ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2010/89 Karar Sayısı : 2011/179 Karar Günü : 29.12.2011 R.G. Tarih-Sayı :
05.04.2012-28225 İPTAL DAVASINI AÇAN: Anamuhalefet (Cumhuriyet
Halk) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanvekilleri M. Akif HAMZAÇEBİ ile
Muharrem İNCE İPTAL DAVASININ KONUSU: 7.7.2010 günlü, 6004
sayılı Dışişleri Bakanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'un 12.
maddesinin (2) numaralı fıkrasının (a) bendinde yer alan '' ve Hükümeti ''
sözcüklerinin, Anayasa'nın Başlangıcının ikinci paragrafı ile 2., 6. ve 104.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 7.7.2010 günlü, 6004 sayılı Kanun'un, iptali istenen sözcüklerin
de yer aldığı 12. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir: ' MADDE 12- (2) Büyükelçi unvanına ilişkin esaslar
şunlardır: a) Büyükelçi, nezdinde görevli bulunduğu ve akredite edildiği
ülkelerde Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Cumhurbaşkanını ve Hükümeti temsil
eder. b) Büyükelçi, görev yaptığı ülkede büyükelçiliğe bağlı tüm
birimlerin amiridir. c) Büyükelçiliğe hiyerarşik olarak bağlı bulunmamakla birlikte,
diğer kamu kurum ve kuruluşlarının yurtdışındaki temsilcileri veya birimleri de
yürüttükleri faaliyetler bağlamında büyükelçinin gözetimine tabi olup, bu
faaliyetler hakkında büyükelçiyi bilgilendirir. ç) Meslek memurlarının 14 üncü maddenin beşinci fıkrasına göre
belirlenen dış temsilcilik gruplandırması gözetilmeksizin büyükelçi olarak
atanabilmeleri için, merkez teşkilatında elçi veya yurtdışı teşkilatında elçi,
elçi-müsteşar, elçi-daimi temsilci yardımcısı ve birinci sınıf başkonsolos
unvanlarından biriyle, başarılı şekilde en az bir yıl görev yapmış olmaları
gerekir. Bu unvanları henüz almamış birinci unvan grubundaki meslek
memurları ile ikinci ve üçüncü derece kadrodaki meslek memurları dış
temsilcilik gruplandırmasında sondaki üç grupta yer alan temsilciliklere
büyükelçi olarak atanabilir. d) 657 sayılı Kanunun 59 uncu maddesi çerçevesinde büyükelçi
olarak atananlardan diğer kamu kurum veya kuruluşlarına mensup olanlar, merkeze
döndüklerinde, hizmetlerine ihtiyaç duyulması halinde, Bakanlıkta çalışmaya ve
bu görevleri süresince büyükelçi unvanını kullanmaya devam ederler. Bunlardan
hizmetlerine ihtiyaç duyulmayanlar, Bakanlık ile ilişikleri kesilerek daha
önceden bağlı bulundukları kamu kurum ve kuruluşlarındaki kadrolarına iade
edilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın Başlangıcının ikinci paragrafı ile
2., 6. ve 104. maddelerine dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Zehra Ayla PERKTAŞ
ve Engin YILDIRIM'ın katılımlarıyla 22.9.2010 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Dava dilekçesinde özetle, hukuk devleti bağlamında iptali istenen
kuralın evrensel hukuk ilkelerine uygun olmadığı, egemenliğin kullanılmasının
hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamayacağı, hiçbir
kimse veya organın da kaynağını Anayasa'dan almayan bir devlet yetkisini
kullanamayacağı,Türkiye Cumhuriyeti Devleti'ni ve Cumhurbaşkanı'nı temsilin,
aynı zamanda devlet politikalarını temsil anlamına geldiği, büyükelçilerin
hükümeti de temsil etmesi halinde, devlet politikalarını temsil eden
büyükelçilerin, hükümet politikaları ile sınırlandırılması ve bağlanmasının söz
konusu olacağı, büyükelçilerin hükümeti değil de Türkiye Cumhuriyeti Devleti ve
Cumhurbaşkanı'nı temsilindeki amacın bu temsilde iç siyasi etkiden uzak
kalınması olduğu belirtilerek kuralın Anayasa'nın Başlangıcının ikinci
paragrafı ile 2., 6. ve 104. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk
devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun
olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her
alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 6. maddesinde , ' Egemenliğin kullanılması,
hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse
veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz .'
denilmiştir. Anayasa'nın 104. maddesine göre, Cumhurbaşkanı Devletin başı olup,
bu sıfatla Türkiye Cumhuriyetini ve Türk Milletinin birliğini temsil eder. Aynı
maddede yabancı devletlere Türk Devletinin temsilcilerini göndermek, Türkiye
Cumhuriyetine gönderilecek yabancı devlet temsilcilerini kabul etmek,
Cumhurbaşkanı'nın yürütme ile ilgili görev ve yetkileri arasında sayılmıştır 7.7.2010 günlü, 6004 sayılı Kanunla Dışişleri Bakanlığı'nın
kuruluş, görev ve yetkilerine ilişkin esaslar yeniden
düzenlenmektedir. 24.6.1994 günlü ve 4009 sayılı Dışişleri
Bakanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun, 6004 sayılı Kanun
ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bakanlık teşkilatı açısından ve meslek
memurlarının mesleğe başlarken ve daha sonraki meslek içi eğitimleri yönünden bazı
yenilikler getirilmiş bulunmaktadır. 4009 sayılı Kanun'da büyükelçi, nezdinde
görevli bulunduğu ülke veya ülkelerde ' Türkiye Cumhuriyeti
Devletini ve Cumhurbaşkanını ' temsil edeceği belirtilmişken, 6004 sayılı
Kanun'la buna ' Hükümet ' de eklenmiştir. Uluslararası ilişkilerin hükümetler tarafından yürütülmesi
asıldır. Evrensel hukuk ilkelerine saygılı bir hukuk devleti olan Türkiye
Cumhuriyeti de dış ilişkilerini diplomatik teamüllere ve uluslararası hukuk
sisteminin gereklerine uygun olarak yürütmektedir. Günümüzde uluslararası ilişkiler, diplomasi alanında önemli
sonuçlar doğuran ve yaptırım gücü olan, egemen devletlerin uluslararası
sözleşmelerle oluşturdukları ve uluslararası hukuk tüzelkişiliğine sahip
Birleşmiş Milletler, NATO, AGİT, Avrupa Birliği, OECD gibi kuruluşların
forumlarında taraf devletlerin hükümetlerinin aldığı kararlara göre
şekillenmektedir. Bu gibi uluslararası forumlarda kararlar zaman zaman devlet
veya hükümet başkanları veya dışişleri bakanları ya da konusuna göre ilgili
bakanların katılımı ile alınmakta ve uygulanmaktadır. İkili çerçevede ülkeler arası ilişkilerin, her iki ülkenin
hükümetleri tarafından dışişleri bakanlıkları veya yerine göre teknik konularda
ilgili icracı (enerji, sağlık, maliye) bakanlıkların doğrudan işbirliği ile
yürütüldüğü açıktır. Devlet başkanlarının ülkelerini temsildeki rolü ise daha
çok diplomatik teamüllerden kaynaklanmakta ve protokoler nitelik taşımaktadır. Türkiye'de büyükelçiler, 23.4.1981 günlü ve 2451 sayılı
Bakanlıklar ve Bağlı Kuruluşlarda Atama Usulüne İlişkin Kanun'un 2. maddesi
uyarınca Bakanlar Kurulu kararnamesi ve Cumhurbaşkanı'nın onayı ile
atanmaktadırlar. Uluslararası hukukun teamüllerine göre Cumhurbaşkanı devlet
başkanı sıfatıyla yabancı devletlere gönderilen büyükelçi ile birlikte güven
mektubu gönderir. Bu mektup, kabul eden ülkenin devlet başkanına hitaben
yazılmış, yeni büyükelçiyi kendi temsilcisi olarak takdim eden belgedir.
Mektubun kabulünden sonra büyükelçi göreve başlamış kabul edilir. Aynı şekilde
ülkemizde görevlendirilen yabancı büyükelçilerin güven mektuplarını da
Cumhurbaşkanı kabul eder. Ülkemizde görevlendirilen yabancı büyükelçiler de göreve
başlayıp, bundan sonraki temaslarını dışişleri bakanlığı ile yürütür. Anayasa'nın 105. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı, başbakan ve
ilgili bakanlarla birlikte imzaladığı kararlardan dolayı sorumlu değildir. Bu
kurala göre dış politika ile ilgili olarak da Cumhurbaşkanı'nın sorumluluğu
yoktur, sorumluluk hükümettedir. Dolayısıyla dış politika da sorumluluğu
taşıyan hükümeti büyükelçilerin temsil etmesi doğal karşılanmalıdır. Cumhurbaşkanı Milli Güvenlik Kurulu ile gerektiğinde Bakanlar
Kurulu'na başkanlık etmektedir. Bu kurullarda dış politika ile ilgili önemli
kararlar alınmakta, Cumhurbaşkanı bu suretle dış politikaya etki
edebilmektedir. Ancak, Cumhurbaşkanı büyükelçiler ile doğrudan bağlantı
kurmamaktadır. Büyükelçilerin hiyerarşik olarak amirleri dışişleri bakanları ve
dolayısıyla başbakandır. Büyükelçiler, Anayasa'nın 128. maddesi kapsamında devletin, asli
ve sürekli görevlerinden olan dış ilişkilerini yürütmekte olan üst düzey devlet
görevlileridir. Doğrudan yürütmeye bağlı olup, bunun emir ve talimatları
doğrultusunda hareket ederler. Hükümetten bağımsız olarak hareket edememesi
yurtdışında hükümeti temsil görevinin gereğidir. 6004 Sayılı Kanun ile yapılan
değişiklikle uluslararası teamüllere ve Anayasa'ya uygun olan bir duruma
açıklık kazandırılmak istendiği anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın Başlangıcının
ikinci paragrafı ile Anayasa'nın 2., 6., 104. maddelerine aykırı değildir;
iptal isteminin reddi gerekir. V- SONUÇ 7.7.2010 günlü, 6004 sayılı Dışişleri Bakanlığının Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Kanun'un 12. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (a) bendinde
yer alan '' ve Hükümeti'' sözcüklerinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, 29.12.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN