ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2015/23 Karar Sayısı : 2015/56 Karar Tarihi : 17.6.2015 RG Tarih-Sayı : 26.6.2015-29398 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Jandarma
Genel Komutanlığı 23. Jandarma Sınır Tümen Komutanlığı Askeri Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.12.2004 tarihli ve
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinin (8) numaralı fıkrasına,
18.6.2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun’un 72. maddesiyle eklenen ikinci
cümlenin Anayasa’nın 15. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline
karar verilmesi istemidir. I- OLAY Piyade er olarak vatani hizmetini yapmakta olan sanık hakkında
izin tecavüzü suçundan dolayı açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın
Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun’un itiraz konusu kuralı da içeren 231. maddesinin (8)
numaralı fıkrası şöyledir: “ Hükmün açıklanması ve hükmün açıklanmasının geri
bırakılması Madde 231- … (8) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi
halinde sanık, beş yıl süreyle denetim süresine tâbi tutulur. (Ek cümle:
18/6/2014-6545/72 md.) Denetim süresi içinde, kişi hakkında kasıtlı bir
suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar
verilemez. Bu süre içinde bir yıldan fazla olmamak üzere mahkemenin
belirleyeceği süreyle, sanığın denetimli serbestlik tedbiri olarak; a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması halinde, meslek veya
sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine, b) Bir meslek veya sanat sahibi olması halinde, bir kamu kurumunda
veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi
altında ücret karşılığında çalıştırılmasına, c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devam
etmek hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü
yerine getirmesine, karar verilebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur. ” B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa’nın 15. ve 38. maddelerine dayanılmış,
Anayasa’nın 2. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep
KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI,
Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve Kadir
ÖZKAYA’nın katılımlarıyla 5.3.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan ve
ilgi görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, hükmün
açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin kararın nitelik olarak bir mahkûmiyet
kararı olmadığından mahkûmiyet kararıyla aynı hukuki sonuçlara tabi
tutulamayacağı, bu nedenle adli sicil kaydında hükmün açıklanmasının geri
bırakılması kararı bulunan sanığın, daha önceden kesinleşmiş bir mahkûmiyeti
varmış gibi muameleye tabi tutularak denetim süresi içinde işlediği suç
nedeniyle hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı
verilememesinin masumiyet karinesini ihlal ettiği belirtilerek kuralın,
Anayasa’nın 15. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun’un 43. maddesine göre, itiraz konusu kural ilgisi nedeniyle
Anayasa’nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, ceza yargılaması
sonucunda verilecek mahkûmiyet hükmünün açıklanmasının, belirli koşullara bağlı
olarak ertelenmesini ifade etmektedir. Kanun’un 231. maddesinin (6) numaralı
fıkrasına göre hükmün açıklanmasının geri bırakılabilmesi için; sanığın daha
önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması; mahkemenin, sanığın kişilik
özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarını göz önünde bulundurarak
yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varması; suçun işlenmesiyle mağdurun
veya kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesi ve sanığın da hükmün
açıklanmasının geri bırakılmasını kabul etmesi gerekmektedir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması durumunda, sanık beş yıl
denetim süresine tabi tutulmakta, denetim süresi içinde kasten yeni bir suç
işlemediği takdirde hakkında verilen mahkûmiyet hükmü ortadan kaldırılarak
davanın düşmesine karar verilmektedir. İtiraz konusu kuralda ise denetim süresi
içinde, kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının
geri bırakılmasına karar verilemeyeceği hüküm altına alınmaktadır. Buna göre
sanık, açıklanması geri bırakılan bir ceza hükmü varken beş yıllık denetim
süresi içinde yeniden kasıtlı bir suç işlerse hükmün açıklanmasının
geri bırakılması kurumundan yararlanamayacaktır. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Ceza hukukunun, toplumun kültür ve uygarlık düzeyi, sosyal ve
ekonomik yaşantısıyla ilgili bulunması nedeniyle suç ve suçlulukla mücadele
amacıyla ceza ve ceza muhakemesi alanında sistem tercihinde bulunulması
devletin ceza siyaseti ile ilgilidir. Bu bağlamda hukuk devletinde, ceza
hukukuna ilişkin düzenlemeler bakımından kanun koyucu Anayasa’nın temel ilkelerine
ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak koşuluyla, toplumda belli
eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suç sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve
ölçülerdeki ceza yaptırımlarıyla karşılanmaları gerektiği, hangi cezaların
seçenek yaptırımlara çevrilebileceği veya ertelenebileceği ve hangi
suçların hükmün açıklanmasının geri bırakılması kapsamında kalacağı
gibi konularda takdir yetkisine sahiptir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme ve kısa süreli
hapis cezasına seçenek yaptırımlar gibi hükmün ve cezanın bireyselleştirilmesi
kurumlarından biridir. H âkim, sanık hakkında
mahkûmiyet hükmü kurmakla beraber hükmü açıklamamakta ve sanığı belirli bir
süre içinde denetim altında tutmaktadır. Sanık, denetim süresi içinde kasıtlı
bir suç işlemediği ve mahkemece öngörülen denetimli serbestlik
tedbirine uygun davrandığı takdirde
açıklanması geri bırakılan mahkûmiyet hükmü ortadan kaldırılmaktadır. Bununla birlikte anılan kurum, daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı
mahkûmiyeti bulunmayan kişilerin, toplumda
suçlu olarak damgalanmaması ve yararlı bir birey olarak tekrar topluma kazandırılması
amacıyla belli koşullara bağlı olarak tanınan bir imkân olup kişilere her
durumda mutlaka sağlanması gereken bir hak teşkil etmemektedir. Bir an için
ilgili kişiler açısından bir hak olduğu kabul edilse bile bunun mutlak olduğu
ve hiçbir şarta bağlı kılınamayacağı da söylenemez. Dolayısıyla, kanun koyucu
hangi koşullar altında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar
verilebileceğini belirleme konusunda takdir yetkisine sahiptir. Kanun koyucunun hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumundan
beklenen yarar ile toplumun korunması temelindeki yararı dikkate alarak,
denetim süresi içerisinde yeniden kasıtlı suç işleyen sanık hakkında bir kez
daha hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesinin bu kurumun
getiriliş amacıyla bağdaşmayacağı düşüncesiyle itiraz konusu kuralı ihdas
ettiği anlaşılmaktadır. Kanun’un 231.
maddesi gereğince daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olanların bu kurumdan
yararlanamayacağı ve sanığın denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlemesi
hâlinde açıklanması geri bırakılan hükmün mahkeme tarafından açıklanacağı göz
önünde bulundurulduğunda, denetim süresi içinde kasıtlı olarak suç işleyen
sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilemeyeceğine
yönelik itiraz konusu kural, kurumun ihdas ediliş amacıyla da
çelişmemektedir. Öte yandan, Anayasa’nın 15. maddesinin ikinci fıkrasında “ suçluluğu
mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz ” ve 38.
maddesinin dördüncü fıkrasında “ Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse
suçlu sayılamaz. ” şeklinde ifade edilen masumiyet karinesi, hakkında suç
isnadı bulunan bir kişinin, adil bir yargılama sonunda suçlu olduğuna dair
kesin hüküm tesis edilene kadar masum sayılacağını güvence altına alan temel
haklardandır. Masumiyet karinesi uyarınca, bir kişinin suçlu olarak
nitelendirilebilmesi ve hakkında ceza hukukunun alanına giren yaptırımların
uygulanabilmesi, kesin hükümle mahkûm olmasına bağlıdır. Ancak masumiyetkarinesi,
ceza ve infaz hukukunda, kişilerin peşinen suçlu ilan edilmeden bazı seçenek
tedbirlerden veya cezanın bireyselleştirilmesine imkân tanıyan kurumlardan
mahrum bırakılmasına engel teşkil etmemektedir. İtiraz konusu kural esas itibarıyla sanık
hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilmesi
için gerekli olan koşullardan birisini düzenlemektedir. Kuralla, açıklanması geri bırakılan bir mahkûmiyet
hükmü varken denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işleyen sanık hakkında bu
suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı
verilemeyeceği hüküm altına alınmaktadır. Denetim süresi içinde kasıtlı olarak
suç işleyen kişiler hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı
verilememesi bir yaptırım olmayıp bu kurumdan yararlanma şartlarının
gerçekleşmemesinin bir sonucudur. Sanığın, daha önce açıklanması geri bırakılan
hükme konu olan suçtan dolayı peşinen suçlu olduğu kabul edilerek yaptırıma
tabi tutulması söz konusu değildir. Bu itibarla, açıklanması geri bırakılan bir hüküm
varken denetim süresi içinde yeniden kasıtlı bir suç işleyen sanık hakkında, bu
suç nedeniyle hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilemeyeceğini
düzenleyen kuralda masumiyet karinesine aykırılık oluşturan bir husus da
bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural
Anayasa’nın 2., 15. ve 38. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi
gerekir. VI- SONUÇ 4.12.2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231.
maddesinin (8) numaralı fıkrasına, 18.6.2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun’un
72. maddesiyle eklenen ikinci cümlenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 17.6.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Başkanvekili Burhan
  ÜSTÜN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN Üye Kadir
  ÖZKAYA Üye Rıdvan
  GÜLEÇ