ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1996/71 Karar Sayısı : 1997/49 Karar Günü : 14.5.1997 Resmi Gazete tarih/sayı:26.9.1997/23122 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Vezirköprü Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 765 Sayılı Türk Ceza Yasası'nın 367. maddesinin,
Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Maliye Hazinesi adına arsa olarak kayıtlı taşınmaz malın satışı
için, 2886 sayılı Devlet İhale Yasası'nın 45. maddesine göre açık teklif usulü
ile yapılan ihale sonucunda, ihaleye fesat karıştırdığı savıyla açılan davada
Cumhuriyet Savcısı'nın Anayasa'ya aykırılık savını ciddî bulan Mahkeme, Türk
Ceza Yasası'nın 367. maddesinin iptali istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenen Yasa Kuralı Türk Ceza Yasası'nın iptali istenen 367. maddesi şöyledir : "Madde 367- Gerek resmî daireler marifetiyle ve gerek beynennas
bilmüzayede alınıp satılacak yahut kiraya verilip alınacak mal ve mülklerin
müzayedesinde yukarki maddede gösterilen suretlerden biriyle rekabeti meni veya
ihlâl yahut müzayedeye pey sürenleri çekilmeğe mecbur edenler bir aydan üç aya
kadar hapse ve otuz liradan yüz liraya kadar ağır cezayi naktiye mahkûm
olur." B- İlgili Yasa Kuralı Türk Ceza Yasası'nın konuyla ilgili 366. maddesi şöyledir : "Madde 366- Her kim Hükûmet hesabına olarak icra kılınan
müzayede ve münakasada şiddet veya tehdit ile veya hediye vait ve itasiyle veya
sair menfaatler teminiyle veya gizli ittifak yahut sair hileli vasıtalar ile
rekabeti meni veya ihlâl yahut müzayede ve münakasada pey sürenleri çekilmeğe
sevkederse üç aydan bir seneye kadar hapse ve otuz liradan iki yüz liraya kadar
ağır cezayi nakdiye mahkum olur. Eğer fail kanunen veya Hükümet tarafından müzayede veya münakasaya
memur olan kimse ise bir seneden üç seneye kadar hapis ve elli liradan dört yüz
liraya kadar ağır cezayi nakti hükmolunur." C- Dayanılan Anayasa Kuralı "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce,
felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun
önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN,
Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 3.12.1996 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ile ekleri, Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülen yasa kuralı, itiraza dayanak yapılan Anayasa
kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü : İlk inceleme evresinde çözümlenmesi gerekli bir sorunla, dosyanın
esas inceleme aşamasında karşılaşıldığında öncelikle incelemeyi bu yönden
sürdürmek ve sonuca varmak gerekmektedir. Bu nedenle bakılmakta olan davada,
itiraz konusu hükmün uygulanacak yasa kuralı olup olmadığının incelenmesi önem
taşımaktadır. Anayasa'nın 152. maddesinin birinci fıkrasıyla 2949 sayılı
Yasa'nın 28. maddesi uyarınca bir davaya bakmakta olan mahkemenin iptal
istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, Anayasa'ya aykırı gördüğü
ya da davanın taraflarından birinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddî
olduğu kanısına varacağı kuralın, bakmakta olduğu davada uygulanacak kural
olması zorunluluktur. Davada uygulanacak yasa kuralından, davayı yürütmeye,
sonuçlandırmaya ve uyuşmazlığı çözmeye elverişli kurallar anlaşılmak gerekir. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu dâvada;
kendisinin kazanması amacıyla, kimilerinin ihaleye katılmaması, katılanların da
düşük bedel önermelerini sağlamak için para verdikleri ileri sürülen sanıkların
eylemlerine göre Türk Ceza Yasası'nın 367. ve 368. maddeleri uyarınca
cezalandırılmaları istenmiştir. Türk Ceza Yasası'nın 366. maddesinde, Hükûmet hesabına yapılacak
artırma ve eksiltmelerde, kimi yasaklamaların yanısıra, hile yaparak rekâbeti
ortadan kaldıranlar ile pey sürenlerin artırma ve eksiltmelerden çekilmesini
sağlayanların cezalandırılmaları öngörülmüştür. Türk Ceza Yasası'nın 367.
maddesinde ise resmî daireler marifetiyle ve özel şahıslar arasında yapılacak
artırmalara hile karıştırılması ceza kuralına bağlanmıştır. Eylem, Maliye Hazinesi'ne
ait taşınmazın açık artırma ile satışında ihaleye fesat karıştırmak olduğu
için, olayda uygulanacak kural, Türk Ceza Yasası'nın 367. maddesi değil, 366.
maddesidir. Bu nedenle Türk Ceza Yasası'nın 367. maddesi görülmekte olan davada
uygulanacak kural değildir. VI- SONUÇ 1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu 367.
maddesi, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanacak
kural olmadığından, başvurunun mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
Selçuk TÜZÜN, Ali HÜNER, Lütfi F.TUNCEL ile Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoyları
ve OYÇOKLUĞUYLA, 14.5.1997 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU KARŞIOY
GEREKÇESİ Anayasa'nın 152., 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesi uyarınca, bir davaya bakmakta
olan mahkemenin bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini
Anayasa'ya aykırı görmesi ya da taraflardan birinin aykırılık savını ciddi
bularak iptal istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için iptali istenen
kuralın davada uygulanacak olması gerekir. Yargıcın, davayı yürütmesinde ve çözüme ulaştırmasında, olumlu ya
da olumsuz biçimde katkısı olacak kurallar, uygulanacak yasa kuralı
niteliğindedir. Olayda, Hazine adına kayıtlı taşınmazın, 2886 sayılı Devlet İhale
Kanunu'nun 45. maddesine göre yapılan ihalesine, fesat karıştırmak suçundan iki
sanık hakkında, Türk Ceza Kanunu'nun 367. maddesine göre kamu davası
açılmıştır. Cumhuriyet Savcılığı'nın Anayasa'ya aykırılık savının ciddî olduğu
kanısına varan Mahkeme, anılan kuralın iptali için başvuruda bulunmuştur. Ceza Yasası'nın 367. maddesi, yalnız alınıp satılacak veya kiraya
verilecek mal ve mülklerin müzayedesini düzenlediğinden, aynı konuda genel
kurallar getiren 366. maddeye göre özel niteliktedir. Bu nedenle, olayda, 367.
madde uygulanacak kuraldır. Aksi düşünüldüğünde de, iki maddenin içerdiği
konular arasındaki büyük benzerlik nedeniyle yargıcın, davada uygulanacak
kuralı saptaması için iki maddeyi de gözönünde bulundurması gerekeceğinden,
367. madde yönünden olumsuz da olsa yine bir uygulama söz konusu olacaktır. Açıklanan nedenlerle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Üye Selçuk TÜZÜN Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU KARŞIOY
GEREKÇESİ Hazine adına kayıtlı taşınmazın, Devlet İhale Yasası'nın 45.
maddesi uyarınca yapılan ihalesine fesat karıştırmak suçundan sanık hakkında
TCK.nun 367. maddesi gereğince cezalandırılması istemiyle açılan kamu
davasında, Cumhuriyet Savcısının Anayasa'ya aykırılık savını ciddi bulan
Mahkeme TCK.nun 367. maddesinin iptali istemiyle başvuruda bulunmuştur. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddeleri gereğince,
bir davaya bakmakta olan Mahkemenin, iptal istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne
başvurabilmesi, Anayasa'ya aykırı gördüğü veya taraflardan birinin ileri
sürdüğü Anayasa'ya aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına vardığı kuralın,
bakmakta olduğu davada uygulanacak kural olması koşuluna bağlıdır. Davada
uygulanacak yasa kuralından amaç, davayı yürütmeye, sonuçlandırmaya ve böylece
uyuşmazlığı çözmeye olumlu veya olumsuz şekilde etkisi olacak kurallardır. Mahkemenin bakmakta olduğu davada, ihaleyi kazananın, ihaleye
katılmayanlara katılmamaları ve ihaleye katılanlara da düşük bedel teklifleri
için para verdiği ileri sürülerek iki sanık hakkında TCK.nun 367. ve üç sanık
hakkında da 368. maddeleri uyarınca cezalandırılmaları istenilmiştir. İtiraz konusu TCK.nun 367. maddesinde, gerek resmî daireler
marifetiyle gerekse kişiler arasında artırma yoluyla alınıp satılacak veya
kiraya verilip alınacak mal ve mülklerin müzayedesinde, 366. maddede gösterilen
suretlerden biriyle rekabeti men veya ihlâl veya müzayedeye pey sürenleri
çekilmeye mecbur edenlerin cezalandırılacağı belirtilmektedir. İtiraz konusu 367. maddede, resmî daireler marifetiyle ve şahıslar
arasında yapılacak ihalelerden söz edilmekte ve ihalenin konusu da
gösterilmektedir. İhalenin konusu, alınıp satılacak veya kiraya verilip
alınacak mal ve mülklerin artırma yoluyla ihalesidir. Bu suçun oluşabilmesi
için, resmî daire ile gerçek ve tüzel kişilerin alınıp satılacak, kiraya
verilip alınacak taşınmaz mallarının müzayedesinde 366. maddede gösterilen
vasıtalarla rekabetin önlenmesi veya bozulması yahut pey sürenlerin ihaleden
çekilmeye yöneltilmesi gerekir. Her iki madde arasında farklılıklar vardır.
366. maddede, artırma ve eksiltme resmî nitelikte (hükümet hesabına) olduğu
halde, 367. maddedeki artırma, resmî olabileceği gibi gerçek ve tüzel kişiler
hesabına da olabilmektedir. Ayrıca 366. maddenin konusu, mal ve taşınır eşya
olduğu halde, 367. maddenin konusu taşınmaz malların alım-satımı veya
kiralanmasıyla sınırlıdır. Görülmekte olan davanın konusu ve işleniş biçimi yönünden davanın
yürütülmesinde ve çözümünde TCK.nun 367. maddesi uygulanacak kural niteliğinde
olduğundan çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Ali HÜNER