ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/16 Karar Sayısı : 2009/46 Karar Günü : 12.3.2009 R.G. Tarih-Sayı :30.05.2009-27243 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İzmir 1. Fikri ve
Sınai Haklar Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 24.6.1995 günlü, 555
sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 24.
maddesinin (a) ve (c) bentlerinin, Anayasa'nın 38. ve 91. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Coğrafi işaret hakkının ihlali suçundan dolayı 555 sayılı Coğrafi
İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 24/A-c maddesi
uyarınca cezalandırılması istemiyle sanık hakkında açılan davada, itiraz konusu
kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları İtiraz konusu kuralların da içerisinde bulunduğu 24.6.1995 günlü,
555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin
"Coğrafi İşaret Hakkında Tecavüz Sayılan Fiiller" başlıklı 24.
maddesi şöyledir: " MADDE 24 - Tescil edilmiş coğrafi işaretler,
bunların kullanım hakkına sahip olmayan üçüncü kişiler tarafından aşağıda
yazılı biçimde kullanımları coğrafi işaret hakkına tecavüz sayılır: a) Tescilli adın ününden herhangi bir biçimde yarar sağlayacak
kullanımlar veya tescil kapsamındaki ürünleri andıran yada çağrıştırabilen
ürünlerle ilgili olarak tescilli adın dolaylı veya dolaysız olarak ticari
amaçlı kullanımı, b) Sözcük olarak gerçek coğrafi yeri ifade etmekle birlikte halkta
haksız biçimde ürünün başka yer kaynaklı olduğu izlenimini bırakan kullanımı
veya korunan adın tercümesinin kullanımı veya "stilinde",
"tarzında", "tipinde", "türünde",
"yöntemiyle", orada üretildiği biçimde veya benzeri diğer açıklama veya
terimlerle birlikte kullanımı, c) Ürünün iç veya dış ambalajında, tanıtım ve reklamında veya
ürünle ilgili herhangi bir yazılı belgede doğal veya esas nitelik ve
özellikleri ile menşei konusunda yanlış veya yanıltıcı herhangi bir açıklama
veya belirtiye yer verilmesi, d) Ürünün menşei konusunda halkı yanıltabilecek biçimde
ambalajlanması veya yanılgı yaratabilecek diğer herhangi bir biçimde sunulması, e) Bu maddenin (a), (b), (c) ve (d) bentlerinde yazılı fiillere
iştirak veya yardım veya bunları teşvik etmek veya hangi şekil ve şartlarda
olursa olsun bu fiillerin yapılmasını kolaylaştırmak, f) Kendisinde bulunan ve haksız olarak üretilen veya ticaret
alanına çıkarılan coğrafi işarete sahip malın nereden alındığını veya nasıl
sağlandığını bildirmekten kaçınmak. Coğrafi işaret başvurusu bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 9 uncu
maddesine göre yayınlandığı takdirde, başvuru sahibi, coğrafi işarete vaki
tecavüzlerden dolayı hukuk ve ceza davası açmaya yetkilidir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 38. ve 91. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim
KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,
Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ,
Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 12.3.2009 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'ne
itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlı tutulmuştur. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme 24.6.1995 günlü, 555 sayılı Coğrafi
İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 24. maddesinin (a)
ve (c) bentlerinin Anayasa'ya aykırılığını ileri sürerek iptalini istemektedir. Ancak, davada uygulanacak olan 24. maddenin (a) ve (c) bentlerinde
belirtilen eylemler için cezai yaptırımı düzenleyen kural 24/A maddesinin (c)
bendinde yer almaktadır. Somut olayda dava, 24. maddenin (a) ve (c) bentlerinde
belirtilen eyleme ilişkin bulunduğundan 24.6.1995 günlü, 555 sayılı Coğrafi
İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 24. maddesinin (a)
ve (c) bentlerinin esasına ilişkin incelemenin, aynı Kanun Hükmünde
Kararname'nin 22.6.2004 günlü, 5194 sayılı Yasa'nın 10. maddesiyle değiştirilen
24/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi yönünden sınırlı olarak yapılması
gerekir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru dilekçesinde, Anayasa'nın 38. maddesinde, ceza ve ceza
yerine geçen güvenlik önlemlerinin ancak yasayla konulacağının, 91. maddesinde
ise sıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasa'nın ikinci
kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri
ile dördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemeyeceğinin belirtildiği, bu nedenle kanun hükmünde
kararnamelerle ceza hukuku alanında düzenlemeler yapılmasının yasama yetkisinin
yasama organına ait olduğuna ilişkin Anayasa kurallarına ve kanunilik ilkesine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraza konu 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 24.
maddesinin (a) bendinde tescilli adın ününden herhangi bir biçimde yarar
sağlayacak kullanımlar veya tescil kapsamındaki ürünleri andıran ya da
çağrıştırabilen ürünlerle ilgili olarak tescilli adın dolaylı veya dolaysız
olarak ticari amaçlı kullanımı, (c) bendinde ise ürünün iç veya dış
ambalajında, tanıtım ve reklamında veya ürünle ilgili herhangi bir yazılı
belgede doğal veya esas nitelik ve özellikleri ile menşei konusunda yanlış veya
yanıltıcı herhangi bir açıklama veya belirtiye yer verilmesi coğrafi işaretten
doğan hakka tecavüz sayılmıştır. Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında kimsenin, işlediği
zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı
cezalandırılamayacağı, üçüncü fıkrasında da ceza ve ceza yerine geçen güvenlik
önlemlerinin ancak kanunla konulacağı belirtilmiş, 91. maddesinin ilk
fıkrasında da, Türkiye Büyük Millet Meclisinin Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde
kararname çıkarma yetkisi verebileceği, ancak sıkıyönetim ve olağanüstü hâller
saklı kalmak üzere, Anayasa'nın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde
yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümünde yer alan
siyasî haklar ve ödevlerin kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemeyeceği
öngörülmüştür. 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 24. maddesinin (a) ve (c)
bentlerinde belirtilen eylemlere bu Kanun Hükmünde Kararname'nin 5194 sayılı
Yasa ile değiştirilen 24/A maddesinde ceza yaptırımı öngörülmektedir. Suç ve
cezalara ilişkin esasları düzenleyen 38. madde Anayasa'nın ikinci kısmının
ikinci bölümünde yer aldığından bu konudaki düzenlemelerin kanun hükmünde
kararname ile yapılması olanaklı olmadığı gibi, bu eylemlere ceza öngören
maddenin yasayla düzenlenmesi de bu sonucu değiştirmez. Bu nedenlerle, itiraz konusu 555 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname'nin 24/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi yönünden
incelenen aynı Kanun Hükmünde Kararname'nin 24. maddesinin (a) ve (c) bentleri
Anayasa'nın 38. ve 91. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Mehmet ERTEN ve A.Necmi ÖZLER bu görüşe katılmamışlardır. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, " Kanun,
kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez " denilmekte, 2949
sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü fıkrasında da bu kural
tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise, Anayasa Mahkemesi'nin,
iptal sonucunda meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu
yararını ihlal edici nitelikte görmesi halinde yukarıdaki fıkra hükmünü
uygulayacağı belirtilmektedir. 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname'nin 24. maddesinin (a) ve (c) bentlerinde yer alan kuralların iptal
edilmesi nedeniyle doğan hukuksal boşluk kamu yararını ihlâl edici nitelikte
görüldüğünden, iptal kararının, Resmî Gazetede yayınlanmasından başlayarak altı
ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VII- SONUÇ 24.6.1995 günlü, 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname'nin; 1-  24. maddesinin (a) ve (c) bentlerinin, aynı Kanun
Hükmünde Kararname'nin 22.6.2004 günlü, 5194 sayılı Yasa'nın 10. maddesiyle
değiştirilen 24/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi yönünden Anayasa'ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Mehmet ERTEN ile A. Necmi ÖZLER'in karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 2-  24. maddesinin (a) ve (c) bentlerinin iptal edilmesi
nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edici nitelikte
görüldüğünden,  Anayasa'nın  153.  maddesinin  üçüncü
 fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkraları gereğince, bu bentlere ilişkin İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ
GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 12.3.2009 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY
YAZISI 24.6.1995 günlü, 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması
Hakkındaki Kanun Hükmündeki Kararnamenin 24. maddesinin (a) ve (c) bentlerinde
suç olarak yer alan fiillerin kararname ile düzenlenmesinin Anayasa'ya aykırı
olduğu ileri sürülerek itiraz yoluyla iptalleri istenilmektedir. Anayasa Mahkemesinin benzer nitelikteki bir başvuruyla ilgili
olarak verdiği 14.05.2004 tarih ve 25462 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
02.03.2004 gün ve K.2004/25-E.2002/92 sayılı kararında yer alan karşı oy
yazısında açıklanan gerekçe uyarınca, 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin
24. maddesinin (a) ve (c) bentlerinin, 24/A maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptal edilmesi gerektiğine ilişkin
çoğunluk kararına katılmıyoruz. Üye Mehmet ERTEN Üye A.Necmi ÖZLER