ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/225 Karar Sayısı : 2002/88 Karar Günü : 8.10.2002 Resmi Gazete tarih/sayı:26.02.2003-25032 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 11. Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 17.7.1964 günlü, 506
sayılı "Sosyal Sigortalar Kanunu"nun 6.5.1993 günlü, 3910 sayılı Yasa
ile değişik 140. maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan "Kurumca
itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren (7) gün
içinde yetkili sulh ceza mahkemesine başvurabilirler." tümcesinin
Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 8., 9., 125., 140., 142. ve 155. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 140. maddesi uyarınca davacı hakkında
verilen idarî para cezasına karşı sulh ceza mahkemesinde açılan davada, anılan
maddenin dördüncü fıkrasında yer alan, "Kurumca itirazı reddedilenler,
kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren (7) gün içinde yetkili sulh ceza
mahkemesine başvurabilirler" tümcesini Anayasa'ya aykırı bulan Mahkeme
iptali için başvuruda bulunmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 3910 sayılı Yasa ile
değişik 140. maddesinin itiraz konusu kuralı da içeren dördüncü fıkrası
şöyledir: "İdarî para cezaları tebliğ tarihinden itibaren (7) gün
içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz
edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler,
kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren (7) gün içinde yetkili sulh ceza
mahkemesine başvurabilirler. Mahkemeye başvurulması cezanın takip ve
tahsilini durdurmaz." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 8., 9., 125., 140., 142. ve 155.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ın katılımlarıyla
10.4.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 140. maddesinde
öngörülen para cezasının muhatabı olan işverenlerle Sosyal Sigortalar Kurumu
arasındaki ilişkinin yönetsel nitelikte olduğu, bu işlemlerin idari yargılama
dışında tutulmasının etkin ve doğal yargı denetimini engelleyeceği, Danıştay'a
verilen üst denetim yetkisinin sulh ceza mahkemesine bırakıldığını, bu nedenle
dava konusu kuralın Anayasa'nın 2., 125. ve 155. maddelerine aykırılık
oluşturduğu ileri sürülmektedir. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 3910 sayılı Yasa ile
değişik 140. maddesiyle Kanunda öngörülen bazı yükümlülüklerin zamanında ya da
usulünce yerine getirilmemesi halinde Sosyal Sigortalar Kurumu tarafından
verilecek idari para cezaları ile ilgili hükümler düzenlenmektedir. Maddenin ilk
fıkrasında hangi eylemlere ne miktarda idari para cezası verileceği, dördüncü
fıkrasında ise bu cezaların ne şekilde ödeneceği, buna karşı Sosyal Sigortalar
Kurumu'na itiraz edilebileceği, itirazın reddi üzerine de yetkili sulh ceza
mahkemesine başvurulabileceği belirtilmiştir. İdarenin hizmetlerini gereği gibi ve ivedilikle görebilmesi için,
yaptırım uygulama yetkilerine gereksinimi vardır. İdare bu yetkilerle, kamu
düzeni ve güvenliğini, kamu sağlığını, ulusal servetleri zamanında ve gereği
gibi koruyabilir. Bu nedenle, idareye, geniş ve çeşitli yaptırımlar uygulama
yetkisi tanınmıştır. İdarî cezalar, idarî yaptırımların en önemlilerinden
biridir. İdarî cezalar arasında yer alan para cezaları da bu amaçla etkin ve
yaygın bir biçimde uygulanmaktadır. İdarî para cezalarını diğer cezalardan
ayıran en belirgin nitelik, onların idarî makamlar tarafından kamu gücü
kullanılarak verilmesidir. Anayasa'da Türkiye Cumhuriyeti'nin demokratik bir hukuk devleti
olduğu vurgulanırken, Devlet içinde tüm kamusal yaşam ve yönetimin yargı
denetimine bağlı olması amaçlanmıştır. Çünkü yargı denetimi hukuk devletinin
olmazsa olmaz koşuludur. Anayasa'nın 125. maddesinin birinci fıkrasındaki
"idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır"
kuralıyla amaçlanan etkili bir yargısal denetimdir. Bu kural, yönetimin kamu
hukuku ya da özel hukuk alanına giren tüm eylem ve işlemlerini kapsamaktadır. Tarihsel gelişimine paralel olarak Anayasa'da adlî ve idarî yargı
ayrımına gidilmiş, kimi maddelerinde bu ayrıma ilişkin kurallar yer almıştır.
Anayasa'nın 125 maddesinin birinci fıkrasında, "idarenin her türlü eylem
ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır" 140. maddesinin birinci
fıkrasında, "Hakimler ve savcılar adlî ve idarî yargı hâkim ve savcıları
olarak görev yaparlar"; 142. maddesinde "Mahkemelerin kuruluşu, görev
ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir"; 155.
maddesinin birinci fıkrasında da, "Danıştay, idarî mahkemelerce verilen
kanunun başka bir idarî yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son
inceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece
mahkemesi olarak bakar" biçimindeki düzenlemeler idarî-adlî yargı
ayrılığının kurumsallaştığının kanıtıdır. Bu düzenlemeler gereği idarî
uyuşmazlıkların çözümünde idare ve vergi mahkemeleriyle Danıştay yetkili
kılınmıştır. Belirtilen nedenlerle kural olarak, idarenin kamu gücü kullandığı
ve kamu hukuku alanına giren işlem ve eylemleri idarî yargı, özel hukuk alanına
giren işlemleri de adli yargı denetimine tabi olacaktır. Anayasa'nın yürütme bölümünde yer alan 125. maddesiyle idarenin
her türlü eylem ve işlemlerini yargı denetimine bağlı tutulduktan sonra,
maddenin diğer fıkraları da idari yargı sisteminde geçerli olan ilkeleri
belirlemektedir. İdari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin yazılı bildirim
tarihinden itibaren başlaması, idarî eylem ve işlem niteliğinde veya takdir
yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verme yasağı, yürütmenin durdurulması
kararı verilebilmesi için gerekli olan koşullar, yürütmenin durdurulması
kararına getirilebilecek sınırlamalar ve idarenin verdiği zararı ödeme
yükümlülüğü, ağırlıklı olarak adlî yargı sistemi için değil, idarî yargı
sistemi için geçerli olan temel ilkelerdir. Anayasa'nın belirlemiş olduğu bu kurallar, İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nda da yer alan idarî yargılama usul ve esaslarının ana kurallarıdır.
Anayasa'nın değişik maddelerinde kurumsallaşan ve 125. maddesinde belirtilen
idarî-adlî yargı ayırımına ilişkin düzenlemeler nedeniyle idarî yargının görev
alanına giren bir uyuşmazlığın çözümünde adlî yargının görevlendirilmesi
konusunda yasakoyucunun geniş takdir hakkının bulunduğunu söylemek olanaklı
değildir. İtiraz başvurusuna konu olan idarî para cezası, kamu gücünün
kullanılmasıyla ilgili ve Yasada belirtilen kurallara uymayanlara idarî bir
yaptırımın uygulanması niteliğinde olduğundan, çıkacak uyuşmazlıkların
çözümünde de idarî yargının yetkili kılınması gerekir. Bu nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 125. ve 155.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın, başvuru kararında dayanılan Anayasa'nın diğer maddeleri
yönünden ayrıca incelenmesine gerek görülmemiştir. B- Kararın Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu Anayasa'nın 153. maddesi ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesi uyarınca, yasa,
kanun hükmünde kararname veya TBMM İçtüzüğü ya da bunların belirli madde veya
hükümleri iptal kararının Resmî Gazete'de yayımlandığı gün yürürlükten kalkar.
Ancak, Anayasa Mahkemesi iptal kararı ile meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu
düzenini tehdit veya kamu yararını ihlal edici nitelikte görürse, boşluğun
doldurulması için iptal kararının yürürlüğe gireceği günü ayrıca
kararlaştırabilir. Dava konusu 506 sayılı Yasa'nın 140. maddesinin 4. fıkrasının 3.
tümcesinin iptaline karar verilmesi ile meydana gelen hukuksal boşluk kamu
yararını olumsuz yönde etkileyecek nitelikte olduğundan, yeni düzenleme yapması
için yasama organına süre tanımak amacıyla iptal kararının Resmî Gazete'de
yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun bulunmuştur. VI- SONUÇ 17.7.1964 günlü, 506 sayılı "Sosyal Sigortalar
Kanunu"nun 3910 sayılı Yasa ile değiştirilen 140. maddesinin; A- Dördüncü fıkrasında yer alan "Kurumca itirazı
reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren (7) gün içinde
yetkili sulh ceza mahkemesine başvurabilirler" tümcesinin,
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B- İptal edilen kuralın doğuracağı hukuksal boşluk kamu
yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin
üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkraları gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 8.10.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN