ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2021/35 Karar Sayısı
: 2022/161 Karar Tarihi
: 13/12/2022 R.G.Tarih-Sayı
: 5/1/2023-32064 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 7. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanun’un 68.
maddesiyle başlığı ile birlikte değiştirilen geçici 4. maddesinin onuncu
fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “ …Emniyet Hizmetleri Sınıfında… ”
ibaresinin Anayasa’nın 5., 10. ve 60. maddelerine aykırılığının ileri sürülerek
iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okunan sürenin
borçlanılması isteminin reddine ilişkin işlemin iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un geçici 4. maddesinin itiraz konusu kuralın da
yer aldığı onuncu fıkrası şöyledir: “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Polis Akademisi ile
fakülte ve yüksek okullarda Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okuyan veya kendi
hesabına okumakta iken Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okumaya devam eden
öğrenciler ile Emniyet Hizmetleri Sınıfında 4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamında çalışmakta olanların, bahse konu okullarda
geçen başarılı eğitim süreleri, istekleri halinde; borçlanma talep tarihinde
ilgisine göre en az aylık alan polis veya komiser yardımcısının emekli
keseneğine esas unsurları üzerinden, bu sürelere ait sigortalı ve işveren
hissesi priminin tamamı borçlandırılmak suretiyle hizmetten sayılır. Bundan
doğacak borç tutarının tamamı borcun tebliğ edildiği tarihten itibaren iki yıl
içinde kendileri tarafından ödenir. Ayrıca, bu Kanunun yürürlüğe girmesinden
önce üniversitelerin çeşitli fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek
okullarında kendi hesabına öğrenim yaptıktan sonra muvazzaf astsubay
nasbedilenlerin sözü edilen okullarda geçen başarılı öğrenim süreleri de
istekleri halinde; borçlanma talep tarihinde en az aylık alan astsubay çavuşun
emekli keseneğine ait unsurlar üzerinden, bu fıkradaki esaslar dâhilinde
borçlandırılarak tahsil edilmek suretiyle hizmetten sayılır.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir
ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M.
Emin KUZ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin
MENTEŞ, Basri BAĞCI ve İrfan FİDAN’ın katılımlarıyla 29/4/2021 tarihinde
yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2.
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Alparslan KOÇAK tarafından hazırlanan işin
esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları
ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A.
Anlam ve Kapsam 3. Sigortalılar askerlik, eğitim ve grev gibi iradeleri
dışında veya ücretsiz izin ve staj gibi iradeleriyle çalışma hayatının dışında
kalabilmektedir. Çalışma hayatının dışında kalmak sigortalıların
sigortalılıklarının kesintiye uğramasına ve sosyal yardımlardan mahrum
kalmalarına veya söz konusu yardımları elde etmelerinin gecikmesine neden olur.
Bu sürelerin sigortalı hizmetlerden sayılması ve sigortalıların mahrum
kaldıkları yardımların bir kısmından yararlanabilmeleri amacıyla ilgili dönem
primlerinin borçlanılarak sonradan sigortalı tarafından ödenmesine ilişkin
çeşitli düzenlemeler bulunmaktadır. 4. 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin dördüncü fıkrasında
harp okulları ile fakülte ve yüksekokullarda Millî Savunma Bakanlığı hesabına
okuyan veya kendi hesabına okumakta iken askerî öğrenci olanlar ile astsubay
meslek yüksekokulları ve astsubay naspedilmek üzere temel askerlik eğitimine
tabi tutulan adaylar, Polis Akademisi ile fakülte ve yüksekokullarda Emniyet
Genel Müdürlüğü hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken Emniyet Genel
Müdürlüğü hesabına okumaya devam eden öğrenciler ile polis nasbedilmek üzere
polis meslek eğitim merkezlerinde polislik eğitimine tabi tutulan adaylar,
Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ile fakülte ve yüksekokullarda Jandarma
Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı nam ve hesabına okuyan veya
kendi hesabına okumakta iken Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik
Komutanlığı nam ve hesabına okumaya devam edenler ile subay ve astsubay
naspedilmek üzere temel askerlik eğitimine tabi tutulan adaylar hakkında anılan
maddenin (c) bendi kapsamındaki sigortalılara ilişkin hükümlerin uygulanacağı
öngörülmüştür. 5. Söz
konusu Kanun’un 46. maddesinin ikinci fıkrasında da fakülte veya
yüksekokullarda kendi hesabına okuduktan sonra subay veya astsubaylığa
nasbedilen veya yedek subaylık hizmetini takiben subaylığa geçirilenler ya da
yedek astsubaylık hizmetini takiben astsubaylığa geçirilenler ile fakülte ve
yüksekokullarda kendi hesabına okuduktan sonra komiser yardımcısı veya polis
memuru olarak atananların başarılı öğrenim sürelerinin borçlanılması hâlinde
sigortalı hizmetlerden sayılacağı hükme bağlanmıştır. 6. Anılan maddelerdeki öğrenim sürelerinin sigortalı
sayılması ve borçlanılmasına ilişkin düzenlemelerle uyumlu olarak Kanun’un geçici 4. maddesinin onuncu fıkrasının birinci cümlesinde 5754 sayılı Kanun’un
yürürlüğe girdiği tarihte Polis Akademisi ile fakülte ve yüksekokullarda
Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken
Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okumaya devam eden öğrenciler ile emniyet hizmetleri
sınıfında 4. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında çalışmakta
olanların söz konusu okullarda geçen başarılı eğitim sürelerinin istekleri
hâlinde borçlanma talep tarihinde ilgisine
göre en az aylık alan polis veya komiser yardımcısının emekli keseneğine
esas unsurları üzerinden bu sürelere ait sigortalı ve işveren hissesi priminin
tamamının borçlandırılması suretiyle hizmetten sayılacağı belirtilmiştir.
Anılan cümlede yer alan “…Emniyet Hizmetleri Sınıfında…” itiraz konusu
kuralı oluşturmaktadır. 7. Bu itibarla söz konusu okullarda geçen başarılı eğitim
sürelerinin borçlanılabilmesi için borçlanma talebinde bulunan kişilerin anılan
Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihte kural uyarınca emniyet hizmetleri sınıfında
4. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında çalışmakta olmaları gerekmektedir. B. İtirazın Gerekçesi 8. Başvuru
kararında özetle; Polis Akademisi ile
fakülte ve yüksekokullarda Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okuyan veya kendi
hesabına okumakta iken Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okumaya devam eden
öğrencilerin söz konusu okullarda geçen başarılı eğitim sürelerinin
borçlandırılabilmesi için ilgililerin itiraz
konusu kuralla e mniyet hizmetleri sınıfında
5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında
çalışmakta olmaları şartının arandığı, diğer
hizmet sınıflarında çalışmakta iken fakülte, yüksekokul veya meslek
yüksekokullarından mezun olanlar için öngörülmeyen bir şartın emniyet hizmet
sınıfında çalışanlar için hükme bağlanmasının belirli bir kesime imtiyaz
tanınması niteliğinde olduğu, sağlanan borçlanma hakkının bu suretle orantısız
bir şekilde sınırlandığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 5., 10. ve 60.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C.
Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 9. Anayasa’nın 10. maddesinde “ Herkes,
dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./Kadınlar ve erkekler
eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla
yükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak
yorumlanamaz./Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve
yetimleri ile malûl ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı
sayılmaz./Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz./Devlet
organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine
uygun olarak hareket etmek zorundadırlar. ” denilmek suretiyle kanun önünde
eşitlik ilkesine yer verilmiştir. 10. Anayasa'nın anılan maddesinde belirtilen kanun önünde eşitlik ilkesi
hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil,
hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım
yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda
bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında
eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı
kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi
kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez (AYM,
E.2017/47, K.2017/84, 29/3/2017, § 18; E.2020/95, K.2022/3, 26/1/2022, § 25). 11. Eşitlik ilkesi yönünden yapılacak anayasallık denetiminde öncelikle
Anayasa’nın 10. maddesi çerçevesinde aynı ya da benzer durumda bulunan kişilere
farklı muamelenin mevcut olup olmadığı tespit edilmeli, bu bağlamda aynı ya da
benzer durumdaki kişiler arasında sosyal güvenlik hakkına müdahale bakımından
farklılık gözetilip gözetilmediği belirlenmelidir. Bundan sonra farklı
muamelenin objektif ve makul bir temele dayanıp dayanmadığı ve nihayetinde
farklı muamelenin ölçülü olup olmadığı hususları irdelenmelidir. Ölçülülük
ilkesi, amaç ve araç arasında hakkaniyete uygun bir dengenin bulunması gereğini
ifade eder. Diğer bir ifadeyle bu ilke, farklı muamelenin öngörülen objektif
amaç ile orantılı olmasını gerektirmektedir (AYM, E.2016/205, K.2019/63,
24/7/2019, § 65; E.2021/1, K.2021/32, 29/4/2021, §32). 12. Birer kolluk görevlisi olan astsubaylar ile emniyet mensuplarının
benzer nitelikteki hizmetleri yerine getirdikleri gözetildiğinde 5510 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olarak
karşılaştırma yapılmaya müsait olacak şekilde benzer durumda oldukları
görülmektedir. 13. Anılan Kanun’un geçici 4. maddesinde 5754 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girmesinden önce üniversitelerin çeşitli fakülte, yüksekokul veya meslek
yüksekokullarında kendi hesabına öğrenim yaptıktan sonra muvazzaf astsubay
nasbedilenlerin başarılı eğitim sürelerini borçlanabilmeleri için başvuru ve
borçlanma prim ödemesi dışında herhangi bir şart öngörülmemiştir. 14. Buna karşılık kuralla 5754 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihte
Polis Akademisi ile fakülte ve yüksekokullarda Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına
okuyan veya kendi hesabına okumakta iken Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına
okumaya devam eden öğrencilerin söz konusu okullarda geçen başarılı eğitim
sürelerini borçlanılabilmeleri için 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamındaki çalışmalarının emniyet hizmetleri sınıfında
devam ediyor olması şartının öngörülmesi suretiyle astsubaylar ile emniyet
mensupları arasında borçlanma yönünden farklılık yaratıldığı açıktır. 15. Her iki kesim arasında yaratılan bu farklı muamelenin nesnel ve
makul bir nedene dayandığı söylenemez. Nitekim Kanun’un gerekçesinde de emniyet
mensupları aleyhine öngörülen bu farklı uygulamaya dayanak teşkil edecek
herhangi bir açıklamaya da yer verilmediği görülmektedir. 16. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın
10. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın Anayasa’nın 5. ve 60. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş
ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 10. maddesi yönünden
yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 5.
ve 60. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. IV. HÜKÜM 31/5/2006
tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun
17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanun’un 68. maddesiyle başlığı ile birlikte
değiştirilen geçici 4. maddesinin onuncu fıkrasının birinci cümlesinde yer alan
“... Emniyet Hizmetleri Sınıfında...” ibaresinin Anayasa’ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE 13/12/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE