ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1999/43 Karar Sayısı : 2001/46 Karar Günü : 27.2.2001 R.G. Tarih-Sayı :20.03.2002-24701 İPTAL İSTEMİNDE BULUNAN: Prof. Dr. Tansu
ÇİLLER ve 125 TBMM Üyesi İPTAL İSTEMİNİN KONUSU: 25.8.1999 günlü, 4447
sayılı "İşsizlik Sigortası Kanunu"nun 3., 4., 6., 8., 13., 15., 17.,
18., 22., 25., 26., 36., 38., 39., 40., 44., 51., 53. ve 62/3 maddelerinin,
Anayasa'nın 2., 5., 10., 17., 49., 56., 60., 161., 162, 163., 164., 165., 166.,
167., 168. ve 169. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. II-YASA METİNLERİ A-İptali İstenilen Yasa Kuralları 4447 sayılı Yasa'nın iptali istenilen maddeleri şöyledir: 1- " MADDE 3.- 506 sayılı Kanunun 32 nci
maddesinin (B) bendine aşağıdaki alt bent ile maddeye aşağıdaki fıkra
eklenmiştir. Protez, araç ve gereç bedellerinin % 20'sini sigortalı öder.
Ancak, ilgiliden alınacak katkı miktarı, ödeme tarihindeki 25/8/1971 tarihli ve
1475 sayılı İş Kanununun 33 üncü maddesine göre sanayi kesiminde çalışan onaltı
yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin birbuçuk katından
fazla olamaz. Sigortalıların, bu maddenin (A), (B) ve (D) bentlerinde yazılı
yardımlardan yararlanabilmeleri için, 60 günü hastalığın anlaşıldığı tarihten
önceki altı ay içinde olmak üzere toplam olarak 120 gün hastalık sigortası
primi ödemiş olmaları şarttır." 2- "MADDE 4.- 506 sayılı Kanunun 36 ncı
maddesinin (B) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. B) Yukarıda sözü edilen kimselerin ayakta yapılan tedavilerinde
verilen ilaçlar ile (A/a) bendi uyarınca sağlanan protez, araç ve gereç
bedellerinin %10'u kendilerince ödenir. Ancak protez, araç ve gereç bedelleri
için alınacak katkı payı ödeme tarihindeki 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş
Kanununun 33 üncü maddesine göre sanayi kesiminde çalışan onaltı yaşından büyük
işçiler için uygulanan aylık asgari ücret tutarını geçemez." 3- " MADDE 6.- 506 sayılı Kanunun 60 ıncı
maddesinin birinci fıkrasının (A) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. A) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra ilk defa sigortalı
olarak çalışmaya başlayanların yaşlılık aylığından yararlanabilmesi için; a) Kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olması ve en az
7000 gün veya b) Kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olması, 25 yıldan
beri sigortalı bulunması ve en az 4 500 gün, Malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmaları
şarttır." 4- "MADDE 8.- 506 sayılı Kanunun 63 üncü
maddesine (B) fıkrasının birinci bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki bent
eklenmiştir. Bu Kanuna göre yaşlılık aylığı almakta iken serbest avukat veya
noter olarak çalışmalarını sürdürenlerin, sosyal yardım zammı dahil, almakta
oldukları aylıklarından %15 oranında sosyal güvenlik destek primi
kesilir." 5- "MADDE 13.- 506 sayılı Kanunun 96 ncı
maddesinin birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. Bu Kanuna göre bağlanacak aylıklar, 78 inci maddeye göre tespit
edilen prime esas günlük kazanç alt sınırının aylık tutarının % 35'inden az
olamaz." 6- "MADDE 15.- 506 sayılı Kanunun Ek 24 üncü
maddesinin (a) fıkrasının ikinci bendi yürürlükten kaldırılmış ve Ek 32 nci
maddesine birinci fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkralar eklenmiştir. Sigortalıların çocuklarına verilecek protez, araç ve gereçlerin
bedellerinin % 20'si kendilerince ödenir. Ancak, sigortalıların çocuklarından
alınacak katkı miktarı, ödeme tarihindeki 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş
Kanununun 33 üncü maddesine göre sanayi kesiminde çalışan onaltı yaşından büyük
işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin birbuçuk katından fazla
olamaz. Sigortalıların geçindirmekle yükümlü bulundukları eşlerinden % 20,
Kurumdan sürekli işgöremezlik geliri, malüllük ve yaşlılık aylığı almakta
olanların geçindirmekle yükümlü bulundukları eşleri ile Kurumdan hak sahibi
olarak gelir ve aylık almakta olan eşlerden % 10 katılım payı alınmak şartıyla
protez, araç ve gereç yardımlarından yararlanırlar. Ancak, sigortalıların
eşlerinden alınacak katkı miktarı, ödeme tarihindeki 25/8/1971 tarihli ve 1475
sayılı İş Kanununun 33 üncü maddesine göre sanayi kesiminde çalışan onaltı
yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin bir buçuk katından,
sürekli iş göremezlik geliri, malüllük ve yaşlılık aylığı alanların eşleri ile
Kurumdan hak sahibi olarak gelir ve aylık almakta olan eşlerden alınacak
olan katkı miktarı aylık asgari ücretten fazla olamaz." 7- "MADDE 17.- 506 sayılı Kanuna aşağıdaki
geçici maddeler eklenmiştir. GEÇİCİ MADDE 81.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte; A) Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce yürürlükte bulunan
hükümlere göre yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanmış olanlar ile
sigortalılık süresi 18 yıl ve daha fazla olan kadınlar ve sigortalılık süresi
23 yıl ve daha fazla olan erkekler hakkında, bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten önce yürürlükte bulunan hükümler uygulanır. B) a) Sigortalılık süresi 17 (dahil) yıldan fazla 18 yıldan az
olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 41 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 22 (dahil) yıldan fazla 23 yıldan az olan erkekler 25
yıllık sigortalılık süresini ve 45 yaşını doldurmaları ve en az 5000 gün, b) Sigortalılık süresi 16 (dahil) yıldan fazla 17 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 43 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 21 (dahil) yıldan fazla 22 yıldan az olan erkekler 25
yıllık sigortalılık süresini ve 46 yaşını doldurmaları ve en az 5000 gün, c) Sigortalılık süresi 15 (dahil) yıldan fazla 16 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 45 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 20 (dahil) yıldan fazla 21 yıldan az olan erkekler 25
yıllık sigortalılık süresini ve 48 yaşını doldurmaları ve en az 5000 gün, d) Sigortalılık süresi 14 (dahil) yıldan fazla 15 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 47 yaşını doldurmaları, sigortalık
süresi 19 (dahil) yıldan fazla 20 yıldan az olan erkekler 25 yıllık
sigortalılık süresini ve 50 yaşını doldurmaları ve en az 5150 gün, e) Sigortalılık süresi 13 (dahil) yıldan fazla 14 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 48 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 18 (dahil) yıldan fazla 19 yıldan az olan erkekler 25
yıllık sigortalılık süresini ve 51 yaşını doldurmaları ve en az 5300 gün, f) Sigortalılık süresi 12 (dahil) yıldan fazla 13 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 49 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 17 (dahil) yıldan fazla 18 yıldan az olan erkekler 25
yıllık sigortalılık süresini ve 52 yaşını doldurmaları ve en az 5450 gün, g) Sigortalılık süresi 11 (dahil) yıldan fazla 12 yıldan az olan kadınlar
20 yıllık sigortalılık süresi ve 50 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 16
(dahil) yıldan fazla 17 yıldan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini
ve 53 yaşını doldurmaları ve en az 5600 gün, h) Sigortalılık süresi 10 (dahil) yıldan fazla 11 yıldan az olan
kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 51 yaşını doldurmaları,
sigortalılık süresi 15 (dahil) yıldan fazla 16 yıldan az olan erkekler 25
yıllık sigortalılık süresini ve 54 yaşını doldurmaları ve en az 5750 gün, ı) Sigortalılık süresi 10 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık
sigortalılık süresini ve 52 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 15 yıldan
az erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 56 yaşını doldurmaları ve en az
6000 gün, Malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş bulunmaları
şartı ile yaşlılık aylığından yararlanabilirler. C) a) 15 yıllık sigortalılık süresini, kadın ise 50, erkek ise 55
yaşını doldurmuş ve 3600 gün malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi
ödemiş bulunanlara istekleri halinde yaşlılık aylığı bağlanır. b) (a) bendinde öngörülen şartları yerine getirememiş durumda
olanlardan kadın ise 52, erkek ise 56 yaşını doldurmuş olması, en az 15 yıllık
sigortalılık süresini tamamlaması ve en az 3600 gün malüllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları primi ödemiş olmaları şartıyla yaşlılık aylığından
yararlanabilirler. GEÇİCİ MADDE 82.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten önce sigortalı bulunanlara bağlanacak aylıklar, aşağıdaki (a) ve (b)
bentlerine göre hesaplanacak aylıkların toplamından oluşur. a) Sigortalının bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar prim
ödeme sürelerine ait aylığı aşağıdaki şekilde belirlenir. Sigortalının aylık talep tarihine kadarki toplam prim ödeme gün
sayısı üzerinden, bu Kanunun yürürlük tarihi itibariyle ve bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten önceki hükümlere göre hesaplanacak aylığının sigortalının bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadarki prim ödeme gün sayısı ile orantılı
bölümü, bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren aylık başlangıç tarihine kadar
geçen takvim yılları için, her yılın Aralık ayına göre Devlet İstatistik
Enstitüsü tarafından açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici
fiyatları indeksindeki artış oranı ve gayrisafi yurt içi hasıla sabit
fiyatlarla gelişme hızı kadar ayrı ayrı artırılarak hesaplanır. Hesaplanan yaşlılık aylığı, aylık bağlanması için yazılı
başvurunun yapıldığı yılın Ocak ayı ile aylığın başladığı takvim yılının
başlangıç tarihi arasında geçen her ay için Devlet İstatistik Enstitüsü
tarafından açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları
indeksindeki artış oranları kadar artırılır. b) Sigortalının bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonraki prim
ödeme sürelerine ait aylığı ise, sigortalının aylık talep tarihine kadar toplam
prim ödeme gün sayısı üzerinden bu Kanunun 61 inci maddesi hükümlerine göre
hesaplanacak aylığının, bu Kanunun yürürlük tarihinden sonraki prim ödeme gün
sayısına orantılı bölümü kadardır. Sigortalıya yukarıdaki (a) ve (b) bentlerine göre bağlanacak
aylıkların toplamı, sigortalının aylık talep tarihindeki toplam prim ödeme gün
sayısı üzerinden, bu Kanunun yürürlük tarihi itibariyle, bu Kanunun yürürlük
tarihinden önceki hükümlere göre hesaplanan aylığının, bu Kanunun yürürlük
tarihi ile aylık başlangıç tarihi arasında geçen takvim yılları için her yılın
Aralık ayına göre Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan en son temel
yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki artış oranına ve bu
Kanunun 61 inci maddesinin son fıkrasına göre artırılmış değerinin altında
olamaz. Bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra malüllük aylığına hak
kazananlar ile ölen sigortalıların hak sahiplerinin aylıkları, yukarıdaki
fıkralarda belirtilen hükümler esas alınarak, 55 veya 67 nci madde hükümlerine
göre hesaplanır. Bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra prime esas kazancı
bulunmayanların malüllük ve ölüm aylıkları, bu Kanunun yürürlük tarihinden
önceki hükümlere göre hesaplanır ve yukarıdaki (a) bendindeki esaslara göre
artırılarak bağlanır." II. BÖLÜM TARIM İŞÇİLERİ SOSYAL SİGORTALAR KANUNU İLE İLGİLİ DEĞİŞİKLİKLER 8- "MADDE 18.- 17/10/1983 tarihli ve 2925
sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanununun 20 nci maddesinin 20/2/1992
tarihli ve 3774 sayılı Kanunla kaldırılan (a) bendi aşağıdaki şekilde yeniden
düzenlenmiştir. a) Kadın ise 58 yaşını, erkek ise 60 yaşını doldurmuş
olması," 9- "MADDE 22.- 2925 sayılı Kanuna aşağıdaki
geçici madde eklenmiştir. GEÇİCİ MADDE 2- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte; A) 13 yıl ve daha fazla sigortalı bulunanlar en az 15 yıllık
sigortalılık süresini doldurmuş ve en az 3600 gün prim ödemiş bulunmaları şartı
ile yaşlılık aylığından yararlanabilirler. B) a) Sigortalılık süresi 12 (dahil) yıldan fazla 13 yıldan az
olanlar kadın ise 41, erkek ise 45 yaşını doldurmuş olmaları, b) Sigortalılık süresi 11 (dahil) yıldan fazla 12 yıldan az
olanlar kadın ise 43, erkek ise 46 yaşını doldurmuş olmaları, c) Sigortalılık süresi 10 (dahil) yıldan fazla 11 yıldan az
olanlar kadın ise 45, erkek ise 48 yaşını doldurmuş olmaları, d) Sigortalılık süresi 9 (dahil) yıldan fazla 10 yıldan az olanlar
kadın ise 47, erkek ise 50 yaşını doldurmuş olmaları, e) Sigortalılık süresi 8 (dahil) yıldan fazla 9 yıldan az olanlar
kadın ise 48, erkek ise 51 yaşını doldurmuş olmaları, f) Sigortalılık süresi 7 (dahil) yıldan fazla 8 yıldan az olanlar
kadın ise 49, erkek ise 52 yaşını doldurmuş olmaları, g) Sigortalılık süresi 6 (dahil) yıldan fazla 7 yıldan az olanlar
kadın ise 50, erkek ise 53 yaşını doldurmuş olmaları, h) Sigortalılık süresi 5 (dahil) yıldan fazla 6 yıldan az olanlar
kadın ise 51, erkek ise 54 yaşını doldurmuş olmaları, i) Sigortalılık süresi 5 yıldan az olanlar kadın ise 52, erkek ise
56 yaşını doldurmuş olmaları, Ve en az 15 yıllık sigortalılık süresi ile 3600 gün prim ödeme
şartlarını yerine getirmeleri halinde yaşlılık aylığından yararlanabilirler. III. BÖLÜM TÜRKİYE CUMHURİYETİ EMEKLİ SANDIĞI KANUNU İLE İLGİLİ DEĞİŞİKLİKLER 10- "MADDE 25.- 5434 sayılı Kanunun
Geçici 139 uncu maddesinin üçüncü fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki
fıkra eklenmiş, aynı maddenin sekizinci fıkrası aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir. Kullanılması resmi sağlık kurulu raporu ile gerekli görülen
protez, ortez ve tıbbi araç ve gereç bedellerinin %10'u hak sahipleri
tarafından ödenir. Ancak ödenecek miktar bu Kanunun ek 19 uncu maddesindeki
aylıklardan fazla olamaz (bu Kanunun 64 üncü maddesinin ve 3/11/1980 tarihli ve
2330 sayılı Nakdî Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna göre aylık
bağlananlar hakkında bu hüküm uygulanmaz.) Özel kanunları gereğince sağlık yardımından faydalananlar ile
Sandıktan emekli, adi malûllük veya vazife malûllüğü aylığı alanların diğer
sosyal güvenlik kurumlarına tabi görevlerde çalışan veya bu kuruluşlardan aylık
alan eşleri ve Sandıktan dul aylığı alanlardan diğer sosyal güvenlik
kurumlarına tabi görevde çalışan veya bu kuruluşlardan yaşlılık veya malûllük
aylığı alanlar bu madde hükmünden yararlanamazlar. İsteğe bağlı sağlık
sigortasından yararlananlar hakkında bu hüküm uygulanmaz." 11- "MADDE 26.- 5434 sayılı Kanuna aşağıdaki
geçici maddeler eklenmiştir. GEÇİCİ MADDE 205.- Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte; Kadın iştirakçilerden 20, erkek iştirakçilerden 25 fiili hizmet
yılını dolduranların istekleri üzerine emekli aylığı bağlanır. a) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya 2 yıldan az kalan
iştirakçilerden kadın ise 38, erkek ise 43 yaşını, b) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya 3 yıldan az kalan
iştirakçilerden kadın ise 41, erkek ise 45 yaşını, c) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya 4 yıldan az kalan
iştirakçilerden kadın ise 43, erkek ise 46 yaşını, d) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya 5 yıldan az kalan
iştirakçilerden kadın ise 45, erkek ise 48 yaşını, e) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya 6 yıldan az kalan
iştirakçilerden kadın ise 47, erkek ise 50 yaşını, f) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya 7 yıldan az kalan
iştirakçilerden kadın ise 48, erkek ise 51 yaşını, g) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya 8 yıldan az kalan
iştirakçilerden kadın ise 49, erkek ise 52 yaşını, h) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya 9 yıldan az kalan
iştirakçilerden kadın ise 50, erkek ise 53 yaşını, i) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya 10 yıldan az kalan
iştirakçilerden kadın ise 51, erkek ise 54 yaşını, j) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya 10 yıldan fazla kalan
iştirakçilerden kadın ise 52, erkek ise 56 yaşını, Doldurmaları ve kadın iştirakçinin 20, erkek iştirakçinin 25 fiili
hizmet süresini tamamlamaları halinde istekleri üzerine emekli aylığı bağlanır. 32 nci madde gereğince fiili hizmet sürelerine zam yapılanların bu
maddede belirtilen yaş hadlerinden; eklenilen bu sürenin üç yıldan çok olmamak
üzere yarısı indirilir. 5434 sayılı Kanunun 39 uncu maddesinin (e) ve (f) fıkraları
kapsamına girenlere 25 fiili hizmet yılını ve yukarıdaki yaşları doldurmaları
halinde emekli aylığı bağlanır. GEÇİCİ MADDE 206.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte fiili
hizmet süreleri 8 yıl ve daha fazla olan iştirakçiler, 61 yaşını doldurmaları
nedeniyle istekleri üzerine veya kurumlarınca yaş haddinden re'sen emekliye
ayrıldıklarında fiili hizmet süreleri 10 yılı doldurmuş olmak şartıyla emekli
aylığına hak kazanırlar." IV. BÖLÜM ESNAF VE SANATKARLAR VE DİĞER BAĞIMSIZ ÇALIŞANLAR SOSYAL SİGORTALAR KURUMU KANUNU İLE İLGİLİ DEĞİŞİKLİKLER 12- "MADDE 36.- 1479 sayılı Kanunun Ek 13
üncü maddesinin son fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve maddeye
aşağıdaki fıkra eklenmiştir. Ayakta yapılan tedavilerde poliklinik muayene ücretinin ve verilen
ilaç bedellerinin % 20'si sigortalı ve hak sahipleri, % 10'u aylık alanlar ve
hak sahipleri tarafından karşılanır. İş kazası ve meslek hastalığı sonucu
verilecek olanlar hariç, protez, araç ve gereç bedellerinin % 20'si sigortalı
ve hak sahipleri, % 10'u ise aylık alanlar ve hak sahipleri (3/11/1980 tarihli
ve 2330 sayılı Nakdî Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamına
girenler hariç) tarafından karşılanır. Ancak, katkı payı tutarı sigortalılarda
birinci gelir basamağının birbuçuk katını, aylık alanlarda ise birinci gelir
basamağının % 65'ini geçemez. Ağız protezleri hariç, sigortalının bu Kanuna tabi
sigortalılığının başladığı tarihten önce, sigortalı ve hak sahiplerinde mevcut
olduğu tespit edilen hastalık ve arızalardan dolayı bedeli Kurumca karşılanacak
olan ortez ve protezler ek 18 inci maddeye göre hazırlanacak yönetmelikte
belirlenir." 13- " MADDE 38.- 1479 sayılı
Kanuna aşağıdaki ek madde eklenmiştir. Sosyal güvenlik destek primi EK MADDE 20.- Bu Kanuna göre yaşlılık aylığı bağlananlardan, 24
üncü maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen çalışmalarına devam edenlerin
veya daha sonra çalışmaya başlayanların, sosyal yardım zammı dahil tahakkuk
eden aylıklarından, aylığın bağlandığı veya tekrar çalışmaya başlanıldığı
tarihi takip eden aybaşından itibaren, çalışmalarının sona erdiği ay dahil %10
oranında sosyal güvenlik destek primi kesilir. Birinci fıkra hükmüne göre aylıklarından sosyal güvenlik destek
primi kesilmesi gerekenlerden, bu Kanunun yayımlandığı tarihten önce aylık
bağlananlar Kanunun yayımını, daha sonra tekrar çalışmaya başlayanlar ise
çalışmaya başladıkları tarihi takip eden aybaşından itibaren üç ay içinde
Kuruma yazılı bildirimde bulunmak zorundadırlar. Bu süre içinde Kuruma yazılı
bildirimde bulunmayanlardan sosyal güvenlik destek primi, gecikmeli bildirimde
bulunulan veya Kurumca tespit edilen tarihe kadar 53 üncü maddeye göre
hesaplanacak gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir. Birikmiş sosyal güvenlik
destek primi ve gecikme zamlarının ödenmemesi halinde aylıklardan yapılacak
kesintiler aylık tutarının %25'ini geçemez. Sosyal güvenlik destek primi ödenmiş süreler, bu Kanuna göre
sigortalılık süresi olarak değerlendirilmez, ödenen primler 39 uncu madde
hükmüne göre toptan ödeme olarak iade edilmez ve bu sürelerle ilgili olarak
24/5/1983 tarihli ve 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen
Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun hükümleri uygulanmaz." 14- "MADDE 39.- 1479 sayılı Kanuna aşağıdaki
geçici maddeler eklenmiştir. GEÇİCİ MADDE 10.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce
yürürlükte bulunan hükümlere göre, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip
eden aybaşı itibariyle aylık bağlanmasına hak kazananlar ile aylık bağlanmasına
hak kazanmalarına iki tam yıl veya daha az kalan sigortalıların, tam veya kısmi
yaşlılık aylığı talep hakları saklıdır. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı olanlardan,
bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden aybaşı itibariyle, kadın ise 20,
erkek ise 25 tam yıl prim ödeme süresinin dolmasına; a) 2 tam yıldan fazla, 3 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara 41,
erkeklere 45 yaşını, b) 3 tam yıldan fazla, 4 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara 43,
erkeklere 46 yaşını, c) 4 tam yıldan fazla, 5 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara 45,
erkeklere 48 yaşını, d) 5 tam yıldan fazla, 6 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara 47,
erkeklere 50 yaşını, e) 6 tam yıldan fazla, 7 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara 48,
erkeklere 51 yaşını, f) 7 tam yıldan fazla, 8 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara 49,
erkeklere 52 yaşını, g) 8 tam yıldan fazla, 9 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara 50,
erkeklere 53 yaşını, h) 9 tam yıldan fazla, 10 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara
51, erkeklere 54 yaşını, ı) 10 tam yıldan fazla kalan kadınlara 52, erkeklere 56 yaşını, Doldurmaları, kadın ise 20, erkek ise 25 tam yıl prim ödemeleri
şartıyla ve talepte bulunmaları halinde, yaşlılık aylığı bağlanır. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı olanlardan,
15 tam yıl prim ödeme süresi ile kadın ise 50, erkek ise 55 yaşını doldurma
koşulunu, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden aybaşından itibaren, a) 2 tam yıldan fazla, 4 tam yıl veya daha az süre içinde yerine
getiren, kadınlara 51, erkeklere 56 yaşını, b) 4 tam yıldan fazla, 6 tam yıl veya daha az süre içinde yerine
getiren, kadınlara 52, erkeklere 56 yaşını, c) 6 tam yıldan fazla, 8 tam yıl veya daha az süre içinde yerine
getiren, kadınlara 53, erkeklere 57 yaşını, d) 8 tam yıldan fazla, 10 tam yıl veya daha az süre içinde yerine
getiren, kadınlara 54, erkeklere 57 yaşını, e) 10 tam yıldan fazla süre içinde yerine getiren, kadınlara 56,
erkeklere 58 yaşını, Doldurmaları ve talepte bulunmaları halinde, yaşlılık aylığı
bağlanır. GEÇİCİ MADDE 11.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce
bağlanan malüllük, yaşlılık ve ölüm aylıkları, bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten önce ödenen son aylık tutarlar esas alınarak, bu Kanunun yürürlük
tarihinden sonra 36 ıncı maddenin son fıkrası hükmüne göre artırılarak ödenir. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı olanlara
bağlanacak yaşlılık aylığı; a) Sigortalının, aylık başlangıç tarihindeki toplam sigortalılık
süresi esas alınarak, bu Kanunun yürürlük tarihinden önce bulunduğu gelir
basamağının aylık başlangıç tarihinde yürürlükte bulunan gelir tablosundaki değeri
üzerinden, bu Kanunun yürürlük tarihinden önceki hükümlere göre hesaplanan
aylığının, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar geçen sigortalılık
süresinin toplam sigortalılık süresine orantılı olarak hesaplanan tutarı ile, b) Sigortalının, bu Kanunun yürürlük tarihi ile aylık başlangıç
tarihi arasında aylar itibariyle prim ödediği gelir basamaklarının bu
basamaklardaki prim ödeme süreleri de dikkate alınarak, aylık başlangıç
tarihinde yürürlükte bulunan gelir basamakları üzerinden hesaplanacak ağırlıklı
ortalamasının, aylık başlangıç tarihindeki toplam sigortalılık süresi esas
alınmak suretiyle bu Kanunun 36 ncı maddesinin ikinci fıkrasına göre bulunacak
aylık bağlama oranı üzerinden hesaplanan aylığın, bu Kanunun yürürlük
tarihinden sonra geçen sigortalılık süresinin toplam sigortalılık süresine
orantılı olarak hesaplanan tutarı, Toplamıdır. Bu şekilde hesaplanan aylık, bu Kanunun 36 ncı
maddesinin üçüncü fıkrasına göre artırılır. İkinci fıkraya göre bağlanacak aylık, sigortalının aylık başlangıç
tarihindeki toplam sigortalılık süresi esas alınarak, bu Kanunun yürürlük
tarihinden önce bulunduğu gelir basamağı üzerinden bu Kanunun yürürlük
tarihinden önceki hükümlere göre hesaplanan aylığının, bu Kanunun yürürlük
tarihi ile aylık başlangıç tarihi arasında geçen takvim yılları için, her yılın
Aralık ayına göre Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan en son temel
yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki değişim oranı kadar
artırılmış tutarından az olamaz. Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanlara bağlanacak
malûllük ve ölüm aylıkları, sigortalının bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
sonra sigortalılık süresinin bulunması halinde, bu süreler esas alınarak
hesaplanır. GEÇİCİ MADDE 12.- Bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra primlerin
ve aylıkların hesaplanmasına esas gelir tablosunun 50 nci maddeye göre
belirlenmesine kadar, Kanunun yayımı tarihinden önceki hükümlere göre
belirlenecek olan yirmidört basamaklı gösterge tablosunun uygulanmasına devam
edilir. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra 50 nci maddeye göre
belirlenmesi gereken gelir basamaklarının hesaplanmasında yukarıdaki fıkra
gereğince uygulanan gelir basamakları esas alınır." 15- "MADDE 40.- 17/10/1983 tarihli ve 2926
sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununun
17 nci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. Yaşlılık aylığından yararlanma şartları Madde 17.- Yaşlılık aylığından yararlanabilmek için sigortalının; a) Yazılı talepte bulunması, talepte bulunduğu tarihte prim ve her
türlü borçlarını ödemiş olması, b) Kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş ve 25 tam yıl
sigorta primi ödemiş olması, Şarttır. Kadın ise 60, erkek ise 62 yaşını dolduran ve en az 15 tam yıl
prim ödeyen sigortalılara da kısmi yaşlılık aylığı bağlanır." 16- "MADDE 44.- 2926 sayılı Kanuna aşağıdaki
geçici maddeler eklenmiştir. GEÇİCİ MADDE 7.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce
yürürlükte bulunan hükümlere göre, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip
eden aybaşı itibariyle aylık bağlanmasına hak kazananlar ile aylık bağlanmasına
hak kazanmalarına iki tam yıl veya daha az kalan sigortalıların, tam veya
kısmi yaşlılık aylığı talep hakları saklıdır. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı olanlardan,
bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden aybaşı itibariyle, kadın ise 20,
erkek ise 25 tam yıl prim ödeme süresinin dolmasına; a) 2 tam yıldan fazla, 3 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara 41,
erkeklere 45 yaşını, b) 3 tam yıldan fazla, 4 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara 43,
erkeklere 46 yaşını, c) 4 tam yıldan fazla, 5 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara 45,
erkeklere 48 yaşını, d) 5 tam yıldan fazla, 6 tam yıl veya daha az kalan,
kadınlara 47, erkeklere 50 yaşını, e) 6 tam yıldan fazla, 7 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara 48,
erkeklere 51 yaşını, f) 7 tam yıldan fazla, 8 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara 49,
erkeklere 52 yaşını, g) 8 tam yıldan fazla, 9 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara 50,
erkeklere 53 yaşını, h) 9 tam yıldan fazla, 10 tam yıl veya daha az kalan, kadınlara
51, erkeklere 54 yaşını, ı) 10 tam yıldan fazla kalan, kadınlara 52, erkeklere 56 yaşını, Doldurmaları, kadın ise 20, erkek ise 25 tam yıl prim ödemeleri
şartıyla ve talepte bulunmaları halinde, yaşlılık aylığı bağlanır. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı olanlardan,
15 tam yıl prim ödeme süresi ile kadın ise 50, erkek ise 55 yaşını doldurma
koşulunu, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden aybaşından itibaren, a) 2 tam yıldan fazla, 4 yıl veya daha az süre içinde yerine
getiren, kadınlara 51, erkeklere 56 yaşını, b) 4 tam yıldan fazla, 6 yıl veya daha az süre içinde yerine
getiren, kadınlara 52, erkeklere 56 yaşını, c) 6 tam yıldan fazla, 8 yıl veya daha az süre içinde yerine
getiren, kadınlara 53, erkeklere 57 yaşını, d) 8 tam yıldan fazla, 10 yıl veya daha az süre içinde yerine
getiren, kadınlara 54, erkeklere 57 yaşını, e) 10 tam yıldan fazla, süre içinde yerine getiren, kadınlara 56,
erkeklere 58 yaşını, Doldurmaları ve talepte bulunmaları halinde, yaşlılık aylığı
bağlanır. GEÇİCİ MADDE 8.- Sigortalıların 36 ncı madde hükmünün yürürlüğe
girdiği tarihe kadar mevcut prim borçları değişiklikten önceki hükümler
çerçevesinde hesap ve tahsil edilir." 17- "MADDE 51.- Bu Kanun uyarınca sigortalı
sayılanlardan hizmet akitleri aşağıda belirtilen hallerden birisine dayalı
olarak sona erenler, Kuruma süresi içinde şahsen başvurarak yeni bir iş almaya
hazır olduklarını kaydettirmeleri, hizmet akitlerinin sona ermesinden önceki
son üç yıl içinde en az 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası
primi ödemiş ve işten ayrılmadan önceki son 120 gün içinde prim ödeyerek
sürekli çalışmış olmaları kaydıyla işsizlik ödeneği almaya hak kazanırlar. a) 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 13 üncü maddesi
veya 20/4/1967 tarihli ve 854 sayılı Deniz İş Kanununun 16 ncı maddesi ya da
13/6/1952 tarihli ve 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar
Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanunun 6 ncı maddesinin dördüncü
fıkrasında belirtilen bildirim önellerine uygun olarak hizmet akdi işveren
tarafından sona erdirilmiş olmak, b) Hizmet akdi, süresi belli olsun veya olmasın sürenin bitiminden
önce veya bildirim önelini beklemeksizin 1475 sayılı İş Kanununun 16 ncı
maddesinin (I), (II) ve (III) numaralı bentlerine veya 854 sayılı Deniz İş
Kanununun 14 üncü maddesinin (II) ve (III) numaralı bentlerine veya 5953 sayılı
Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin
Tanzimi Hakkında Kanunun 7 nci maddesi ile 11 inci maddesinin birinci fıkrasına
göre sigortalı tarafından feshedilmiş olmak, c) Hizmet akdi, süresi belli olsun veya olmasın sürenin bitiminden
önce veya bildirim önelini beklemeksizin 1475 sayılı İş Kanununun 17 nci
maddesinin (I) ve (III) numaralı bentlerine veya 854 sayılı Deniz İş Kanununun
14 üncü maddesinin (III) numaralı bendine veya 5953 sayılı Basın Mesleğinde
Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında
Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasına göre işveren tarafından feshedilmiş
olmak, d) Hizmet akdinin belirli süreli olması halinde, bu sürenin bitimi
nedeniyle işsiz kalmak, 854 sayılı Deniz İş Kanununun 7 nci maddesinin (II)
numaralı bendinde belirtilen hizmet akdinin belirli bir sefer için yapılmış
olması nedeniyle sefer sonunda işsiz kalmak, e) İşyerinin el değiştirmesi veya başkasına geçmesi, kapanması
veya kapatılması, işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi nedenleriyle işten
çıkarılmış olmak, 854 sayılı Deniz İş Kanununun 14 üncü maddesinin (IV)
numaralı bendindeki nedenlerle işsiz kalmak, f) 24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamalarının
Düzenlenmesine ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanunun 21 inci maddesi kapsamında işsiz kalmak, Ancak, işsizlik ödeneğine hak kazanabilmek için hizmet akdinin
başvuru sırasında grev, lokavt veya kanundan doğan ödevler nedeniyle askıya
alınmamış olması ve sigortalının herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan
gelir veya aylık almaması gerekmektedir." 18- "MADDE 53.- Bu Kanunun gerektirdiği
görev ve hizmetler için mali kaynak sağlamak, piyasa şartlarında kaynakları
değerlendirmek, Kanunun öngördüğü ödemelerde bulunmak üzere "İşsizlik
Sigortası Fonu" kurulmuştur. Fon, Bakanın ve Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanın
önerisi üzerine müşterek kararname ile atanan birer temsilci ile en fazla işçi
ve işvereni temsil eden işçi ve işveren konfederasyonları tarafından seçilen
birer üyeden oluşan dört kişilik Fon Yönetim Kurulunun kararları çerçevesinde Kurum
tarafından işletilir ve yönetilir. Üyelerin görev süresi 4 yıldır. İlk defa
atanan ve seçilen üyelerden, ikinci yılın sonunda biri kamu, diğeri sosyal
taraflardan kura sonucu belirlenen iki üyenin yerine yeni üye ataması ve
seçimi yapılır. Süreleri biten üyeler yeniden seçilebilir. Üyeliklerde süre
dolmadan herhangi bir sebeple boşalma olduğu takdirde, boşalan üyelikler için
bunların görev sürelerini tamamlamak üzere 1 ay içinde atama veya seçim
yapılır. Yönetim Kurulu Başkan ve üyelerinin görev süreleri dolmadan
görevlerine son verilemez. Ancak atanmaları veya seçilmeleri için gerekli
şartları kaybettikleri tespit edilenler ve görevleri ile ilgili olarak
işledikleri suçlardan dolayı haklarında verilen mahkumiyet kararı
kesinleşenler, süreleri dolmadan atanmalarındaki veya seçilmelerindeki usule
göre görevden alınırlar. Fon Yönetim Kuruluna Başkanlık temsilcisi Başkanlık
eder, Yönetim Kurulu üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır,
kararların alınmasında oyların eşit olması durumunda Başkanın tarafı çoğunlukta
sayılır. Fon Yönetim Kurulu üyelerinin; Devlet memurluğuna atanabilme
şartlarını taşımaları ve siyasi parti organlarında görevli bulunmamaları,
ayrıca atama ile gelecek üyelerin hukuk, iktisat, maliye, finans, işletme, kamu
yönetimi, sosyal politika veya iş hukuku dallarında en az lisans düzeyinde
öğrenim yapmış olmaları zorunludur. Toplantılara iştirak eden Yönetim Kurulu başkan ve üyeleri, her ay
8/6/1984 tarihli ve 233 Sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname kapsamındaki Kamu İktisadi Teşebbüsleri Yönetim Kurulu
üyelerine tanınan mali haklardan yararlandırılırlar. Toplantıya katılmayan
üyelerin ücretlerinden, Yönetim Kurulu yönetmeliğine göre kesinti yapılır. Fon Yönetim Kurulunun çalışmasına ve fon kaynaklarının değerlendirilmesine
ilişkin usul ve esaslar; Bakanlık, Maliye Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı, T.C.
Merkez Bankası ve Sermaye Piyasası Kurulu Başkanlığının müştereken
hazırlayacakları ve Bakanlar Kurulunca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Fon, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu tarafından denetlenir. Fonun; A) Gelirleri; a) İşsizlik sigortası primlerinden, b) Bu primlerin değerlendirilmesinden elde edilen kazanç ve
iratlardan, c) Fonun açık vermesi durumunda Devletçe sağlanacak katkılardan, d) Bu Kanun gereğince sigortalı ve işverenlerden alınacak ceza,
gecikme zammı ve faizlerden, e) Diğer gelir ve kazançlar ile bağışlardan, B) Giderleri; a) Sigortalı işsizlere verilen ödeneklerden, b) Hastalık ve analık sigortası primlerinden, c) Meslek geliştirme, edindirme ve yetiştirme eğitimi
giderlerinden, d) İşsizlik sigortası hizmetlerinin yerine getirilebilmesi için
Fon Yönetim Kurulunun onayı üzerine Kurum tarafından yapılan giderler ile
hizmet binası kiralanması, hizmet satın alınması, bilgisayar, bilgisayar
yazılım ve donanımı alınması, Yönetim Kurulu üyelerinin ücret ve yolluk
ödemelerinden, Oluşur. Bu fon bütçe kapsamı dışında olup, gelirlerinden hiç bir şekilde
kesinti yapılamaz ve Genel Bütçeye gelir kaydedilemez. Fon'un gelir ve
giderleri üçer aylık dönemler halinde 1/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Kanuna
göre ruhsat almış, denetim yetkisine sahip meslek mensubu Yeminli Mali
Müşavirlere denetlettirilerek denetim raporlarının sonuçları ilan edilir. Fon; 26/5/1927 tarihli ve 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu,
8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve 21/2/1967 tarihli ve 832
sayılı Sayıştay Kanununa tabi değildir. Fon gelirleri ile bu gelirlerle alınan
mallar Kuruma aittir. Kurumun malları 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas
Kanunu ile 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanunu bakımından Devlet
malı hükmünde olup, alacakları da Devlet alacağı derecesinde ayrıcalıklıdır.
Fon, damga vergisi hariç her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır." 19- "MADDE 62.- 1- 17/7/1964 tarihli ve 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun; 97 nci, Ek 20, Ek 21, Ek 22, Ek 23, Ek 34
ve Ek 35 inci, 2- 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal
Sigortalar Kanununun; 9, 11, 12, 18, 19, 27, 28, 29 ve 37 nci, 3-9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik
Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanunun 2 ve 3 üncü, Maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır. GEÇİCİ MADDE 1.- 24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme
Uygulamalarının Düzenlenmesi ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde
Değişiklik Yapılmasına dair Kanunun 21 inci maddesinde öngörülen iş kaybı
tazminatı ile işsizlik ödeneğini birlikte almaya hak kazananlara öncelikle iş
kaybı tazminatı ödenir. İş kaybı tazminatı için yapılan başvurular aynı zamanda
işsizlik ödeneği talep başvurusu yerine de geçer. İş kaybı tazminatını alma süresi içerisinde Kurumca bir işe
yerleştirilemeyen veya kendisi bir iş bulamayanlara bu Kanunda belirtilen esas
ve usuller dahilinde işsizlik ödeneği verilir. Ancak iş kaybı tazminatı ödenen
süreler işsizlik ödeneği ödenecek toplam süreden mahsup edilir. GEÇİCİ MADDE 2.- Kadroların belirlenecek norm kadro sayılarına
göre dağıtılmasından sonra mevcut personel bu kadrolar ile ilişkilendirilir.
İhtiyaç fazlası personelin memuriyet mahalli içerisindeki ya da istekleri
halinde memuriyet mahalli dışındaki boş kadrolara atamaları yapılır. Bu şekilde atamaları yapılamayan personel, bulundukları birimde
şahsa bağlı olarak eski görevlerini yapmaya devam ederler ve boş kadro temin edilmedikçe
başka birimlere atanamazlar. Bu durumdaki personelin herhangi bir şekilde
görevden ayrılması halinde, yerlerine başka personel atanamaz. Şahsa bağlı
olarak görev yapan personele en son kadrosu esas alınarak aylık ve özlük
haklarının ödenmesine devam edilir. Memuriyet mahalli içindeki birimlerde şahsa bağlı olarak görev
yapan personelin durumuna uygun olan bir kadro boşaldığında bu kadroya
öncelikle atanırlar. GEÇİCİ MADDE 3.- Sosyal Sigortalar Kurumunda halen sözleşmeli
olarak çalışan personelden 1999 yılı sonuna kadar memurluğa geçmek için yazılı
olarak başvuranlar, öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri tavanı aşmamak
kaydı ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun Ek Geçici 1, 2 ve 3 üncü
maddesi hükümleri, 8/6/1984 tarihli 217 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2
inci maddesinde sayılan kuruluşlarda geçen hizmet süreleri de dikkate alınarak
derece ve kademeleri tespit edilmek suretiyle boş memur kadrolarına intibak
ettirilirler. GEÇİCİ MADDE 4.- Bu Kanunun 24 üncü maddesinin yürürlüğe gireceği
tarihe kadar, bu Kanunun 16 ncı maddesi ile 506 sayılı Kanuna eklenen Ek 38
inci maddesine göre Sosyal Sigortalar Kurumundan gelir ve aylık almakta
olanlara yapılan ödemeler ile 29 uncu maddesi ile değiştirilen 1479 sayılı
Kanunun 36 ncı maddesinin son fıkrasına göre Bağ-Kur tarafından ödenen
aylıklarda dönem sonuna kadar yapılan artış oranının, aynı dönemin başında
memur aylıklarında yapılan ortalama artış oranının altında kalması halinde, söz
konusu ödemeleri aradaki fark kadar artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. GEÇİCİ MADDE 5.- 15/5/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi Hayata
Müessir Afetler Dolayısıyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair
Kanun uyarınca, 17/8/1999 tarihinde meydana gelen deprem nedeniyle Bakanlar
Kurulu tarafından afet bölgesi ilan edilen yerlerde malül kalan sigortalı veya
iştirakçiler ile ölen sigortalı veya iştirakçilerin hak sahiplerine en az 360
gün prim veya 12 aylık prim veya kesenek ödenmiş ve her ne ad altında
olursa olsun Sosyal Güvenlik Kurumlarından aylık veya gelir almamak şartıyla;
506, 2925, 5434, 1479 ve 2926 sayılı Kanunlarda öngörülen prim veya kesenek
ödeme süresi aranmaksızın ilgili kurumca kendi mevzuatlarına göre aylık
bağlanır. Bu şekilde bağlanan aylıklarla ilgili söz konusu kanunlarda
öngörülen prim veya keseneklerin eksik olan kısmı Hazinece kurumlara ödenir. Bu
konudaki usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Maliye Bakanlığı
ve Hazine Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Devlet Bakanlığınca müştereken
tespit edilir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İptal isteminde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 5.- Devletin temel amaç ve
görevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini,
Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve
mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti
ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve
sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi
için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır." 3- "MADDE10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 4-"MADDE 17.- Herkes, yaşama, maddî
ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Tıbbî zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin
vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbî deneylere tâbi
tutulamaz. Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle
bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tâbi tutulamaz. Mahkemelerce verilen ölüm cezalarının yerine getirilmesi hali ile
meşrû müdafaa hali, yakalama ve tutuklama kararlarının yerine getirilmesi, bir
tutuklu veya hükümlünün kaçmasının önlenmesi, bir ayaklanma veya isyanın
bastırılması, sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde yetkili merciin verdiği
emirlerin uygulanması sırasında silah kullanılmasına kanunun cevaz verdiği
zorunlu durumlarda meydana gelen öldürme fiilleri, birinci fıkra hükmü
dışındadır." 5- "MADDE 49.- Çalışma, herkesin
hakkı ve ödevidir. Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını
geliştirmek için çalışanları korumak, çalışmayı desteklemek ve işsizliği
önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak için gerekli tedbirleri alır. Devlet, işçi - işveren ilişkilerinde çalışma barışının
sağlanmasını kolaylaştırıcı ve koruyucu tedbirler alır." 6- "MADDE 56.- Herkes, sağlıklı ve dengeli bir
çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini
önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir. Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde
sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi arttırarak,
işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp
hizmet vermesini düzenler. Devlet, bu görevini kamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve sosyal
kurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getirir. Sağlık hizmetlerinin yaygın bir şekilde yerine getirilmesi için
kanunla genel sağlık sigortası kurulabilir." 7- "MADDE 60.- Herkes, sosyal
güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve
teşkilâtı kurar." 8- "MADDE 161.- Devletin ve kamu
iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzelkişilerinin harcamaları, yıllık
bütçelerle yapılır. Malî yıl başlangıcı ile genel ve katma bütçe1erin nası1
hazırlanacağı ve uygulanacağı kanunla belirlenir. Kanun, kalkınma planları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan
fazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usuller koyabilir. Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm
konulamaz." 9-"MADDE 162.- Bakanlar Kurulu, genel
ve katma bütçe tasarıları ile millî bütçe tahminlerini gösteren raporu, malî
yıl başından en az yetmişbeş gün önce, Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar. Bütçe tasarıları ve rapor, kırk üyeden kurulu Bütçe Komisyonunda
incelenir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grubuna veya gruplarına en az
yirmibeş üye verilmek şartı ile, siyasî parti gruplarının ve bağımsızların
oranlarına göre temsili gözönünde tutulur. Bütçe komisyonunun ellibeş gün içinde kabul edeceği metin,
Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülür ve malî yıl başına kadar karara
bağlanır. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Genel Kurulda, bakanlık ve
daire bütçeleriyle katma bütçeler hakkında düşüncelerini, her bütçenin tümü
üzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri,
üzerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu tasarılarının
Genel Kurulda görüşülmesi sırasında, gider artırıcı veya gelirleri azaltıcı
önerilerde bulunamazlar." 10- "MADDE 163.- Genel ve katma bütçelerle
verilen ödenek, harcanabilecek miktarın sınırını gösterir. Harcanabilecek
miktar sınırının Bakanlar Kurulu kararıyla aşılabileceğine dair bütçelere hüküm
konulamaz. Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik
yapmak yetkisi verilemez. Carî yıl bütçesindeki ödenek artışını öngören
değişiklik tasarılarında ve carî ve ileriki yıl bütçelerine malî yük getirecek
nitelikteki kanun tasarı ve tekliflerinde, belirtilen giderleri
karşılayabilecek malî kaynak gösterilmesi zorunludur." 11- "MADDE 164.- Kesinhesap kanunu tasarıları,
kanunda daha kısa bir süre kabul edilmemiş ise, ilgili oldukları malî yılın
sonundan başlayarak, en geç yedi ay sonra, Bakanlar Kurulunca Türkiye Büyük
Millet Meclisine sunulur. Sayıştay, genel uygunluk bildirimini, ilişkin olduğu
kesinhesap kanunu tasarısının verilmesinden başlayarak en geç yetmişbeş gün
içinde Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar. Kesinhesap kanunu tasarısı, yeni yıl bütçe kanunu tasarısıyla
birlikte Bütçe Komisyonu gündemine alınır. Bütçe Komisyonu, bütçe kanunu
tasarısıyla kesinhesap kanunu tasarısını Genel Kurula birlikte sunar, Genel
Kurul, kesinhesap kanunu tasarısını, yeni yıl bütçe kanunu tasarısıyla beraber
görüşerek karara bağlar. Kesinhesap kanunu tasarısı ve genel uygunluk
bildiriminin Türkiye Büyük Millet Meclisine verilmiş olması, ilgili yıla ait
Sayıştayca sonuçlandırılamamış denetim ve hesap yargılamasını önlemez ve
bunların karara bağlandığı anlamına gelmez." 12- "MADDE 165.- Sermayesinin yarısından
fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak Devlete ait olan kamu kuruluş ve
ortaklıklarının Türkiye Büyük Millet Meclisince denetlenmesi esasları kanunla
düzenlenir." 13- "MADDE 166.- Ekonomik, sosyal ve
kültürel kalkınmayı, özellikle sanayiin ve tarımın yurt düzeyinde dengeli ve
uyumlu biçimde hızla gelişmesini, ülke kaynaklarının döküm ve
değerlendirilmesini yaparak verimli şekilde kullanılmasını planlamak, bu amaçla
gerekli teşkilâtı kurmak Devletin görevidir. Planda millî tasarrufu ve üretimi artırıcı, fiyatlarda istikrar ve
dış ödemelerde dengeyi sağlayıcı, yatırım ve istihdamı geliştirici tedbirler
öngörülür; yatırımlarda toplum yararları ve gerekleri gözetilir; kaynakların
verimli şekilde kullanılması hedef alınır. Kalkınma girişimleri, bu plana göre
gerçekleştirilir. Kalkınma planlarının hazırlanmasına, Türkiye Büyük Millet
Meclisince onaylanmasına, uygulanmasına, değiştirilmesine ve bütünlüğünü
bozacak değişikliklerin önlenmesine ilişkin usul ve esaslar kanunla
düzenlenir." 14- "MADDE 167.- Devlet, para, kredi,
sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı
ve geliştirici tedbirleri alır; piyasalarda fiilî veya anlaşma sonucu doğacak
tekelleşme ve kartelleşmeyi önler. Dış ticaretin ülke ekonomisinin yararına olmak üzere düzenlenmesi
amacıyla ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine vergi ve
benzeri yükümlülükler dışında ek malî yükümlülükler koymaya ve bunları
kaldırmaya kanunla Bakanlar Kuruluna yetki verilebilir." 15- "MADDE 168.- Tabiî servetler ve kaynaklar
Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bunların aranması ve işletilmesi hakkı
Devlete aittir. Devlet bu hakkını belli bir süre için, gerçek ve tüzelkişilere
devredebilir. Hangi tabiî servet ve kaynağın arama ve işletilmesinin, Devletin
gerçek ve tüzelkişilerle ortak olarak veya doğrudan gerçek ve tüzelkişiler
eliyle yapılması, kanunun açık iznine bağlıdır. Bu durumda gerçek ve
tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve Devletçe yapılacak gözetim,
denetim usul ve esasları ve müeyyideler kanunda gösterilir." 16- "MADDE 169.- Devlet, ormanların korunması
ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır.
Yanan ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım
ve hayvancılık yapılamaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir. Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanları
kanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir. Bu ormanlar zamanaşımı ile mülk
edinilemez ve kamu yararı dışında irtifak hakkına konu olamaz. Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade
edilemez. Ormanların tahrip edilmesine yol açan siyasî propaganda yapılamaz;
münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları yakmak,
ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel af
kapsamına alınamaz. Orman olarak muhafazasında bilim ve fen bakımından hiçbir yarar
görülmeyen, aksine tarım alanlarına dönüştürülmesinde kesin yarar olduğu tespit
edilen yerler ile 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman
niteliğini tam olarak kaybetmiş olan tarla, bağ, meyvelik, zeytinlik gibi
çeşitli tarım alanlarında veya hayvancılıkta kullanılmasında yarar olduğu
tespit edilen araziler, şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak
bulunduğu yerler dışında, orman sınırlarında daraltma yapılamaz." C- İlgili Anayasa Kuralı "MADDE 123.- İdare, kuruluş ve
görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir. İdarenin kuruluş ve görevleri, merkezden yönetim ve yerinden
yönetim esaslarına dayanır. Kamu tüzelkişiliği, ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği
yetkiye dayanılarak kurulur." III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Ahmet Necdet
SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,
Mustafa YAKUPOĞLU, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Mahir Can ILICAK ve Rüştü
SÖNMEZ'in katılımlarıyla 16.11.1999 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kurallarıyla
bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'ya
aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayamaya
mecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe
ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, dava konusu kurallar
yalnız Anayasa'nın dava dilekçesinde ileri sürülen maddeleri yönünden
değil, ilgisi nedeniyle 123. maddesi yönünden de incelenmiştir. 1- Yasa'nın 3. Maddesinin İncelenmesi 4447 sayılı Yasa'nın 3. maddesiyle 506 sayılı Yasa'nın 32.
maddesinin (B) bendine bir alt bent ve aynı maddeye bir fıkra eklenmiştir. a- 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 32. Maddesinin (B)
Bendine Eklenen Alt Bent 506 sayılı Yasa'nın hastalık sigortasına ilişkin sigortalıya
sağlanan yardımları gösteren 32. maddesinin (B) bendi şöyledir: "Protez, araç ve gereçlerinin standartlara uygun olarak
sağlanması, takılması, onarılması ve yenilenmesi, (Ağız protezlerine ilişkin
yardımlar, Kurumca hazırlanacak yönetmelik esasları dahilinde sağlanır.)" 4447 sayılı Yasa'nın 3. maddesiyle eklenen alt bent ile
sigortalının kendisi için gereken protez, araç ve gereç bedellerinin %20'sinin
asgari ücretin bir buçuk katını geçmemek üzere sigortalıdan alınması
öngörülmektedir. Dava dilekçesinde bu düzenlemenin Anayasa'nın10., 17., 56. ve 60.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin sosyal bir
hukuk Devleti olduğu belirtilmekte, 5. maddesinde ise kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, Devlet'in
temel amaç ve görevleri arasında sayılmaktadır. Anayasa'nın 56. maddesinin birinci fıkrasında herkesin sağlıklı ve
dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu; üçüncü fıkrasında Devlet'in
herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak, insan ve
madde gücünde tasarruf ve verimi arttırarak işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla
sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenleyeceği; 60.
maddesinde, herkesin, sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu, Devletin, bu
güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alacağı ve teşkilatı kuracağı; 65.
maddesinde de Devlet'in, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen
görevlerini, ekonomik istikrarın korunmasını gözeterek, mali kaynaklarının
yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği belirtilmektedir. Buna göre, sosyal
güvenlik vatandaşlar için bir hak, Devlet için ise görevdir. Bu bağlamda
Devlet, vatandaşların sosyal güvenliğini sağlama görevini malî olanakları
ölçüsünde yerine getirirken sosyal sigortacılığın teknik gereklerine uygun kimi
sınırlamalar yapabilirse de sosyal hakları kullanılamayacak hale getirecek
düzenlemelerde bulunamaz. Dava konusu kuralla getirilen katkı payı oranı, sağlanacak protez
araç ve gereç bedelinin % 20'si olarak belirlenmiş sanayi kesiminde 16 yaşından
büyükler için uygulanan asgari ücretin 1,5 katıyla da sınırlandırılmıştır. Ayrıca, Yasa'nın 60. maddesinde "Bu Kanunun 3, 4, 15, 25 ve
36 ncı maddelerinde öngörülen protez, ortez, araç ve gereçlerden hangilerinin
katılım payından muaf tutulacağına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı,
Çalışma Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığınca
müştereken tespit edilerek 1/1/2000 tarihine kadar Resmi Gazetede yayımlanır.
Yukarıdaki fıkra kapsamına girenlerden 17.8.1999 tarihinde meydana gelen deprem
sonucunda yaralanan veya sakat kalanlara verilecek protez, ortez, araç ve gereç
bedelleri için katılım payı alınmaz." denilerek katkı payı alınmayacak
durumlar belirlenmiştir. Bu durumda, alınacak katkı payının üst sınırının belirlenmiş
olması ve kimi sigortalıların özel durumları gözetilerek bu uygulamanın dışında
bırakılması, sağlanacak protez, araç ve gereç bedellerinin sadece %20'sinin
sigortalı tarafından ödenmesinin öngörülmesi sosyal güvenlik hakkını ortadan
kaldırmadığı gibi onu kullanılamayacak ölçüde güçleştirecek nitelikte de
değildir. Öte yandan, sağlık yardımları için sigortalıdan katkı payı
alınabileceği uluslararası sözleşmelerde de öngörülmüştür. "Sosyal Güvenliğin Asgari Normlarına İlişkin"
Uluslararası Çalışma Örgütü'nün 102 sayılı Sözleşmesi'nin 10. maddesinde,
sağlık yardımından faydalananlar veya bunların aile reislerinin, hastalık
halinde yapılacak sağlık yardımı masraflarına iştirak ettirilebileceği
belirtilmekte, bunun ilgiliye ağır bir yük getirmeyecek şekilde tespit edilmesi
öngörülmektedir. Avrupa Konseyi çerçevesinde oluşturulan "Avrupa Sosyal
Güvenlik Sözleşmesi"nde de, korunan kimselerin doğrudan doğruya katkıda
bulunmaları olanaklı görülmüştür. Türkiye, belirtilen iki sözleşmeye de
katılarak onaylamıştır. Belirtilen nedenlerle, Yasa'nın 3. maddesiyle 506 sayılı Yasa'nın
32. maddesinin (B) bendine eklenen alt bent Anayasa'ya aykırı görülmemiştir.
İptal isteminin reddi gerekir. b- 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 32. Maddesine Eklenen
Fıkra Yasa'nın 3. maddesiyle, 506 sayılı Yasa'nın 32. maddesine bir
fıkra eklenerek, hastalık yardımlarından yararlanmak için 60 günü hastalığın
anlaşıldığı tarihten önceki altı ay içinde olmak üzere toplam 120 gün hastalık
sigortası primi ödemiş olma koşulu getirilmiştir. Bu fıkra, dava açıldıktan sonra yürürlüğe giren 24.8.2000 günlü,
616 sayılı "Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığının Kurulması ve Bazı Kanun
ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname"nin 58. maddesiyle değiştirildiğinden, konusu kalmayan istem
hakkında karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır. 2- Yasa'nın 4. Maddesinin İncelenmesi Yasa'nın 4. maddesiyle, 506 sayılı Yasa'nın gelir ve aylık almakta
olanlar ile bunların aile bireylerine yapılacak yardımları gösteren 36.
maddesinin (B) bendi değiştirilmiştir. Yapılan değişiklikle 36. maddenin A bendinin (a) alt bendi
uyarınca sürekli iş göremezlik geliri, malüllük veya yaşlılık aylığı almakta
olanlardan ayakta yapılan tedavilerinde verilen ilaçlar ile sağlanan protez,
araç ve gereç bedellerinin %10 oranında ve sanayi kesiminde 16 yaşından
büyükler için belirlenen asgari ücretin aylık tutarını geçmemek üzere katkı
payı alınması öngörülmüştür. 4447 sayılı Yasa'nın 3. maddesine ilişkin red gerekçesi 4. madde
için de geçerli olduğundan istemin reddi gerekir. 3- Yasa'nın 6. Maddesinin İncelenmesi Emekli olabilmek için daha önce sigortalı kadınlarda 50,
erkeklerde ise 55 yaşını doldurmuş olma ve en az 5000 gün prim ödeme koşulu
aranırken, Yasa'nın 6. maddesiyle 506 sayılı Yasa'nın 60. maddesinin (A)
bendinde yapılan değişiklikten sonra kadınlar için 58, erkekler içinde 60 yaş
ve en az 7000 gün yaşlılık, malüllük ve ölüm sigortaları primi ödeme
zorunluluğu öngörülmüştür. Değişiklikten önce, 5000 gün prim ödeme koşulunu
yerine getiremeyenler için yaş koşulu yanında 15 yıldan beri sigortalı
olmak ve en az 3600 gün prim ödeme koşuluyla emekli olabilme olanağı bulunurken
değişiklikten sonra, 15 yıldan beri sigortalı olma koşulu 25 yıla, 3600 gün
prim ödeme zorunluluğu da 4500 güne çıkarılmıştır. Bu değişiklikle ilgili olarak Yasa'nın genel gerekçesinde, primli
sistemle çalışan Sosyal Sigortalar Kurumu'nun önemli ölçüde finansman sorununun
bulunması nedeniyle bazı önlemlerin alınmasının gerekli olduğu, bu bağlamda
zorunlu prim ödeme süresinin ve emeklilik yaşının yükseltildiği,
dünya standartlarının altında kalan koşulların düzeltilmemesi durumunda
sorunların daha da büyüyeceği belirtilmiştir. Dava dilekçesinde; sigortalıların emekli olabilmeleri için
öngörülen yaş koşulunun yükseltilmesinin hukukun temel ilkelerine, hakkaniyet
kuralına ve sosyal güvenlik kavramına, Anayasa'nın 2. ve 5. maddelerinde
öngörülen kişilerin refah, huzur ve mutluluğunu sağlama amacına ve sosyal hukuk
devleti ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde, Cumhuriyetin nitelikleri arasında
sayılan hukuk devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir
hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa
ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık,
yasaların üstünde yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ve
Anayasa'nın bulunduğu bilincinde olan devlettir. Bu bağlamda, hukuk devletinde
yasakoyucu, yasaların yalnız Anayasa'ya değil, evrensel hukuk ilkelerine de
uygun olmasını sağlamakla yükümlüdür. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar" denilmektedir. Buna göre, yasaların uygulanmasında dil,
ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmeyecek
ve bu nedenlerle eşitsizliğe yol açılmayacaktır. Bu ilkeyle, birbirleriyle aynı
durumda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve ayrıcalıklı kişi ve
toplulukların yaratılması engellenmektedir. Yasa önünde eşitlik, herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişik
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi
zedelenmez. Anayasa'nın 60. maddesinde de, sosyal devlet ilkesine paralel
olarak herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu Devletin bu güvenliği
sağlayacak gerekli önlemleri alarak teşkilatı kuracağı belirtilmiş, 65.
maddesinde ise Devletin sosyal ve ekonomik alanlardaki görevlerini ekonomik
istikrarın korunmasını gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği
ölçüsünde yerine getireceği öngörülmüştür. Herkesin sosyal güvenliğini sağlamakla görevli olan Devlet, bu
işlevini Sosyal Sigortalar Kurumu, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı gibi sosyal
güvenlik kuruluşları aracılığı ile yerine getirmektedir. Ancak, son yıllarda
mevzuatta yapılan düzenlemelerle çalışanların emekli olabilme koşulları çok sık
değiştirilerek Kurumların büyük bir finansman sorunuyla karşı karşıya
bırakıldığı bir gerçektir. Emekli olabilmek için aranan prim ödeme gün sayısı
ile yaş haddi konusundaki değişiklikler, Sosyal Güvenlik kurumlarının aktuaryal
dengesini olumsuz yönde etkilemiş, bu da Kurumların, çalışanların sosyal
güvenlik haklarını karşılayamaz duruma gelmelerine neden olmuştur. Türkiye'nin demografik yapısı konusunda veri olarak kabul edilen
resmi belgelerde ortalama yaşam süresinin yükseldiği belirtilmektedir. Buna
karşın, sosyal güvenlik kurumlarına bağlı olarak çalışanların emeklilikleri
için öngörülen yaş haddi ve prim ödeme gün sayısının düşürülmesi Kurumların
finansman sorununun daha da büyümesine yol açmıştır. Sosyal güvenlik kuruluşlarının işlevlerini yerine getirebilmeleri
için belirtilen olumsuzlukların ortadan kaldırılması amacı ile çalışanların
emekli yaş haddi ve prim ödeme gün sayılarının belirli bir ölçü ve denge
gözetilerek yükseltilmesi sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldıran veya onu
kullanılamayacak ölçüde sınırlayan bir düzenleme olarak nitelendirilemez. Kaldı ki, Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) "Sosyal
Güvenliğin Asgari Normları Hakkında 102 Sayılı Çalışma Sözleşmesi"nin 25.
maddesinde, yaşlılık yardımının yapılabilmesi için mevzuatla belirlenecek yaş
haddinin 65 yaşından yukarı olmaması gerektiği belirtilmiştir. Dava dilekçesinde, çalışmaya erken yaşta başlayanların, daha geç
yaşta başlayanlara göre daha fazla sigorta primi ödemelerine karşın, 7000 iş
gününü tamamlamak koşuluyla aynı yaş haddinde emekli olmalarının Anayasa'nın
eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Her ne kadar erken yaşta çalışmaya başlayanlarla daha sonra işe
başlayanlar emeklilik için öngörülen koşulları yerine getirerek emekli
olabileceklerse de, daha fazla sigorta primi ödediğinden, erken yaşta çalışmaya
başlayana bağlanacak yaşlılık aylığının daha fazla olması nedeniyle aleyhe bir
sonuç doğmayacağından eşitlik ilkesine aykırılıktan sözedilemez. Açıklanan nedenlerle, Yasa'nın 6. maddesiyle değiştirilen 506
sayılı Yasa'nın 60. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendi, Anayasa'nın 2.,
10., 60. ve 65. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. 4- Yasa'nın 8. Maddesinin İncelenmesi Yasa'nın 8. maddesiyle 506 sayılı Yasa'nın 63. maddesine (B)
fıkrasının birinci bendinden sonra gelmek üzere eklenen bentle, 506 sayılı
Yasa'ya göre aylık almakta iken serbest avukat veya noter olarak çalışmalarını
sürdürenlerin, sosyal yardım zammı dahil, almakta oldukları aylıklarından %15
oranında sosyal güvenlik destek primi kesilmesi öngörülmektedir. Dava dilekçesinde, 506 sayılı Yasa'ya göre aylık almakta olan
serbest avukat ve noterlerin çalışmalarını sürdürmeleri durumunda almakta
oldukları aylıklarından % 15 oranında sosyal güvenlik destek primi
kesilmesinin, kazanılmış hakları zedelediği, sosyal hukuk devleti ilkesine ters
düştüğü, bu nedenle, Anayasa'nın 2., 5., 10. ve 60. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 506 sayılı Yasa'nın 63. maddesi, yaşlılık aylığı alanların yeniden
çalışmalarıyla ilgilidir. Bu maddenin (A) fıkrasında genel kural gösterilerek,
yeniden sigortalı olarak işe girenlerin yaşlılık aylıklarının kesileceği, (B)
fıkrasında, "Sosyal Güvenlik Destek Primi" ödeyenlerin yaşlılık
aylıklarının kesilmeyeceği, Sosyal Güvenlik Destek Primi Oranının %30 olacağı,
bunun 1/4'ünün sigortalı tarafından, 3/4'ünün ise işveren tarafından ödeneceği belirtilmektedir. Serbest avukatlar ve noterler, 506 sayılı Yasa'nın 86. maddesi
çerçevesinde "topluluk sigortası"ndan yararlanmaktadırlar. 1136
sayılı Avukatlık Kanunu'nun 186. maddesine göre malüllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları bakımından avukatların topluluk sigortasına girmeleri zorunlu,
diğer sigortalar (iş kazaları ve meslek hastalıkları, hastalık ve analık)
bakımından isteğe bağlıdır. 1512 sayılı Noterlik Kanunu da benzer kuralları
içermektedir. Yaşlılık aylığı almakta iken çalışanların kazançlarından kesilen
sosyal güvenlik destek primi sigortalı hissesi (%30x1/4)%7,5 iken, serbest
avukat ve noterlerin yaşlılık aylıklarından %15 oranında prim kesilmektedir.
Serbest avukatlar ve noterler, diğer SSK iştirakçileri ile aynı konumda
değildirler. Bunlar, işverenleri olmadığı için, emekli olmadan önce de topluluk
sigortası için %20 oranındaki primin tamamını kendileri ödemektedirler.
Kurum'un diğerleri için tahsil ettiği sosyal güvenlik destek primi oranı
toplamı işveren hissesiyle birlikte %30'dur. Bu nedenle, serbest avukat ve
noterlerden sosyal güvenlik destek priminin %15 oranında kesilmesi adil olmayan
bir uygulama olarak nitelendirilemez. Öte yandan, Sosyal Güvenlik Destek Primi genel olarak 78. maddeye
göre prime esas kazanç üzerinden alınmaktadır. Avukat ve noterlerde emekli
aylığından kesinti yapılması, bunlarda prime esas kazancın söz konusu
olmamasından kaynaklanmaktadır. Devletin, yaşlılık aylığı almakta olanlara herhangi bir prim
karşılığı olmaksızın tek yanlı ödediği sosyal yardım zammının söz konusu
kesintiye dahil edilmesinin, çalışmaya devam ederek kazanç sağlayanlarla
sağlamayanlar arasında adil bir dengenin kurulması amacına yönelik olduğu
anlaşılmaktadır. Kaldı ki, 506 sayılı Yasa'nın 63. maddesinin (B) bendinin dördüncü
fıkrasına göre serbest avukatlar ve noterlerin iş kazasına uğraması ya da
meslek hastalığına yakalanması durumlarında, Yasa'nın 12. maddesindeki
yardımlardan yararlanacakları öngörüldüğünden, sosyal güvenlik destek primi
kesintisinin tümüyle karşılıksız bir yükümlülük olduğu sonucuna da varılamaz. Açıklanan nedenlerle, 4447 sayılı Yasa'nın 8. maddesiyle 506
sayılı Yasa'nın 63. maddesine (B) fıkrasının birinci bendinden sonra gelmek
üzere eklenen bent Anayasa'ya aykırı olmadığından buna yönelik iptal isteminin
reddi gerekir. Ali HÜNER ile Mahir Can ILICAK "sosyal yardım zammı
dahil" ibaresinin iptali gerektiği gerekçesiyle bu görüşe
katılmamışlardır. 5- Yasa'nın 13. Maddesinin İncelenmesi Yasa'nın 13. maddesiyle aylıkların alt sınırını gösteren 506
sayılı Yasa'nın 96. maddesinin birinci fıkrası değiştirilerek, "Bu Kanuna
göre bağlanacak aylıklar, 78. maddeye göre tespit edilen prime esas günlük
kazanç alt sınırının aylık tutarının % 35' inden az olamaz" denilmiştir. Maddede, getirilen yeni sisteme koşut olarak aylıkların alt sınırının
hesaplanmasında prime esas günlük kazancın alt sınırının aylık tutarının esas
alındığı görülmektedir. Dava dilekçesinde, maddede yapılan değişiklikle, aylığın alt
sınırının düşürülmesinin Anayasa'nın 2. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesindeki" hukuk devleti" ilkesi ile
Devletin tüm faaliyetlerinde hukukun egemen olması amaçlanmaktadır. Kuşkusuz bu
amacın gerçekleşmesi için, konulacak kurallarda adalet ve hakkaniyet
ölçülerinin gözönünde tutulması gerekir. Sosyal güvenlik kurumlarının işlevlerini yerine getirebilmeleri
için gerekli önlemleri almak Devletin görevidir. Sosyal güvenlik, kişinin
yarınından emin olmasını sağlamaya yöneliktir. Bu güvencenin sağlanması, sosyal
sigorta sisteminin sağlıklı olarak çalışması için gerekli olan aktüeryal
dengelerin korunmasına bağlıdır. Önceki sistemde gösterge ve katsayı, yeni sistemde ise günlük
kazanç esas alınmıştır.Yasa'nın 17. maddesiyle 506 sayılı Yasa'ya eklenen
Geçici 82. maddeye göre, eski aylıkların TÜFE oranında arttırılarak ödenmesine
devam edilecek, sonradan bağlanacak aylıkların hesabında ise, tüm hizmet
süresinin önceki sisteme göre değerlendirilmesi yapılarak aylığın bundan daha
düşük olmaması sağlanıp hak kaybı önlenecektir. Açıklanan nedenlerle, Yasa'nın 13. maddesi, Anayasa'nın 2. ve 60.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. 6- Yasa'nın 15. Maddesinin İncelenmesi 15. maddeyle 506 sayılı Yasa'nın ek 24. maddesinin (a) fıkrasının
ikinci bendi yürürlükten kaldırılmış, ek 32. maddesine birinci fıkradan sonra
gelmek üzere iki fıkra eklenmiştir. 506 sayılı Yasa'nın Ek 32 nci maddesine birinci fıkradan sonra
gelmek üzere eklenen fıkralara göre, sigortalıların çocuklarına verilecek
protez, araç ve gereç bedellerinin % 20'si kendilerince ödenecektir. Ancak, bu
katkı miktarının İş Kanunu'nun 33. maddesine göre sanayi kesiminde çalışan
onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin bir
buçuk katından fazla olamayacağı, sigortalıların geçindirmekle yükümlü
oldukları eşlerinden % 20, kurumdan sürekli işgöremezlik geliri, malüllük ve
yaşlılık aylığı almakta olanların, geçindirmekle yükümlü bulundukları eşleri
ile kurumdan hak sahibi olarak gelir ve aylık almakta olan eşlerden % 10
katılım payı alınmak koşuluyla protez, araç ve gereç yardımlarından
yararlanacakları öngörülmüştür. Belirlenen katkı miktarı ise, sanayi kesiminde
çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin bir
buçuk katından, sürekli iş göremezlik geliri, malüllük ve yaşlılık aylığı
alanların eşleri ile Kurumdan hak sahibi olarak gelir ve aylık almakta olan
eşlerden alınacak olan katkı miktarı da aylık asgari ücretten fazla
olamayacaktır. Dava dilekçesinde, kuralın, hukuk devleti ilkesini zedelediği ve
sosyal güvenlik hakkının içini boşalttığı ileri sürülmüştür. 4447 sayılı Yasa'nın 3. ve 4. maddelerine ilişkin ret gerekçeleri
15. madde için de geçerlidir. Öte yandan, 506 sayılı Yasa'nın "Sosyal yardım zammı"
başlıklı Ek 24. maddesinin (a) fıkrasının birinci bendinde, 506 sayılı Kanun
ile ek ve değişikliklerine göre iş kazaları ve meslek hastalıkları, malüllük,
yaşlılık ve ölüm sigortalarından gelir veya aylık alanlar ile 991 sayılı
Kanunla Kuruma devredilen sandıklar mevzuatını göre aylık alanlara her ay
sosyal yardım zammı ödeneği belirtilmiştir. Yürürlükten kaldırılan (a) fıkrasının ikinci bendinde de
"Bakanlar Kurulu, sosyal yardım zammı miktarını, gösterge, üst gösterge ve
geçici gösterge tablosundaki derece ve kademelere göre birbirinden farklı
olarak tespit etmeye yetkilidir" denilmektedir. Yasa'nın 15. maddesi ile 506 sayılı Yasa'nın Ek 24. maddenin (a)
fıkrasının ikinci bendi ile Bakanlar Kuruluna verilen tespit yetkisi
kaldırılmış, 4447 sayılı Yasa'nın 56/A-6 maddesiyle getirilen değişiklikle de
sosyal yardım zammı miktarı 4.690.000.- lira olarak belirlenmiştir. Sosyal yardım zammı, Devletin, iş kazaları ile meslek
hastalıkları, malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından gelir ve aylık
alanlara prim karşılığı olmaksızın, tek yanlı olarak sağladığı bir yardım
olduğundan bunu Anayasa'nın 65. maddesi uyarınca malî kaynaklarının yeterliliği
ölçüsünde belirlemesi Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. Açıklanan nedenlerle, Yasa'nın 15. maddesine ilişkin iptal
isteminin reddi gerekir. 7- Yasa'nın 17. Maddesinin İncelenmesi Yasa'nın 17. maddesi ile 506 sayılı Yasa'ya geçici 81. ve 82.
maddeler eklenmiştir. A- 506 sayılı Yasa'ya Eklenen Geçici 81. Maddenin İncelenmesi Yasa'nın yayım tarihi olan 8.9.1999 tarihinde yürürlüğe giren
Geçici 81. maddede, bu tarihteki sigortalılık sürelerine göre emekli
olunabilecek yaş ve prim ödeme süreleri belirlenmiştir. a- Maddenin Birinci Fıkrasının (A) Bendinin İncelenmesi (A) bendinde, 4447 sayılı Kanun'un yürürlük tarihinden önceki
kurallara göre yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanmış olanlar ile
sigortalılık süresi 18 yıl ve daha fazla olan kadınlar ve sigortalılık süresi
23 yıl ve daha fazla olan erkekler hakkında, bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten önce yürürlükte bulunan hükümlerin uygulanacağı belirtilmiştir. Dava dilekçesinde kuralın, Anayasa'nın 2., 10. ve 60. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan tüm işlem ve eylemlerinde hukuk kurallarına bağlı, her alanda
adaletli bir hukuk düzeni kurmayı amaçlayan, hukuku tüm devlet organlarına
egemen kılan, hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, yargı denetimine açık,
yasaların üstünde yasakoyucunun da uymak zorunda olduğu hukukun temel ilkeleri
ve Anayasa'nın bulunduğu bilincinde olan devlettir. Anayasa'nın 10. maddesine göre, herkes dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetmeksizin kanun önünde eşittir. Hiç bir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa
imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar. Bu madde ile
amaçlanan mutlak değil hukuksal eşitliktir. "Yasa önünde eşitlik"
ilkesi Yasalar karşısında herkesin eşit olmasını, ayırım yapılmamasını, kimseye
ayrıcalık tanınmamasını gerektirir. Durumlarındaki farklılıklar kimi kişi ve
toplulukların değişik kurallara bağlı tutulmasına neden olabilirse de farklılık
ve özelliklere dayandığı için bu tür düzenlemeler eşitlik ilkesine aykırılık
oluşturmaz. Yasakoyucunun, emekliliklerine iki yıldan az süresi kalan kadın ve
erkek sigortalıların hak kaybına uğramalarını önlemek için iptali istenilen (A)
bendiyle, yürürlük tarihinden önce ve sonra olmak üzere iki ayrı tarihe göre
sigortalılık ve prim ödeme süresi belirleyerek adaletli bir toplum ve hukuk
düzeni kurmayı amaçladığında kuşku bulunmamaktadır. Bu nedenle kural, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. b- Maddenin Birinci Fıkrasının (B) Bendinin İncelenmesi Bu bent, Anayasa Mahkemesi'nin 23.2.2001 günlü, Esas: 1999/42,
Karar: 2001/41 sayılı kararıyla iptal edildiğinden, itiraz konusu kural
hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır. c- Maddenin Birinci Fıkrasının (C) Bendinin İncelenmesi aa- Bendin (a) Alt Bendinin İncelenmesi Geçici 81. maddenin birinci fıkrasının (C) bendinin (a) alt
bendinde, Yasa'nın yayımı tarihinde, kadın ise 50, erkek ise 55 yaşını dolduran
sigortalılardan, 15 yıllık sigortalılık süresini tamamlamış ve 3600 gün prim
ödemiş olanlara yaşlılık aylığı bağlanacağı belirtilmiştir. Dilekçede, bu düzenlemenin kazanılmış hakları ihlâl ettiği bu
nedenle, Anayasa'nın 2., 10. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmektedir. (C) bendinin (a) alt bendinde yaşlılık aylığı bağlanması için
öngörülen kural, daha önce yürürlükte bulunan 506 sayılı Yasa'nın 60.
maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (b) alt bendinde belirtilen kuralla
aynıdır. Bu düzenleme nedeniyle dava dilekçesinde belirtildiği gibi bir hak
kaybı söz konusu olmadığından kural, Anayasa'nın 2., 10. ve 60. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. bb- Bendin (b) Alt Bendinin İncelenmesi Maddenin (C) bendinin (b) alt bendi, Anayasa Mahkemesi'nin
23.2.2001 günlü, Esas: 1999/42, Karar: 2001/41 sayılı kararıyla iptal
edildiğinden, kural hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığı sonucuna
varılmıştır. B- 506 Sayılı Yasa'ya Eklenen Geçici 82. Maddenin İncelenmesi Maddenin birinci fıkrasında Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten
önce sigortalı bulunanlara bağlanacak aylıkların (a) ve (b) bentlerine göre
hesaplanacak aylıkların toplamından oluşacağı belirtilmiştir. (a) bendinde, sigortalının bu Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihe
kadar geçen prim ödeme sürelerine ilişkin aylıkların, (b) bendinde ise,
Yasa'nın yürürlüğünden sonraki aylığının hesaplanma yöntemi belirlenmiştir.
Maddede, bu şekilde bulunan emekli aylığının, Kanunun yürürlük tarihi ile
aylık başlangıç tarihi arasında geçen takvim yılları için her yılın Aralık
ayına göre en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki
artış oranına göre arttırılacağı ve bunun 506 sayılı Yasa'nın 61. maddesinin
son fıkrasına göre güncelleştirilmiş değerinin altında olamayacağı
öngörülmüştür. Dilekçede, sigortalının 1.1.2000 tarihinden önceki prim ödeme gün
sayıları ile bu tarihten sonraki prim ödeme gün sayıları ayrı ayrı hesaplanarak
aylıkların bunların toplamından oluşmasının sigortalının aleyhine bir sonuç
doğurduğu bu durumun sosyal hukuk devleti ile bağdaşmaması nedeniyle
Anayasa'nın 2. ve 60. maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür. İptali istenilen kuralla, önceki sistemde geçen hizmetlerin önceki
mevzuata, yeni sistemde geçen hizmetlerin ise yeni mevzuata göre
değerlendirilmesi yapılarak ortaya çıkacak aylığın önceki kurallara göre
hesaplanacak tutardan az olmaması sağlandığından bu düzenleme nedeniyle
herhangi bir hak kaybı bulunmamaktadır. Bu nedenle, kural Anayasa'nın 2. ve 60. maddelerine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. 8- Yasa'nın 18. Maddesinin İncelenmesi Yasa'nın 18. maddesi ile 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal
Sigortalar Kanunu'nun 20 nci maddesinin 20.2.1992 tarihli ve 3774 sayılı
Kanunla kaldırılan (a) bendi yeniden düzenlenerek yaşlılık aylığına hak
kazanabilmeleri için kadınların 58, erkeklerin 60 yaşını doldurmuş olmaları
koşulu getirilmiştir. Dava dilekçesinde, emeklilik için yaş sınırının yükseltilmesinin
Anayasa'nın 2., 5. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmektedir. Maddenin gerekçesinde, emeklilik yaşı ile ilgili olarak 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanunu'na tabi sigortalılar için getirilen düzenlemeye koşut
olarak geçici tarım işçileri için de yaşlılık aylığına hak kazanma yaşı ve
aylık bağlama oranının gösterildiği belirtilmiştir. Yasa'nın 6. maddesi için belirtilen ret gerekçesi 18. madde için
de geçerli olduğundan iptal isteminin reddi gerekir. 9- Yasa'nın 22. Maddesinin İncelenmesi Yasa'nın 22. maddesiyle 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal
Sigortalar Kanunu'na Geçici Madde 2 eklenmiştir. a- Geçici Madde 2'nin (A) Bendinin İncelenmesi Başvuru dilekçesinde, kuralın Anayasa'nın sosyal hukuk devleti ve
eşitlik ilkelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Maddenin (A) bendinde 13 yıl ve daha fazla sigortalı
olanların en az 15 yıllık sigortalılık süresini doldurmak ve 3600 gün prim
ödemek koşuluyla yaşlılık aylığından yararlanabilecekleri belirtilmiştir. Buna
göre, Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihte 13 yıl ve daha fazlasigortalılık
süresi bulunanlara yaş koşulu getirilmediği, bunların önceki koşullarla emekli
olabilmelerine olanak sağlandığı, böylece emeklilik hakkını elde etmelerine 2
yıl kalmış olan iştirakçilerin haklarının korunduğu anlaşılmaktadır. 4447 sayılı Yasa'nın 17. maddesinin (A) bendi için belirtilen
gerekçe, Geçici Madde 2'nin (A) bendi için de geçerlidir. İptal isteminin reddi
gerekir. b- Geçici Madde 2'nin (B) Bendinin İncelenmesi Bent, Anayasa Mahkemesi'nin 23.2.2001 günlü, Esas: 1999/42, Karar:
2001/41 sayılı kararıyla iptal edildiğinden, itiraz konusu kural hakkında
yeniden karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır. 10- Yasa'nın 25. Maddesinin İncelenmesi 4447 sayılı Yasa'nın 25. maddesiyle, 5434 sayılı Yasa'nın geçici
139. maddesine üçüncü fıkrasından sonra gelmek üzere bir fıkra eklenmiş ve
sekizinci fıkrası değiştirilmiştir. a- 5434 sayılı Yasa'nın Geçici 139. Maddesine Eklenen Fıkra Eklenen fıkrada göre, kullanılması resmi sağlık kurulu raporu ile
gerekli görülen protez, ortez ve tıbbi araç ve gereç bedellerinin % 10'unun hak
sahipleri tarafından ödeneceği, ödenecek miktarın bu Kanunun ek 19 uncu
maddesindeki aylıklardan fazla olamayacağı ve Kanunun 64 üncü maddesi ile
3.11.1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında
Kanuna göre aylık bağlananlar hakkında bu kuralın uygulanmayacağı
belirtilmektedir. Dilekçede, ödeme gücü olmayan hak sahiplerinin sağlık
hizmetlerinden yararlanamamaları sonucunu doğuran kuralın, Anayasa'nın 10.,
17., 56. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Protez, ortez ve tıbbî araç ve gereç bedellerinin % 10'unun hak
sahipleri tarafından ödeneceği ve bunun da en düşük emekli aylığını
geçemeyeceğini öngören kural Yasa'nın 3., 4. ve 15. maddelerinin reddine
ilişkin gerekçelerle Anayasa'ya aykırı görülmemiştir. İptal isteminin reddi
gerekir. b- 5434 sayılı Yasa'nın Geçici 139. Maddesinin Değiştirilen
Sekizinci Fıkrası Yasa'nın Geçici 139. maddesinde, TC Emekli Sandığı'nca sağlanan
sağlık yardımlarından kimlerin yararlanacağı ve koşulları belirlenmekte, aynı
maddenin değişik sekizinci fıkrasında ise, bu yardımdan yararlanamayacaklar
gösterilmektedir. Buna göre, özel kanunları gereğince sağlık yardımından
faydalananlar ile sandıktan emekli, adi malüllük veya vazife malüllüğü aylığı
alanların diğer sosyal güvenlik kurumlarına tabi görevlerde çalışan veya bu
kuruluşlardan aylık alan eşleri ve sandıktan dul aylığı alanlardan diğer sosyal
güvenlik kurumlarına tabi görevde çalışan veya bu kuruluşlardan yaşlılık veya
malüllük aylığı alanlar bu madde hükmünden yararlanamayacaklar, isteğe
bağlı sağlık sigortasından yararlananlara ise bu hüküm uygulanmayacaktır. Dava dilekçesinde, yapılan değişiklikle bir hakkın yok edildiği,
bunun da Anayasa'nın hukuk devleti ve eşitlik ilkelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Sosyal güvenlik kuruluşları finansman açıklarıyla karşılaşmamak
için bilimsel kurallara göre yönetilmek ve işletilmektedir. Herkesin, bağlı
bulunduğu sosyal güvenlik kuruluşunun sağlık yardımından yararlanmasında,
sosyal güvenliğin teknik gereklerine aykırılık yoktur. Kural, farklı sosyal
güvenlik kuruluşlarından aylık alan hak sahiplerini bağlı oldukları
kuruluşların sağladığı olanaklardan yoksun bırakmadığı ve herhangi bir hak
kaybına da neden olmadığından, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Mahir Can
ILICAK bu görüşe katılmamışlardır. 11- 4447 Sayılı Yasa'nın 26. Maddesinin İncelenmesi Yasa'nın 26. maddesiyle, 5434 sayılı Yasa'ya geçici 205. ve geçici
206. maddeler eklenmiştir. a- 5434 sayılı Yasa'ya Eklenen Geçici 205. Maddenin İncelenmesi aa- Geçici madde 205'in Birinci Fıkrasının ilk Paragrafı ile (a)
Bendinin İncelenmesi Birinci fıkranın ilk paragrafında, Yasa'nın yürürlüğe girdiği
tarihte kadın iştirakçilerden 20, erkek iştirakçilerden 25 fiili hizmet yılını
dolduranlara istekleri üzerine emekli aylığı bağlanacağı belirtilerek
iştirakçilerin o tarihteki emeklilik hakları saklı tutulmuş, bunlar için yaş
sınırı getirilmemiştir. Birinci fıkranın (a) bendinde de, Yasa'nın yürürlüğe girdiği
tarihte emeklilik hizmet süresini doldurmaya 2 yıldan az kalan iştirakçilerden
kadınların 38 yaşını ve 20 hizmet yılını, erkeklerin ise 43 yaşını ve 25 fiili
hizmet süresini tamamlamaları koşuluyla istekleriyle emekli olmaları durumunda
aylık bağlanacağı belirtilmiştir. Dilekçede, kuralın kazanılmış hakları ihlâl etmesi nedeniyle
Anayasa'nın sosyal hukuk devleti ilkesinin yer aldığı 2. maddesine ayrıca 5.,
10. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Dava konusu kuralla, Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihte emekliliğe
hak kazanmış olanlarla emekliliğine iki yıl ve iki yıldan az kalmış olanlara
emekli olabilmeleri için yaş ve hizmet süresi konularında ek bir yükümlülük
getirilmediğinden bunlar yönünden herhangi bir hak kaybı söz konusu değildir.
Bu nedenle, Yasa'nın 17. maddesiyle 506 sayılı Yasa'ya eklenen Geçici 81.
maddenin birinci fıkrasının (A) bendinin reddine ilişkin gerekçelerle kural
Anayasa'ya aykırı görülmemiştir. İptal isteminin reddi gerekir. bb- Geçici Madde 205'in (b), (c), (d), (e), (f), (g), (h), (i) ve
(j) Bentlerinin İncelenmesi Bentler, Anayasa Mahkemesi'nin 23.2.2001 günlü, Esas: 1999/42,
Karar: 2001/41 sayılı kararıyla iptal edildiğinden, itiraz konusu kurallar
hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır. cc- Geçici Madde 205'in birinci Fıkrasının Sonunda Yer Alan Bölümün
İncelemesi (b) ve (j) bentleri arasında yaş koşulları sıralandıktan sonra bu
bölümde ikinci koşul olarak kadın iştirakçilerin 20, erkek iştirakçilerin 25
fiili hizmet sürelerini tamamlamaları öngörülmektedir. Aynı koşul 5434 sayılı
Yasa'nın 39. maddesinin değişiklikten önceki şeklinde de yer almıştır. Yasa çıktığı sırada çalışmakta olanlar için eski emeklilik
sürelerinin doldurulmasını öngören "...Doldurmaları ve kadın iştirakçinin
20, erkek iştirakçinin 25 fiili hizmet süresini tamamlamaları halinde istekleri
üzerine emekli aylığı bağlanır" biçimindeki bölüm, yeni bir hüküm
içermemesi nedeniyle hak kaybına yol açmadığından Anayasa'nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. dd- Geçici Madde 205'in ikinci Fıkrasının İncelenmesi Maddenin ikinci fıkrası Anayasa Mahkemesi'nin 23.2.2001 günlü,
Esas: 1999/42, Karar: 2001/41 sayılı kararıyla iptal edildiğinden, itiraz
konusu kural hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığı sonucuna
varılmıştır. ee- Geçici madde 205'in üçüncü fıkrasının incelenmesi Üçüncü fıkra, Anayasa Mahkemesi'nin 23.2.2001 günlü, Esas:
1999/42, Karar: 2001/41 sayılı kararıyla iptal edildiğinden, itiraz konusu
kural hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır. b- 5434 sayılı Yasa'ya Eklenen 206. Maddenin İncelenmesi Dava konusu kural, Anayasa Mahkemesi'nin 23.2.2001 günlü, Esas:
1999/42, Karar: 2001/41 sayılı kararıyla iptal edildiğinden, itiraz konusu
kural hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır. 12- Yasa'nın 36. Maddesinin İncelenmesi Yasa'nın 36. maddesiyle 1479 sayılı Yasa'nın Ek 13. maddesinin son
fıkrası değiştirilmiş ve maddeye bir fıkra eklenmiştir. a- Ek 13. Maddenin Değiştirilen Son Fıkrası 1479 sayılı Yasa'nın "sağlık yardımının kapsamı"
başlıklı Ek Madde 13'ün değiştirilen son fıkrasında, ayakta yapılan tedavilerde
poliklinik muayene ücretinin ve verilen ilaç bedellerinin % 20'sinin sigortalı
ve hak sahipleri, % 10'unun aylık alanlar ve hak sahipleri tarafından
karşılanacağı, iş kazası ve meslek hastalığı sonucu verilecek olanlar hariç,
protez, araç ve gereç bedellerinin % 20'sinin sigortalı ve hak sahipleri, %
10'unun ise aylık alanlar ve hak sahipleri tarafından ödeneceği ancak,
katkı payı tutarının sigortalılarda birinci gelir basamağının bir buçuk katını,
aylık alanlarda ise birinci gelir basamağının % 65'ini geçemeyeceği
belirtilmekte, 3.11.1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık
Bağlanması Hakkında Kanun kapsamına girenlerden ise katkı payı alınmayacağı
öngörülmektedir. Dava dilekçesinde, kuralın Anayasa'nın 2., 5., 56. ve 60.
maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür. Yasa'nın 3., 4., 15. ve 25. maddelerinde belirtilen gerekçeler
dava konusu Ek 13. Maddenin değiştirilen son fıkrası için de geçerli olduğundan
istemin reddi gerekir. b- Ek 13. Maddeye Eklenen Fıkra Maddeye eklenen son fıkra, Anayasa Mahkemesi'nin 23.2.2001 günlü,
Esas: 1999/42, Karar: 2001/41 sayılı kararıyla iptal edildiğinden, itiraz
konusu kural hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığı sonucuna
varılmıştır. 13- Yasa'nın 38. Maddesinin İncelenmesi Yasa'nın 38. maddesiyle 1479 sayılı Yasa'ya eklenen "Sosyal
güvenlik destek primi" başlıklı Ek Madde 20'ye göre, yaşlılık aylığı
bağlananlardan 24 üncü maddenin (I) numaralı bendinde belirtilen çalışmalarına
devam edenlerin veya daha sonra çalışmaya başlayanların, sosyal yardım zammı
dahil tahakkuk eden aylıklarından, aylığın bağlandığı veya tekrar çalışmaya
başlanıldığı tarihi takip eden aybaşından itibaren, çalışmalarının sona erdiği
ay dahil % 10 oranında sosyal güvenlik destek primi kesilir. Aylıklarından
sosyal güvenlik destek primi kesilmesi gerekenlerden bu Kanunun yayımlandığı
tarihten önce aylık bağlananlar Kanun'un yayımını, daha sonra tekrar çalışmaya
başlayanlar ise çalışmaya başladıkları tarihi takip eden aybaşından itibaren üç
ay içinde kuruma yazılı bildirimde bulunmak zorundadırlar. Bu süre içinde
Kuruma yazılı bildirimde bulunmayanlardan sosyal güvenlik destek primi,
gecikmeli bildirimde bulunulan veya Kurumca tespit edilen tarihe kadar 53.
maddeye göre hesaplanacak gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir. Birikmiş
sosyal güvenlik destek primi ve gecikme zamlarının ödenmemesi halinde
aylıklardan yapılacak kesintiler aylık tutarının % 25'ini geçemez. Sosyal
güvenlik destek primi ödenmiş süreler, sigortalılık süresi olarak
değerlendirilemez. Ödenen primler 39. madde hükmüne göre toptan ödeme olarak
iade edilmez ve bu sürelerle ilgili olarak 24.5.1983 tarih ve 2829 sayılı
Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi
Hakkında Kanun hükümleri uygulanmaz. Dava dilekçesinde kuralın, Anayasa'nın 2., 5., 10. ve 60.
maddelerindeki sosyal hukuk devleti ve eşitlik ilkelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Sosyal güvenlik destek primi uygulanmasına 4447 sayılı Yasa'nın Ek
20. maddesinin yürürlüğe girmesiyle başlanmıştır. Yaşlılık aylığı almakta iken
yeniden çalışmaya devam edenlerin aylıklarından "sosyal güvenlik destek
primi" kesilmesi, sosyal devlet ilkesinin gerçekleştirilebilmesi için
sosyal sigortacılık faaliyetinin sürdürebilmesine yönelik bir uygulamadır. Sigortalıların sosyal güvenlik kuruluşlarından yararlanma
koşullarının iyileştirilmesi bu bağlamda adı geçen kuruluşlara mali katkıda
bulunulması amacıyla, emekli aylığı almakta iken çalışmaya devam edenler veya
daha sonra çalışmaya başlayarak kazanç elde edenlerden "sosyal güvenlik
destek primi" alındığı anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesiyle toplum
yaşamında eşitlik temeline dayanan adil bir hukuk düzeni kurulması
amaçlanmıştır. Anayasa'nın 60. maddesinde öngörülen herkesin sosyal güvenlik
hakkına sahip olduğuna ilişkin kuralla devlete verilen görevin, 65. maddede
belirtildiği biçimde "mali kaynakların yeterliliği ölçüsünde" yerine
getirilebileceği açıktır. Devlet sosyal güvenliği sağlamak için, kurumsal bir
yapılanmayı gerçekleştirmiş ise, bunu korumak ve geliştirmekle yükümlüdür. Devletin, yaşlılık aylığı almakta olanlara herhangi bir prim
karşılığı olmaksızın tek yanlı ödediği sosyal yardım zammının söz konusu
kesintiye dahil edilmesinin, çalışmaya devam ederek kazanç sağlayanlarla
sağlamayanlar arasında adil bir dengenin kurulması amacına yönelik
olduğu anlaşıldığından "Sosyal güvenlik destek primi"
kesintisinin, devletin ödediği sosyal yardım zammının da dahil edildiği
aylıklardan yapılması bir hak kaybı olarak nitelendirilemez. Açıklanan nedenlerle, 4447 sayılı Yasa'nın 38. maddesiyle 1479
sayılı Yasa'ya eklenen Ek Madde 20 Anayasa'nın 2. ve 60. maddelerine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Ali HÜNER ve Mahir Can ILICAK "sosyal yardım zammı
dahil" ibaresinin iptali gerektiği gerekçesiyle bu görüşe
katılmamışlardır. 14- Yasa'nın 39. Maddesinin İncelenmesi Yasa'nın 39. maddesiyle, 1479 sayılı Yasa'ya Geçici 10, Geçici 11
ve Geçici 12. maddeler eklenmiştir. a- 1479 Sayılı Yasa'ya Eklenen Geçici Madde 10'un İncelenmesi Geçici Madde 10'da 4447 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihte
1479 sayılı Yasa'ya tabi sigortalı olanlara yaşlılık aylığı bağlanabilmesinin
koşulları düzenlenmiştir. aa- Geçici Madde 10'un Birinci Fıkrası Fıkrada, 4447 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihten önceki
kurallara göre yürürlük tarihinden sonraki aybaşı itibariyle aylık bağlanmasına
hak kazananlar ile aylık bağlanmasına hak kazanmalarına iki yıl veya daha az
süre kalan sigortalıların tam veya kısmi yaşlılık aylığı isteyebilecekleri
belirtilmiştir. Yasa'nın 17. maddesiyle 506 sayılı Yasa'ya eklenen Geçici 81.
Maddenin birinci fıkrasının (A) bendine ilişkin gerekçeler, Geçici Madde 10'un
birinci fıkrası için de geçerli olduğundan iptal isteminin reddi gerekir. bb- Geçici Madde 10'un İkinci Fıkrası Fıkra, Anayasa Mahkemesi'nin 23.2.2001 günlü, Esas: 1999/42,
Karar: 2001/41 sayılı kararıyla iptal edildiğinden, itiraz konusu kural
hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır. cc- Geçici Madde 10'un Üçüncü Fıkrası Fıkrada, 4447 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihten önce
sigortalı olanlardan 15 tam yıl prim ödeme süresini tamamlayanların, kadın ise
50, erkek ise 55 yaşını doldurmaları, Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihten
sonraki aybaşı itibariyle prim ödeme koşulunu belirli süreler içinde yerine
getirmeleri ve kadınların 51-56, erkeklerin ise 56-58 yaşlarını
doldurmaları koşuluyla kısmi yaşlılık aylığı bağlanacağı öngörülmüştür. Dava dilekçesinde, Geçici Madde 10'un, halen çalışmakta olan
sigortalıların kazanılmış haklarıyla sosyal güvenlik haklarının ihlâl edilmesi
ve sosyal adaleti zedelemesi nedeniyle Anayasa'da yer alan "sosyal hukuk
devleti" ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Fıkrada, Yasa'nın yürürlüğünden önce kısmi yaşlılık aylığına hak
kazanmış olanlarla, emekliliklerine 2 yıl veya daha az kalmış olanların hakları
saklı tutularak kayıpları önlenmiş, emeklilik sürelerine 2 yıldan fazla
kalanların 15 yıllık prim ödeme yükümlülüğünü yerine getirmeleri koşuluyla,
emeklilik için kalan sürelerinin dikkate alınarak yaş sınırlarının
kademelendirilmesi esası getirilmiştir. Bu düzenleme ile hukuk devletinde gözetilmesi gereken adil ve
makul ölçüler aşılmadığından kural Anayasa'nın 2. maddesine aykırı görülmemiştir.
İptal isteminin reddi gerekir. b- 1479 Sayılı Yasa'ya eklenen Geçici Madde 11'in İncelenmesi Bu maddenin birinci fıkrasına göre, Yasa'nın yürürlüğünden önce
bağlanan malûllük, yaşlılık ve ölüm aylıkları, Yasa'nın yürürlüğünden önce
ödenen son aylık tutarları esas alınmak suretiyle 36 ncı maddenin son fıkrası
hükmüne göre artırılarak ödenecektir. Maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarında, 4447 sayılı Yasa'nın
yürürlüğe girdiği tarihte sigortalı olanlardan henüz aylık bağlanmasına hak
kazanamamış olanların yaşlılık aylığını hak ettiklerinde bunun nasıl
hesaplanacağı gösterilmiştir. Buna göre söz konusu aylıklar, 4447 sayılı
Yasa'nın yürürlük tarihinden önceki sürelerle orantılı olarak eski hükümlere
göre hesaplanacak miktar ile Yasa'nın yürürlük tarihinden sonraki sürelerle
orantılı olarak yeni hükümlere göre hesaplanacak tutarın toplamından
oluşacaktır. Toplam sigortalılık süresi esas alınarak eski hükümlere göre
hesaplanacak aylık, Yasa'nın yürürlük tarihi ile aylığın başlangıç tarihi
arasındaki her takvim yılı için Devlet İstatistik Enstitüsünce yayımlanan
enflasyon yıllık değişim oranlarıyla arttırılmış tutarından da az
olamayacaktır. Son fıkrada ise, Yasa'nın yürürlük tarihinden önce sigortalı
olanlara bağlanacak malûllük ve ölüm aylıklarının, sigortalının bu Yasa'nın
yürürlüğünden sonra da sigortalılık süresi bulunması durumunda bu süreler esas
alınarak hesaplanacağı belirtilmektedir. Dava dilekçesinde, kuralın Anayasa'nın 2., 5. ve 60. maddelerine
aykırılığı ileri sürülmüştür. Yukarıda belirtildiği gibi Geçici Madde 11'de hak kayıplarının
önlenmesi amacıyla sigortalının, önceki sisteme göre geçen sigortalılık
süreleri o tarihteki yasalara göre, yeni sistemin yürürlüğünden sonraki
süreleri ise 4447 sayılı Yasa ile belirlenen esasa göre değerlendirilerek
bulunacak aylığın, önceki yasal duruma göre hesaplanan aylık tutarından az
olamayacağı kabul edilmiştir. Bu durumda, adil ve eşitliğe uygun bir hukuk düzeninin
gerçekleştirilmesini amaçlayan ve herkese sosyal güvenlik hakkı sağlamakla
yükümlü olan sosyal hukuk devletinde sigortalıların hak kaybına uğramamaları
koşuluyla yeni düzenlemeler getirilmesinde Anayasa'nın 2. ve 60. maddelerine aykırılık
yoktur. İptal isteminin reddi gerekir. c- 1479 sayılı Yasa'ya Eklenen Geçici Madde 12'nin İncelenmesi aa- Geçici 12. Maddenin Birinci Fıkrası Maddenin birinci fıkrasında, Yasa'nın yürürlük tarihinden sonra
prim ve aylıkların hesaplanmasında, Yasa'nın 50 nci maddesindeki esaslara göre
belirleme yapılıncaya kadar, kanunun yayımı tarihinden önceki kurallara göre
saptanacak yirmidört basamaklı gösterge tablosunun uygulanmasına devam
edileceği belirtilmiştir. Dava dilekçesinde, gelir basamaklarının hesaplanmasında Yasa'nın
yürürlüğünden önce sigortalı olanlara da yeni esasların uygulanacağının kabul
edilmesinin Anayasa'nın 2. maddesindeki sosyal hukuk devleti ilkesine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Toplum yaşamında adil ve eşitliğe dayalı bir hukuk düzeni kurmak,
bu düzeni sürdürmek ve sosyal güvenliği sağlamakla yükümlü sosyal hukuk
devletinde, yasaların yürürlük tarihinin öncesine ve sonrasına yönelik hak
kaybını ve hukuksal boşluk doğmasını önleyici geçiş hükümleri getirilmesi
doğaldır. Bu nedenle, Geçici 12. Maddenin birinci fıkrası Anayasa'nın 2.
maddesindeki sosyal hukuk devleti ilkesine aykırı değildir. İptal isteminin
reddi gerekir. bb- Geçici Madde 12'nin İkinci Fıkrası 1479 sayılı Yasa'nın geçici 12. maddesinin ikinci fıkrası,
31.5.2000 gün ve 4571 sayılı "Sosyal Sigortalar Kanunu, Esnaf ve
Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile
İşsizlik Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 2.
maddesiyle değiştirilmiştir. Konusu kalmayan istem hakkında karar verilmesine yer yoktur. 15- Yasa'nın 40. Maddesinin İncelenmesi Yasa'nın 40. maddesiyle, 17.10.1983 tarihli ve 2926 sayılı Tarımda
Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu'nun, yaşlılık
aylığından yararlanma koşullarını düzenleyen 17. maddesi değiştirilmiştir. Buna göre, sigortalı, yazılı istemde bulunması ve bu tarihte prim
ve her türlü borçlarını ödemiş olması ayrıca 25 tam yıl sigorta primi ödemesi
ve kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurması koşuluyla yaşlılık aylığından
yararlanabilecektir. Maddede, en az 15 tam yıl prim ödeyen sigortalılardan
kadın ise 60, erkek ise 62 yaşını dolduranlara da kısmî yaşlılık aylığı
bağlanacağı belirtilmiştir. Böylece emekli olabilmek için daha önce
öngörülmeyen yaş koşulu getirilmiş, kadınlar için sigorta primi ödeme koşulu 25
tam yıla çıkarılarak erkek sigortalılarla eşitlik sağlanmıştır. Dava dilekçesinde kuralın, yaşlılık aylığından yararlanma
koşullarını ağırlaştırması nedeniyle sosyal hukuk devletine aykırılığı ileri
sürülmüştür. Yasa'nın 6. ve 23. maddelerinde belirtilen gerekçeler bu madde
için de geçerli olduğundan iptal isteminin reddi gerekir. 16- Yasa'nın 44. Maddesinin İncelenmesi 44. maddeyle 2926 sayılı Yasa'ya Geçici 7. ve Geçici 8. Maddeler
eklenmiştir. a- 2926 sayılı Yasa'ya Eklenen Geçici Madde 7'nin İncelenmesi aa- Geçici Madde 7'nin Birinci Fıkrası Fıkrada, 4447 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihten önceki
kurallara göre yürürlük tarihinden sonraki aybaşı itibariyle aylık bağlanmasına
hak kazananlar ile aylık bağlanmasına hak kazanmalarına iki tam yıl veya daha
az süre kalan sigortalıların, tam veya kısmi yaşlılık aylığı isteyebilecekleri
belirtilmiştir. 4447 sayılı Yasa'nın 17. maddesiyle 506 sayılı Yasa'ya eklenen
geçici 81. maddenin birinci fıkrasının (A) bendine ilişkin gerekçe, 2926 sayılı
Yasa'ya eklenen geçici 7. maddenin birinci fıkrası için de geçerli olduğundan
iptal isteminin reddi gerekir. bb- Geçici Madde 7'nin İkinci Fıkrası İkinci fıkra, Anayasa Mahkemesi'nin 23.2.2001 günlü, Esas:
1999/42, Karar: 2001/41 sayılı kararıyla iptal edildiğinden, itiraz konusu
kural hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır. cc- Geçici Madde 7'nin Üçüncü Fıkrası Fıkra ile, 4447 sayılı Yasa'nın yürürlüğünden önce sigortalı olup,
15 tam yıl prim ödeme süresini dolduranlardan kadın ise 50, erkek ise 55 yaşını
dolduranlarla Yasa'nın yürürlüğe girdiği aybaşı itibariyle prim ödeme koşulunu
belirli süreler içinde yerine getirerek kadınlarda 51 ilâ 56, erkeklerde ise 56
ilâ 58 yaşlarını dolduranlara yaşlılık aylığı bağlanacağı öngörülmüştür. Yasa'nın 39. maddesiyle 1479 sayılı Yasa'ya eklenen Geçici Madde
10'un üçüncü fıkrası için belirtilen ret gerekçeleri, 44. maddeyle 2926 sayılı
Yasa'ya eklenen Geçici 7. maddenin üçüncü fıkrası için de geçerli olduğundan
iptal isteminin reddi gerekir. b- 2926 sayılı Yasa'ya Eklenen Geçici Madde 8'in İncelenmesi Geçici Madde 8'de, sigortalıların 2926 sayılı Yasa'nın 36'ncı
maddesi hükmünün yürürlüğe girdiği tarihe kadar olan prim borçlarının,
değişiklikten önceki kurallara göre hesap ve tahsil edileceği belirtilmiştir. Dava dilekçesinde, getirilen düzenleme ile kazanılmış hakların
ihlal edildiği, bu nedenle kuralın Anayasa'nın 2. maddesindeki sosyal hukuk
devleti ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 4447 sayılı Yasa'nın 42. maddesiyle 2926 sayılı Yasa'nın 36.
maddesinin ikinci fıkrası değiştirilerek sigortalıların süresi içinde ve tam
ödenmeyen prim borçlarına, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanun'la belirlenen gecikme zammı oranlarınınuygulanacağı öngörülmüştür. Geçici Madde 8 ile, değişiklikten önceki prim borçlarının önceki
kurallara göre hesap ve tahsil edileceği belirtilerek kuralın, geçmişe
yürütülmesi engellenerek adil ve makul ölçülerin gözetilmesi sonucu
sigortalılara ek yükümlülük getirilmediği anlaşıldığından, kural Anayasa'nın 2.
maddesine aykırı görülmemiştir. İptal isteminin reddi gerekir. 17- Yasa'nın 51. Maddesinin İncelenmesi Yasa'nın 51. maddesinin birinci fıkrasında, bu Kanun uyarınca
sigortalı sayılanlardan hizmet akitleri belirtilen hallerden birisine dayalı
olarak sona erenlerin, Kuruma süresi içinde şahsen başvurarak yeni bir iş
almaya hazır olduklarını kaydettirmeleri, hizmet akitlerinin sona ermesinden
önceki son üç yıl içinde en az 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik
sigortası primi ödemiş ve işten ayrılmadan önceki son 120 gün içinde prim
ödeyerek sürekli çalışmış olmaları kaydıyla işsizlik ödeneği almaya hak
kazanacakları öngörülmektedir. Yasa'nın 46 ilâ 55. maddelerini kapsayan VII. Bölümü'nde İşsizlik
Sigortasına ilişkin konular düzenlenmiştir. 29.7.1971 gün ve 1451 sayılı Yasa ile TBMM'nce onayı uygun görülen
ve Bakanlar Kurulu'nca 1.4.1974 gün ve 7/7964 sayılı Kararname ile kabul edilen
"Sosyal Güvenliğin Asgari Normlarına İlişkin 102 Sayılı Sözleşme"nin
IV. Bölümünde belirtilen İşsizlik Sigortası, Türkiye'de ilk defa 4447 sayılı
Yasa ile uygulamaya konulmuştur. Dilekçede, işsizlik sigortasının ihdasının sosyal ve anayasal bir
zorunluluk olduğu, düzenlemenin olumlu bir gelişme olarak kabul edildiği,
ancak, hizmet akdinin kolay fesh edilemez bir yapıya büründürülmesinin de,
işsizlik sigortasının işlerliği için pratik bir koşul olarak görüldüğü,
Yasa'nın adının "İşsizlik Sigortası Kanunu" olmasına rağmen buna
ilişkin düzenlemesinin VII. bölümünde yer almasının, yasa ve hukuk
tekniğine uygun olmadığı belirtildikten sonra, işsizlik sigortasından
yararlanabilmek için "ilişkinin sona ermesinden geriye doğru aralıksız 120
gün prim ödeyerek çalışma" şartına bağlanmış olmasının işsizlik sigortası
hakkından yararlanmayı imkansız kılması nedeniyle Anayasa'nın 2., 5., 49.
ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürüldüğünden, 51. maddedeki "...
ve işten ayrılmadan önceki son 120 gün içinde prim ödeyerek sürekli
çalışmış..." olmak sözcüklerinin iptalinin istendiği sonucuna varılmıştır. 51. maddeye göre sigortalının işsizlik sigortasından
yararlanabilmesi için, a- İş akdinin bu maddede belirtilen durumlardan birisine göre sona
ermesi, b- İş ve İşçi Bulma Kurumu'na süresi içinde başvurarak yeni bir iş
almaya hazır olduğunu kaydettirmesi, c- Son üç yıl içinde en az 600 gün sigortalı olarak çalışıp
işsizlik sigortası primi ödemiş olması, d- Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün içinde
sürekli çalışarak prim ödemesi, e- Başvuru sırasında iş akdinin grev, lokavt veya kanundan doğan
ödevler nedeniyle askıya alınmamış ve herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan
gelir ve aylık almamış olması, gerekmektedir. Madde gerekçesinde "-Bu madde ile, işsizlik ödeneğini hak
edebilmek için gerekli koşullar açıklanmıştır. İşsizlik sigortası uygulayan tüm
ülkelerde işsizlik ödeneğini hak edebilme koşulları ile paralellik sağlanmaya
çalışılmıştır." denilmektedir. Sosyal güvenlik hukukunda, sigortalıların kimi yardımlardan
yararlanabilmesi için staj süresi öngörülerek belirli bir süre sigortalı olmak
ve prim ödemek koşulu getirilebilmektedir. Ayrıca. "Sosyal Güvenliğin
Asgari Normları Hakkında 102 Sayılı Sözleşme"nin "işsizlik
yardımları" bölümünde yer alan 23. maddesinde, "22. maddede
belirtilen yardım, en az suiistimali önlemek için lüzumlu sayılabilecek bir
staj süresini tamamlamış olan kimselere temin edilir" denilmektedir. Buna
göre. staj süresi, sosyal sigortacılığın teknik gereklerine uygun ve yaygın
olan bir uygulamadır. Diğer yandan, bir ülkedeki sosyal güvenlik sisteminin yapısını,
ekonomik ve sosyal koşullarının belirleyeceği bilinen bir gerçektir. Çünkü
sosyal güvenlik programlarıyla ekonomik ve sosyal yapı karşılıklı etkileşim
içerisindedir. İlk defa uygulamaya konulan işsizlik sigortasının kapsamının ve
koşullarının belirlenmesinde de ekonomik ve sosyal durumun etkisi yadsınamaz. Anayasa, sosyal güvenlik haklarına ilişkin görevleri, Devletin
mali gücü ile sınırlamıştır. Anayasa'nın 65. maddesine göre, Devlet, sosyal ve
ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, ekonomik istikrarın
korunmasını gözeterek, mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine
getirebilecektir. İşsizlik sigortasından yararlanma koşulları içinde yer alan
"sigortalının hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün içinde
sürekli çalışarak prim ödemesi" gerçekleşmesi olanaksız ya da çok zor bir
koşul olmadığı gibi, işsizlik sigortasından yararlanmayı ortadan kaldıran ya da
kullanılamayacak şekilde güçleştiren bir koşul olarak da nitelendirilemez. Bu nedenle, 4447 sayılı Yasa'nın 51. maddesinin birinci
fıkrasındaki iptali istenen ibare, Anayasa'nın 2. ve 5. maddelerinde yer alan
sosyal hukuk devleti olmanın gereklerine. 49. maddesindeki devletin çalışma
hayatını geliştirmek için çalışanları korumak ve çalışmayı desteklemek görevine
ve 60. maddesindeki devletin alması gereken, sosyal güvenlik haklarını
sağlayacak önlemlere aykırı bir düzenleme olmadığından iptal isteminin reddi
gerekir. Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN. Sacit ADALI ile Ali HÜNER bu görüşe
katılmamışlardır. 18- Yasa'nın 53. Maddesinin
İncelenmesi Yasa'nın 53. maddesinde, "İşsizlik Sigortası Fonu"nun
kuruluşu, yönetimi, denetimi, gelirleri, giderleri ile mal ve alacaklarının
tabi olacağı hükümler gösterilmiştir. Maddenin birinci fıkrasında, bu kanunun gerektirdiği görev ve
hizmetler için malî kaynak sağlamak, piyasa şartlarında kaynakları
değerlendirmek, Kanun'un öngördüğü ödemelerde bulunmak üzere "İşsizlik
Sigortası Fonu" kurulduğu belirtilmekte, diğer fıkralarında ise, kurulan
bu fonun yönetimi, denetimi ve gelir kaynaklarına ilişkin kurallar
bulunmaktadır. Dilekçede, kuralın Anayasa'nın 2. maddesine ve 161 ilâ 169.
maddelerinde belirtilen ekonomik anayasa kurallarına aykırı olduğu, şeffaf
devletin örtülü malî adacıklar oluşturamayacağı, işsizlik sigortası ile ilgili
malî havuzun, SSK yapısı içinde yer alması gerektiği ve bu nedenle Anayasa ile
bağdaşmadığı ileri sürülmüştür. İşsizlik Sigortası Fonu, dört kişilik Yönetim Kurulu tarafından
işletilecek ve yönetilecektir. Yasa'nın 46. maddesinde, işsizlik sigortası
primlerinin toplanmasından Sosyal Sigortalar Kurumu'nun, diğer her türlü hizmet
ve işlemlerin yapılmasından ise İş ve İşçi Bulma Kurumu Genel Müdürlüğü'nün
görevli, yetkili ve sorumlu olduğu, bu amaçla İş ve İşçi Bulma Kurumu
bünyesinde İşsizlik Sigortası Daire Başkanlığı kurulduğu belirtilmektedir. 53.
maddenin son fıkrasında ise Fon gelirleri ile bu gelirlerle alınan malların, İş
ve İşçi Bulma Kurumu'na ait olduğu öngörülmektedir. 4817 sayılı İş ve İşçi Bulma Kurumu Kuruluş ve Görevleri Hakkında
Kanun'un 16. maddesi dışında bütün hükümleri 24.8.2000 günlü ve 617 sayılı KHK
ile yürürlükten kaldırılmış ve Kurumun görevleri Türkiye İş Kurumu'na
verilmiştir. Bu görevler arasında işsizlik sigortası hizmetleri de
bulunmaktadır. Bu amaçla 617 sayılı KHK'nin 12. maddesi uyarınca Kurumda,
İşsizlik Sigortası Daire Başkanlığı oluşturulmuştur. Kurum, Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı'nın bağlı kuruluşu olan Sosyal Güvenlik Kurumu'nun ilgili
kuruluşu olup, özel hukuk hükümlerine tabi, tüzelkişiliğe sahip, idarî ve malî
bakımdan özerk bir kamu kuruluşudur. Bu nitelikleriyle, genel bütçe dışındaki
Türkiye İş Kurumu tüzelkişiliği içinde oluşturulan İşsizlik Fonu'nun
Anayasa'nın 161. maddesi ile ilgisi bulunmamaktadır. İşsizlik ödeneği ödeme görevi verilen Kurum'a bağlanarak İşsizlik
Sigortası Fonu oluşturulmasının, Anayasa'nın 123. maddesindeki "idare
kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir" kuralı
bağlamında değerlendirilmesi gerekir. 4447 sayılı Yasa'nın 53. maddesinde Fonun Başbakanlık Yüksek
Denetleme Kurulu tarafından denetleneceği belirtilmiştir. Ayrıca bu Fonun
içinde yer aldığı Türkiye İş Kurumu'nun kuruluşuna ilişkin 617 sayılı KHK'nin
1. maddesinde de Kurumun denetiminin Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu
tarafından yapılacağı öngörülmüştür. Anayasa'nın 165. maddesinde de
sermayesinin yarasından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak Devlete
ait olan kamu kuruluşlarının denetimlerinin TBMM'ne ait olduğu belirtildiğinden
Fonun, içinde yer aldığı Türkiye İş Kurumu'nun hesaplarıyla birlikte TBMM'ce
denetleneceği açıktır. Bu nedenle, Yasa'nın 53. maddesi Anayasa'ya aykırı değildir. İptal
isteminin reddi gerekir. 19- Yasa'nın 62. Maddesinin (3) No.lu Bendinin İncelenmesi 62. maddenin (3) no.lu bendi, 9.3.1988 tarih ve 3417 sayılı
Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine
Dair Kanun'un 2. ve 3. maddelerinin yürürlükten kaldırılmasına ilişkindir. Madde gerekçesinde, "506 sayılı Kanuna göre alınacak prim ve
bağlanacak aylıkların hesaplanmasında gösterge ve katsayı sistemi yerine
tüketici fiyat endeksine göre yeniden belirlenen yıllık kazançların esas
alınması nedeniyle işlerliğini yitiren maddeler ile, işsizlik sigortası
primlerinin işçi ve işverenlere ilave yük getirilmemesi için 3417 sayılı
Kanunun 2. ve 3. maddelerini yürürlükten kaldırılmıştır" denilmektedir. Dava dilekçesinde madde ile kazanılmış hakların yok edildiği ileri
sürülmüştür. 9.3.1988 gün ve 3417 sayılı Yasa'nın amacı, 1. maddesinde
"çalışanların aylık ve ücretlerinden tasarruf kesintisi yapılmasını,
tasarruflara Devlet veya ilgili işverenlerin katkıda bulunmasını, bağımsız
çalışanların gelirlerinin bir kısmının tasarrufa ayrılmasını temin etmek ve
bunların en iyi şekilde nemalandırılmasını sağlamak suretiyle çalışanların
tasarruf yapmalarını teşvik etmektir" biçiminde açıklanmıştır. 4447 sayılı Yasa'nın 62. maddesinin (3) numaralı bendi ile 3417
sayılı Yasa'nın "Kapsam" başlıklı 2. maddesi ve "Tasarruf
miktarı" başlıklı 3. maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. Ancak 3417 sayılı
Yasa'nın 4., 5. ve 6. maddelerinde Fonda biriken paraların değerlendirilerek
ilgililere geri ödenme usul ve esasları belirtildiğinden ve halen bu maddeler
yürürlükte olduğundan tasarruflar nemalandırılacak ve hak sahiplerine ödenmeye
devam olunacaktır. Kazanılmış hak, kişinin bulunduğu statüden doğan, tahakkuk
etmiş ve kendisi yönünden kesinleşmiş, kişisel alacak niteliğine dönüşmüş
haklar için söz konusudur. Bu nedenle, kazanılmış hakların ihlâlinden de söz
edilemez. Bu nedenle, 3417 sayılı Yasa'nın 2. ve 3. maddelerinin yürürlükten
kaldırılmasına ilişkin dava konusu kural Anayasa'ya aykırı olmadığından,
istemin reddi gerekir. V- SONUÇ 25.8.1999 günlü, 4447 sayılı "İşsizlik Sigortası
Kanunu"nun: 1- 3. maddesiyle 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 32.
maddesinin; A- (B) bendine eklenen alt bendin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, B- Sonuna eklenen fıkra, 24.8.2000 günlü, 616 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname'nin 58. maddesiyle değiştirildiğinden konusu kalmayan istem
hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 2- 4. maddesiyle değiştirilen 506 sayılı Kanun'un 36. maddesinin
(B) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 3- 6. maddesiyle değiştirilen 506 sayılı Kanun'un 60. maddesinin
birinci fıkrasının (A) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 4 - 8. maddesiyle 506 sayılı Kanun'un 63. maddesine (B) fıkrasının
birinci bendinden sonra gelmek üzere eklenen bendin, Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Ali HÜNER ile Mahir Can ILICAK'ın
"sosyal yardım zammı dahil" ibaresinin iptali gerektiği yolundaki
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 5- 13. maddesiyle değiştirilen 506 sayılı Kanun'un 96. maddesinin
birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 6- 15. maddesiyle 506 sayılı Kanun'un Ek 24. maddesinin (a)
fıkrasının yürürlükten kaldırılan ikinci bendinin ve Ek 32. maddesine birinci
fıkradan sonra gelmek üzere eklenen fıkraların Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 7- 17. maddesiyle 506 sayılı Kanun'a eklenen; A- Geçici madde 81'in birinci fıkrasının, a-(A) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, b- (B) bendi 23.2.2001 günlü, E.1999/42, K.2001/41 sayılı kararla
iptal edildiğinden, İTİRAZ KONUSU KURAL HAKKINDA YENİDEN KARAR VERİLMESİNE YER
OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, c- ( C ) bendinin, aa- (a) alt bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, bb- (b) alt bendi 23.2.2001 günlü, E.1999/42, K.2001/41 sayılı
kararla iptal edildiğinden, İTİRAZ KONUSU KURAL HAKKINDA YENİDEN KARAR
VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, B- Geçici Madde 82'nin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 8- 18. maddesiyle yeniden düzenlenen 17.10.1983 günlü, 2925 sayılı
Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 20. maddesinin 20.2.1992 günlü,
3774 sayılı Yasa ile kaldırılan (a) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 9- 22. maddesiyle 2925 sayılı Kanun'a eklenen Geçici Madde 2'nin; A- (A) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, B- (B) bendi 23.2.2001 günlü, E.1999/42, K.2001/41 sayılı kararla
iptal edildiğinden, İTİRAZ KONUSU KURAL HAKKINDA YENİDEN KARAR VERİLMESİNE YER
OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, 10- 25. maddesiyle 5434 sayılı Kanun'un Geçici 139. maddesinin; A- Üçüncü fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen fıkranın
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, B- Değiştirilen sekizinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve iptal isteminin REDDİNE, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali
HÜNER ile Mahir Can ILICAK'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 11- 26. maddesiyle 5434 sayılı Kanun'a eklenen; A- Geçici Madde 205'in, a- Birinci fıkrasının "....Kadın iştirakçilerden 20, erkek
iştirakçilerden 25 fiili hizmet yılını dolduranların istekleri üzerine emekli
aylığı bağlanır." biçimindeki ilk paragrafı ile (a) bendine ilişkin iptal
isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, b- (b), (c), (d), (e), (f), (g), (h), (i) ve (j) bentleri
23.2.2001 günlü, E.1999/42, K.2001/41 sayılı kararla iptal edildiğinden, İTİRAZ
KONUSU KURAL HAKKINDA YENİDEN KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, c- Birinci fıkrasının "....Doldurmaları ve kadın iştirakçinin
20, erkek iştirakçinin 25 fiili hizmet süresini tamamlamaları halinde istekleri
üzerine emekli aylığı bağlanır." biçimindeki bölümünün Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, d- İkinci fıkrası 23.2.2001 günlü, E.1999/42, K.2001/41 sayılı
kararla iptal edildiğinden, İTİRAZ KONUSU KURAL HAKKINDA YENİDEN KARAR
VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, e- Üçüncü fıkrası 23.2.2001 günlü, E.1999/42, K.2001/41 sayılı
kararla iptal edildiğinden, İTİRAZ KONUSU KURAL HAKKINDA YENİDEN KARAR
VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, B- Geçici Madde 206, 23.2.2001 günlü, E.1999/42, K.2001/41 sayılı
kararla iptal edildiğinden, İTİRAZ KONUSU KURAL HAKKINDA YENİDEN KARAR
VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, 12- 36. maddesiyle 1479 sayılı Kanun'un Ek 13. maddesinin; A- Değiştirilen son fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, B- Sonuna eklenen fıkra, 23.2.2001 günlü, E.1999/42, K.2001/41
sayılı kararla iptal edildiğinden, İTİRAZ KONUSU KURAL HAKKINDA YENİDEN KARAR
VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, 13- 38. maddesiyle 1479 sayılı Kanun'a eklenen Ek Madde 20'nin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Ali HÜNER ile Mahir
Can ILICAK'ın "sosyal yardım zammı" dahil ibaresinin iptali gerektiği
yolundaki karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 14- 39. maddesiyle 1479 sayılı Kanun'a eklenen; A- Geçici Madde 10'un, a- Birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, b- İkinci fıkrası 23.2.2001 günlü, E.1999/42, K.2001/41 sayılı
kararla iptal edildiğinden, İTİRAZ KONUSU KURAL HAKKINDA YENİDEN KARAR
VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, c- Üçüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, B- Geçici Madde 11'in Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, C- Geçici Madde 12'nin, a- Birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, b- İkinci fıkrası 31.5.2000 günlü, 4571 sayılı Yasa'nın 2.
maddesiyle değiştirildiğinden konusu kalmayan istem hakkında KARAR VERİLMESİNE
YER OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, 15- 40. maddesiyle değiştirilen 17.10.1983 günlü, 2926 sayılı
Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 17.
maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 16- 44. maddesiyle 2926 sayılı Kanun'a eklenen; A- Geçici Madde 7'nin, a- Birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, b- İkinci fıkrası 23.2.2001 günlü, E.1999/42, K.2001/41 sayılı
kararla iptal edildiğinden, İTİRAZ KONUSU KURAL HAKKINDA YENİDEN KARAR
VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, c- Üçüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, B- Geçici Madde 8'in Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 17- 51. maddesinin birinci fıkrasındaki "... ve işten
ayrılmadan önceki son 120 gün içinde prim ödeyerek sürekli çalışmış ...."
ibaresinin Anayasaya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Haşim KILIÇ,
Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI ile Ali HÜNER'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 18- 53. maddesinin Anayasaya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 19- 62. maddesinin (3) nolu bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 27.2.2001 gününde karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN KARŞIOY
YAZISI Yasa'nın 51. maddesine göre, işsizlik sigortasından
yararlanabilmek için, İş Akitleri Yasası'nın öngördüğü hallerde sona
erenlerin; - Süresi içinde Kuruma şahsen başvurarak yeni bir iş almaya hazır
olduklarını kaydettirmeleri, - Hizmet akitlerinin sona ermesinden önceki son üç yıl içinde en
az 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olması ve, - İşten ayrılmadan önceki son 120 gün içinde prim ödeyerek sürekli
çalışmış olmaları, gerekmektedir. Öngörülen koşullar arasında son üç yıl içinde en az 600 gün
sigortalı olarak çalışıp, işsizlik sigortası primi ödemede bulunduğuna göre
bunun yeterli görülmeyerek işten ayrılmadan önceki son 120 gün içinde prim
ödeyerek sürekli çalışmış olma koşulu getirilmesi işsizlik sigortasından
yararlanmak isteyen kişilerin kimi hallerde sigortalının elinde olmayan
nedenlerle bu olanağı ve sosyal güvenlik hakkının kullanılmasını olanaksız hale
getirir. Böyle bir düzenlemenin adil olduğu söylenemez. Bir hukuk devletinde
yapılan düzenlemelerin adil olması vazgeçilmez bir koşuldur. Adil olmayan bu
düzenleme Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan sosyal hukuk devleti ilkesine
aykırıdır. Bu nedenle "işten ayrılmadan önceki 120 gün içinde prim
ödeyerek sürekli çalışmış" ibaresinin iptali gerektiği görüş ve kanaatiyle
aksine oluşan çoğunluk kararına karşıyım. Üye Yalçın ACARGÜN KARŞIOY
YAZISI 28.5.1999 günlü, 4447 sayılı "İşsizlik Sigortası
Kanunu"nun kimi kurallarının iptali istemiyle açılan iptal davası
sonucunda verilen 27.2.2001 günlü, 1999/43 Esas, 2001/46 Karar sayılı kararın
aşağıda belirtilen bölümlerine açıkladığım nedenlerle katılmıyorum. 1- Yasa'nın 8. maddesiyle, 506 sayılı Yasa'nın 63. maddesine (B)
fıkrasının birinci bendinden sonra gelmek üzere eklenen bend uyarınca, 506
sayılı Yasa'ya göre, yaşlılık aylığı almakta iken serbest avukat veya noter
olarak çalışmalarını sürdürenlerin, sosyal yardım zammı dahil, almakta
oldukları aylıklarından % 15 oranında sosyal güvenlik destek primi
kesilecektir. Bu kuralda yer alan "sosyal yardım zammı dahil"
ibaresinin iptaline karar verilmesi gerekirken aksine oluşan çoğunluk görüşüne
katılmıyorum. Sosyal yardım zammı, 506 sayılı Yasa'nın Ek 24. maddesiyle
düzenlenmiştir. Buna göre sosyal yardım zammı, 506 sayılı Kanun ile ek ve
değişiklikleri gereğince, iş kazaları ve meslek hastalıkları, malüllük,
yaşlılık ve ölüm sigortalarından gelir ve aylık alanlar ile 991 sayılı
Yasa ile Kuruma devredilen sandıklar mevzuatına göre aylık alanlara her ay
ödenen ve Bakanlar Kurulu'nca tesbit edilen bir paradır. Ancak, 4447 sayılı
Yasa'nın 15. maddesi ile Bakanlar Kurulu'nun tesbit yetkisi kaldırılmış
olduğundan en son 27.4.1995 gün ve 95/6776 sayılı kararla tesbit olunan
4.690.000.-TL. olarak uygulanmaktadır. Sosyal Sigortalar Kurumu, hak
sahiplerine ödediği sosyal yardım zammı tutarını, Devlete ait kurum ve
kuruluşlar ile Devletin payı olan işyerlerinden tahsil etmekte, bu sayılanlar
dışında kalanların sosyal yardım zamları ise Kurumca karşılanmaktadır. Ayrıca
sözü edilen Ek 24. madde uyarınca, sosyal yardım zammından icra ve diğer
kesintiler yapılamayacağı gibi, her türlü vergi, resim ve harçtan da muaf
tutulmuştur. Anayasa Mahkemesi, sosyal yardım zammını düzenleyen
hükümlerin iptali istemiyle yapılan başvuru sonucunda, 18.11.1993 gün, 1993/17
Esas, 1993/41 Karar sayılı kararında, yaşlılık aylığının yetersizliğinin sosyal
yardım zammıyla giderilmek istendiğinden 506 sayılı Yasa'nın Ek 24.
maddesiyle bu yardım kurumunun yaşama geçirildiğini, bu zammın, hak eden
iştirakçilere ödenecek Devlet katkısı olduğunu, bir sosyal katkı olarak
sürmesinin, asıl ödemeler doyurucu düzeyde olmadıkça, sosyal devlet niteliğine
uygun bir işleyiş olduğunda duraksanamayacağını, yalnızca mali darboğazın
Anayasa'ya aykırılık nedeni oluşturamayacağını belirterek Ek 24. maddenin (a)
bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi
kararında da belirtildiği gibi sosyal yardım zammı, yaşlılık aylığının
yetersizliği nedeniyle aylıktan ayrı olarak verilen "sosyal yardım"
niteliğinde bir ödemedir. Sosyal yardımlarda ilgililerin doğrudan bir katkısı
bulunmamakta, bu ödemeler "sosyal devlet" olmanın bir gereği olarak
görülmektedir. Ek 24. maddede, sosyal yardım zammından icra ve diğer ve
diğer kesintilerin yapılamayacağı gibi bu yardım zammı, her türlü vergi, resim
ve harçtan da muaf tutulmuştur. Diğer taraftan niteliği ve güdülen amacı
itibariyle, primsiz sosyal güvenlik rejiminin biruygulaması olarak kabul edilen
sosyal yardım zammından adı ve amacı ne olursa olsun destek primi kesilmesi,
sosyal sigorta uygulamasının teknik gereklerine de uygun düşmemektedir. Ayrıca tüm emeklilere eşit miktarda ödenen sosyal yardım zammı
yönünden tüm emekliler aynı ve eşit konumda olduklarından bunlardan sadece
serbest avukat ve noterlere ödenen bu zamdan prim kesilmesi, Anayasa'nın
eşitlik ilkesine de aykırılık oluşturmaktadır. Belirtilen nedenlerle, sosyal yardım zammından da sosyal güvenlik
primi kesilmesi, Anayasa'nın sosyal hukuk devleti ve eşitlik ilkelerine
aykırılık oluşturduğundan, 4447 sayılı Yasa'nın 8. maddesiyle, 506 sayılı
Yasa'nın 63. maddesine (B) fıkrasının birinci bendinden sonra gelmek üzere
eklenen bentte yer alan "sosyal yardım zammı dahil" ibaresinin
iptaline karar verilmesi gerekirken reddi yolundaki çoğunluk görüşüne
katılmıyorum. 2- Yasa'nın 38. maddesiyle, 1479 sayılı Yasa'ya eklenen Ek 20.
madde uyarınca, 1479 sayılı Yasa'ya göre yaşlılık aylığı bağlananlardan, 24.
maddenin (ı) numaralı bendinde belirtilen çalışmalarına devam edenlerin veya
daha sonra çalışmaya başlayanların, "sosyal yardım zammı dahil"
tahakkuk eden aylıklarından % 10 oranında sosyal güvenlik destek primi
kesilecektir. Sosyal yardım zammı, 1479 sayılı Yasa'nın Ek 7. maddesi gereğince,
Bağ-Kur'dan malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından aylık alanlara, her ay
aylıklarıyla birlikte peşin olarak ödenen paradır. Yardım miktarı, geçim endeksleri,
asgari ücret ve ekonomik duruma göre Bakanlar Kurulu'nca tesbit edilecektir. En
son 16.4.1997 gün ve 97/9301 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile basamak ve
derecelere göre tesbit edilen sosyal yardım zammı miktarları 4447 sayılı
Yasa'nın 34. maddesi ile 1479 sayılı Yasa'nın Ek 7. maddesinin birinci fıkrası
değiştirilerek 1-12 basamaklarda bulunanlara 5.850.000.-TL., 13-24 basamaklarda
bulunanlara da 4.500.000.- TL. olarak belirlenmiştir. Diğer taraftan sözü edilen Ek 7. maddenin dördüncü fıkrasına göre
de sosyal yardım zammı, haczedilemeyeceği gibi damga vergisi hariç her türlü
vergi, resim ve harçtan muaf tutulmuştur. Yukarıda (ı) numaralı bölümde izah edildiği üzere, sosyal yardım
zammı, malüllük, yaşlılık ve yetim aylıklarının yetersizliği nedeniyle,
aylıklardan ayrı olarak ödenen, "sosyal yardım" niteliğinde bir
ödemedir. Sosyal yardımlarda, ilgililerin doğrudan bir katkısı bulunmamakta,
prim esasına dayanmamakta, bu ödemeler "sosyal devlet" olmanın bir
gereği olarak yapılmaktadır. Bu yardımlardan, icra ve diğer kesintiler
yapılamayacağı gibi her türlü vergi, resim ve harç da alınmayacaktır. Niteliği ve güdülen amacı itibariyle, primsiz sosyal güvenlik
rejiminin bir uygulaması olarak kabul edilen sosyal yardım zammından, destek
primi kesilmesi, sosyal sigorta uygulamasının teknik gereklerine de uygun
düşmektedir. Belirtilen nedenlerle, Bağ-Kur'dan yaşlılık aylığı
alanlardan, sosyal güvenlik primi kesilirken, bu prime sosyal yardım zammının
da dahil edilmesi, başka bir ifadeyle sosyal yardım zammından da sosyal
güvenlik primi kesilmesi, Anayasa'nın sosyal hukuk devleti ilkesine aykırılık
oluşturduğundan 38. madde ile eklenen Ek 20. maddede yer alan "sosyal
yardım zammı dahil" ibaresinin iptaline karar verilmesi gerekirken reddi
yolundaki çoğunluk görüşüne katılmıyorum. 3- 4447 sayılı Yasa'nın 25. maddesiyle, 5434 sayılı Yasa'nın
Geçici 139. maddesinin üçüncü fıkrasından sonra gelmek üzere maddeye bir fıkra
eklenmiş, aynı maddenin sekizinci fıkrası değiştirilmiştir. 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu'nun Geçici 139. maddesi
emekli, adi malüllük veya vazife malüllüğü aylığı alanlar ve bunların bakmakla
yükümlü oldukları aile fertleri ile dul ve yetim aylığı alanlara yapılacak olan
sağlık yardımını düzenlemektedir. Bu maddenin sekizinci fıkrası 4447 sayılı
Yasa'nın 25. maddesi ile değiştirilmiştir. Değişiklikten evvel
sekizinci fıkrada, "özel kanunları gereğince sağlık yardımından
faydalananlar (isteğe bağlı olarak sağlık sigortasından yararlananlar hariç) bu
madde hükmünden yararlanamazlar. Ancak, Sandıktan dul ve yetim aylığı almakta
iken sonradan diğer sosyal güvenlik kurumlarınca dul veya yetim aylığı
bağlanması nedeniyle sağlık yardımına da hak kazananlar, bu haklardan
vazgeçmeleri halinde bu madde hükmünden yararlanmaya devam ederler" hükmü
yer almakta iken 25. madde ile yapılan değişiklikle, özel kanunları gereğince
sağlık yardımından faydalananlar ile Sandıktan emekli, adi malüllük veya
vazife malüllüğü aylığı alanların diğer sosyal güvenlik kurumlarına tabi
görevlerde çalışan veya bu kuruluşlardan aylık alan "eşleri" ve
sandıktan dul aylığı alanlardan diğer sosyal güvenlik kurumlarına tabi
görevde çalışan veya bu kuruluşlardan yaşlılık veya malüllük aylığı alanlar bu
madde hükmünden yararlanamazlar şeklinde yeniden düzenlenmiştir. Aynı kişinin birden fazla sosyal güvenlik kurumu kapsamında
bulunmaması demek olan "sosyal güvenlikte teklik ilkesi, esas itibariyle
sosyal güvenlik hukuku ilkelerinden olup herkesin bağlı olduğu sosyal güvenlik
kuruluşunun sağlık yardımından yararlanmasını gerektirmektedir. Ancak sağlık
yardımından yararlanacaklar, sadece çalışanlar, emekli aylığı alanlar olmayıp
bunların eşlerini, çocuklarını, dul ve yetimlerini de kapsamaktadır. Bu yönü
ile "sağlık yardımından yararlanma" ilkesinin niteliği, getiriliş
amacı itibariyle gerek hukuki açıdan ve gerekse uygulama yönünden adil olmayan
sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayan sonuçlar ortaya çıkmaktadır.
Ülkemizde primli sisteme tabi olan sosyal güvenlik kurumları, T.C. Emekli
Sandığı, Sosyal Sigortalar Kurumu ve kısaca Bağ-Kur'dur. Bunların sağladığı
sağlık yardımlarının gerek miktar, gerek vasıf ve gerekse sağlanan mekân,
imkân ve kolaylıkların aynı olduğunu söylemek olanaklı değildir. Bireylere
sağlık yardımları sunulmasının asıl amacı, sosyal devlet olmanın gereklerine
uymak, sigortalılara olabildiğince daha iyi ve daha elverişli şekilde yardımda
bulunmak olmalıdır. Sağlık yardımı adı altında bazı olanakların tanınması,
mutlaka bu yardımın yapıldığı anlamına gelmez. Yapılmak istenen bu yardımların
gereği gibi insan haysiyetine, insan sağlığına yakışır ölçüde ve şekilde
yapılması gerekir. Aksi halde bir nevi yasak savma anlamını taşır.
Çoğunluk görüşünde belirtilen, sosyal güvenlik kuruluşlarının finansman
açıklarıyla karşılaşmaması gerekçesi insan sağlığı ve yaşam hakkıyla bağdaşamaz.
İnsanın yaşam hakkı ve sağlığı her şeyin üstünde görülmelidir. Sağlıklı yaşam,
insan mutluluğunun, insanca yaşamanın temel koşuludur. Anayasa'nın 5.
maddesinde, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak, insanın
maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamak, Devletin
temel amaç ve görevlerinden sayılmıştır. Bu görevin çeşitli sebep ve
bahanelerle savsaklanması, gereği gibi yerine getirilmemesi Anayasa'ya
aykırılık oluşturur. Sözü edilen Geçici 139. maddenin sekizinci fıkrasında,
değişiklikten önce, Sandıktan dul ve yetim aylığı almakta iken sonradan diğer
sosyal güvenlik kurumlarınca dul veya yetim aylığı bağlanması nedeniyle sağlık
yardımına da hak kazananların "bu haktan vazgeçmeleri" halinde bu
madde hükmünden yararlanacakları öngörülerek ikinci bir haktan yararlanmaları
"vazgeçme" şartına bağlanmıştı. Yapılan değişiklikle, hiç bir şart
öngörülmeden fıkra metninde yazılı hallerde sağlık yardımından
yararlanılamayacağı kuralı getirilmiştir. Sağlık yardımından yararlanma,
emeklilere onların aile bireylerine, dul ve yetimlerine verilen sağlık
karnelerinin ibrazıyla mümkün olmaktadır. Kendilerine yalnızca bir sosyal
güvenlik Kurumunca sağlık karnesi verilmesi uygulaması, diğer kurumların sağlık
yardımlarından yararlanmayı da önleyecek olup, sosyal güvenlik teklik ilkesine
de aykırı olmayan bir uygulama olarak ortaya çıkacaktır. Ancak, bunun için hak
sahibi olanların, gerek eşlerinden ve gerekse ana ve babalarından dolayı bu
hakları elde etmiş olmaları yeterli görülmeli, sekizinci fıkranın eski haliyle
hiç değilse bir seçimlik hakkı tanınmış olmalıydı. Emekli Sandığı'ndan, emekli, malüllük aylığı alanın eşi hiç bir
yerde çalışmıyor veya diğer sosyal güvenlik kurumlarından aylık almıyorsa,
Emekli Sandığı'nın yaptığı sağlık yardımından yararlanabilecek, şayet bir yerde
çalışıyor veya bir diğer sosyal güvenlik kurumundan çok az da olsa bir aylık
alıyorsa Emekli Sandığı'nın sağlık yardımından yararlanamayacaktır ki, böyle
bir düzenleme, adeta çalışanın cezalandırılması, çalışmayanın hoş görülmesi
anlamını taşımaktadır. Diğer taraftan öteki sosyal güvenlik kurumlarından yetim aylığı
alan Emekli Sandığı iştirakçisinin eşinin durumu ise daha dikkat çekicidir.
Bunların Emekli Sandığı ile ilişkisi, Emekli Sandığı iştirakçisi olan eşinden
dolayı, diğer kurumlarla olan ilişkileri ise ana, baba veya çocuğundan
dolayıdır. İki kurumla da olan ilişkisi, sigortalının aile bireyi olması
nedenine dayanmaktadır. Emekli Sandığı emeklisinin hiç bir işte çalışmayan eşi,
şayet babası dolayısıyla diğer kurumlardan çok az miktarda da olsa yetim aylığı
alıyorsa, Emekli Sandığı sağlık yardımından yararlanamayacaktır. Bu da
Anayasa'nın eşitlik ve sosyal hukuk devleti ilkelerine aykırılık
oluşturmaktadır. Ayrıca sosyal güvenlik kurumlarından emekli, malüllük ve dul
aylığı alanlar ve bunların aile bireyleri, yaş ve maddî durumları itibariyle
çalışanlara göre daha fazla korunmaya ve sağlık yardımına muhtaç kimselerdir.
Bu bakımdan, diğer sosyal güvenlik kurumlarından emekli, malüllük ve yetim
aylığı alanları, bu kurumlara tabi görevlerde aktif sigortalı olarak
çalışanlardan ayrı değerlendirmek gerekir. Sosyal devlet, zayıfları
koruyan, güçsüzlere yardım eden, her vatandaşına asgarî bir yaşam düzeyi
sağlamayı ödev bilen devlettir. Öte yandan, isteğe bağlı sağlık sigortasından yararlananlar için
sözü edilen sekizinci fıkra uygulanmayacaktır. Bunlar diğer sosyal güvenlik
kurumlarından aylık almış olsalar da Emekli Sandığı sağlık yardımından
yararlanmaya devam edeceklerdir. Zorunlu sigortalılara tanınmayan bir hakkın
isteğe bağlı sigortalılara tanınmasının haklı bir nedeni bulunmadığından,
bu husus da Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırıdır. Belirtilen nedenlerle, 4447 sayılı Yasa'nın 25. maddesi ile 5434
sayılı Yasa'nın Geçici 139. maddesinin sekizinci fıkrasının değiştirilmesi
suretiyle getirilen kural Anayasa'nın 2., 5., 10. ve 60. maddelerine aykırılık
oluşturduğundan iptaline karar verilmesi gerekirken reddi yolundaki çoğunluk
görüşüne katılmıyorum. 4- Yasa'nın VII. Bölümünde işsizlik sigortasına ilişkin hususlar
ve bu bölümde yer alan 51. maddesinde de, işsizlik ödeneğine hak kazanmanın
şartları düzenlenmiştir. Açılan davada işsizlik ödeneğine hak kazanmanın
şartlarından olan "ve işten ayrılmadan önceki son 120 gün içinde prim
ödeyerek sürekli çalışmış olmaları" ibaresinin iptaline karar verilmesi
gerekirken iptal isteminin reddi yönünde oluşan çoğunluk görüşüne katılmıyorum. İşsizlik sigortasından yararlanmada prim ödeme süresine ilişkin
şartlar 51. maddede sayılmıştır. Buna göre işsizlik sigortasından yararlanabilmek
için: a) Sigortalılık süresinin en az üç yıl olması, b) Sigortalının son üç yıl içinde en az 600 gün sigortalı olarak
çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olması, c) Sigortalının hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün
içinde sürekli çalışarak prim ödemesi gerekmektedir. İşsizlik sigortasından yararlanabilmek için ilk iki şartın
aranması yeterli olup iptali istenilen hizmet akdinin sona ermesinden önceki
son 120 gün sürekli çalışarak prim ödeme koşulunun öngörülmesi, bilhassa daha
evvelce primlerini ödeyerek çalışıp işten ayrıldıktan sonra yeniden işe
girenler yönünden gerçekleşmesi zor ve hatta bazı hallerde imkânsız durumların
doğmasına yol açabilecek niteliktedir. Uzun süreler çalışarak 600 günün çok
üzerinde prim ödeyen sigortalının yeniden işe girmesi üzerine ayrıca en son 120
gün daha prim ödeme koşulunun öngörülmesi sosyal hukuk devleti ilkesine,
hak ve nasafet kurallarına aykırılık oluşturur. Bir haktan yararlanmayı
zorlaştıran veya kaldıran bu kuralın Anayasa'nın 2. ve 60. maddeleriyle
bağdaştığı kabul edilemez. Bu nedenlerle, Anayasa'ya aykırılık oluşturan
bu kuralın iptaline karar verilmesi gerekirken reddi yolundaki çoğunluk
görüşüne katılmıyorum. Üye Ali HÜNER