ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2010/62 Karar Sayısı : 2011/175 Karar Günü : 29.12.2011 R.G. Tarih-Sayı :
19.05.2012-28297 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Vergi Dava
Daireleri Kurulu İTİRAZIN KONUSU: 26.5.1981 günlü, 2464 sayılı
Belediye Gelirleri Kanunu'nun 96. maddesinin (B) fıkrasının, Anayasa'nın 2.,
6., 8., 11. ve 73. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacı Şirket tarafından broşür şeklinde bastırılıp dağıtımı
yapılan el ilanları için davalı Belediye'nin Meclisince belirlenmiş olan
oranlar üzerinden hesaplanıp, ihtirazi kayıtla beyan edilip ödenen ilan ve
reklam vergisinin tahakkuktan terkin ve iadesi istemiyle açılan davanın temyiz
incelemesinde, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 26.5.1981 günlü, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun itiraz
konusu (B) fıkrasını içeren 96. maddesi şöyledir: 'MADDE 96 ' A) Bakanlar Kurulu, bu Kanunda en az ve en çok
miktarları gösterilen aşağıda yazılı vergi ve harçların tarifelerini belediye
grupları itibariyle tayin ve tespit eder. 1. (...) (Madde 96 nın (A) fıkrasının (1) numaralı bendi,
7.11.1984 tarih ve 3074 sayılı Kanunun 8 inci maddesi ile yürürlükten
kaldırılmıştır.) 2. Kaynak Suları Harcı, 3. Hayvan Kesimi Muayene ve Denetleme Harcı, 4. Ölçü ve Tartı Aletleri Muayene Harcı, 5. Kayıt ve Suret Harcı, 6. İmar Mevzuatı Gereğince Alınacak Harçlar, (Ticaret ve konut
bölgeleri için ayrı ayrı) 7. Muayene, Ruhsat ve Rapor Harcı, 8. Sağlık Belgesi Harcı, 9. Bina İnşaat Harcı. B) Yukarıda sayılanlar dışındaki vergi ve harçların maktu
tarifeleri; bu Kanunda belirtilen en alt ve en üst sınırları aşmamak şartıyla
mahallin çeşitli semtleri arasındaki sosyal ve ekonomik farklılıklar gözönünde
tutularak belediye meclislerince tespit olunur. C) (Ek: 3239 - 4.12.1985) Bakanlar Kurulu bu Kanunda yer alan
maktu vergi ve harçların en az ve en çok miktarlarını belirleyen hadleri
birlikte veya ayrı ayrı yahut her vergi ve harçla ilgili tarifelerde yer alan
en az ve en çok hadleri birlikte veya ayrı ayrı on katına kadar artırmaya ve
Kanunda yazılı hadlerden az ve bu hadlerin on katından çok olmamak üzere yeni
hadler tespit etmeye ve 21'inci maddede yazılı Eğlence Vergisi nispetlerini
birlikte veya ayrı ayrı bir katına kadar artırmaya veya sıfıra kadar indirmeye
yetkilidir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 6., 8., 11. ve 73. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Zehra Ayla PERKTAŞ, Engin
YILDIRIM ve Nuri NECİPOĞLU'nun katılımıyla 15.7.2010 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında; dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine, OYBIRLIĞIYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında; vergi, resim, harç ve benzeri mali
yükümlülüklerin konulması, değiştirilmesi ve kaldırılmasında yasallık ilkesinin
geçerli olduğu, bu konudaki tek istisnanın bunların muaflık, istisnalar ve
indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve
aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak konusunda Bakanlar Kuruluna
verilebilecek yetki olduğu, vergilendirme alanında belediye meclislerine
tanınmış bir yetki bulunmadığından, belediye meclislerine bazı vergilerin
tarifelerini belirleme konusunda yetki veren itiraz konusu kuralın Anayasa'nın
2., 6., 8., 11. ve 73. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 12. maddesi uyarınca,
Belediye sınırları ile mücavir alanları içinde yapılan her türlü ilân ve
reklâm, İlân ve Reklâm Vergisi'ne tabi kılınmış, aynı Kanun'un 15. maddesinde
de İlân ve Reklâm Vergisi'nin tarifeleri belirlenmiştir. Söz konusu maddenin
(5) numaralı bendinde; ilan ve reklam amacıyla dağıtılan broşür, katalog, duvar
ve cep takvimleri, biblolar veya benzerleri için uygulanacak vergilerin alt ve
üst sınırları belirlenmiş, itiraz konusu olan 96. maddesinin (B) fıkrası ile de
bu verginin maktu tarifelerinin, Kanun'da belirtilen en alt ve en üst sınırları
aşmamak şartıyla mahallin çeşitli semtleri arasındaki sosyal ve ekonomik
farklılıklar gözönünde tutularak belediye meclislerince tespit olunacağı
belirtilmiştir. Devletin kamusal gereksinimlerini karşılaması için egemenlik
gücüne dayanarak tek taraflı iradesiyle kişilere yüklediği bir kamu alacağı
biçiminde tanımlanan verginin, anayasal sınırlar içinde salınıp toplanması
zorunluluğu açıktır. Anayasa'nın 73. maddesinde, herkesin kamu giderlerini karşılamak
üzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlü bulunduğu, vergi yükünün adaletli
ve dengeli dağılımının, maliye politikasının sosyal amacı olduğu, vergi, resim,
harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veya
kaldırılacağı öngörülerek Anayasa'nın 2. maddesinde nitelikleri belirtilen
hukuk devleti ilkesi vergilendirme ilkeleri yönünden somut biçimde dile
getirilmiştir. Bireylerin sosyal ve ekonomik durumlarını etkileyecek keyfi
uygulamalara neden olmaması için, vergilendirmede, vergiyi doğuran olayın ve
vergilerin matrah ve oranlarının, yukarı ve aşağı sınırlarının, tarh ve
tahakkuklarının, tahsil usullerinin, yaptırımlarının ve zamanaşımı gibi belli
başlı temel ögelerinin kanunlarla belirlenmesi gerekir. Ancak, kanun ile her
konuyu bütün kapsam ve ayrıntılarıyla düzenlemenin olanaklı bulunmadığı
durumlarda çerçevesi çizilerek bu sınırlar içinde kalmak koşuluyla uygulamaya
ilişkin konularda yürütme organına açıklayıcı ve tamamlayıcı nitelikte
düzenleyici idarî işlem yapma yetkisi verilebilir. İtiraz konusu kuralda, belediye gelirleri arasında yer alan bazı
vergilerin maktu tarifelerini, kanunda belirlenen alt ve üst sınırlar arasında
kalmak kaydıyla belirleme yetkisi belediye meclislerine verilmiştir. Belediye
meclislerine verilen bu yetki, kanun koyucu tarafından vergilemenin temel
ögelerinin belirlenerek uygulamaya, tekniğe ve uzmanlığa ilişkin konularda
yürütme organına verilen düzenleyici idari işlemlerde bulunma yetkisi ya da
kanunla getirilen bir düzenlemeyi açıklayıcı ve tamamlayıcı nitelikte verilen
bir yetki olmayıp doğrudan vergi miktarının belirlenmesine ilişkin bir
yetkidir. Anayasa'nın 73. maddesinin dördüncü fıkrasında, 'vergi, resim,
harç ve benzeri yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle
oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar
içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kuruluna verilebilir' denilmektedir.
Buna göre, Bakanlar Kurulu, yasanın belirttiği alt ve üst sınırlar içinde
değişiklik yapabilecek, ancak bu sınırları aşacak biçimde herhangi bir
düzenleme getiremeyecektir. Bakanlar Kurulu'na verilen bu yetki istisnai bir yetkidir.
Vergilendirmede esas kural, vergilerin kanunla konulup, kaldırılması ve
değiştirilmesidir. Dolayısıyla bu konularda yukarı ve aşağı sınırları belirleme
yetkisi kanun koyucuya aittir. Bu sınırlar içinde değişiklik yapma yetkisi ise
kanunun öngörmesi koşuluyla ancak Bakanlar Kurulu'na verilebilir. Bu nedenle, belediye meclislerine vergi tarifesini belirleme
yetkisi veren kural Anayasa'nın 73. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın Anayasa'nın 2., 6., 8. ve 11. maddeleri ile ilgisi
görülmemiştir. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında 'Kanun,
kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, 6216
sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un
66. maddesinin üçüncü fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. 2464 sayılı Kanun'un 96. maddesinin (B) fıkrasının iptal edilmesi
nedeniyle, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin
(3) numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete'de
yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VII- SONUÇ 1- 26.5.1981 günlü, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 96.
maddesinin (B) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2- 2464 sayılı Kanun'un 96. maddesinin (B) fıkrasının iptal
edilmesi nedeniyle, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ
GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 29.12.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN