ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/102 Karar Sayısı : 2005/58 Karar Günü : 29.9.2005 R.G. Tarih-Sayı :16.02.2006'da tebliğ edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Dörtyol Asliye Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 21.12.1959 günlü, 7397
sayılı Sigorta Murakabe Kanunu'nun 539 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile
yeniden düzenlenen 25. maddesinin son fıkrası ile 26. maddesinin dördüncü
fıkrasının Anayasa'nın 11., 13., 35. ve 73. maddelerine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY Sigorta şirketinin, hayat sigortası iade primlerini sigortalının
yatırdığı prime oranla eksik ödediği iddiasıyla açılan alacak davasında, itiraz
konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali
istemiyle başvurmuştur. II- İPTALİ İSTENİLEN YASA KURALLARI 7397 sayılı Sigorta Murakabe Kanunu'nun itiraz konusu kuralları da
içeren değişik 25 ve 26. maddeleri şöyledir: “ Madde 25.- Sigorta ve reasürans şirketleri yangın
ve mühendislik sigorta branşlarında verilen deprem teminatı karşılığında
aldıkları ve kendi saklama paylarında kalan primlerle bu primlerin net
gelirlerini on beş yıl süre ile deprem hasar karşılığı olarak ayırmak
zorundadırlar. Deprem hasar karşılıkları ayrılmasına esas primler ve prim
gelirlerinin hesaplanma usulleri ile karşılık oranı Müsteşarlıkça belirlenir. Sigorta ve reasürans şirketleri, bir yıldan uzun süreli hayat
sigortaları ve deprem teminatları dışındaki taahhütleri için cari rizikolar
karşılığı; tüm sigorta dallarındaki muallak hasarları için muallak hasar
karşılığı ayırmak zorundadırlar. Cari rizikolar karşılığı, yürürlükte bulunan sözleşmeler için
tahakkuk etmiş primlerden komisyonlar düşüldükten sonra kalan tutarın gün
esasına göre ertesi yıla sarkan kısmından oluşur; ancak poliçe bazında cari
rizikolar karşılığının ayrılamaması halinde hesap dönemi itibariyle tahakkuk
eden primlerden iptal ve süresi sona eren sözleşmelere ait primlerin
düşülmesinden sonra kalan tutar üzerinden nakliyat branşında asgari % 25, diğer
branşlarda asgari % 33,5 oranlarında cari rizikolar karşılığı ayrılır. Muallak hasarlar karşılığı, tahakkuk etmiş ve hesaben tespit
edilmiş tazminat bedellerinden veya bu hesap yapılmamışsa tahmini değerlerinden
ibarettir. Sigorta şirketleri; sigorta acenteleri ve sigortalılar üzerindeki
prim alacakları için muhtemel zararlar karşılığı ve hayat branşında faaliyet
gösteren sigorta şirketleri Müsteşarlığın uygun göreceği genel kabul görmüş
aktüerya hesaplarına göre matematik karşılık ayırmak zorundadır. Karşılıklar ile bunların kullanımına ilişkin usul ve esaslar
yönetmelikle tesbit edilir. ” “ Madde 26. – Hayat sigortaları ve süresi bir yılı
aşan sağlık sigortaları ile zorunlu sigortalar dışında kalan sigorta
sözleşmelerinde uygulanacak tarifeler sigorta şirketi tarafından serbestce
belirlenir. Bakanlık, sigorta tarife ve talimatlarını ve aracılık komisyon
hadlerini tespit ve ilana, sigorta tarifelerini tasdike tabi tutmaya, zorunlu
sigortaların tarifelerini serbest bırakmaya ve bu hususlarla ilgili tüm
tedbirleri almaya yetkilidir. (Üçüncü Fıkra İptal: Ana.Mah.nin 7/6/1999 tarih ve E.1999/20,
K.1999/21 sayılı Kararı ile) Bu Kanuna ve diğer kanunlara göre yapılması zorunlu kılınan
sigortaların primleri ile bunların tarife ve talimatları Bakanlıkça tespit
olunur ve Resmi Gazete'de yayımlanır. Hayat sigortası ile süresi bir yılı aşan sağlık sigortasının
tarifeleri ile prim, formül ve cetvellerinin uygulamaya konulabilmesi
Müsteşarlığın onayına bağlıdır. Sigorta şirketleri, özellik arzeden sigorta konuları dışında
uygulayacakları tarifelerini tespit etmek ve müşterilerinin emrine hazır tutmak
zorundadırlar. Sigorta priminin peşin tahsili esastır. Primin taksitle ödenmesi
kararlaştırıldığında taksit tutar ve vadeleri poliçe ile birlikte yazılı olarak
sigorta ettirene bildirilir veya bu şartlar poliçe üzerine yazılır. (Son fıkra iptal: Ana.Mah'nin; 7/5/1997 tarih ve E.1997/40,
K.1997/47.)” III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itiraz
konusu yasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa, bu hükmün iptali
için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince
açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralın o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları,
bakılmakta olan davayı yürütmeye, uyuşmazlığı çözmeye, davayı sona erdirmeye
veya kararın dayanağını oluşturmaya yarayacak kurallardır. Dava konusu olayda sigortalı, Türk Ticaret Kanunu'nun 1327.
maddesinde öngörülen asgari üç yıllık bekleme süresinden sonra, poliçeyi
sigorta şirketine iade edip, ödemiş olduğu primlerini “aynen” iade alarak,
sigorta şirketinden ayrılmak isteminde bulunmuş, sigorta şirketi ise, bu tür
iştira taleplerinde prim iadesine esas usulün “aynen” iade olmayıp, Hazine
Müsteşarlığı'nca onaylı tarife ile belirlenen kesintilerden sonraki
matematiksel karşılığın olacağını ve bu miktarın ödenebileceğini bildirmiştir. Uyuşmazlık konusu, iştira bedelinin tutarı ile ilgilidir.
Anayasaya aykırılığı ileri sürülerek iptali istenilen 7397 sayılı Yasanın 25.
maddesinin son fıkrasında yer alan kural ise, sigorta şirketlerince sigorta
çeşitlerine göre ayrılacak karşılıklar ile bunların kullanımına ilişkin usul ve
esasların yönetmelikle belirleneceğine ilişkin olup, bakılmakta olan davada
uygulanacak kural niteliğinde değildir. 7397 sayılı Yasanın 26. maddesinin dördüncü fıkrasında, hayat
sigortası ile süresi bir yılı aşan sağlık sigortası tarifeleri ile prim, formül
ve cetvellerinin uygulamaya konulabilmesi için Hazine Müsteşarlığının onayının
gerekli olduğu hükme bağlanmaktadır. Böylece, bazı sigorta türlerinde, sigorta
şirketleri tarafından serbestçe hazırlanacak tarifelerin herhangi bir idari
merciin onayı olmaksızın uygulanabilecek, istisna olarak, hayat sigortalarında
veya bir yılı aşkın sağlık sigortaları ise sigorta şirketince hazırlanacak
prim, tarife ve cetvellerin Hazine Müsteşarlığı'nca onaylanmasından sonra
uygulanabilecektir. Dava konusu uyuşmazlık ise, davacı sigortalının sigorta
sözleşmesinden doğan alacağının miktarına ilişkin olup, bu miktarın
belirlenmesi ise yasaya göre onaylı tarife üzerinden taraflar arasında
akdedilmiş olan sigorta sözleşmesi ve eklerindeki hükümlerle ilgilidir. Buna
karşılık, itiraz konusu yasa kuralı, iştira bedelinin belirlenmesi ile doğrudan
ilgili olmayıp, genel anlamda hayat sigortasına ilişkin tarife, prim ve
cetvellerin uygulamaya konulabilmesini Hazine Müsteşarlığının onayına bağlı tuttuğundan,
davada uygulanacak kural niteliğinde değildir. Yukarıda açıklanan nedenlerle, 7397 sayılı Yasanın 25. maddesinin
son fıkrası ile 26. maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan yasa kuralları,
dava konusu uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak kural niteliğinde olmadığından,
söz konusu yasa kurallarına yönelik iptal istemlerinin başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. IV- SONUÇ 21.12.1959 günlü, 7397 sayılı “Sigorta Murakabe Kanunu”nun 539
sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yeniden düzenlenen 25. maddesinin son
fıkrası ile 26. maddesinin dördüncü fıkrasının, itiraz başvurusunda bulunan
Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu
fıkralara ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,29.9.2005
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT