ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No.:1965/30 Karar No.:1965/58 Karar tarihi:2/11/1965 Resmi Gazete tarih/sayı:28.2.1966/12238 İtirazda
bulunan : Mutki Sulh Ceza Mahkemesi İtirazın
konusu : 5617 sayılı Hayvan Hırsızlığının Men'i hakkındaki Kanunun 13 üncü
maddesinin, Anayasa'nın başlangıç kısmının 3 ve 5 inci fıkraları ile 11 ve 14
üncü maddelerine aykırı bulunduğu ileri sürülerek iptali istenmiştir. OLAY
: Köyün
otlağından bir ineği çalmaktan sanık kişiler hakkında, Bitlis C. Savcılığınca
17/2/1962 gün ve 1962/76 esas sayılı iddianame ile büyükbaş hayvan hırsızlığından
dolayı, eylemlerine uyan Türk Ceza Kanununun 64/1, 491/5, 525 inci maddeleri ve
5617 sayılı Kanun hükümleri gereğince cezalandırılmaları istenerek Mutki Sulh
Ceza Mahkemesine kamu dâvası açılmıştır. Dâvaya
bakan Mutki Sulh Ceza Mahkemesi yargılama sırasında : "l
- Demokratik hukuk devletini öngören yeni Anayasamız, başlangıç kısmında insan
hakları kavramını Anayasa'nın âdeta temel prensibi saymış ve başlangıç kiminin
da Anayasa metninin bir parçası olduğunu 156 ncı maddesinde tekrarlamıştır. Öte
yandan yeni Anayasa himaye edilecek insan haklarının sadece Anayasa metninde
yazılı olanlardan ibaret olduğunu beyan ve kayıt altına almamıştır. Aksine
olarak madde metinlerinde ve pek çoğunun da gerekçelerinde (...Bir çok medeni
memleketin Anayasalarında ...) veya (... bu hukuk devletinin zaruri bir
neticesidir) Yahutta (... zamanımızın medeni memleketlerinde ...... ittifakla
kendini gösteren temayül ...) şeklinde kayıtlar bulunduğu bir gerçektir. Ayrıca
yeni Anayasa, Milletlerarası Andlaşmaların bir kanunla tasdik edileceğini ve
dolayısı ile muhtevasının kanun mahiyetini alacağını kabul etmiştir.
Türkiye'de, (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi) ni bir kanunla tasdik etmiş
olduğundan Türk İç Hukukunun bir parçası olmuştur. Böyle olduğu kabul
edilmesine bile ceza takibinde fiil ve neticenin bir arada mütalâa edilmesi ve
cezanın fiile uygun olması demokratik hukuk devletlerinde hukuk genel
prensiplerindendir. (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi) nin 6 ncı ve müteakip
maddeleri de cezanın hakkaniyete uygun olmasını gerekli görmüştür. Halbuki
olaydaki suç konusu ineğin değeri âzami 200 lira olduğuna göre suç, sübuta
erdiği takdirde sanıklara Türk Ceza Kanununun 491/5 ve 6 ve son ve 5617 sayılı
kanunun 12 nci maddeleri gereğince en az altışar sene hapis ve birer yıl da
sürgün cezası hükmedilmesi lâzım gelecektir. Eğer bu sanıklar inek sahibinin
bir kolunu koparsalar veya gözünü kör etseler idi uzuv tatilinden Türk Ceza
Kanununun 456/3 üncü maddesi uyarınca cezaları 5 sene hapsi geçmeyecekti, böyle
olunca da sözü edilen 5617 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi hakkaniyete ve
cezanın fiile uygun olduğu kanaatini vermemektedir. 2 -
însan Hakları Sözleşmesinde (Haysiyet kırıcı muamele ve cezadan korunma)
hakkından bahsedilmektedir. Anayasamızın 14 üncü maddesi de aynı hükmü
koymuştur. Hal böyle iken 200 lira değerinde bir inek hırsızlığı sebebiyle üç
kişinin birden 6 yıl hapisten sonra sürgün edilmesinden daha ağır haysiyet
kırıcı pek az ceza düşünülebilir. Bu cezalar kamu yararı, genel ahlâk, kamu
düzeni, sosyal adalet millî güvenlik gibi sebeplerle verilmiş olsa dahi o zaman
da Anayasa'nın 11 inci maddesine aykırı olacağı şüphesizdir.) gerekçesiyle bu
maddenin Anayasa' ya aykırı olduğu kanısına varmış ve bir karar vermek üzere
dosyanın Anayasa Mahkemesine gönderilmesine ve dâvanın geri bırakılmasına
13/7/1965 gününde karar vermiştir. İNCELEME
: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15 İnci maddesi uyarınca 9/9/-1965 gününde yapılan ilk
incelemede dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine karar
verilmiş olmakla bu konuda düzenlenen rapor, mahkeme kararı, itiraz konusu
madde ve Anayasa'nın ilgili maddeleri ve gerekçeleri okunarak gereği görüşülüp
düşünüldü : GEREKÇE
: İptali
istenilen 5617 sayılı kanunun 13 üncü maddesi evvelce; "büyükbaş
hayvanları çalanlar, bu suçlara iştirak edenler veya bu suçun irtikâbına
iştirak etmeksizin çalınan bu gibi hayvanları bilerek kabul edenler,
saklayanlar, satın alanlar veya her ne suretle olursa olsun kabul etmek,
saklamak veya satmak hususlarında tavassut eyleyenler hakkında Türk Ceza
Kanununa göre tâyin edilecek cezalar 3 kat olarak hükmolunur. Bunlar hakkında
ayrıca sürgün cezasıda verilir. Büyükbaş
hayvan hırsızlığı failleri hakkında Türk Ceza Kanununun 522 nci maddesi
uygulanmaz. Gerektiği
takdirde bu kabil hükümlülerin, cezalarının başka bir mahal ceza evinde
çektirilmesine de hükmolunabilir." hükümlerini kapsamakta iken, sürgün
cezasına ilişkin kısmını, sonradan 16/7/1965 gününde yürürlüğe giren 647 sayılı
Cezaların İnfazı hakkındaki Kanunun "Türk Ceza Kanunu ile hususi
kanunlarda yazılı sürgün cezalarının kaldırıldığını" bildiren geçici 2 nci
madde yürürlükten kaldırmıştır. Bu
bakımdan önce itirazın, sözü geçen maddenin sürgün cezasına ilişkin kısmı
inceleme konusu yapılmıştır. Üyelerden Şemsettin Akçoğlu, Celâlettin Kuralmen
ve Muhittin Gürün 44 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
hakkındaki Kanunun 26 ncı maddesinde; dâvanın havale edildiği günde açılmış sayılacağı
açıklanmış olmasına göre, itirazın da ancak mahkemeye kayıt gününde yapılmış
sayılması lâzım geleceği, halbuki maddenin söz konusu sürgün cezasına ilişkin
kısmı, 26-7-1965 de itiraz kaydının Anayasa Mahkemesince yapılmasından önce
16/7/1-965 gününde yürürlükten kaldırılmış olduğundan itirazın yapıldığı gün;
yürürlükten kalkmış olması dolayısiyle bu kısma ilişkin itirazın konusu
bulunmadığından ötürü reddine karar verilmesi gerekeceği düşüncesini ileri
sürmüş iseler de çoğunluk, maddenin sözü geçen kısmı, mahalli mahkemenin
Anayasa Mahkemesine başvurma kararını verdiği günden sonra yürürlükten
kaldırılmış olduğundan bu kısıma ilişkin itiraz hakkında karar verilmesine yer
bulunmadığı sonucuna varılması gerektiği kanısında bulunmuştur. İtiraz
konusu maddenin iptali istenen diğer hükümlerine gelince : Bu
hükümler; 1 -
Büyükbaş hayvanları çalanlar, bu suçlara iştirak edenler veya bu suçun
irtikâbına iştirak etmeksizin çalınan bu gibi hayvanları bilerek kabul edenler,
saklayanlar, satın alanlar veya her ne suretla olursa olsun kabul etmek,
saklamak veya satmak hususlarında tavassut eyleyenler hakkında Türk Ceza
Kanununa göre tâyin edilecek cezaların 3 kat olarak hükmolunmasını, 2 -
Büyükbaş hayvan hırsızlığı fiilleri hakkında Türk Ceza Kanununun 522 nci maddesi
hükümlerinin uygulanmamasını, 3 -
Gerektiği takdirde, bu kabil hükümlülerin cezalarının başka bir mahal ceza
evinde çektirilmesine de hüküm olunabilmesini öngörmektedir. Mahallî
mahkeme itirazında bu hükümlerin, Anayasa'nın metnine dâhil bulunan başlangıç
kısmına ve 11 inci maddesine aykırı bulunduğunu savunmaktadır. Ayrıca, mahkeme,
itirazına sözü geçen 13 üncü maddeye sürgün cezasının da konulmasının haysiyet
kırıcı olduğunu ve bunun da insan Hakları Sözleşmesinde mevcut "Haysiyet
kırıcı, muamele veya cezadan korunma" hakkına ve Anayasamızın 14 üncü
maddesine uygun bulunmadığını ilâve etmiş ise de yukarıda açıklandığı üzere
maddenin sürgün cezasına ilişkin kısmı yürürlükten kaldırılmış olduğundan bu
husus inceleme konusu yapılmamıştır. Esasının
incelenmesi kararlaştırılan ve yukarıda belirtilen hükümlerin yürürlüğe onması
sebepleri araştırıldığında büyükbaş hayvan hırsızlığının oldukça eski bir
zamandan beri memleketin asayişine ve ekonomik durumuna kötü etkiler yaptığı
görüldüğünden bu suçları önleyebilmek için özel tedbirler almak ve müeyyideler
koymak zorunluğu duyulduğu ve bu sebeple 6 Nisan 1329 gününde Hayvan
Hırsızlığının Men'i hakkındaki Muvakkat Kanunun çıkarıldığı, fakat zamanla bu
kanununun da günün icaplarını karşılamada yetersiz kaldığının tesbit edildiği
anlaşılmaktadır. Nitekim;
5617 sayılı Kanunun gerekçelerinde; son yıllarda hayvan değerinin artmasının,
bu nevi hırsızlığın daha da çoğalmasına ve hatta bir çok yerlerde hayvan
hırsızlığını kendine geçim vasıtası yapan bir takım zümrelerin meydana
çıkmasına sebep olduğu ve bu halin yurtta büyük bir kitle teşkil eden hayvan
sahibi vatandaşları huzursuz bir duruma soktuğu belirtilmiştir. Buna karşı bir
çare olarak yasama organı tarafından adı geçen kanun kabul edilmiş ve bu arada
itiraz konusu hükümler de kanunun diğer hükümleri ile birlikte yürürlüğe
konulmuş bulunmaktadır. Mahallî
mahkemenin, Anayasa Mahkemesine başvurma kararında, itiraz sebeplerinin
dayanaklarından olarak gösterdiği Anayasa'nın 11 inci maddesinde ; "Temel
hak ve hürriyetler; Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olarak ancak kanunla
sınırlanabilir. Kanun,
kamu yararı, genel ahlâk, kamu düzeni, sosyal adalet ve millî güvenlik gibi
sebeplerle de olsa bir hakkın ve hürriyetin Özüne dokunulamaz"
denilmektedir. Maddenin, böylece, temel hak ve hürriyetleri sınırlamada; yasama
organının yetki derecesini gösteren esasları bildirdiği görülmektedir.
Öteyandan suç işleyen kişinin cezalandırılması ve suçlunun fiilinin ağırlığı
ile orantılı bir cezaya çarptırılması lüzumu da aşikâr olduğundan bu konuda,
cezaların ve ceza tedbirlerinin ancak kanunla konulabileceği hükmü ve cezaların
kanuniliği ve şahsiliği prensibi bir hürriyet teminatı olarak Anayasa'nın 33
üncü maddesinde yer almıştır. Bu maddenin son fıkrası ile yalnız genel müsadere
cezası konulması açıkça yasaklanmıştır. Bundan
başka, Anayasa'nın temel hak ve hürriyetlere ayrılan ikinci bölümünde 14 üncü
maddede (kişi dokunulmazlığı) deyimi altında, temel hakların en başında gelen
(yaşama, maddi ve manevi varlığı geliştirme hakları ve kişi hürriyeti) birinci
fıkra ile güven altına alınmış ve sonraki fıkrada da (kişi dokunulmazlığı ve
hürriyeti) diye adlandırılan bu hakkın dahi mutlak olmadığı ve bunun da toplum
hayatının zorunlu kıldığı hallerde, kanunda açıkça belirtilmek ve hâkim kararına
dayanmak suretiyle, kayıtlanabileceği bildirilmiş, ancak eziyet, işkence ve
insan haysiyeti ile bağdaşmayan ceza konulması yasak edilmiştir. Böylece,
Anayasamıza göre bu sınırlar içinde suçlunun işlediği suçun toplum hayatındaki
etkileri gözönünde tutularak gereken cezanın konulması da yasama organının
yetkisi içinde bulunmaktadır. Daha önce açıklandığı üzere, itiraz olunan
hükümler, hayvan hırsızlığının memleketteki kötü etkileri dikkate alınarak,
kamu yararının ve kamu düzeninin sağlanması amacı ile konulmuştur. Bir hak ve
hürriyetin özüne dokunan nitelikleri de bulunmadığından bunların Anayasamızın
yukarda sözü edilen esaslarına uymayan bir tonu yoktur. Bu itibarla mahkemenin
bu hükümlerin Anayasa'nın 11 inci maddesine aykırı bulunduğuna ilişkin düşüncesi
yerinde görülmemiştir. Diğer
taraftan mahallî mahkeme, itiraz konusu hükümlerdeki cezaları, Türk Ceza
Kanununun 456 ncı maddesinde yazılı (Uzuv tatili) suçunun cezası ile
kıyaslayarak, söz konusu hükümlerdeki suçlarla bunlara tâyin kılınan cezalar
arasında âdil bir nisbet hakkaniyete uygunluk bulunmadığı sonucuna varmış ve
bunu da kararında bir itiraz sebebi olarak göstermiştir. Mahkemenin bu konuda
dayandığı Anayasa'nın (Başlangıç) kısmının itiraz sebebiyle ilgili fıkrasında,
"Türk Milleti ... İnsan Hak ve Hürriyetlerini, millî dayanışmayı, sosyal
adaleti, ferdin ve toplumun huzur ve refahını gerçekleştirmeyi ve teminat
altına almağı mümkün kılacak demokratik hukuk devletini bütün hukuki ve sosyal
temelleri ile kurmak için; Türkiye Cumhuriyeti Kurucu Meclisi tarafından
hazırlanan bu Anayasa'yı ...... kabul ve ilan eder ..." denilmekte ve
Anayasa'nın 2 nci maddesinde de bu ilkeler tekrar olunmaktadır. Ancak,
suç ile ceza arasında oranın adalete uygun bulunup bulunmadığını o suçun toplum
hayatında yarattığı etkiye göre takdir etmek zorunluğu vardır. Yoksa herhangi
bir suça karşı konmuş olan bir ceza ile yapılacak bir kıyaslamanın, bu oranı
tâyinde esas olamayacağı açık bir gerçektir. Yasama organı, gerekçelerinde
açıklandığı üzere, yurtta ayrı bir kanun ile özel tedbir ve müeyyideler
konulmasını zorunlu kılacak derecede bir huzursuzluk sebebi olarak görülen
büyükbaş hayvan hırsızlığı suçlarını karşılamak üzere düşünülen tedbirler ve
müeyyideler arasında itiraz konusu hükümleri de kabul etmiştir. Buna karşı, başka
nitelikteki bir suç için umumi Ceza kanununda tâyin kılınmış bir ceza ile
kıyaslıyarak bu hükümlerde, fiil ile ceza arasında Anayasa ilkelerine
uygunsuzluk ve hakkaniyete aykırılık vardır yolunda ileri sürülen görüş de
yerinde bulunmamıştır. Bu
bakımlardan sözü edilen hükümlere karşı yapılan itirazın reddi gerekir, SONUÇ
: Yukarıda gösterilen sebeplerden ötürü : 1 -
5617 sayılı Kanunun iptali istenilen 13 üncü maddesinde yer alan "bunlar
hakkında ayrıca sürgün cezası da verilir." hükmüne ilişkin itirazın konusu
kalmadığından, bu kısım itiraz hakkında karar verilmesine yer olmadığına,
üyelerden Şemsettin Akçoğlu, Celâlettin Kuralmen ve Muhittin Gürün'ün bu kısım
hakkındaki itirazın reddine karar verilmesi gerektiği yolundaki muhalefetleri
ile ve oyçokluğu ile, 2 -
13 üncü maddenin iptali istenilen diğer hükümlerine ilişkin itirazın reddine
oybirliği ile, 2/11/1965
gününde karar verildi. Başkan Lûtfi
  Akadlı Başkanvekili Rifat
  Göksu Üye Cemalettin
  Köseoğlu Üye Asım
  Erkan Üye Şemsettin
  Akçoğlu Üye İbrahim
  Senil Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Salim
  Başol Üye Celâlettin
  Kuralmen Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Fazıl
  Uluocak Üye Sait
  Koçak 00'> Üye Ahmet
  Akar Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş