ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1999/10 Karar Sayısı : 1999/22 Karar Günü : 7.6.1999 R.G. Tarih-Sayı :12.10.2000-24198 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bitlis Ağır Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun
4369 sayılı Yasa ile değiştirilen 359. maddesinin (a) bendinin son paragrafında
yer alan "... hüküm tarihinde ..." sözcüklerinin Anayasa'nın 2., 10.,
11. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sahte fatura kullanıldığı savıyla, sanıkların Vergi Usul
Kanunu'nun 359. maddesine göre cezalandırılmaları istemiyle açılan kamu
davasında Mahkeme, maddede yer alan "...hüküm tarihinde..."
sözcüklerinin Anayasa'ya aykırılığı savıyla iptali için doğrudan başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Vergi Usul Kanunu'nun itiraz konusu sözcükleri de içeren 359.
maddesi şöyledir: "Madde 359.- a) Vergi kanunlarına göre tutulan veya
düzenlenen ve saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan; 1) Defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hileleri yapanlar,
gerçek olmayan veya kayda konu işlemlerle ilgisi bulunmayan kişiler adına hesap
açanlar veya defterlere kaydı gereken hesap ve işlemleri vergi matrahının
azalması sonucunu doğuracak şekilde tamamen veya kısmen başka defter, belge
veya diğer kayıt ortamlarına kaydedenler, 2) Defter, kayıt ve belgeleri tahrif edenler veya gizleyenler
(Varlığı noter tasdik kayıtları veya sair suretlerle sabit olduğu halde,
inceleme sırasında vergi incelemesine yetkili kimselere defter ve belgelerin
ibraz edilmemesi gizleme demektir.) veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge
düzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar (Muhteviyatı
itibariyle yanıltıcı belge, gerçek bir muamele veya duruma dayanmakla
birlikte bu muamele veya durumu mahiyet veya miktar itibariyle gerçeğe aykırı
şekilde yansıtan belgedir.), Hakkında altı aydan üç yıla kadar hapis cezası hükmolunur. Hükmolunan hapis cezasının para cezasına çevrilmesinde, hapis
cezasının her bir günü için, sanayi sektöründe çalışan onaltı yaşından büyük
işçiler için hüküm tarihinde yürürlükte bulunan asgari ücretin bir aylık brüt
tutarının yarısı esas alınır ve hükmolunan bu para cezası ertelenemez. b) Vergi kanunları uyarınca tutulan veya düzenlenen ve saklanma ve
ibraz mecburiyeti bulunan; 1) Defter, kayıt ve belgeleri yok edenler veya defter sahifelerini
yok ederek yerine başka yapraklar koyanlar veya hiç yaprak koymayanlar veya
belgelerin asıl veya suretlerini tamamen veya kısmen sahte olarak düzenleyenler
veya bu belgeleri kullananlar (Sahte belge, gerçek bir muamele veya durum
olmadığı halde bunlar varmış gibi düzenlenen belgedir.), 2) Belgeleri Maliye Bakanlığı ile anlaşması olmadığı halde
basanlar ile sahte olarak basanlar veya bu belgeleri kullananlar, Hakkında on sekiz aydan üç yıla kadar ağır hapis cezası
hükmolunur. 371 inci maddedeki pişmanlık şartlarına uygun olarak durumu ilgili
makamlara bildirenler hakkında bu madde hükmü uygulanmaz. Kaçakçılık suçlarını işleyenler hakkında bu maddede yazılı
cezaların uygulanması 344 üncü maddede yazılı vergi ziyaı cezasının ayrıca
uygulanmasına engel teşkil etmez." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 3- "MADDE 11.- Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı
organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel
hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz." 4- "MADDE 38.- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan
kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu
işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza
verilemez. Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkûmiyetinin sonuçları konusunda
da yukarıdaki fıkra uygulanır. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla
konulur. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz. Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir
beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza sorumluluğu şahsidir. Genel müsadere cezası verilemez. İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir
müeyyide uygulayamaz. Silahlı Kuvvetlerin iç düzeni bakımından bu hükme kanunla
istisnalar getirilebilir. Vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye geri verilemez." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Ahmet Necdet
SEZER, Güven DİNÇER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI,
Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü
SÖNMEZ'in katılmalarıyla 18.3.1999 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararında, itiraz konusu düzenleme ile hukuka uygun ve
adaletli bir sonuç elde etme olanağı bulunmadığı, aynı tarihte aynı suçu
işleyenler hakkında hüküm tarihinin değişik olması halinde farklı ceza
uygulanması sonucunun doğduğu, bunun haklı bir nedene dayanmadığı, maddi ceza
hukukuna göre eyleme, suç tarihinde yürürlükte olan yasanın uygulanması
gerektiği, hüküm tarihinin önceden bilinememesi nedeniyle hürriyeti bağlayıcı
cezanın çevrileceği para cezasının suçun işlendiği tarihte belli
olamayacağı, ekonomik gelişmeler ve enflasyon nedeniyle hüküm tarihindeki
asgari ücretin genellikle suç tarihine göre daha yüksek olduğu, bunun ceza
hukukunda suçlu için lehe olan kuralın uygulanacağı ilkesiyle de bağdaşmadığı
ileri sürülerek "hüküm tarihinde" sözcüklerinin Anayasa'nın 2., 10.,
11. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. "Suç ve Cezalara İlişkin Esaslar" başlıklı Anayasa'nın
38. maddesinin birinci fıkrasında, "Kimse, işlediği zaman yürürlükte
bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu
işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza
verilemez." denilmektedir. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 11., İnsan Haklarını ve Ana
Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşme'nin 7. maddelerine göre, hiç kimse
işlendikleri sırada millî veya milletlerarası hukuka göre suç teşkil etmeyen
fiillerden veya ihmallerden ötürü mahkûm edilemez. Bunun gibi, suçun işlendiği
sırada uygulanan cezadan daha şiddetli bir ceza verilemez. Türk Ceza Kanunu'nun 1. maddesinin birinci fıkrasında,
"Kanunun sarih olarak suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilmez.
Kanunda yazılı cezalardan başka bir ceza ile de kimse cezalandırılamaz.";
2. maddesinde ise "İşlendiği zamanın kanununa göre cürüm veya kabahat
sayılmayan fiilden dolayı kimseye ceza verilemez. İşlendikten sonra yapılan
kanuna göre cürüm veya kabahat sayılmayan bir fiilden dolayı da kimse
cezalandırılamaz. Eğer böyle bir ceza hüküm olunmuşsa icrası ve kanuni
neticeleri kendiliğinden kalkar. Bir cürüm veya kabahatin işlendiği zamanın
kanunu ile sonradan neşir olunan kanunun hükümleri birbirinden farklı ise
failin lehinde olan kanun tatbik ve infaz olunur." denilerek evrensel ilkelere
koşut genel hükümler konulmuştur. Anayasa'ya ve Türk Ceza Kanunu'na göre suçların kanunla
belirlenmesi "suçta kanunîlik", cezaların da kanunda gösterilmesi
"cezada kanunîlik" ilkesini oluşturur. "Kanunsuz suç ve ceza
olmaz" kuralı çağdaş hukukun vazgeçilmez temel ilkelerinden biridir. Bu
ilkelerle kişilerin yasak eylemleri önceden bilmeleri sağlanmakta, temel
hak ve özgürlükler güvence altına alınmaktadır. Yasama organı kamu düzeninin korunması için ceza hukuku alanında
düzenleme yaparken, anayasal sınırlar içinde hareket etmek ve ceza hukukunun
genel ilkelerine bağlı kalmak zorundadır. Suç işleyenin suçu işlediği tarihte
ne kadar ceza ile karşılaşacağını bilmesi gerekir. Daha sonra cezanın
azaltılması durumu hariç, herkes suçu işlediği günde yürürlükte olan kurala
göre cezalandırılır. Bu, kişiler için Anayasa ile teminat altına alınmış
bir haktır. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinin (a) bendinin (1)
ve (2) numaralı alt bentlerinde sayılan eylemleri gerçekleştirenlere,
"...altı aydan üç yıla kadar hapis ..." cezası verileceği
öngörülmüştür. Hapis cezasının para cezasına çevrilmesi söz konusu olduğunda
"... hüküm tarihinde yürürlükte bulunan asgarî ücretin bir aylık brüt
tutarının yarısı..."nın esas alınması kabul edilmiştir. İtiraz konusu kural, para cezasının belirlenmesine ilişkin
olduğundan bunun suç ve cezadaki yasallık ilkesi gereği objektiflik ve genellik
esaslarına göre kesin ve açık bir biçimde düzenlenmesi gerekir. Ceza
davalarında davanın sonuçlanma tarihi, davanın özelliğine ve yargılama sürecine
bağlı olarak değişkendir. Dava konusu yasa kuralı, cezayı hüküm
tarihindeki asgari ücrete bağlı kılmak suretiyle aynı tarihte işlenen suçlara
farklı para cezasının verilmesine neden olabilecektir. İtiraz konusu sözcükler
nedeniyle hakkında ne zaman hüküm verileceğini ve o tarihte asgari ücretin ne
olacağını bilmesi olanaksız olan kişinin, ne kadar ceza alacağını bilmesi de
mümkün değildir. Bu nedenlerle, itiraz konusu sözcükler Anayasa'nın 38. maddesine
aykırıdır. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
denilmektedir. "Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik
öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin
yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa karşısında
ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı
durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Durum ve konumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli
kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı
tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. Nitelikleri ve
durumları özdeş olanlar için yasalarla değişik kurallar konulamaz. Aynı hukuksal durumda olan kişilerin aynı tarihte 213 sayılı
Yasa'nın değişik 359. maddesinin (a) bendine aykırı eylemde bulunmaları
durumunda, davalardan birinin uzamasına ve asgari ücretin değişmesine bağlı
olarak itiraz konusu sözcükler nedeniyle farklı para cezasına hükmedilebilmesi,
Anayasa'nın 10. maddesindeki "kanun önünde eşitlik" ilkesine
aykırıdır. Anayasa'nın 2. maddesinde tanımlanan "hukuk devleti" her
türlü eylem ve işlemlerinde Anayasa, yasa ve hukukun temel ilkeleriyle kendini
bağlı sayan Devlettir. Anayasa'nın 11. maddesine göre de kanunlar Anayasaya
aykırı olamaz. Bu durumda kural Anayasa'nın 2. ve 11. maddelerine de aykırıdır. Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 38. maddelerine aykırı olan itiraz
konusu sözcüklerin iptali gerekir. VI- SONUÇ 4.1.1961 günlü, 213 sayılı "Vergi Usul Kanunu"nun 4369
sayılı Yasa ile değiştirilen 359. maddesinin (a) bendinin son paragrafında yer
alan "...hüküm tarihinde..." sözcüklerinin Anayasa'ya aykırı olduğuna
ve İPTALİNE, 7.6.1999 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ