ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/13 Karar Sayısı : 2011/14 Karar Günü : 13.1.2011 R.G. Tarih-Sayı :
08.03.2011-27868 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Onüçüncü
Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 21.4.2005 günlü, 5335 sayılı
Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun'un 32. maddesinin birinci fıkrasının, Anayasa'nın 2. ve 47. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. I- OLAY Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel
Müdürlüğü'ne ait taşınmazların satışına ilişkin ihale ile bu işlemin dayanağını
oluşturan yönetmeliğin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Danıştay Onüçüncü Dairesi iptali
ve yürürlüğünün durdurulması için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 21.4.2005 günlü, 5335 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 32. maddesinin itiraz
konusu birinci fıkrasını da içeren kuralı şöyledir: 'MADDE 32.- T.C. Devlet
Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü mülkiyetindeki işletmecilik fazlası
taşınmazların satılarak veya devredilerek satış veya devir bedellerinin yeni
demiryolu inşaatı ve mevcut demiryollarının bakım ve onarımı ile
iyileştirilmesinde kullanılması kaydıyla, taşınmazların satış veya devrine T.C.
Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulu yetkilidir. Özelleştirme Yüksek Kurulunca özelleştirme programına alınan Türkiye
Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) İşletmesi Genel Müdürlüğü kullanımındaki
liman sahaları içinde kalan Hazineye ait taşınmazlar, talep edilmesi halinde
bedelsiz olarak TCDD Genel Müdürlüğüne devredilir. Devri mümkün olmayan taşınmazlar ile liman sahasında kalan
Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerde TCDD Genel Müdürlüğü lehine
bedelsiz olarak 49 yıllığına sınırlı ayni hak tesisine veya bedelsiz kullanma
izni verilmesine Maliye Bakanlığı yetkilidir. Liman sahasında kalan Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlar
ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kullanımına ilişkin olarak,
TCDD Genel Müdürlüğü adına tahakkuk ve tebliğ edilen ecrimisillerin tahsilinden
vazgeçilir. Daha önce tahsil edilmiş ecrimisil bedelleri iade edilmez. T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü, taşınmazların
alımı, kamulaştırma, parselasyon, tevhid, ifraz, irtifak hakkı tesisi ve
terkini işlemleri; katma değer vergisi hariç her türlü vergi, resim, harç,
döner sermaye ve hizmet ücretlerinden muaftır. Satışı ve değerlendirilmesi yapılacak taşınmazların, ilgili
kuruluşların ve belediyelerin görüşlerini almak ve çevre imar bütünlüğünü
bozmamak kaydıyla, her ölçekte imar planı ve parselasyon planı yapımı ve
bunlara ilişkin onama işlemleri 3194 sayılı İmar Kanununun 9 uncu maddesine
göre Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından askı sürelerine tâbi olmaksızın
re'sen yapılır. İlgili kuruluş ve belediyeler görüşlerini onbeş gün içinde
bildirmek zorundadır. TCDD Genel Müdürlüğü, taşınmazlarının satışı ve
değerlendirilmesi uygun görülen yerler için 4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı
Kanuna tâbi olmaksızın, 28.7.1981 tarihli ve 2499 sayılı Kanuna tâbi ekspertiz
şirketlerine rayiç bedel tespit ettirmeye, gerçek ve özel hukuk kişilerine her
ölçekteki imar planlarını yaptırmaya, ilan, reklam, proje, kontrollük,
danışmanlık veya pazarlama gibi konularda hizmet satın almaya ve bütün bu
giderler için satılan ve değerlendirilen taşınmazların tahsil edilen
bedellerinin % 2'sini geçmemek üzere bu bedellerden ödeme yapmaya yetkilidir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 47. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. Maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 28.2.2008 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara
bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları
İşletmesi Genel Müdürlüğü taşınmazlarının mülkiyetin devri yoluyla satışının
bir özelleştirme uygulaması olduğu, buna ilişkin esas ve usullerin yasayla
düzenlenmesi gerektiği, oysa taşınmazların satış veya devrine yönetim kurulunun
yetkili kılındığı, bu nedenle kuralın Anayasa'nın 2. ve 47. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralda, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları
İşletmesi Genel Müdürlüğü mülkiyetindeki işletmecilik fazlası taşınmazların
satılarak veya devredilerek satış veya devir bedellerinin yeni demiryolu
inşaatı ve mevcut demiryollarının bakım ve onarımı ile iyileştirilmesinde
kullanılması kaydıyla, taşınmazların satış veya devrine Türkiye Cumhuriyeti
Devlet Demiryolları İşletmesi Yönetim Kurulunun yetkili olduğu
belirtilmektedir. Anayasa'nın 'Devletleştirme ve özelleştirme' başlıklı
47. maddesinin üçüncü fıkrasında ' Devletin, kamu iktisadi teşebbüslerinin ve
diğer kamu tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan işletme ve varlıkların özelleştirilmesine
ilişkin esas ve usuller kanunla gösterilir.' denilmiştir. Buna göre, özelleştirme uygulamalarında esas ve usullerin yasada
düzenlenmesi gerektiği açıktır. Nitekim, 24.11.1994
günlü, 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'da
özelleştirmenin esas ve usulleri düzenlenmiş, bir taşınmazın satışına ilişkin
özelleştirme uygulamasında ihale usul ve işlemlerinin nasıl olacağı, ihale
komisyonunun nasıl oluşacağı ve çalışacağı, değer tespitinin nasıl yapılacağı
gibi hususlar belirlenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü,
233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 2.
maddesinde tanımlanan kamu iktisadi kuruluşlarındandır. 4046 sayılı
Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, kamu iktisadî
teşebbüslerinden olan kamu iktisadî kuruluşlarının, gördükleri kamu hizmetleri
ile doğrudan doğruya ilgili olmayan varlıklarının ve iştiraklerindeki
paylarının ekonomide verimlilik artışı ile kamu giderlerinde azalma sağlamak
için özelleştirilmelerine ilişkin esasları düzenlemek amacıyla çıkarıldığı
belirtildikten sonra maddenin son fıkrasında, 233 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname'de tanımlanmış bulunan 'kamu iktisadî kuruluşları'nın ve bunların
müessese, bağlı ortaklık, işletme, işletme birimleri ve varlıklarının,
mülkiyetin devri dışında kalan yöntemler ile özelleştirilmesinin bu Kanun
hükümlerine tabi olduğu; varlıklarının mülkiyetinin devrine ilişkin hususların
ise bu kuruluşların gördükleri kamu hizmetinin esas ve özelliklerine göre ayrı
kanunlarla düzenleneceği öngörülmüştür. Bu çerçevede, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi
Genel Müdürlüğü'nün varlıklarının mülkiyetinin devrinin 5335 sayılı Yasa'nın
32. maddesinde düzenlendiği anlaşılmakla beraber, getirilen düzenlemede
taşınmazların satışı yoluyla yapılacak özelleştirmeye ilişkin esas ve usullere
yer verilmemiş ve bu konuda Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi
Yönetim Kurulu yetkili kılınmıştır. Oysa, Anayasa'nın 47. maddesine göre, kamu
iktisadî teşebbüslerinin mülkiyetinde bulunan varlıklarının özelleştirilmesine
ilişkin esas ve usullerin kanunla gösterilmesi gerekir. Bu nedenle, bir kamu iktisadi kuruluşu olan Türkiye Cumhuriyeti
Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün taşınmazlarının
özelleştirilmesine ilişkin esas ve usuller yasada düzenlenmeyerek, bu konuda
yönetim kurulunun yetkili kılınmasını öngören kural, Anayasa'nın 47. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa'nın 47. maddesine aykırı görülerek iptal edilmiş
olduğundan, ayrıca Anayasa'nın 2. maddesi yönünden incelenmesine gerek
görülmemiştir. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 21.4.2005 günlü, 5335 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 32. maddesinin birinci
fıkrasına ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından
REDDİNE, 13.1.2011 OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VII- SONUÇ 1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp
çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin
çalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah
OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas
sayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- 21.4.2005 günlü, 5335 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 32. maddesinin birinci
fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE, 13.1.2011 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI