ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2009/17 Karar Sayısı: 2009/47 Karar Günü : 12.3.2009 R.G. Tarih-Sayı :25.06.2009-27269 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Düzce 1. Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 1- 26.9.2004 günlü,
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinin (3) numaralı fıkrasının
"fili işlediği tarihte onsekiz yaşını doldurmamış bulunanlar" bölümü, 2- 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231.
maddesine, 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 23. maddesiyle eklenen (7)
numaralı fıkrasının, Anayasa'nın 2., 10., 11., 30. ve 38. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY 6136 sayılı Kanuna muhalefet suçundan sanık hakkında açılan kamu
davasında itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu bölümü de içeren
50. maddesi şöyledir: "MADDE 50- (1) Kısa süreli hapis
cezası, suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde
duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre; a) Adlî para cezasına, b) Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan
önceki hale getirme veya tazmin suretiyle, tamamen giderilmesine, c) En az iki yıl süreyle, bir meslek veya sanat edinmeyi sağlamak
amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan bir eğitim kurumuna devam
etmeye, d) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,
belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya, e) Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya
gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmiş
olması durumunda; mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,
ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmasına, belli bir meslek ve sanatı
yapmaktan yasaklanmaya, f) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve
gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya, Çevrilebilir. (2) Suç tanımında hapis cezası ile adlî para cezasının seçenek
olarak öngörüldüğü hallerde, hapis cezasına hükmedilmişse; bu ceza artık adlî
para cezasına çevrilmez. (3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla,
mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği
tarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların
mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada
yazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrilir. (4) Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli
de olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı halinde, birinci fıkranın (a)
bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir. Ancak, bu hüküm, bilinçli taksir
halinde uygulanmaz. (5) Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen
adlî para cezası veya tedbirdir. (6) Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan
tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek (Değişik ibare: 5739 - 26.2.2008/ m.4)
"tedbirin" gereklerinin yerine getirilmesine başlanmaması veya
başlanıp da devam edilmemesi halinde, hükmü veren mahkeme kısa süreli hapis
cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar derhal infaz
edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmü uygulanmaz. (7) Hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayan
nedenlerle yerine getirilememesi durumunda, hükmü veren mahkemece tedbir
değiştirilir." 2. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun itiraz konusu fıkrayı da
içeren 231. maddesi şöyledir: "Madde 231- (1) Duruşma sonunda, 232
nci maddede belirtilen esaslara göre duruşma tutanağına geçirilen hüküm fıkrası
okunarak gerekçesi ana çizgileriyle anlatılır. (2) Hazır bulunan sanığa ayrıca başvurabileceği kanun yolları,
mercii ve süresi bildirilir. (3) Beraat eden sanığa, tazminat isteyebileceği bir hâl varsa bu
da bildirilir. (4) Hüküm fıkrası herkes tarafından ayakta dinlenir. (5) (Ek fıkra: 06/12/2006-5560 S.K.23.md) Sanığa yüklenen suçtan
dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, (Değişik ibare:
5728-23.1.2008/m.562) "iki yıl"  veya daha az süreli hapis veya
adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar
verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri
bırakılması, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade
eder. (6) (Ek fıkra: 06/12/2006-5560 S.K.23.md) Hükmün açıklanmasının
geri bırakılmasına karar verilebilmesi için; a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış
bulunması, b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum
ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda
kanaate varılması, c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın,
aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen
giderilmesi, gerekir. (7) (Ek fıkra: 06/12/2006-5560 S.K.23.md) Açıklanmasının geri
bırakılmasına karar verilen hükümde, mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez ve
kısa süreli olması halinde seçenek yaptırımlara çevrilemez. (8) (Ek fıkra: 06/12/2006-5560 S.K.23.md) Hükmün açıklanmasının
geri bırakılması kararının verilmesi halinde sanık, beş yıl süreyle denetim
süresine tâbi tutulur. Bu süre içinde bir yıldan fazla olmamak üzere mahkemenin
belirleyeceği süreyle, sanığın denetimli serbestlik tedbiri olarak; a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması halinde, meslek veya
sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine, b) Bir meslek veya sanat sahibi olması halinde, bir kamu
kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının
gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına, c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devam
etmek hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü
yerine getirmesine, karar verilebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur. (9) (Ek fıkra: 06/12/2006-5560 S.K.23.md) Altıncı fıkranın (c)
bendinde belirtilen koşulu derhal yerine getiremediği takdirde; sanık hakkında
mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler halinde
ödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da hükmün açıklanmasının geri
bırakılması kararı verilebilir. (10) (Ek fıkra: 06/12/2006-5560 S.K.23.md) Denetim süresi içinde
kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin
yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan hüküm
ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı verilir. (11) (Ek fıkra: 06/12/2006-5560 S.K.23.md) Denetim süresi
içinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin
yükümlülüklere aykırı davranması halinde, mahkeme hükmü açıklar. Ancak mahkeme,
kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu
değerlendirerek; cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz
edilmemesine ya da koşullarının varlığı halinde hükümdeki hapis cezasının
ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir
mahkûmiyet hükmü kurabilir. (12) (Ek fıkra: 06/12/2006-5560 S.K.23.md) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararına itiraz edilebilir. (13) (Ek fıkra: 06/12/2006-5560 S.K.23.md) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararı, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir.
Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak
Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi halinde, bu maddede
belirtilen amaç için kullanılabilir. (14) (Ek fıkra: 06/12/2006-5560 S.K.23.md;Değişik fıkra:
23/01/2008-5728 S.K./562.mad) Bu maddenin hükmün açıklanmasının geri
bırakılmasına ilişkin hükümleri, Anayasanın 174 üncü maddesinde koruma altına
alınan inkılâp kanunlarında yer alan suçlarla ilgili olarak uygulanmaz." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 11., 30. ve 38.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU,  Ahmet AKYALÇIN,
Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve
Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 12.3.2009 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231.
maddesinin (7) numaralı fıkrasındaki düzenleme ile 5237 sayılı Türk Ceza
Kanunu'nun 50. maddesinin (3) numaralı fıkrasında yer alan, "fiili
işlediği tarihte onsekiz yaşını doldurmamış bulunanların mahkum edildiği bir
yıl ve daha az süreli hapis cezalarının birinci fıkrada yazılı seçenek
yaptırımlara çevrileceğine" ilişkin düzenlemenin birbiriyle çeliştiği,
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesi uygulandığında Türk Ceza Kanunu'nun 50.
maddesinin (3) numaralı fıkrasında yazılı emredici kuralın ihlal edilmiş
olacağı belirtilerek itiraz konusu kuralların Anayasa'nın 2. maddesine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu kısa süreli hapis
cezasına seçenek yaptırımların düzenlendiği 50. maddesinin itiraz konusu bölümü
de içeren (3) numaralı fıkrasına göre, daha önce hapis cezasına mahkûm
edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis
cezası ile fiili işlediği tarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş
yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis
cezası, birinci fıkrada yazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrileceği
öngörülmüş ve hakime seçenek yaptırıma karar verme zorunluluğu getirilmiş
bulunmaktadır. Hakime seçenek yaptırımın türünü belirleme konusunda takdir
yetkisi tanınmıştır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 49. maddesinin (2) numaralı
fıkrasına göre, hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezaları kısa
süreli hapis cezası olarak adlandırılmaktadır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin (7)
numaralı fıkrasında ise, açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen
hükümde, mahkûm olunan hapis cezasının ertelenemeyeceği ve kısa süreli olması
halinde seçenek yaptırımlara çevrilemeyeceği belirtilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde yasakoyucu, ceza hukuku alanında yasama yetkisini
kullanırken, Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına
bağlı kalmak koşuluyla, toplumda belli eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suç
sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçülerdeki ceza yaptırımlarıyla
karşılanmaları gerektiği; hangi hal ve hareketlerin ağırlaştırıcı ya da
hafifletici öğe olarak kabul edileceği konularında takdir yetkisine sahiptir.
Kanun koyucu, günün şartlarına ve toplum ihtiyaçlarına göre suç teşkil edecek
fiilleri tesbit edecek ve suçların işlenmesini önleyecek ve suç işleyenleri
topluma kazandıracak cezaları kanunlaştıracaktır. Hükmün açıklanmasının ertelenmesine ilişkin Ceza Muhakemesi
Kanunu'nun 231. maddesinin (7) numaralı fıkrası Türk Ceza Kanunu'nun 50.
maddesinin (3) numaralı fıkrasından farklı bir durumu düzenleyen ve nihai karar
verilirken gözetilmesi gereken bir hükümdür. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231.
maddesine göre, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi
halinde hakkında hüküm kurulmuş olan kişi henüz sanık konumundadır. Bu hükme
bağlı olarak bu aşamada sanık hakkında herhangi bir hak yoksunluğu sözkonusu
değildir. Mahkemece hükmün açıklaması ertelendikten sonra, sanığın yeniden
suç işlemesi ve erteleme koşullarına aykırı davranması halinde kurulacak yeni
hükümde Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinin (3) numaralı fıkrası
gözetilecektir. Hükmün açıklanmasının ertelenmesi sırasında seçenek
yaptırımlara çevirme yasağı önleme ve caydırıcılık amacıyla getirilen bir
düzenleme olup, deneme süresinin koşullara uygun geçirilmesi halinde
açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesi kararı
verilecek, koşullara uyulmaması halinde ise hükümdeki hapis cezasının
ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar verilebilecektir. Bu durumda 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin
(7) numaralı fıkrası ile Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinin (3) numaralı
fıkrası arasında bir çelişkinin değil uygulanma önceliğinin bulunduğu sonucuna
varılmaktadır. Mahkeme koşullarının bulunması halinde öncelikle hükmün
açıklanması kurumu ile ilgili 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231.
maddesinin (7) numaralı fıkrasına göre uygulama yaparak sanık hakkındaki hükmün
açıklanmasını erteleyecek, deneme süresinin suç işlenmeden ve yükümlülüklere
uygun şekilde geçirilmesi halinde kamu davası düşürülecek; aksine davranılması
halinde ise, Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinin (3) numaralı fıkrası da
gözetilmek suretiyle sanık hakkında hüküm kurulacaktır. Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinin (3) numaralı fıkrası çelişki
iddiasından bağımsız olarak düşünüldüğünde daha önce hapis cezasına mahkûm
edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis
cezası ile fiili işlediği tarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş
yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis
cezası, birinci fıkrada yazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrilmesini
öngören bir düzenlemedir. Kısa süreli hapis cezasına mah­kûm olan kişinin infaz kurumuna
girmesini önleyecek seçenek yaptırımlara hükmedilmesini sağlayan ve bu amaçla
kimi halleri kısa süreli hapis cezasının adli para ce­zası veya diğer seçenek
tedbirlerden birine çevrilmesi açısından mahkeme­nin takdir yetkisinin olmadığı
hâller olarak belirleyen Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinin (3) numaralı
fıkrasında yer alan kural yasakoyucunun takdir yetkisi kapsamında bulunduğundan
değerlendirilmesi gereken ve Anayasa'da belirlenen temel ilkelere aykırı bir
yönü bulunmamaktadır. 12.3.2009 günlü, E. 2007/14, K.2009/48 sayılı karardaki konuya
ilişkin gerekçeler, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin (7)
numaralı fıkrası için de geçerli olduğundan Anayasa'ya aykırı görülmemiştir.
İtirazın reddi gerekir. VI- SONUÇ 1- 26.9.2004 günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun
50. maddesinin (3) numaralı fıkrasının  "... fiili işlediği
tarihte onsekiz  yaşını doldurmamış ..." bölümünün, 2-  4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu'nun 231. maddesine 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 23. maddesi ile
eklenen (7) numaralı fıkranın, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 12.3.2009
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ