ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı :2010/73 Karar Sayısı : 2011/176 Karar Günü : 29.12.2011 R.G. Tarih-Sayı :
17.03.2012-28236 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 4. Fikri ve
Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 5.12.1951 günlü, 5846 sayılı
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun, 21.2.2001 günlü, 4630 sayılı Kanun'un 35.
maddesi ile değiştirilen Ek 2. maddesinin son fıkrasının, Anayasa'nın 10., 35.
ve 64. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptali istemidir. I- OLAY Davacının, bir televizyon kuruluşunca yayınlanan bazı sinema
eserlerinin sahibi olduğu iddiasıyla açtığı eser sahipliğinin tespiti, mali ve
manevi haklara tecavüzün önlenmesi ve ref'i ile telif ücreti ve tazminat
davasında, sinema eseri sahipliğine ilişkin hükümlerin zaman bakımından
uygulanmasını düzenleyen kuralın Anayasa'ya aykırılığı iddiasını ciddi bulan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı İtiraz konusu kuralın da yer aldığı 5846 sayılı Kanun'un, 4630
sayılı Kanun'un 35. maddesi ile değiştirilen Ek 2. maddesi şöyledir: ' Bu Kanunla sağlanan koruma, bu madde ile getirilen
değişikliğin yürürlüğe girdiği sırada; 1. T.C. vatandaşı eser sahipleri ve eser sahiplerinin hakları ile
bağlantılı hak sahipleri tarafından üretilmiş Türkiye'de mevcut bütün eserlere,
tespit edilmiş icralara ve fonogramlara, 2. Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelere ve
anlaşmalara taraf diğer ülkelerde üretilmiş ve bu ülkelerde koruma süresi
dolmadığı için kamuya mal olmamış yabancı eserlere, tespit edilmiş icralara ve
fonogramlara, Uygulanır. Birinci fıkranın uygulanması sonucu koruma kapsamına alınan
eserlerin, tespit edilmiş icraların ve fonogramların yasal kopyalarının
mülkiyetini elinde bulunduran kişiler, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi
takip eden altı aylık sürenin sonuna kadar yazılı bir izne gerek kalmaksızın bu
kopyaları satabilir veya elden çıkarabilir. Bununla birlikte, eserler, tespit edilmiş icralar ve fonogramlara
ilişkin olmak üzere bu Kanun çerçevesinde eser sahipleri ve diğer hak
sahiplerine sağlanan hakların kullanılması eser veya bağlantılı hak
sahiplerinin iznine tabidir. Bu Kanunun sinema eseri sahipliği ile ilgili hükümleri, 4110
sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 12/6/1995 tarihinden sonra yapımına başlanan
sinema eserlerine uygulanır. '. B- İlgili Yasa Kuralları 1- 5846 sayılı Kanun'un ilk hâliyle 8. maddesinin
dördüncü fıkrası şöyledir: ' Bir sinema eserinin sahibi onu imâl ettirendir. '. 2 - 5846 sayılı Kanun'un 4110 sayılı Kanun ile
değiştirilen 8. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: ' Sinematografik eserlerde; yönetmen, özgün müzik bestecisi ve
senaryo yazarı, eserin birlikte sahibidirler. Eserin birlikte sahipleri, mali
hakları, yapacakları bir sözleşmeyle ve uygun bir bedel karşılığında yapımcıya
devredebilirler. '. 3- 5846 sayılı Kanun'un 4630 sayılı Kanun ile değiştirilen 8.
maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir: ' Sinema eserlerinde; yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo
yazarı ve diyalog yazarı, eserin birlikte sahibidirler. Canlandırma tekniğiyle
yapılmış sinema eserlerinde, animatör de eserin birlikte sahipleri arasındadır. '. C- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 10., 35. ve 64. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim
KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Zehra Ayla
PERKTAŞ ve Engin YILDIRIM'ın katılımlarıyla 22.9.2010 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, ilgili yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, 4630 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonucu
sinema eserlerinde koruma süresinin yirmi yıldan yetmiş yıla çıkarılmasından,
4110 ve 4630 sayılı Kanunlar ile yapılan değişikliklerle sinema eseri sahibi
olarak kabul edilenlerin yararlandırılmadıkları, sinema eserleri dışındaki eser
türlerinin sahipleri ile bağlantılı hak sahipleri yönünden zaman bakımından
uygulamaya ilişkin düzenleme yapılmadığı, bu nedenle eşitlik ilkesi, mülkiyet
hakkı ve devletin sanatçıyı koruma görevinin ihlal edildiği belirtilerek
kuralın, Anayasa'nın 10., 35. ve 64. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural
Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir. 5846 sayılı Kanun'un 8. maddesinin ilk hâli uyarınca ' imal
ettiren (yapımcı) ' sinema eseri sahibiyken, anılan maddede 4110 sayılı
Kanun ile yapılan değişiklikle ' yönetmen ', ' özgün müzik
bestecisi ' ve ' senaryo yazarı ' sinema eseri sahibi olarak kabul
edilmiş ve 4630 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle bu eser
sahiplerine ' diyalog yazarı ' ve canlandırma (animasyon) tekniğiyle
yapılmış sinema eserlerinde ' animatör ' eklenmiştir. İ tiraz konusu kuralla, sinema
eseri sahipliğine ilişkin hükümlerin 4110 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği
12.6.1995 tarihinden sonra yapımına başlanan sinema eserlerine uygulanacağı
düzenlenerek, değişiklikler nedeniyle doğacak ihtilafların önlenmesi
ve imal ettirenin (yapımcının) kazanılmış haklarının korunması
amaçlanmıştır. Kuralın, başvuru kararında belirtildiğinin aksine koruma
sürelerine ilişkin hükümlerin zaman bakımından uygulanmasıyla ilgisi olmayıp,
bu husus 5846 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinin kuraldan önceki fıkralarında
düzenlenmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, Anayasa'ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve
yasalarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinin korumakla yükümlü olduğu evrensel ilkelerden
birisi hukuk güvenliği ilkesidir. Hukuk güvenliği ilkesi, hukuk normlarının
öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven
duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici
yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılan ortak değerdir. Kural olarak hukuk
güvenliği yasaların geriye yürütülmemesini zorunlu kılar. Kanunların geriye
yürümezliği ilkesi uyarınca kamu yararı ve kamu düzeni, kazanılmış
hakların korunması, mali haklarda iyileştirme gibi kimi ayrıksı durumlar
dışında kanunlar, ilke olarak yürürlük tarihlerinden sonraki olay, işlem ve
eylemlere uygulanmak üzere çıkarılırlar. Anayasa'nın 35. maddesinde ' Herkes, mülkiyet ve miras haklarına
sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz .' biçimindeki
hükme yer verilerek, mülkiyet hakkı, miras hakkıyla birlikte bir temel hak
olarak güvence altına alınmıştır. Mülkiyet hakkı, kişiye başkasının hakkına
zarar vermemek ve kanunların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi
olduğu şeyi dilediği gibi kullanma, ürünlerinden yararlanma ve tasarruf olanağı
veren bir haktır. Mülkiyet
hakkının konusunu, maddi ve gayrimaddi mallar oluşturmaktadır. Taşınır ve
taşınmaz mallar, maddi mallar kapsamında iken, fikrî ve sınai mülkiyet hakları
gayrimaddi mallar kapsamında yer almaktadır. Dolayısıyla, sinema eserleri
üzerindeki fikrî haklar da mülkiyet hakkı kapsamındadır. Kuralla sinema eseri sahipliğine ilişkin hükümlerin geriye
yürütülüp yürütülmediğinin belirlenebilmesi için, öncelikle sinema eseri
sahipliğini doğuran olayın ne zaman gerçekleştiğinin tespit edilmesi gerekir.
Sinema eserlerinde eser sahipliği, herhangi bir hukuki işleme gerek
olmadan eserin meydana getirilmesiyle birlikte kendiliğinden doğar.
Kuralla, 4110 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 12.6.1995 gününden
önce sinema eseri sahibi olan imal ettiren (yapımcı) ile bu tarihten itibaren
sinema eseri sahibi olarak kabul edilen yönetmen, özgün müzik bestecisi ve
senaryo yazarı yönünden sinema eseri sahipliğine ilişkin hükümler geriye
yürütülmemektedir. Ancak diyalog yazarı ve animatör, 3.3.2001 gününde yürürlüğe
giren 4630 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle sinema eseri sahipleri arasına
eklendiği hâlde, kuralla bunlar yönünden de sinema eseri sahipliğine ilişkin
hükümlerin 4110 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 12.6.1995 gününden sonra
yapımına başlanan sinema eserlerine uygulanacağı düzenlenmektedir. Buna göre
kural, 12.6.1995 gününden sonra yapımına başlanıp 3.3.2001 gününe kadar meydana
getirilerek eser sahipliği ortaya çıkmış olan sinema eserlerinde, ' diyalog
yazarı ' ve ' animatör ' yönünden eser sahipliğine ilişkin hükümleri
geriye yürütmektedir. Diğer taraftan, e ser
sahipliği sadece bir hukuki statüden ibaret değildir. Eser sahipliği ile
birlikte ve ona bağlı olarak eser üzerindeki fikrî haklar da kendiliğinden
kazanılır. 5846 sayılı Kanun'un 8. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca sinema
eseri sahipleri birlikte eser sahibi olduklarından, eser üzerindeki haklara da
birlikte sahip olurlar. Anılan Kanun'un 10. maddesinin ikinci fıkrasının
atfıyla uygulanması gereken adi şirkete ilişkin hükümler uyarınca ise sinema
eseri sahipleri, eser üzerindeki haklardan elde edilen bütün kazançları
aralarında eşit olarak paylaşmak ve bunlara ilişkin kararları oybirliğiyle
almakla yükümlüdürler. Buna göre, k uralla d iyalog
yazarı ve animatör yönünden eser sahipliğine ilişkin hükümler geriye
yürütülerek 1 2.6.1995 gününden
sonra yapımına başlanıp 3.3.2001 gününe kadar meydana getirilmiş olan sinema
eserlerinin üç kişiden oluşan eser sahipleri beş kişiye çıkarılmakta ve daha
önce sinema eseri sahibi olan yönetmen, özgün müzik bestecisi ve senaryo
yazarının eserin meydana getirilmesiyle birlikte kazanmış oldukları mülkiyet
hakkı kapsamında yer alan fikrî hakları üzerindeki kullanma, ürünlerinden
yararlanma ve tasarruf yetkileri azaltılmaktadır. Dolayısıyla kural, d iyalog
yazarı ve animatörler yönünden sinema eseri sahipliğine ilişkin
hükümleri geriye yürütüp, eser sahipliği statüsünden doğan, kesinleşmiş ve
kişisel niteliğe dönüşmüş olan fikrî haklar üzerindeki yetkileri azaltmak
suretiyle kazanılmış hak ve hukuk güvenliği ilkelerini ihlal etmekte
ve mülkiyet hakkını zedelemektedir. Açıklanan nedenlerle kural, ' diyalog yazarı ve animatörler '
yönünden Anayasa'nın 2. ve 35. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa'nın 2. ve 35. maddelerine aykırı
görülerek iptal edildiğinden, ayrıca 10. ve 64. maddeleri yönünden
incelenmesine gerek görülmemiştir. VI- SONUÇ 5.12.1951 günlü, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun
21.2.2001 günlü, 4630 sayılı Kanun'un 35. maddesi ile değiştirilen Ek 2.
maddesinin 'Bu Kanunun sinema eseri sahipliği ile ilgili hükümleri, 4110 sayılı
Kanunun yürürlüğe girdiği 12/6/1995 tarihinden sonra yapımına başlanan sinema
eserlerine uygulanır.' biçimindeki son fıkrasının, 'diyalog yazarı ve
animatörler' yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 29.12.2011
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN