ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2024/74 Karar Sayısı : 2024/168 Karar Tarihi : 24/9/2024 R.G.Tarih-Sayı :
12/11/2024-32720 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 3. Asliye Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na 20/8/2016
tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle eklenen geçici 12. maddenin
ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “Devam eden dava…” ibaresinin
Anayasa’nın 10. ve 35. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Mülga 24/2/1984
tarihli ve 2981
sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler
ve 6785 Sayılı İmar Kanunu’nun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine
göre yapılan imar uygulamasından kaynaklanan bedel artırımı davasında itiraz
konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN VE
İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ A. İptali İstenen Kanun Hükmü Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer
aldığı geçici 12. maddesi şöyledir: “ Geçici Madde
12- (Ek: 20/8/2016-6745/35 md.) 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu
Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmar
Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre yapılan
imar uygulamalarından doğan idarelerin taraf olduğu her türlü alacak ve bedel
artırım davalarında taşınmazın değeri; uygulamanın tapuda tescil edildiği tarih
değerlendirme tarihi olarak esas alınmak ve o tarihteki nitelikleri gözetilmek
suretiyle tespit edilir. Tespit edilen bu bedel, Türkiye İstatistik Kurumu
tarafından açıklanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi tablosu esas alınmak
suretiyle dava tarihi itibarıyla güncellenir ve ortaya çıkan gerçek bedel hak
sahibine ödenir. Bu Kanunun geçici 6 ncı maddesinin üçüncü, yedinci,
sekizinci ve on birinci fıkra hükümleri, bu madde kapsamındaki davalar ve icra
takipleri için de uygulanır. Devam eden dava ve icra takipleri ise, bu
madde hükümlerine göre sonuçlandırılır.” B. İlgili Görülen Kanun Hükmü Kanun’un geçici 6. maddesinin; 1. Üçüncü fıkrası
şöyledir: “Uzlaşma; idareye ait taşınmazın trampası, idareye ait
taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak tanınması veya imar mevzuatı çerçevesinde başka
bir yerde imar hakkı kullandırılması suretiyle veya bunların mümkün olmaması
hâlinde nakdi bedel üzerinden yapılabilir.” 2. Y edinci fıkrası
şöyledir: “Bu madde kapsamında açılan davalarda mahkeme ve icra
harçları ile her türlü vekalet ücretleri bedel tespiti davalarında öngörülen
şekilde maktu olarak belirlenir. 3. S ekizinci fıkrası şöyledir: “Kesinleşen mahkeme kararlarına istinaden bu madde
uyarınca ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olması hâlinde, merkezi yönetim
bütçesine dâhil idarelerin yılı bütçelerinde sermaye giderleri için öngörülen
ödeneklerinin (Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil
Güvenlik Komutanlığı bütçelerinin güvenlik ve savunmaya yönelik mal ve hizmet
alımları ile yapım giderleri için ayrılan ödeneklerin) yüzde ikisi, belediye ve
il özel idareleri ile bağlı idareleri için en son kesinleşmiş bütçe gelirleri
toplamının, diğer idareler için en son kesinleşmiş bütçe giderleri toplamının
en az yüzde ikisi oranında yılı bütçelerinde pay ayrılır. Kesinleşen
alacakların toplam tutarının ayrılan ödeneğin toplam tutarını aşması hâlinde,
ödemeler, sonraki yıllara sâri olacak şekilde, garameten ve taksitlerle
gerçekleştirilir. Taksitlendirmede, bütçe imkanları ile alacakların tutarları
dikkate alınır. Taksitli ödeme süresince, 3095 sayılı Kanuna göre ayrıca kanuni
faiz ödenir. İdare tarafından, mahkeme kararı gereğince nakdi ödeme yerine,
üçüncü fıkrada belirtilen diğer uzlaşma yolları da teklif edilebilir ve bu
maddenin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir.” 4. O n birinci fıkrası şöyledir: “Bu madde uyarınca ödenecek olan bedelin tahsili
sebebiyle idarelerin mal, hak ve alacakları haczedilemez.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir
ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf
Şevki HAKYEMEZ, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR,
Muhterem İNCE ve Yılmaz AKÇİL’in katılımlarıyla 4/4/2024 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih TORUN
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili
görülen kanun hükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Uygulanacak Kural ve Sınırlama Sorunu 3. Anayasa’nın 152. ile
30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan
mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı
kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması
durumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya
yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine
başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir
davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması
gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da
olumsuz yönde etki yapacak nitelikte olan kurallardır. 4. İtiraz başvurusunda bulunan mahkeme 2942 sayılı
Kanun’un geçici 12. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “Devam
eden dava…” ibaresinin iptalini talep etmiştir. 5. Anılan cümlede devam eden dava ve icra takiplerinin söz
konusu madde hükümlerine göre sonuçlandırılacağı hükme bağlanmıştır. Buna göre itiraz
konusu kuralın Kanun’un geçici 12. maddesinin yürürlüğe girmesinden önce
açılmış ve henüz sonuçlanmamış alacak ve bedel artırım davaları ile icra
takipleri yönünden uygulama alanı bulacağı anlaşılmaktadır. 6. İtiraz başvurusunda bulunan mahkemede bakılmakta olan
dava 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulaması nedeniyle taşınmaz hissesinin bedele dönüştürülmesi üzerine
açılan bedel artırımı davasıdır. 2942 sayılı Kanun’un geçici 12.
maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “Devam eden…” ibaresi
dava ve icra takiplerinin her ikisi yönünden geçerli ortak kural niteliği
taşımaktadır. Bu itibarla bakılmakta olan davanın konusu gözetilerek kuralın
esasına ilişkin incelemenin “… dava… ” ibaresi ile sınırlı olarak
yapılması gerekir. 7. Diğer yandan anılan Kanun’un geçici
12. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde devam eden dava ve icra takiplerinin bu madde hükümlerine
göre sonuçlandırılacağı hükmüne yer verilmek suretiyle anılan maddenin birinci fıkrası ile ikinci fıkrasının birinci cümlesinde
atıf yapılan Kanun’un geçici 6. maddesinin üçüncü, yedinci, sekizinci ve on
birinci fıkra hükümleri de devam eden davalar yönünden uygulanacaktır. 8. Maddenin birinci fıkrasında 2981
sayılı Kanun’a göre yapılan imar uygulamalarından kaynaklanan alacak ve bedel
artırım davalarında taşınmazın bedelinin tespit edilmesine ilişkin hususlar
hükme bağlanmıştır. Geçici 6. maddenin üçüncü fıkrasında ise dava aşamasından
önceki bir süreç olan uzlaşmanın ne şekilde yapılacağı ve uzlaşılan tutarın
nasıl ödeneceğine ilişkin esaslara yer verilmiştir. Anılan maddenin yedinci
fıkrasında bu madde kapsamında açılan davalarda harç ile vekâlet ücretinin
nasıl belirleneceğine ilişkin düzenlemeler öngörülmüştür. Maddenin sekizinci
fıkrası ise bedelin tespiti aşamasına ilişkin olmayıp bu davalarda idareler
aleyhine hükmedilecek bedellerin ödenebilmesini teminen söz konusu idarelerin
bütçelerine konulması gereken ödeneklere ve bu bedellerin tahsil aşamasına
ilişkin düzenlemeler içermektedir. Anılan fıkranın kamulaştırma yapan
idarelerce ödenek ayrılmasına ilişkin düzenleme içerdiği bu hususların hükmün
infazı ile ilgili olduğu açıktır. On birinci fıkrada da kamulaştırmasız el atma
nedeniyle doğan ve maddede öngörülen uzlaşma prosedürü sonucu veya mahkeme
kararıyla belirlenen tazminatın ödenmesi aşamasına ilişkin hüküm yer
almaktadır. 9. Bu kapsamda bakılmakta olan davanın
konusunun 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulamaları sonucu
hisseleri bedele dönüştürülen davacıların açmış oldukları bedel artırımına
ilişkin olması nedeniyle esas incelemenin “…
dava… ” ibaresi ile sınırlı olarak
yapılması, ayrıca davanın konusu ve bulunduğu aşama itibarıyla bu ibarenin de
2942 sayılı Kanun’un geçici 12. maddesinin birinci
fıkrası ve ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “...yedinci...” ibaresi
yönünden incelenmesi gerekmektedir. B. On Yıllık Süre Sorunu 10. Anayasa’nın “Anayasaya
aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi” başlıklı 152. maddesinin
dördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red
kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun
hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz” denilmiştir. 11. 6216 sayılı Kanun’un “Başvuruya
engel durumlar” başlığını taşıyan 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında da “Mahkemenin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede
yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya
aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz” hükmüne yer verilmiştir. 12. 2942 sayılı Kanun’un geçici 12. maddesinin ikinci
fıkrasının itiraz konusu kuralın da yer aldığı ikinci cümlesinin “ Devam eden dava ve … ise, bu madde
hükümlerine göre sonuçlandırılır.” kısmı -bir itiraz başvurusu üzerine-
birinci fıkra ve ikinci fıkranın birinci
cümlesinde yer alan “...yedinci...” ibaresi yönünden incelenmiş ve Anayasa
Mahkemesinin 16/11/2017 tarihli ve E.2016/195, K.2017/158 sayılı kararıyla esastan
reddedilmiştir. Bu karar 8/2/2018 tarihli ve 30326 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanmıştır. Anayasa Mahkemesince itiraz
başvurusu üzerine işin esasına girilerek iptal istemi reddedilen kurala ilişkin
olarak yeni bir başvurunun yapılabilmesi için ret kararının Resmî Gazete’de
yayımlandığı 8/2/2018 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık süre
henüz dolmamıştır. 13. Açıklanan nedenle kurala yönelik başvurunun Anayasa’nın
152. maddesinin dördüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1)
numaralı fıkrası gereğince reddi gerekir. IV. HÜKÜM 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na 20/8/2016
tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle eklenen geçici 12. maddenin
ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan; A. “Devam eden
dava…” ibaresinin esasına ilişkin incelemenin “...dava...” ibaresi
ile sınırlı olarak yapılmasına, B. “...dava...” ibaresinin esasına ilişkin incelemenin “2942
sayılı Kanun’un geçici 12. maddesinin
birinci fıkrası ve ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “...yedinci...”
ibaresi” yönünden yapılmasına, C. “...dava...” ibaresinin “geçici 12. maddenin birinci fıkrası ve ikinci fıkrasının birinci
cümlesinde yer alan “...yedinci...” ibaresi” yönünden iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü
fıkrası ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası
gereğince REDDİNE, 24/9/2024 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI