ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2011/114 Karar Sayısı : 2012/28 Karar Günü : 22.2.2012 R.G. Tarih-Sayı :
21.07.2012-28360 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 1. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 23.7.2010 günlü, 6009
sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 31. maddesiyle, 8.5.1991 günlü, 3717
sayılı Adli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve
Tazminat Verilmesi ile 492 sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten
Kaldırılması Hakkında Kanun'a eklenen Geçici Madde 2'nin, Anayasa'nın 2.,
10. ve 55. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY 3717 sayılı Kanun uyarınca keşif ve yol giderleri havuzunda
biriken paraların tek bir çatı altında toplanıp adli ve idari yargı
çalışanlarına Hazineye pay ayrılmaksızın eşit şekilde dağıtılması ve eksik
ödemenin yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle Adalet Bakanlığına yapılan
başvurunun reddine dair işlemin iptali ile bu işlem nedeniyle yoksun kalınan
parasal hakların yasal faizi ile birlikte ödenmesi istemiyle açılan
davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını ciddi
bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 6009 sayılı Kanun'un 31. maddesiyle, 8.5.1991 günlü, 3717 sayılı
Adli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat
Verilmesi ile 492 sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten
Kaldırılması Hakkında Kanun'a eklenen itiraz konusu Geçici Madde 2 şöyledir: '21/11/2008 tarihinden bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar
bu Kanunun 2 nci maddesi uyarınca banka hesaplarına yatırılan paralar, bu
süreler içinde çalışan personele çalışma süresi dikkate alınarak 21/11/2008
tarihinden önce yürürlükte bulunan Kanun hükümlerine göre dağıtılır. Bu şekilde
yapılacak ödemelerin Kanunda öngörülen üst sınırı aşması durumunda, artan
miktar Hazineye gelir kaydedilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10. ve 55. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep
KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 17.11.2011 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Anlam ve Kapsam Adli yargı çalışanlarına ödenen y ol
tazminatları ile ilgili olarak ortak banka hesabı oluşturulmasını ve bu
hesaptaki paraların çalışanlara dağıtılmasını öngören 3717 sayılı
Kanun'un 449 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değiştirilen 2. maddesinin
altıncı fıkrası, 449 sayılı KHK'nin dayanağı olan 6.6.1991 günlü, 3755 sayılı
Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Görev ve Yetkileri ile Bunların Personelinin Mali
ve Sosyal Haklarında Düzenlemeler Yapılmasına Dair Yetki Kanunu Anayasa
Mahkemesinin 12.12.1991 günlü, E.1991/27, K.1991/50 sayılı kararı ile iptal
edildiğinden 449 sayılı KHK'nin de dayanaksız kaldığı gerekçesiyle Anayasa
Mahkemesinin 17.5.2007 günlü, E.2004/46, K.2007/60 sayılı kararı ile iptal edilmiş
ve iptal kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra
yürürlüğe girmesine karar verilmiştir. İptal kararı 21.11.2008 gününde
yürürlüğe girmiştir. İptal edilen düzenlemede, adli yargı çalışanlarına tahakkuku
müteakip yol tazminatının yarısının ödeneceği, kalan yarısının ise o yerdeki
bir bankada açılan hesaba yatırılacağı, yatırılan paraların %10'unun Adalet
Bakanlığı merkez hesabına gönderileceği ve arta kalanının o yargı çevresinde
görevli adli yargı çalışanlarına ayda bir eşit miktarda ödeneceği, bu ödemenin
yıllık tutarının en yüksek devlet memuru aylığının yıllık tutarının yarısını
geçemeyeceği hükmü yer almıştır. Bu hükmün, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 59.
maddesinin ikinci fıkrasında 10.6.1994 günlü, 4001 sayılı Kanun ile yapılan
değişiklikle bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinde görev yapan personelin
yol giderleri ve tazminatları hakkında da uygulanması sağlanmıştır. İptal hükmünün yürürlüğe girdiği 21.11.2008 tarihinden sonra yargı
çalışanlarına yol tazminatının yarısının ödenmesine ve kalan yarısının açılan
banka hesabına yatırılmasına devam edilmiş, ancak, yasa koyucu tarafından bir
düzenleme yapılmadığından hesapta biriken paraların personele dağıtımı
yapılamamıştır. 23.7.2010 günlü, 6009 sayılı Kanun'un 31. maddesi ile yol
tazminatı ortak hesaplarında biriken paraların personele dağıtılabilmesi için
3717 sayılı Kanun'a itiraz konusu kural eklenmiştir. İtiraza konu kuralda, 21.11.2008 tarihinden bu maddenin yürürlüğe
girdiği tarihe kadar 3717 sayılı Kanun'un 2. maddesi uyarınca banka hesaplarına
yatırılan paraların, bu süreler içinde çalışan personele çalışma süresi dikkate
alınarak 21.11.2008 tarihinden önce yürürlükte bulunan Kanun hükümlerine göre
dağıtılacağı ve bu şekilde yapılacak ödemelerin Kanun'da öngörülen üst sınırı
aşması durumunda artan miktarın Hazineye gelir kaydedileceği öngörülmüştür.
Böylece, yol tazminatı ortak hesabı ile ilgili kanun hükmünün iptal edilmesine
ilişkin Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girdiği 21.11.2008 ile 6009
sayılı Kanun'un 31. maddesinin yürürlüğe girdiği 1.8.2010 tarihi arasında yol
tazminatı ortak hesaplarında biriken paraların personele dağıtılması sağlanmıştır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın Anayasa Mahkemesinin
17.5.2007 günlü, E.2004/46, K.2007/60 sayılı kararı ile iptal edilen kanun
hükmünü ihya edecek şekilde düzenlendiği ve bunun hukuk devleti ilkesine aykırı
olduğu, iptal kararının yürürlüğe girdiği 21.11.2008 ile 6009 sayılı Kanun'un
yürürlüğe girdiği 1.8.2010 tarihleri arasında banka hesaplarında biriken
paraların iptal edilmiş bir düzenleme dayanak alınmak ve bu düzenlemedeki
ödemeye ilişkin ilke ve esaslar açıkça belirtilmemek suretiyle dağıtılmasının
öngörülmesinin belirlilik ilkesine de aykırı olduğu, mahalli hesapta toplanan
paraların ödenmesinin keşfe bizzat katılmış olmak koşuluna bağlanmaması
dolayısıyla amaçlananın çalışanlara kısmen de olsa parasal yönden katkı
sağlamak olduğu, dava sayılarının çokluğu ve niteliği nedeniyle yapılan
keşifler sonucunda adli yargıya ait yol gideri ve tazminat hesaplarında fazla
para biriktiği, buna karşılık idari yargıda çok az keşif yapıldığı için adli
yargıya göre aynı düzeyde birikim gerçekleşmediği, bunun ise aynı durum ve
konumda olduğunda şüphe bulunmayan adli ve idari yargı çalışanları arasında
eşitsizliğe sebep olduğu, yargı personelinin mali hakları kapsamında
nitelendirilebilecek söz konusu ödemenin, eşit durumda bulunan personelin
sadece farklı yargı düzenleri içerisinde bulunmalarından dolayı eşit bir
şekilde yapılmamasının ücrette adalet sağlanması ilkesine de uygun olmadığı
belirtilerek itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 10. ve 55. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk
devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun
olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her
alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal
eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin
yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını
ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi
ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin ihlali
yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. İtiraz konusu kural ile amaçlanan, 21.11.2008-1.8.2010 tarihleri
arasında yol tazminatı ortak hesaplarında biriken paraların bu süreler içinde
çalışan personele çalışma süreleri dikkate alınarak, 21.11.2008 tarihinden önce
yürürlükte bulunan kanun hükümlerine göre dağıtımının sağlanmasıdır. Hukuk devletinde yasa koyucu, Anayasa kurallarına bağlı olmak
koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir. Yasa koyucunun,
memur ve diğer kamu görevlileri ile bunların dışındaki çalışanlarla ilgili
olarak, Anayasa'da belirlenen kurallara bağlı kalmak, adalet, hakkaniyet ve
kamu yararı ölçütlerini gözetmek koşuluyla düzenleme yapma yetkisi
bulunmaktadır. 6009 sayılı Kanun ile yapılan düzenlemeyle uygulamasına son
verilen yol tazminatı ortak hesaplarında biriken paraların dağıtılıp
dağıtılmayacağı ve dağıtılmasının öngörülmesi halinde nasıl dağıtılacağı
konusunda kurallar koymak, yasa koyucunun takdir yetkisi içindedir. Yasa koyucu
itiraz konusu kuralla, ortak hesaplarda biriken paraların görevli personele
dağıtılmasını öngörerek bu kişilerin lehine bir düzenleme getirmiştir. Bu
nedenle kural hukuk devleti ilkesine aykırı değildir. Diğer taraftan, Anayasa Mahkemesince 3717
sayılı Kanun'un 449 sayılı KHK ile değiştirilen 2. maddesinin altıncı fıkrası,
449 sayılı KHK'nin dayanağı olan Yetki Kanunu iptal edildiğinden 449 sayılı
KHK'nin de dayanaksız kaldığı gerekçesiyle iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesi
söz konusu altıncı fıkrayı içerik yönünden incelememiş ve içeriğinin
Anayasa'ya aykırı olup olmadığı
konusunda bir karar vermemiştir. Getirilen düzenleme ile Anayasa Mahkemesi
kararının etkisiz kılındığı söylenemez. Anayasa Mahkemesi kararlarında da belirtildiği üzere, Türk yargı
sistemi adli yargı-idari yargı ayrılığı sistemine dayanmaktadır. Yol tazminatı
ödenmesini gerektiren keşif, icra takibi vb. işlerle ilgili olarak daire
dışında görevlendirilme, dava sayılarının çokluğu ve davaların niteliği
dolayısıyla, adli yargı mercilerine göre idari yargı mercilerinde daha az
sayıda gerçekleştiğinden, idari yargı için oluşturulan yol tazminatı ortak
hesabında daha az birikim olmaktadır. Yargı personelinin keşif, icra takibi vb. işlerle ilgili olarak
daire dışında görevlendirilme sayısı adli ve idari yargıda farklılık
gösterdiğinden, bu iki yargı sistemi için ayrı hesap oluşturulması eşitlik
ilkesini zedelemez. Öte yandan, adaletli bir ücret dağılımı yapılan işe uygun olarak
aynı durumda bulunanlara aynı ücretin, farklı durumda bulunanlara da farklı
ücretin verilmesi ile sağlanabilecektir. Adli ve idari yargı sisteminin ayrı
ayrı düzenlenmiş olması dolayısıyla, adli yargı için oluşturulan ortak hesaptan
adli yargı personelinin, idari yargı için oluşturulan ortak hesaptan da idari
yargı personelinin yararlandırılmasının, çalışanların adaletli ücret elde
etmelerini engelleyici bir yönü de bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2., 10. ve 55.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 23.7.2010 günlü, 6009 sayılı Gelir Vergisi Kanunu İle Bazı Kanun
Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 31.
maddesiyle 8.5.1991 günlü, 3717 sayılı Adli Personel İle Devlet Davalarını
Takip Edenlere Yol Gideri Ve Tazminat Verilmesi İle 492 Sayılı Harçlar
Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Kanun'a eklenen
Geçici Madde 2'nin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 
22.2.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN