ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1998/36 Karar Sayısı : 1998/49 Karar Günü : 20.7.1998 R.G. Tarih-Sayı :16.11.2000-24232 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay İdari Dava
Daireleri Genel Kurulu İTİRAZIN KONUSU : 4.12.1984 günlü,
3096 sayılı "Türkiye Elektrik Kurumu Dışındaki Kuruluşların Elektrik
Üretimi, İletimi, Dağıtımı ve Ticareti ile Görevlendirilmesi Hakkında
Kanun"un 3. maddesinin, Anayasa'nın 5., 7., 35., 167. ve 172. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. I- OLAY Bakanlar Kurulu'nun 13.11.1996 günlü, 96/8811 sayılı kararının iptaline
ilişkin Danıştay Onuncu Daire kararını temyizen inceleyen Danıştay İdari Dava
Daireleri Genel Kurulu, 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin iptali ve
yürürlüğünün durdurulması istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4.12.1984 günlü, 3096 sayılı Yasa'nın iptali istenilen 3. maddesi
şöyledir: "Madde 3- Elektrikle ilgili hizmet
vermek üzere kurulmuş olan sermaye şirketlerine; Devlet Planlama Teşkilatının
görüşünü havi Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığının teklifi üzerine, Bakanlar
Kurulu, önceden yönetmelikle belli edilmiş görev bölgelerinde, elektrik üretim,
iletim ve dağıtım tesisleri kurulması ve işletilmesi ile ticaretinin,
yaptırılmasına karar verebilir. Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı, Bakanlar Kurulu Kararı ile
belirlenen çerçeve içerisinde ilgili görevli şirketle sözleşme akdeder. " IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan
toplantıda, Mahkeme'nin iptalini istediği kuralın bakmakta olduğu davada
uygulanıp uygulanmayacağı sorunu öncelik taşıdığından, ilk inceleme raporu,
dava dosyası ve ekleri ile iptali istenen kural, bunların gerekçeleriyle diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği düşünüldü : Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddî olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için
Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince
açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa
kuralından amaç, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde
veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte
bulunan kurallardır. Davacı şirketin, yönetmelikle belirlenmiş görev bölgesinde
elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticaretini yapmak istemiyle başvuruda
bulunduğu, konuya ilişkin fizibilite raporu hazırlayarak Bakanlığa sunduğu,
raporun Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nca uygun bulunduğu ve şirketin
görevlendirilmesine ilişkin 9.10.1991 tarih ve 91/2325 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararının tesis edildiği, ancak görev verme sözleşmesi imzalanmayarak, dava
konusu Kararname ile görevlendirme kararının geri alındığı anlaşılmaktadır. İtiraz yoluna başvuran Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu,
3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin tamamının iptalini istemiştir. İtiraz konusu 3. maddede, "Elektrikle ilgili hizmet vermek
üzere kurulmuş olan sermaye şirketlerine; Devlet Planlama Teşkilatının görüşünü
havi Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının teklifi üzerine, Bakanlar Kurulu,
önceden yönetmelikle belli edilmiş görev bölgelerinde, elektrik üretim, iletim
ve dağıtım tesisleri kurulması ve işletilmesi ile ticaretinin, yaptırılmasına
karar verebilir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Bakanlar Kurulu kararı ile
belirlenen çerçeve içerisinde ilgili görevli şirketle sözleşme akdeder"
denilmektedir. Bakanlar Kurulu, 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesine dayanarak
aldığı 9.11.1991 günlü, 91/2325 sayılı kararla davacı şirketi kimi illerde otuz
yıl süre ile elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticaretini yapmakla
görevlendirmiş; 13.11.1996 günlü, 96/8811 sayılı kararla da bu görevlendirmeye
ilişkin kararı geri almıştır. Davacı şirket, Danıştay Onuncu Dairesi'ne geri
alma işleminin iptali istemiyle başvurarak Bakanlar Kurulu'nun 96/8811 sayılı
geri alma kararının iptalini istemiştir. Danıştay Onuncu Dairesi'nce verilen kararda, 3096 sayılı Yasa'nın
3. maddesine dayanılmamış, uyuşmazlık, idari işlemlerin geri alınmasına ilişkin
İdare Hukuku ilkelerine göre çözümlenmiştir. Bu durumda, 3096 sayılı Yasa'nın
3. maddesi Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu'nda görülmekte olan
davada uygulanacak kural değildir. Açıklanan nedenle, Anayasa'nın 152. maddesi ile 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28.
maddesine uygun olmayan başvurunun reddi gerekir. V- SONUÇ 4.12.1984 günlü, 3096 sayılı "Türkiye Elektrik Kurumu
Dışındaki Kuruluşların Elektrik Üretimi, İletimi, Dağıtımı ve Ticareti ile
Görevlendirilmesi Hakkında Kanun'un 3. maddesi bakılmakta olan davada
uygulanacak kural olmadığından, bu maddeye ilişkin itirazın Mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Ahmet Necdet SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI ile Ali HÜNER'in, "Maddenin bakılmakta olan davada uygulanacak
kural olduğu" yolundaki karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 20.7.1998 gününde
karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.TUNCEL Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ KARŞIOY
YAZISI Bakılmakta olan davada, davacı, 9.10.1991 gün ve 91/2325 sayılı
Bakanlar Kurulu kararı ile elektrik üretim, iletim ve dağıtım konularında
ticaret yapmak üzere görevlendirildiğini, aradan uzun süre geçmesine karşın,
buna ilişkin sözleşmenin yapılmadığını, daha sonra Bakanlar Kurulu'nun
3.11.1996 günlü, 96/8811 sayılı kararı ile görevlendirilmenin iptal edildiğini
ileri sürerek, bu karar ile bunun dayanağını oluşturan Yönetmeliğin
çıkarılmasına ilişkin 14.11.1996 gün ve 96/8810 sayılı Bakanlar Kurulu kararının
iptalini istemiştir. Danıştay 10. Dairesi, görevlendirmenin geri alınmasına ilişkin
96/8811 sayılı Bakanlar Kurulu kararını iptal etmiş, Yönetmeliğin çıkarılmasına
ilişkin Bakanlar Kurulu kararının iptali istemini ise reddetmiştir. 10.
Daire'nin bu kararının Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu'nda temyizen
görüşülmesi sırasında 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin davada uygulanacak
kural olması nedeniyle Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülmüştür. 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesi bakılmakta olan davada uygulanacak
kuraldır. Bakanlar Kurulu davacı şirketin görevlendirilmesine ilişkin 91/2325
sayılı kararını 96/8811 sayılı kararla geri alırken, 3096 sayılı Yasa'nın 3.
maddesini uygulamak durumundadır. İdarî işlemlerin tesis edildikleri usule göre
geri alınabilecekleri idare hukukunun genel ilkesidir. İşlemin geri alınmasına
ilişkin izlenmesi gereken yol, işlemin ilk defa yapılmasına ilişkin Yasa'nın 3.
maddesinde öngörülen usule göre belirlenecektir. Başka bir anlatımla, Bakanlar
Kurulu kararının geri alınma işleminin hukuka uygunluk denetimi, diğer konular
yanında 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesinde işlemin tesisine ilişkin usul
gözetilerek yapılacaktır. Öte yandan, bakılmakta olan davada, şirketlerin
görevlendirilmesine ilişkin esasları düzenleyen Yönetmeliğin yürürlüğe
konulması hakkındaki 96/8810 sayılı Bakanlar Kurulu kararının da iptali
istenmiştir. Söz konusu Yönetmelik, 3096 sayılı Yasa'nın 3. ve 10. maddelerine
dayanılarak çıkarılmıştır. Yönetmeliğin yargısal denetimi idare hukukunun genel
esasları yanında Yasa'da öngörülen esas ve usule ilişkin çerçeve kapsamında
yapılacaktır. Bu bağlamda da 3. madde Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada
uygulanacak kuraldır. Açıklanan nedenlerle, 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin davada
uygulanacak kural olmadığı yolundaki çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Üye Haşim KILIÇ KARŞIOY
YAZISI Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesi uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış
ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların
da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralından amaç, davanın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz
yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır, Dava dosyasının incelenmesinden, davacı şirketin yönetmelikle
belirlenmiş görev bölgesinde, elektrik üretimi ve iletimi, dağıtımı ve
ticaretini yapmak isteğiyle başvuruda bulunduğu, konu ile ilgili hazırladığı
fizibilite raporunun davalı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nca uygun
bulunduğu ve davacı şirketin görevlendirilmesine ilişkin Bakanlar Kurulu kararı
verildiği, ancak görev verme sözleşmesi imzalanmayarak görev verme kararının
geri alındığı anlaşılmaktadır. İtiraz yoluna başvuran Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 3096
sayılı Yasa'nın 3. maddesinin iptalini istemiştir. 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesinde Bakanlar Kurulu'nun, elektrikle
ilgili hizmet vermek üzere kurulmuş sermaye şirketlerine, Devlet Planlama
Teşkilatının görüşünü havi Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın teklifi
üzerine, önceden belirlenmiş görev bölgelerinde, elektrik üretim, iletim ve
dağıtım tesisleri kurulması ve işletilmesi ile ticaretinin yaptırılmasına karar
verebileceği ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın, Bakanlar Kurulu kararı
ile belirlenen çerçeve içersinde ilgili görevli şirketle sözleşme akdedeceği
hükme bağlanmıştır. Bakanlar Kurulu 9.10.1991 günlü, 2325 sayılı kararı ile davacı
şirketi elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticaret yapmakla görevlendirmiş,
13.11.1996 günlü, 8811 sayılı kararı ile ise Yasa'nın 3. maddesine dayanarak bu
görevlendirilmeyi iptal etmiştir. 3. maddesinde sözleşme akdedilmeden önceki evrede yapılacak
işlemler de düzenlenmektedir. İdare hukukunun geliştirdiği kurallardan biri
olan usulde paralellik kuralına göre idari işlem tesis edildiği usulde geri
alınabilecektir. Davacı şirket 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesine göre
görevlendirilmiş ve görevlendirme işleminin iptaline ilişkin Bakanlar Kurulu
kararı da aynı maddeye dayandırılmıştır. Uyuşmazlığın çözümünde 3096 sayılı
Yasa'nın 3. maddesi uygulanacak kural niteliğindedir. Bu nedenle, davada uygulanacak kural olmadığından, maddeye ilişkin
itirazın Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddine karar veren çoğunluk
görüşüne karşıyım. Üye Samia AKBULUT KARŞIOY
YAZISI Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış
ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların
da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralından amaç,
davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan
kurallardır. Bakılmakta olan davada, Onuncu Daire kararını temyizen inceleyen,
Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu, 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin
iptali istemiyle başvurmuştur. 3096 sayılı Yasa'nın "Görevin Verilmesi" başlıklı 3.
maddesinde "Elektrikle ilgili hizmet vermek üzere kurulmuş olan sermaye
şirketlerine: Devlet Planlama Teşkilatının görüşünü havi Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığının teklifi üzerine, Bakanlar Kurulu,
önceden yönetmelikle belli edilmiş görev bölgelerinde elektrik üretim,
iletim ve dağıtım tesisleri kurulması ve işletilmesi ile ticaretinin
yaptırılmasına karar verebilir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Bakanlar
Kurulu Kararı ile belirlenen çerçeve içerisindeilgili görevli şirketle sözleşme
akdeder" kuralı yer almaktadır. Yasa'nın 3. maddesi ve 16.8.1985 günlü, 85/9800 sayılı Kararname
eki yönetmelik uyarınca, Bakanlar Kurulu Kararı ile davacı şirket, 4. görev
bölgesinde 30 yıl süreyle elektrik üretimi, dağıtımı ve ticareti yapmakla
görevlendirilmiş, ancak görevlendirmeye ilişkin bu karar, itiraz konusu 3.
maddeye dayanılarak 13.11.1996 günlü, 96/8811 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile
iptal edilmiştir. Davacı Şirket, Bakanlar Kurulu kararına karşı Danıştay'da idari
işlemin iptali istemiyle dava açmıştır. Görülmekte olan davada, elektrik
üretimi, dağıtımı ve ticaretinin yapılması yolundaki Bakanlar Kurulu kararının
geri alınmasında veya yeniden davacı şirketin görevlendirilmesinde itiraz
konusu 3. madde uygulanacak kural niteliğini taşımaktadır. Danıştay Onuncu
Dairesince verilen ve İdari Dava Daireleri Genel Kurulunca temyizen incelenen
kararda, geri alınma işleminin idare hukuku ilkelerine dayandırılmış olması,
itiraz konusu 3. maddede belirlenen kuralların, davanın görülmesinde ve
çözümlenmesinde nazara alınmayacağı veya olumlu ya da olumsuz yönde etki
yapacak nitelikte görülmediği anlamına gelemez. Davayı temyizen inceleyen İdari
Dava Daireleri Genel Kurulu, bu davanın görülmesinde ve sonuçlandırılmasında
mutlaka itiraz konusu 3. maddede yer alan kuralları gözönünde bulunduracaktır. Belirtilen nedenlerle, 3096 sayılı Yasa'nın itiraz konusu 3.
maddesi bakılmakta olan davada uygulanacak kural niteliğinde olduğundan aksine
oluşan çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER