ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1968/21 Karar Sayısı:1968/18 Karar günü:6/6/1968 Resmi Gazete tarih/sayı:14.5.1969/13198 İtiraz
yoluna başvuran : Balya Sulh Hukuk Hâkimliği İtirazın
konusu : 6831 sayılı Orman Kanununun 17. maddesinin ikinci fıkrasındaki
(Buralara doğrudan doğruya Orman idaresince el konulur) hükmünün Anayasa'nın
16. ve 114. maddelerine aykırı bulunduğu kanısı iîe ve Türkiye Cumhuriyeti
Anayasa'sının 151. maddesine dayanılarak Mahkememize baş vurulmuştur. I.
OLAY : Devlet
Orman İşletmesi Balıkesir Müdürlüğüne izafetle Balya Orman Bölge Şefliğince,
Baltalık Devlet Ormanının Gökbayır mevkiinde tarlalarla çevrilmiş 28 dönümlük
yere yapılan müdahalenin Önlenmesi istemiyle 8/5/1961 gününde açılan ve Balya
Sulh Hukuk Mahkemesinin 1961/58 sayısını alan dâvanın 16/4/1968 günlü 60.
duruşmasında mahkeme, bu dâvada 6831 sayılı Orman Kanununun 17. maddesinin
uygulanması gerektiği görüşüne vararak 17. maddenin ikinci fıkrasındaki
(Buralara doğrudan doğruya Orman idaresince el konulur) hükmünü Anayasa'nın 16.
ve 114. maddelerine aykırı görmüş ve dosyanın Anayasa Mahkemesine
gönderilmesini, Anayasa Mahkemesince bu konuda verilecek karara kadar dâvanın
geri bırakılmasını karar altına almıştır. III.
Orman Kanununun 17. maddesi: 31/8/1956
günlü ve 6831 sayılı Orman Kanununun 17. maddesi şöyledir; (Madde
17- Devlet Ormanları içinde bu ormanların korunması, istihsal ve imarı ile
alâkalı olarak yapılacak her nevi bina ve tesisler müstesna olmak üzere; her
çeşit bina ve ağıl inşası ve hayvanların barınmasına mahsus yerler yapılması ve
tarla açılması, işlenmesi, ekilmesi ve orman içinde yerleştirilmesi yasaktır. Devlet
ormanlarının herhangi bir suretle yanmasından veya açıklıklarından
faydalanılarak işgal, açma veya herhangi şekilde olursa olsun kesme, sökme,
budama veya boğma yollarıyle elde edilecek yerlerle buralarda yapılacak her
türlü yapı ve tesisler, şahıslar adına tapuya tescil olunamaz. Buralara
doğrudan doğruya Orman İdaresince el konulur. Yanan yerlerde husule gelen enkaz
hiçbir suretle eşhasa satılamaz. Bunlar resmî daire ve müesseseler ihtiyacına
tahsis olunur. Ormanlarda
umumî sıhhat ve emniyet ve menfaat icabı veya estetik ve turistik bakımdan
yapılacak her nevi bina ve tesisat ile orman hasılatı işleyeceklerin ve
kullanacakların yapacakları bina ve her nevi tesisat için Ziraat Vekâletinden
izin alınır.) IV.
Mahkemenin dayandığı Anayasa hükümleri: Mahkemenin
gerekçesine dayanak yaptığı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 16. ve 114.
maddeleri şöyledir. (Madde
16- Konuta dokunulamaz. Kanunun
açıkça gösterdiği hallerde, usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; millî
güvenlik veya kamu düzeni bakımından gecikmede sakınca bulunan hallerde de,
kanunla yetkili kılınan merciin emri bulunmadıkça, konuta girilemez, arama
yapılamaz ve buradaki eşyaya el konulamaz.) (Madde
114- İdarenin hiç bir eylem ve işlemi, hiçbir halde, yargı mercilerinin
denetimi dışında bırakılamaz. İdarenin
işlemlerinden dolayı açılacak dâvalarda süre aşımı, yazılı bildirim tarihinden
başlar. İdare,
kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.) V-
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi gereğince 6/6/1968 gününde yapılan ilk
incelemede Balya Sulh Hukuk Mahkemesinin 22/4/1962 günlü ve 44 sayılı Kanunun
27. maddesine aykırı olarak, konu ile ilgili örneklet 1 yerine dâva
dosyasını olduğu gibi gönderdiği anlaşılmışsa da önce yetki sorununun
çözümlenmesi gerekmiş ve varılan sonuca göre de bu eksikliğin
tamamlattırılmasına yer görülmemiştir. Türkiye
Cumhuriyeti Anayasa'sının 151. maddesi, bir dâvaya bakmakta olan mahkemeye
ancak o dâvada uygulanacak kanun hükümlerinin İptali İçin Anayasa Mahkemesine
başvurma yetkisini tanımıştır. Aynı hüküm, 44 sayılı Kanunun 27. maddesinde de
vardır. İtiraz
yoluna başvuran mahkemenin elindeki iş, Orman İdaresince genel hükümlere göre
açılmış bir müdahalenin önlenmesi davasıdır. Mahkeme, anlaşmazlığı
çözümleyebilmek için, dâva konusu yerin Devlet ormanına mı yoksa kişilere mi
ait olduğunu araştırıp ortaya koymak durumundadır. 6831 sayılı Orman Kanununun
17. maddesinin İkinci fıkrasındaki (Buralara doğrudan doğruya Orman İdaresince
el konulur) hükmünün konu ile ilgisi ve dâvada uygulama yeri yoktur. Kanun,
bir idarî tedbir yetkisi olan bu hüküm gereğinin yerine getirilmesini, Orman
İdaresinin açacağı mülkiyet dâvaları için bir ön şart olarak zorunlu kılmış
değildir. İdare, bu yetkiyi kullanıp kullanmama bakımından kendi takdirine ve
görüşüne göre davranmakta serbesttir. Yetkinin kullanılmaması idarenin aleyhine
ve zararına ise bununla ilgilenecek merci, elbette ki, mülkiyet anlaşmazlığına
bakan mahkeme olmayacaktır. Olayda Orman İdaresi el koyma yetkisini hiç
kullanmamış bulunduğundan hükmün o yönden de dâvada söz konusu edilebilmesi ve
uygulama yeri bulması düşünülemez. Şu
duruma göre mahkemenin 6831 sayılı Kanunun 17. maddesinin ikinci fıkrasındaki
(Buralara doğrudan doğruya Orman İdaresince el konulur) hükmünü, Anayasa'nın
151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesine getirmeye
yetkisi yoktur : İtirazın bu yönden reddî gerekir. Üyelerden
Salim Başol, Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Halit Zarbun ve
Ziya Önel itirazın reddi gerektiği görüşüne katılmamışlardır. VI-
SONUÇ: Yukarıda
açıklanan nedenler karşısında Balya Sulh Hukuk Hâkimliğinin itirazının yetki
yönünden reddine üyelerden Salim Başol, Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, Hakkı
Ketenoğlu, Halit Zarbun ve Ziya Önel'in karşı oylarıyla ve oyçokluğu ile
6/6/1968 gününde karar verildi. Başkan İbrahim
  Senil Başkanvekili Lütfi
  Ömerbaş Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye Salim
  Başol Üye Feyzullah
  Uslu Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Fazlı
  Öztan Üye Celâlettin
  Kuralmen Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Sait
  Koçak Üye Avni
  Givda Üye Recai
  Seçkin Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Muhittin
  Gürün KARŞI
OY AÇIKLAMASI Dâva,
Baltalık Devlet Ormanının belli bir bölümüne yapılan müdahalenin önlenmesi
isteğiyle Orman idaresi tarafından açılmıştır. 6831
sayılı Orman Kanununun 17/2. maddesinde (Buralara doğrudan doğruya Orman
İdaresince elkonulur) denilmektedir. Mahkeme;
ya dâvayı kabul edecek, tecavüzün önlenmesi kararı verecektir; veya bir hükme
ihtiyaç yoktur, Orman İdaresi doğrudan doğruya elkoyabilir, diyecek ve dâvayı
reddedecektir. Her
iki halde de itiraz konusu 17/2. maddeye dayanacaktır. Bu iki ihtimalin
dışında, bu maddeye dayanılmadan karar verilecek üçüncü bir ihtimal yoktur. Şu
halde, itiraz konusu madde, mahkemenin dâvada uygulayacağı bir hükümdür. Yukarıda
yazılı nedenlere göre çoğunluk kararına karşıyız. Üye Salim
  Başol Üye Hakkı
  Ketenoğlu MUHALEFET
DÜŞÜNCE Mahkeme,
Devlet Ormanına yapılan müdahaleden dolayı. Orman İdaresinin açtığı dâvada 6831
sayılı Kanunun 17. maddesinin uygulanacağını kabul ettiğini karar yerinde
açıklamıştır. Ancak ikinci fıkradaki "Buralara doğrudan doğruya Orman
İdaresince el konulur- hükmüyle işin adlî yargı dışına çıkarıldığını, bu
tasarrufların Anayasa'nın 114. maddesi çevresinde denetime tâbi tutulması
gerektiğini belirtmekte ve ayrıca dâvayı görevi içinde görerek müdahaleyi
önleme kararı verdiği takdirde bu kararın ormanın bu kısmında yerleşmiş
olanların konut dokunulmazlığını ortadan kaldıracağını dolayısıyla da 6831
sayılı Kanunun 17. maddesinin Anayasa'nın 16. maddesine aykırı düştüğünü ileri
sürmüş bulunmaktadır. Hâkimin, olayın adlî yargı dışında kaldığı yolundaki
itirazı yerinde değilse de, mahkeme bu dâvada uygulanmasını gerekli bulduğu
6831 sayılı Kanunun 17. maddesinin ihtiva ettiği hükümlere dayanarak
müdahalenin önlenmesi kararı verdiği takdirde, bu topraklar üstünde kurulmuş
konutların dokunulmazlığının da ihlâl edileceği, bu itibarla 6831 sayılı
Kanunun 17. maddesinin Anayasa'nın 16, maddesine aykırı hükümler taşıdığı
görüşündedir. İtirazın
bu yönünün mahkemenin uygulayacağı Orman Kanununun 17. maddesini
ilgilendirdiğinde şüphe yoktur. Esasa girmeden bu iddianın mücerret yetki
nedeniyle reddi mümkün değildir. Bu bakımdan çoğunluğun düşüncesine
katılmıyorum. Üye Fazlı Öztan MUHALEFET
ŞERHİ İtirazda
bulunan mahkeme, bakmakta olduğu dâvada konu ile ilgili bulduğu 6831 sayılı
Orman Kanununun 17. maddesini uygulama durumunda kalacağı görüşüne ve bu
maddenin bir fıkrasının da Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varmıştır. Sözü
geçen 17 nci maddenin dâvada uygulanmasının yerinde olup olmadığını takdir ve
tayin etmek, sonunda Yargıtaya ait bir husustur. Bu itibarla mahkemenin
uygulama bakımından görüşü esas tutularak itiraz konusu hükmün Anayasa'ya
aykırı olup olmadığının incelenmesi gerektiği düşüncesindeyim. Mahkemenin
itirazının yetki yönünden reddine bu sebeple muhalifiz. Üye Celalettin
  Kuralmen Üye Halit
  Zarbun KARŞI
OY YAZISI Anayasamızın,
hukuk düzenimizde yer alan kanunları iptal ve tasfiyesini öngördüğünde hiçbir
kuşkuya yer yoktur. Ancak gelişi güzel isteklerle Anayasa Mahkemesinin
çalışamaz duruma düşmemesi amacıyle, belli kuruluşlara, belli koşullar altında
başvurma yetkisi tanınmıştır. O halde yetki yönü, bu ilke ve amaç gözönünde
tutularak çözümlenmek icabeder. İptal
isteyen mahkeme, görmekte olduğu dâvada, iptalini istediği kanun hükmünü
uygulayacağını gerekçeli kararında açıkça belirtmiştir: Gerçekten de, iptale
konu hüküm, dâvaya yabancı nitelikte değildir. Bu durumda mahkememizin, bu
dâvaya bu kanun hükmü uygulanmaz demesine yetkili olduğu düşünülemez. Böyle bir
yetkinin kabulü, mahkemelerin bağımsızlığı ilkesi ile bağdaştırılamaz. Bu
nedenlerle çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Ziya Önel