ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1999/49 Karar Sayısı : 1999/50 Karar Günü : 29.12.1999 R.G. Tarih-Sayı :27.07.2000-24122 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bitlis Ağır Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765 sayılı
"Türk Ceza Kanunu"nun 522. maddesinin son fıkrasının, Anayasa'nın
Başlangıç'ı ile 2., 10., 11. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Gasp suçundan hakkında kamu davası açılan sanığın yapılan
yargılamasında Mahkeme, Türk Ceza Kanunu'nun 522. maddesinin son fıkrasının
iptali için doğrudan başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A. İtiraz Konusu Yasa Kuralı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu kuralı da içeren 522. maddesi
şöyledir: "Madde 522- Onuncu babda beyan
olunan cürümlerin işlenmesinde cürmün mevzuu olan şeyin veya ika edilen zararın
kıymeti pek fahiş ise mahkeme cürme mahsus olan cezayı yarısına kadar artırır
ve eğer hafif ise yarısına ve eğer pek hafif ise üçte birine kadar eksiltir. Kıymet tayini için cürmün mevzuu olan şeyin yahut vakı zararın
cürüm işlendiği zamandaki kıymeti nazarı dikkate alınır. Yoksa failin istihsal
eylediği menfaat hesap edilmez. Eğer fail aynı nev'iden olan cürümlerden dolayı mükerrir bulunur
veya bu babın ikinci faslında yazılı cürümlerden birini işlemiş olursa cezayı
tenkise mahal yoktur. " B. İlgili Yasa Kuralı Türk Ceza Kanunu'nun ilgili görülen kuralı şudur: "Madde 495- Her kim, menkul bir
malın zilyedini veya cürüm mahallinde bulunan bir başkasını cebir ve şiddet
kullanarak veya şahsen veya malen büyük bir tehlikeye düşüreceği beyanı ile
tehdit ederek o malı teslime yahut o malın kendi tarafından zaptına karşı sükût
etmeye mecbur kılarsa on seneden yirmi seneye kadar ağır hapis cezasına mahkûm
olur. Bir malın yağması esnasında veya akabinde fiili icra veya itman
etmek veya malı kaçırmak yahut kendisini veya şerikini cezadan kurtarmak için
mal sahibine veya vaka mahalline gelen başkasına karşı cebir ve şiddet veya
tehdit icra eden kimse hakkında da aynı ceza hükmolunur." B. Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir. " 2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 3- "MADDE 11.- Anayasa hükümleri,
yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve
kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz. " 4- "MADDE 38.- Kimse, işlendiği zaman
yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz;
kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir
ceza verilemez. Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkûmiyetinin sonuçları konusunda
da yukarıdaki fıkra uygulanır. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla
konulur. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz. Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir
beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza sorumluluğu şahsidir. Genel müsadere cezası verilemez. İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir
müeyyide uygulayamaz. Silahlı Kuvvetlerin iç düzeni bakımından bu hükme kanunla
istisnalar getirilebilir. Vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye geri verilemez. " IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, 29.12.1999
günü yapılan ilk inceleme toplantısında; öncelikle uygulanacak kural sorunu
üzerinde durulmuştur. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince
açılmış ve Mahkeme'nin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa
kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya
davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte
bulunan kurallardır. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Türk Ceza Kanunu'nun 522.
maddesinin üçüncü fıkrasının tamamının iptalini istemiştir. İtiraz konusu
üçüncü fıkrada, "Eğer fail aynı nev'iden olan cürümlerden dolayı mükerrir
bulunur ve bu babın ikinci faslında yazılı cürümlerden birini işlemiş olursa
cezayı tenkise mahal yoktur" kuralı yer almaktadır. Görülmekte olan davada sanığın, mağdurenin başına kürekle
vurduktan sonra boynundaki iki adet altını gasbettiği ileri sürülerek eylemine
uyan Türk Ceza Kanunu'nun 495. maddesinin birinci fıkrası uyarınca
cezalandırılması istenilmektedir. Sanığın, işlediği ileri sürülen suçlardan
mükerrir olmadığı dava dosyasındaki sabıkasızlık kaydından anlaşıldığı gibi bu
yönde bir iddia da ileri sürülmemiştir. Bu nedenle, itiraz konusu 522. maddenin
üçüncü fıkrasında yer alan "Eğer fail aynı nev'iden olan cürümlerden
dolayı mükerrir ... olursa cezayı tenkise mahal yoktur" kuralı, itiraz
başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulayacağı kural
olmadığından buna ilişkin itirazın başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle
reddine ve "Eğer fail... bu babın ikinci faslın da yazılı cürümlerden
birini işlemiş olursa cezayı tenkise mahal yoktur" kuralına ilişkin
esasın incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenen ve ilgili görülen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Türk Ceza Kanunu'nun 522. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan
"Eğer fail... bu babın ikinci faslında yazılı cürümlerden birini işlemiş
olursa cezayı tenkise mahal yoktur" kuralı, onuncu babın ikinci faslında
yer alan yağma, yol kesme ve adam kaldırma suçlarını ilgilendiren ortak
kuraldır. Bakılmakta olan davada ise sanığa isnat edilen suç, 495. maddenin birinci
fıkrasında yer alan gasp suçu olduğundan, itiraz konusu kurala yönelik esas
incelemenin, 495. maddenin birinci fıkrası ile sınırlı olarak yapılmasına karar
verilmiştir. B- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı Türk Ceza Kanunu'nun onuncu babında "Mal Aleyhine
Cürümler"e ilişkin kurallar düzenlenmiştir. Bu babın birinci faslında
"Hırsızlık", ikinci faslında "Yağma, Yol Kesmek ve Adam
Kaldırmak" suçları ve bunlara verilecek cezalar gösterilmiştir. 1-8.
fasıllarda öğeleri ve cezaları gösterilen suçlarla ilgili ortak kuralların yer
aldığı dokuzuncu fasıldaki 522. maddenin birinci fıkrasında, onuncu babta
belirtilen cürümlerin işlenmesinde, cürmün konusu olan şeyin veya verilen
zararın kıymetinin "pek fahiş" olması halinde cezanın artırılması; "hafif"
veya "pek hafif" olması halinde indirilmesi öngörülmüştür. İtiraza
konu üçüncü fıkrada ise, failin, aynı cinsten olan cürümlerden dolayı mükerrir
olması veya bu babın ikinci faslında yazılı cürümlerden birini işlemesi
durumunda cezanın indirilmeyeceği belirtilmiştir. Buna göre, 495. maddede öğeleri ve cezası belirlenen gasp suçunun
işlenmesi halinde, gasp edilen şeyin kıymeti "pek fahiş" ise
verilecek ceza, 522. maddenin birinci fıkrasına göre, yarısına kadar
artırılacak, gasbedilen şeyin değeri "hafif" veya "pek hafif"
olsa da, aynı maddenin üçüncü fıkrasındaki itiraz konusu kural uyarınca verilen
cezadan bir indirim yapılamayacaktır. C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuran Mahkeme, Türk Ceza Kanunu'nun 522. maddesinin birinci
fıkrasında, onuncu babta yazılı suçların işlenmesinde, suç konusu şeyin veya
verilen zararın kıymetinin, cezayı artırım veya indirim nedeni olarak kabul
edildiğini; ancak ikinci fasılda yer alan yağma, yol kesme ve adam kaldırma
suçlarında, suç konusu şeyin kıymetinin "hafif" veya "pek
hafif" olması halinde itiraz konusu kural nedeniyle cezada bir indirim
yapılamadığını; ikinci fasılda yer alan maddelerin esasen çok ağır cezalar
içerdiğini; hatta bazı cezaların, dokuzuncu babta yer alan "Şahıslara
Karşı Cürümler"in cezalarından daha ağır olduğunu; bu suçların ve onuncu
babın birinci faslında düzenlenen "Hırsızlık" suçlarının
cezalarında indirim yapıldığı halde, ikinci fasılda sayılan 495-499.
maddelerdeki suçları işleyenlere verilecek cezalarda suç konusu şeyin
kıymetinin indirim nedeni kabul edilmediğini belirterek kuralın Anayasa'nın 2.,
10., 11. ve 38. maddeleri uyarınca iptalini istemiştir. Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesine,
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre, herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiç bir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar. "Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik
öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar
karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi
yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Türk Ceza Kanunu'nun onuncu babının ikinci faslında öğeleri ve
cezaları düzenlenen yağma, yol kesmek suçları, yalnız eşyaya karşı değil, aynı
zamanda kişinin özgürlüğüne, beden bütünlüğüne, ruh sağlığına yönelik olarak
başkasına ait bir malın, cebir, şiddet ve tehdit kullanmak suretiyle
alınmasıdır. Bu nedenle, gasp suçu toplumsal yarar ve cezanın önleyiciliği ve
caydırıcılığı yönünden sırf mala karşı işlenen öteki suçlardan farklı tutularak
daha ağır ceza yaptırımına bağlanmıştır. Yasakoyucu, kuşkusuz Anayasa'nın ve
ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla cezalandırmada güdülen
amacı da gözeterek hangi eylemlerin suç sayılacağını ve bunlara verilecek
cezanın nevi ve miktarı ile artırım ve indirim nedenlerini saptayabilir. Mala karşı olduğu kadar kişi özgürlüğüne, beden ve ruh sağlığı ve
bütünlüğüne de yönelik olması nedeniyle onuncu babın ikinci faslında yazılı
suçlar için verilecek cezalarda 522. maddenin üçüncü fıkrasındaki itiraz konusu
kural uyarınca Devletin ceza politikasının sonucu suça verilen önem,
cezalandırmada güdülen amaç gözetilerek eşyanın değerinin hafif olmasına bağlı
olarak indirim yapılmaması, hukuk devleti ilkesine aykırı değildir. Hırsızlık ve gasp suçları, öğeleri ve korunmak istenen yarar
bakımından farklı olduğundan itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 10. ve 38.
maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Mustafa YAKUPOĞLU, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü
SÖNMEZ bu görüşlere katılmamışlardır. İtiraz konusu kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı ve 11. maddesiyle
ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 522.
maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Eğer fail... bu ikinci faslında
yazılı cürümlerden birini işlemiş olursa cezayı tenkise mahal yoktur"
kuralının, Yasa'nın 495. maddesinin birinci fıkrası yönünden Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, Mustafa YAKUPOĞLU, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir
Can ILICAK ile Rüştü SÖNMEZ'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 29.12.1999 gününde
karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Mustafa
  YAKUPOĞLU Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ KARŞIOY
YAZISI İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 765 sayılı Türk Ceza Yasası'nın
522. maddesinin son fıkrasının iptali için başvurmuş ancak mahkemenin
uygulayacağı kural gözetilerek incelemenin Yasa'nın 495. maddesinin birinci
fıkrası yönünden yapılmasına karar verilmiştir. Ceza Yasası'nın 522. maddesinin yer aldığı "Mal Aleyhinde
Cürümler" başlıklı onuncu babın ikinci faslı, yağma ve yol kesmek ve adam
kaldırmak suçlarına ilişkindir. Yasakoyucu, itiraz konusu kuralla bu suçlarda
indirim yapılmasına izin vermemektedir. Yağma (gasp) suçunda, bir kimsenin malını almak amacıyla cebir ve
şiddet uygulanması söz konusu olduğundan zilyetlik ve kişisel özgürlüğü
birlikte zarar görmektedir. Burada, kişi özgürlüğüne saldırı, mamelek zararına
işlenen suçun gerçekleştirilmesi amacına yönelik olduğundan, suç ağırlıklı
olarak mala karşıdır. Ceza Yasası'nda da, bu özelliği nedeniyle gasp suçuna
mala karşı işlenen suçlar arasında yer verilmiştir. Ancak bu düzenleme
biçiminin, gasp suçunun "karma suç" niteliğini değiştirmeyeceği
açıktır. Ceza Yasası'nın 522. maddesinin ilk fıkrasında, hırsızlık, ızrar
veya gasp suçları yönünden bir ayırım yapılmaksızın, "Onuncu babta beyan
olunan cürümlerin işlenmesinde cürmün mevzuu olan şeyin veya ika edilen zararın
kıymeti pek fahiş ise mahkeme cürme mahsus olan cezayı yarısına kadar
artırır ve eğer hafif ise yarısına ve eğer pek hafif ise üçte birine kadar
eksiltir" denilmektedir. Maddenin son fıkrasında yer alan, "Eğer fail
... bu babın ikinci faslında yazılı cürümlerden birini işlemiş olursa cezayı
tenkise mahal yoktur" biçimindeki kural ise onuncu babın ikinci faslında
yazılı cürümler yönünden indirimi yasaklayarak birinci fıkradaki genel kurala
ayrık bir durumu düzenlemiştir. Böylece, madde kapsamındaki suç konusu şeyin
veya zararın değeri "pek fahiş" ise, cezada artırım yapılması
zorunluluğuna karşın, bu değerin hafif veya pek hafif olması halinde, onuncu
babın ikinci fasılındaki suçlar yönünden cezada indirim yapılması söz konusu
olmamaktadır. Yasa'nın 522. maddesinin ilk fıkrasındaki cezanın artırılmasına
veya indirilmesine ilişkin kural, suçun niteliğiyle değil, suç konusu olan
şeyin veya verilen zararın değeriyle ilgili olduğundan hırsızlık, ızrar veya
gasp suçları yönünden fark gözetilmemesi gerekir. Gasp suçu, mala karşı
olmasının yanı sıra, kişiye karşı cebir, şiddet ve tehdit içerdiği için doğal
olarak hırsızlık suçundan daha ağır bir suçtur. Yasakoyucu da temel cezayı
saptarken bunu gözeterek daha ağır bir yaptırım öngörmüştür. Ayrıca sanığın
gaspta bulunurken uyguladığı cebir ve şiddet, darp, yaralama veya öldürmeye
vardığında, sanığa bu suçlar için de ceza verilmektedir. Suçun niteliği
gözetilerek temel cezanın yüksek tutulması adil ve haklı görülebilirse de, suç
konusunun değerini esas alan bir ilkenin bunu yalnız artırma nedeni kabul edip
indirim nedeni kabul etmemesi aynı çerçevede değerlendirilemeyeceğinden
hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz. Hukuk devleti, eşitlik temelinde adil bir hukuk düzeni kurup bunu
sürdürmekle yükümlü olan devlettir. Bu nedenle, ceza hukuku alanında da eşitlik
ve ceza adaletini sağlamak hukuk devletinin önde gelen görevlerindendir. Ceza
Yasası'nın 522. maddesinin suç konusu eşyanın veya zararın değerinin çok yüksek
olması durumunda cezanın yarı oranında artırılmasını öngören genel kuralının,
aralarında gasp suçunun da bulunduğu onuncu babtaki tüm suçlara uygulanması
zorunluluğuna karşın, değerin hafif veya pek hafif olmasının gasp suçları
yönünden indirim nedeni kabul edilmemesi, değer gözetildiğinde suçlarının
konusu hafif, pek hafif olarak nitelendirilen ve bu nedenle de aynı
konumda olmayan suçlulara aynı kuralın uygulanması sonucunu doğuracaktır. Böyle
bir uygulamayı haklı gösterecek makul, kabul edilebilir bir neden de
bulunmadığından, itiraz konusu kural, farklı konumda bulunanlara farklı
kuralların uygulanmasını zorunlu kılan eşitlik ilkesi ile de bağdaşmamaktadır. Eşitliği bozan ve adil olarak da nitelendirilmesi olanağı
bulunmayan bu durumun eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine aykırı olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kuralın iptali gerektiği
düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Üye Mustafa
  YAKUPOĞLU Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ