ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı       :  2016/19 Karar Sayısı    :  2016/17 Karar Tarihi   :  16.3.2016 R.G. Tarih-Sayı   : 
08.04.2016 - 29678 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Aksaray İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4.7.1934 tarihli ve 2559
sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu'nun 24.11.2004 tarihli ve 5259 sayılı
Kanun'un 1. maddesiyle yeniden düzenlenen 6. maddesinin ikinci fıkrasının
beşinci cümlesinin, Anayasa'nın 2.,  36. ve 155. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Davacının, sahibi olduğu işyerinde kapanış saatine
uyulmadığından ve bu fiilin yıl içerisinde beşinci kez tekrarlandığından
bahisle 2559 sayılı Kanun'un 6. maddesi gereğince verilen idari para cezasının
iptali talebiyle açtığı davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ 2559 sayılı Kanun'un itiraz konusu cümlenin de yer aldığı 6.
maddesi şöyledir: "Umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinden; a) Faaliyetten geçici olarak men edildiği halde süresinden önce
açılan, b) Açık ve kapalı bulunacağı saatlere uymayan, c) Bu Kanunun 12 nci maddesinde belirtilen yasaklara uymadığı
tespit edilen, d) Mevzuat hükümlerine aykırı olarak işletilen, İş yerlerinin işletmecilerine beşyüzmilyon Türk Lirası ile
birmilyar Türk Lirası arasında idarî para cezası verilir. Bu maddede öngörülen idarî para cezaları, belediye sınırları
içinde belediye encümeni, belediye sınırları dışında il daimi encümeni
tarafından verilir. Verilen idarî para cezalarına dair kararlar ilgililere 7201
sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Bu cezalara karşı tebliğ
tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebilir. İtiraz, idarece verilen cezanın yerine getirilmesini
durdurmaz. İtiraz üzerine verilen karar kesindir. İtiraz,
zaruret görülmeyen hallerde evrak üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede
sonuçlandırılır. İdarî para cezaları 6183 sayılı Âmme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunur. Bu maddede belirtilen aynı fiillerin bir yıl içinde tekrarı
halinde, en son uygulanan para cezası bir kat artırılarak uygulanır." II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Zühtü ARSLAN,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN,
Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ'in katılımlarıyla 16.3.2016 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Berrak YILMAZ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü. A- İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle, idare hukukunda, idari işlemlerin
hukuka aykırı oldukları yargı yerlerince tespit edilinceye kadar hukuka
uygunluk karinesinden yararlandığı, dava edilen idari işlemlerin hukuka uygun
olup olmadıklarının ilk derece yargı yerlerince yapılacak muhakeme sonunda
karara bağlandığı, bu kararlara karşı Anayasa'nın 155. maddesi gereğince temyiz
ya da itiraz yolunun açık olması gerektiği, bu suretle verilen kararların
hukuki denetiminin yapılmasının yanında içtihat birliği oluşturularak
vatandaşların hangi durumda hangi hukuki sonuca muhatap olacaklarını
bilmelerinin sağlandığı, hukukumuzda kural bu olmakla birlikte parasal sınır
veya yabancılar hukuku gibi vatandaşları doğrudan etkilemeyen bazı istisnai
durumlarda mahkemeler tarafından verilen kararların kesin olduğu yönünde
düzenlemeler bulunduğu, itiraz konusu kuralın da miktar itibarıyla yapılan bir
değerlendirme çerçevesinde itiraz veya temyiz başvurusu olanağını ortadan
kaldıran bir hüküm olduğu, ancak itiraz konusu kural ile maddenin son fıkrası
birlikte değerlendirildiğinde, aynı fiillerin bir yıl içinde tekrarı halinde
ceza miktarının yüksek değerleri bulabileceği ancak itiraz konusu kural
gereğince itiraz üzerine yetkili idare mahkemesi tarafından verilen kararın
kesin olduğu, bu durumun itiraz ya da temyiz edilebilme kuralının amacı ve
ruhuyla bağdaşmadığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 36. ve 155.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 4. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesi uyarınca, kural ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 141.
ve 142. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 5. İtiraz konusu kuralla, itiraz üzerine yetkili idare mahkemesi
tarafından verilen kararın kesin olduğu öngörülmektedir. 6. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. 7. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında, ' Herkes,
meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
ve davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. '
hükmüne yer verilmiştir. Maddeyle güvence altına alınan hak arama özgürlüğü ve
adil yargılanma hakkı, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının yanında,
diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların
korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Anayasa Mahkemesinin
kararlarında da belirtildiği üzere, kanun yoluna başvurma hakkı da hak arama
hürriyeti ve adil yargılanma hakkı kapsamındadır. 8. Anayasa'nın 141. maddesinin son fıkrasında "Davaların
en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının
görevidir." denilerek, yargılama maliyetinin en düşük şekilde
olmasının ve bu sürecin mümkün olan en hızlı yöntemlerle gerçekleştirilmesinin,
yargının görevlerinden olduğu ifade edilmiştir. 9. Anayasa'nın 155. maddesinde ise Danıştay'ın idari mahkemelerce
verilen ve ' kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı ' karar ve
hükümlerin son inceleme mercii olduğu düzenlenmiştir. 10. Kanun yolu, bir yargı yeri tarafından verilen bir kararın,
kural olarak başka bir yargı yeri tarafından incelenmesini sağlayan hukuki
yoldur. Kanun yolunun amacı, yargı yerleri tarafından verilen kararların, kural
olarak başka bir yargı yeri tarafından denetlenmesine imkân tanınmak suretiyle
daha güvenceli bir yargı hizmeti sunmaktır. Kanun yoluna başvurma hakkı, adil
yargılanma hakkının kapsamı içerisinde kabul edilmektedir. Bunun nasıl
yapılacağı ise usul hükümleri ile gösterilmektedir. Anayasa'nın 142. maddesinde
mahkemelerin kuruluşunun, görev ve yetkilerinin, işleyişlerinin ve yargılama
usullerinin kanun ile düzenlenmesi öngörülmüştür. Kanun yoluna ilişkin
düzenlemeler de yargılama usulü kapsamındadır. Anayasa'nın 141. maddesi
uyarınca yargılamanın mümkün olan süratle sonuçlanması gerektiğinden, her
karara karşı değil, fakat önemli kararlara karşı kanun yoluna gidilmesi gereği
benimsenmektedir. Mahkemelerce verilen tüm kararlara karşı kanun yolunun açık
tutulması, kanun yolu kurumunu işlemez duruma getirebilir. 11. Öte yandan, Anayasa'nın tüm maddeleri aynı etki ve değerde
olup, aralarında bir üstünlük sıralaması bulunmadığından, uygulamada bunlardan
birine öncelik tanımak olanaklı değildir. Bu nedenle, kimi zaman zorunlu olarak
birlikte uygulanan iki Anayasa kuralından biri, diğerinin sınırını oluşturabilmektedir.
Anayasa'nın adil yargılanma hakkını düzenleyen 36. maddesinde herhangi bir
sınırlama nedeni öngörülmemiş ise de mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri,
işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceğini öngören Anayasa'nın
142. ve davaların mümkün olan süratle sonuçlandırılmasını ifade eden
Anayasa'nın 141. maddelerinin, adil yargılanma hakkının kapsamının
belirlenmesinde gözetilmesi gerektiği açıktır. Buna göre, kanun koyucu,
uyuşmazlıkların niteliklerini gözeterek, Anayasa'daki yargı ile ilgili temel
ilkelere ve güvence kurallarına aykırı bulunmamak şartı ile yargı yerlerince
verilecek kararlardan hangilerinin kesin olduğunu belirleyebilecektir. 12. Ayrıca Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil
yargılanma hakkı, her uyuşmazlığın zorunlu olarak iki ya da üç dereceli
yargılamaya tabi olmasını gerektirmez. Anayasa'da iki dereceli yargılamayı
zorunlu tutan bir kural olmadığı gibi Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesi'nin Ek 7 nolu Protokolü ile Uluslararası
Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi'nin 14. maddesinin beşinci fıkrasında
yalnızca ceza davaları açısından iki dereceli yargılama öngörülmüş, idari
davalar açısından ise iki dereceli yargılama zorunluluğu getirilmemiştir. Kaldı
ki ceza davaları yönünden bile Ek 7 nolu Protokolün " Cezai konularda
iki dereceli yargılanma hakkı "nı düzenleyen 2. maddesinde "hafif
nitelikli suçlar " yönünden bu hakka istisna getirilebileceği
düzenlenmektedir. 13. İtiraz konusu kuralın yer aldığı maddede, umuma açık istirahat
ve eğlence yerlerinin kurallara aykırı olarak işletilmeleri halinde bu
yerlerin işletmecilerine verilecek idari para cezaları, bucezaları verecek
idare, cezaların ilgililere tebliğ usulü ile bu cezalara karşı yetkili idare
mahkemesine yapılacak itiraz usulü düzenlenmektedir. İtiraz konusu kuralla ise
itiraz üzerine verilen kararın kesin olduğu öngörülmektedir. 14. Kanun koyucunun idari nitelikteki bir işleme itiraz üzerine
yetkili idare mahkemesi tarafından verilen kararlara karşı yargı yolunu
kapatmak suretiyle yargılamaların hızlandırılması ve bölge idare mahkemelerinin
iş yükünün azaltılmasını sağlamayı amaçladığı anlaşılmaktadır. Bazı
mahkeme kararları hakkında, ifade edilen usul ekonomisi nedeniyle iki
dereceli yargılamanın kapatılmasının kanun koyucunun takdir yetkisi içinde
olduğunda şüphe yoktur. İtiraz konusu kuralın yer aldığı maddede belirtilen
eylemler için öngörülen beşyüz ile bin Türk Lirası arasında verilecek olan
temel cezanın miktarı da dikkate alındığında,  kuralın adalet duygusunu
rencide eden ve demokratik toplum düzeninin gerekleri ile çelişen bir yönünün
bulunmadığı da açıktır. Bu nedenle, yargılamaların hızlandırılması ve bölge
idare mahkemelerin iş yükünün azaltılmasına yönelik kamu yararı amacıyla
öngörülen itiraz konusu kural, hukuk devleti ilkesini ve hak arama özgürlüğünü
zedelememektedir. 15. Ayrıca Anayasa'nın Danıştayı idare mahkemelerince verilen
kararların son inceleme mercii olarak tanımlayan 155. maddesinde de tüm
kararların mutlak olarak Danıştay incelemesinden geçirileceği hususunda bir
düzenleme bulunmamaktadır. 16. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 36., 141., 142. ve
155. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. IV- HÜKÜM 4.7.1934 tarihli ve 2559
sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu'nun 24.11.2004 tarihli ve 5259 sayılı
Kanun'un 1. maddesiyle yeniden düzenlenen 6. maddesinin ikinci fıkrasının
beşinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 16.3.2016
tarihinde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ