ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/69 Karar Sayısı : 2012/149 Karar Günü : 11.10.2012 R.G. Tarih-Sayı :
13.02.2013-28558 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kestel Asliye Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 12.1.2011 günlü, 6100 sayılı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 240. maddesinin (3) numaralı fıkrasının birinci
cümlesinde yer alan ''kesin süre'' ibaresi ile 'Bu
süre içinde adres gösterilmez veya gösterilen yeni adres de doğru değilse, bu
tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır.' biçimindeki ikinci
cümlesinin, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir I- OLAY Açılan maddi ve manevi tazminat davasında, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 12.1.2011 günlü, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun itiraz
konusu ibare ve cümleyi de içeren ' Tanık gösterme şekli ' başlıklı 240.
maddesi şöyledir: ' MADDE 240- (1) Davada taraf olmayan kişiler
tanık olarak gösterilebilir. (2) Tanık gösteren taraf, tanık dinletmek istediği vakıayı ve
dinlenilmesi istenen tanıkların adı ve soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini
içeren listeyi mahkemeye sunar. Bu listede gösterilmemiş olan kimseler tanık
olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez. (3) Tanık listesinde adres gösterilmemiş veya gösterilen adreste
tanık bulunamamışsa, tarafa adres göstermesi için, işin niteliğine uygun kesin
süre verilir. Bu süre içinde adres gösterilmez veya gösterilen
yeni adres de doğru değilse, bu tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır . ' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımıyla 5.7.2012 gününde
yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Yunus HEPER
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı,
dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, tanığın duruşmadan kaçtığı, tebligatı kabul
etmediği veya adresini gizlediği durumlarda tanıkların açık kimlik ve adres
bilgilerinin davanın taraflarınca bulunamadığı, tanıklığın bir kamu görevi
olması nedeniyle tanıkların adres ve kimlik bilgilerinin kamu gücü imkânlarıyla
tespit edilmesi gerektiği, ayrıca tanık listesinde adres gösterilmemiş veya
gösterilen adreste tanık bulunamamışsa, tarafa adres göstermesi için verilen
sürenin kesin olmasının hukuk devleti ilkesinin ve adil yargılanma hakkının
ihlali anlamına geldiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6100 sayılı Kanun'un itiraz konusu ibare ve cümleyi de içeren 240.
maddesinde, tarafların tanık gösterme şekli düzenlenmiştir. Maddenin birinci
fıkrasında, davada taraf olmayan kişilerin tanık olarak gösterilebileceği;
ikinci fıkrasında, tanık gösteren tarafın, tanık dinletmek istediği vakıayı ve
dinlenilmesi istenen tanıkların adı ve soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini
içeren listeyi mahkemeye sunmak zorunda olduğu; itiraz konusu ibare ve
cümlenin de yer aldığı son fıkrasında ise tanık listesinde adres
gösterilmemiş veya gösterilen adreste tanık bulunamamışsa adres göstermesi için
tarafa, işin niteliğine uygun kesin süre verileceği ve verilen süre içinde
adres gösterilmediği veya gösterilen yeni adres de doğru olmadığı takdirde bu
tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılacağı belirtilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri
hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan
kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla
kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde
yasa koyucu, Anayasa kurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu
düzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir. Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin
birinci fıkrasında ' Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle
yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil
yargılanma hakkına sahiptir. ' denilerek yargı mercilerine davacı ve davalı
olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil
yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Kuşkusuz davanın makul sürede
sonuçlandırılması ve bireylere iddialarını ispat etmek için tanık delili ileri
sürme olanağının tanınması da adil yargılanma hakkının gereklerindendir. 6100 sayılı Kanun'da esas itibariyle, iddianın ve savunmanın
dayanağı olan vakıaların ve bunların delillerinin mahkemeye bildirilmesini
öngören ' taraflarca hazırlama ilkesi ' kabul edilmiştir. Bu ilkenin
uygulandığı davalarda hâkim, kural olarak, diğer deliller yanında tanık
deliline de kendiliğinden başvuramaz. Tanık deliline ancak davanın tarafları
başvurabilir. Davada tanık gösteren taraf, dinlenilmesini istediği tanıkların
ad ve soyadları ile tebliğe elverişli adreslerini bir liste hâlinde mahkemeye
sunmak zorundadır. Tanık ancak hâkim huzurunda dinlenebileceğinden, taraflarca
hazır edilmediği takdirde davetiye ile çağrılır. Tanık listesinde adres
gösterilmemiş veya gösterilen adreste tanık bulunamamışsa hâkim, adres
göstermesi için tarafa, işin niteliğine uygun kesin süre verir. Kuralda yer alan 'kesin' ibaresi sürenin
uzatılamayacağına ilişkin olmayıp ikinci kez süre verilemeyeceğine ilişkindir.
Nitekim 6100 sayılı Kanun'un 90. maddesinin ikinci fıkrasına göre hâkim,
kendisinin tespit ettiği süreleri, haklı sebeplerle artırabilir veya
kısaltabilir. Başka bir deyişle, hâkim tarafından verilen kesin süre sona
ermeden önce sürenin uzatılması istenebilir. Sonuçta, verilen kesin süre içinde
adres gösterilmemiş ise veya gösterilen yeni adres de doğru değilse bu tanığın
dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılmaktadır. Anayasa'nın 141. maddesinin son fıkrasında, 'Davaların en
az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir' denilmiştir.
Bu hükmün amacı yargılamanın sürüncemede kalmasını önlemek, tarafları uzun
süren gecikmelere karşı korumaktır. İtiraz konusu kuralın gerekçesinden, tarafa adres göstermesi için
işin niteliğine uygun olarak verilen sürenin kesin olması, bu süre içinde adres
gösterilmemesi veya bildirilen yeni adresin doğru olmaması halinde, tanığın
dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılacağı kuralı ile söz konusu nedenlerden doğan
gecikmelerin önlenmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır. Öte yandan, ' Adil yargılanma hakkı 'nın unsurları arasında
önemli bir yer tutan ' silahların
eşitliği ' ilkesi, davanın tarafları arasında yargılama sırasında usul
hükümleri yönünden eşit konumda bulunma, taraflardan birine dezavantaj,
diğerine avantaj sağlayacak kurallara yer vermeme esasını içermekte, diğer bir
deyişle davanın tarafları arasında hakkaniyete uygun bir dengenin varlığını
gerekli kılmaktadır. Tanık adreslerinin taraflarca mahkemeye sunulması esasını, davanın
her iki tarafı için de kabul eden itiraz konusu kural, adil yargılanma
unsurları içinde yer alan 'makul süre içinde yargılanma' ve ' silahların
eşitliği' ilkelerine, bu bağlamda Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 12.1.2011 günlü, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 240.
maddesinin (3) numaralı fıkrasının, birinci cümlesinde yer alan ''kesin süre''
ibaresi ile 'Bu süre içinde adres gösterilmez veya gösterilen yeni adres de
doğru değilse, bu tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır.' biçimindeki
ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 11.10.2012
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN