ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas
Sayısı       :  2015/85 Karar
Sayısı    :  2016/3 Karar
Tarihi   :  13.1.2016 R.G.
Tarih-Sayı   :  29.1.2016 - 29608 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Konya
2. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4.6.1937 tarihli ve 3201
sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 83. maddesinin, Anayasa'nın 38. ve 128.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Davacının, "6
ay süreli durdurma" cezası ile cezalandırılmasına dair kararın
iptali talebiyle açtığı davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ Kanun'un itiraz konusu maddesi şöyledir: "Madde 83- Gerek inzibat komisyonları tarafından ve
gerek salahiyet dairesinde re'sen verilecek inzibat cezalarını icap ettiren
fiil ve hareketlerin ne olduğunu ve cezaların derece ve miktarı, polis
mesleğinin haiz olduğu hususiyet ve ehemmiyet gözetilerek tanzim edilecek
nizamnamede tayin olunur. Memuriyette ihraç cezası müstesnadır." II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN,
Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ'in katılımlarıyla 10.9.2015 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında, öncelikle davada uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür. 2. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre, bir
davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya
kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi hâlinde veya
taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına
varması durumunda, bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya
yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine
başvurabilmesi için, elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir
davanın bulunması, iptali istenen kuralın da o davada uygulanacak olması
gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da
olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Kanun'un 83. maddesinin
iptalini talep etmiştir. Maddenin ilk cümlesinde, gerek disiplin kurulları,
gerekse yetkili makamlarca resen verilecek disiplin cezalarını gerektiren fiil
ve hareketler ile cezaların derece ve miktarının, polislik mesleğinin haiz
olduğu önem ve özellik gözetilerek düzenlenecek tüzükle belirleneceği
öngörülmüştür. Maddeninikinci cümlesinde ise "Devlet
memurluğundan çıkarma" cezası, tüzükle belirlenecek
hususların kapsamı dışında tutulmuştur. 4. İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu davada davacı
hakkında uygulanan disiplin cezası, "Devlet memurluğundan
çıkarma" cezasından farklı bir ceza olduğundan itiraz konusu
maddenin ikinci cümlesi davada uygulanacak kural değildir. Belirtilen cümleye
ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. 5. Açıklanan nedenlerle, 4.6.1937 tarihli ve 3201 sayılı
Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 83. maddesinin; A- İkinci cümlesinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin
bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu cümleye ilişkin
başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, B- Birinci cümlesinin ESASININ İNCELENMESİNE, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 6. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Volkan HAS
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Kuralın Anlam ve Kapsamı 7. Emniyet teşkilatı
mensuplarına verilecek disiplin cezaları, disiplin kurullarının oluşumu,
disiplin amirlerinin kimler olduğu, disiplin kurulları ve amirleri tarafından
hangi görevlilere, hangi cezaların verilebileceği, verilen disiplin cezalarının
ne şekilde kesinleşeceği hususları 3201 sayılı Kanun'da düzenlenmiştir.
Kanun'un 83. maddesinde, disiplin cezalarını gerektiren fiil ve hareketler
ile cezaların derece ve miktarının, polislik mesleğinin haiz olduğu önem ve
özellik gözetilerek düzenlenecek tüzükle belirleneceği, ancak Devlet
memurluğundan çıkarma cezasının müstesna olduğu hükme bağlanmıştır. Devlet
memurluğundan çıkarma cezası yönünden kanunla düzenleme esasını benimseyen kanun
koyucu, bu ceza dışında kalan diğer disiplin cezaları yönünden, belirtilen
hususların polislik mesleğinin haiz olduğu önem ve özelliğin gözetilerek
tüzükle düzenlenmesini öngörmüştür. 8. Maddenin, disiplin cezalarını gerektiren fiil ve
hareketler ile cezaların derece ve miktarının, polislik mesleğinin haiz olduğu
önem ve özellik gözetilerek düzenlenecek tüzükle belirlenmesini öngören birinci
cümlesi, itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır. B- İtirazın Gerekçesi 9. Başvuru kararında
özetle, itiraz konusu kuralda emniyet teşkilatı mensuplarının hangi
fiillerine, hangi disiplin cezalarının verileceği hususunun tüzükle
düzenlenmesinin öngörüldüğü, disiplin işlemleri konusunda kamu görevlisi olan emniyet
teşkilatı mensupları için getirilmiş kanuni bir güvencenin bulunmadığı,
disiplin uygulamalarıyla ilgili genel ilkelerin belirlenmediği belirtilerek
kuralın,  Anayasa'nın 38. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 10. Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında, "Memurların
ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri,
hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla
düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri
saklıdır." denilmek suretiyle memurlar ve diğer kamu görevlileri,
özlük hakları bakımından yasal güvenceye kavuşturulmuştur. Memurlar ve diğer
kamu görevlilerinin ve bu bağlamda emniyet teşkilatı mensuplarının statü
haklarını doğrudan etkileyen disiplin işlemlerinin "diğer özlük
işleri" kavramı kapsamına girdiğine kuşku bulunmamaktadır. 11. Kanuni düzenleme ilkesi, düzenlenen alanda temel
ilkelerin kanunla konulmasını ve çerçevenin kanunla çizilmesini ifade
etmektedir. Bu niteliği taşıyan bir yasal düzenleme ile uzmanlık ve teknik
konulara ilişkin ayrıntıların belirlenmesi konusunda yürütme organına yetki
verilmesi, kanuni düzenleme ilkesine aykırılık oluşturmaz. 12. Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, " Kimse,
işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı
cezalandırılamaz. " denilerek " suçun kanuniliği "
ilkesi; üçüncü fıkrasında da " Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik
tedbirleri ancak kanunla konulur. " ifadesine yer verilerek " cezanın
kanuniliği " ilkesi getirilmiştir. Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan
" suçta ve cezada kanunilik " ilkesi uyarınca, hangi eylemlerin
yasaklandığı ve bu yasak eylemlere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer
bırakmayacak biçimde kanunda gösterilmesi, kuralın açık, anlaşılır ve
sınırlarının belli olması gerekmektedir. Kişilerin yasak eylemleri önceden
bilmeleri gerektiği düşüncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin
güvence altına alınması amaçlanmaktadır. 13. Anayasa'nın 38. maddesinde idari suç ve cezalar ile adli
suç ve cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından, her ikisi de bu maddede
öngörülen ilkelere tabidir. Adli ve idari suçlarda davranış normlarına
aykırı ve haksızlık teşkil eden bir fiille, kanun koyucunun koruma altına
aldığı bir hukuki değerin ihlali söz konusu olup adli ve idari cezaların her
ikisi de cebir içermektedir. 14. Korunan hukuki değer ile ihlalin neden olduğu hukuki
sonuçların aynı olmaması ise, idari suç ve cezalar ile adli suç ve cezalar
arasındaki temel farklılığı oluşturmaktadır. Adli para cezalarından daha yüksek
miktarlarda idari para cezalarının verilebilmesine olanak tanıyan düzenlemeler
de bulunmakla birlikte adli suçlar için öngörülen cezaların idari suçlar için
öngörülen cezalardan genellikle daha ağır olması, hürriyeti bağlayıcı cezaların
kural olarak adli suçlar yönünden geçerli olabilmesi, idari suçlarda kanun
koyucunun daha az önem atfettiği bir hukuki değerin ihlal edilmesi ve öngörülen
yaptırımın da genellikle idari bir makam tarafından idari usuller izlenerek
uygulanması nedeniyle Anayasa'nın 38. maddesindeki ilkelerin aynı boyut ve
kapsamıyla idari suçlara da uygulanması, işin mahiyetine uygun düşmemektedir.
Bu bağlamda, yasama organının ağır işleyen yapısı ile ekonomik ve teknik
hayatın hızla değişen ve gelişen şartları gözetilerek, suç ve cezalarda
kanunilik ilkesinin idari suçlar yönünden daha esnek uygulanması gerekmektedir. 15. Buna karşılık, " suçta ve cezada kanunilik "
ilkesinin daha esnek uygulandığı idari suçlar yönünden de suç ve cezalara
ilişkin düzenlemelerin yalnızca kanun metninde yer alması yeterli
değildir. Anayasa Mahkemesinin 14.1.2015 tarihli ve E.2014/100, K.2015/6
sayılı kararında da vurgulandığı üzere, söz konusu düzenlemelerin içerik
bakımından da belirli amacı gerçekleştirmeye elverişli olması gerekir. Bu
açıdan kanunun metni, bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal
yaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte
öngörebilmelerine imkân verecek düzeyde kaleme alınmış olmalıdır. Bu nedenle,
belirli bir kesinlik içinde kanunda hangi fiile hangi hukuksal yaptırımın
bağlandığının bireyler tarafından bilinmesi ve eylemlerin sonuçlarının
öngörülebilmesi gerekir. 16. Disiplin cezaları, kamu hizmetlerinin gereği gibi
yürütülmesini sağlamak amacıyla öngörülmüş, yapma veya yapmama biçiminde beliren
davranış kurallarının ihlali hâlinde uygulanan,yasal olarak düzenlenmiş idari
yaptırımlardır. Kamu hizmetlerini yürütenlerin görev, yetki ve sorumlulukları
kamu hizmeti ve hizmet gerekleri ile sınırlandırılmış, bu sınırlar dışına
çıkanların ise disiplin cezaları ile cezalandırılmaları ilgili kanunlarda
öngörülmüştür. 17. Emniyet teşkilatı mensuplarının disiplin suçları, Anayasa'nın
yukarıda yer alan hükümleri gereğince kanunla düzenlenmesi öngörülen hususlar
arasında yer almaktadır. Kanun'da disiplin cezalarının türleri, disiplin
cezası vermeye yetkili makamlar ve cezaların kesinleşme usulü belirlendiği
hâlde söz konusu cezaların verilmesini gerektiren disiplin suçlarının tüzükle
belirlenmesini öngören kuralla getirilen tek ölçüt, "polislik
mesleğinin haiz olduğu önem ve özelliğin gözetilmesi" olup, bunun
dışında herhangi bir kurala yer verilmemiştir. Bu hâliyle disiplin suçları
konusunda emniyet teşkilatı mensupları için getirilmiş kanuni bir güvence
bulunmamaktadır. İtiraz konusu kural, disiplin suçlarıyla ilgili genel ilkeleri
ortaya koymamakta, çerçeveyi çizmemekte, disiplin cezalarını gerektiren
eylemleri genel hatlarıyla da olsa belirlememektedir. 18. Belirtilen niteliği nedeniyle disiplin cezalarını gerektiren
fiil ve hareketlerin, düzenlenecek tüzükle belirlenmesini öngören itiraz konusu
kural, yaptırım konusu eylemleri yasal düzeyde belirlememekte
ve bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya
sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte
öngörebilmelerine yasal çerçevede imkân tanımamaktadır. Bu yönüyle
kural, Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen "suçta
kanunilik" ilkesine ve Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci
fıkrasında hükme bağlanan "kanuni düzenleme" ilkesine
aykırılık oluşturmaktadır. 19. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 38. ve 128.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. IV- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 20. Anayasa'nın
153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanun hükmünde
kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri,
iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar.
Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi
ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede yayımlandığı günden
başlayarak bir yılı geçemez." denilmekte, 6216 sayılı Kanun'un
66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanarak,
Mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde,
Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe
gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği
belirtilmektedir. 21. 4.6.1937 tarihli ve 3201 sayılı
Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 83. maddesinin birinci cümlesinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte
görüldüğünden , Anayasa'nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin
(3) numaralı fıkrası gereğince iptal
hükmünün, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra
yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür . V- HÜKÜM 4.6.1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 83.
maddesinin birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal
hükmünün, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun'un
66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 13.1.2016
tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan ALTAN Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ