, Fon bankalarının; a) Yönetim ve denetimine sahip olduğu iştiraklerinin, b) Hâkim ortağı olan tüzel kişilerin, c) Gerçek ve tüzel kişi hâkim ortaklarının hâkim ortak olduğu
şirketlerin, d) Yukarıda sayılan kişiler adına hareket eden veya onlar hesabına
kendi adına para, mal veya hak edinen şirketlerin ortaklarının, Bu maddede belirtilen şirketlerde sahip oldukları hisselerinin
tamamına ve/veya bir kısmına ilişkin temettü hariç ortaklık hakları ile bu
şirketlerin yönetim ve denetimini devralmaya ve şirket ana sözleşmesinde
belirlenen yönetim, müdürler ve denetim kurulu üyelerinin sayılarıyla bağlı
kalmaksızın ve imtiyazlı hisselere dayanılarak atanıp atanmadıklarına
bakılmaksızın görevden almak ve/veya üye sayısını artırmak ve/veya eksiltmek
suretiyle bu kurullara üye atamaya yetkilidir. .. Bu Kanunun 71 inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi hükmü
uyarınca faaliyet izni kaldırılan veya Fona devredilen bankalar ile tasfiyeye
tâbi tutulan veya tasfiye işlemi başlatılan bankaların, bu maddenin birinci
fıkrasında belirtilen gerçek ve tüzel kişiler ile gerçek kişilerin kan ve kayın
hısımlarının edindikleri ve/veya bu suretle üçüncü kişilere edindirdikleri
para, her türlü mal, hak ve alacakların banka kaynağı kullanılmak suretiyle
edinildiği ve/veya edindirildiği kabul edilir. Bu gerçek kişiler ile tüzel
kişiler tarafından edinilen para, her türlü mal, hak ve alacaklar hakkında bu
madde hükümlerini uygulamaya Fon yetkilidir. Bu suretle edinildiği ve/veya
edindirildiği kabul edilen para, her türlü mal, hak ve alacaklar üzerinde ilk
kredinin ve/veya banka kaynağının kullanıldığı tarihten sonra üçüncü kişilere
yapılan satış, devir ve temlik, sınırlı aynî hak tesisi gibi işlemler ile
üçüncü kişiler lehine tesis edilen aynî ve şahsi her türlü hak Fona karşı hüküm
ifade etmez. Bu hukuki işlemlere taraf olan, küllî ve cüz'i halefleri dâhil tüm
şahısların, yukarıda belirtilen işlemlerin gerçekleşmesinden sonra edindikleri
ve/veya edindirdikleri para, her türlü mal, hak ve alacaklar hakkında da bu
madde hükümleri uygulanır. Yukarıda belirtilen işlemlere taraf olan üçüncü kişiler bankanın
faaliyet izninin kaldırılması veya yönetim ve denetiminin Fona devrinden
sonraki işlemler nedeniyle, bu maddenin birinci fıkrasında sayılan kişiler ise
bankanın faaliyet izninin kaldırılması veya yönetim ve denetiminin Fona
devrinden önceki ve/veya sonraki işlemler nedeniyle iyiniyet iddiasında
bulunamazlar . Bankanın faaliyet izninin kaldırılması veya yönetim ve
denetiminin Fona devrinden önce satış, kira, devir ve temlik gibi işlemler ile
aynî ve şahsi hak tesisine ilişkin işlemlere taraf olan üçüncü kişiler
iyiniyetli olduklarını kanıtlamak zorundadırlar. " II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURAN tarafından
hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu kanun hükmü okunup incelendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre, mahkemeler,
bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde
kararname kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri
sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali
için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince
açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa
kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya
davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte
bulunan kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 5411 sayılı Bankacılık
Kanunu'nun 134. maddesinin onbirinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan
" .iyiniyet iddiasında bulunamazlar. " ibaresinin " üçüncü
kişiler" yönünden, Anayasa'ya aykırılığını ileri sürerek iptalini
istemiştir. 4. İtiraz konusu kuralın da yer aldığı 5411 sayılı Kanun'un 134.
maddesinin onbirinci fıkrasında, " Yukarıda belirtilen işlemlere taraf
olan üçüncü kişiler bankanın faaliyet izninin kaldırılması veya yönetim ve
denetiminin Fona devrinden sonraki işlemler nedeniyle, bu maddenin birinci
fıkrasında sayılan kişiler ise bankanın faaliyet izninin kaldırılması veya
yönetim ve denetiminin Fona devrinden önceki ve/veya sonraki işlemler nedeniyle
iyiniyet iddiasında bulunamazlar. Bankanın faaliyet izninin kaldırılması veya
yönetim ve denetiminin Fona devrinden önce satış, kira, devir ve temlik gibi
işlemler ile aynî ve şahsi hak tesisine ilişkin işlemlere taraf olan üçüncü
kişiler iyiniyetli olduklarını kanıtlamak zorundadırlar. "
denilmektedir. 5. Anılan fıkrada " Yukarıda belirtilen işlemlere taraf
olan üçüncü kişiler "in iyiniyet iddialarına ilişkin bir düzenleme
getirildiğinden,  itiraz konusu kuralın tek başına değil söz konusu
işlemlere ilişkin diğer kurallar ile birlikte hukuki sonuç doğurduğu
anlaşılmaktadır. 6. Maddenin onuncu fıkrasında yer alan " Bu Kanunun 71 inci
maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi hükmü uyarınca faaliyet izni kaldırılan
veya Fona devredilen bankalar ile tasfiyeye tâbi tutulan veya tasfiye işlemi
başlatılan bankaların, bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen gerçek ve
tüzel kişiler ile gerçek kişilerin kan ve kayın hısımlarının edindikleri
ve/veya bu suretle üçüncü kişilere edindirdikleri para, her türlü mal, hak ve
alacakların banka kaynağı kullanılmak suretiyle edinildiği ve/veya edindirildiği
kabul edilir. Bu gerçek kişiler ile tüzel kişiler tarafından edinilen para, her
türlü mal, hak ve alacaklar hakkında bu madde hükümlerini uygulamaya Fon
yetkilidir. Bu suretle edinildiği ve/veya edindirildiği kabul edilen para, her
türlü mal, hak ve alacaklar üzerinde ilk kredinin ve/veya banka kaynağının
kullanıldığı tarihten sonra üçüncü kişilere yapılan satış, devir ve temlik,
sınırlı aynî hak tesisi gibi işlemler ile üçüncü kişiler lehine tesis edilen
aynî ve şahsi her türlü hak Fona karşı hüküm ifade etmez. Bu hukuki işlemlere
taraf olan, küllî ve cüz'i halefleri dâhil tüm şahısların, yukarıda belirtilen
işlemlerin gerçekleşmesinden sonra edindikleri ve/veya edindirdikleri para, her
türlü mal, hak ve alacaklar hakkında da bu madde hükümleri uygulanır. "
hükmüne göre bakılmakta olan davanın konusunu oluşturan uyuşmazlığın, onbirinci
fıkra kapsamında kabul edilebilmesi için davacı bankanın, Kanun'un 71.
maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi hükmüne göre faaliyet izni kaldırılan
veya Fona devredilen bankalar ile tasfiyeye tâbi tutulan veya tasfiye işlemi
başlatılan bankalardan biri olması gerekmektedir. 7. Uyuşmazlık konusu davada, bankacılık işlemleri yapma ve mevduat
kabul etme izni Bakanlar Kurulu tarafından kaldırılan ve yönetim ve denetimi geçici
olarak Türkiye İş Bankası AŞ.'ye devredilen Türkiye Turizm Yatırım ve Dış
Ticaret Bankası AŞ.'nin bankacılık işlemlerini yapma ve mevduat kabul etme
izninin, 5411 sayılı Kanun'a göre değil, işlem tarihinde yürürlükte olan 3182
sayılı Bankalar Kanunu'na göre yürütülerek sonuçlandırıldığı anlaşılmaktadır. 8. Nitekim Türkiye Turizm Yatırım ve Dış Ticaret Bankası AŞ.'nin
bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme iznini kaldıran 11.4.1994
tarihli ve 94/5456 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nda " 3182 sayılı
Bankalar Kanunu'nun 64 üncü maddesi uygulanmasına rağmen mali bünyesinin
güçlendirilmesine imkan görülemeyen Türkiye Turizm Yatırım ve Dış Ticaret
Bankası Anonim Şirketi'nin bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme
izninin kaldırılması; Devlet Bakanlığı'nın 11/4/1994 tarihli ve 282/1 sayılı
yazısı üzerine, adı geçen Kanunun 12 ve 68 inci maddelerine göre, Bakanlar
Kurulu'nca 11/4/1994 tarihinde kararlaştırılmıştır. " denilmiştir. 9. 3182 sayılı Kanun, 4389 sayılı Bankalar Kanunu ile yürürlükten
kaldırılmış olup 4389 sayılı Kanun ise dava konusu kuralın da yer aldığı 5411
sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır. 10. 5411 sayılı Kanun'un geçici 11. maddesinin ilk fıkrasında ise
" Bu Kanunun yayımı tarihinden önce, 26.12.2003 tarihine kadar temettü
hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetimi Fona intikal eden ve/veya
bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izin ve yetkileri ilişkili
Bakan, Bakanlar Kurulu veya Kurul tarafından kaldırılarak tasfiyeleri Fon
eliyle yürütülen veya Fon tarafından tasfiye işlemleri başlatılan bankalar
hakkında başlatılan işlemler sonuçlanıncaya ve her türlü Fon alacakları tahsil
edilinceye kadar bu Kanunla yürürlükten kaldırılan 4389 sayılı Kanunun 14, 15,
15/a, 16, 17, 17/a ve 18 inci maddeleri, ek 1, 2, 3, 4, 5 ve 6 ncı maddeleri
ile geçici 4 üncü maddesi hükümlerinin uygulanmasına devam edilir. "
hükmüne yer verilmiştir. 11. Buna göre 5411 sayılı Kanun'un yayımı tarihinden önce
bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni 26.12.2003 tarihine kadar
kaldırılan bankalar açısından 4389 sayılı Kanun'un fıkrada sayılan maddelerinin
uygulanmasına devam edilmektedir. Böylelikle 3182 sayılı Kanun döneminde
gerçekleşen işlemler de dâhil olmak üzere,  26.12.2003 tarihine kadar,
bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni kaldırılan bankalar ile
ilgili alınan kararların, 5411 sayılı Kanun'un geçici 11. maddesinde
sayılanlarla ilgili kısmı, 4389 sayılı Kanun ile korunmaktadır. 12. Türkiye Turizm Yatırım ve Dış Ticaret Bankası AŞ.'nin,
bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni de 11.4.1994 tarihli ve
94/5456 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kaldırılmış olduğundan, 5411 sayılı
Kanun'un geçici 11. maddesinin ilk fıkrası gereğince anılan banka için fıkrada
sayılan diğer maddeler ile birlikte 15. madde de yürürlüğünü devam
ettirmektedir. 4389 sayılı Kanun'un anılan 15. maddesinin (7) numaralı
fıkrasının (b) bendine 12.12.2003 günlü, 5020 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle
eklenen beşinci paragrafının dördüncü cümlesinde " Yukarıda belirtilen
işlemlere taraf olan üçüncü kişiler bankanın Fona devrinden sonraki işlemler
nedeniyle, bu fıkranın birinci paragrafında sayılan kişiler ise bankanın Fona
devrinden önceki ve/veya sonraki işlemler nedeniyle iyiniyet iddiasında
bulunamazlar. " hükmü bulunmaktadır. Bu nedenle görülmekte olan davada
uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak olan kural 4389 sayılı Kanun'un anılan 15.
maddesinin (7) numaralı fıkrasının (b) bendinin dördüncü cümlesi olup, itiraz konusu
ibarenin bulunduğu  kural  uygulanacak kural değildir. 13. Diğer yandan uyuşmazlık konusu davada bankacılık işlemleri
yapma ve mevduat kabul etme izni Bakanlar Kurulu tarafından kaldırılan Türkiye
Turizm Yatırım ve Dış Ticaret Bankası AŞ.'nin yönetim ve denetimi geçici olarak
Türkiye İş Bankası AŞ.'ye devredilmiştir. Nitekim bu durum Türkiye İş Bankası
A.Ş. Genel Müdürlüğü'ne hitaben yazılan, T.C. Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret
Müsteşarlığı Banka ve Kambiyo Genel Müdürlüğü'nün 11.04.94 tarihli ve 28302
sayılı yazısında aynen şu şekilde ifade edilmiştir. " Bakanlar Kurulu'nun bir örneği ekli Kararı ile
mevduat kabul ve bankacılık işlemleri yapma izni Bankalar Kanunu'nun 12 ve 68
inci maddelerine istinaden kaldırılan Türkiye Turizm Yatırım ve Dış Ticaret
Bankası A.Ş.'nin yönetim ve denetimi aynı Kanunun 68 inci maddesine göre geçici
olarak Bankanıza devredilmiştir. Adı geçen Bankanın merkez ve şubelerinde yönetimin Bankanıza devri
işlemlerinin ivedilikle tesisini; tasarruf mevduatı sahiplerine, Tasarruf
Mevduatı Sigorta Fonu'nun talimatları çerçevesinde konuya ilişkin mevzuat
hükümlerine göre ödeme yapılmasını teminen Bankanızca gerekli tedbirlerin
alınmasını ve sonucundan Müsteşarlığımıza bilgi verilmesini rica ederim. " 14. Bu bakımdan kendisine Türkiye Turizm Yatırım ve Dış Ticaret
Bankası A.Ş.'nin yönetim ve denetimi geçici olarak devredilen Türkiye İş
Bankası AŞ.'nin devir tarihinden itibaren üçüncü kişi konumu ortadan
kalkmaktadır. Dolayısıyla Türkiye İş Bankası AŞ.'nin 5411 sayılı Kanun'un 134.
maddesinin onbirinci fıkrası kapsamında üçüncü kişi olarak kabulü de mümkün
olmadığından kuralın bu davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır. 15. Buna göre, Kanun'un 134. maddesinin onbirinci fıkrasının
birinci cümlesinde yer alan " .iyiniyet iddiasında bulunamazlar. "
ibaresinin "üçüncü kişiler" yönünden, itiraz
başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı
bulunmamaktadır. 16. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibareye ilişkin başvurunun
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. 17. Serruh KALELİ, Recep KÖMÜRCÜ ve Kadir ÖZKAYA Türkiye İş
Bankası AŞ.'nin üçüncü kişi kapsamında olmadığı görüşüne katılmamışlardır. III- HÜKÜM 19.10.2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 134.
maddesinin onbirinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan ".iyiniyet
iddiasında bulunamazlar." ibaresinin "üçüncü
kişiler" yönünden, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu ibareye ilişkin
başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 23.12.2015 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Hicabi
  DURSUN Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ FARKLI GEREKÇE Kararımızın 7. ve 12. paragraflarında, bankacılık yapma izni
kaldırılan bankanın yönetimi ve denetiminin geçici olarak Türkiye İş Bankası
A.Ş.'ne işlem tarihinde yürürlükte bulunan 3182 sayılı Bankalar Kanunu'na göre
yürütüldüğü ve sonuçlandırıldığı, bilahare 3182 saylı Kanunu yürürlükten
kaldıran 4389 sayılı Bankalar Kanunu'nun 15. maddesi yedinci fıkrasının (b)
bendinde yer alan 5. paragraf 4. cümlesi hükmünün 5411 sayılı Yasa ile değişmiş
olsa bile 5411 sayılı Yasa'nın geçici 11. maddesinin ilk fıkrası gereğince
yürürlüğünü devam ettirmesi nedeniyle davada uygulanacak kural olduğunu, iptali
istenilen 5411 sayılı Yasa'nın 134. maddesi onbirinci fıkrası 1. cümlesinde yer
alan iptali istenen ibarenin uygulanacak kural olmadığı değerlendirilmektedir. Yürürlük tarihi  itibari ile itiraz konusu kuralın bakılmakta
olan davada uygulama olanağı bulunmadığı değerlendirilmesi karşısında söz
konusu şirketin kuralda yer alan 3. kişi kapsamında olup olmadığı tartışması
(14 ve 15. Paragraf) gerekli olmayıp bu konuda bir değerlendirme
yapılmamalıdır. Bu tartışma ve sonuç yasanın yürürlüğünün kabulü anlamına
gelecektir ki o halde yalnızca 4389 sayılı Yasa'nın yürürlükte olduğu ve bu
nedenle kuralın uygulanacak kural olmadığına ilişkin gerekçe ile çelişir olmaktadır. Kaldı ki, 14. paragraf da yer alan; yönetim ve denetimin geçici
devrinin 3. kişi sıfatını ortadan kaldırdığına ilişkin kabulün nedenine ilişkin
hukuki bir nitelemede bulunmamaktadır. Uyuşmazlığın esasını oluşturan 3. kişilik hali, yargılamayı
yapacak ilk derece mahkemesinin dosya kapsamında hükme esas yapacağı bir
değerlendirme olup, temyiz denetimine tabii olduğu düşünüldüğünde, sonucu
itibarı ile yerel mahkeme yerine geçer şeklinde yapılan değerlendirmeye
katılınmamıştır. İtirazen iptale gelen Mahkeme, davalı Türkiye İş Bankası A.Ş.'ni
3. kişi sıfatında gördüğü için kuralı Anayasa Mahkemesine taşımıştır. Davalı
bankanın, uhdesindeki bir şirketin hisselerinin satışı esas alınarak taraflar
arasında bankacılık yapma izni kaldırılan bankanın yönetim ve denetiminin
kendine devrinden sonra yaptığı teminat nitelikli ilave sözleşmelerin,
kendisine devredilmiş yetkiye istinaden mi yoksa mevcut satış sözleşmesinin
mütemmimi anlamında taraf ilişkisine istinaden mi yapmış olduğu, yapılan
yargılamada uyuşmazlığın ana mevzusunu oluşturduğu açıktır. Uygulanacak kural değerlendirmesinde yetki, kuralın somut
uyuşmazlıktaki doğrudan ya da dolaylı ilgisini tespit etmekle sınırlı iken
uyuşmazlık konusu ihtilafı çözmeye yarayacak hukuki nitelemelerden sakınmak
gerekir. Anılan nedenler ile çoğunluğun gerekçesinde 3. kişi yönünden davada
taraf sıfatını tayine yarayan ve kararda ihtiyaç bulunmayan gerekçeye
katılınmamıştır. Üye Serruh KALELİ