ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/153 Karar Sayısı : 2006/113 Karar Günü : 21.12.2006 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 23.11.2007-26709 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bayramiç Asliye Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 17.10.1983 günlü, 2926
sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu'nun
47. maddesinin ikinci fıkrasının, Anayasa'nın 2., 5. ve 10. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Üçüncü kişinin suç sayılır eylemi nedeniyle ölen Bağ-Kur
sigortalısının hak sahiplerine yapılan yardımlarda katsayı değişikliklerine
bağlı olarak ortaya çıkan artışların peşin sermaye değerinin davalı üçüncü
kişiden tahsiline karar verilmesi istemiyle Bağ-Kur Genel Müdürlüğünce açılan
ek rücu davasında itiraz konusu yasa kuralının Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 17.10.1983 günlü, 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu'nun, itiraz konusu ikinci fıkrayı da içeren
47. maddesi şöyledir: “Üçüncü şahısların sorumluluğu: Madde 47 – Üçüncü şahısların suç
sayılır hareketi ile bu Kanunda sayılan yardımların yapılmasını gerektiren bir
durumun doğması halinde Kurum, sigortalı veya hak sahiplerine bu Kanunda
belirtilen gerekli yardımları yapar. Ancak, Kurum bu yardımların tutarı için üçüncü kişilere rücu eder. ” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 5. ve 10. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in
katılmalarıyla 22.10.2002 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Kuralın Anlam ve Kapsamı 2926 sayılı Yasa'nın 47. maddesinin birinci fıkrasına göre, üçüncü
şahısların suç sayılır hareketi ile bu Kanunda sayılan yardımların yapılmasını
gerektiren bir durumun doğması halinde Kurum, sigortalı veya hak sahiplerine bu
Kanunda belirtilen gerekli yardımları yapacaktır. Maddenin ikinci fıkrasına
göre ise, Kurum, yaptığı bu yardımların tutarı için üçüncü kişilere rücu etme
hakkına sahiptir. 2926 sayılı Yasa'nın 47. maddesinde, “yapılan yardımların tutarı”
için üçüncü kişilere rücu edilebileceği belirtilmiş fakat “yapılan yardımların
tutarı” ibaresinin kapsamına hak sahiplerine bağlanan gelirlerde katsayı
değişikliklerine bağlı olarak ortaya çıkan artışların da dahil edilip
edilmeyeceği hususunda herhangi bir açıklamada bulunulmamıştır. Bu nedenle,
uygulamada, itiraz konusu kuralın anlam ve kapsamının belirlenmesinde
duraksamalar ortaya çıkmıştır. Şöyle ki, itiraz konusu kural uyarınca,
Bağ-Kur'un, bağladığı ilk gelirin “peşin sermaye değeri”ni sorumlu üçüncü
kişilerden rücuan isteyebileceği hususu tartışmasızdır. Buna karşılık, bağlanan
gelirlerde katsayı değişikliklerine bağlı olarak ortaya çıkan artışların peşin
sermaye değerinin de istenilip istenilemeyeceği hususunda yargı kararlarında
birbirinden farklı sonuçlara ulaşılmış olduğu görülmektedir. İtiraz konusu
kuralın uygulanması sürecinde, Yargıtay'ın ilgili özel dairesinin önceki
yıllarda aksi yönde kararlar vermiş olduğu; son yıllarda ise Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu'nun ve 10. Hukuk Dairesi'nin, sadece, bağlanan gelirin peşin
sermaye değerinin istenebileceği, bu gelirlerde meydana gelen artışların
istenemeyeceği yönünde kararlar vermiş olduğu görülmektedir. İtiraz konusu kural, Mahkemenin itiraz başvurusundan sonra,
24.7.2003 günlü, 4956 sayılı Yasa'nın 56. maddesinin (d) bendi ile, 2 Ağustos
2003 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmış ve bunun yerine 1479 sayılı
Yasa'nın 63. maddesinin uygulanacağı hükme bağlanmıştır. 1479 sayılı Yasa'nın
63. maddesinde ise şu kurallara yer verilmiştir: “Üçüncü bir kimsenin suç sayılır hareketi ile bu Kanunda sayılan
yardımların yapılmasını gerektiren bir halin doğmasında, Kurum, sigortalı veya
hak sahiplerine gerekli bütün yardımları yapar. Ancak, Kurum, yapılan bu yardımların ilk peşin değeri için üçüncü
kişilere, istihdam edenlere, (...) ve diğer sorumlulara rücu
eder. (…)” İtiraz konusu kural yukarıda açıklandığı şekilde yürürlükten
kaldırılmıştır. Bunun yanında, 24.7.2003 günlü, 4956 sayılı Yasa'nın 55.
maddesi ile 2926 sayılı Yasa'ya geçici 9. madde eklenmiştir. Bu maddede, “2926
sayılı Kanunun 47 nci maddesine göre açılan ek rücu davalarına devam edilir,
ancak maddenin yürürlükten kalktığı tarihten sonra ek rücu davası
açılamaz” hükmü yer almaktadır. Bu nedenle, 2926 sayılı yasanın geçici
9. maddesi uyarınca 2 Ağustos 2003 tarihinden sonra ek rücu davası açılması
imkanı kalmamıştır. Böylece, itiraz konusu yasa kuralının sadece 2 Ağustos 2003
tarihinden önce açılmış olan ek rücu davaları bakımından uygulanma kabiliyetini
devam ettirdiği anlaşılmaktadır. Görüldüğü üzere, 2926 sayılı Yasa'nın 47. maddesinin 2 Ağustos
2003 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılması ve bu Yasaya geçici 9.
maddenin eklenmiş olması nedeniyle, bu tarihten itibaren, 2926 sayılı Yasa'ya
tabi sigortalılara veya hak sahiplerine Bağ-Kur tarafından yapılan yardımlar
nedeniyle, sorumlu üçüncü kişilere karşı ek rücu davası açılması olanağı
kalmamıştır. İtiraz konusu yasa kuralı, yukarıda açıklandığı şekilde
yürürlükten kaldırılmış olmakla birlikte itiraz yoluna başvuran mahkemenin
bakmakta olduğu dava yönünden uygulanacak kural olmaya devam ettiğinden buna
ilişkin itiraz başvurusunun esas yönünden incelenmesine devam edilmesi
gerekmektedir. B- Anayasaya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, üçüncü kişilerin suç sayılır eylemleri
nedeniyle Bağ-Kur tarafından sigortalılara veya bunların hak sahiplerine gerekli
yardımların yapılması durumunda, Bağ-Kur'un rücu edebileceği miktarın nasıl
belirleneceği ile ilgili olarak, 2926 sayılı Yasa'nın 47. maddesinin itiraz
konusu ikinci fıkrasında, “yardımların ilk peşin değeri” sınırlaması
yapılmadığı, bunun yerine “yardımların tutarı” için rücu olanağı tanındığı ve
böylece rücu olunacak miktarın kapsamının açık bırakıldığı; bu nedenle,
Yargıtay'ın ilgili dairesinin önceki yıllarda, zamanaşımı süresi dahilinde ve
sigortalı veya hak sahibinin üçüncü kişiden isteyebileceği miktarla sınırlı
olmak kaydıyla katsayı değişikliklerine bağlı artışların da rücuan
istenebilmesinin mümkün olduğu yönünde kararlar vermiş olduğu; Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu'nun ve 10. Hukuk Dairesi'nin son yıllardaki uygulamasında ise,
Bağ-Kur'un sadece hak sahiplerine bağlanan ilk aylık üzerinden hesaplanan peşin
değeri rücuan isteyebileceği, ancak, sonradan kanunla aylıklarda yapılan
artışın peşin değerinin rücuan istenemeyeceği noktasına gelindiği vurgulanmış;
fakat bu kararların uygulama açısından içtihadı birleştirme kararı niteliğinde
olmadığı, bu nedenle de itiraz konusu kuralın tazmin sorumlusu üçüncü kişiler
yönünden haksızlık oluşturmaya devam ettiği, bu durumun da Anayasa'nın 2., 5.,
ve 10. maddelerine aykırı olduğu savı ileri sürülmüştür. 2926 sayılı Yasa'nın “Üçüncü şahısların sorumluluğu” başlığını
taşıyan 47. maddesinde, “Üçüncü şahısların suç sayılır
hareketi ile bu Kanunda sayılan yardımların yapılmasını gerektiren bir durumun
doğması halinde Kurum, sigortalı veya hak sahiplerine bu Kanunda belirtilen
gerekli yardımları yapar. Ancak, Kurum bu yardımların tutarı için üçüncü kişilere rücu
eder.” denilmiştir. Madde gerekçesinde ise Kurumun, “… Borçlar Kanunu
hükümlerine muvazi olarak, …” üçüncü şahıslara rücu hakkına sahip
bulunduğu ifade edilmiştir. İtiraz konusu kuralda, üçüncü şahısların suç sayılır eylemleri
nedeniyle sigortalı veya hak sahiplerine Bağ-Kur tarafından yapılan yardımların
tutarı için sorumlu üçüncü kişilere rücu edilebilmesi olanağı düzenlenmiştir. Anayasa Mahkemesi, anayasaya uygunluğunu denetlediği bir kuralın
anlamını, bu kuralın diğer organlarca nasıl anlaşılıp uygulandığından bağımsız
olarak bizzat belirlemek ve buna göre de incelediği kuralın Anayasaya uygun
olup olmadığına karar vermek yetkisine sahiptir. Yasa'nın 47. maddesi uyarınca, Bağ-Kur tarafından yapılan
yardımlarda katsayı değişikliklerine bağlı olarak ortaya çıkan artışların da
rücuan istenebilmesi ancak bu hususun Yasa'da açıkça gösterilmesi halinde
mümkün olabilir. Oysa iptali istenilen kuralda bu yönde açık bir hüküm
bulunmamaktadır. Bu durum gözetildiğinde ve ayrıca itiraz konusu Yasa kuralında
ve aynı konuyu düzenleyen 1479 sayılı Yasa'nın 63. maddesinde son yıllarda
yapılan yasal değişiklikler de dikkate alındığında, itiraz konusu yasa kuralı
uyarınca, sigortalılara veya bunların hak sahiplerine Bağ-Kur tarafından
yapılan yardımların ilk peşin değeri için sorumlu üçüncü kişilere rücu
edilmesinin mümkün olduğu, buna karşılık, bu yardımlarda katsayı
değişikliklerine bağlı olarak ortaya çıkan artışın peşin değerinin Bağ-Kur
tarafından ek rücu davaları açılması suretiyle istenmesine olanak tanınmadığı
sonucuna varılmıştır. İtiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 5. ve 10. maddelerine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Şevket APALAK ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT bu sonuca farklı gerekçeyle katılmışlardır. VI- SONUÇ 17.10.1983 günlü, 2926 sayılı “Tarımda Kendi Adına ve Hesabına
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu”nun 47. maddesinin ikinci fıkrasının,
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 21.12.2006 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT FARKLI
GEREKÇE Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kanunu'nun 47. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırılığı ileri
sürülmüştür. 2926 sayılı Kanun'un “Üçüncü şahısların sorumluluğu” başlıklı 47.
maddesi, üçüncü şahısların suç sayılır hareketi ile Kanun'da sayılan
yardımların yapılması halinin doğması durumunda, Kurumun sigortalı veya hak
sahiplerine Kanun'da belirtilen gerekli yardımları yapacağını ve bu yardımların
tutarı için de üçüncü kişilere rücu yoluyla başvurarak, ödettirme hakkını
kullanabileceğini düzenlemektedir. İtiraz konusu fıkra ise Borçlar Kanunu hükümlerine muvazi
olarak getirildiğine ilişkin yasama gerekçesi de dikkate alındığında, üçüncü
şahısların rücu davasındaki sorumluluğunu yapılan yardımlar tutarıyla
sınırlayarak tazminat miktarının kapsamını belirlemekte,  hem de suç
sayılan harekete maruz kalan sigortalı veya hak sahiplerinin üçüncü şahıstan
isteyebileceği ve Kurumun da buna göre rücu yoluyla ödettirebileceği miktarı
göstermektedir. Böylece, üçüncü şahsın ilerde yapılacak artışlardan nereye
kadar sorumlu tutulacağı, suç sayılan hareketi sonucu olarak katlanmaya mecbur
olduğu zarar miktarıyla sınırlandırarak, sınırlanandan daha fazlasının üçüncü
şahıstan rücu yoluyla ödettirilmesinin talep edilemeyeceği saptanmış
olmaktadır. Diğer yandan, üçüncü şahıs, rücu yoluyla Kuruma yaptığı ödeme
ölçüsünde sigortalı veya hak sahiplerine karşı tazmin sorumluluğundan da
kurtulmaktadır. Herkes, kasıtlı eyleminin sonuçlarına katlanmaya mecburdur. Bu
nedenle sigortalı veya hak sahiplerinin, suç sayılan eylem nedeniyle Borçlar
Kanunu hükümleri uyarınca da isteyebilecekleri zararın, rücu yoluyla üçüncü
şahısa ödettirilmesine ilişkin düzenlemenin temelinde, sigortalıları suç
sayılan eylemlere karşı korumak ve Kuruma gelir temin etmek düşüncesi
bulunmaktadır. Anayasa Mahkemesi, Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen bir yasa
kuralını kendi hukuk görüşü ve anlayışı açısından inceler ve o kuralın bu
anlamda Anayasaya uygunluğunu denetler. Yasa kurallarını yorumlayarak uygulama
yapan yargı mercileri ya da yüksek mahkemeler, farklı yorumlamalar yaparak
değişik uygulamalar yapabilirler. Aynı konu, benzer nitelikteki yasalarda
farklı da düzenlenebilir. Bütün bunlar, aykırılığı öne sürülen hükmün anayasal
denetiminde izlenmesi gereken yöntemi değiştirmez. Anayasa'nın 60. maddesinin ikinci fıkrasında sosyal güvenlik
alanında, Devlete gerekli önlemleri alma görevi yüklenmiş, 65. maddesinde ise
bu yükümlülüğün sınırları belirtilerek, sosyal güvenlik konusunda, ancak Devletin
ekonomik ve mali kaynakları ölçüsünde önlem alma yükümlülüğü verilmiştir.
Sosyal Sigortalar Kurumu ise Devlete yüklenen sosyal güvenlik hakkını sağlamak
üzere kurulmuştur. Anayasa, sosyal güvenlik alanında Devlete gerekli önlemleri alma
görevini, ekonomik ve mali kaynakları ölçüsünde yüklemiştir. Katkılı sosyal
güvenlik rejimlerinde, Sosyal Güvenlik Kurumunun amacına uygun olarak hizmet
verebilmesi ve sosyal riskleri karşılayabilmesi sahip olduğu parasal kaynaklara
bağlıdır. Yasakoyucunun, Devlete yüklenen görevin yerine getirilebilmesini
sağlayacak ve Kurumun malvarlığını koruyacak tarzda, temel hukuk kurallarına ve
Anayasa'nın diğer hükümlerine aykırı olmayan kimi düzenlemeler yapması,
Anayasa'da öngörülen sosyal güvenlik anlayışının gereği ve ona tanınan takdir
yetkisinin sonucudur. İtiraz konusu fıkranın ise bu amaçla ve takdir yetkisi
kullanılarak getirildiğinde kuşku bulunmamaktadır. Buna göre, üçüncü şahısların
sorumluluğunu belirleyen “Ancak, Kurum bu yardımların tutarı için üçüncü
kişilere rücu eder” şeklindeki fıkranın, adil olmadığı hususu ileri
sürülemeyeceği gibi hukuka aykırı olduğu da söylenemez. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu fıkranın, Anayasa'nın 2., 5. ve
10. maddelerine aykırı bir yönü olmadığı gibi Anayasa'nın öbür kurallarına da
aykırılığı saptanamadığından, iptal isteminin belirtilen gerekçeyle reddine
karar verilmesi gerekir. Bu nedenle çoğunluk tarafından benimsenen gerekçeye katılmadık. Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Şevket
  APALAK Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT