ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1978/51 Karar Sayısı:1978/44 Karar Günü:23/6/1978 Resmi Gazete tarih/sayı:28.2.1979/16564 İTİRAZ
YOLUNA BAŞVURAN : Solhan Sulh Ceza Mahkemesi İTİRAZIN
KONUSU: 4/4/1929 günlü, 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasının,
22/6/1938 günlü ve 3515 "sayılı Yasa ile değişik 423. maddesinin ikinci
fıkrasının, Anayasaya aykırı olduğu ileri sürülerek, iptaline karar verilmesi
istenmiştir. I.
OLAY : Görevli
Jandarmaların "dur" buyruğuna uymayan sanıkların, Türk Ceza Yasasının
260. maddesi uyarınca cezalandırılmaları istemiyle açılan davaya bakan Solhan
Sulh Ceza Mahkemesinin 27/7/1977 gününde verdiği karar, Yargıtay Özel
Dairesince "adlî aravermeye rastlayan tarihte duruşma yapılarak hüküm
kurulması suretiyle, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 423. maddesine muhalefet
edilmesi...." gerekçesiyle bozulmuştur. Sulh Ceza Mahkemesi 28/3/1978
günlü duruşmada bozma kararına uyulmasına, 16/6/1978 günlü duruşmada da Ceza
Muhakemeleri Usulü Yasasının 423. maddesinin ikinci fıkrasının, Anayasaya
aykırı olduğunu ileri sürerek, iptal edilmesi için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına
karar vermiştir. III.
YASA METNİ : Ceza
Muhakemeleri Usulü Yasasının konu ile ilgili birinci fıkrasıyla iptali istenen
ikinci fıkrası şöyledir : "Madde
423- Ceza işlerini gören makam ve mahkemeler her sene Temmuzun yirmisinden
Eylülün beşine kadar tatil olunur. Hazırlık
tahkikatı ve ilk tahkikat ile mevkuflu işlere ait duruşmaların ve sair acele
sayılacak hususların tatile tesadüf eden zamanda ne suretle ifa edileceği
Adliye Vekâleti tarafından tayin olunur..." IV.
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca îlk İnceleme için yapılan
toplantıda, itirazcı Mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkili olup
olmadığı sorunu üzerinde durulmuştur. Anayasanın
151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddelerine göre bir davaya
bakmakta olan mahkeme, ancak o davada uygulanacak yasa hükümlerini Anayasaya
aykırı görürse veya taraflardan birinin o doğrultudaki savının ciddi olduğu
kanısına varırsa Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilir. Bu maddelerden anlaşıldığı
üzere bir mahkemenin, Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi, elinde bakmakta
olduğu bir davanın var olması ve iptalini istediği hükmün veya hükümlerin o
davada uygulanması koşullarının gerçekleşmesine bağlıdır. Olayda
Mahkemenin elinde yöntemince açılmış, bakılmakta olan bir davanın varlığı ve
Anayasa Mahkemesine başvurma koşullarından birinin bu yönden gerçekleştiği
dosya içeriğinden açıkça anlaşılmaktadır. İptali
istenen ikinci fıkra hükümlerinin bakılmakta olan dâvada uygulanması koşulunun
gerçekleşmiş olup olmadığı sorununa gelince : Ceza
Muhakemeleri Usulü Yasasının 423. maddesinin birinci fıkrası, ceza işlerini
gören makam ve mahkemelerin her yılın yirmi Temmuzundan beş Eylülüne kadar
çalışmalarına ara vermelerini, genel bir kural olarak, öngörmüştür. Solhan
Sulh Ceza Mahkemesi ise adlî araverme süresi içinde duruşma yapıp hüküm vermiş,
Yargıtay özel dairesi "Adlî aravermeye rastlayan tarihte duruşma yapılarak
hüküm kurulması suretiyle Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 423. maddesine
muhalefet edilmesi..." gerekçesiyle bu hükmü bozmuş, mahkeme de bozma
kararına uymakla adli araverme süresi içinde davaya bakılmaması gerektiğini
kabul etmiş bulunmaktadır. 423.
maddenin, iptaline karar verilmesi istenen, ikinci fıkrası, kimi işleri, adlî
aravermeye rastlayan zamanda nasıl yürütüleceklerini de belirterek, birinci
fıkradaki genel kuraldan ayrı tutmuştur. Bu fıkrada, hazırlık soruşturması ile
ilk soruşturmadan, tutuklu işlerin duruşmalarından ve ivedi sayılacak yönlerden
söz edilmektedir. Solhan
Sulh Ceza Mahkemesi ise son soruşturmayı yürütmektedir. Dosyadaki tutanak ve
belge Örneklerinden, sanıkların tutuklu olmadıkları anlaşılmakta ve yukarıda
"OLAY" bölümünde belirtilen niteliği bakımından işin, ivedi
sayılmasını gerektiren bir yanı da bulunmamaktadır. Hernekadar
Yargıtay özel dairesi kararında fıkra belirtmeksizin 423. maddeye aykırılıktan
söz edilmekte ise de, bu kararın dayanağını, 423. maddenin tüm hükümlerinin, bu
arada ikinci fıkrası hükümlerinin değil, sadece davalara adlî araverme süresi
içinde bakılmasını engelleyen birinci fıkrası hükümlerinin oluşturduğu
duraksamaya yer vermeyecek kadar açıktır. Durum
böyle olunca; Solhan Sulh Ceza Mahkemesinin, Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasının
423. maddesinin birinci fıkrası uyarınca adliaraverme süresi içinde
bakamayacağı, bozma kararını benimsemesi ile de açıklığa kavuşan bir davada,
adlî araverme zamanında da bakılması öngörülen işler için düzenlenmiş bulunan
ikinci fıkra hükümlerini uygulaması olanak dışıdır. Öteyandan
Solhan Sulh Ceza Mahkemesi, Anayasa Mahkemesine başvurulmasına 16/6/1978
gününde karar vermiş 1977 yılı ile ilgili adlî araverme süresi ise yirmi
Temmuz'da başlamış, beş Eylül'de sona ermiştir. Böylece adlî araverme süresinin
bitiminden sonra yapılan duruşmada, Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasının itiraz,
konusu hükümlerini ele almaya, bir başka deyimle, o hükümleri uygulamaya artık
yer yoktur. Bu
nedenlerle itirazın, itirazda bulunan Mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurmaya
yetkisizliği yönünden reddine karar verilmek gerekir. SONUÇ
: 4/4/1929
günlü, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun, 26/6/1938 günlü, 3515
sayılı Kânunla değişik 423. maddesinin ikinci fıkrasının görülmekte olan davada
uygulanacak hüküm niteliğinde olmadığından, başvurmanın, itirazda bulunan
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine, oybirliğiyle, 29/6/1978
gününde karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Hasan
  Gürsel Üye Osman
  Tokcan Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu Üye Necdet
  Darıcıoğlu