ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1992/16 Karar Sayısı : 1992/17 Karar Günü : 3.3.1992 R.G. Tarih-Sayı :14.05.1992-21228 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Gümüşhacıköy Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 26.4.1961 günlü, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri
ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un 17.5.1979 günlü, 2234 sayılı Yasa ile
değişik 60. maddesinin Anayasa'nın 2., 5., 26. ve 31. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY : 20 Ekim 1991 günlü milletvekili seçimi için yasal izin alarak
seçim bürosu kuran sanıkların bu büroların herkesçe görülebilecek ön tarafına
cam üzerine ve açığa afiş ve duvar ilânları astıklarının zaptetme tutanaktan,
sanıkların ikrarı ve emanete kayıtlı afiş ve ilânlardan anlaşılması üzerine
haklarında 298 sayılı Yasa'ya aykırılık suçundan 16.9.1991 günlü iddianame ile
kamu davası açılmıştır. Yapılan yargılama sırasında, Cumhuriyet savcısı tarafından, 298
sayılı Yasa'nın sanıklara uygulanacak 60. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu
ileri sürülmüş, sanıkların da katıldığı bu iddiayı ciddi bulun mahkeme Anayasa
Mahkemesi'ne başvurma karan vermiştir. III- YASA METİNLERİ : A- iptali istenen Yasa Kuralı : 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında
Kanun'un iptali istenen değişik 60. maddesi şöyledir : Duvar ilânı ve afişle propaganda yapma yasağı : MADDE 60.-
(Değişik : 17.5.1979-2234/1 md.) Umuma açık veya herkesin görebileceği açık veya kapalı yerlere
afiş veya duvar ilanı asmak suretiyle seçim propagandası yapılamaz. B- İlgili Yasa Kuralı : . 298 sayılı Yasa'nın konuyla ilgili kuralı da şudur : Propaganda serbestliği ve süresi : MADDE 49.- (Değişik : 25.8.1961-356/1 md.) Seçimlerde propaganda, bu kanun hükümleri dairesinde serbesttir. (Değişik : 10.9.1987-3403/1 md.) Propaganda, oy verme gününden
önceki onuncu günün sabahında başlar ve oy verme gününden önceki günün saat
18.00'inde sona erer. C- Dayanılan Anayasa Kuralları : İtiraz yoluna başvuran mahkemenin iptal istemini dayandırdığı
Anayasa kuralları şunlardır : 1. "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçla belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2. "MADDE 5.- Devletin temel amaç ve görevleri, Türk
milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti
ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu
sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle
bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri
kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartlan
hazırlamaya çalışmaktır." 3. "MADDE 26.- Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı,
resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma
hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya
fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar. Bu fıkra hükmü, radyo,
televizyon, sinema veyabenzeri yollarla yapılan yayımların izin sistemine
bağlanmasına engel değildir. Bu hürriyetlerin kullanılması, suçların önlenmesi, suçluların
cezalandırılması, Devlet sim olarak usulünce belirtilmiş bilgilerin
açıklanmaması, başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının
yahut kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması veya yargılama görevinin
gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir. Düşüncelerin açıklanması ve yayılmasında kanunla yasaklanmış olan
herhangi bir dil kullanılamaz. Bu yasağa aykırı yazılı veya basılı kağıtlar,
plâklar, ses ve görüntü bandları ile diğer anlatım araç ve gereçleri usulüne
göre verilmiş hâkim karan üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde
kanunla yetkili kılınan merciin emriyle toplattırılır. Toplatma kararını veren
merci bu karanın, yirmidört saat içinde yetkili hâkime bildirir. Hâkim bu
uygulamayı üç gün içinde karara bağlar. Haber ve düşünceleri yayma araçlarının kullanılmasına ilişkin
düzenleyici hükümler, bunların yayımını engellememek kaydıyla, düşünceyi
açıklama ve yayma hürriyetinin sınırlanması sayılmaz." 4. "MADDE 31. - Kişiler ve siyasi partiler, kamu
tüzelkişilerin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından
yararlanma hakkına sahiptir. Bu yararlanmanın şartlan ve usulleri kanunla
düzenlenir. Kanun, 13 üncü maddede yer alan genel sınırlamalar dışında bir
sebebe dayanarak, halkın bu araçlarla haber almasını, düşünce ve kanaatlere
ulaşmasını ve kamuoyunun serbestçe oluşmasını engelleyici kayıtlar
koyamaz." IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında; ilk inceleme raporu, başvuru karan ve ekleri, iptali
istenilen Yasa kuralıyla dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve
ilgili öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü : 298 sayılı Yasa'nın "propaganda serbestliği ve süresi"
başlıklı değişik 49. maddesinde, seçimlerde propagandanın bu kanun hükümleri
dairesinde serbest olduğu belirtildikten sonra, "propaganda, oy verme gününden
önceki onuncu günün sabahında başlar ve oy verme gününden önceki günün saat
18.00'inde sona erer" hükmüne yer verilmiştir. Aynı Yasa'nın değişik 60.
maddesinde ise, umuma açık veya herkesin görebileceği açık veya kapalı yerlere
afiş veya duvar ilânı asmak suretiyle seçim propagandası yapılamayacağı hükme
bağlanmıştır. iki maddenin birlikte incelenmesinden 60. maddede düzenlenen
propaganda yasağının ancak 49. madde ile belirli "propaganda süresi"
içinde geçerli olabileceği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle 20.10.1991 günlü milletvekili seçimleri için 10.11.1991
gününde başlayan propaganda süresi dışında 13.9.1991 gününde meydana gelen
olaya, 298 sayılı Yasa'nın iptali istenen değişik 60. maddesi uygulanamaz. Bir mahkemenin Anayasa'ya aykırı görerek iptali istemiyle Anayasa
Mahkemesi'ne götüreceği yasa kuralının bakmakta olduğu davada uygulanacak kural
olması, Anayasa'nın 153. maddesinin birinci ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesinin birinci fıkrasının
gereğidir. Bu zorunluluğa aykırı başvuruların kabulü olanaksızdır. Bakmakta
olduğu davada uygulanması söz konusu olmayan bir kuralın iptalini istemeye
mahkemeler yetkili değildir. İtiraz yoluna başvuran yerel mahkemenin istemi bunedenle
reddedilmelidir. SONUÇ : Anayasa'nın 152. maddesinin birinci fıkrası ile 2949 sayılı
Yasa'nın 28. maddesi karşısında uygun bulunmayan İtirazın başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Güven DİNÇER ile Servet TÜZÜN'ün karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 3.3.1992 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Servet TÜZÜN Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Erol CANSEL Üye Yavuz
  NAZAROĞLU Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1992/16 Karar Sayısı : 1992/17 Özel nitelikteki bazı tür cezai hükümlerin uygulanması belirli
hukuk rejimleri içinde mümkündür. Bu tip cezai hükümleri düzenleyen
kanunlardaki fevkalade ve zaman sınırlı hukuki rejimlerin yürürlüğe konulması
ile bunların getirdiği cezai yaptırımlar uygulanabilirlik kazanırlar. Milli
korunma, sıkıyönetim ve olağanüstü hal uygulamalarını düzenleyen yasalar bu
konuda örnek gösterilebilirler. Seçimleri düzenleyen yasalardaki cezai hükümlerin bir bölümünün
süreklilik göstermesine karşın bir bölümü de yalnız yasalarla tesbit edilen
seçim süreleri içindeki olaylarla sınırlı olarak uygulama alanına sahiptirler. Bir ceza kuralının zaman içindeki uygulanabilirliğini ve türünü
tartışmak toplum adına ceza verme yetkisini kullanarak karar veren ve o hükmü
uygulayan mahkemeye ve yargı düzenine aittir. Anayasa yargısında uygulanacak kural kavramı, hukuki uyuşmazlığın
çözümündeki temel kural anlamındadır. Ceza mahkemesinin uygulayacağı kural,
propaganda yasağıdır. Bu yasağın seçim süresi ile sınırlı olup olmadığı türünde
bir yorum, ceza yargılaması ile ilgili bir konudur. Anayasa yargısında
uygulanacak kural araştırması anlamında bile olsa davayı karara bağlayacak
mahkemenin yerine geçerek ceza davasının sonucunu tayin edecek tarzda karar
verilemez. Seçimi düzenleyen yaptırımların bütünü içinde uyuşmazlık konusu
olayda mahkemece bir mahkûmiyet karan verilebilir veya verilmeyebilir. Ancak,
hükme esas olan kural iptali istenen kuraldır. Bu sebepten iptali istenen kuralın uyuşmazlıkta uygulanacak kural
olmadığı yolunda verilen karara karşıyız. Başkanvekili Güven
  DİNÇER Üye Servet
  TÜZÜN