ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2010/30 Karar Sayısı : 2012/7 Karar Günü : 19.1.2012 R.G. Tarih-Sayı :
19.05.2012-28297 İPTAL DAVASINI AÇAN: Anamuhalefet
(Cumhuriyet Halk) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanvekilleri Hakkı Suha
OKAY, Kemal KILIÇDAROĞLU ile Kemal ANADOL İPTAL DAVASININ KONUSU: 28.1.2010
günlü, 5951 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun İle Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 8. maddesiyle değiştirilen
27.2.2003 günlü, 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun'un
12. maddesinin; üç ve dördüncü fıkraları ile altıncı fıkrasında yer alan ''otuz
gün'' ibaresinin, Anayasa'nın Başlangıç kısmının ikinci paragrafı ile 2., 10.,
16. ve 135. maddelerine aykırılığı savıyla iptallerine ve yürürlüklerinin
durdurulmasına karar verilmesi istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenen Yasa Kuralları 28.1.2010 günlü, 5951 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 8.
maddesiyle değiştirilen 27.2.2003 günlü, 4817 sayılı Yabancıların Çalışma
İzinleri Hakkında Kanun'un iptali istenilen fıkraları ve ibareyi de içeren
'İzinlerin Verilmesi veya Uzatılması' başlıklı 12. maddesi şöyledir: 'Madde 12- (Değişik: 28/1/2010-5951/8 md.) Türkiye dışında ikamet eden yabancılar, çalışma izni başvurularını
bulundukları ülkelerdeki Türkiye Cumhuriyeti temsilciliklerine yapar.
Temsilcilikler bu başvuruları doğrudan Bakanlığa iletir. Bakanlık ilgili
mercilerin görüşlerini alarak 5 inci maddeye göre başvuruları değerlendirir;
durumu uygun görülen yabancılara çalışma izni verir. Bu izin, çalışma vizesi ve
ikamet izninin alınması halinde geçerlilik kazanır. Çalışma izin belgesini alan
yabancıların, bu belgeyi aldıkları tarihten itibaren en geç doksan gün içinde
ülkeye giriş vizesi talebinde bulunmaları, ülkeye giriş yaptıkları tarihten
itibaren en geç otuz gün içinde İçişleri Bakanlığına ikamet tezkeresi almak
için başvurmaları zorunludur. Türkiye'de geçerli ikamet izni olan yabancılar veya bunların
işverenleri başvurularını Bakanlığa yurt içinden de yapabilir. Mesleki hizmetler kapsamında çalışacak yabancılara akademik ve
mesleki yeterlilik ile ilgili işlemleri tamamlanıncaya kadar, ilgili mevzuat
hükümleri saklı kalmak kaydıyla bir yılı geçmemek üzere ön izin verilebilir. Mesleki eğitim alanı dışında istihdam edilecek yabancı uyruklu
personel için bu Kanunda belirtilen görüşler alınmaz. Bu kişiler, akademik ve
mesleki yeterlilik ile lisans talep ve yeterlilik uygulamasına tabi değildir. Çalışma izinleri, ikamet sahibi yabancılar veya bunların
işverenlerinin Bakanlığa yazılı talebi üzerine, bu Kanun ve bu Kanuna göre
çıkarılan yönetmelik hükümlerine göre verilir ve uzatılır. Usulüne uygun olarak yapılan başvurular, belgelerin tam ve
eksiksiz olması kaydıyla Bakanlık tarafından en geç otuz gün içinde
sonuçlandırılır.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 16. ve 135. maddelerine
dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Zehra Ayla PERKTAŞ, Engin
YILDIRIM ve Nuri NECİPOĞLU'nun katılımlarıyla 13.5.2010 günü yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: İptal başvurusunda öncelikle, Türkiye'de mesleklerini
uygulamalarında kanuni engel bulunmayan en geniş meslek grubunu mühendis, mimar
ve şehir plancıları oluşturduğundan değerlendirmenin bu meslek mensuplarına
ilişkin düzenlemeler dikkate alınarak yapıldığı belirtilmiştir. İptale konu
düzenleme ile ülkemizde bir yıldan kısa süreli meslek icra edenlerin izin
işlemleri sonuçlanmadan görevleri sona ereceğinden denetim dışında kalacakları,
pek çok işsiz vatandaşımız iş bulamazken yabancıların çalışmasını özendirecek
kural getirilmesinin ülkenin ekonomisi, istihdam politikası ve işsizlik sorunu
açısından kamu yararına uygun olmadığı, oysa kanunların kamu yararına
dayanmasının hukuk devletinin temel değerlerinden biri olduğu, dolayısı ile
düzenlemenin hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu, iptale konu dördüncü fıkra
ile ilgili olarak ayrıca, mesleki hizmetler kapsamı dışında çalışmada tespitin
kim tarafından yapılacağının belirtilmediği, herkesin beyanının esas alınması
halinde kötüye kullanımların önünün alınamayacağı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı karar verecek ise bu bakanlığın kuruluş kanununda olmayan bir
yetkinin kullanılacağı, dolayısı ile düzenlemenin belirlilik, soyutluk ve
öngörülebilirlik niteliği taşımadığı, ileri sürülmüştür. İptale konu düzenleme ile mesleki hizmetler kapsamında çalışacak
yabancılara akademik ve mesleki yeterlilik ile ilgili işlemleri tamamlanıncaya
kadar, bir yılı geçmemek üzere ön izin verilebilmesi, mesleki eğitim alanı
dışında istihdam edilecek yabancı uyruklu personel için 4817 sayılı Kanun'da
belirtilen görüşlerin alınmaması ve usulüne uygun olarak yapılan başvuruların
Bakanlık tarafından en geç otuz gün içinde sonuçlandırılması öngörülmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde cumhuriyetin nitelikleri arasında 'hukuk
devleti' ilkesi de yer almaktadır. Hukuk devletinde diğer tüm kamusal
yetkilerde olduğu gibi, yasama işlemlerinde de kişisel yararların değil, kamu
yararının gözetilmesi gerekir. Kamu yararı kavramı, genel bir ifadeyle özel veya bireysel
çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmektedir. Bütün
kamusal işlemler, nihai olarak kamu yararını gerçekleştirmek hedefine yönelmek
durumundadır. Kanunun amaç öğesi bakımından anayasaya aykırı sayılabilmesi
için, kanunun çıkarılmasında kamu yararı dışında bir amacın gözetildiğinin
saptanması gerekir. Dava dilekçesinde düzenlemenin amacının kamu yararı olmadığı ileri
sürülmüşse de yasanın amacının kamu yararı dışında ne olduğu ya da hangi özel
yararın gözetildiği açıklanmamıştır. İptali istenen düzenlemenin gerekçesinde
amacın kamu yararı olduğu ifade edilmiş, ayrıca metninde, gerekçesinde ve
meclis tutanaklarında düzenlemede kamu yararının gözetilmediğine dair bir
hususa rastlanmamıştır. Ülkemizde çalışan yabancılar ve onları çalıştıranların
(işverenler) kanundan doğan yükümlülüklerini yerine getirip getirmedikleri 4817
sayılı Kanunun 20. maddesine göre Bakanlık iş müfettişleri ve Sosyal Sigortalar
Kurumu müfettişleri tarafından denetlenmektedir. Aynı maddede diğer kanunlarda
yer alan denetim yetkisi kolluk kuvvetleri dahil saklı tutulmuştur. Mesleki
hizmetler kapsamı dışında çalışacak yabancının beyanı veya verilen izin
sonrasında kanuna aykırı bir çalışmanın tespiti halinde çalışma izninin iptali
gibi gerekli işlemlerin yapılacağı açıktır. Bu denetimlerin yabancılar için
uygulanmayacağına veya gerekli işlemlerin yapılmayacağına dair bir hüküm de
bulunmamaktadır. Dolayısı ile bu işlemlerin denetim dışı kaldığı iddiası
yerinde değildir. 4817 sayılı Kanuna göre Bakanlık, Kanun'da sayılan koşulların
sağlanması kaydıyla ve aynı işi yapacak Türk vatandaşlarının bulunup
bulunmamasına göre belirli coğrafi alan ve meslek sınırlaması ile yabancılara
çalışma izni verebilmektedir. İzin vermek Bakanlık için zorunluluk değil,
takdir yetkisinde olan bir husustur. Dolayısı ile mesleki hizmetler kapsamında
veya dışında yabancılara çalışma izni vermek 4817 sayılı Kanuna göre Bakanlığın
yetkisinde olup, bu konuda bir belirsizlik bulunmamaktadır. Öte yandan iptal başvurusunda düzenleme ile mühendis ve mimarların
mesleklerinin icrası için aranan koşulların yabancı-yurttaş ayrımı yapılarak
düzenlendiği, yurtdışında bulunan yükseköğretim kurumlarından mezun olan Türk
vatandaşlarının mesleklerini yapabilmeleri için bahsedilen koşullar geçerli
iken, yabancılar için kolaylık sağlandığı, aynı okulu bitiren ve dolayısı ile
aynı hukuksal durumda bulunan yabancılar için bu koşulların aranmamasının
eşitlik ilkesine açıkça aykırılık teşkil ettiği ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesinin amacı,
hukuksal durumları aynı olanların kanunlarca aynı işleme bağlı tutulmalarını
sağlamak ve kişilere kanun karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık
tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali
yasaklanmıştır. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmektedir.
Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı
anlamına gelmez. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar
aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın
öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz. Türk vatandaşları ile yabancılar farklı hukuksal konumdadırlar.
Zira vatandaşlık ayrı bir hukuki statü kazandırmaktadır. Vatandaşlık statüsü
gereği çalışma izni konusunda Türk vatandaşlarından genel hükümler dışında
yabancılardan istendiği gibi ek belgeler getirmeleri, belli işlemleri ve
prosedürleri tamamlamaları istenmemektedir. Çalıştıkları işlerin mahiyeti bakımından da yabancılar ile Türk
vatandaşları aynı konumda değildirler. Yabancı olup Türkiye'de çalışmak
isteyenler genellikle doğrudan yabancı yatırımı tamamlamak veya uluslar arası
bir projede çalışmak ya da nitelik itibarıyla sağlanmasında güçlük bulunan
alanlarda istihdam edilmek gibi durumlarda geçici süreyle ülkemize
gelmektedirler. Bu yönüyle yabancılar, Türk vatandaşları ile aynı hukuksal
konumda olmadıklarından bunlar arasında eşitlik karşılaştırılması yapılamaz. Açıklanan nedenlerle iptali istenen kural, Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi gerekir. İptal konusu kuralların Anayasa'nın 16. ve 135. maddeleriyle
ilgisi görülmemiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN İNCELENMESİ 28.1.2010 günlü, 5951 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 8.
maddesiyle değiştirilen 27.2.2003 günlü, 4817 sayılı Yabancıların Çalışma
İzinleri Hakkında Kanun'un 12. maddesinin; üç ve dördüncü fıkraları ile altıncı
fıkrasında yer alan ''otuz gün'' ibaresine yönelik iptal istemleri, 19.1.2012
günlü, E.2010/30, K.2012/7 sayılı kararla reddedildiğinden, bu hükümlere
ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 19.1.2012 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. Vı- SONUÇ 28.1.2010 günlü, 5951 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 8.
maddesiyle değiştirilen 27.2.2003 günlü, 4817 sayılı Yabancıların Çalışma
İzinleri Hakkında Kanun'un 12. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları ile
altıncı fıkrasında yer alan '' otuz gün'' ibaresinin Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 19.1.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN