ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1994/86 Karar Sayısı : 1995/41 Karar Günü : 13.9.1995 R.G. Tarih-Sayı :18.10.1996-22791 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Karşıyaka Asliye 4. Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 17.2.1926 günlü, 743 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun
242. ve 246. maddelerinin Anayasa'nın 35., 36. ve 41. maddelerine aykırı olduğu
savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacı koca evlilik birliği sürerken dâvalı karısının diğer dâvalı
ile fiili birleşmesinden olan ve kendi nüfusuna kaydettirdiği 1987 ve 1992
doğumlu iki çocuğun gerçek babası diğer dâvalı olduğundan çocukların kendi
nüfus kaydından silinerek diğer dâvalı nüfusuna kaydedilmesi istemiyle açtığı
dâvada Mahkeme, Medenî Yasa'nın hak düşürücü sürelere ilişkin 242. ve 246.
maddelerinin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak iptal istemiyle doğrudan
Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı Türk Medenî Kanunu'nun iptali istenen 242. ve 246. maddeleri
şöyledir: 1- "MADDE 242 - Koca, doğduğuna muttali olduğu günden
itibaren bir ay içinde çocuğu reddedebilir. Ret dâvası, çocuk ile anası
aleyhine ikame olunur." 2- "MADDE 246 - Koca, sarahaten veya delâleten çocuğu
tanıdıktan yahut bu bapta muayyen müddet geçtikten sonra, ret davası edemez.
Şukadar ki çocuğu tanımak veya müddetinde reddetmemek hususunda iğfal
olunduğunu iddia ve ispat edebilir. Bu hallerde, iğfale ıttıla tarihinden itibaren ret için yeniden
bir aylık müddet başlar. Kezalik ret dâvasının müddeti içinde ikame edilmemesi mühik bir
sebepten ileri gelmiş ise müddetin geçmesine bakılmaksızın dâva mesmu
olur." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 35.- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı
olamaz." 2- "MADDE 36.- Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma
hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz." 3- "MADDE 41.- Aile, Türk toplumunun temelidir. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların
korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için
gerekli tedbirleri alır, teşkilâtı kurar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ,
Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Lütfi F. TUNCEL'in
katılmalarıyla 13.9.1995 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaki
eksiklik giderildiğinden işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- SINIRLAMA SORUNU Medenî Yasa'nın 242. maddesinin birinci tümcesinde "Koca,
doğduğuna muttali olduğu günden itibaren bir ay içinde çocuğu
reddedebilir" kuralı yer almakta ve bu kuralın yaptırımını düzenleyen aynı
Yasa'nın 246. maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesinden, "Koca,
... bu bapta muayyen müddet geçtikten sonra, ret dâvası ikame edemez"
denilmektedir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, nesebin reddi dâvasının bir aylık
hak düşürücü süre içerisinde açılması gereğinin Anayasa'ya aykırı olduğunu
ileri sürmektedir. Bu nedenle, anayasal denetime, itirazkonusu 242. ve 246.
maddelerin tamamının değil, doğrudan konuya ilişkin ve uygulanacak kısmının
esas alınması gerekir. Bakılmakta olan dâvada uygulanacak yasa kuralından amaç,
dâvanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya dâvayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz etki yapacak yahut tarafların istek ve
savunmaları çerçevesinde bir karar vermek için gözönünde tutulması gereken
kurallardır. Esas incelemenin, Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28.
maddeleri gereğince dâvada uygulanacak kuralla sınırlı tutulması zorunludur. Bu nedenle, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin baktığı dâvada
uygulayacağı kural, Medenî Yasa'nın 242. maddesinin birinci tümcesi ile 246.
maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesinde yer alan -"Koca ... bu
bapta muayyen müddet geçtikten sonra ret dâvası ikame edemez"
kurallarıdır. Esas incelemenin bu kurallarla sınırlı olarak yapılması gerekir. VI- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, itiraz
konusu Yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve
öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralların Anlam ve Kapsamı Genelde nesep, bir kimsenin sadece babasına ve anasına nisbeti,
yani ana, baba ile çocuk arasındaki kan ve soybağı, hısımlık ilişkisi olarak
tanımlanabilir. Medenî Yasa'nın öngördüğü "sahih neseb", çocuğun evlilik
içinde doğmasıyla (Madde 241), evlilik dışında doğmakla birlikte sonradan ana
babanın evlenmesiyle (Madde 247), hâkim kararıyla (Madde 249) ya da nesebin
özel yasalarla (idarî yoldan) düzeltilmesiyle oluşur. Bu durumlarda hem babaya,
hem anaya sahih neseb bağı kurulur. Baba bakımından sahih olmayan neseb ise ancak, evlilik dışı bir
ilişkiden doğan çocuğun tanınması (Madde 291) ya da kişisel sonuçlarıyla
babalığa hükmedilmesi ile (Madde 295 vb) gerçekleşir. Medenî Yasa'nın 241. maddesinde yer alan sahih neseb karinesi
uyarınca, evlilik sürerken ya da sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde
doğan çocuğun babası kocadır. Aynı Yasa'nın 242 ila 246. maddelerindeki nesebin
reddi süresi içinde bu karine aksi ileri sürülebilir ve kanıtlanabilir. Koca,
evlilik içinde veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğan
çocuğun nesebini reddedebilir. Medenî Yasa'nın243. maddesindeki "Evlilik mevcut
iken doğan çocuk" yönünden koca, evlendikten en az yüzseksen gün sonra
doğan çocuğun kendisinden olması olasılığının bulunmadığını, 244. maddeye göre
de "Evlenmeden evvel veya ayrıldıktan sonra ana rahmine düşen çocuk"
bakımından, çocuğun evlenmeden başlayarak yüzsekseninci günden önce doğduğu
veya karının gebe kaldığı zamanda kocasından mahkeme kararıyla ayrı yaşadığını
kanıtlayarak nesebi reddedebilir. Nesebin reddi dâvasının Medenî Yasa'nın 242-246. maddelerinde
koca, mirasçılar, savcı ve diğer ilgililer tarafından doğuma ittıla tarihinden
itibaren bir aylık hak düşürücü süre içinde açılması öngörülmüştür. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 1- Anayasa'nın 41. Maddesi Yönünden İnceleme Anayasa'nın "Ailenin Korunması" başlıklı 41. maddesinde
aile, Türk toplumunun temeli sayılmış; Devletin, ailenin huzur ve refahı ile
özellikle ananın ve çocukların korunması için gerekli önlemleri alacağı ve
örgütleri kuracağı belirtilmiş, böylece aile kurumuna anayasal güvence
sağlanmıştır. Maddenin gerekçesinde, "... Ailenin korunması fikrinin her
şeyden önce Medenî Yasa anlamında evliliklerin kurulmasını kolaylaştırmak
olduğu şüphesizdir... Millet hayatı bakımından aile kutsal bir temeldir. Bu
nedenle, Devlet, ailenin refahını ve huzurunu koruyacaktır" denilmektedir. Yasa'ya göre aile, karı, koca ve çocuklardan oluşur. Anayasa'nın
41. maddesi de böyle bir ailenin korunmasını amaçlamaktadır. Nesebin reddi dâvasında öngörülen bir aylık hak düşürücü süre,
ailenin korunması amacını gerçekleştirmeye yöneliktir. Bu nedenle, itiraz
konusu kurallar Anayasa'nın 41. maddesine aykırı görülmemiştir. 2- Anayasa'nın 36. Maddesi Yönünden İnceleme Mahkeme, günümüzde nesebin % 100'e yaklaşan bir doğrulukla
belirlenmesinin teknik yönden olanaklı bulunduğundan sözederek nesebin reddi
dâvasının bir aylık hak düşürücü süreye bağlı bulunmasına Anayasa'nın hak arama
özgürlüğünü düzenleyen 36. maddesine aykırılığını ileri sürmüştür. Olayda, dâvacı kocanın, karısından fiilen ayrılmasından sonra
karının diğer dâvalı ile evlilik dışı birlikte olmaları sonucu iki çocuklarının
doğduğu ve evli olan tarafların uzun süre yasaların verdiği boşanma haklarını
kullanmadıkları gibi yasaların yönetsel yönden öngördüğü çocukların
neseplerinin düzeltilmesine ilişkinhaklarından da yararlanmadıkları
anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 36. maddesinde, herkesin meşrû vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercilerine başvurabilecekleri öngörülmüştür.
Anayasa'nın öngördüğü temel hakların yasayla sınırlandırılabileceği Anayasa'nın
13. maddesi gereğidir. Bu bağlamda ailenin temelini teşkil eden neseb bağının
süresiz olarak dâva tahdidi altında tutulması, ailenin ve çocuğun korunmasını
öngören Anayasa'nın 41. maddesinin düzenleniş amacıyla bağdaşamaz. Bu nedenlerle, Yasa'yla getirilen bir aylık hak düşürücü süre
Anayasakoyucunun bu konudaki amacına uygun bulunduğundan 36. maddeye aykırılık
savı yerinde görülmemiştir. 3- Anayasa'nın 35. Maddesi Yönünden İnceleme İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, nesebi süresinde reddedilmeyen
çocuğun, tabîi babasından miras alamamasının Anayasa'ya aykırılık oluşturduğunu
ileri sürmektedir. Anayasa'nın 35. maddesine göre herkes, mülkiyet ve miras haklarına
sahip olup, bunlar ancak kamu yararı amacıyla yasayla sınırlanabilir. Miras hakkı, eş için evlilik bağına çocuklar için ise soy (neseb)
bağına dayanır. Bu nedenle, neseb bağı kurulmayan bir çocuğun miras hakkından
söz edilemeyeceğinden konunun Anayasa'nın 35. maddesiyle ilgisi kurulamamıştır. VI- SONUÇ 17.2.1926 günlü, 743 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun sınırlama
kararı uyarınca incelenen 242. maddesinin birinci tümcesi ile 246. maddesinin
birinci fıkrasının birinci tümcesindeki "...yahut bu babda muayyen müddet
geçtikten ..." sözcüklerinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve İTİRAZINREDDİNE, 13.9.1995 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Mustafa
  YAKUPOĞLU