ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2024/20 Karar Sayısı : 2024/146 Karar Tarihi : 23/7/2024 R.G.Tarih-Sayı : 10/12/2024-32748 İTİRAZ
YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 18. Aile Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na
24/11/2021 tarihli ve 7343 sayılı Kanun’un 40. maddesiyle eklenen 41/B
maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkralarının Anayasa’nın 5., 10., 20., 36., 40.
ve 41. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Çocukla
kişisel ilişki kurulmasına dair ilamın yerine getirilmesine muhalefet etmekten
dolayı verilen zorlama hapsi kararlarına yapılan itirazda kuralların Anayasa’ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ A. İptali İstenen Kanun Hükümleri Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 41/B
maddesi şöyledir: “Çocuk teslimine dair ilam veya tedbir kararlarının
yerine getirilmesi MADDE 41/B- (Ek:24/11/2021-7343/40 md.) (1) Çocuk teslimine dair ilam veya tedbir
kararları, yükümlüsü tarafından rızasıyla yerine getirilmediği takdirde hak
sahibi, ilam veya tedbir kararının yerine getirilmesi için müdürlüğe
başvurabilir. (2) Talebi alan müdürlük, her türlü iletişim
vasıtasını kullanarak yükümlüyle irtibata geçer ve müdürlük tarafından
belirlenen gün ve saatte hak sahibine teslim edilmek üzere çocuğun belirlenen
yere getirilmesini derhâl bildirir; bu bildirimin yapıldığını veya yükümlüyle
irtibat kurulamadığını tutanağa bağlar. (3) Yükümlüyle irtibat kurulamaz veya yükümlü
çocuğu getirmeyeceğini beyan ederse yahut yükümlü çocuğu belirlenen yere
getirmezse müdürlük, derhâl yükümlüye, çocuğun teslimine dair bir teslim emri
gönderir. Emir, 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine
göre yükümlüye tebliğ edilir. Bu emirde aşağıdaki hususlar yer alır: a) Müdürlük tarafından belirlenen gün ve
saatte çocuğu emirde belirtilen yere getirmek zorunda olduğu. b) Çocuğu emirde belirtilen yere getirmesine
engel teşkil edecek derecede haklı bir mazereti varsa teslim gününden önce
müdürlüğe bildirimde bulunarak çocuğun müdürlükçe alınmasını talep etmesi
gerektiği. c) Çocuğu getirmez veya haklı mazereti
nedeniyle müdürlükçe alınmasını talep etmezse, çocuğun, uzman veya öğretmen
marifetiyle gerekirse kolluktan yardım alınarak ve zor kullanılarak teslim
alınacağı. d) Emrin gereğinin yerine getirilmemesi
hâlinde disiplin hapsiyle cezalandırılacağı. e) Müdürlükçe yapılan iş ve işlemlere karşı,
öğrenme veya tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde, işlemi yapan
müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine şikâyette bulunabileceği. (4) Müdürlüğün belirlediği yere getirilen
veya yükümlünün haklı mazereti nedeniyle müdürlükçe alınan çocuk hak sahibine
teslim edilir. (5) Yükümlü, emrin gereğini yerine
getirmezse, çocuk nerede bulunursa bulunsun müdürlük tarafından alınarak hak
sahibine teslim edilir. Bu hâlde kolluktan yardım istenebilir. Kolluk
birimleri, zor kullanma dâhil bu konudaki talepleri derhâl yerine getirir. (6) Çocuk hak sahibine teslim edildikten
sonra yükümlü haklı bir sebep olmaksızın çocuğu tekrar alırsa ayrıca yeni bir
hükme veya yükümlüyle irtibata geçmeye ya da teslim emri tebliğine gerek
olmaksızın çocuk beşinci fıkra uyarınca hak sahibine teslim edilir. (7) Çocuğun üstün yararının gerektirdiği
hâllerde müdürlük, yükümlüyle irtibata geçmeye veya teslim emri tebliğine gerek
olmaksızın doğrudan beşinci fıkra hükmünü uygulayabilir.” B. İlgili Görülen Kanun Hükümleri Kanun’un 41/F maddesinin ilgili kısmı şöyledir: “ Çocuk
teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam veya tedbir
kararlarının yerine getirilmesine muhalefet MADDE 41/F- (Ek:24/11/2021-7343/44 md.) (1) Çocuk teslimine dair ilam veya tedbir
kararlarının yerine getirilmesine ilişkin teslim emrine aykırı hareket edenler
ile emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyenler, bir ay içinde yapılacak
şikâyet üzerine, fiil suç teşkil etse dahi, üç aya kadar disiplin hapsi ile
cezalandırılır. (2) Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair
ilam veya tedbir kararlarının yerine getirilmesine ilişkin teslim emrine aykırı
hareket edenler ile emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyenler, bir ay
içinde yapılacak şikâyet üzerine, üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle
cezalandırılır. …” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi
İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ,
Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan
FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 1/2/2024 tarihinde
yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Derya ATAKUL
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: 3. Anayasa'nın 152. maddesi ile 30/3/2011 tarihli ve 6216
sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un
40. maddesine göre bir davaya bakmakta olan
mahkeme, bu dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin
hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri
sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu
hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir.
Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine
başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görev alanına giren
bir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak
olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik
evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. 4. 5395 sayılı Kanun’un
41/B maddesinde çocuk teslimine dair ilam veya tedbir kararlarının yerine
getirilmesine ilişkin usul düzenlenmiştir. Maddenin itiraz konusu (1) numaralı
fıkrasında çocuk teslimine dair ilam veya tedbir kararlarının, yükümlüsü
tarafından rızasıyla yerine getirilmediği takdirde hak sahibinin, ilam veya
tedbir kararının yerine getirilmesi için müdürlüğe başvurabileceği, (2)
numaralı fıkrasında ise talebi alan müdürlüğün, her türlü iletişim vasıtasını
kullanarak yükümlüyle irtibata geçeceği ve müdürlük tarafından belirlenen gün
ve saatte hak sahibine teslim edilmek üzere çocuğun belirlenen yere
getirilmesini derhâl bildireceği; bu bildirimin yapıldığını veya yükümlüyle
irtibat kurulamadığını tutanağa bağlayacağı belirtilmiştir. 5. 5395 sayılı Kanun’da “çocuk teslimi” ve “çocukla
kişisel ilişki kurulması” kavramlarına yer verilmemiş olmakla birlikte
çocuk teslimi ile çocukla kişisel ilişki kurulmasına yönelik usuller farklı
maddelerde düzenlenmiştir. Çocuk teslimine
ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilam veya tedbir kararlarının
yerine getirilmesi bakımından olması gereken bu kararların yükümlüsü tarafından
rıza ile yerine getirilmesidir. Aksi takdirde; çocuk teslimine ilişkin
ilam veya tedbir kararları 5395 sayılı Kanun’un 41/B maddesi hükümleri uyarınca; çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilam veya tedbir kararları
ise Kanun’un 41/C maddesi hükümleri uyarınca yerine getirilecektir. 6. Bakılmakta olan davanın konusu ç ocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilamın yerine
getirilmesine muhalefet etmekten dolayı verilen zorlama hapsi kararlarına
yapılan itiraz olduğundan çocuk teslimine
dair ilamların yerine getirilmesine ilişkin usulü düzenleyen itiraz konusu
kurallar davada uygulanacak kural değildir. 7. Açıklanan nedenlerle kuralların itiraz başvurusunda bulunan
Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi
gerekir. IV. HÜKÜM 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na
24/11/2021 tarihli ve 7343 sayılı Kanun’un 40. maddesiyle eklenen 41/B
maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkralarının itiraz
başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından
başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 23/7/2024 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR