ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/47 Karar Sayısı : 2006/1 Karar Günü : 5.1.2006 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 7.10.2006-26312 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay Onuncu Daire İTİRAZIN KONUSU : 24.11.1994 günlü, 4046
sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine ve Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 15. maddesinin
ikinci fıkrasının, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Davacının, Türkiye Denizcilik İşletmelerine ait Antalya Limanı'nın
işletme hakkının devrine ilişkin Özelleştirme Yüksek Kurulu kararı ile bu
karara dayanılarak yapılan ihalenin iptali istemiyle açtığı davada, itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Danıştay Onuncu Dairesi
iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine ve Bazı
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un
itiraz konusu kuralı da içeren 15. maddesi şöyledir: “Kamu hizmeti gören kuruluşların mülkiyet devri suretiyle
özelleştirilmesine ilişkin konularda bu Kanunun 1 inci maddesinde öngörülen
ayrı kanunlarla düzenleme yapılmasına ilişkin şartlar saklı kalmak kaydıyla; a) Genel ve katma bütçeli idarelerle bunlara bağlı döner sermayeli
kuruluşların mal ve hizmet üretim birimleri ve varlıklarının (baraj, gölet,
otoyol, yataklı tedavi kurumları, limanlar ve benzeri diğer mal ve hizmet
üretim birimleri), b) Bu Kanunun 35 inci maddesinin (B) bendinde belirtilen ve kamu
hizmeti gören tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri üreten kamu iktisadî
kuruluşları ile bunların müessese, bağlı ortaklık, işletme ve işletme
birimlerinin, İşletme haklarının verilmesi veya kiralanması ve mülkiyetin devri
dışındaki benzeri diğer yöntemlerle özelleştirilmesi bu Kanun hükümleri
çerçevesinde yapılır. Genel ve katma bütçeli idarelerle bunlara bağlı döner sermayeli
kuruluşların sadece tekel niteliğindeki mal ve hizmet üretim faaliyetleri ile
kamu iktisadî kuruluşlarının temel kuruluş amaçlarına uygun mal ve hizmet
üretim faaliyetleri imtiyaz addolunur. Bunların dışındakiler imtiyaz sayılmaz.
Bu madde gereğince imtiyaz sayılan faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak
anlaşma ve sözleşmeler imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri niteliğinde olup,
diğer kanunların bu hususları düzenleyen özel hükümleri saklıdır. Bu madde gereğince işletme hakkı verilmesi, kiralama veya benzeri
diğer yöntemlerle kullanma hakkının devri süresi 49 yılı geçemez.” B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine dayanılmış
olup, Mahkememizce 47. maddesi ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU,
Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'nın
katılımlarıyla 27.3.2002 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, kamu iktisadî kuruluşlarının temel kuruluş
amaçlarına uygun mal ve hizmet üretim faaliyetlerinin imtiyaz kapsamına
alındığı halde iktisadi devlet teşekküllerinin aynı nitelikteki hizmetlerinin
imtiyaz kapsamına alınmamış olmasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu,
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerini ihlal eden ve eksik düzenleme niteliği
taşıyan 4046 sayılı Yasa'nın 15. maddesinin ikinci fıkrasının iptal edilmesi
gerektiği ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'ya
aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmaya
mecbur değildir. Bu durumda, itiraz konusu kural ilgisi nedeniyle Anayasa'nın
47. maddesi yönünden de incelenmiştir. 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine ve Bazı
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 15.
maddesinin ikinci fıkrasında, genel ve katma bütçeli idarelerle bunlara bağlı
döner sermayeli kuruluşların sadece tekel niteliğindeki mal ve hizmet üretim
faaliyetleri ile kamu iktisadî kuruluşlarının temel kuruluş amaçlarına uygun
mal ve hizmet üretim faaliyetlerinin imtiyaz addolunacağı, bunların
dışındakilerin imtiyaz sayılmayacağı, bu madde gereğince imtiyaz sayılan
faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak anlaşma ve sözleşmelerin imtiyaz
şartlaşma ve sözleşmeleri niteliğinde olduğu belirtilmiş ve diğer kanunların bu
hususları düzenleyen özel hükümleri saklı tutulmuştur. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup, bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün
kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasaların üstünde
yasakoyucunun da uyması gereken temel hukuk ilkelerinin ve Anayasa'nın
bulunduğu bilincinde olan devlettir. Hukuk Devletinde yasakoyucu, Anayasa kurallarına
bağlı kalmak koşulu ile ihtiyaç duyduğu yasal düzenlemeyi yapma yetkisine
sahiptir. Anayasa'nın 47. maddesinin 4446 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle
eklenen dördüncü fıkrasında, Devlet, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişileri tarafından yürütülen yatırım ve hizmetlerden hangilerinin özel
hukuk sözleşmeleri ile gerçek veya tüzelkişilere yaptırılabileceği veya
devredilebileceğinin kanunla belirleneceği hükmü yer almaktadır. Buna göre
Devlet, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerine yürüttükleri
yatırım ve hizmetleri özel hukuk sözleşmeleri ile gerçek veya tüzelkişilere
yaptırabilme veya devredebilme yetkisi tanınması karşısında, 4046 sayılı
Yasa'nın 15. maddesinde öngörülen belirli mal ve hizmetlerin imtiyaz
addolunarak bunların dışında kalanların imtiyaz sayılmayacağı yolundaki
düzenlemenin yasakoyucunun takdir yetkisi içinde olduğunun kabulü gerekir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2. ve 47.
maddelerine aykırı değildir. İstemin reddi gerekir. Fulya KANTARCIOĞLU, bu görüşlere değişik gerekçe ile katılmıştır. İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. maddesi ile ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 24.11.1994 günlü, 4046 sayılı “Özelleştirme Uygulamalarının
Düzenlenmesine ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun”un 15. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE , 5.1.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT DEĞİŞİK
OY GEREKÇESİ Başvuru kararında, 4046 Sayılı Yasa'nın 15. maddesinin itiraz
konusu ikinci fıkrasıyla genel ve katma bütçeli idarelerle bunlara bağlı döner
sermayeli kuruluşların sadece tekel niteliğindeki mal ve hizmet üretim
faaliyetleri ile kamu iktisadi kuruluşlarının temel kuruluş amaçlarına uygun
mal ve hizmet faaliyetleri imtiyaz addolunurken, iktisadi devlet
teşekküllerince üretilen mal ve hizmetlerin bu kapsam dışında tutulmasının,
imtiyaz olarak gördürülecek hizmetin aynı nitelikte olması nedeniyle eşitlik
ilkesine aykırılık oluşturduğu ileri sürülmüştür. Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesine,
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre, herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar. “Yasa önünde eşitlik ilkesi” hukuksal durumları aynı olanlar için
söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür.
Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı
işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık
tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi
yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. İmtiyaz olarak gördürülecek hizmetlerin aynı nitelikte olması
kuşkusuz, bunların kamu iktisadi kuruluşu veya iktisadi devlet teşekkülü
tarafından yürütülmelerine göre farklı kurallara bağlı tutulmalarına engel
oluşturmaz. Bu durumda, söz konusu kuruluşların farklı hukuksal konumda
bulunmalarına karşın aynı hizmeti yürütmekte olduklarına bakılarak aralarında
eşitlik karşılaştırması yapılması olanaklı değildir. Öte yandan, Anayasa'nın 47. maddesinin dördüncü fıkrasında,
devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişileri tarafından
yürütülen yatırım ve hizmetlerden hangilerinin özel hukuk sözleşmeleri ile
gerçek veya tüzel kişilere yaptırılabileceği veya devredilebileceğinin kanunla
belirleneceğinin öngörülmüş olması karşısında, kamu iktisadi teşebbüsleri
tarafından yürütülen yatırım ve hizmetlerden bazılarının yasa koyucunun
takdirine bağlı olarak gerçek veya tüzel kişilere gördürülmesi diğerlerinin ise
kapsam dışında bırakılması olanaklı olduğundan aynı kuruluşların hizmetleri
yönünden dahi eşitlik karşılaştırması yapılmasının güçlüğü ortadadır. Açıklanan nedenlerle çoğunluk görüşüne değişik gerekçe ile
katılıyorum. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU