ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1993/29 Karar Sayısı : 1994/1 Karar Günü : 11.1.1994 R.G. Tarih-Sayı :13.11.1997-23169 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Nevşehir Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 14.1.1993 günlü, 3863 sayılı "3167 Sayılı
Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanunun
16. Maddesinin Değiştirilmesine Dair Kanun"un Geçici Maddesinin
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Karşılıksız çek düzenlemek suçundan hükümlü KN. hakkındaki hapis
cezasının infazı sırasında borcun ödendiği, bu nedenle şikayetten
vazgeçildiğinin bildirilmesi üzerine Mahkeme'nin uygulama durumunda olduğu,
14.1.1993 gün ve 3863 sayılı Kanun'un geçici maddesinin Anayasa'ya aykırı
olduğu savı ve bu maddenin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurduğu
anlaşılmıştır. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenen Yasa Kuralı 14.1.1993 günlü, 3863 sayılı Kanun'un geçici maddesi şöyledir : "GEÇİCİ MADDE.- Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce
mahkûmiyet hükmü kesinleşmiş veya hüküm infaz edilmiş ise, yürürlük tarihini
takip eden 3 ay içinde çek tutarının veya karşılıksız kalan bölümünün % 10
tazminat ve gecikme faizi ile birlikte muhatap Bankaya veya herhangi bir
şubesine yatırılması veya yine bu sürede şikâyetten vazgeçilmiş olması halinde
kamu davası ve cezanın bütün neticeleri ile ortadan kaldırılmasına karar
verilir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Mustafa GÖNÜL, İhsan PEKEL, Selçuk
TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN ve Sacit
ADALI'nın katılmalarıyla 7.9.1993 günü yapılan ilk inceleme toplantısında;
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ait rapor, başvuru kararı ve ekleri, Anayasa'ya
aykırılığı öne sürülen yasa kuralları ile aykırılık savına dayanak yapılan
Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : A- Sınırlama Sorunu Başvuran mahkemenin bakmakta olduğu dava, karşılıksız çek keşide
etmek suçundan hükümlünün cezasının infazı sırasında şikayetçinin, çek
tutarının % 10 tazminat ve gecikme faizi ile birlikte ödendiğinden bahisle
şikayetten vazgeçmesi üzerine infazın durdurularak bir karar verilmesine
ilişkin davada itiraz konusu yasa maddesinin mahkumiyet hükmü kesinleşenler
yönünden uygulanacağı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, itiraz konusu kurala ilişkin
esas incelemenin "Mahkumiyet hükmü kesinleşmiş" sözcükleriyle sınırlı
olarak yapılmasına karar verilmiştir. B- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı 3863 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle 3167 sayılı Yasa'nın 16.
maddesinin ikinci fıkrası değiştirilerek karşılıksız çek verme suçlarında,
şikayetten vazgeçilmesi veya paranın ödenmesi hallerinde açılmış olan kamu
davasının ve cezanın herhangi bir süreyle sınırlı olmaksızın ortadan
kaldırılması öngörülmüştür. İtiraz konusu geçici madde ile de maddenin yürürlüğe girmesinden
önce mahkumiyet hükmü kesinleşmiş veya hükmedilen cezaları infaz edilmiş
olanlar yönünden 3 ay içinde çek tutarının veya karşılıksız kalan bölümünün %
10 tazminat ve gecikme faizi ile birlikte muhatap bankaya veya herhangi bir
şubesine yatırılması veya yine bu sürede şikayetten vazgeçilmesi halinde kamu
davasının ve cezanın bütün neticeleri ile ortadan kaldırılması öngörülmüştür. C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 1- Anayasa'nın 10. Maddesi Yönünden İnceleme Başvuruda 3863 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle davanın ve cezanın
ortadan kaldırılabilmesi için herhangi bir süre öngörülmemiş olmasına karşın,
itiraz konusu geçici maddeyle cezası kesinleşenlerin bu olanaktan Yasa'nın
yürürlüğe girmesinden sonra 3 aylık bir süre içinde yararlanabilecekleri
biçiminde bir kısıtlama getirilmesinin Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik
ilkesine aykırı olduğu öne sürülmüştür. "Kanun önünde eşitlik" başlıklı Anayasa'nın 10.
maddesinde "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî
inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde
eşittir" denilmektedir. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
olacağı anlamına gelmez. Yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmesi ve bu
nedenlerle eşitsizliğe yol açılması Anayasa katında geçerli görülemez. Bu
mutlak yasak, birbirinin aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve
ayrıcalıklı kişi ve toplumların yaratılmasını engellemektedir. Kimi
yurttaşların haklı bir nedene dayanarak değişik kurallara bağlı tutulmaları
eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi
kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişik uygulamaları
gerekli kılabilir. Özelliklere, ayrılıklara dayandığı için haklı olan nedenler,
ayrı düzenlemeyi aykırı değil, geçerli kılar. Aynı durumda olanlar için ayrı
düzenleme aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik, eylemli değil
hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı
kurallara bağlıtutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik çiğnenmiş olmaz. Başka
bir anlatımla, kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar arasında,
yasalara konulan kurallarla değişik uygulamalar yapılamaz. Durumlardaki
değişikliğin doğurduğu zorunluluklar, kamu yararıya da başka haklı nedenlere
dayanılarak yasalarla farklı uygulamalar getirilmesi, Anayasa'nın eşitlik
ilkesinin çiğnendiğini göstermez. Suç tarihleri aynı olduğu halde, iki kişiden birinin yargılaması
çeşitli hukukî ve fiilî sebeplerle devam etmesine karşın diğerinin yargılaması
sonuçlanıp hakkındaki mahkûmiyet hükmü kesinleşmiş olabilir. Bu durum çoğu kez
yargılanan kişinin istenci dışında da oluşabilir. Bu durumda yargılaması
sonuçlanıp mahkûmiyet hükmü kesinleşen bir kişi ancak 3863 sayılı Yasa'nın
yürürlüğe girdiği 26.1.1993 tarihinden itibaren 3 ay içinde karşılıksız çıkan
çek tutarı veya karşılıksız kalan bölümü % 10 tazminat ve gecikme faizi ile
muhatap bankaya veya herhangi bir şubesine yatırması veya yine bu sürede
şikayetten vazgeçilmesi halindeceza ve neticelerinden kurtulabilecekken,
yargılamaları devam edenler bu olanaktan süre kısıtlaması olmadan
yararlanabileceklerdir. Böyle bir düzenlemeyi haklı gösterecek herhangi bir
neden olmadığı gibi, bunun âdil ve mâkul olduğundan da söz edilemez. Diğer yandan kamu yararı veya haklı nedenle getirilen farklı
düzenlemelerin; anlaşılabilir, amaçla ilgili, âdil ve makûl olması gerekir.
Kamu yararı veya haklı nedene dayanılarak yapıldığı öne sürülen farklı
düzenlemelerin bu üç ölçütten birine uymaması durumunda eşitlik ilkesinin
korunduğu söylenemez. İtiraz konusu kuralla, 3863 sayılı Yasa'nın yürürlüğe
girdiği 26.1.1993 gününden önce mahkumiyet hükmü kesinleşenler ile bu tarihte
henüz mahkumiyet hükümleri kesinleşmemiş olanlar arasında eşitsizlik
yaratıldığı görülmektedir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu geçici maddenin sınırlama
kararı uyarınca incelenen hükmü Anayasa'nın 10. maddesine aykırıdır. İptali
gerekir. 2- Anayasa'nın 2. Maddesi Yönünden İnceleme Başvuruda, itiraz konusu geçici maddenin Anayasa'nın 2. maddesine de
aykırı olduğu öne sürülmüştür. "Cumhuriyetin nitelikleri"nin belirlendiği Anayasa'nın
2. maddesinde "Türkiye Cumhuriyeti ... demokratik, lâik ve sosyal bir
hukuk devletidir" denilmektedir. Hukuk devleti, eylem ve işlemlerinde Anayasa, yasalar ve hukukun
genel ilkeleriyle kendini bağlı sayan devlettir. Anayasa'nın "yasa önünde eşitlik" ilkesine aykırı düşen
bir yasal düzenlemenin Anayasa'nın 2. maddesindeki "hukuk devleti"
kavramı karşısında geçerliğini savunmak olanaksızdır. İtiraz konusu kuralın
iptali gerekir. VI- SONUÇ 14.1.1993 günlü, 3863 sayılı "3167 Sayılı Çekle Ödemelerin
Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanunun 16 ncı Maddesinin
Değiştirilmesine Dair Kanun"un geçici maddesinde yeralan "... 3 ay
içinde ..." ve "... yine bu sürede ..." sözcüklerinin
"mahkûmiyet hükmü kesinleşmiş"ler yönünden İPTALİNE, 11.1.1994 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL