ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2024/185 Karar Sayısı : 2024/178 Karar Tarihi : 5/11/2024 R.G. Tarih – Sayı : 17/12/2024 – 32755 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 20. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 18/1/1972
tarihli ve 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 126. maddesinin Anayasa’nın 2., 13.
ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
talebidir. OLAY: Davacı
hakkında verilen uyarma cezasının iptali
talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKMÜ A. İptali İstenen Kanun Hükmü Kanun’un itiraz konusu 126. maddesi şöyledir: “ Disiplin cezaları: Madde 126 – Noterler
hakkında verilecek disiplin cezaları şunlardır. A) Uyarma: Notere görevinde daha dikkatli davranması
gerektiğini yazı ile bildirmektir. B) Kınama: Notere, görevinde veya davranışında kusurlu
sayıldığını yazı ile bildirmektir. C) Para cezası: 250 liradan 5 000 liraya kadardır. D) Geçici olarak işten çıkarma: Noteri sıfatı saklı
kalmak şartiyle bir aydan altı aya kadar görevinden uzaklaştırmaktır. E) Meslekten çıkarma: Bir daha atanmamak üzere
noterlikten çıkarmaktır. ” B. İlgili Görülen Kanun Hükmü Kanun’un 125. maddesi
şöyledir: “Genel olarak: Madde 125 – Meslekin
vakar ve onuruna aykırı eylem ve hareketlerde bulunanlarla, görevlerini
yapmıyan veya kusurlu olarak yapan yahut da görevinin gerektirdiği güveni
sarsıcı hareketlerde bulunan noterler hakkında, noterlik hizmetlerinin gereği
gibi yürütülmesi amacı ile, durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre
aşağıdaki maddede yazılı disiplin cezaları verilir.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri
BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız
SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz
AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla 5/11/2024 tarihinde
yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Burcu TAŞYAPAN
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında
özetle; itiraz konusu kuralla noterler hakkında uygulanabilecek disiplin
cezaları gösterilmekle birlikte disiplin suç ve cezaları arasında herhangi bir
ilişkilendirilmenin yapılmadığı, hangi eylemin hangi disiplin cezası ile
cezalandırılacağının açık ve net olarak gösterilmediği ya da bunun tespitine
imkân sağlayacak herhangi bir ölçütün düzenlenmediği, bu hususta kişiler ve
idare açısından belirlilik ve öngörülebilirliği sağlayacak şekilde kanuni bir
çerçeve oluşturulmadığı, idarenin söz konusu eylemler ve cezalar için kuralda
öngörülen sıralamayı gözetmekle de yükümlü tutulmadığı, disiplin cezasının
muhatapları açısından yeterli bir hukuki güvence sağlanmadığı belirtilerek
kuralın Anayasa’nın 2., 13. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. 1512 sayılı Kanun’un 125. maddesinde meslekin vakar ve
onuruna aykırı eylem ve hareketlerde bulunanlarla görevlerini yapmayan veya
kusurlu olarak yapan ya da görevinin gerektirdiği güveni sarsıcı hareketlerde
bulunan noterler hakkında durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre anılan Kanun’un
126. maddesinde yazılı disiplin cezalarının verileceği düzenlenmiştir. 5. Kanun’un itiraz
konusu 126. maddesinde ise noterler hakkında verilecek disiplin cezalarının
uyarma, kınama, para cezası, geçici olarak işten çıkarma ve meslekten çıkarma
olduğu hükme bağlanmış olup bunların tanımlarına yer verilmiştir. 6. Anayasa
Mahkemesi 22/9/2021 tarihli ve E.2021/16, K.2021/62 sayılı kararında 25/1/1956
tarihli ve 6643 sayılı Türk Eczacıları Birliği Kanunu’nun eczacı odaları haysiyet
divanının görev ve yetkilerini düzenleyen 30. maddesinin ilgili kısmını
incelemiş ve söz konusu kısmı eczacı odaları haysiyet divanının meslek
mensupları hakkında disiplin cezası uygulama yetkisini kullanmaları sırasında bireylerin
hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını
belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasal çerçevede imkân
tanımadığı gerekçesiyle Anayasa’nın 2. maddesine aykırı bularak iptal etmiştir. 7. Anılan kararda ilk olarak 30. maddenin söz konusu
kısmında eczacılar hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları sayılmakla
birlikte maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinde sayılan hâllerde hangi
disiplin cezasının uygulanacağına ilişkin bir düzenleme bulunmadığı tespit
edilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 17). 8. Bu kapsamda anılan
kısımda eczacılar hakkında disiplin cezası uygulanabilecek hâller sayılmakla ve
disiplin cezaları da gösterilmekle birlikte maddede sayılan disiplin suç ve
cezaları arasında yeterli bağlantının kurulamadığı, bu çerçevede disiplin
cezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda fiil ve hareketin
niteliğine göre disiplin cezalarının verilebileceği öngörülmekle birlikte bu
ölçütün disiplin cezasının muhatapları açısından yeterli bir hukuki güvence
sağlamadığı belirtilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 18) . 9. Anılan kararda
Anayasa Mahkemesi haysiyet divanına tanınan yetkinin somut olayın
özelliklerine, eylemin ağırlığına, oluşan zararın büyüklüğüne göre kamu yararı
ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılmasını sağlamanın yanında işlenen
disiplinsizlik eylemi ile tayin edilen disiplin cezası arasında adil bir
dengenin gözetilmesini temin edecek gerekli ve yeterli mekanizmaların
kurulmadığı, verilecek disiplin cezaları bakımından keyfî yorum ve uygulamalara
karşı hukuki güvencenin sağlanmadığı sonucuna varmıştır (AYM, E.2021/16,
K.2021/62, 22/9/2021, § 20). 10. İtiraz konusu kural bakımından da Anayasa
Mahkemesinin anılan kararından ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır. 11. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 13. ve 38. maddeleri yönünden incelenmemiştir. IV. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 12. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı
fıkrasında kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet
Meclisi İçtüzüğü’nün belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya
tümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa bunların da Anayasa Mahkemesince
iptaline karar verilebileceği öngörülmüştür. 13. 1512 sayılı Kanun’un 126. maddesinin iptali nedeniyle
anılan Kanun’un uygulanma imkânı kalmayan 125. maddesinin 6216 sayılı Kanun’un
43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince iptali gerekir. V. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 14. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez . ” denilmekte, 6216
sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural
tekrarlanarak mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı
günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek
üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 15. 1512 sayılı Kanun’un 125. ve 126. maddelerinin iptali
nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte
görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptal hükümlerinin
kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe
girmesi uygun görülmüştür. VI. HÜKÜM 18/1/1972 tarihli ve 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun; A . 125. maddesinin 30/3/2011 tarihli ve 6216
sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43.
maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın
153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3)
numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK
DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, B. 126. maddesinin
Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal
hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un
66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 5/11/2024 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI