ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/103 Karar Sayısı : 2014/199 Karar Tarihi : 25.12.2014 R.G. Tarih-Sayı :
21.5.2015-29362 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Nevşehir
Ağır Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 19.10.2005 tarihli ve
5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 160. maddesinin; 1- Birinci fıkrasında yer alan ".gibi bankanın
uğradığı zararı tazmine mahkûm edilirler." ibaresinin, 2- İkinci fıkrasının ".ancak, adli para
cezasının miktarı bankanın uğradığı zararın üç katından az olamaz. Ayrıca
meydana gelen zararın ödenmemesi hâlinde mahkemece re'sen ödettirilmesine
hükmolunur." bölümünün, Anayasa'nın 2., 10., 36. ve 37. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi istemidir. I- OLAY Sanık hakkında, Bankacılık Kanunu'nda yer alan nitelikli zimmet
suçunu işlediği ileri sürülerek açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralların
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları Kanun'un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 160. maddesi
şöyledir: " Görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilmiş olan
veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu para veya para yerine geçen evrak
veya senetleri veya diğer malları kendisinin ya da başkasının zimmetine geçiren
banka yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile diğer mensupları, altı yıldan oniki
yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile
cezalandırılacakları gibi bankanın uğradığı zararı tazmine mahkûm
edilirler. Suçun, zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli
davranışlarla işlenmesi hâlinde faile on iki yıldan az olmamak üzere hapis ve
yirmibin güne kadar adli para cezası verilir; ancak, adli para
cezasının miktarı bankanın uğradığı zararın üç katından az olamaz. A yrıca meydana gelen zararın ödenmemesi hâlinde
mahkemece re'sen ödettirilmesine hükmolunur. Faaliyet izni kaldırılan veya Fona devredilen bir bankanın;
hukuken veya fiilen yönetim ve denetimini elinde bulundurmuş olan gerçek kişi
ortaklarının, kredi kuruluşunun kaynaklarını, kredi kuruluşunun emin bir
şekilde çalışmasını tehlikeye düşürecek şekilde doğrudan veya dolaylı olarak
kendilerinin veya başkalarının menfaatlerine kullandırmak suretiyle, kredi
kuruluşunu her ne suretle olursa olsun zarara uğratmaları zimmet olarak kabul
edilir. Bu fiilleri işleyenler hakkında on yıldan yirmi yıla kadar hapis ve
yirmibin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur; ancak, adlî para cezasının
miktarı bankanın uğradığı zararın üç katından az olamaz. Ayrıca, meydana gelen
zararın müteselsilen ödettirilmesine karar verilir. Soruşturma başlamadan önce, zimmete geçirilen para veya para
yerine geçen evrak veya senetlerin veya diğer malların aynen iade edilmesi veya
uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi hâlinde, verilecek cezanın üçte ikisi
indirilir. Kovuşturma başlamadan önce, gönüllü olarak, zimmete geçirilen
para veya para yerine geçen evrak veya senetlerin veya diğer malların aynen
iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi hâlinde, verilecek
cezanın yarısı indirilir. Bu durumun hükümden önce gerçekleşmesi hâlinde,
verilecek cezanın üçte biri indirilir. Zimmet suçunun konusunu oluşturan para veya para yerine geçen
evrak veya senetlerin veya diğer malların değerinin azlığı nedeniyle, verilecek
ceza üçte birden yarıya kadar indirilir." B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 36. ve
37. maddelerine dayanılmış, Anayasa'nın 142. ve 167. maddeleri
ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri gereğince Serruh KALELİ,
Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz
AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin
GÖKCAN'ın katılımlarıyla 28.5.2014 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Berrak YILMAZ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralları, dayanılan
ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Kanun'un 160. Maddesinin Birinci Fıkrasında Yer Alan ".gibi
bankanın uğradığı zararı tazmine mahkûm edilirler." İbaresi ile
İkinci Fıkrasının " Ayrıca meydana gelen zararın ödenmemesi hâlinde
mahkemece re'sen ödettirilmesine hükmolunur." Bölümünün
İncelenmesi Başvuru kararında, bankanın uğradığı zararın ödenmemesi hâlinde
banka zimmeti suçunu işleyenler hakkında karar veren ceza mahkemesinin bu
zararın tazminine de karar vermesine ilişkin itiraz konusu kuralların, 5237
sayılı Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenmiş bulunan zimmet suçunu işleyenler
hakkında öngörülmediği, kuralların, kişilerin iddia ve savunma haklarını
kısıtladığı ve hukuk mahkemesi önünde daha kapsamlı savunma  yapılmasını
engellediği, bu nedenlerle Anayasa'nın 2., 10., 36. ve 37. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesi uyarınca, itiraz konusu kurallar ilgisi nedeniyle
Anayasa'nın 142. ve 167. maddeleri yönünden de incelenmiştir. Kanun'un 160. maddesinin itiraz konusu kuralların da yer aldığı
birinci ve ikinci fıkralarında, görevi nedeniyle zilyetliği kendisine
devredilmiş olan veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu para veya para
yerine geçen evrak veya senetleri veya diğer malları kendisinin ya da
başkasının zimmetine geçiren banka yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile diğer
mensupların, altı yıldan oniki yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para
cezası ile cezalandırılacakları gibi bankanın uğradığı zararı tazmine mahkûm
edileceği; suçun, zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli
davranışlarla işlenmesi hâlinde faile on iki yıldan az olmamak üzere hapis ve
yirmibin güne kadar adli para cezası verileceği; ancak, adli para cezasının
miktarının bankanın uğradığı zararın üç katından az olamayacağı, a yrıca meydana gelen zararın ödenmemesi hâlinde
mahkemece resen ödettirilmesine hükmolunacağı öngörülmektedir. İtiraz
konusu kurallarla, banka zimmeti suçunu işleyenler hakkında mahkûmiyet
kararı veren ceza mahkemesinin, bankanın uğradığı zararın ödenmemesi hâlinde bu
zararın tazminine de karar vereceğinin öngörüldüğü anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen
hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak
ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup
bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan,
hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan
devlettir. Hukuk devletinde kanunların kamu yararı gözetilerek çıkarılması
zorunludur. Kanun koyucu, Anayasa'ya ve hukukun genel ilkelerine aykırı olmamak
kaydıyla her türlü düzenlemeyi yapma konusunda takdir yetkisine sahiptir. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında, "Herkes,
meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." denilerek
yargı mercilerine davacı ve davalı olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu
olarak da iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Anayasa'nın 142. maddesinde, "Mahkemelerin kuruluşu,
görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir." hükmüne
yer verilmiştir. Anayasa'nın 167. maddesinin birinci fıkrasında ise "Devlet,
para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli
işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır." denilmiştir. Devlet, tasarrufları korumak ve biriken tasarrufların milli ekonominin
gereklerine göre kullanılmalarını sağlamakla görevli olup bu görevini yerine
getirebilmek için para ve kredi piyasalarını düzenleme ve denetleme gereksinimi
duyabilir ya da bu sistemi yönlendirebilir. Devletin para, kredi ve sermaye
politikalarının oluşmasında ve saptanmış politikaların uygulanması konusunda
sahip olduğu ekonomik görevlerini ve amaçlarını gerçekleştirebilmesi için,
ulusal ekonominin gereklerine uygun olarak düzenlemeler yapmak, bunları
değiştirmek ve kaldırmak anayasal sınırlar içinde kanun koyucunun
yetkisindedir. Bankalar, bir taraftan tasarruf sahiplerinin birikimlerini
değerlendirmekte, bir taraftan da yatırımcılara ve diğer ihtiyaç sahiplerine
kredi vererek ekonominin işleyişine katkı sağlamaktadırlar. Bir güven kurumu
olan bankaların, mevduat kabul etmek, mevduat sahiplerini yönlendirerek
malvarlığına ilişkin değerleri idare etmek ve finans piyasalarındaki ödeme
trafiğini yönetmek gibi ülke ekonomisinde yaygın ve etkin
işlevi bulunmaktadır. Bu nedenle, sistemde meydana gelecek bir
aksaklık veya çöküntü bütün ekonomik sistemi
etkileyebilmektedir. Dolayısıyla aslında özel girişim olan bankacılık
sektörünün Devlet denetimi ve gözetimi altında yürütülmesi ve koruma altına
alınması bir gereklilik olup bu bağlamda bankaların alacaklarının korunması ile
ilgili olarak özel düzenlemeler yapılabilir. İtiraz konusu kurallar, banka zimmeti suçundan mahkûmiyet kararı
veren ceza mahkemesinin bankanın uğradığı zararın tazminine de karar vermesine
ilişkin görevli mahkemeyi belirleyen usul hukuku kurallarıdır. Bir bankanın
mali bünyesinde oluşan sorunların başta tasarruf sahipleri olmak üzere tüm
ekonomiyi etkilediği dikkate alındığında,  finans piyasalarında güven ve
istikrarın sağlanması, kredi sisteminin etkin bir şekilde çalışması, tasarruf
sahiplerinin hak ve menfaatlerinin korunması ile etkin, sağlıklı ve büyüyen bir
mali sistemin devam etmesini sağlamaya yönelik olarak bankacılık
sektörünün sağlıklı ve düzenli işlemesini amaçlayan kuralların Anayasa'ya
aykırı bir yönü bulunmamaktadır. Öte yandan, düzenlemenin, yargılama sonucunda işin esasına yönelik
adil ve hakkaniyete uygun bir karar verilmesini engelleyeceği de söylenemez.
Zira ceza mahkemesi de hukuk mahkemesi gibi bankanın uğradığı zarar miktarını
belirleyip bunun tazminine karar verecektir. Ceza mahkemesinde yapılan
yargılamada delil serbestliği ilkesinin geçerli olduğu da dikkate alındığında
tarafların tazminata ilişkin savunma yapmalarını veya delil sunmalarını
engelleyen bir durum yoktur. Ayrıca mahkemelere verilen görev ve yetkileri
kullanan hâkimlerin tarafsızlığı, bağımsızlığı, Anayasa ve yasalara
bağlılıkları açısından ceza mahkemeleri ile hukuk mahkemeleri arasında bir
farklılık olduğu söylenemez. Bu bağlamda davanın taraflarının bir yargı
mercii önünde sahip oldukları anayasal haklarını engellemeyen itiraz
konusu kurallarda hak arama özgürlüğüne ve adil yargılanma hakkına aykırı
bir yön bulunmamaktadır. İtiraz konusu kurallarla bankanın uğradığı zararın tazminine karar
verecek görevli mahkemenin belirlenmesi Anayasa'nın 142. maddesi kapsamında
kanun koyucunun takdir alanı içindedir. Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen " kanun önünde
eşitlik ilkesi " hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu
ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin
amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı
tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.
Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar
uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Kanun önünde
eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez.
Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları
ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi
zedelenmez. Para ikrazı işleriyle uğraşan, mevduat kabul eden, sermaye
teşekkülüne hizmet eden bankaların, ülke ekonomisinin hassas kesimi olan
kredi piyasasında faaliyet göstermeleri nedeniyle bunların alacaklarının
korunması ile ilgili olarak özel düzenlemeler getirilebilir. Bu nedenle
bankalar dışındaki diğer alacaklılar ya da borçlular ile aynı konumda bulunmayan
bankalar arasında eşitlik karşılaştırması yapılamaz. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kurallar
Anayasa'nın 2., 10., 36., 142. ve 167.  maddelerine aykırı
değildir. İptal istemlerinin reddi gerekir. Kuralların Anayasa'nın 37. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. B- Kanun'un 160. Maddesinin İkinci
Fıkrasının ".ancak, adli para cezasının miktarı bankanın uğradığı
zararın üç katından az olamaz." Bölümünün İncelenmesi Başvuru kararında, ölçülü olmayan ve aynı fiil için 5237 sayılı
Kanun'a göre daha ağır bir yaptırım öngören itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın
2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralla, banka zimmeti suçunun nitelikli hâlinde
yirmibin güne kadar olan adli para cezasının miktarının bankanın uğradığı
zararın üç katından az olamayacağı öngörülmektedir. Hukuk devletinde, ceza hukukuna ilişkin düzenlemeler bakımından
kanun koyucu, Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına
bağlı kalmak koşuluyla, toplumda belli eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suç
sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçüde ceza yaptırımları veya ceza
yaptırımına seçenek yaptırımlarla karşılanacağı, hangi hâl ve hareketlerin
ağırlaştırıcı ya da hafifletici öge olarak kabul edileceği gibi konularda
takdir yetkisine sahiptir. Hukuk
devletinin önemli ilkelerinden birisi ölçülülük ilkesidir. Buna göre, hak ve
özgürlüklerin kullanım alanına ilişkin kuralların hakkaniyete uygun, dengeli ve
ölçülü bir şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Finans piyasalarına ve finans kurumlarına güvenin sağlanması, kamu
düzeni ve güvenliğinin temininden ayrı değerlendirilebilecek bir husus olmayıp,
bu düzenin ve güvenliğin sağlanmasının önemli bir unsurudur. Bu bağlamda, kanun
koyucu, bir güven kurumu olan bankaların güvenilirliğini sağlamak ve bu
güvenilirliği devam ettirmek amacıyla, eylemin toplumda ve ekonomik hayatta
yaratabileceği etkiler ile işlenme oranında ortaya çıkabilecek artışların kamu
düzeni ve güvenliğine etkisini de dikkate alarak, ceza siyasetinin bir gereği
olarak takdir yetkisi kapsamında banka mensupları tarafından işlenen zimmet
suçunu, Türk Ceza Kanunu'nda düzenlemek yerine Bankacılık Kanunu'nda özel bir
düzenleme yaparak daha ağır yaptırıma tâbi tutmuştur. İtiraz konusu kuralla, banka mensupları tarafından işlenen
nitelikli zimmet suçunda hükmedilecek adli para cezasının bankanın uğradığı
zararın üç katından az olamayacağı öngörülmek suretiyle söz konusu para
cezasına bir alt sınır getirilmiştir. İtiraz konusu kuralın, bankanın uğradığı
zararı sanığa ödetmeye yönelik zorlayıcı bir yaptırım niteliğinin bulunduğu
açıktır. Nitekim maddenin beşinci fıkrasında yer alan kurala
göre, kovuşturma başlamadan önce, gönüllü olarak, zimmete geçirilen para
veya para yerine geçen evrak veya senetlerin veya diğer malların aynen iade
edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi hâlinde, verilecek
cezanın yarısı indirileceği gibi bu durumun hükümden önce gerçekleşmesi
hâlinde, verilecek cezanın üçte biri indirilecektir. Bu nedenle kuralın ölçüsüz olduğu
söylenemeyeceğinden hukuk devleti ilkesi ile çelişen bir yönü
bulunmamaktadır. Kanun koyucu, finans piyasalarına ve finans kurumlarına duyulan
güvene verebileceği zararı göz önüne alarak, bir özel girişim olan bankacılık
sektöründeki zimmet suçunu Bankacılık Kanunu'nda ayrıca düzenlemiştir.
Dolayısıyla zimmet suçunu işleyen banka mensuplarının içinde bulundukları
hukuksal durum ile diğer kamu görevlilerinin hukuksal durumları farklıdır.
Farklı hukuksal durumda bulunanların ayrı kurallara tâbi tutulması ise
Anayasa'da güvence altına alınmış olan eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 19.10.2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 160.
maddesinin; A- Birinci fıkrasında yer alan ".gibi bankanın
uğradığı zararı tazmine mahkûm edilirler." ibaresinin, B- İkinci fıkrasının ".ancak, adli para cezasının
miktarı bankanın uğradığı zararın üç katından az olamaz. A yrıca meydana gelen zararın ödenmemesi hâlinde
mahkemece re'sen ödettirilmesine hükmolunur." bölümünün, Anayasa'ya aykırı olmadıklarına ve itirazın REDDİNE, 25.12.2014
tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN