ANAYASA MAHKEMESİ
KARARI Esas Sayısı : 1978/10 Karar Sayısı : 1978/10 Karar Tarihi:2/2/1978 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Viranşehir Tapulama
Mahkemesi. (Dosya Esas No:1977/22) İTİRAZIN KONUSU : 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı
Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36. maddesinin üçüncü fıkrasına yer alan
“Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin Toprak ve Tarım Reformu
bölgesi ilan edilmesinden önce sahibinin bildirdiği emlâk vergisi değerini
geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden yüksek ise,
kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.” kuralının Anayasaya aykırı olduğu
ileri sürülerek iptali istenmiştir. I- OLAY : Bölgede Toprak ve Tarım Reformu Kanununun uygulanması dolayısıyle
taşınmazları kamulaştırılan davacı, vergi beyannamesinde bildirilen değerin
kamulaştırma bedeli olarak kendisine ödenmek istendiğini, oysa kamulaştırma
günündeki gerçek değerin daha yüksek olduğunu ileri sürmüş ve aradaki farkın
ödenmesini dava etmiştir. Davalı idare 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu
Kanununun 36. maddesindeki hükme göre işlem yapıldığını açıklaması üzerine, mahkeme
36. maddenin üçüncü fıkrasında yeralan kuralın Anayasa’nın 11.,12.,36. ve 2.
maddelerine aykırı olduğu kanısıyla iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurmuştur. II. İTİRAZIN GEREKÇESİ ÖZETİ : Anayasa Mahkemesi, Anayasanın 38. maddesinin ikinci ve üçüncü
fıkralarını iptal etmiş ve bu karar yayımlanmıştır. Bu durumda kamulaştırma
için aynı ilkeleri öngören 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunun 36.
maddesinin üçüncü fıkrası hükmü anayasal dayanaktan yoksun bulunmaktadır. Bu
hüküm mülkiyet hakkının özünü zedelemekte ve emlâk beyannamesi verenlerle
vermeyenler arasında eşitsizlik yaratmakta olduğundan Anayasa’nın 11.,12.36. ve
2. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptal edilmelidir. III. METİNLER : 1-25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunun 36.
maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrası şöyledir: “Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin toprak ve
tarım reformu bölgesi ilân edilmesinden önce sahibinin bildirdiği Emlâk Vergisi
değerini geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden
yüksek ise kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.” 2-Dayanılan Anayasa kuralları: Madde 2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve Başlangıçta
belirtilen temel ilkelere dayanan, milli, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk
devletidir. Madde 11- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle
bütünlüğünün, Cumhuriyetin, milli güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının,
genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacı ile veya Anayasa’nın diğer
maddelerinde gösterilen özel sebeplerle, Anayasa’nın sözüne ve ruhuna uygun olarak,
ancak kanunla sınırlanabilir. Kanun, temel hak ve hürriyetlerinin özüne dokunmaz. Bu Anayasa’da yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirisi insan hak
ve hürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez
bütünlüğünü veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayrımına dayanarak, nitelikleri
Anayasa’da belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak kasdı ile kullanılamaz. Bu hükümlere aykırı eylem ve davranışların cezası kanunda
gösterilir. Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi
inanç, din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Madde 36- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlandırılabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesinin, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk
inceleme toplantısında aşağıda açıklanan konular üzerinde durulmuştur : 1- 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu
daha önce başka bir dava dolayısıyle Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve
19.10.1976 günlü, E.1973/42,K.1976/48 sayılı kararla bu kanunun tümünün biçim
yönünden iptaline karar verilmiştir. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin iptalini
istediği hüküm, bu kanunun 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yeralmaktadır. Bu
duruma göre, aynı kanunun belirli bir maddesindeki hükmün yeniden ele alınıp
incelenmesine ve bir karar verilmesine yer yoktur. 2- İşin yukarıda açıklanan niteliği karşısında, dosyada bulunan
belgelerin onansız olması nedeniyle 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27.
maddesi uyarınca işlem yapılmasına gerek görülmemiştir. 3- Anayasanın 152. maddesinin dördüncü fıkrasının uygulanabilmesi
koşullarının olayda gerçekleşip gerçekleşmediği yolunda bir inceleme yapılması
konusu üzerinde de durulmuştur. İtiraz konusu işde böyle bir incelemeye olanak
yoktur. Gerçi,1757 sayılı Yasanın tümü iptal edilmiştir. Ancak karar gereğince,
iptal hükmü, yayımlandığı günden başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girecektir.
Yani, bu süre içinde, 1757 sayılı Yasa, yürürlükte olan bir Kanunun hukuksal
etki ve sonuçlarını taşımaktadır. Öteyandan Anayasa’nın 152. maddesinin son
fıkrası uyarınca, Anayasa Mahkemesi kararları, gerçek ve tüzel kişileri,
yürütme ve yargı organlarını, bu arada Anayasa Mahkemesini de bağlamaktadır.
Böyle olunca sözü geçen iptal kararının bağlayıcı niteliğini, belirli bir olay
için bile olsa, öngören süreden önce ortadan kaldırma olasılığını içeren bir
incelemeye girişilmesine olanak yoktur. Bu nedenlerle Anayasa’nın 152.
maddesinin dördüncü fıkrasında yeralan hükmün böyle bir incelemeye elverişli
olmadığı sonucuna varılmıştır. Ahmet H.Boyacıoğlu bu görüşe katılmamıştır. V- SONUÇ : Anayasa Mahkemesi’nin 19.10.1976 günlü, Esas: 1973/42, Karar :
1976/48 sayılı kararı ile 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun tümü
biçim yönünden iptal edilmiş ve bu karar 10.5.1977 günlü, 15933 sayılı Resmi Gazete’de
yayınlanmış bulunduğundan itiraz konusu iş hakkında yeniden karar verilmesine
yer olmadığına ve bu nedenle dosyadaki eksiklikler sorunu üzerinde durulmasına
gerek bulunmadığına, Ahmet H.Boyacıoğlu’nun (dosyadaki eksiklikler giderilmeden
ve olayla sınırlı olarak işi ele alma konusu incelenmeksizin karara yerolmadığı
biçiminde bir karar verilmesine olanak bulunmadığı) yolundaki karşıoyuyla ve
oyçokluğuyla, 2.2.1978 gününde karar verildi. Başkan Kâni VRANA Başkanvekili Şevket MÜFTÜGİL Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Fahrettin ULUÇ Üye Muhittin GÜRÜN Üye Ahmet ERDOĞDU Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Adil ESMER Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU Karşı oy
  eklidir. Üye Necdet
  DARICIOĞLU KARŞIOY YAZISI 22.4.1962
günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddesinde öngörülen eksiklikler giderilmeden ve
Resmi Gazete’de de yayımlanan çeşitli Anayasa Mahkemesi kararlariyle ilgili
karşıoy yazılarımda açıkladığım nedenlerle Anayasa Mahkemesince, olayla sınırlı
olarak işi ele alma konusu üzerinde bir inceleme yapılmaksızın işin karara yer
olmadığı biçiminde sonuçlandırılmasına katılmıyorum. Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU