ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/18 Karar Sayısı : 2013/132 Karar Günü : 14.11.2013 R.G. Tarih-Sayı :
09.05.2014-28995 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Antalya 10. Asliye
Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 19.3.1969
günlü, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 14. maddesinin 22.1.1986 günlü, 3256
sayılı Kanun'un 4. maddesiyle değiştirilen üçüncü
fıkrasının Anayasa'nın 10., 13., 36. ve 48. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Hazine avukatlığı görevinden ayrılan sanık müdafii, bu görevden
ayrıldığı tarihten itibaren itiraz konusu kuralda belirtilen iki yıllık sürenin
dolmamış olması nedeniyle yargılamaya katılamadığını, bu nedenle itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüş, Anayasa'ya
aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkeme ise iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un 14. maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrası şöyledir: “ Devlet, belediye, il özel idare ve Kamu İktisadi Teşebbüsleri
Hakkında 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin kapsamına giren iktisadi Devlet
Teşekkülleri ile kamu iktisadi kuruluşları ve bunların müessese, bağlı ortaklık
ve iştiraklerinde çalışanlar, buralardan ayrıldıkları tarihten itibaren iki yıl
geçmeden ayrıldıkları idare aleyhine dava alamaz ve takipte bulunamazlar. ” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 10., 13., 36. ve 48. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin
YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,
Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 6.2.2013 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hakan ATASOY tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, bir ceza davasında sanık sıfatıyla yargılanan
kişinin, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 149. ve devamı maddelerine
göre, kendisini istediği avukatla temsil ettirme hakkının bulunmasına rağmen,
itiraz konusu kuralın sanığın istediği avukatı müdafi olarak seçmesine engel
olduğu, 659 sayılı KHK hükümleri dikkate alındığında, hazine avukatlarının
neredeyse görev yaptıkları illerdeki tüm kamu kurumlarını temsil ettikleri,
sanığın daha önce hazine avukatlığı yapmış bir avukatı itiraz konusu kural
nedeniyle müdafi olarak tayin edememesinin, diğer vatandaşlara oranla
eşitsizlik yarattığı, 659 sayılı KHK'nin 5. maddesinin (3) numaralı fıkrasına
göre Devlet tarafından satın alınan avukatlık hizmetini ifa eden avukata böyle
bir sınırlama getirilmemiş olmasına rağmen hazine avukatına bu tip bir
sınırlama getirilmiş olmasının Anayasa'nın 48. maddesinde düzenlenen çalışma ve
sözleşme hürriyetinin hazine avukatları açısından ölçüsüz sınırlanmasına yol
açtığı gibi yasaklı olan hazine avukatını müdafi olarak tayin etmek isteyen
sanık açısından da diğer vatandaşlara oranla sözleşme hürriyeti açısından
ölçüsüz bir sınırlama getirdiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 10., 13., 36.
ve 48. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralla, Devlet, belediye, il özel idare ve Kamu
İktisadi Teşebbüsleri Hakkında 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin
kapsamına giren iktisadi Devlet Teşekkülleri ile kamu iktisadi kuruluşları ve
bunların müessese, bağlı ortaklık ve iştiraklerinde çalışanların, buralardan
ayrıldıkları tarihten itibaren iki yıl geçmeden ayrıldıkları idare aleyhine
dava alamayacakları ve takipte bulunamayacakları hükme bağlanmıştır. Kanun'un 1. maddesinde avukatlık, kamu hizmeti ve serbest bir meslek
olarak tanımlanarak, avukatın yargının kurucu unsurlarından olan bağımsız
savunmayı serbestçe temsil ettiği belirtilmiş; 2. maddesinde ise avukatlığın
amacının, hukuki münasebetlerin düzenlenmesini, her türlü hukuki mesele ve
anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesini ve hukuk
kurallarının tam olarak uygulanmasını her derecede yargı organları, hakemler,
resmî ve özel kişi, kurul ve kurumlar nezdinde sağlamak olduğu ifade
edilmiştir. Kanun'daki bu hükümler karşısında, avukatlık görevini yapacak
kişilerde bazı nitelikler aranması ve avukatlık mesleğinin adalet ve hakkaniyet
ilkelerinin gerektirdiği bir takım kurallara bağlı kılınması zorunludur. Anayasa'nın 36. maddesinde, herkesin, meşru vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve
savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu; 48. maddesinde, herkesin,
dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahip olduğu; 13. maddesinde
ise temel hak ve hürriyetlerin özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın
ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla
sınırlandırılabileceği; temel hak ve özgürlüklerde yapılacak sınırlamaların
Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin
gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir. Anayasa'nın 48. maddesinde, çalışma ve sözleşme hürriyetleri için
herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte, bunların hiçbir
şekilde sınırlandırılamayan mutlak haklar olduğu söylenemez. Özel sınırlama
nedeni öngörülmemiş hakların da hakkın doğasından kaynaklanan bazı sınırları
bulunduğu kabul edilmektedir. Ayrıca, hakkı düzenleyen maddede herhangi bir
sınırlama nedenine yer verilmemiş olsa da, bu hakların Anayasa'nın 13.
maddesinde yer alan güvencelere aykırı olmamak koşuluyla, Anayasa'nın başka
maddelerinde yer alan kurallara dayanarak sınırlandırılması mümkün olabilir. Çalışma ve sözleşme hürriyetlerine itiraz konusu kuralla getirilen
sınırlama,  Anayasa'da güvence altına alınan adil yargılanma hakkının alt
kavramlarından biri olan silahların eşitliği ilkesinden kaynaklanmaktadır. Adil
yargılanma hakkının ulusal üstü düzeyde genel kabul görmüş ölçütleri arasında
önemli bir yer tutan silahların eşitliği ilkesi, davanın tarafları arasında
yargılama sırasında usul hükümleri yönünden eşit konumda bulunma, taraflardan
birine dezavantaj diğerine avantaj sağlayacak kurallara yer vermeme esasını
içermekte, diğer bir deyişle davanın tarafları arasında hakkaniyete uygun bir
dengenin varlığını gerekli kılmaktadır. Devlet, belediye, il özel idare ve Kamu İktisadi Teşebbüsleri
Hakkında 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin kapsamına giren iktisadi
Devlet teşekkülleri ile kamu iktisadi kuruluşları ve bunların müessese, bağlı
ortaklık ve iştiraklerinde çalışanların, buralardan ayrıldıktan sonra belli bir
süre geçmeden, ayrıldıkları idare aleyhine dava almaları ya da takipte
bulunmaları, karşı tarafa nazaran avantajlı duruma gelmelerine, davanın
tarafları arasındaki hakkaniyete uygun dengenin kendileri lehine bozulmasına,
bunun sonucunda da karşı tarafta ve toplumda kuşku ve rahatsızlık meydana
getirerek adalet duygusunun zedelenmesine yol açabilecek niteliktedir. Nitekim,
Kanun'un gerekçesinde yer verilen “… görevleri icabı, anılan
teşekküllerin yabancısı olan kimseler tarafından bilinemiyecek hususiyetlerine
vâkıf bulunan ve çok defa kendisi tarafından yapılmış işleri mevcudolan bir
teşekkül aleyhine muayyen süre içinde dâva kabul eden avukat, diğerlerine göre
rüçhanlı durumda olacağı gibi, bir dâvada iki tarafın da vekâletini alarak
hakkın kötüye kullanılmasına yol açar bir duruma girmiş olacaktır…” biçimindeki
açıklamadan da, itiraz konusu kuralın bu olumsuzluklara meydan verilmemesi
amacıyla kabul edildiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle, Kanun'da belirtilen kamu
kurumlarında çalışanların, buralardan ayrıldıkları tarihten itibaren kanun
koyucu tarafından takdir edilen iki yıllık süre geçmeden, ayrıldıkları idare
aleyhine dava almaları ve takipte bulunmalarına engel olan kuralın çalışma ve
sözleşme hürriyetine aykırı bir yönü bulunmamaktadır. Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin
birinci fıkrasında, “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile
adil yargılanma hakkına sahiptir.” denilerek yargı mercilerine davacı
ve davalı olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve
adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. İtiraz konusu kural, kamuda çalışan kişilerin buradan ayrıldıktan
sonra avukat olarak çalışmalarıyla ilgili olup kuralın, şüpheli ya da sanığın
istediği avukatı müdafi olarak seçerek onunla avukatlık sözleşmesi yapma
hakkına doğrudan sınırlama getirdiği söylenemez. Şüpheli ya da sanığın bu
kişileri müdafi olarak tayin edememesi, bu haklarının sınırlandırılmasından
değil, avukatın daha önce görev yaptığı kurum aleyhine belli bir süre için dava
almasına yönelik sınırlamadan kaynaklanmaktadır. Bu nedenle, kuralın şüpheli ve
sanığın hak arama ve sözleşme hürriyetlerine aykırı olduğundan söz edilemez. Diğer taraftan, Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik
ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli
değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda
bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak,
ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda
bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında
eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı
kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi
kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. İtiraz konusu kural ile kamuda görev yapanların, bu görevlerinden
ayrıldıkları tarihten itibaren iki yıl geçmeden, ayrıldıkları idare aleyhine
dava alamayacakları ve takipte bulunamayacakları belirtilerek, bu kişilerin
müdafi olarak tayin edilmeleri yasaklanmıştır. Bunun doğal sonucu olarak, yasak
kapsamına giren avukatı kim seçmek isterse istesin, kanun hükmü buna engel
olacaktır. Dolayısıyla kural, sadece bazı kimseler için getirilmiş olmayıp,
kamudan ayrılan avukatın görev yaptığı kurumu aleyhine dava ya da takip
almasını isteyen herkes için geçerlidir. Bu nedenle, kuralın kişiler arasında
hak arama ve sözleşme hürriyetleri bakımından eşitsizlik yaratan bir yönü de
bulunmamaktadır. Ayrıca, başvuru kararında, hazine avukatlarına getirilen yasağın,
659 sayılı KHK'nin 5. maddesinin (3) numaralı fıkrasına göre Devlet tarafından
satın alınan avukatlık hizmetini ifa eden avukatlara getirilmediği ileri
sürülmüş ise de, 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel
Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde
Kararname'nin 5. maddesinin (4) numaralı fıkrasında “Hizmet satın
alınarak kendisine vekalet verilen serbest avukatlar ve avukatlık ortaklıkları
kendilerine vekalet verilen dava ve icra işlemlerinin takibiyle ilgili olarak,
ilgili mevzuatla idareleri vekil sıfatıyla temsile yetkili olan görevlilerle
aynı yetki ve sorumlulukları haizdir.” denildiğinden, serbest
avukatlar ve avukatlık ortaklıklarının da itiraz konusu kural ile getirilen
yasağa tabi olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, bu kişiler arasında avukatlık
yapma yasağı bakımından herhangi bir eşitsizlik bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10., 13.,
36. ve 48. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 19.3.1969 günlü, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 14. maddesinin
22.1.1986 günlü, 3256 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle değiştirilen üçüncü
fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 14.11.2013 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ