ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/38 Karar Sayısı : 2005/63 Karar Günü : 12.10.2005 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 06.05.2006 - 26160 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ağlı Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.4.1929 günlü, 1412 sayılı
Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 97. maddesinin birinci fıkrasının ikinci
tümcesinin, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 11., 12., 13., 20. ve 21.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY 6136 sayılı Ateşli Silahlar İle Bıçaklar ve Diğer Aletler Hakkında
Kanun hükümlerine aykırı olarak mermi bulundurmak suçundan sanık hakkında
açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI İtiraz konusu tümceyi de içeren Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun
97. maddesinde yer alan kural aynen şöyledir: “Madde 97.- Aramaya karar vermek salahiyeti hakimindir. Ancak
tehirinde mazarrat umulan hallerde Cumhuriyet Müddeiumumileri ve
müddeiumumilerin muavini sıfatiyle emirlerini icraya memur olan zabıta
memurları arama yapabilirler. Hakim veya Cumhuriyet Müddeiumumisi hazır olmaksızın süknada veya
iş görmeğe mahsus mahaller ile kapalı yerlerde aramada bulunabilmek için o
mahal ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur. Yukardaki fıkrada gösterilen takayyüt 96 ncı maddenin ikinci
fıkrasında yazılı mahallere şamil değildir. Harb gemileri dahil olmak üzere askeri hizmetlere mahsus yerlerde
yapılacak zabıt muamelesi hakim veya Cumhuriyet Müddeiumumisinin talep ve
iştirakiyle askeri makamlar tarafından derhal ifa olunur. Ancak askeri
hizmetlere mahsus yerler ordu ile alakası olmıyan kimseler tarafından
münhasıran işgal edildiği takdirde askeri makamların müdahalesine lüzum
yoktur”. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in
katılmalarıyla 21.5.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Kuralın Anlam ve Kapsamı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun iptali istenilen tümcenin de
yeraldığı “Arama kararı yetkisi”ne ilişkin 97. maddesinin birinci fıkrasına
göre, arama kararı vermek yetkisi hakimindir. Ancak, gecikmesinde sakınca
bulunan hallerde Cumhuriyet savcıları ve savcıların muavini sıfatıyla
emirlerini yerine getirmekle görevli olan zabıta memurları da arama
yapabilirler. Arama, ceza muhakemesi hukukunda, suçluların yakalanması ve suç
delillerinin ortaya çıkarılması için başvurulan geçici bir koruma tedbiridir.
Öğretide de “Ceza muhakemesinin gayesine erişmesi maksadı ile saklanan sanığın
ve delillerin elde edilmesi için bir kimsenin meskeninde, etrafı çevrili sair
mahallerinde, üzerinde ve eşyasında yapılan araştırma işlemi” olarak
tanımlanmaktadır. Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen kuralın düzenlendiği 1412
sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu, 23.3.2005 günlü, 5320 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 18.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi ile yürürlükten kaldırılmış ise
de, başvuran Mahkeme, bakmakta olduğu davada aykırılığı ileri sürülen kurala
dayanılarak verilen bir arama kararı üzerine elde edilen delile göre sanığın
hukuki durumunu belirleyeceğinden, işin esasının incelenmesi gerekmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 97.
maddesine göre, aramaya karar verme yetkisinin öncelikle hakime ait olduğu,
gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise hakim kararına gerek kalmadan sözlü
olarak da diğer yetkili makamların verdikleri emirlerle arama yapılabileceği,
ancak, Anayasa'nın 4709 sayılı Yasa ile yapılan değişiklikten sonra 20. ve 21.
maddelerinde, belirli koşullar altında olmak üzere “usulüne göre verilmiş hakim
kararı” ve “gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış
bulunan merciin yazılı emri” ile anılan kararların verilebileceğinin
belirtilmiş olması karşısında, somut olayda Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun
97. maddesi uygulanırsa farklı, Anayasa'nın 21. maddesi uygulanırsa farklı
sonuçlara ulaşılacağı, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 97. maddesinde
özellikle savcılar ve kolluk memurlarının arama emirlerini mutlaka yazılı
olarak verecekleri konusunda bir hüküm bulunmadığı, buna karşılık, Anayasa'nın
20. ve 21. maddelerinde açıkça “kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı
emrinden” bahsedilmekte olduğu, dolayısıyla itiraz konusu düzenlemenin,
Anayasa'nın Başlangıç kısmının 6. paragrafı ile 2., 11., 12., 13., 20. ve 21.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmektedir. Anayasa'nın 20. maddesinde, herkesin, özel hayatına ve aile
hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu, özel hayatın ve aile
hayatının gizliliğine dokunulamayacağı, 21. maddesinde de kimsenin konutuna
dokunulamayacağı belirtilmiştir. 3.10.2001 günlü, 4709 sayılı Yasa'nın 5. ve 6. maddeleriyle
Anayasa'nın 20. ve 21. maddelerinde öngörülen özel hayatın gizliliği ve konut
dokunulmazlığıyla ilgili esaslarda birbirine koşut değişiklikler yapılmıştır.
Buna göre, maddelerde sayılan nedenlerden biri veya birkaçına bağlı olarak
usulüne göre verilmiş hakim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak
gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin
yazılı emri bulunmadıkça kimsenin üstü özel kağıtları ve eşyası aranamayacak ve
bunlara el konulamayacak, kimsenin konutuna girilemeyecek, arama yapılamayacak
ve buradaki eşyaya el konulamayacak, yetkili mercii kararı yirmidört saat
içinde görevli hakimin onayına sunulacak, hakim kararını elkoymadan itibaren
kırksekiz saat içinde açıklayacak, aksi halde, elkoyma kendiliğinden
kalkacaktır. Böylece, özel hayatın ve aile hayatının gizliliği ile konut
dokunulmazlığının güvenceye kavuşturulması bakımından “arama” için usulüne göre
verilmiş hakim kararı, gecikmesinde sakınca olan hallerde de kanunla yetkili
kılınmış merciin yazılı emrinin bulunması ön koşul kabul edilmiştir. 1412
sayılı Yasa'nın 97. maddesinin birinci fıkrasının itiraz konusu ikinci
tümcesinde yer alan “Ancak tehirinde mazarrat umulan hallerde
Cumhuriyet savcıları ve savcıların muavini sıfatı ile emirlerini icraya memur
olan zabıta memurları arama yapabilir.” kuralı, Anayasa'nın 20. ve 21.
maddelerinde yapılan değişikliklerle sağlanan “yazılı emir” güvencesinden
yoksun kalmıştır. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 20. ve 21. maddelerine
aykırıdır; iptali gerekir. İptal edilen kuralın Anayasa'nın 2. ve 11. maddeleri yönünden
incelenmesine gerek görülmemiştir. Kuralın Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 12. ve 13. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 4.4.1929 günlü, 1412 sayılı “Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu”nun
97. maddesinin birinci fıkrasının ikinci tümcesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna
ve İPTALİNE, 12.10.2005 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT