ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/122 Karar Sayısı : 2015/123 Karar Tarihi : 30.12.2015 R.G. Tarih-Sayı : 01.03.2016
- 29640 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet
Meclisi üyeleri M. Akif HAMZAÇEBİ, Engin ALTAY, Muharrem İNCE, Ahmet TOPTAŞ ile
birlikte 121 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 17.4.2014 tarihli ve
6532 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Millî İstihbarat Teşkilatı
Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un; A- 1. maddesiyle, 1.11.1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet
İstihbarat Hizmetleri ve Millî İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nun 4. maddesinin
birinci fıkrasına eklenen (h) bendinde yer alan ". Bakanlar Kurulunca
verilen görevleri yerine getirmek. " ibaresinin, B- 3. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un; 1- 6. maddesinin değiştirilen birinci fıkrasının; a- (a) bendinde yer alan ". , uygun koordinasyon
yöntemlerini uygulayabilir " ibaresinin, b- (b) bendinin, c- (c) bendinin, d- (i) bendinde yer alan ". alan veya ."
ibaresinin, 2- 6. maddesine eklenen onbirinci fıkrada yer alan ". yukarıdaki
hükümlere ve diğer kanunlardaki düzenlemelere bağlı kalmaksızın; MİT Müsteşarı
veya yardımcısının onayıyla ." ibaresinin, C- 6. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesine eklenen; 1-İkinci fıkranın ikinci cümlesinin, 2- Üçüncü fıkrada yer alan " İsimsiz, imzasız, adressiz
yahut takma adla yapıldığı anlaşılan ya da ." ve ". delilleri ve
dayanakları gösterilmeyen ." ibarelerinin, 3- Dördüncü fıkranın birinci cümlesinin, 4- Sekizinci fıkranın, D- 7. maddesiyle değiştirilen 2937 sayılı Kanun'un 27. maddesinin; 1-  Birinci fıkrasında yer alan ". yetkisiz olarak
alan, temin eden, ." ibaresinin, 2- Üçüncü fıkrasının, 3- Dördüncü fıkrasında yer alan ". ihmal veya ." ve
". yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere ." ibarelerinin, E- 8. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un başlığıyla birlikte
değiştirilen 28. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "., bu
talepleri yerine getirenlerin hukuki ve cezai sorumluluğu doğmaz "
ibaresinin, F- 9. maddesiyle değiştirilen 2937 sayılı Kanun'un 29. maddesinin
birinci fıkrasının; 1- Birinci cümlesinin, 2- İkinci cümlesinde yer alan " Ancak, . "
ibaresinin, G- 11. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'a eklenen ek 1. maddenin; 1-  Birinci fıkrasının, 2- İkinci fıkrasının, Anayasa'nın 2., 5., 7.,10., 12., 13., 17., 20., 22., 26., 28.,
29., 36., 38., 74., 125., 138., 140. ve 148. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi
talebidir. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKÜMLERİ Dava konusu kuralların yer aldığı 6532 sayılı Kanun'un; 1- 1.
maddesiyle değiştirilen, 2937 sayılı Kanun'un " Millî İstihbarat
Teşkilatının görevleri " başlıklı 4. maddesi şöyledir: " a) Türkiye
Cumhuriyetinin ülkesi ve milleti ile bütünlüğüne, varlığına, bağımsızlığına,
güvenliğine, Anayasal düzenine ve millî gücünü meydana getiren bütün
unsurlarına karşı içten ve dıştan yöneltilen mevcut ve muhtemel faaliyetler
hakkında millî güvenlik istihbaratını Devlet çapında oluşturmak ve bu
istihbaratı Cumhurbaşkanı, Başbakan, Genelkurmay Başkanı, Millî Güvenlik Kurulu
Genel Sekreteri ile gerekli kuruluşlara ulaştırmak. b) Devletin millî
güvenlik siyasetiyle ilgili planların hazırlanması ve yürütülmesinde;
Cumhurbaşkanı, Başbakan, Genelkurmay Başkanı, Millî Güvenlik Kurulu Genel
Sekreteri ile ilgili bakanlıkların istihbarat istek ve ihtiyaçlarını
karşılamak. c) Kamu kurum ve
kuruluşlarının istihbarat faaliyetlerinin yönlendirilmesi için Millî Güvenlik
Kurulu ve Başbakana tekliflerde bulunmak. d) Kamu kurum ve
kuruluşlarının istihbarat ve istihbarata karşı koyma faaliyetlerine teknik
konularda müşavirlik yapmak ve koordinasyonun sağlanmasında yardımcı olmak. e) Genelkurmay
Başkanlığınca Silahlı Kuvvetler için lüzum görülecek haber ve istihbaratı,
yapılacak protokole göre Genelkurmay Başkanlığına ulaştırmak. f) Millî Güvenlik
Kurulunda belirlenecek diğer görevleri yapmak. g) İstihbarata karşı
koymak. h) (Ek: 17/4/2014-6532/1 md.) Dış güvenlik, terörle mücadele ve
millî güvenliğe ilişkin konularda Bakanlar Kurulunca verilen görevleri
yerine getirmek. i) (Ek: 17/4/2014-6532/1 md.) Dış istihbarat, millî
savunma, terörle mücadele ve uluslararası suçlar ile siber güvenlik konularında
her türlü teknik istihbarat ve insan istihbaratı usul, araç ve sistemlerini
kullanmak suretiyle bilgi, belge, haber ve veri toplamak, kaydetmek, analiz
etmek ve üretilen istihbaratı gerekli kuruluşlara ulaştırmak. j) (Ek: 17/4/2014-6532/1 md.) İstihbarat kapasitesini, niteliğini
ve etkinliğini artırmak amacıyla çağdaş istihbarat usul ve yöntemlerini
araştırmak, teknolojik gelişmeleri takip etmek ve uygun görülenleri temin
etmek. (Değişik birinci
cümle: 17/4/2014-6532/1 md.) Millî İstihbarat Teşkilatına bu
görevler dışında görev verilemez. Millî İstihbarat Teşkilatı birimlerinin
görev, yetki ve sorumlulukları Başbakanca onaylanacak bir yönetmelikte
belirtilir. " 2- 3. maddesiyle değiştirilen 2937 sayılı
Kanun'un " Yetkiler " başlıklı 6. maddesi
şöyledir: "(Değişik birinci fıkra: 17/4/2014-6532/3 md.) Millî
İstihbarat Teşkilatı bu Kanun kapsamındaki görevlerini yerine getirirken
aşağıdaki yetkileri kullanır: a) Yerli ve yabancı her türlü kurum ve kuruluş, tüm örgüt veya
oluşumlar ve kişilerle doğrudan ilişki kurabilir , uygun
koordinasyon yöntemlerini uygulayabilir. b) Kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşları, 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamındaki
kurum ve kuruluşlar ile diğer tüzel kişiler ve tüzel kişiliği bulunmayan
kuruluşlardan bilgi, belge, veri ve kayıtları alabilir, bunlara ait
arşivlerden, elektronik bilgi işlem merkezlerinden ve iletişim alt yapısından
yararlanabilir ve bunlarla irtibat kurabilir. Bu kapsamda talepte bulunulanlar,
kendi mevzuatlarındaki hükümleri gerekçe göstermek suretiyle talebin yerine
getirilmesinden kaçınamazlar. c) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci
Kitap Dördüncü Kısım Dört, Beş, Altı ve Yedinci bölümlerinde yer alan suçlara
(318, 319, 324, 325 ve 332 nci maddeleri hariç olmak üzere) ilişkin soruşturma
ve kovuşturmalarda ifade tutanaklarına, her türlü bilgi ve belgeye erişebilir,
bunlardan örnek alabilir. d) Görevlerini yerine getirirken gizli çalışma usul, prensip ve
tekniklerini kullanabilir. e) İstihbari faaliyetler için görevlendirilenlerin kimliklerini
değiştirebilir, kimliğin gizlenmesi için her türlü önlemi alabilir, tüzel
kişilikler kurabilir. Kimliğin oluşturulması veya tüzel kişiliğin kurulması ve
devam ettirilmesi için zorunlu olması durumunda gerekli belge, kayıt ve
dokümanlar ile araç ve gereçler hazırlayabilir, değiştirebilir ve kullanabilir. f) Yabancıların ülkeye giriş ve çıkış ile vize, ikamet, çalışma
izni ve sınır dışı edilmesi gibi konularda, ilgili kurum ve kuruluşlardan
talepte bulunabilir. g) Telekomünikasyon kanallarından geçen dış istihbarat, millî
savunma, terörizm ve uluslararası suçlar ile siber güvenlikle ilgili verileri
toplayabilir. h) Yabancı unsurların ülkenin ve vatandaşların iletişim
güvenliğini tehdit eden faaliyetlerinin engellenmesine yönelik çalışmalar
yapabilir, ilgili kurum ve kuruluşlardan talepte bulunabilir. i) MİT'te görev alan veya alacak kişilerin
güvenilirliklerini ve uygunluklarını belirlemek için yalan makinası uygulaması
dâhil test teknik ve yöntemlerini kullanabilir. j) MİT mensupları görevlerini yerine getirirken ceza ve infaz
kurumlarındaki tutuklu ve hükümlülerle önceden bilgi vermek suretiyle
görüşebilir, görüşmeler yaptırabilir, görevinin gereği terör örgütleri dâhil
olmak üzere millî güvenliği tehdit eden bütün yapılarla irtibat kurabilir. (Ek fıkra: 3/7/2005 - 5397/3 md.) Bu Kanunun 4 üncü maddesinde
sayılan görevlerin yerine getirilmesi amacıyla Anayasanın 2 nci maddesinde
belirtilen temel niteliklere ve demokratik hukuk devletine yönelik ciddi bir
tehlikenin varlığı halinde Devlet güvenliğinin sağlanması, casusluk
faaliyetlerinin ortaya çıkarılması, Devlet sırrının ifşasının tespiti ve
terörist faaliyetlerin önlenmesine ilişkin olarak, hâkim kararı veya
gecikmesinde sakınca bulunan hallerde MİT Müsteşarı veya yardımcısının yazılı
emriyle telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişim tespit edilebilir,
dinlenebilir, sinyal bilgileri değerlendirilebilir, kayda alınabilir.
Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde verilen yazılı emir, yirmidört saat
içinde yetkili ve görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını en geç
yirmidört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar
verilmesi halinde tedbir derhal kaldırılır. Bu halde dinlemenin içeriğine
ilişkin kayıtlar en geç on gün içinde yok edilir; durum bir tutanakla tespit
olunur ve bu tutanak denetimde ibraz edilmek üzere muhafaza edilir. Bu
işlemler, MİT tarafından kurulan merkez veya 4.7.1934 tarihli ve 2559 sayılı
Polis Vazife ve Selahiyet Kanununun ek 7 nci maddesinin onuncu fıkrası hükmüne
göre kurulan merkez tarafından yürütülür. (Değişik son cümle: 4/5/2007-5651/12
md.) 4/12/2004 ta­rih­li ve 5271 sa­yı­lı Ce­za Mu­ha­ke­me­si Ka­nu­nu­nun 135
in­ci mad­de­si­nin al­tın­cı fık­ra­sı­nın (a)  ben­di­nin (14) nu­ma­ra­lı
alt ben­di kap­sa­mın­da ya­pı­la­cak din­le­me­ler de bu mer­kezler  üze­rin­den
ya­pı­lır. (Ek fıkra: 3/7/2005 - 5397/3 md.; Değişik üçüncü fıkra:
17/4/2014-6532/3 md.) Yetkili ve görevli hâkim, Ankara ağır ceza mahkemesinin
üyesidir. (Ek fıkra: 3/7/2005 - 5397/3 md.) Kararda ve yazılı emirde,
hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, kullandığı
telefon numaraları veya iletişim bağlantısını tespite imkân veren kodundan
belirlenebilenler ile tedbirin türü, kapsamı ve süresi ile tedbire
başvurulmasını gerektiren nedenler belirtilir. Kararlar, en fazla üç ay için
verilebilir; bu süre aynı usûlle üçer ayı geçmeyecek şekilde en fazla üç defa
uzatılabilir. Ancak, ca­sus­luk fa­ali­yet­le­ri­nin tes­pi­ti ve terör örgütünün
faaliyeti çerçevesinde devam eden tehlikelere ilişkin olarak gerekli görülmesi
halinde, hâkim üç aydan fazla olmamak üzere sürenin müteaddit defalar
uzatılmasına karar verebilir.(1) (Ek fıkra: 3/7/2005 - 5397/3 md.) Uygulanan tedbirin sona ermesi halinde,
dinlemenin içeriğine ilişkin kayıtlar en geç on gün içinde yok edilir; durum
bir tutanakla tespit olunur ve bu tutanak denetimde ibraz edilmek üzere
muhafaza edilir. (Ek fıkra: 3/7/2005 - 5397/3 md.) Bu fıkra hükümlerine göre
yürütülen faaliyetler çerçevesinde elde edilen kayıtlar, bu Kanunda belirtilen
amaçlar dışında kullanılamaz. Elde edilen bilgi ve kayıtların saklanmasında ve
korunmasında gizlilik ilkesi geçerlidir. (Mülga son cümle: 17/4/2014-6532/3
md.) (Ek fıkra: 3/7/2005 - 5397/3 md.) Hâkim kararları ve yazılı
emirler, MİT Müsteşarlığı görevlilerince yerine getirilir. İşlemin başladığı ve
bitirildiği tarih ve saat ile işlemi yapanın kimliği bir tutanakla saptanır. (Ek fıkra: 3/7/2005 - 5397/3 md.) Bu maddede yer alan
faaliyetlerin denetimi, sıralı kurum amirleri, Başbakanlık teftiş elemanları
(.) (1) tarafından yapılır. (1) (Ek fıkra: 3/7/2005 - 5397/3 md.) Bu maddede belirlenen usûl ve
esaslara aykırı dinlemeler hukuken geçerli sayılmaz ve bu şekilde dinleme
yapanlar hakkında 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu hükümlerine
göre işlem yapılır. (Ek fıkra: 3/7/2005 - 5397/3 md.) Bu maddenin uygulanmasına
ilişkin esas ve usûller Adalet, İçişleri ve Ulaştırma bakanlıkları ile MİT
Müsteşarlığının görüşü alınmak suretiyle Başbakanlık tarafından üç ay içinde
çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. (Ek fıkra: 17/4/2014 - 6532/3 md.) Önleyici istihbarat elde etmek
ve analiz yapabilmek amacıyla yukarıdaki hükümlere ve diğer
kanunlardaki düzenlemelere bağlı kalmaksızın; MİT Müsteşarı veya yardımcısının
onayıyla yurt dışında veya yabancılar tarafından gerçekleştirilen
iletişim ile ankesörlü telefonlarla gerçekleştirilen iletişim ve MİT
mensuplarının, MİT'te görev almış olanların veya görev almak üzere
başvuranların iletişimi tespit edilebilir, dinlenebilir, sinyal bilgileri
değerlendirilebilir, kayda alınabilir. (Ek fıkra: 17/4/2014 - 6532/3 md.) Bu Kanundaki görevlerin ifası
ve yetkilerin kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir. Bu Kanunda yazılı görevlerin yerine getirilmesi sırasında genel
zabıtaya tanınmış olan hak ve yetkilerin, MİT mensuplarından kimlere
tanınacağı, yönetmelikte belirtilir." 3- 6.
maddesiyle değiştirilen, 2937 sayılı Kanun'un " Soruşturma izni ve
yargılama " başlıklı26. maddesi şöyledir: " MİT mensuplarının veya belirli bir görevi ifa etmek üzere
kamu görevlileri arasından Başbakan tarafından görevlendirilenlerin;
görevlerini yerine getirirken, görevin niteliğinden doğan veya görevin ifası
sırasında işledikleri iddia olunan suçlardan dolayı ya da 5271 sayılı Kanunun
250 nci maddesinin birinci fıkrasına göre kurulan ağır ceza mahkemelerinin
görev alanına giren suçları işledikleri iddiasıyla haklarında soruşturma
yapılması Başbakanın iznine bağlıdır. (Ek fıkra: 17/4/2014 - 6532/6 md.) Cumhuriyet savcıları, MİT görev
ve faaliyetleri ile mensuplarına ilişkin herhangi bir ihbar veya şikâyet
aldıklarında veya böyle bir durumu öğrendiklerinde MİT Müsteşarlığına
bildirirler. MİT Müsteşarlığının, konunun görev ve faaliyetlerine
ilişkin olduğunu belirtmesi veya belgelendirmesi hâlinde adli yönden başkaca
bir işlem yapılmaz ve herhangi bir koruma tedbiri uygulanmaz. Ancak
birinci fıkra hükümlerine göre işlem yapılabilir. (Ek fıkra: 17/4/2014 - 6532/6 md.) İsimsiz, imzasız,
adressiz yahut takma adla yapıldığı anlaşılan ya da belli bir olayı ve
nedeni içermeyen, delilleri ve dayanakları gösterilmeyen ihbar
ve şikâyetler, Cumhuriyet savcılarınca işleme konulmaz. (Ek fıkra: 17/4/2014 - 6532/6 md.) MİT Müsteşarı hakkındaki
soruşturmalarda 25/10/1963 tarihli ve 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve
Yargılama Usulü Kanununun 15/A maddesinin üçüncü fıkrasının son iki cümlesi ile
beş, altı ve yedinci fıkralarında yer alan usul ve hükümler uygulanır. MİT
Müsteşarı hakkındaki yargılama Yargıtay ilgili dairesince yapılır. (Ek fıkra: 17/4/2014 - 6532/6 md.) Aynı konuya ilişkin yeni ve
somut bir delil ortaya çıkmadan yeniden soruşturma yapılamaz. (Ek fıkra: 17/4/2014 - 6532/6 md.) MİT mensupları ile istihbarat
hizmetlerine yardımları tevsik edilenler ve bunların eş, çocuk, ana, baba ve
kardeşleri MİT Müsteşarının onayıyla 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle
Mücadele Kanununda yer alan koruma tedbirlerinden yararlandırılabilir. (Ek fıkra: 17/4/2014 - 6532/6 md.) MİT mensuplarının görevlerini
yerine getirirken, görevin niteliği gereği veya görevin ifası sebebiyle diğer
kişilere vermiş oldukları zararlar idare tarafından tazmin edilir. Tazmin, zararın
göreve ilişkin bir husustan doğması ve ilgili personelin kasıt veya ağır
kusurunun bulunmaması hâlinde rücu işlemine konu edilmez. (Ek fıkra: 17/4/2014 - 6532/6 md.) Türk vatandaşları hariç
olmak üzere, tutuklu veya hükümlü bulunanlar, millî güvenliğin veya ülke
menfaatlerinin gerektirdiği hâllerde Dışişleri Bakanının talebi üzerine, Adalet
Bakanının teklifi ve Başbakanın onayı ile başka bir ülkeye iade edilebilir veya
başka bir ülkede tutuklu ve hükümlü bulunanlar ile takas edilebilir. " 4- 7.
maddesiyle değiştirilen, 2937 sayılı Kanun'un " Cezai hükümler " başlıklı 27.
maddesi şöyledir: " Millî İstihbarat Teşkilatının görev ve faaliyetlerine
ilişkin bilgi ve belgeleri, yetkisiz olarak alan, temin eden ,
çalan, sahte olarak üreten, bunlar üzerinde sahtecilik yapan ve bunları yok
eden kişiye dört yıldan on yıla kadar hapis cezası verilir. MİT mensupları ve ailelerinin kimliklerini herhangi bir yolla ifşa
edenler ile MİT mensuplarının kimliklerini sahte olarak düzenleyen veya
değiştiren ya da bu sahte belgeleri kullananlara üç yıldan yedi yıla kadar
hapis cezası verilir. Birinci ve ikinci fıkra kapsamındaki bilgi ve belgelerin; radyo,
televizyon, internet, sosyal medya, gazete, dergi, kitap ve diğer tüm medya
araçları ile her türlü yazılı, görsel, işitsel ve elektronik kitle iletişim
araçları vasıtasıyla yayımlanması, yayılması veya açıklanması hâlinde; 9/6/2004
tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanununun 11 inci maddesi ile 4/5/2007 tarihli ve
5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar
Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanunun 4 üncü ve 6 ncı
maddeleri hükümlerine göre sorumlulukları belirlenenler ile bunları yayanlar
hakkında üç yıldan dokuz yıla kadar hapis cezası verilir. Bu Kanun kapsamındaki görev ve yetkilerin kullanılmasını
engelleyenlere üç yıldan beş yıla kadar, ihmal veya suistimal
suretiyle önleyenlerle yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere iki
yıldan dört yıla kadar hapis cezası verilir. Söz konusu fiillerin MİT mensuplarınca işlenmesi hâlinde verilecek
ceza üçte biri oranına kadar artırılır. " 5- 8.
maddesiyle değiştirilen, 2937 sayılı Kanun'un " Taleplerin
karşılanması " başlıklı 28. maddesi şöyledir: " Bu Kanunda MİT'e verilen görev ve yetkiler çerçevesinde
yapılan her türlü talep öncelikli olarak yerine getirilir , bu
talepleri yerine getirenlerin hukuki ve cezai sorumluluğu doğmaz . Bu Kanun ile diğer kanunlarda aynı konuyu düzenleyen farklı
hükümler bulunması hâlinde bu Kanun hükümleri uygulanır. " 6- 9.
maddesiyle değiştirilen, 2937 sayılı Kanun'un " Tanıklık " başlıklı 29.
maddesi şöyledir: " MİT mensupları ile MİT'te görev yapmış olanlar, MİT'in
görev ve faaliyetlerine ilişkin hususlarda tanıklık yapamaz. Ancak, Devletin
çıkarlarının zorunlu kıldığı hâllerde MİT mensuplarının tanıklığı MİT
Müsteşarının, MİT Müsteşarının tanıklığı ise Başbakanın iznine bağlıdır. " 7- 11.
maddesiyle 2937 sayılı Kanun'a eklenen ek 1. madde şöyledir: " Millî İstihbarat Teşkilatı uhdesindeki istihbari
nitelikteki bilgi, belge, veri ve kayıtlar ile yapılan analizler, Türk Ceza
Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Yedinci Bölümünde yer alan suçlar hariç
olmak üzere, adli mercilerce istenemez. 6 ncı maddenin birinci fıkrasının (e) bendine göre kimlikleri
değiştirilenler, MİT'in görev ve faaliyetlerine yardımcı olanlar veya
istihbarat hizmetlerinde istifade edilenler, kamu görevlisi olup olmadıklarına
bakılmaksızın; görev, faaliyet ve yardımları sebebiyle sorumlu tutulamaz. Teşkilat uhdesindeki bilgi ve belgelerin gizlilik derecelerinin ve
sürelerinin tespit edilmesine, birim ve kısımlara ayrılmasına, kullanıma veya paylaşıma
açılmasına ve bunların akademik çalışmalar ile her türlü yayın ve edebî eserde
kullanılmasına Müsteşar tarafından oluşturulacak bir Komisyonca karar verilir. " II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep
KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ ve Hasan
Tahsin GÖKCAN'ın katılmalarıyla 10.7.2014 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Dava dilekçesi, Raportör Hamit YELKEN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin Rapor ve Ek Rapor, dava konusu kanun
hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesinin
(1) numaralı fıkrası uyarınca Millî İstihbarat Teşkilatı Müsteşarı Hakan FİDAN
ile diğer yetkililerin 30.12.2015 tarihli sözlü açıklamaları dinlendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A- Kanun'un 1. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 4. Maddesinin
Birinci Fıkrasına Eklenen (h) Bendinde Yer Alan ". Bakanlar Kurulunca
verilen görevleri yerine getirmek. " İbaresinin İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 3. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralla MİT'e dış
güvenlik, terörle mücadele ve millî güvenliğe ilişkin konularda Bakanlar
Kurulunca verilen görevleri yerine getirme görevinin verildiği, ancak
düzenlemede Bakanlar Kurulunca verilecek söz konusu görevlerin kapsam ve
sınırları gösterilmeyerek hukuki belirsizliğe ve keyfiliğe neden olunduğu
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 4. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti bir hukuk
devleti olarak nitelendirilmiştir. Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri
" belirlilik "tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem
kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer
vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca
kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına imkân tanımaması gerekir. 
Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, yasadan belirli
bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya
sonucun bağlandığını bilmelidir. Birey ancak bu durumda kendisine düşen
yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını düzenleyebilir. Hukuk güvenliği,
normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete
güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu
zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. 5. Dava konusu kuralda, MİT'in Bakanlar Kurulunca verilen
görevleri yerine getireceği düzenlenmiş ve bu düzenleme yapılırken söz konusu
görevin sadece dış güvenlik, terörle mücadele ve millî güvenliğe ilişkin
konularda olabileceği belirtilerek verilecek görevin kapsamı, sınırları ve
içeriği hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir tereddüde yer
bırakmayacak şekilde açık, anlaşılabilir ve uygulanabilir şekilde
belirlenmiştir. 6. Kuralda yer alan " görev " veya bu görevi
niteleyerek içeriğini belirleyen " dış güvenlik ", " terörle
mücadele " ve " millî güvenlik " ibarelerinin soyut ve
genel kavramlar olması ise kuralın belirsizlik taşıması anlamına gelmemekte,
yasa yapma tekniğinin doğasından kaynaklanmaktadır. Zira yasa kurallarının
genel ve soyut olması, somut olayın özelliğine göre değişebilecek tüm çözümleri
kuralın bünyesinde barındırma, bir başka ifadeyle, kuralın amaca uygun sonuca
ulaştıracak herhangi bir çözümü dışlamasını önleme ihtiyacından
kaynaklanmaktadır. 7. Öte yandan, Anayasa'nın 117. maddesinde, " Millî
güvenliğin sağlanmasından . Türkiye Büyük Millet Meclisine karşı, Bakanlar
Kurulu sorumludur. " hükmüne yer verilmiştir. Bu çerçevede, millî
güvenliği sağlama sorumluluğu bulunan Bakanlar Kurulunun, Anayasa tarafından
kendisine verilen bu sorumluluğun gereğini yerine getirmek üzere millî güvenlik
ile millî güvenliği doğrudan ilgilendiren " dış güvenlik " ve
" terörle mücadele " konularında MİT'e görev verme yetkisine
sahip kılınması doğaldır. 8. Yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanı ile birlikte Bakanlar
Kuruluna ait olup Anayasa'nın 8. maddesi uyarınca bu yetki ve görev Anayasa ve
kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir. Dolayısıyla düzenlemenin
genel ve soyut niteliğinden Bakanlar Kuruluna MİT'e hukuka aykırılık
oluşturabilecek nitelikte bir görev verme yetkisinin verildiği sonucunun
çıkarılması mümkün değildir. 9. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2.
maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. B- Kanun'un 3.
Maddesiyle Değiştirilen 2937 Sayılı Kanun'un 6.
Maddesinin Birinci Fıkrasının (a) Bendinde Yer Alan " ., uygun
koordinasyon yöntemlerini uygulayabilir " İbaresinin İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 10. Dava dilekçesinde özetle
dava konusu ibareyi içeren kuralla MİT'e görevlerini yerine getirirken uygun
koordinasyon yöntemlerini uygulayabilme yetkisinin verildiği, ancak
Kanun'da " uygun koordinasyon yöntemleri " ibaresiyle ne
kastedildiğinin belirtilmediği, bu durumun belirsizliğe ve MİT'in keyfi
uygulamalarına imkân tanıdığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. maddesine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya
Aykırılık Sorunu 11. Dava konusu ibareyle MİT'e " uygun
koordinasyon yöntemleri uygulayabilme " yetkisi verilmiş ve bu
düzenleme yapılırken Kanun'un 6. maddesinde söz konusu yetkinin ancak MİT'in
görevlerinin yerine getirilmesi kapsamında ve yerli, yabancı her türlü kurum,
kuruluş, örgüt, oluşum ve kişilerle doğrudan ilişki kurabilme şeklinde kullanılabileceği
belirtilerek anılan yetkinin kapsamı, sınırları ve içeriği hem kişiler hem de
idare yönünden açık olarak belirlenmiştir. 12. Kuralda yer alan " uygun koordinasyon yöntemlerini
uygulayabilme " ibaresinin soyut ve genel bir kavram olmasının ise bir
önceki kuralın Anayasa'ya aykırılık sorununun incelendiği bölümde belirtilen
gerekçeye dayandığı anlaşılmaktadır. 13. Günümüzde istihbarat servisleri sadece ülkelerin istihbarat
ihtiyaçlarının karşılanması görevlerini yerine getirmemekte, arabuluculuk başta
olmak üzere çeşitli diplomasi araçları açısından da işlev görebilmektedirler.
Bu çerçevede, MİT'e verilen her türlü kurum, kuruluş, örgüt, oluşum ve
kişilerle ilişki kurabilme yetkisinin, veriliş amacına uygun ve etkin olarak
kullanılabilmesi için, karmaşık ve çok boyutlu ilişkiler içeren temaslarda,
farklı durumlara göre farklı ve uygun yöntemlerin uygulanması gereği ortaya
çıkabilmektedir. Bu itibarla görevin niteliğinden kaynaklanan esnekliği sağlamak
üzere dava konusu kuralın düzenlenmesinde, hukuki belirlilik ilkesine aykırı
düşen bir yön bulunmamaktadır. 14. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2.
maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. C- Kanun'un 3. Maddesiyle Değiştirilen 2937 Sayılı
Kanun'un 6. Maddesinin Birinci Fıkrasının (b) Bendinin İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 15. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralla MİT'e kamu kurum
ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, Bankacılık Kanunu
kapsamındaki kurum ve kuruluşlar ile diğer tüzel kişiler ve tüzel kişiliği
bulunmayan kuruluşlardan bilgi, belge, veri ve kayıtları alabilme, bunlara ait
arşivlerden, elektronik bilgi işlem merkezlerinden ve iletişim alt yapısından yararlanabilme
ve bunlarla irtibat kurabilme yetkisinin verildiği, ayrıca kuralda anılan kurum
ve kuruluşların kendi mevzuatlarındaki hükümleri gerekçe göstermek suretiyle
talebin yerine getirilmesinden kaçınamayacaklarının düzenlendiği, bu durumun
anılan kuruluşların uhdesinde bulunan ve kişilerin özel hayatına ilişkin gizli
kalması gereken bilgilerin MİT'in eline geçmesi sonucunu doğuracağı,
dolayısıyla kuralın özel hayatın gizliliği ve hukuk devleti ilkelerini
zedeleyeceği, öte yandan, kuralda yer alan tüzel kişiliği bulunmayan kuruluş
ibaresiyle ne kastedildiğinin açık olmadığı, bu nedenle kuralın belirsizlik
taşıdığı belirtilerek Anayasa'nın 2. ve 20. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2- Anayasa'ya
Aykırılık Sorunu 16. 6216 sayılı Kanun'un 43.
maddesi uyarınca dava konusu kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13. maddesi
yönünden de incelenmiştir. 17. Dava konusu kuralda,
MİT'in kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları,
Bankacılık Kanunu kapsamındaki kurum ve kuruluşlar ile diğer tüzel kişiler ve
tüzel kişiliği bulunmayan kuruluşlardan bilgi, belge, veri ve kayıtları
alabileceği, bunlara ait arşivlerden, elektronik bilgi işlem merkezlerinden ve
iletişim alt yapısından yararlanabileceği ve bunlarla irtibat kurabileceği, bu
kapsamda talepte bulunulanların, kendi mevzuatlarındaki hükümleri gerekçe
göstermek suretiyle talebin yerine getirilmesinden kaçınamayacakları
düzenlenmektedir. Buna göre, kural uyarınca bilgi, belge, veri ve kayıt verme
yükümlülüğü bulunanlar arasında gerçek kişilerin bulunmadığı açık olup kuralla
gerçek kişiler dışındaki kurum ve kuruluşlar yönünden bir yükümlülük
getirilmektedir. 18. Anayasa'nın 20. maddesinin birinci fıkrasında, " Herkes,
özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir.
Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz. " denilerek
özel hayatın gizliliği hakkı güvence altına alınmıştır. Ancak aynı maddenin
ikinci fıkrasında, özel hayatın gizliliğine çeşitli sebeplere bağlı kalınarak
sınırlamalar getirilebileceği belirtilerek bu hakkın mutlak olmadığı kabul
edilmiştir. Maddede bu sınırlama sebepleri arasında millî güvenliğin ve kamu
düzeninin korunması ile suç işlenmesinin önlenmesi sebepleri de sayılmış,
böylece bunlara dayalı olarak anılan hakkın sınırlandırılabilmesine imkân
tanınmıştır. Ancak 20. maddenin ikinci fıkrasında söz konusu sınırlandırmanın
" arama " tedbirine özgü olarak yapılabileceği belirtildiğinden,
bu sebepler 20. madde bağlamında dava konusu kural yönünden meşru bir
sınırlandırma nedeni olarak kabul edilmeyebilir. Bununla birlikte, özel hayatın
düzenlendiği maddede dava konusu kuralda belirtilen bilgi toplama yetkisi
yönünden özel sınırlama sebeplerine yer verilmediğinin kabulü halinde bile bu
hakkın Anayasa'nın diğer maddelerinde devlete bir görev olarak yüklenen millî
güvenliğin ve kamu düzeninin sağlanması ile suç işlenmesinin önlenmesi
amaçlarıyla sınırlandırılması mümkündür. 19. Anayasa'nın 20.
maddesinin üçüncü fıkrasında ise herkesin kendisiyle ilgili kişisel verilerin
korunmasını isteme hakkına sahip olduğu, bu hakkın kişinin kendisiyle ilgili
kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların
düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp
kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsadığı ifade edilmiştir. Maddede ayrıca
kişisel verilerin ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla
işlenebileceği ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usullerin
kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. 20. Kişisel veri kavramı,
belirli veya kimliği belirlenebilir olmak şartıyla, bir kişiye ilişkin bütün
bilgileri ifade etmektedir. Kişisel verilerin korunması hakkı, kişinin insan
onurunun korunmasının ve kişiliğini serbestçe geliştirebilmesi hakkının özel
bir biçimi olarak, bireyin hak ve özgürlüklerini kişisel verilerin işlenmesi
sırasında korumayı amaçlamaktadır. Ancak bu hak sınırsız olmayıp Anayasa'da
güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklerin korunması veya Anayasa'nın
devlete bir görev olarak yüklediği millî güvenliğin, kamu düzeninin korunması
ya da suç işlenmesinin önlenmesi gibi nedenlerle sınırlandırılabilir. 21. Nitekim Türkiye
Cumhuriyeti'nin imzaladığı ancak uygulama kanununun yürürlüğe konamaması
nedeniyle taraf olmadığı 1981 tarihli ve 108 sayılı Kişisel Verilerin Otomatik
İşleme Tabi Tutulması Karşısında Kişilerin Korunmasına Dair Avrupa Konseyi
Sözleşmesi'nin 9. maddesinde de devlet güvenliği, kamu güvenliği, devletin
ekonomik menfaatlerinin korunması ve suçlarla mücadele edilmesi, ilgilinin veya
üçüncü kişilerin hak ve özgürlüklerinin korunması ile verilerin istatistikî
veya bilimsel amaçlarla kullanılması durumlarında kişisel verilerin korunmasına
sınırlamalar getirilebileceği öngörülmüştür. 22. Ancak bu sınırlama yapılırken temel hak ve özgürlüklerin
sınırlandırılması rejimini belirleyen Anayasa'nın 13. maddesine de uyulması
gerekmektedir. Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca özel hayatın gizliliği ve
kişisel verilerin korunması hakları, yalnızca kanunla ve demokratik bir
toplumda gerekli olduğu ölçüde sınırlanabilir. Ayrıca getirilen bu
sınırlamalar, hakkın özüne dokunamayacağı gibi Anayasa'nın sözüne ve ruhuna,
demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. 23. Dava konusu kuralda, kamu kurum ve kuruluşlarıyla özel kurum
ve kuruluşların uhdesinde bulunan bilgi, belge, veri ve kayıtların MİT
tarafından temin edilebileceği belirtilmektedir. İstenilebilecek bu bilgiler
arasında özel hayatın gizliliği kapsamında kalacak bilgiler ve kişisel veriler
de bulunabileceğinden, kuralla özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin
korunması haklarına sınırlama getirildiği açıktır. Ancak bu sınırlama, 2937
sayılı Kanun'un 4. maddesiyle MİT'e verilen görevlerin, yani ülkenin varlığına,
bağımsızlığına, güvenliğine ve anayasal düzenine karşı içten ve dıştan
yöneltilen mevcut ve muhtemel faaliyetler hakkında millî güvenlik istihbaratını
devlet çapında oluşturma ve istihbarata karşı koyma görev ve sorumluluğunun
yerine getirilebilmesini, dolayısıyla millî güvenliği, kamu düzenini ve
suç işlenmesinin önlenmesini sağlamak amacıyla getirilmekte
olup demokratik toplum düzeni bakımından alınması gereken tedbirler
kapsamında kalmaktadır. 24. Anılan kapsamda
sınırlama yapılırken Kanun'da sınırlama aracının sınırlama amacına uygun ve
orantılı şekilde kullanılmasını sağlayacak yasal güvencelere de yer
verildiği,  böylece hem özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin
korunması haklarının özünün zedelenmesinin önlendiği, hem de bu haklar ile millî
güvenliğin, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi gerekleri
arasındaki makul dengenin kurulduğu görülmektedir. 25. Bu bağlamda, Kanun'un 6.
maddesinin birinci fıkrasında, bilgi, belge, veri ve kayıt isteme yetkisinin,
ancak MİT'in Kanun'da belirtilen görevlerini yerine getirirken kullanabileceği
belirtilmiş, dolayısıyla bu yetki, MİT'in Kanun ile belirlenen görevlerini
yerine getirirken ihtiyaç duyacağı bilgilerle sınırlandırılmıştır. 26. Aynı maddenin altıncı
fıkrasında da madde hükümlerine göre yürütülen faaliyetler çerçevesinde elde
edilen kayıtların, bu Kanun'da belirtilen amaçlar dışında kullanılamayacağı ve
elde edilen bilgi ve kayıtların saklanmasında ve korunmasında gizlilik
ilkesinin geçerli olacağı hükme bağlanmıştır. Böylece MİT'e verilen yetki
kapsamında elde edilen bilgilerin gizliliğinin korunması teminat altına
alınırken bunların sadece istihbarat faaliyetleri çerçevesinde
kullanılabileceği belirtilerek anılan bilgilerin kural olarak adli soruşturma
ve kovuşturmalarda kullanılmasının önüne geçilmiştir. Bu çerçevede örneğin
savunma ve kişilerin kendilerini veya yakınlarını suçlayan beyanda bulunmaya
zorlanamaması hakları kapsamında kalan bilgilerin yargılamada kullanılamaması
güvence altına alınmıştır. 27. Bu konudaki bir başka
güvence de Kanun'un ek 1. maddesinin birinci fıkrasında öngörülmüştür. Buna
göre, MİT uhdesindeki istihbari nitelikteki bilgi, belge, veri ve kayıtlar ile
yapılan analizler, Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Yedinci
Bölümünde yer alan suçlar hariç olmak üzere, adli mercilerce istenemeyecektir. 28. Kanun'un 27. maddesinde
ise MİT'in görev ve faaliyetleri kapsamında elde ettiği bilgi ve belgelerin
herhangi bir şekilde yetkisiz kişilerce alınması veya bunların medya veya kitle
iletişim araçlarıyla ifşa edilmesi veya yayılması eylemleri suç olarak düzenlenerek
ağır cezai yaptırımlara bağlanmıştır. Bu fiillerin MİT mensupları tarafından
işlenmesi halleri ise cezayı ağırlaştırıcı neden olarak öngörülmüştür. Aynı
şekilde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 136. maddesi uyarınca da kişisel
verileri hukuka aykırı olarak başkasına vermek, yaymak veya ele geçirmek suç
olarak düzenlenmiştir. 29. Anılan hükümlerle dava
konusu kural kapsamında elde edilecek bilgilerin amacı dışında kullanılmasını
önleyecek ve kişilerin özel hayatına dair bilgilerin ve kişisel verilerin ifşa
edilmesini önleyecek yasal güvencenin sağlandığı görülmektedir. 30. Kanunda, dava konusu
kural kapsamında elde edilen bilgilerin gizliliğinin korunması ve amacı dışında
kullanılmasını önleyecek yasal güvencelere yer verildiği gibi, bu bilgilerin
kötüye kullanılıp kullanılmadığını denetleyecek mekanizmalara da yer verilmiştir.
Bu bağlamda 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesinin sekizinci fıkrasında, " Bu
maddede yer alan faaliyetlerin denetimi, sıralı kurum amirleri, Başbakanlık
teftiş elemanları (.) tarafından yapılır. " denilerek dava konusu kural
kapsamında elde edilen bilgilerin amacına uygun olarak kullanılıp
kullanılmadığını başta Başbakan olmak üzere diğer sıralı amirlerin ve
Başbakanlık Teftiş Kurulu elemanlarının denetleyebileceği hükme bağlanmıştır. 31. Aynı şekilde, 1.4.1981
tarihli ve 2443 sayılı Devlet Denetleme Kurulu Kurulması Hakkında Kanun'un 2.
maddesi uyarınca Devlet Denetleme Kurulu da MİT'in görev ve faaliyetine ilişkin
olarak her türlü inceleme, araştırma ve denetleme yapma görev ve yetkisine
sahip olup aynı Kanun'un 6. maddesi uyarınca tespit edilen hukuka
aykırılıklarla ilgili gerekli idari ve adli sürecin başlatabilmesi mümkün
bulunmaktadır. 32. Bunların dışında, 6532
sayılı Kanun'un 12. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'a eklenen ek 2. maddeyle MİT
de dâhil olmak üzere güvenlik faaliyetleri ve istihbari nitelikteki faaliyetler
konusunda çalışmak üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) bünyesinde, 
siyasi parti gruplarının güçleri oranında temsil edildiği TBMM üyelerinden
oluşan Güvenlik ve İstihbarat Komisyonunun kurulduğu görülmektedir. Güvenlik ve
istihbarat faaliyetlerine ilişkin yıllık rapor hazırlayarak bunu Meclis
Başkanlığına sunma görev ve yetkisine sahip olan bu Komisyonun, güvenlik ve
istihbarat hizmetleri sırasında elde edilen kişisel verilerin güvenliğini ve
bireyin hak ve özgürlüklerini koruyucu öneriler geliştirme yetkisi de
bulunmaktadır. Bu çerçevede dava konusu kural kapsamında elde edilen bilgilerin
kötüye kullanılmasını önlemeye yönelik Meclis denetimini sağlayacak
mekanizmanın da kurulduğu görülmektedir. 33. Bu yönleriyle dava
konusu kuralla özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması haklarına
getirilen sınırlamanın, söz konusu hakların özünü zedelediğinden söz
edilemeyeceği gibi demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük
ilkesine aykırı düştüğü de söylenemez. 34. Öte yandan, Türk hukuk
sisteminde, kamu kurum ve kuruluşlarının veya özel kuruluşların tüzel kişiliğe
sahip olma zorunlulukları bulunmamakta olup tüzel kişiliği bulunmayan
kuruluşlara da yer verilmiş bulunmaktadır. Dava konusu bendin birinci
cümlesinde yer alan " tüzel kişiliği bulunmayan kuruluş "
ibaresiyle, tüzel kişiliği bulunmayan kamu veya özel nitelikli kuruluşların
kastedildiği açık olup bu yönüyle kuralın belirsizliğe neden olan bir yönü de
bulunmamaktadır. 35. Açıklanan nedenlerle
dava konusu kural, Anayasa'nın 2., 13. ve 20. maddelerine aykırı değildir.
İptal talebinin reddi gerekir. 36. Alparslan ALTAN ve Erdal
TERCAN bendin ikinci cümlesi yönünden bu görüşe katılmamışlardır. Ç- Kanun'un 3. Maddesiyle Değiştirilen 2937 Sayılı
Kanun'un 6. Maddesinin Birinci Fıkrasının (c) Bendinin İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 37. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralla MİT'e bazı
soruşturma ve kovuşturma dosyalarından bilgi ve belge alma yetkisinin
verildiği, bu durumun soruşturma ve kovuşturmalardaki bilgilerin ve uygulanacak
tedbirlerin açığa çıkmasıyla birlikte soruşturma ve kovuşturmaların amacına
ulaşmasına engel olacağı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya
Aykırılık Sorunu 38. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca dava konusu kural,
Anayasa'nın 36. maddesi yönünden de incelenmiştir. 39. Dava konusu kuralda, MİT'e 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı
Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dört, Beş, Altı ve Yedinci
bölümlerinde yer alan suçlara (318., 319., 324., 325. ve 332. maddeleri hariç
olmak üzere) ilişkin soruşturma ve kovuşturmalarda, ifade tutanaklarına, her
türlü bilgi ve belgeye erişebilme ve bunlardan örnek alabilme yetkisi
tanınmaktadır. 40. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti, bir hukuk
devleti olarak nitelendirilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka
uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her
alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen
kılan, Anayasa ve hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık
olan devlettir. 41. İnsan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren ve her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu korumakla
yükümlü olan hukuk devletinin önemli gereklerinden biri de hiç şüphesiz insan
hak ve özgürlükleri yönünden tehdit içeren suçla etkin bir şekilde mücadele
etmektir. Ancak bu mücadele yapılırken Anayasa'nın 36. maddesinde güvence
altına alınan " adil yargılanma hakkı " uyarınca şüpheli ve
sanık haklarının ihlal edilmesinin önlenmesi, bu çerçevede suçun soruşturulması
ve kovuşturulması süreçlerinin etkin ve adil bir şekilde işletilmesini
sağlayacak tedbirlerin alınması gerekir. 42. Etkin ve adil bir soruşturmanın koşullarından biri,
soruşturmanın gizliliği ilkesidir. Bu ilke sayesinde, bir taraftan soruşturma
işlemlerinin açığa çıkmasının önüne geçilerek delillerin karartılması ve
soruşturmanın amacının tehlikeye düşmesi önlenmekte, diğer taraftan da
kişilerin kamuoyunda suçlu olarak gösterilmesinin önüne geçilmektedir. Bu
yönüyle soruşturmanın gizliliği, hem maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için bir
zorunluluk arz etmekte, hem de Anayasa'nın 38. maddesinde güvence altına alınan
" suçsuzluk karinesi "nin gereklerinin yerine getirilmesine
yardımcı olmaktadır. 43. Kovuşturma aşaması yönünden ise kural olarak alenilik ilkesi
geçerli olup bu süreçle ilgili olarak yargılamanın kamuya açık ve kamunun
denetiminde gerçekleşmesi gerekmektedir. 44. Dava konusu kuralla MİT'e bazı suçlara ilişkin soruşturma ve
kovuşturmalarda ifade tutanaklarına, her türlü bilgi ve belgeye erişebilme ve
bunlardan örnek alma yetkisi verilerek soruşturmanın gizliliği ilkesine bir
istisna getirilmekte, ayrıca kovuşturma aşamasıyla ilgili olarak sadece
ilgililerine tanınan belge alma yetkisi MİT'e de tanınmış bulunmaktadır. Ancak
bu yetki tanınırken kuralda bir sınırlama öngörülmekte ve tüm suçlara ilişkin
soruşturma ve kovuşturmalara ilişkin değil, sadece devletin güvenliğine,
anayasal düzene, bu düzenin işleyişine, millî savunmaya ve devletin sırlarına
karşı işlenen suçlara yönelik bir yetki verilmektedir. 45. 2937 sayılı Kanun'un 4.
maddesinde MİT'in görevleri sayılmış ve bu görevler arasında ülkenin varlığına,
bağımsızlığına, güvenliğine ve anayasal düzenine karşı içten ve dıştan yöneltilen
mevcut ve muhtemel faaliyetler hakkında millî güvenlik istihbaratını devlet
çapında oluşturma ve istihbarata karşı koyma görev ve sorumluluğunun da
bulunduğu belirtilmiştir. 46. Kuralda MİT'e verilen yetkinin anılan suçlarla
sınırlandırılması, bu suçların doğrudan MİT'in görev alanıyla ilgili olanları
kapsaması ve kuralın objektif metni ile gerekçesi bir bütün olarak
değerlendirildiğinde bu yetkinin, MİT'e yukarıda anılan görevleri etkin bir
şekilde yerine getirmek üzere verildiğini göstermektedir. 47. MİT'e verilen bu görevlerin niteliği dikkate alındığında ise
bunların, kişilerin temel hak ve özgürlüklerini, anayasal düzeni ve toplumun
güvenliğini tesis etmekle görevli devletin varlığı, bağımsızlığı ve anayasal
düzenin devamı yönünden önemli olduğu, dolayısıyla bu görevlerin etkin bir
şekilde yürütülmesinde, önemli bir kamu yararının bulunduğu sonucuna
ulaşılmaktadır. 48. Kuralla bu şekilde kamu yararının sağlanması amacıyla MİT'e
söz konusu bilgilere erişim yetkisi tanınırken, Kanun'un diğer hükümleriyle bu
yetkinin amacı dışında kullanılmasını ve kişilerin kamuoyunda suçlu olarak
gösterilmesini önleyecek tedbirlere yer verildiği görülmekte, böylece kuralın
ölçülü olmasının sağlandığı anlaşılmaktadır. 49. Bu bağlamda, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 285. maddesi
uyarınca soruşturmanın gizliliğini ihlal etmek suçtur ve bu suçun dava konusu
kural nedeniyle gizli soruşturma işlemleri hakkında bilgi sahibi olan MİT
mensupları yönünden de geçerli olduğu hususunda bir kuşku bulunmamaktadır. 2937
sayılı Kanun'un 6. maddesinde de MİT'in elde ettiği bilgi ve belgelerin
gizliliği hükümlerine yer verilmiş ve 27. maddesinde MİT'in görev ve
faaliyetleri kapsamında elde ettiği bilgi ve belgelerin herhangi bir şekilde
yetkisiz kişilerce alınması veya bunların medya veya kitle iletişim araçlarıyla
ifşa edilmesi veya yayılması eylemleri suç olarak düzenlenerek ağır cezai
yaptırımlara bağlanmıştır. Bu fiillerin MİT mensupları tarafından işlenmesi
halleri ise cezayı ağırlaştırıcı neden olarak öngörülmüştür. 50. Dava konusu kural uyarınca temin edilmesi öngörülen bilgiler
de bu kapsamda kalmakta olup söz konusu bilgilerin amacı dışında ve kişilerin
kamuoyunda suçlu olarak gösterilmelerine neden olacak şekilde kullanılmasını
önleyecek yasal güvence sağlanmıştır. 51. Aynı gerekçelerle kuralın gizli soruşturma işlemlerini açığa
çıkarması, dolayısıyla delillerin karartılması ve soruşturmanın amacına
ulaşmasını tehlikeye düşürmesi de söz konusu değildir. Ayrıca MİT
görevlilerinin de soruşturmada görev alan kolluk görevlileri gibi genel görevli
güvenlik kurumu personeli olduklarının dikkate alınması gerekir. 52. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2. ve 36.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. D- Kanun'un 3. Maddesiyle Değiştirilen 2937 Sayılı
Kanun'un 6. Maddesinin Birinci Fıkrasının (i) Bendinde Yer Alan " . alan
veya . " İbaresinin İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 53. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralla MİT'e, hâlen
görev yapmakta olan mensuplarına güvenilirliklerini ve uygunluklarını
belirlemek üzere test teknik ve yöntemlerini uygulama yetkisinin verildiği,
oysa bu kişilerin, daha önce güvenilirlikleri ve uygunlukları tespit edilerek
mesleğe alındıkları, dolayısıyla güvenilirlikleri ve mesleğe uygunlukları
tespit edilerek göreve alınan bu kişilerin yeniden böyle bir teste tabi
tutulmasına imkân tanınmasının, kişilerin insan onuruna aykırı bir muameleye
maruz kalması sonucunu doğurduğu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 17.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 54. Anayasa'nın 17. maddesinin birinci fıkrasında, " Herkes
yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. "
denilmiş, üçüncü fıkrasında ise ". kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan
bir cezaya veya muameleye tâbi tutulamaz. " hükmüne yer verilmiştir. 55. Buna göre, kişinin maddî ve manevî varlığının korunması ve
geliştirilmesi hakkının doğal bir sonucu olarak insan onuruna saygı gösterilmesi
ve kimsenin insan onuruyla bağdaşmayan bir muameleye tabi tutulmaması gerekir.
İnsan onuruna saygı gösterilmesi ise insanın ne durumda, hangi şartlar altında
bulunursa bulunsun sırf insan oluşunun kazandırdığı değerin tanınmasını ifade
eder. 56. Dava konusu kuralla MİT'e, bünyesinde görev alan kişilerin
güvenilirliklerini ve uygunluklarını belirlemek için yalan makinesi uygulaması
dâhil test teknik ve yöntemlerini kullanabilme yetkisi tanınmaktadır. 57. Devletin millî güvenliği açısından önemli ve çoğu kez gizli
olan bilgilere vâkıf olan istihbarat teşkilatı mensuplarının, bu bilgileri
yetkisiz kişi ve kuruluşlarla paylaşmalarının, devletin millî güvenliği
açısından ciddi tehditler yaratabileceği açıktır. Bu nedenle istihbarat
teşkilatlarında, millî güvenlik açısından oldukça önemli ve gizli olan bu
bilgilerin yetkisiz kişi ve kuruluşların eline geçmesinin önlenmesi için en üst
düzeyde güvenlik önlemlerinin alınması gerekebilmekte ve bu gereklilik
istihbarat teşkilatlarının diğer kamu kuruluşlarından farklı güvenlik
standartlarını geliştirmelerine neden olabilmektedir. 58. Öte yandan, istihbarat teşkilatlarının elindeki bilgilerin
öneminin ve mahiyetinin onları yabancı istihbarat teşkilatlarının hedefi haline
getirmesi, bu farklı güvenlik standardının belirlenmesi zaruretini arttıran bir
unsur olarak ortaya çıkmaktadır. 59. Dava konusu kuralla anılan farklı güvenlik standardının
zorunlu bir gereği olarak MİT'e söz konusu yetkinin verildiği anlaşılmaktadır. 60. Kuralda anılan test ve tekniklerin, MİT'te görev alan bazı
kişilere değil, herhangi bir ayırım yapmaksızın herkese uygulanabileceği
düzenlenmiştir. Bu da kuralla özel olarak bazı kişilerin hedef alınmadığını,
düzenlemenin MİT tarafından yürütülen görevin doğasından kaynaklanan bir zorunluluğa
dayandığını göstermektedir. 61. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2. ve 17.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. E- Kanun'un 3. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 6.
Maddesine Eklenen Onbirinci Fıkrada Yer Alan ".yukarıdaki
hükümlere ve diğer kanunlardaki düzenlemelere bağlı kalmaksızın; MİT Müsteşarı
veya yardımcısının onayıyla." İbaresinin İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 62. Dava dilekçesinde özetle dava konusu ibarenin de yer aldığı
kuralla MİT'e 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesindeki ve diğer kanunlardaki
düzenlemelere bağlı kalmaksızın; MİT Müsteşarı veya yardımcısının onayıyla yurt
dışında veya yabancılar tarafından gerçekleştirilen iletişim ile ankesörlü
telefonlarla gerçekleştirilen iletişimin ve MİT mensuplarının, MİT'te görev
almış olanların veya görev almak üzere başvuranların iletişiminin denetlenmesi
yetkisinin verildiği, verilen bu yetkinin sınırsız ve belirsiz olduğu, kuralla
MİT'e 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesindeki ve diğer kanunlardaki düzenlemelere
bağlı kalmama yetkisinin verilmesinin yasama yetkisinin devri anlamına geldiği,
ayrıca kuralla bu şekilde herhangi bir sınır olmaksızın kişilerin iletişiminin
denetlenmesine izin verilmesinin özel hayatın korunması hakkını ve haberleşme
hürriyetini zedelediği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 7., 20. ve 22.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 63. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca dava konusu kural,
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13. maddesi yönünden de incelenmiştir. 64. Kanun'un dava konusu ibareyi de içeren onbirinci fıkrasında,
önleyici istihbarat elde etmek ve analiz yapabilmek amacıyla Kanun'un 6.
maddesindeki hükümlere ve diğer kanunlardaki düzenlemelere bağlı kalmaksızın;
MİT Müsteşarı veya yardımcısının onayıyla yurt dışında veya yabancılar
tarafından gerçekleştirilen iletişim ile ankesörlü telefonlarla
gerçekleştirilen iletişimin ve MİT mensuplarının, MİT'te görev almış olanların
veya görev almak üzere başvuranların iletişiminin tespit edilebileceği,
dinlenebileceği, sinyal bilgilerinin değerlendirilebileceği ve kayda
alınabileceği (iletişimin denetlenebileceği) düzenlenmektedir. 65. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel
ilkelerinden biri " belirlilik ilkesi "dir. Bu ilkeye göre,
yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya
ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması,
ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına imkân tanımaması gerekir. 66. Anayasa'nın 7. maddesinde, " Yasama yetkisi Türk
Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez. "
denilmiştir. Buna göre, Anayasa'da kanun ile düzenlenmesi öngörülen konularda
yürütme organına genel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesi
olanaklı değildir. 67. Dava konusu ibarenin de yer aldığı fıkrayla MİT'e görev ve
yetkisi kapsamında kalan önleyici istihbarat elde etme ve analiz yapabilme
amacıyla iletişimi denetleme yetkisi verilmekte olup bu yetki verilirken
yetkinin hangi amaçla, hangi hallerde, ne şekilde, hangi mercilerin ne tür
izniyle ve kimleri kapsayacak şekilde kullanılacağına ilişkin kurallar hem
kişiler hem de idare yönünden açık şekilde düzenlenerek konuya ilişkin temel
kurallar kanunla belirlenmiştir. 68. Fıkrada, MİT'in bu yetkiyi, " Önleyici istihbarat
elde etmek ve analiz yapabilmek amacıyla yukarıdaki hükümlere ve diğer
kanunlardaki düzenlemelere bağlı kalmaksızın " kullanabileceğinin
belirtilmiş olması ise kuşkusuz MİT'in bu yetkiyi dilediği
şekilde ve herhangi bir kurala bağlı olmaksızın kullanabileceği anlamında
değil, iletişimin denetlenmesiyle ilgili mevzuatta bulunan diğer hükümlere
bağlı olmaksızın ve fakat fıkrada yer alan kurallara bağlı kalarak
kullanabileceğini belirtmek içindir. 69. Aynı hukuki kurumla ilgili farklı düzenlemeler yapılırken esas
alınacak kuralların birbirine karıştırılmaması veya bir diğerine uygulanmaması
için zaman zaman uygulanan bu yöntemin, kanun yapma tekniğinin zorunlu bir
sonucu olduğu açık olup bununla MİT'e, kanunların üstünde genel ve sınırları
belirsiz bir yetkinin verildiğinin kabul edilmesi mümkün değildir. 70. Öte yandan, Anayasa'nın 20. maddesinin birinci
fıkrasında, "Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı
gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının
gizliliğine dokunulamaz. " ve 22. maddesinin birinci fıkrasında, " Herkes,
haberleşme hürriyetine  sahiptir. Haberleşmenin  gizliliği esastır. "
denilmek suretiyle temel hak ve özgürlükler arasında yer alan özel hayatın ve
haberleşmenin gizliliği hakları güvence altına alınmıştır. Anılan maddelerin
ikinci fıkralarında ise bu hakların çeşitli sebeplere bağlı kalınarak
sınırlandırılabileceği belirtilerek, bu hakların mutlak olmadığı ve
maddelerinde belirtilen sebeplerle sınırlandırılabileceği kabul edilmiştir.
Maddelerde bu sınırlama sebepleri arasında millî güvenliğin ve kamu düzeninin
sağlanması sebepleri de sayılmış böylece bunlara dayalı olarak anılan hakların
sınırlandırılabilmesine imkân tanınmıştır. 20. maddenin ikinci fıkrasında söz
konusu sınırlandırma nedenlerinin " arama " tedbirine özgü
olarak uygulanabileceği kabul edilse bile 18. paragrafta belirtilen
gerekçelerle bu hakkın da millî güvenliğin ve kamu düzeninin sağlanması
amaçlarıyla sınırlandırılması mümkündür. 71. Ayrıca haberleşme hürriyetinin özel olarak düzenlendiği 22.
maddenin ikinci fıkrasında, söz konusu sınırlama sebeplerine bağlı kalınarak
yapılacak sınırlamanın ancak usulüne uygun olarak verilecek hâkim kararıyla
mümkün olabileceği belirtildikten sonra üçüncü fıkrasında " İstisnaların
uygulanacağı kamu kurum ve kuruluşları kanunda belirtilir. " denilerek
bu kuralın da mutlak olmadığı ve bu kurala bazı kurumlar yönünden kanunla sınırlamalar
getirilebileceği açıkça belirtilmiştir. 72. Ancak özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği haklarının
sınırlandırılabilmesi için maddelerinde belirtilen sebeplerin varlığı yeterli
olmayıp temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması rejimini belirleyen
Anayasa'nın 13. maddesine de uyulması gerekmektedir. Anayasa'nın 13. maddesi
uyarınca özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği hakları, yalnızca kanunla
ve demokratik bir toplumda gerekli olduğu ölçüde sınırlanabilir. Ayrıca
getirilen bu sınırlamalar, hakkın özüne dokunamayacağı gibi Anayasa'nın sözüne
ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı
olamaz. 73. Anayasal açıdan dokunulamayacak öz, her temel hak ve özgürlük
açısından farklılık göstermekle birlikte kanunla getirilen sınırlamanın hakkın
özüne dokunmadığının kabulü için temel hakların kullanılmasını ciddi surette
güçleştirip, amacına ulaşmasına engel olmaması ve etkisini ortadan kaldırıcı
bir nitelik taşımaması gerekir. Ancak bu durumda sınırlamanın demokratik toplum
düzeninin gereklerine uygun olduğu söylenebilir. 74. Ölçülülük ise amaç ve araç arasında hakkaniyete uygun bir
dengenin bulunması gereğini ifade eder. Ölçülülük, aynı zamanda yasal önlemin
sınırlama amacına ulaşmaya elverişli olmasını, amaç ve aracın ölçülü bir oranı
kapsamasını ve sınırlayıcı önlemin demokratik toplum düzeni bakımından
zorunluluk taşımasını da içeren bir ilkedir. 75. Dava konusu ibareyi de içeren kuralla, MİT Müsteşarı veya
yardımcısının onayıyla bazı koşullarda kişilerin iletişiminin tespit edilmesi,
dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine izin
verilerek özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği haklarına bir sınırlama
getirilmektedir. 76. Ancak bu sınırlama getirilirken Kanun'da sınırlama aracının
sınırlama amacına uygun ve orantılı şekilde kullanılmasını sağlayacak yasal
önlemlere yer verildiği,  böylece hem özel hayatın ve haberleşmenin
gizliliği haklarının özünün zedelenmesinin önlendiği, hem de bu hakların
korunması ile millî güvenliğin ve kamu düzeninin
sağlanması arasındaki makul dengenin kurulduğu görülmektedir. 77. Bu bağlamda, kuralla
2937 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle MİT'e verilen görevlerin, yani ülkenin
varlığına, bağımsızlığına, güvenliğine ve anayasal düzenine karşı içten ve
dıştan yöneltilen mevcut ve muhtemel faaliyetler hakkında millî güvenlik
istihbaratını devlet çapında oluşturma ve istihbarata karşı koyma görev ve
sorumluluğunun yerine getirilebilmesini teminen ve sadece önleyici istihbarat
elde etmek ve analiz yapabilmek, dolayısıyla millî güvenliğin ve kamu
düzeninin sağlanması amacıyla özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği
haklarına bir sınırlama getirildiği ve bu sınırlamanın, demokratik toplum
düzeni bakımından alınması gereken tedbirler kapsamında kaldığı
anlaşılmaktadır. 78. Zira demokratik
ülkelerde örnekleri görüldüğü üzere bazı istisnai durumlarda, özellikle de
millî güvenliği tehdit eden terör ve casusluk faaliyetlerine karşı
telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesine ihtiyaç
duyulabilmektedir. Bu çerçevede, ülkenin varlığına, bağımsızlığına, güvenliğine
ve anayasal düzenine karşı içten ve dıştan yöneltilen mevcut ve muhtemel
faaliyetler hakkında millî güvenlik istihbaratını devlet çapında oluşturabilmek
için ve bu amaçların gerçekleştirilmesiyle sınırlı olmak üzere yurtdışında veya
yabancılar tarafından yurt içinde gerçekleştirilen iletişim ile ankesörlü
telefonlarla gerçekleştirilen iletişimin veya millî güvenlik açısından son
derece önemli ve gizli bilgilere vâkıf olan MİT mensuplarının gerçekleştirdiği
iletişimin denetlenmesi önlemine başvurulması gerekebilir. 79. Bu yönüyle, kanun
koyucunun, herkesi kapsamayacak şekilde ve sadece kuralda belirtilen sınırlı
alanla ilgili olarak MİT'i, Anayasa'nın 22. maddesinin üçüncü fıkrasında
belirtilen istisnaları uygulayabilecek kamu kuruluşu niteliğinde sayması
mümkün görülmektedir. 80. Ayrıca daha önce de
belirtildiği üzere Kanun'un 27. maddesinde MİT'in görev ve faaliyetleri
kapsamında elde ettiği bilgilerin gizliliği prensibi benimsenmiş ve bunların
herhangi bir şekilde yetkisiz kişilerce alınması veya medya ya da kitle
iletişim araçlarıyla ifşa edilmesi veya yayılması eylemleri suç olarak
düzenlenerek ağır cezai yaptırımlara bağlanmıştır. Bu fiillerin MİT mensupları
tarafından işlenmesi halleri ise cezayı ağırlaştırıcı neden olarak
öngörülmüştür. Aynı şekilde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 132. maddesi
uyarınca da kişiler arasındaki haberleşme içeriklerini hukuka aykırı olarak
ifşa etmek suç olarak düzenlenmiş olup bu hüküm de haberleşmenin ve özel
hayatın gizliliğinin korunmasında önemli bir güvence sağlamaktadır. Öte yandan,
anılan yetki sadece önleyici istihbarat elde etmek ve analiz yapabilmek
amacıyla verildiğinden bu yetkinin kullanılması sonucu elde edilen bilgilerin
anılan amaç dışında kullanılması, örneğin adli soruşturma ve kovuşturmalarda
kullanılması mümkün değildir. 81. Mevzuatta dava konusu
kural kapsamında elde edilen bilgilerin gizliliğinin korunması ve amacı dışında
kullanılmasını önleyecek yasal güvencelere yer verildiği gibi bu bilgilerin
kötüye kullanılıp kullanılmadığını denetleyecek güvencelere de yer verildiği
görülmektedir. Bu bağlamda anılan yetkinin veya bu yetki nedeniyle elde edilen
bilgilerin amacı dışında kullanılması, bir başka ifadeyle millî güvenlik
istihbaratını oluşturmak üzere önleyici istihbarat elde edilmesi veya analiz
yapılması amaçları dışında kullanılması hâlinde kişilerin yargı yoluna
başvurmaları mümkündür. 82. Bunların dışında, 2937
sayılı Kanun'un ek 2. maddesiyle TBMM bünyesinde kurulan Güvenlik ve İstihbarat
Komisyonunun dava konusu kural kapsamındaki uygulamanın kötüye kullanılmasını
önlemeye yönelik Meclis denetimi yapma yetkisine sahip olduğunun da
belirtilmesi gerekir. 83. Bu çerçevede anılan
hükümlerle söz konusu bilgilerin amacı dışında kullanılmasını ve kişilerin özel
hayatına dair bilgilerin ifşa edilmesini önleyecek yasal güvencenin sağlandığı
söylenebilir. 84. Bu yönleriyle dava konusu ibareyle özel hayat ve haberleşme
hürriyetinin gizliliği haklarına getirilen sınırlamanın, söz konusu hakların
özünü zedelediğinden söz edilemeyeceği gibi demokratik toplum düzeninin
gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı düştüğü de söylenemez. 85. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2., 7.,
13., 20. ve 22. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 86.  Serruh KALELİ bu sonuca farklı gerekçeyle katılmıştır. 87. Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, Alparslan ALTAN, Erdal TERCAN ve
M. Emin KUZ fıkrada yer alan ". yurt dışında veya yabancılar tarafından
gerçekleştirilen iletişim ile ankesörlü telefonlarla gerçekleştirilen iletişim. "
ibaresi yönünden bu görüşe katılmamışlardır. F- Kanun'un 6. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 26. Maddesine
Eklenen İkinci Fıkranın İkinci Cümlesinin İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 88. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralla MİT'in görev ve
faaliyeti kapsamında olduğunu belirttiği veya belgelendirdiği eylemlerle ilgili
olarak Cumhuriyet savcılarının soruşturma yapma ve kamu davası açma yetkisinin
kaldırıldığı, bu durumun hukuk devleti ilkesiyle çeliştiği, kuralla MİT'e diğer
hiçbir kişi ve kurumda bulunmayan bir ayrıcalık tanındığı, bunun kanun önünde
eşitlik ilkesini zedelediği, ayrıca kuralla MİT'in görev ve faaliyeti
kapsamında kalan eylemlerinin yargı denetimi dışında bırakılmasının, idarenin
tüm eylem ve işlemlerinin yargı denetimine açık olması gerektiği yönündeki
anayasal kuralı ihlal ettiği belirtilerek dava konusu kuralın, Anayasa'nın 2.,
10. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 89. 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin ikinci fıkrasının birinci
cümlesinde Cumhuriyet savcılarının, MİT görev ve faaliyetleri ile mensuplarına
ilişkin herhangi bir ihbar veya şikâyet aldıklarında veya böyle bir durumu
öğrendiklerinde konuyu MİT Müsteşarlığına bildirecekleri belirtilmekte, dava
konusu ikinci cümlesinde ise MİT Müsteşarlığının, konunun görev ve
faaliyetlerine ilişkin olduğunu belirtmesi veya belgelendirmesi hâlinde adli
yönden başkaca bir işlem yapılmayacağı ve herhangi bir koruma tedbirinin
uygulanmayacağı düzenlenmektedir. 90. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti bir hukuk
devleti olarak nitelendirilmiş, 10. maddesinde kanun önünde eşitlik ilkesine
yer verilmiş ve 125. maddesinin birinci fıkrasında " İdarenin her türlü
eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır. " denilerek, idarenin
tüm eylem ve işlemlerinin yargı denetimine tabi olacağı ilkesi kural olarak
benimsenmiştir. 91. Çağdaş hukuk sistemlerinde, ceza yargılaması alanında, yaş,
görev, unvan gibi kişilerin belli vasıfları dikkate alınarak bazı kişiler
yönünden genel soruşturma ve kovuşturma usullerinden ayrı özel soruşturma ve
kovuşturma usulleri belirlenebilmektedir. Bu tür kuralların getiriliş amacı ise
bazı kişiler yönünden ayrıcalıklı/imtiyazlı bir sınıf oluşturmak değil genel
olarak daha adil bir yargılama yapılmasını sağlamaktır. 92. Türk hukuk sistemi açısından konuya bakıldığında da 5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun, herkes hakkında geçerli olan ceza
soruşturması ve kovuşturması hükümlerine yer verdiği görülmektedir. Ancak
anayasa koyucu ve kanun koyucu, uluslararası hukuk ve iç hukuktan kaynaklanan
bazı nedenlere dayanarak bu genel kurallara istisnalar getirmiştir. Buna göre,
suç isnadı yapılan herkes hakkında uygulanması gereken genel düzenlemeleri
içeren 5271 sayılı Kanun hükümleri bazı kişiler bakımından uygulanmayacak,
bunlar hakkında ilgili kanunlarındaki özel soruşturma ve kovuşturma usulleri
geçerli olacaktır. Bu usullerin tanınması, uygulanacak kişilere bir zümre ya da
sınıf olarak imtiyaz tanımak anlamına gelmeyip yapılan görevin niteliğinden
kaynaklanmaktadır. Böylece, hem yapılan görevin en iyi şekilde ve etkin olarak
yerine getirilmesi sağlanacak, hem de gereksiz şikâyetlere maruz kalınarak
görülen hizmetin kesintiye uğraması engellenecektir. 93.  Esasen Anayasa'nın 129. maddesinin son fıkrasında da
" Memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında işledikleri iddia edilen
suçlardan ötürü ceza kovuşturması açılması, kanunla belirlenen istisnalar
dışında, kanunun gösterdiği idarî merciin iznine bağlıdır. " denilmek
suretiyle, kamu görevlileri yönünden özel soruşturma usullerinin uygulanması
anayasal güvenceye kavuşturulmuş bulunmaktadır. 94. Dava konusu kuralda da millî güvenlik yönünden son derece
önemli görevler yürüten MİT mensuplarının, yürüttükleri görevin niteliği
nedeniyle özel bir soruşturma usulüne tabi kılındıkları anlaşılmaktadır. 95. Bu çerçevede, 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin birinci
fıkrasında, MİT mensuplarının görev suçları yönünden özel soruşturma usulü belirlenerek
bu kişilerin soruşturulabilmesi için Başbakandan izin alınması gerektiğinin
düzenlendiği, dava konusu kuralın yer aldığı ikinci fıkrasında ise bu usulün
nasıl uygulanacağının açıklığa kavuşturulduğu görülmektedir. 96. Buna göre, Cumhuriyet savcıları, MİT görev ve faaliyetleri ile
mensuplarına ilişkin herhangi bir ihbar veya şikâyet aldıklarında veya böyle
bir durumu öğrendiklerinde, MİT Müsteşarlığına bildirimde bulunacaklar ve bu
bildirim üzerine, MİT Müsteşarlığının, konunun görev ve faaliyetlerine ilişkin
olduğunu belirtmesi veya belgelendirmesi hâlinde adli yönden başkaca bir işlem
yapamayacak ve herhangi bir koruma tedbiri uygulayamayacaklardır. Ancak bu
durumda da maddenin ilk fıkrasında belirtilen kural gereği görev suçu olduğu
anlaşılan eylem yönünden Başbakandan izin alınarak soruşturma yapılabilecek ve
Başbakan tarafından izin verilmemesi halinde bu işleme karşı idari yargı yoluna
başvurulabilecektir. 97. Dava konusu kural, görev suçlarıyla ilgili olup MİT
mensuplarının görevi dışındaki şahsi suçlarını düzenlememektedir. Ancak MİT
mensuplarının görev suçlarıyla şahsi suçları arasında ayrım yapmanın, diğer
kamu görevlilerine nazaran zor olduğunun da dikkate alınması gerekmektedir.
Zira MİT'in görevlerinin niteliği nedeniyle birçok faaliyeti gizli olup
bunların MİT'in yetkilileri dışındaki kimselerce bilinmesi söz konusu
olmamaktadır. Kuralın lafzından ve madde gerekçesinden kuralla MİT'in görev ve
faaliyetlerine ilişkin bu özellik nedeniyle kuralda belirtilen özel soruşturma
usulünün belirlendiği, böylece millî güvenlik açısından gizli kalması gereken
MİT görev ve faaliyetlerinin açığa çıkarılmasının veya engellenmesinin
önlenmeye çalışıldığı anlaşılmaktadır. 98. Bu usulün benimsenmesi nedeniyle MİT'in, mensuplarının şahsi
suçlarını da görev suçu kapsamında kaldığını belirterek Kanun'un başka bir
hukuki müessese için öngördüğü usulün öngörmediği bir alanda kullanılabilmesine
neden olabileceği, bunun da keyfiliğe yol açacağı düşünülebilir. Ancak Kanun'da
bu sakıncanın ortaya çıkmasını engelleyecek yasal güvencelere yer verildiği,
dolayısıyla bir taraftan MİT'in gizli kalması gereken görev ve faaliyetlerinin
açığa çıkması önlenirken diğer taraftan bunun keyfiliğe neden olmasının önüne
geçecek tedbirlerin alındığı görülmektedir. 99. Bu bağlamda, öncelikle demokratik bir hukuk devletinde bir
kamu kuruluşunun, mensuplarının şahsi suçlarını görev suçu olarak göstermesinin
beklenemeyeceğinin belirtilmesi gerekir. Ancak MİT, bir mensubunun şahsi suçunu
görev suçu olarak gösterse dâhi Cumhuriyet savcısının söz konusu kişiyle ilgili
soruşturma yapma imkânı ortadan kalkmamakta, 2937 sayılı Kanun'un 26.
maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesi uyarınca görev suçu olduğu bildirilen
eylemle ilgili olarak Başbakandan soruşturma izni istemesi ve Başbakanın da
eylemi görev kapsamında kabul edip izin vermemesi hâlinde idari yargı yoluna
başvurması mümkün bulunmaktadır. Dolayısıyla Başbakanın bu denetiminin ve
akabindeki yargı denetiminin aslında kişisel suç kapsamında olan eylemlerin
görev suçu kapsamında gösterilmesini önleyebilecek nitelikteki güvenceleri
sağladığı açıktır. 100. Kanun koyucunun, izlediği ceza politikası uyarınca kanunlarla
belirlenen görevlerini en iyi şekilde ve etkin olarak yerine getirmesini
sağlamak, millî güvenliğe ilişkin gizli kalması gereken görev ve faaliyetlerin
açığa çıkmasını ve görülen hizmetin kesintiye uğramasını önlemek üzere MİT
mensupları yönünden görevin niteliğinden kaynaklanan farklı bir soruşturma
usulü benimsemesi, takdir yetkisi kapsamında kalmakta olup bu yönüyle dava
konusu kuralın, hukuk devleti ve kanun önünde eşitlik ilkesine aykırı düşen bir
yönü bulunmamaktadır (Aynı yönde değerlendirmeler içeren kararlar için bkz.
Anayasa Mahkemesinin 17.1.2013 tarihli ve E. 2012/19, K. 2013/17; 4.7.2013
tarihli ve E. 2012/100, K. 2013/84 sayılı kararları). 101. Öte yandan, düzenlemeyle MİT'in görevi kapsamındaki işlem ve
faaliyetlerin yargı denetimi dışına çıkarılması da söz konusu değildir. Zira
maddede atıfta bulunulan kişilerin görev suçları yönünden soruşturma
yapılmasının izne bağlanması, söz konusu kişilerin işledikleri suçların yargı
denetimi dışına çıkarılması sonucunu doğurmamaktadır. Bu kişilere ilişkin
soruşturma izni verilmemesi kararı da bir idari işlem olup her idari işlem gibi
bu işlem de Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca yargı denetimine tabi
bulunmaktadır. Dolayısıyla söz konusu kişiler hakkında soruşturma izninin
verilmemesi hâllerinde idari yargı yoluna başvurmak suretiyle bu kararın
kaldırılması ve bu kişiler hakkında yargılama yapılması mümkün bulunmaktadır. 102. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2., 10.
ve 125. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 103. Alparslan ALTAN ve
Erdal TERCAN bu görüşe katılmamışlardır. G- Kanun'un 6. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 26. Maddesine
Eklenen Üçüncü Fıkrada Yer Alan  " İsimsiz, imzasız, adressiz yahut
takma adla yapıldığı anlaşılan ya da. " ve ".delilleri ve
dayanakları gösterilmeyen ." İbarelerinin İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 104. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralla MİT'in görev ve
faaliyetleri ile mensuplarına ilişkin isimsiz, imzasız, adressiz yahut takma
adla yapıldığı anlaşılan ya da delilleri ve dayanakları gösterilmeyen ihbar
ve şikâyetlerin, Cumhuriyet savcılarınca işleme konulmayacağının öngörüldüğü,
bu durumun suç ve suçlunun kovuşturulması imkânını ortadan kaldırdığı, hak
arama özgürlüğünü ve dilekçe hakkını ihlal ettiği, ayrıca 5271 sayılı Kanun'un 160.
maddesi uyarınca  Cumhuriyet savcısının ihbar veya başka bir suretle bir
suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya
yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmak ve
gerekli gördüğü takdirde ihbarın, şikâyetin, suç işlendiği izlenimi veren hâlin
niteliğine ve türüne bakmaksızın iddianame tanzim edip kamu davasını açması
gerektiği, dava konusu kuralla buna sınırlamalar getirilmesinin kanun önünde
eşitlik ilkesini de zedelediği belirtilerek dava konusu kuralın, Anayasa'nın
2., 10., 36. ve 74. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 105. Dava konusu ibarelerin yer aldığı kuralda, MİT'in görev ve
faaliyetleri ile mensuplarına ilişkin isimsiz, imzasız, adressiz yahut takma
adla yapıldığı anlaşılan ya da belli bir olayı ve nedeni içermeyen, delilleri
ve dayanakları gösterilmeyen ihbar ve şikâyetlerin, Cumhuriyet savcılarınca
işleme konulmayacağı belirtilmekte, böylece anılan faaliyetlere ve görevlilere
ilişkin ihbar ve şikâyete bağlı olarak soruşturma açılmasının şartları
düzenlenmektedir. 106. İhbar ve şikâyet, suçları soruşturmakla görevli mercilerin
herhangi bir suçun işlendiğini öğrenme yollarındandır. Ayrıca görevli
mercilerin, basın yayın yoluyla, suçun işlendiğini öğrenen başka mercilerin
bildirmesiyle veya doğrudan doğruya suç işlendiğini öğrenme yolları da vardır.
İhbar, bir kimsenin suç işlendiğini yazılı veya sözlü olarak yetkili makamlara
bildirmesidir. Şikâyet ise suçtan zarar gören kimsenin yazılı veya sözlü olarak
yetkili makamlara başvurarak soruşturma açılmasını istemesidir. 5271 sayılı
Ceza Muhakemesi Kanunu'nda, ceza ve disiplin soruşturmalarına ilişkin diğer
özel kanunlarda ve kimi düzenleyici işlemlerde, ihbar ve şikâyetlerin şekil
şartları, ihbar ve şikâyetlerin değerlendirilmesi yöntemleri ve hukuki
sonuçları ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. 107. Hukuk devletinde ceza soruşturmasına ilişkin kurallar, ceza
muhakemesi hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa'nın konuya ilişkin kuralları
başta olmak üzere, ülkenin sosyal, kültürel yapısı, etik değerleri, sosyal ve
hukuki ihtiyaçlar göz önüne alınarak saptanacak suç ve ceza siyasetine göre
belirlenir. Kanun koyucu, takip ettiği suç ve ceza politikasının bir gereği
olarak suç işlediği ileri sürülen kamu görevlilerinin cezasız kalmamaları ile
bunların haksız yere soruşturulmamaları gereklerini gözeterek, bunlar arasında
âdil bir denge kurabilir. 108. İhbar ve şikâyette bulunma, Anayasa'nın 36. ve 74.
maddelerinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün ve dilekçe hakkının
gerçekleştirilmesinin önemli araçları olmakla birlikte bunların kötüye kullanılarak
kamu hizmetinin işleyişinin kısıtlanmasına veya engellenmesine yahut hakkında
suç isnadında bulunulan kamu görevlisinin kişisel haklarının zedelenmesine
neden olacak şekilde kullanılmasının hukuk düzenince himaye edilmesi
düşünülemez. Bu nedenle yapılacak yasal düzenlemelerde anılan haklarla kamu
hizmetlerinin aksatılmaması ve kamu görevlilerinin kişisel haklarının zarar
görmemesi arasındaki âdil dengenin kurulması gerekmektedir. 109. Dava konusu kuralla MİT'in görev ve faaliyetleri ile
mensuplarının görev ve faaliyetlerine ilişkin isimsiz, imzasız, adressiz yahut
takma adla yapıldığı anlaşılan ya da delilleri ve dayanakları gösterilmeyen
ihbar ve şikâyetlerin, Cumhuriyet savcılarınca işleme konulmayacağı
öngörülmekle asılsız iddialarla kamu hizmetlerinin aksatılmasının önüne
geçilmeye çalışıldığı anlaşılmaktadır. Öte yandan, kuralla asılsız ihbar ve
şikâyetler nedeniyle soruşturulan veya yargılanan kamu görevlisinin şerefinin,
mesleki saygınlığının ve kişisel haklarının zarara uğraması durumunda kimin
sorumlu olacağının bilinmesi temin edilerek kötü niyetli ihbar ve şikâyetlerin
önlenmesi amaçlanmaktadır. 110. Kuralla bu şekilde tüm ihbar ve şikâyetler yönünden değil,
sadece asılsız veya kötü niyetli olabilecek ihbar ve şikâyetler yönünden bir
sınırlama getirilmiş olması, bir yandan kişilerin hak arama özgürlüğü ve
dilekçe haklarını kullanmalarına imkân tanırken öteki yandan kamu hizmetlerinin
aksatılmaması ve kamu görevlilerinin kişisel haklarının zarar görmemesi
şeklindeki kamu yararının korunmasını sağlamaktadır. Böylece kuralla anılan
haklar ve kamu yararı arasındaki âdil dengenin kurulması amaçlanmaktadır. 111. Kaldı ki kuralla Cumhuriyet savcısının hangi olay ve olguları
ciddi bularak soruşturmaya başlayacağı yönündeki takdir yetkisi sınırlandırılmamakta,
sadece isimsiz, imzasız, adressiz yahut takma adla yapıldığı anlaşılan ya da
delilleri ve dayanakları gösterilmeyen ihbar ve şikâyetleri işleme koyma
zorunluluğu ortadan kaldırılmaktadır. Zira Cumhuriyet savcısının soruşturmayı
başlatmasının tek yolu aldığı ihbar ve şikâyetler olmayıp kendisi de herhangi
bir şekilde öğrendiği bir olayla ilgili olarak resen soruşturma başlatma
yetkisine sahip bulunmaktadır. Dava konusu kural sadece ihbar ve şikâyetlere
ilişkin olup Cumhuriyet savcısının resen başlatacağı soruşturmalara ilişkin bir
hüküm içermemektedir. 112. Yasama yetkisinin genelliği ilkesi ve suç ve ceza siyasetini
belirleme yetki ve görevi uyarınca, kamu görevlileri hakkında suç işlediklerine
dair yapılan ihbar ve şikâyetlerin işleme konulabilmesi için gerekli koşulları
belirlemek anayasal sınırlar içinde yasama organının takdir yetkisi içinde
kalmaktadır. Dolayısıyla MİT'in görev ve faaliyetleri ile mensuplarına ilişkin
ihbar ve şikâyetlerin işleme konulması yönünden dava konusu kuralla anılan
koşulların düzenlenmesinde, hukuk devleti ilkesine, hak arama özgürlüğüne ve
dilekçe hakkının gereklerine aykırı düşen bir yön bulunmamaktadır. 113. Ayrıca mevzuatta kamu görevlileri hakkında suç işlediklerine
dair yapılan ihbar ve şikâyetlerin işleme konulabilmesi için gerekli koşulların
neler olacağı hususu sadece MİT mensupları yönünden düzenlenmemiş, diğer tüm
kamu görevlileri yönünden 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin
Yargılanması Hakkında Kanun'un 4. maddesinde ve bazı özel kanunlarda benzer
şekilde hüküm altına alınmıştır. Buna göre, 4483 sayılı Kanun kapsamında tüm
memur ve kamu görevlileriyle ilgili olarak bir soruşturma başlatılabilmesi için
yapılan ihbar ve şikâyetin soyut ve genel nitelikte olmaması, ihbar veya
şikâyetlerde kişi veya olay belirtilmesi, iddiaların ciddi bulgu ve belgelere
dayanması, ihbar veya şikâyet dilekçesinde dilekçe sahibinin doğru ad, soyad ve
imzası ile iş veya ikametgâh adresinin bulunması gerekmektedir. Bu yönüyle dava
konusu kuralla MİT mensupları yönünden bir ayrıcalığın yapılması veya kanun
önünde bir eşitsizliğin yaratılması söz konusu değildir. 114. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2., 10.,
36. ve 74. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Ğ- Kanun'un 6. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 26. Maddesine
Eklenen Dördüncü Fıkranın Birinci Cümlesinin İncelenmesi a- Cümlenin 353 Sayılı Kanun'un 15/A Maddesinin Üçüncü Fıkrasının
Son Cümlesi ile Yedinci Fıkrasının Son Cümlesine Atıfta Bulunan Bölümü 115. Dava konusu kuralda, 25.10.1963 gün ve 353 sayılı Askeri
Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/A maddesinin üçüncü
fıkrasının son iki cümlesi ile beş, altı ve yedinci fıkralarına atıfta
bulunularak buradaki usul ve hükümlerin MİT Müsteşarı hakkında da uygulanacağı
belirtilmiştir. 116. Dava konusu kuralla atıfta bulunulan 353 sayılı Kanun'un 15/A
maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi ile yedinci fıkrasının son cümlesi
Anayasa Mahkemesinin 14.1.2015 tarihli ve E. 2014/89, K. 2015/3 sayılı kararıyla
iptal edilmiş ve bu hükümlerin iptaliyle dava konusu kuralın bu hükümlere
atıfta bulunan bölümlerinin uygulanma kabiliyeti kalmamıştır. 117. Açıklanan nedenle dava konusu cümlenin, 353 sayılı Kanun'un
15/A maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi ile yedinci fıkrasının son
cümlesine atıfta bulunan bölümüne ilişkin iptal talebi hakkında karar
verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir. b- Cümlenin Kalan Bölümü 1- Kuralın Anlam ve Kapsamı 118. 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin dava konusu kuralı içeren
dördüncü fıkrasının birinci cümlesinde, MİT Müsteşarına ilişkin özel bir
soruşturma usulü düzenlenmektedir. 119. 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin birinci fıkrası uyarınca,
tüm MİT mensuplarının bu arada MİT Müsteşarının görevlerini yerine getirirken
görevin niteliğinden doğan veya görevin ifası sırasında işledikleri iddia
olunan suçlardan dolayı soruşturulabilmeleri Başbakanın iznine bağlı
bulunmaktadır. 120. Dava konusu kuralda, hem bu izin usulüne hem de izin
verilmesi halinde yürütülecek soruşturmaya ilişkin olarak MİT Müsteşarı
yönünden yeni kurallar belirlenmekte, böylece MİT Müsteşarının
soruşturulabilmesi, diğer MİT mensuplarına göre ayrı bir soruşturma usulüne
bağlanmaktadır. Bu çerçevede, kural uyarınca MİT Müsteşarı hakkındaki
soruşturmalarda, 353 sayılı Kanun'un 15/A maddesinin üçüncü fıkrasının son iki
cümlesi ile beş, altı ve yedinci fıkralarında yer alan usul ve hükümler
uygulanacak, ancak atıfta bulunulan hükümlerden 353 sayılı Kanun'un 15/A
maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi ile yedinci fıkrasının son cümlesi,
Anayasa Mahkemesinin 14.1.2015 tarihli ve E. 2014/89, K. 2015/3 sayılı
kararıyla iptal edildiğinden uygulanma imkânı bulmayacaktır. 121. Buna göre, MİT Müsteşarının görevini yerine getirirken,
görevin niteliğinden doğan veya görevin ifası sırasında işlediği iddia olunan
suçlar hakkındaki soruşturmalarda Başbakandan soruşturma izni istenecek,
Başbakan anılan kararı vermeden önce araştırma veya ön inceleme yapabilecek ve
bu araştırma ve ön incelemeyi bizzat yapabileceği gibi görevlendireceği denetim
elemanları eliyle de yaptırabilecektir. Bu şekilde görevlendirilen kişiler,
4483 sayılı Kanun'da ön inceleme ile görevlendirilen kişilere tanınan yetkilere
sahip olacaklardır. Başbakanın vereceği izin verme veya vermeme kararına karşı
ilgililer on gün içinde Cumhurbaşkanlığına itiraz edebileceklerdir. 122. Cumhurbaşkanının soruşturma izni verilmemesi kararına yapılan
itirazı kabul etmesi veya Başbakanın soruşturma izni verilmesine ilişkin
kararına süresinde itiraz edilmemesi ya da bu itirazın Cumhurbaşkanı tarafından
reddedilmesi hâllerinde MİT Müsteşarı hakkında soruşturma aşamasına geçilecek,
fakat bu soruşturmayı ilgili Cumhuriyet savcısı değil Başbakanın denetim elemanları
arasından belirleyeceği üç kişilik soruşturma kurulu yapacaktır. 123. Soruşturma Kurulu, bu soruşturmayı yürütürken 5271 sayılı
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun Cumhuriyet savcısına tanıdığı bütün yetkilere sahip
olacak ve soruşturma sırasında hâkim kararı alınması gereken hususlarda yetkili
mahkemelere başvurabilecektir. Kurul, yaptığı soruşturma sonucunu bir rapor ile
tespit ederek Başbakana sunacak, Başbakan, kamu davasının açılmasına gerek
görürse ilgili Yargıtay dairesinde dava açılacak, ancak gerek görmezse
kovuşturma yapılmasına yer olmadığına karar verecektir. 2- İptal Talebinin Gerekçesi 124. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralla MİT Müsteşarı
hakkındaki soruşturmalarda 353 sayılı Kanun'un 15/A maddesinin üçüncü
fıkrasının son iki cümlesi ile beş, altı ve yedinci fıkralarında yer alan usul
ve hükümlerin uygulanacağının düzenlendiği, anılan hükümlerde belirtilen usul
ve hükümlerin Anayasa'nın 148. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca sadece Yüce
Divan yargılamasına tabi Genelkurmay Başkanı ile kuvvet komutanları için
geçerli olabileceği, dava konusu kuralla MİT Müsteşarı yönünden de bu usul ve
esasların geçerli kılınmasının Anayasa'nın 148. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 3- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 125. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca dava konusu kural,
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir. 126. Dava konusu kuralda MİT Müsteşarının görev suçlarına ilişkin
olarak özel bir soruşturma usulü düzenlenmektedir. 127. 91., 92. ve 93. paragraflarda açıklandığı  üzere,
anayasa koyucu ve kanun koyucu, bazı kişiler yönünden uluslararası hukuk ve iç
hukuktan kaynaklanan kimi nedenlere dayanarak genel soruşturma ve kovuşturma
usulü kurallarına istisnalar getirebilmekte ve bunlar yönünden özel soruşturma
ve kovuşturma usulleri belirleyebilmektedir. Bu usullerin tanınması,
uygulanacak kişilere imtiyaz tanımak anlamına gelmeyip yapılan görevin
niteliğinden kaynaklanmaktadır. 128. Dava konusu kuralda da anılan çerçevede millî güvenlik
yönünden son derece önemli ve kritik görevler yürüten MİT Müsteşarının
yürüttüğü görevin niteliği nedeniyle özel bir soruşturma usulüne tabi kılındığı
anlaşılmaktadır. 129. Kanun koyucunun, izlediği ceza politikası uyarınca kanunlarla
belirlenen görevini en iyi şekilde ve etkin olarak yerine getirmesini sağlamak,
gereksiz şikâyetlere maruz kalınarak görülen hizmetin kesintiye uğramasını
önlemek üzere MİT Müsteşarı yönünden farklı bir soruşturma usulü benimsemesi,
takdir yetkisi kapsamında kalmakta olup bu yönüyle dava konusu kuralın, hukuk
devleti ilkesiyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır. 130. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2.
maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 131. Öte yandan, Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkilerinin
düzenlendiği Anayasa'nın 148. maddesinin yedinci fıkrasında " Genelkurmay
Başkanı, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları ile Jandarma Genel Komutanı
da görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanırlar. "
hükmüne yer verilmiştir. Buna göre, anılan kişilerin görev suçlarına ilişkin
olarak yargılama görev ve yetkisi Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesine ait
olup kanunlarla bu hükme aykırı bir düzenleme getirilmesi mümkün değildir. 132. 353 sayılı Kanun'un 15/A maddesinin birinci fıkrasında bu
anayasal düzenlemeye paralel olarak anılan kişilerin görev suçlarıyla ilgili
yargılamanın Yüce Divanda yapılacağı belirtilmiş, kalan fıkralarında ise anılan
kişilerle ilgili olarak özel bir soruşturma usulü düzenlenmiştir. 133. Dava konusu kuralda, 353 sayılı Kanun'un 15/A maddesinin
üçüncü fıkrasının son iki cümlesi ile beş, altı ve yedinci fıkralarına atıfta
bulunularak anılan kişiler yönünden belirlenen özel soruşturma usul ve
hükümlerinin MİT Müsteşarı hakkındaki soruşturmalarda da uygulanacağı
belirtilmekte, Genelkurmay Başkanı, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanları
ile Jandarma Genel Komutanının görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce
Divanda yargılanacağını düzenleyen birinci fıkrasına herhangi bir atıfta bulunulmamaktadır. 134. Dava konusu kuralda, MİT Müsteşarının yargılamasının Yüce
Divanda yapılabileceğine ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden
kuralın, Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkilerinin düzenlendiği Anayasa'nın
148. maddesiyle ilgisi bulunmamaktadır. 135. Alparslan ALTAN ve Erdal TERCAN Anayasa'nın 2. maddesi
yönünden bu görüşe katılmamışlardır. H- Kanun'un 6. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 26. Maddesine
Eklenen Sekizinci Fıkranın İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 136. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralla Türkiye'de
tutuklu veya hükümlü bulunan yabancıların, millî güvenliğin veya ülke
menfaatlerinin gerektirdiği hâllerde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 18.
maddesinde belirtilen kurallara ve usule aykırı olarak Dışişleri Bakanının
talebi üzerine, Adalet Bakanının teklifi ve Başbakanın onayı ile başka bir
ülkeye iade edilebilmesine veya başka bir ülkede tutuklu ve hükümlü bulunanlar
ile takas edilebilmesine imkân tanındığı, bu durumun anılan maddedeki güvenceleri
etkisiz hâle getirerek kişilerin temel hak ve özgürlüklerinin zedelenmesine yol
açtığı, bu yönüyle kuralın hukuk devleti ilkesini ihlal ettiği, iade işleminin
kuralda yer alan millî güvenlik veya ülke menfaatleri gibi muğlâk ifadelere
bağlanmasının belirsizliğe neden olduğu, ayrıca kuralın anılan güvencelere
aykırı olarak yabancıların iadesine imkân tanıyarak suç işleyen yabancılara
cezadan kurtulma veya daha az ceza alma olanağı sağladığı, bu durumun da
mağdurların haklarının korunmasını önleyerek cezaların şahsiliği ilkesini
zedelediği belirtilerek dava konusu kuralın, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 137. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca dava konusu kural,
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesi yönünden de incelenmiştir. 138. Dava konusu kuralda, Türk vatandaşları hariç olmak üzere,
tutuklu veya hükümlü bulunanların millî güvenliğin veya ülke menfaatlerinin
gerektirdiği hâllerde Dışişleri Bakanının talebi üzerine, Adalet Bakanının
teklifi ve Başbakanın onayı ile başka bir ülkeye iade edilebileceği veya başka
bir ülkede tutuklu ve hükümlü bulunanlar ile takas edilebileceği
düzenlenmektedir. 139. Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin
birinci fıkrasında, kişilerin hak arama özgürlükleri güvence altına alınmıştır.
Hak arama özgürlüğü, toplumsal barışı güçlendiren dayanaklardan biri olmanın
yanında bireyin adaleti bulma, hakkı olanı elde etme ve haksızlığı giderme
yoludur. İnsan varlığını soyut ve somut değerleriyle koruyup geliştirmek
amacıyla hukuksal olanakları kapsamlı biçimde sağlama, bu konuda tüm yollardan
yararlanma hakkını içeren hak arama özgürlüğü, hukuk devletinin ve çağdaş
demokrasinin vazgeçilmez koşullarından biridir. 140. Suçluların iadesi usulü ve koşulları TCK'nın 18. maddesinde
düzenlenmiş olup kural olarak yabancı bir ülkede işlenen veya işlendiği iddia
edilen bir suç nedeniyle hakkında ceza soruşturması veya kovuşturması
başlatılan veya mahkûmiyet kararı verilmiş olan yabancının anılan usul ve
koşullara uyulmaksızın talep eden ülkeye iade edilmesi mümkün bulunmamaktadır. 141. Dava konusu kuralla TCK'nın 18. maddesinde düzenlenen
suçluların iadesi usulünden, ilkeleri itibariyle oldukça ayrılan farklı bir
usule yer verilmektedir. Zira TCK'nın 18. maddesinde ve uluslararası hukukta
kabul edilen suçluların iadesinde, kural olarak suçun yurt dışında işlenen bir
suç olması, suçun işlendiği yer devletinin bunu kovuşturmak veya hüküm vermişse
cezayı infaz etmek üzere faili istemesi gerekmektedir. Ayrıca iadesi talep
edilen failin, Türkiye'de tutuklu veya hükümlü olmasına gerek bulunmamaktadır. 142. Dava konusu kural uyarınca benimsenen iade usulünde, bir
yabancının yurt dışında suç işlemesi gerekmemekte, yurt içinde suç işlemiş olsa
bile iade edilmesine imkân tanınmaktadır. Ayrıca kişinin sadece yargılanması
veya cezasının infaz edilmesi amaçlarıyla iadesi şartı aranmamakta, kişinin
yargılanma veya cezasının infazı dışındaki amaçlarla da iadesi mümkün
bulunmaktadır. Ancak bunun için kişinin Türk vatandaşı olmaması ve Türkiye'de
tutuklu veya hükümlü olması, millî güvenlik veya ülke menfaatleri yönünden
gereklilik bulunması şartları birlikte aranmakta ve bu usulde iadeye, kişinin
bulunduğu yer Ağır Ceza Mahkemesi tarafından değil Dışişleri Bakanının talebi
üzerine, Adalet Bakanının teklifi ve Başbakanın onayı ile karar verilmektedir. 143. Dolayısıyla dava konusu kuralın hem teknik anlamda iadeye,
yani yurt dışında suç işleyen yabancıların yargılanması veya cezalarının infaz
edilebilmesi için iadeye, hem de işlediği suç nedeniyle yargılanması ve cezasının
infaz edilmesi amacı olmaksızın iadeye imkân tanıdığı görülmektedir. 144. Kuralda, talep eden devlete geri verilmesi hâlinde işkenceye,
insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı veya ırkı,
dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri
dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağına dair
kuvvetli şüphe sebepleri bulunan kişilerin iade edilemeyeceği yönünde güvenceye
yer verilmediği görülmektedir. Bu durumun kişilerin Anayasa'da güvence altına
alınan yaşam hakkı başta olmak üzere düşünce, kanaat ve din özgürlüğü ile
ayrımcılık, kötü muamele ve işkence yasağı haklarını ihlal edebileceği açıktır.
Ayrıca aynı hak ihlallerinin takas yoluyla yapılacak iadelerde de gerçekleşmesi
mümkündür. 145. Öte yandan, Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca bu karara
ilişkin idari işlem de diğer tüm idari işlemler gibi yargı denetimine tabi
olduğundan bu işleme karşı idari yargı yoluna başvurulması mümkün
bulunmaktadır. Ancak kuralla öngörülen, tutuklu ve hükümlülerin iadesi ve
takası (yurt dışına teslimi) olduğundan bu konuda sadece yargı yollarının
öngörülmüş olması yeterli olmamakta, ilgili kişilerin bu yolu etkili bir
şekilde kullanabilmelerini sağlayacak güvencelerin de sağlanmış olması gerekmektedir.
Aksi takdirde söz konusu kişilerin sınır dışı edilmesinden sonra yargı denetimi
yapılmasının hiçbir anlamı olmayacaktır. 146. Nitekim Anayasa Mahkemesi, sınır dışı ve suçluların iadesi
işlemlerine ilişkin yapılan tedbir talepli bireysel başvurularda, anılan etkili
yargısal güvenceyi sağlamak amacıyla söz konusu işlemlerin yürürlüğünü derhâl
durdurmaktadır ( Akhmad Khalimov [TAK],  B. No: 2016/1129,
20.1.2016). Aynı şekilde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) de sınır dışı
işlemlerinde bu prensibi uygulamakta ve anılan işleme karşı yapılan başvuru
sonuçlanmadan kişinin sınır dışı edilmesi hâlinde etkili bir başvuru yolunun
öngörülmemesi nedeniyle ihlal kararları verebilmektedir (bkz. A.D ve
diğerleri/Türkiye , B. No:  22681/09,   22.7.2014, §§ 95-104; Gebremedhin/Fransa, B.
No: 25389/05,   26.4.2007, § 66). 147. Mevzuatta da anılan nitelikte kurallar yer almakta olup
4.4.2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun
53. maddesinde, sınır dışı etme yönünden etkili bir başvuru yolu öngörülmüş
bulunmaktadır. Buna göre, sınır dışı etme kararının gerekçeleriyle birlikte
hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıya veya yasal temsilcisine ya da
avukatına tebliğ edilmesi, hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı, bir
avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisine, kararın
sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirme yapılması ve
yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı
yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı
edilmemesi gerekmektedir. 148. 2937 sayılı Kanun'da, tutuklu ve hükümlülerin iade ve takas
işlemlerine karşı yargı yollarını kullanabilme yönünden etkili bir başvuru yolu
oluşturulmaksızın dava konusu kuralla söz konusu istisnai usulün benimsendiği
görülmektedir. 149. Dava konusu kuralla anılan nitelikte güvenceler ve konuya
ilişkin benzeri teminatlar öngörülmeden koşulları ve sınırları belirsiz bir
yetkinin düzenlenmesi, kişilerin hukuki güvenliklerini ve hak arama
hürriyetlerini ihlal etmektedir. 150. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2. ve 36.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. 151. Kuralın, Anayasa'nın 38. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. I- Kanun'un 7. Maddesiyle Değiştirilen 2937
Sayılı Kanun'un 27. Maddesinin Birinci Fıkrasında Yer Alan ". yetkisiz
olarak alan, temin eden, ." İbaresi İle Üçüncü Fıkrasının İncelenmesi 1- İptal Taleplerinin Gerekçeleri 152. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kurallarla MİT'in görev
ve faaliyetlerine ilişkin bilgi ve belgeleri, yetkisiz olarak almak ve temin
etmek ile 2937 sayılı Kanun'un 27. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları
kapsamında kalan bilgilerin yayımlanması, yayılması veya açıklanması fillerinin
suç olarak düzenlenip cezai müeyyideye bağlandığı, bu durumun kişilerin
haberleşme, ifade ve basın hürriyetleri ile bilgi edinme haklarını 
zedelediği, ayrıca 27. maddenin üçüncü fıkrasında düzenlenen suç yönünden üç
yıldan altı yıla kadar hapis cezası öngörülmesinin anılan hakların ölçüsüzce
sınırlandırılmasına neden olduğu, öte yandan, aynı kuralla MİT mensuplarının
ailelerinin kimliklerini ifşa etmenin suç olarak düzenlenmesinin, anılan
kişilerin ailelerine yönelik olarak imtiyaz tanınması sonucunu doğurarak kanun
önünde eşitlik ilkesini ihlal ettiği belirtilerek dava konusu kuralların,
Anayasa'nın 2., 5., 10., 22., 26., 28., 29. ve 74. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 153. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca dava konusu
kurallar, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13.  maddesi yönünden de
incelenmiştir. 154. 2937 sayılı Kanun'un 27. maddesinin dava konusu ibareyi de
içeren birinci fıkrasında, MİT'in görev ve faaliyetlerine ilişkin bilgi ve
belgeleri, yetkisiz olarak alan, temin eden, çalan, sahte olarak üreten, bunlar
üzerinde sahtecilik yapan ve bunları yok edenlerin dört yıldan on yıla kadar
hapis cezası ile cezalandırılacağı düzenlenmekte olup dava konusu kuralı
". yetkisiz olarak alan, temin eden ."  ibareleri
oluşturmaktadır. 155. Aynı maddenin dava konusu üçüncü fıkrasında ise MİT'in görev
ve faaliyetlerine ilişkin bilgi ve belgelerle MİT mensuplarının veya
ailelerinin kimliklerine ilişkin bilgi ve belgelerin radyo, televizyon,
internet, sosyal medya, gazete, dergi, kitap ve diğer tüm medya araçları ile
her türlü yazılı, görsel, işitsel ve elektronik kitle iletişim araçları
vasıtasıyla yayımlanması, yayılması veya açıklanması suç olarak düzenlenmekte
ve bu suça ilişkin olarak 5187 sayılı Basın Kanunu'nun 11. maddesi ile 5651
sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar
Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'un 4. ve 6. maddeleri
hükümlerine göre sorumlulukları belirlenenlerin ve bunları yayanların üç yıldan
dokuz yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacağı öngörülmektedir. 156. Anayasa'nın " Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti "
kenar başlıklı 26. maddesinin birinci fıkrasında, " Herkes, düşünce ve
kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak
açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmî makamların müdahalesi
olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar. "
ve " Basın hürriyeti " kenar başlıklı 28. maddesinin birinci ve
üçüncü fıkralarında, " Basın hürdür, sansür edilemez. Basımevi kurmak
izin alma ve malî teminat yatırma şartına bağlanamaz. Devlet, basın ve haber
alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirleri alır. " denilmek suretiyle
temel hak ve hürriyetler arasında yer alan " ifade hürriyeti "
ve " basın hürriyeti " güvence altına alınmıştır. Anılan
maddelerin sırasıyla ikinci ve dördüncü fıkralarında ise bu hürriyetlerin millî
güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği, Cumhuriyetin temel nitelikleri ve
devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunması, suçların
önlenmesi, suçluların cezalandırılması, devlet sırrı olarak usulünce
belirtilmiş bilgilerin açıklanmaması, başkalarının şöhret veya haklarının, özel
ve aile hayatlarının yahut kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması veya
yargılama görevinin gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarıyla
sınırlanabileceği, 28. maddenin beşinci fıkrasında ise devletin iç ve dış
güvenliğini, ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü tehdit eden veya suç
işlemeye ya da ayaklanma veya isyana teşvik eder nitelikte olan veya devlete
ait gizli bilgilere ilişkin bulunan her türlü haber veya yazıyı yazanların veya
bastıranların veya aynı amaçla basanların, başkasına verenlerin, bu suçlara ait
kanun hükümleri uyarınca sorumlu tutulabileceği belirtilerek bu hürriyetlerin
mutlak olmadığı ve anılan nedenlere dayalı olarak sınırlandırılabileceği kabul
edilmiştir. 157. Benzer şekilde, Anayasa'nın " Dilekçe, bilgi edinme ve
kamu denetçisine başvurma hakkı " kenar başlıklı 74. maddesinin
dördüncü fıkrasında bilgi edinme hakkı güvence altına alınmış, aynı maddenin
son fıkrasında ise " Bu maddede sayılan hakların kullanılma biçimi .
kanunla düzenlenir. " denilmek suretiyle bu hakka ilişkin kuralın norm
alanını belirleme yetkisi kanun koyucunun takdirine bırakılmıştır. Dolayısıyla
bu hakkın da kanunda belirlenecek nedenlere dayalı olarak sınırlandırılması
mümkün bulunmaktadır. 158. Ancak anılan hak ve hürriyetlerin sınırlandırılabilmesi için
yukarıda belirtilen nedenlerin varlığı yeterli olmayıp temel hak ve hürriyetlerin
sınırlandırılması rejimini belirleyen Anayasa'nın 13. maddesine de uyulması
gerekmektedir. Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca, ifade ve basın hürriyeti ile
bilgi edinme hakkı yalnızca kanunla ve demokratik bir toplumda gerekli olduğu
ölçüde sınırlanabilir. Ayrıca getirilen bu sınırlamalar, hakkın özüne
dokunamayacağı gibi Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin
gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. 159. Dava konusu kurallarla MİT'in görev ve faaliyetleri
kapsamında elde ettiği veya hazırladığı ve doğası itibariyle gizli olan, bu
nedenle de sadece yetkili kişilerle paylaşılabilen bilgi ve belgelerin elde
edilmesi veya temin edilmesi ile bunların ve MİT mensuplarının veya ailelerinin
kimliklerinin her türlü medya veya kitle iletişim araçları vasıtasıyla
yayımlanması, yayılması veya açıklanması suç olarak düzenlenerek ifade ve basın
hürriyetleri ile bilgi edinme hakkına bir sınırlama getirilmektedir. Fakat bu
sınırlama, millî güvenlik istihbaratını devlet çapında oluşturabilmek ve karşı
istihbarat faaliyetlerinde bulunabilmek amacıyla elde edilen, bu yönüyle millî
güvenliğin korunmasına ilişkin devlet sırlarını ve kişilerin özel hayatına
ilişkin hususları da içeren bilgi ve belgelerin gizliliği ile görevlerini
yerine getirebilmelerinin zorunlu gereği olarak kimliklerini gizleyerek çalışan
MİT mensuplarının görev, şahıs ve aile güvenliklerinin sağlanmasına yönelik bir
düzenlemedir. Dolayısıyla anılan sınırlama millî güvenlik, kamu düzeni ve kamu
güvenliğinin tesis edilmesi ve korunması amaçlarıyla getirilmekte olup
demokratik toplum düzeni bakımından alınması gereken tedbirler kapsamında
kalmaktadır. 160. Bu şekilde, demokratik toplum düzeni bakımından alınması
gerekli tedbirler kapsamında anılan hak ve hürriyetlere sınırlama getirilirken
kurallarda bunun sadece MİT'in görev ve faaliyetleri kapsamında elde ettiği ve
doğası itibariyle gizli olan ve bu nedenle sadece yetkili kişilerle
paylaşılabilen bilgi ve belgeler ile MİT mensuplarının veya ailelerinin
kimlikleriyle sınırlandırılmış olması, hem anılan hakların kullanımını ciddi
surette güçleştirip amacına ulaşmasına engel olarak hakların özünün
zedelenmesini önlemekte, hem de sınırlama aracının sınırlama amacına uygun ve
orantılı şekilde kullanılmasını temin ederek anılan haklar ile millî
güvenliğin, kamu düzeninin, kamu güvenliğinin ve kişilerin özel hayatına
ilişkin bilgilerin korunması arasındaki makul dengenin kurulmasını
sağlamaktadır. 161. Öte yandan, hukuk devletinde ceza ve ceza yargılamasına
ilişkin kurallar, ceza hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa'nın konuya ilişkin
kuralları başta olmak üzere, ülkenin sosyal, kültürel yapısı, etik değerleri ve
ekonomik hayatın gereksinmeleri göz önüne alınarak saptanacak ceza siyasetine
göre belirlenir. Kanun koyucu, cezalandırma yetkisini kullanırken toplumda
hangi eylemlerin suç sayılacağı, bunun hangi tür ve ölçüdeki ceza yaptırımı ile
karşılanacağı, nelerin ağırlaştırıcı veya hafifletici sebep olarak kabul
edilebileceği konusunda takdir yetkisine sahip bulunmaktadır. Dolayısıyla dava
konusu kurallarla söz konusu eylemlerin suç olarak düzenlenip bunun için
kurallarda belirtilen nitelik ve ölçüde cezalar belirlenmesinde hukuk devleti
ilkesiyle çelişen bir yön bulunmamaktadır. 162. Ayrıca maddenin dava konusu üçüncü fıkrasında, anılan suçu
işleyenlerin üç yıldan dokuz yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılması
öngörülmekte olup TCK'nın 61. maddesi uyarınca hâkim somut olayın özelliğine
göre suçun işleniş biçimini, suçun işlenmesinde kullanılan araçları, suçun
işlendiği zaman ve yeri, suçun konusunun önem ve değerini, meydana gelen zarar
veya tehlikenin ağırlığını, failin kast veya taksire dayalı kusurunun
ağırlığını, failin güttüğü amaç ve saiki dikkate alarak suçun kanuni tanımında
öngörülen cezasının alt ve üst sınırı arasında temel cezayı belirlemekle
yükümlü bulunmaktadır. Dolayısıyla yukarıdaki kriterler esas alınmaksızın keyfi
olarak suç faillerinden kimine alt sınırdan kimine üst sınırdan ceza
uygulanması mümkün değildir. Dava konusu kuralla farklı suç faillerine farklı
cezalar verilebilmesine imkân tanınmasının nedeni, cezanın suçun işleniş
biçimi, suç konusunun önem ve değeri, meydana gelen zarar ve tehlikenin
ağırlığı gibi somut olaya göre değişebilecek durumlara uygunluğunun sağlanması,
böylece ceza adaletinin tesis edilmesidir. 163. Kanun'da bu şekilde güvencelere yer verilerek dava konusu
kuraldaki cezanın ancak anılan objektif kriterler esas alınarak
belirlenebilmesine izin verilmesi, kurala konu sınırlama aracının sınırlama
amacına uygun ve orantılı şekilde uygulanmasına imkân tanımakta, böylece
kuralın ceza yaptırımı yönüyle de ölçülülüğünü sağlamaktadır. 164. Bu yönleriyle dava konusu kurallarla anılan haklara getirilen
sınırlamanın, hakkın özünü zedelediğinden söz edilemeyeceği gibi demokratik
toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı düştüğü de
söylenemez. 165. Anayasa'nın 10.
maddesinde kanun önünde eşitlik ilkesine yer verilmiştir. Buna göre, eşitlik
ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli
değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda
bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak,
ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda
bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında
eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı
kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi
kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. 166. Maddenin üçüncü fıkrasında düzenlenen dava konusu kuralla MİT
mensuplarının ve ailelerinin kimliklerinin ifşa edilmesinin suç olarak
öngörülme nedeninin, bu kişilere ve ailelerine kendileriyle aynı durumda
bulunan kişilere nazaran özel bir imtiyaz ve ayrıcalık tanımak değil,
yürüttükleri görevler nedeniyle kimliklerinin ifşa olmasının, MİT mensuplarının
görevlerini yerine getirme imkânını ortadan kaldırması ve kendileri ile
birlikte ailelerinin güvenliklerini tehdit altına sokmasıdır. Dolayısıyla dava
konusu kuralla anılan kişilerin özel durumundan kaynaklanan nedenlere dayalı
olarak farklı bir kuralın düzenlenmesi söz konusu olup bunun eşitlik ilkesini
zedeleyen bir yönü bulunmamaktadır. 167. Açıklanan nedenlerle dava konusu kurallar, Anayasa'nın 2.,
10., 13., 26., 28. ve 74. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi
gerekir. 168. Kuralların, Anayasa'nın 5., 22. ve 29. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. İ- Kanun'un 7. Maddesiyle
Değiştirilen 2937 Sayılı Kanun'un 27. Maddesinin Dördüncü Fıkrasında Yer
Alan ". ihmal veya ." ve ". yükümlülüklerini yerine
getirmeyenlere ." İbarelerinin İncelenmesi 1- İptal Talebinin  Gerekçesi 169. Dava dilekçesinde özetle 2937 sayılı Kanun kapsamındaki görev
ve yetkilerin yerine getirilmesini ihmal suretiyle önleyenlerin ve aynı Kanun
kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmeyenlerin iki yıldan dört yıla kadar
hapis cezası ile cezalandırılmasını öngören dava konusu kuralın, adil ve ölçülü
olmadığı belirtilerek Anayasa'nın 2. ve 13. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 170. 2937 sayılı Kanun'un 27. maddesinin dava konusu ibareleri de
içeren dördüncü fıkrasında, 2937 sayılı Kanun ile belirlenen görev ve
yetkilerin kullanılmasının engellenmesine yönelik eylemler suç olarak
düzenlenmekte ve bunlar cezai müeyyideye bağlanmaktadır. Buna göre, 2937 sayılı
Kanun kapsamındaki görev ve yetkilerin kullanılmasını engelleyenlerin, üç
yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla ihmal veya suistimal suretiyle
önleyenlerle yükümlülüklerini yerine getirmeyenlerin, iki yıldan dört yıla
kadar hapis cezası ile cezalandırılması öngörülmektedir. 171. Ceza hukukunun, toplumun kültür ve uygarlık düzeyi, sosyal ve
ekonomik yaşantısıyla ilgili bulunması nedeniyle suç ve suçlulukla mücadele
amacıyla ceza ve ceza muhakemesi alanında sistem tercihinde bulunulması
devletin ceza siyaseti ile ilgilidir. Bu bağlamda hukuk devletinde,
ceza hukukuna ilişkin düzenlemeler bakımından kanun koyucu Anayasa'nın temel
ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak koşuluyla, toplumda
belli eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suç sayıldıkları takdirde hangi çeşit
ve ölçülerdeki ceza yaptırımlarıyla karşılanmaları gerektiği, hangi hâl ve
hareketlerin ağırlaştırıcı ya da hafifletici öge olarak kabul edileceği gibi
konularda takdir yetkisine sahip bulunmaktadır. Ancak kanun koyucu, söz konusu
takdir yetkisinin kullanılmasında suç ve ceza arasındaki adil dengenin
korunmasını ve öngörülen cezanın, cezalandırmada güdülen amacı gerçekleştirmeye
elverişli olmasını da dikkate almak zorundadır. Bu nedenle eylemin suç olarak
düzenlenmesinde ve cezalandırılmasında güdülen amaç ile bunun için seçilen araç
arasında makul ve adil bir oranın bulunması, bir başka ifadeyle cezalandırma
yetkisi kullanılırken de ölçülülük ilkesine uygun davranılması gerekmektedir. 172. Dava konusu ibarelere ilişkin kuralla 2937 sayılı Kanun
kapsamında kalan görev ve yetkiler ile yükümlülüklerin yerine getirilmesinin
engellenmesine yönelik fillerin suç olarak nitelendirilip cezalandırılmasında
güdülen amacın, millî güvenliği ve kamu düzenini korumak olduğu açıktır.
Nitekim Kanun'un 4., 5. ve 6. maddelerinde düzenlenen bu görev ve yetkiler
incelendiğinde bunların bir bütün olarak ülkenin millî güvenlik siyasetinin,
dolayısıyla kamu güvenliği ve düzeninin sağlanmasında ve yürütülmesinde son
derece önemli görev ve yetkiler olduğu anlaşılmaktadır. 173. Anılan nitelikteki görev, yetki ve yükümlülüklerin yerine
getirilmesi, kamu görevi kapsamı dışında kalan kişilerin eylemleriyle
önlenebileceği gibi bunlarla ilişkili görevlerin veya yükümlülüklerin ihmal
edilmesi veya icrai hareketlerle yerine getirilmemesi eylemleriyle de
engellenebilir. Bu yönüyle kanun koyucunun anılan amacı gerçekleştirmeye
elverişli olacak şekilde dava konusu kuralda belirtilen eylemleri suç olarak
düzenleyip bunlar yönünden izlediği caza siyasetine bağlı olarak takdir yetkisi
kapsamında kuralda belirtilen ölçü ve nitelikte cezalar belirlemesinde, hukuk
devleti ve ölçülülük ilkelerine aykırı düşen bir yön bulunmamaktadır. 174. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2.
maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 175. Kuralın, Anayasa'nın 13. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. J- Kanun'un 8. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un Başlığıyla Birlikte
Değiştirilen 28. Maddesinin Birinci Fıkrasında Yer Alan " ., bu
talepleri yerine getirenlerin hukuki ve cezai sorumluluğu doğmaz ." İbaresi
ile 11. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'a Eklenen Ek 1. Maddenin İkinci Fıkrasının
İncelenmesi 1- İptal Taleplerinin Gerekçeleri 176. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kurallarla MİT'e verilen
görev ve yetkiler çerçevesinde MİT tarafından yapılan herhangi bir talebi
yerine getirenlerin, MİT tarafından istihbari faaliyetler için
görevlendirilenlerden kimlikleri değiştirilenlerin, MİT'in görev ve
faaliyetlerine yardımcı olanların veya istihbarat hizmetlerinde istifade
edilenlerin hukuki ve cezai sorumluluklarının doğmamasının öngörüldüğü, bunun,
hukuk yargılaması açısından aleyhlerine dava açılamaması nedeniyle haksız
olanın, ceza yargılaması açısından ise ön inceleme ve soruşturma evresine
geçilememesi nedeniyle, varsa suçun ve suçlunun ortaya çıkarılmasını
engelleyeceği ve anılan kişilere hukukumuzda başka hiçbir gerçek veya tüzel
kişiye tanınmayan bir ayrıcalık ve dokunulmazlık sağlayacağı, ayrıca söz konusu
kişilerin hukuka aykırı işlemlerine karşı yargı yoluna başvurulması imkânını da
ortadan kaldıracağı belirtilerek kuralların, Anayasa'nın 2., 10. ve 125.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 177. 2937 sayılı Kanun'un " Taleplerin karşılanması "
başlıklı 28. maddesinin dava konusu ibareleri de içeren birinci fıkrasında
" Bu Kanunda MİT'e verilen görev ve yetkiler çerçevesinde yapılan her
türlü talep öncelikli olarak yerine getirilir, bu talepleri yerine getirenlerin
hukuki ve cezai sorumluluğu doğmaz. " denilmiş, ek 1. maddesinin dava
konusu ikinci fıkrasında ise " 6 ncı maddenin birinci fıkrasının (e)
bendine göre kimlikleri değiştirilenler, MİT'in görev ve faaliyetlerine
yardımcı olanlar veya istihbarat hizmetlerinde istifade edilenler, kamu
görevlisi olup olmadıklarına bakılmaksızın; görev, faaliyet ve yardımları
sebebiyle sorumlu tutulamaz. " hükmüne yer verilmiştir. 178. Buna göre, 2937 sayılı Kanun'da MİT'e verilen görev ve
yetkiler çerçevesinde yapılan her türlü talep öncelikli olarak yerine
getirilecek ve bu talepleri yerine getirenlerin hukuki ve cezai sorumluluğu
doğmayacaktır. Aynı şekilde, MİT tarafından istihbari faaliyetler için
görevlendirilenlerden kimlikleri değiştirilenlerin, MİT'in görev ve
faaliyetlerine yardımcı olanların ve istihbarat hizmetlerinde istifade
edilenlerin, kamu görevlisi olup olmadıklarına bakılmaksızın, görev, faaliyet
ve yardımları sebebiyle sorumlu tutulmaları bir başka ifadeyle hukuki ve ceza
sorumluluklarının doğması söz konusu olamayacaktır. 179. Kurallarla anılan kişilerin MİT'in istemi doğrultusunda
yerine getirdiği her türlü talep, faaliyet, görev ve yardımlar, bu çerçevede
olası kanun dışı hatta suç teşkil eden eylemler yönünden sorumlu
olmayacaklarının öngörüldüğünün kabul edilmesi hâlinde kuralların başta hukuk
devleti ilkesi olmak üzere birçok anayasal ilke ve kurala aykırılık teşkil
edeceği açıktır. 180. Ancak kuralların lafzı ve yer aldığı Kanun'un diğer
hükümleriyle birlikte taşıdığı anlam ve kapsam dikkate alındığında, kurallardan
böyle bir sonuç çıkarmanın mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. 181. Zira Kanun'un 28. maddesinin birinci fıkrasındaki dava konusu
kuralda, hiçbir sınırlamaya tabi olmaksızın MİT'in tüm taleplerinin yerine
getirileceği öngörülmemekte, sadece " BuKanun'da MİT'e verilen görev ve
yetkiler çerçevesinde " yapılan taleplerin yerine getirileceği
belirtilmektedir. Aynı şekilde Kanun'un ek 1. maddesinin ikinci fıkrasındaki
dava konusu kuralda, 6. maddenin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca
istihbari faaliyetler için görevlendirilenlerin tüm fiillerinin değil, bu
fiillerden sadece MİT'in görevleri kapsamında kalanlarının hukuki ve cezai
sorumluluk doğurmayacağı ifade edilmektedir. Dolayısıyla Kanun'la MİT'e verilen
görev ve yetkiler dışında MİT'in herhangi bir kişi veya kuruluştan talepte
bulunması mümkün olmadığı gibi, MİT'in Kanun'da belirtilen görevleri dışında
kalan fiiller yönünden herhangi bir kimseye hukuki ve cezai bağışıklık
tanınması da mümkün değildir. Kanun'da, MİT'e hukuka aykırı, haksız fiil veya
suç işleme görev veya yetkisinin verilmediği ve verilemeyeceği açık olduğuna
göre, dava konusu kurallar uyarınca MİT'in haksız fiil teşkil eden yasa dışı
taleplerini veya suç teşkil eden taleplerini yerine getirenlerin ve MİT'e görev
ve faaliyetlerinde yardımcı olanların haksız fiil teşkil eden eylemlerinden
veya suç teşkil eden fiillerinden sorumlu olacaklarının ve kuralların buna
engel olan bir yönünün bulunmadığının kabulü gerekir. 182. Aksi takdirde Anayasa ve kanunların hiç kimseye, bu çerçevede
Cumhurbaşkanı, Başbakan, TBMM üyeleri ve konu bağlamında MİT'in görev ve
yetkilerini doğrudan yerine getiren görevlilerine bile vermediği bir
bağışıklığı, MİT'in görevlendirdiği veya talepte bulunduğu kişilere tanıdığını
kabul etmek gerekir ki bunun, başta kuralların yer aldığı Kanun'un genel
mantığı olmak üzere hukuk anlayışı ve sistematiğiyle bağdaştırılması
olanaksızdır. 183. Dava konusu kuralların düzenlenme ihtiyacının, MİT'in görev
ve yetkilerinin özelliğinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. MİT'e verilen yetki
ve görevler, kural olarak yasaklanmış olan ancak Kanun'un verdiği açık yetki
nedeniyle hukuka uygun hale gelen fiilleri içerebilmektedir. MİT görevlilerinin
Kanun'da kendilerine verilen yetkiye istinaden birtakım faaliyetler yürütmesi,
bu çerçevede örneğin 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendi uyarınca bazı suçlara mahsus olmak üzere kural olarak gizli olan
soruşturma dosyalarından bilgi ve belge istemeleri mümkün bulunmakta ve MİT
görevlilerinin bu yetkilerini kullanma noktasında herhangi bir tereddütleri
bulunmamaktadır. Ancak aynı durum, bu talepleri karşılamak zorunda olan kişiler
yönünden, verilen örnek bağlamında soruşturma savcıları yönünden geçerli
değildir. Zira soruşturma savcısının, 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesinin
birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca bu bilgileri verme yükümlülüğü bulunduğu
gibi 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca soruşturmanın gizliliğini
sağlama zorunluluğu da bulunmaktadır. Dolayısıyla soruşturma savcısının kanunun
kendisine yüklediği iki yükümlülükten birini tercih etmesinin sorumluluğuna
neden olabileceği, verilen örnek bağlamında anılan bilgilerin MİT'e verilmesi
nedeniyle sorumlu tutulabileceği yönünde tereddütleri bulunabilir. Aynı şekilde
yasa dışı bir terör örgütünün yapacağı olası eylemlerden önceden haber
alınabilmesi amacıyla örgüte üye olan bir MİT görevlisinin " örgüte üye
olma " fiilinin suç teşkil etmeyeceği açıktır. Ancak aynı durum kamu
görevlisi sıfatı bulunmayan ve MİT'in görevlendirdiği kişiler yönünden bu
ölçüde açık ve belirgin değildir. Kanun'un ek 1. maddesindeki kuralla MİT'in
görevlendirdiği veya yardımını talep ettiği kamu görevlisi olmayan kişilerin de
MİT'in görev ve yetkisi kapsamında kalan yardım ve faaliyetlerden tıpkı MİT
görevlileri gibi sorumlu olmaması esasının sağlanmak istendiği anlaşılmaktadır.
Sonuç itibarıyla, dava konusu kurallarla yapılan düzenlemelerin, bu gibi tereddütleri
gidermeye yönelik olduğu anlaşılmakta olup bunların kuralların düzenlenişi için
makul nedenler olmadığı söylenemez. 184. Öte yandan, dava konusu kurallarla anılan kişilerin yerine
getirdikleri talepler ile görev, faaliyet ve yardımları sebebiyle sorumlu
tutulmamalarının sebebi, bu kişilerin haksız fiil veya suç teşkil eden
eylemlerine hukuki ve cezai bağışıklık tanıyarak bunlara kendileriyle aynı
durumda bulunan kişilere nazaran özel bir imtiyaz ve ayrıcalık vermek değildir.
Bunun nedeni, çeşitli gereklere dayalı olarak Kanun'un hukuka uygunluk niteliği
tanıdığı, dolayısıyla haksız fiil veya suç oluşturmayan görev ve faaliyetlerin
bu kişiler tarafından herhangi bir endişe ve tereddüt duyulmadan yerine
getirilmesini sağlamaktır. Dolayısıyla dava konusu kurallarda, anılan görev ve
faaliyetlerin yerine getirilmesi için tanınan hukuka uygunluk nedenine dayalı
olarak tamamlayıcı bir sorumluluk hukuku kuralının düzenlenmesi söz konusu olup
bunun eşitlik ilkesini zedeleyen bir yönü bulunmamaktadır. 185. Açıklanan nedenlerle dava konusu kurallar, Anayasa'nın 2. ve
10. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir. 186. Kuralların, Anayasa'nın 125. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. K- Kanun'un 9. Maddesiyle Değiştirilen 2937 Sayılı Kanun'un 29.
Maddesinin Birinci Fıkrasının Birinci Cümlesinin İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 187. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralla MİT mensupları
ile MİT'te görev yapmış olanların MİT'in görev ve faaliyetlerine ilişkin
hususlarda tanıklık yapmasının yasaklandığı, bu durumun anılan konulara ilişkin
olarak maddi gerçeğin ortaya çıkartılmasını önleyeceği, bunun ise hukuk devleti
ilkesine aykırı olduğu, ayrıca  Anayasa'nın 38. maddesinin beşinci
fıkrasında, " Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını
suçlayan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. "
hükmüne yer verildiği, bu hükmün mefhumu muhalifinden belirtilen istisna
dışında herkesin tanıklık yapma yükümlülüğünün bulunduğunun kabul edilmesi
gerektiği ve yine Anayasa'nın 12. maddesinde " Temel hak ve hürriyetler,
kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da
ihtiva eder. " denildiği, dolayısıyla anılan kişilerle ilgili olarak
tanıklıkta bulunma yükümlülüğünün kaldırılmasının belirtilen anayasal
hükümlerle de çeliştiği belirtilerek dava konusu kuralın, Anayasa'nın 2., 12.
ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 188. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca dava konusu kural,
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13. ve 36. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 189. Dava konusu cümlenin de yer aldığı kuralla 2937 sayılı
Kanun'un 29. maddesinde yer alan ve görevin gizliliği ile devletin çıkarlarının
zorunlu kıldığı hâllerde MİT mensuplarının tanık olarak dinlenebilmesini MİT
Müsteşarının iznine bağlayan düzenlemede değişiklik yapılmakta ve devletin
çıkarlarının zorunlu kıldığı hâller hariç olmak üzere MİT mensupları ile MİT'te
görev yapmış olanların, MİT'in görev ve faaliyetlerine ilişkin hususlarda
tanıklık yapamayacağı düzenlenmektedir. 190. Buna göre, düzenlemenin önceki hâlinde kural olarak MİT
mensuplarının tanıklığına başvurulması mümkünken ve ancak görevin gizliliği ve
devletin çıkarlarının zorunlu kıldığı istisnai hâlde bu kişilerin tanıklığına
izin verilmeyebilirken, dava konusu kuralla MİT mensupları ile MİT'te görev
yapmış olanların, MİT'in görev ve faaliyetlerine ilişkin hususlarda tanıklık
yapması kural olarak yasaklanmakta ve sadece devletin çıkarlarının zorunlu
kıldığı istisnai hâlde bu tanıklığa izin verilebilmektedir. 191. Bu çerçevede dava konusu kural, MİT'in görev ve
faaliyetlerine ilişkin olan, ancak görevin gizliliği ve devletin çıkarları
yönünden alenileşmesinde bir sakınca bulunmayan konularda da MİT mensupları ile
MİT'te görev yapmış olanların tanıklığına başvurulmasını önlemektedir. 192. Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin
birinci fıkrasında, kişilerin hak arama özgürlükleri güvence altına alınmıştır.
Hukuksal olanakları kapsamlı biçimde kullanabilme ve bu konuda tüm yollardan
yararlanma hakkını içeren hak arama özgürlüğünün, hukuki uyuşmazlıklara ilişkin
olarak etkili bir soruşturma ve kovuşturma yapılarak maddi gerçeğin ortaya
çıkarılmasını isteme hakkını da bünyesinde barındırdığında kuşku
bulunmamaktadır. Bu yönüyle maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını önleyen
kuralların, adaletin gerçekleşmesini önleyerek hak arama özgürlüğü ve hukuk
devleti ilkesine zarar vereceği açıktır. 193. Maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını sağlayan araçlar arasında
tanık delili de mevcut olup bu yönüyle kişilerin, uyuşmazlık konusu olaya
ilişkin bilgisi olanların tanıklığına başvurma hakları bulunmaktadır. 194. Öte yandan, Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36.
maddesine 2001 değişiklikleriyle eklenen " adil yargılanma "
ibaresine ilişkin gerekçede, taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelerce de
güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği
vurgulanmıştır. Bu sözleşmelerden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile AİHM
uygulamasındaki adil yargılanma hakkı güvencelerinden birini de tanık dinletme
ve sorgulama hakkı oluşturmaktadır. 195. Elbette ki bu hak mutlak olmayıp birtakım haklı ve makul
nedenlerin bulunması hâlinde ve Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen
güvencelere uygun olarak sınırlandırılabilir. Bu yönüyle Anayasa'nın 38.
maddesinin beşinci fıkrası uyarınca kimsenin kendisi veya kanunda belirtilen
yakınları aleyhine tanıklık yapmaya zorlanması mümkün olmadığı gibi, kişilerin
özel hayatının korunması amacıyla veya devletin Anayasa'da belirtilen
yükümlülükleri yerine getirmek üzere yürüttüğü görevlerin zorunlu kıldığı
hâllerde de buna sınırlamalar getirilebilir. 196. Dava konusu kuralla MİT mensuplarının, MİT'in görev ve
faaliyetlerine ilişkin tüm konularda tanıklık yapması kural olarak
yasaklanmakta, sadece devletin menfaatlerinin zorunlu kıldığı hallerde bu
kişilerin anılan konularda tanıklık yapması yetkili merciin iznine
bırakılmaktadır. Oysa MİT'in görev ve faaliyet alanı çok geniş olup MİT'in
görev ve faaliyetlerine ilişkin olup açıklanmasında devletin yürüttüğü göreve
zarar vermeyecek fakat maddi gerçeğin ortaya çıkartılmasına, dolayısıyla sadece
devletin çıkarlarının değil, bireylerin haklarının tespit edilerek
korunabilmesine katkı sağlayacak konuların da bulunması mümkündür. 197. Dava konusu kuralda bu husus gözetilmeyerek açıklanmasında
devletin yürüttüğü göreve zarar vermeyecek, fakat bireylerin haklarının tespit
edilerek korunabilmesine katkı sağlayacak konularda da tanıklık yapılması
yasaklanmaktadır. Bu durum, haklı ve makul bir nedene dayalı olmaksızın tanık
deliline başvurma hakkına ölçülü olmayan bir sınırlama getirilmesi sonucunu
doğurmakta ve maddi gerçeğin ortaya çıkartılmasını önleyerek hak arama
özgürlüğü, adil yargılanma hakkı ve hukuk devleti ilkesinin zedelenmesine yol
açmaktadır. 198. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2., 13.
ve 36. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. 199. Kuralın, Anayasa'nın 12. ve 38. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. L- Kanun'un 11. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'a Eklenen Ek 1.
Maddenin Birinci Fıkrasının İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 200. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralla MİT'in uhdesinde
bulunan istihbari nitelikteki bilgi, belge, veri ve kayıtlar ile yapılan
analizlerin, bazı suçlar hâriç olmak üzere adli mercilerce istenemeyeceği
düzenlemesine yer verildiği, bu durumun  resen araştırma ilkesinin geçerli
olduğu ceza yargılamasında maddi gerçeğe ulaşılmasını engelleyeceği, ayrıca
yargı organlarının bağımsızlığı nedeniyle maddi gerçeği ortaya çıkarabilmeleri
amacıyla her türlü bilgi, belge, veri ve kayıt, rapor, değerlendirme ve
analizlere ulaşabilmeleri gerekirken anılan kuralla bunun engellendiği
belirtilerek dava konusu kuralın, Anayasa'nın 2., 138. ve 140. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 201. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca dava konusu kural,
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesi yönünden de incelenmiştir. 202. Dava konusu kuralda, adli mercilerce TCK'nın İkinci Kitap,
Dördüncü Kısım, Yedinci Bölümünde yer alan suçlarla ilgili olanlar hâriç olmak
üzere MİT uhdesindeki istihbari nitelikteki bilgi, belge, veri ve kayıtlar ile
yapılan analizlerin istenemeyeceği düzenlenmektedir. 203. Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca hukuksal olanakları kapsamlı
biçimde kullanabilme ve bu konuda tüm yollardan yararlanma hakkını içeren hak
arama özgürlüğü, kişilere hukuki uyuşmazlıklara ilişkin olarak etkili bir
soruşturma ve kovuşturma yapılarak maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını isteme
hakkını tanımaktadır. Bu yönüyle maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını önleyen
kuralların adaletin gerçekleşmesini önleyerek hukuk devleti ve hak arama
özgürlüğü ilkelerine zarar vereceği açıktır. 204. Diğer ülkelerdeki istihbarat teşkilatlarında olduğu gibi
MİT'in de elde ettiği istihbarat bilgilerinin önemli bir kısmı doğası gereği
kesin olmayan, bu nedenle adli işlemlerin tesisinde esas alınamayan ve delil
değeri taşımayan bilgilerden oluşmaktadır. Ancak adli işlemlerin tesisinde esas
alınamayan bu bilgiler, millî güvenlik siyasetinin belirlenmesinde ve önleyici
güvenlik önlemlerinin alınması ile karşı istihbarat faaliyetlerinin organize
edilmesinde önemli faydalar sağlayabilmekte ve doğası gereği bu bilgilerin
gizliliğinin sağlanması gerekmektedir. 205. Dava konusu kuralla MİT'in uhdesinde bulunan istihbari
bilgilerin kural olarak adli mercilerce istenemeyeceği düzenlenerek maddi
gerçeğin ortaya çıkarılması yönünde herhangi bir katkısı olmayacak, ancak
aleniyet kazanması halinde istihbarat faaliyetlerini aksatabilecek bilgilerin
gizliliğinin muhafaza edilmeye çalışıldığı anlaşılmaktadır. 206. Kuralla bu şekilde bir taraftan adli mercilerce MİT
uhdesindeki istihbari nitelikteki bilgi, belge, veri ve kayıtlar ile yapılan
analizlerin istenmesi sınırlandırılırken, öbür taraftan bu sınırlamanın MİT'in
esas çalışma alanına ilişkin suçlarla ilgili olan ve MİT dışında başka bir
kurum veya kuruluşta bulunmayacak bilgiler yönünden (TCK'nın İkinci Kitap, Dördüncü
Kısım, Yedinci Bölümünde yer alan suçlar) uygulanmayacağı düzenlenmiş, böylece
maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına katkı sunabilecek bilgiler yönünden bir
sınırlama yapılmasına izin verilmemiştir. 207. Bu çerçevede kuralın, işlenen suçlara yönelik olarak maddi
gerçeğin araştırılmasını önleyen bir yönü bulunmamaktadır. 208. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2. ve 36.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 209. Kuralın, Anayasa'nın 138. ve 140. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. IV- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 210. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasında,
kanunun belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün
uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesince iptaline
karar verilebileceği öngörülmektedir. 211. 2937 sayılı Kanun'un 29. maddesinin birinci fıkrasının
birinci cümlesinin iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan ikinci
cümlesinde yer alan " Ancak. "  ibaresinin de 6216
sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince iptali gerekir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 212. Dava dilekçesinde özetle dava konusu
kuralların Anayasa'ya açıkça aykırı olduğu ve yürürlüklerinin
durdurulmaması hâlinde hukuk devleti yönünden giderilmesi olanaksız durum ve
zararların ortaya çıkacağı, bu nedenle kuralların yürürlüklerinin
durdurulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür. 17.4.2014 tarihli ve 6532 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve
Millî İstihbarat Teşkilatı Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un; A- 9. maddesiyle değiştirilen, 1.11.1983 tarihli ve 2937 sayılı
Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Millî İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nun 29.
maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan " Ancak,." ibaresine
yönelik yürürlüğün durdurulması talebinin, koşulları oluşmadığından REDDİNE, B- 1- 6. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesine eklenen
sekizinci fıkrasına, 2- 9. maddesiyle değiştirilen 2937 sayılı Kanun'un 29. maddesinin
birinci fıkrasının birinci cümlesine, yönelik iptal hükümlerinin yürürlüğe girmelerinin ertelenmeleri
nedeniyle bu fıkra ve cümleye ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin
REDDİNE, C- 1- 1. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 4.
maddesinin birinci fıkrasına eklenen (h) bendinde yer alan ".Bakanlar
Kurulunca verilen görevleri yerine getirmek." ibaresine, 2- 3. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un; a- 6. maddesinin değiştirilen birinci fıkrasının; a a- (a) bendinde yer alan ".,
uygun koordinasyon yöntemlerini uygulayabilir" ibaresine, ab- (b) bendine, ac- (c) bendine, ad- (i) bendinde yer alan ".alan veya." ibaresine, b- 6. maddesine eklenen onbirinci fıkrada yer alan ".yukarıdaki
hükümlere ve diğer kanunlardaki düzenlemelere bağlı kalmaksızın; MİT Müsteşarı
veya yardımcısının onayıyla." ibaresine, 3- 6. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesine eklenen; a- İkinci fıkranın ikinci cümlesine, b- Üçüncü fıkrada yer alan "İsimsiz, imzasız,
adressiz yahut takma adla yapıldığı anlaşılan ya da." ve ".delilleri
ve dayanakları gösterilmeyen." ibarelerine, c- Dördüncü fıkranın birinci cümlesinin, 25.10.1963 tarihli ve 353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/A maddesinin
üçüncü fıkrasının son cümlesi ile yedinci fıkrasının son cümlesine
atıfta bulunulan bölümü dışında kalan kısmına, 4- 7. maddesiyle değiştirilen 2937 sayılı Kanun'un 27.
maddesinin; a- Birinci fıkrasında yer alan ".yetkisiz
olarak alan, temin eden,." ibaresine, b- Üçüncü fıkrasına, c- Dördüncü fıkrasında yer alan ".ihmal
veya." ve ".yükümlülüklerini yerine
getirmeyenlere." ibarelerine, 5- 8. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un başlığıyla birlikte
değiştirilen 28. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "., bu
talepleri yerine getirenlerin hukuki ve cezai sorumluluğu doğmaz" ibaresine, 6- 11. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'a eklenen ek 1. maddenin
birinci ve ikinci fıkralarına, yönelik iptal talepleri, 30.12.2015 tarihli ve E.2014/122,
K.2015/123 sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkra, bent, cümle, bölüm ve
ibarelere ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE, D- 6. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesine eklenen
dördüncü fıkranın birinci cümlesinin, 353 sayılı Kanun'un 15/A maddesinin
üçüncü fıkrasının son cümlesi ile yedinci fıkrasının son cümlesine atıfta
bulunulan bölümü hakkında, 30.12.2015 tarihli ve E.2014/122, K.2015/123
sayılı kararla karar verilmesine yer olmadığına karar verildiğinden, bu bölüme
ilişkin yürürlüğün durdurulması talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER
OLMADIĞINA, 30.12.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 213. Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, " Kanun,
kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. " denilmekte, 6216
sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un
66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanarak,
Mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde,
Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe
gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği
belirtilmektedir. 214. 6352 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 26.
maddesine eklenen sekizinci fıkranın ve aynı Kanun'un 9. maddesiyle
değiştirilen 2937 Sayılı Kanun'un 29. maddesinin birinci fıkrasının birinci
cümlesinin iptal edilmesi nedeniyle
doğacak hukuksal boşluk kamu
yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin
üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı
fıkrası gereğince İPTAL HÜKÜMLERİNİN,
KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE
GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE, 30.12.2015 tarihinde karar verilmiştir. VII- HÜKÜM 17.4.2014 tarihli ve 6532 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve
Millî İstihbarat Teşkilatı Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un; A - 1. maddesiyle, 1.11.1983 tarihli ve 2937 sayılı
Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Millî İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nun 4.
maddesinin birinci fıkrasına eklenen (h) bendinde yer alan ".Bakanlar
Kurulunca verilen görevleri yerine getirmek." ibaresinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, B- 3. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un; 1- 6. maddesinin değiştirilen birinci fıkrasının; a- (a) bendinde yer alan ".,
uygun koordinasyon yöntemlerini uygulayabilir" ibaresinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, b- (b) bendinin, ba- Birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, bb- İkinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin
REDDİNE, Alparslan ALTAN ile Erdal TERCAN'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, c- (c) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, d- (i) bendinde yer alan ".alan veya." ibaresinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 2- 6. maddesine eklenen onbirinci fıkrada yer alan ".yukarıdaki
hükümlere ve diğer kanunlardaki düzenlemelere bağlı kalmaksızın; MİT Müsteşarı
veya yardımcısının onayıyla." ibaresinin; a- Fıkrada yer alan ".yurt dışında veya yabancılar
tarafından gerçekleştirilen iletişim ile ankesörlü telefonlarla
gerçekleştirilen iletişim." ibaresi yönünden Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, Alparslan
ALTAN, Erdal TERCAN ile M. Emin KUZ'un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, b- Fıkranın kalan bölümü yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, C- 6. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesine eklenen; 1- İkinci fıkranın ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve iptal talebinin REDDİNE, Alparslan ALTAN ile Erdal TERCAN'ın karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 2- Üçüncü fıkrada yer alan "İsimsiz, imzasız,
adressiz yahut takma adla yapıldığı anlaşılan ya da." ve ".delilleri
ve dayanakları gösterilmeyen." ibarelerinin Anayasa'ya aykırı
olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 3- Dördüncü fıkranın birinci cümlesinin; a- 25.10.1963 tarihli ve 353 sayılı Askeri Mahkemeler
Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/A maddesinin üçüncü fıkrasının
son cümlesi ile yedinci fıkrasının son cümlesine atıfta bulunulan bölümüne
ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
OYBİRLİĞİYLE, b- Kalan bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin
REDDİNE, Alparslan ALTAN ile Erdal TERCAN'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 4- Sekizinci fıkranın Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
iptal hükmünün, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı
Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE, D- 7. maddesiyle değiştirilen 2937 sayılı Kanun'un 27. maddesinin; 1- Birinci fıkrasında yer alan ".yetkisiz olarak
alan, temin eden,." ibaresinin, 2- Üçüncü fıkrasının, 3- Dördüncü fıkrasında yer alan ".ihmal
veya." ve ".yükümlülüklerini yerine
getirmeyenlere." ibarelerinin, Anayasa'ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, E- 8. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un başlığıyla birlikte
değiştirilen 28. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "., bu
talepleri yerine getirenlerin hukuki ve cezai sorumluluğu doğmaz" ibaresinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, F- 9. maddesiyle değiştirilen 2937 sayılı Kanun'un 29. maddesinin
birinci fıkrasının; 1- Birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
iptal hükmünün, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı
Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE, 2- İkinci cümlesinde yer alan " Ancak,." ibaresinin,
2937 sayılı Kanun'un 29. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinin
iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmadığından, 6216 sayılı Kanun'un 43.
maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE, G- 11. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'a eklenen ek 1. maddenin
birinci ve ikinci fıkralarının Anayasa'ya aykırı olmadıklarına ve iptal
taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 30.12.2015 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ KARŞIOY GEREKÇESİ 1. 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesine, 17/4/2014 tarihli ve 6532
sayılı Kanun'un 3. maddesiyle eklenen fıkrada yer alan ". yukarıdaki
hükümlere ve diğer kanunlardaki düzenlemelere bağlı kalmaksızın; MİT Müsteşarı
veya yardımcısının onayıyla. " ibaresinin iptali istenmiştir. 2. İptali istenen ibarenin de içinde bulunduğu ek fıkra şu
şekildedir: " Önleyici istihbarat elde etmek ve analiz yapabilmek
amacıyla yukarıdaki hükümlere ve diğer kanunlardaki düzenlemelere bağlı
kalmaksızın; MİT Müsteşarı veya yardımcısının onayıyla yurt dışında
veya yabancılar tarafından gerçekleştirilen iletişim ile ankesörlü telefonlarla
gerçekleştirilen iletişim ve MİT mensuplarının, MİT'te görev almış olanların
veya görev almak üzere başvuranların iletişimi tespit edilebilir, dinlenebilir,
sinyal bilgileri değerlendirilebilir, kayda alınabilir ." 3. Öncelikle kuralın anlam ve kapsamını belirlemek gerekir.
Kuralla önleyici istihbarat elde etmek ve analiz yapabilmek amacıyla MİT
Müsteşarının veya yardımcısının onayıyla, aynı maddede ve diğer kanunlarda
öngörülen hükümlere bağlı olmaksızın, fıkrada belirtilen kişilerin
iletişimlerinin tespit edilebileceği, dinlenebileceği, sinyal bilgilerinin
değerlendirilebileceği ve kayda alınabileceği düzenlenmektedir. Kurala göre
iletişimleri denetlenebilecek kişileri iki grupta değerlendirmek mümkündür.
Birinci grupta (a) yurt dışında bulunan herkes, (b) yurt içindeki yabancılar ve
(c) ankesörlü telefon kullanan herkes yer almaktadır. İkinci grupta ise (a) MİT
mensupları, (b) MİT'te görev almış olanlar ve (c) MİT'te görev almak için
başvuranlar bulunmaktadır. Kuralın Anayasa'ya uygunluğu denetlenirken bu iki
grup açısından farklı değerlendirmeler yapılması kaçınılmazdır. 4. Haberleşme hürriyetinin demokratik toplumlarda vazgeçilmez ve
ikame edilemez bir öneme sahip olduğu bilinmektedir. Bu hürriyet, kişilerin
özel hayatına ilişkin bilgileri sadece istediği kişilerle paylaşmasına imkân
tanımaktadır. Mahremiyetin korunması, kişilerin dış müdahaleden masun özerk
alanlarının korunması amacına hizmet eder. Bu nedenle, haberleşmenin
gizliliğinin ihlali kişisel özerklik ve özgürlük alanına ağır bir müdahaledir. 5. Haberleşmenin gizliliğine müdahale, ancak belli meşru amaçların
zorunlu kıldığı çok istisnai durumlarda ve ölçüde haklılaştırılabilir. Genel
olarak ifade etmek gerekir ki milli güvenliğin korunması, organize suçlarla ve
özellikle de terörle mücadele edilmesi gibi sebepler kişilerin özel hayatlarına
ve özellikle de haberleşmelerine müdahale edilmesini gerekli kılabilmektedir.
Başta yaşama hakkı olmak üzere temel hak ve hürriyetlerin ve demokratik düzenin
korunması amacıyla iletişimin denetlenmesi gerekebilir. Bu bağlamda, özel
hayatın ve haberleşmenin gizliliği hakkının sınırsız olmadığı açıktır. Ancak,
iletişimi denetleme yetkisinin kontrolsüz bir şekilde idari makamlara tanınması
ve yetkinin kötüye kullanılması, bizatihi korunmak istenen değerleri ortadan
kaldırabilecek sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle yetkinin kapsamının,
sınırlarının ve kötüye kullanılmasını önleyecek ya da kötüye kullanımın
zararlarını telafi edecek etkili denetim mekanizmalarının hukuk sisteminde
öngörülmesi gereklidir. Nitekim anayasal hükümler, özel hayata saygı hakkının
ve haberleşme hürriyetinin belli amaçlarla sınırlandırılabileceğini, ancak bu
sınırlamaların kanunilik, meşru amaç, demokratik toplum düzeninde gereklilik ve
ölçülülük kriterlerine uygun olması gerektiğini açıkça belirtmektedir. 6. Anayasa'nın haberleşme hürriyetini düzenleyen 22. maddesinin
birinci fıkrasına göre " Herkes, haberleşme hürriyetine  sahiptir.
Haberleşmenin  gizliliği esastır ". Aynı maddenin ikinci fıkrasına
göre ise " Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi,
genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve
özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak
usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak
gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin
yazılı emri bulunmadıkça; haberleşme engellenemez ve gizliliğine dokunulamaz.
Yetkili merciin kararı yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur.
Hâkim, kararını kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, karar kendiliğinden
kalkar. " 7. Anayasa'nın 22. maddesinin " İstisnaların uygulanacağı
kamu kurum ve kuruluşları kanunda belirtilir. " şeklindeki üçüncü
fıkrasının yorumu, somut davada belirleyici niteliktedir. Fıkra biri geniş,
diğeri dar olmak üzere iki şekilde yorumlanabilir. Geniş yorum benimsendiğinde,
hâkim kararıyla denetleme kuralına kanunla bazı kamu kurum ve kuruluşları
yönünden istisna getirilebilir, bu kamu kurum ve kuruluşları hâkim kararına
ihtiyaç olmaksızın kurum içinde veya dışında bulunan belli kişilerin
haberleşmelerini denetleyebilirler. Bu anayasa hükmünün dar yorumu ise, hâkim
kararıyla iletişimin denetlenmesine getirilen istisnanın ancak kanun tarafından
öngörülen kamu kurum ve kuruluşlarında disiplini ya da milli güvenliği koruma gibi
amaçlara yönelik olduğunun kabulünü gerektirir. 8. Mahkememiz çoğunluğunun, açıkça tartışmamakla birlikte, söz
konusu anayasal hükmü geniş yorumladığı anlaşılmaktadır. Gerek hükmün lafzının,
gerekse anayasa koyucunun amacının söz konusu hükmün bu kadar geniş
yorumlanmasına müsait olmadığını düşünüyoruz. Öncelikle, fıkra istisnaların
" uygulanacağı kamu kurum ve kuruluşları "ndan, başka bir
ifadeyle istisnaların uygulanacağı "yer"den bahsetmektedir. Danışma
Meclisi'nin taslağında yer almayan bu hükmü maddeye ekleyen Milli Güvenlik
Konseyi Anayasa Komisyonu'nun gerekçesi bu durumu daha net bir şekilde ortaya
koymaktadır. Bu gerekçe şu şekildedir: " Maddeye 'İstisnaların
uygulanacağı kamu kurum ve kuruluşları kanunda belirtilir' fıkrası eklenmiştir.
Böylece, haberleşme hürriyetinin ve gizliliğinin istisnaî olarak
kısıtlanabileceği kamu kurum ve kuruluşlarının kanunla belirtileceği
öngörülmüştür." 9. Diğer yandan, anayasa koyucunun amacının da özel hayata ve
haberleşmeye müdahalede hâkim kararının alınması gerektiğine ilişkin ilkeyi
işlevsiz kılacak bir hüküm ihdas etmek olduğu  söylenemez. Anayasa'da
" Özel hayatın gizliliği ve korunması " başlığı altında yer
alan, özel hayatın gizliliği (m.20), konut dokunulmazlığı (m.21) ve haberleşme
hürriyeti (m.22) hükümleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde, kişilerin
bireysel özerklikleri ile maddi ve manevi varlıklarını koruma ve geliştirmede
bu derece önemli olan söz konusu hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasında,
idareden bağımsız şekilde hâkim kararı güvencesi sağlandığı görülmektedir.
Nitekim, Danışma Meclisi'nin maddeye ilişkin gerekçesinde bu husus şu şekilde
vurgulanmıştır: " Özel hayatın gizliliğinin korunması ve konut
dokunulmazlığında olduğu gibi, haberleşmenin gizliliği de ancak hâkim kararıyla
kaldırılabilecek; fakat kanunun açıkça yetkili kıldığı başka bir merci dahi,
acele hallerde, istisnaen, bu yolda emir verebilecektir ." 10. Anayasanın 22. maddesinin son fıkrasının, kanunla öngörülen
belli kurumlarda ve kurumla ilgili kişilerin iletişimlerinin denetlenmesinin
ötesinde, hemen herkesi hâkim kararı olmadan dinleme sonucunu doğuracak şekilde
geniş anlaşılması, hâkim kararıyla dinleme ilkesini istisnalarla işlevsiz
kılabilecek, dolayısıyla söz konusu hak ve özgürlükleri korumasız
bırakabilecektir. Bu nedenle 22. maddenin son fıkrasının özgürlükçü bir
yaklaşımla dar yorumlanması gerekir. Bu istisnai kuralın amacı, cezaevi gibi
sıkı disiplin kurallarının uygulandığı bazı kamu kurum ve kuruluşlarında
iletişimin denetiminin hâkim kararı olmadan yapılabilmesini sağlamaktır. 11. İptali istenen kuralda, hâkim kararı olmadan MİT Müsteşarının
veya yardımcısının onayıyla iletişimi denetlenebilecek olan ikinci gruptaki
kişiler kurumda çalışan, çalışmış veya çalışacak olanlardır. Anayasa'nın 22.
maddesinin son fıkrası gereği, kanun koyucunun MİT Müsteşarı ya da
yardımcısına, önleyici istihbarat elde etmek ve analiz yapabilmek amacıyla, bu
kişilerin iletişimlerinin denetlenmesi yetkisi vermesinde Anayasa'ya aykırılık
bulunmamaktadır. MİT mensuplarının, MİT'te çalışmış veya çalışacak olanların
iletişimlerinin denetimi, kurum içi disiplin ve istihbarata karşı koyma ( kontrespiyonaj ) çalışmaları
kapsamında gerekli ve ölçülü olarak kabul edilebilir. 12. Buna karşılık, birinci grupta yer alan kişilerin
iletişimlerinin denetlenmesi söz konusu olduğunda aynı sonuca ulaşmak mümkün
değildir. MİT'le hiçbir şekilde ilgili bulunmayan çok geniş bir kesimi kapsayan
bu kişilerin iletişimleri, ancak Anayasa'nın 22. maddesinin ikinci fıkrası
kapsamında hâkim kararıyla; gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda da en geç
yirmidört saat içinde hâkim onayına sunulmak kaydıyla, yetkili merciin emriyle
denetlenebilir. Bu nedenle, iptali istenen ibare, birinci grupta yer alan
kişiler yönünden Anayasa'nın 22. maddesine aykırıdır ve iptali gerekir. 13. Bir an için 22. maddenin son fıkrasının hâkim kararı
olmaksızın MİT Müsteşarı ve yardımcısına birinci grupta yer alan kişilerin de
iletişimini denetleme konusunda yetki verdiği kabul edilse bile kuralın
Anayasa'nın 13. maddesi ışığında değerlendirilmesi ve iptal edilmesi gerekirdi.
Burada verilen yetkinin gerçekten istisnai nitelikte olup olmadığını, başka bir
ifadeyle haberleşme hürriyetine yönelik müdahalenin 13. maddede güvenceye
alınan kriterlere uygun olup olmadığını belirlemek gerekir. 14. Öncelikle MİT Müsteşarı veya yardımcısına verilen yetki
kullanılarak iletişimleri denetlenecek kişilerin, gerçekten de istisnanın
anlamına uygun olacak şekilde, dar bir alanda sınırlı sayıda kişiyi kapsayıp
kapsamadığı incelenmelidir. Kuralla iletişimlerinin denetlenmesine hâkim kararı
olmaksızın izin verilen grubun yurt dışında bulunan vatandaş olsun olmasın
herkesi, yurtiçindeki tüm yabancıları ve ankesörlü telefonla görüşen herkesi
içine alacak şekilde geniş bir kesimi kapsadığı görülmektedir. Üstelik bu
kişilerin belli bir suçu işlediği ya da işleyeceği şüphesi, terör örgütlerine
ya da yabancı istihbarat teşkilatlarına mensup olup olmadıkları gibi hususlara
bakılmaksızın " önleyici istihbarat elde etmek " veya " analiz
yapabilmek " amacı gibi oldukça geniş bir çerçevede kapsamın
belirlenmesi yoluna gidilmiştir. 15. Diğer yandan, kuralda iletişimin denetlenmesinin belli bir
süreyle sınırlandırılması ve denetleme tedbiri sona erdikten sonra içeriklerin
imha edilmesi gibi güvencelere yer verilmemiştir. 16. Anayasa'nın 20., 21. ve  22. maddelerinin ikinci
fıkraları,  kişilerin özel hayatlarına saygı ve konut dokunulmazlığı
hakları ile haberleşme hürriyetlerinin millî güvenlik, kamu düzeni, suç
işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve
özgürlüklerinin korunması amacıyla sınırlandırılabileceğini öngörmektedir. Bu
kapsamda, iletişimin denetlenmesinin özellikle terörle mücadele ve demokratik
düzenin korunması bakımından gerekli olduğu hususu izahtan varestedir. Ancak
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) kararlarında da belirtildiği üzere,
demokrasiyi korumak için başvurulan bu tedbirlerin kötüye kullanılması
durumunda, "polis devleti" uygulaması haline geleceği ve bizzat
korunmak istenen demokrasiyi yok edebilecek potansiyele sahip olduğu da bir
gerçektir. Bu nedenle,  iletişimin denetlenmesi tedbirinin kötüye
kullanılması karşısında yeterli ve etkili güvencelerin sağlanması bir
zorunluluktur (bkz. Klass ve diğerleri/Almanya , B.No: 5029/71, 6
Eylül 1978, §§ 42, 49, 50; Roman Zakharov/Rusya , B.No: 47143/06, 4
Aralık 2015, § 232 , 233 ). 17. Kuşkusuz bu güvencelerin başında yargısal denetim gelmektedir.
AİHM'e göre, iletişimin denetlenmesi talimatının verilmesi, denetlemenin
uygulanması ve tamamlanmasından sonrası olmak üzere üç aşamada denetim kararını
alan ve uygulayan idareden bağımsız bir denetim ve gözetimin yapılması gerekir.
Bu denetim,  prensip olarak ve tercihen yargı tarafından yapılmalıdır.
Zira demokratik toplumun temel niteliklerinden biri olan ve Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesi'nin Dibacesinde açıkça atıf yapılan hukukun üstünlüğü, idari
organların bireysel haklara yönelik müdahalelerinin bağımsızlık, tarafsızlık ve
gerekli usul güvencesini en iyi şekilde sağlayan yargının denetimine tâbi
tutulmasını gerektirir (Klass ve diğerleri/Almanya , § 55). 18. AİHM, Klass kararında, idareden tamamen
bağımsız olarak görev yapan "Parlamento Kurulu" ve onun oluşturduğu
"G 10 Komisyonu"nun sağladığı güvenceleri dikkate alarak, iletişimin
denetlenmesi aşamalarında yargısal kontrolün olmamasını demokratik toplumda
sınırı aşan bir eksiklik olarak görmemiştir ( Klass ve diğerleri/Almanya ,
§ 56). Bununla birlikte, kural olarak, kişilerin iletişiminin denetlenmesinin
her aşamada yargısal kontrolünün yapılması gerekir. Nitekim AİHM, kısa bir süre
önce verdiği kararda, iletişimin denetlenmesinin hâkim kararıyla yapılması ve
denetlenmesi gerekliliğini daha net bir şekilde vurgulamıştır. AİHM'e göre,
harici yargısal denetimin gecikme riski taşıyacağı çok acil durumlarda, hâkim
kararı olmadan da idari emirle iletişimin denetlenmesi yoluna gidilebilir.
Ancak iletişimin denetlenmesi talimatının verildiği sırada yargısal onayın
aranmadığı bu tür acil durumlarda alınan tedbirlerin, bilahare mutlaka yargısal
nitelikte bir denetime tabi tutulması gerekir (bkz. Szabó ve
Vissy/Macaristan, B.No: 37138/14, 12 Ocak 2016, § 81). 19. Esasen, iptali istenen kuralın da içinde bulunduğu Kanun'un 6.
maddesine,  3/7/2005 tarihli ve 5397 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle eklenen
fıkranın birinci cümlesine göre, MİT'e Kanunla verilen görevlerin yerine
getirilmesi amacıyla,  " Anayasanın 2 nci maddesinde belirtilen
temel niteliklere ve demokratik hukuk devletine yönelik ciddi bir tehlikenin
varlığı halinde Devlet güvenliğinin sağlanması, casusluk faaliyetlerinin ortaya
çıkarılması, Devlet sırrının ifşasının tespiti ve terörist faaliyetlerin
önlenmesine ilişkin olarak, hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan
hallerde MİT Müsteşarı veya yardımcısının yazılı emriyle telekomünikasyon
yoluyla yapılan iletişim tespit edilebilir, dinlenebilir, sinyal bilgileri
değerlendirilebilir, kayda alınabilir ." 20. Aynı fıkranın devamında, gecikmesinde sakınca bulunan
durumlarda MİT Müsteşarı veya yardımcısı tarafından verilen yazılı emrin
yirmidört saat içinde yetkili ve görevli hâkimin onayına sunulacağı, hâkimin
kararını en geç yirmidört saat içinde vereceği, sürenin dolması veya hâkim
tarafından aksine karar verilmesi halinde tedbirin derhal kaldırılacağı, bu
halde dinlemenin içeriğine ilişkin kayıtların en geç on gün içinde yok
edileceği, durumun bir tutanakla tespit edilip tutanağın denetimde ibraz
edilmek üzere muhafaza edileceği belirtilmektedir. 21. Müteakip fıkrada iletişimin denetlenmesinin ne kadar süreyle
yapılabileceğine dair hükümler yer almaktadır. Buna göre, iletişimin
denetlenmesine yönelik kararlar en fazla üç ay için verilebilecek, bu süre her
defasında üçer ayı geçmeyecek şekilde en fazla üç defa uzatılabilecek, ancak
casusluk faaliyetlerinin tespiti ve terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde
devam eden tehlikelere ilişkin olarak gerekli görülmesi halinde, hâkim üç aydan
fazla olmamak üzere sürenin müteaddit defalar uzatılmasına karar
verebilecektir. 22. Öte yandan, iptali istenen kuralın aksine, burada dinleme
tedbirinden sonra elde edilen bilgilerin akıbeti hakkında da önemli güvencelere
yer verilmiştir. Buna göre, " Uygulanan tedbirin sona ermesi halinde,
dinlemenin içeriğine ilişkin kayıtlar en geç on gün içinde yok edilir; durum
bir tutanakla tespit olunur ve bu tutanak denetimde ibraz edilmek üzere
muhafaza edilir ." Ayrıca elde edilen kayıtların Kanunda belirtilen
amaçlar dışında kullanılamayacağı, bilgi ve kayıtların saklanmasında ve
korunmasında gizlilik ilkesinin geçerli olacağı hükme bağlanmıştır. 23. Dava konusu kuralda ise bu güvencelerden hiçbirine yer verilmemiştir.
Kural " yukarıdaki hükümlere ve diğer kanunlardaki düzenlemelere bağlı
kalmaksızın " ibaresiyle, sadece denetlemenin hâkim kararıyla olması ya
da sonradan hâkim onayına sunulması şeklindeki güvenceyi değil, aynı zamanda
denetim emrinin verilmesi, emrin icrası ve denetim sonrası aşamalarda
haberleşme hürriyetini korumaya yönelik diğer teminatları da devre dışı
bırakmıştır. 24. Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, kuralın haberleşme
hürriyetine demokratik toplumda gerekli ve ölçülü olmayan bir sınırlama
getirdiği, dolayısıyla Anayasa'nın 22. maddesine aykırı olduğu anlaşılmaktadır. Açıklanan gerekçelerle, fıkrada yer alan ". yurt dışında
veya yabancılar tarafından gerçekleştirilen iletişim ile ankesörlü telefonlarla
gerçekleştirilen iletişim." ibaresi yönündençoğunluğun red
yönündeki görüşüne katılmıyoruz. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye M.Emin KUZ FARKLI GEREKÇE 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesine eklenen on birinci fıkrada yer
alan ".yukarıdaki hükümlere ve diğer kanunlardaki düzenlemelere
bağlı kalmaksızın; MİT Müsteşarı veya yardımcısının onayıyla." ibaresi
Mahkememizce incelenmiş kuralın iddia edildiği gibi, Anayasa'nın 2., 7., 20. ve
22. maddelerine aykırı olmadığına beş'e karşı on iki oyçokluğu ile karar
verilmiştir. Benimde katıldığım Mahkememiz red gerekçesine kısmi yetersizliği
nedenleri ile karara aşağıda açıklanan ek gerekçeler dahilinde katılınmıştır. İptali istenen dava konusu kurala göre; MİT'nın önleyici istihbarat elde etmek için analiz yapabilmek
amacı ile halen mevzuatımızda (telekomünikasyon aracılığı ile kişilerin
iletişiminin tespit edilebilmesi için CMK 135. maddesi ya da 2559 ile 2803
sayılı Kanun'da ve de 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesinin iki ila onbirinci
fıkralarında) belirtilen şartlar gerçekleşmese de MİT müsteşarı ya da
yardımcısının onayı ile yurt dışında gerçekleştirilen / yabancılar tarafından
gerçekleştirilen / ankesörlü telefonlar ile gerçekleştirilen / MİT mensupları,
MİT'te görev almış olanlar veya görev almak üzere başvuranlarca
gerçekleştirilenlerin / iletişimleri tespit edilebilecek, sinyal bilgileri
değerlendirilebilecek ve kayda alınabilecektir. İletişimin tespiti için mevcut düzenlemelerde aranan hakim kararı,
kural kapsamındakiler yönünden MİT müsteşar ve yardımcısının onay yeterliliği
içine alınmış, düzenlemelerde iletişimin tespiti kararı verilebilmesi için
aranan diğer suç işlendiğine dair kuvvetli şüphesi ya da demokratik hukuk
devletine yönelik ciddi tehlikenin varlığı şartları yerine de yine iptali
istenen kural kapsamındaki kişi ya da eylemin gerçekleştirildiği yer ve araçlar
yönünden önleyici istihbarat elde etmek ve analiz kabiliyeti amaçlarının unsur
olarak eklendiği görülmektedir. MİT, ülkenin varlığına, bağımsızlığına, güvenliğine ve Anayasal
düzenine, milli gücünü meydana getiren bütün unsurlara karşı içten ve dıştan
yöneltilen mevcut ve muhtemel faaliyetler hakkında istihbarat oluşturmak, bunu
ilgili kamu kurumları ile paylaşmak, demokratik toplum düzeni bakımından
zorunlu milli güvenliğin, kamu düzeninin var olması için suç işlenmesinin
önlenmesini sağlamak şeklinde yasal bir görev alanına sahiptir. Mahkememiz yaptığı değerlendirmede; Önleyici istihbarat elde etmek ve analiz amacı ile MİT'e iletişim
tespit ve kayda alınmasında diğer kanunlardaki düzenlemelere bağlı kalmaksızın
bir yetki verildiğini, verilen yetkinin özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği
haklarına bir sınırlama getirdiğinin açık olduğunu ancak demokratik ülkelerde
terör ve casusluk faaliyetlerine karşı istisnai durumlarda iletişimin
denetlenmesine ihtiyaç duyulabildiğini, Anayasa'nın 22. maddesinde yer alan
haberleşme özgürlüğü hakkına vaki bir müdahalede, sınırlama rejiminin saydığı
nedenlerle bağlı olarak MİT'in bunu uygulayabilecek nitelikte bir kurum
sayılacağını, Anayasa'nın 20. ve 22. maddesi kapsamında, kural ile gelen
müdahalede hakların korunması ile milli güvenliğin ve kamu düzeninin sağlanması
arasındaki makul dengenin kurulduğu ve amaca ulaşmada ölçülü olduğunu kabul
etmektedir. Ayrıca, bu sonuca ulaşırken denetim ilkeleri kapsamı dışında
tutulacak dava konusu kural kapsamında elde edilen bilgilerin gizliliğinin
korunacağı amacı dışında ya da kötüye kullanılmasını önleyecek, denetleyecek
yasal güvencelerin varlığı da ölçülülüğe gerekçe yapılmıştır. Sorun kural kapsamında elde edilen bilgilerin akıbetinden ziyade
kural ile gelen iletişimin denetlenmesi ve değerlendirilmesinde ilgili
yasaların bugün aradığı ve şart koştuğu unsurları aşan bir yetkinin MİT
Müsteşar ve yardımcısına verilmesi noktasındadır. Bu yetkinin amaç ve kapsamı belirlenmeli, kuralın Anayasal haklara
getirdiği müdahalenin kanuniliği, gerekliliği ve ölçülülüğü değerlendirilmesi
yapılmalıdır. Kararda demokratik toplumda gereklilik değerlendirilmesi
yeterince yapılmamış Anayasa'nın 16. maddesinde değerlendirmeye alınmamıştır. Sınırlamanın MİT'e verilen görev kapsamı içinde "alınması
gerekli tedbirler" den olduğuna ilişkin müdahale alanı yönünden başvurulan
önlem ile ulaşılmak istenen amaç değerlendirilmesi yapıldığında;  kanun
koyucunun kuralda belirttiği sınırlı alan içinde kalanlardan, yurt
dışında bulunanların ülke dışında yaşadıkları süreçte ülke aleyhine
yasa dışı faaliyetlerde bulunma kolaylıklarına karşı takipte ve önlemdeki
hukuki zorluklar, yurt içinde yaşayan yabancılar yönünden
ise bunların ülkede yerleşik düzen nedeniyle bulunmamaları, olanların ise
yabancı tabiyet ve kimlik taşımalarının getirdiği farklı hukuki koruma
alanları, yabancıların ülke milli menfaatlerinin korunması ve yaşatılmasında
beklenilmesi doğal diyemeyeceğimiz hassasiyet yoklukları, farklı duyarlılık
ölçütleri ile Anayasa'nın 16. maddesinde öngörülen, yabancının hak ve
hürriyetlerinin vatandaştan farklı olarak sınırlanıp düzenlenebilmesine verdiği
yetki karşısında getirilen sınırlamanın anılan hakların özünü zedeleyen bir
niteliğinden bahsedilemeyeceği ve MİT'in görevlerini yerine getirmesinde
gerekli ve zorunlu olduğu görülmektedir. Ayrıca MİT mensuplarının, MİT'de görev almış olanların veya almak
üzere başvuranlar hakkında da kurumun önemi, ödevi, amacı karşısında önleyici
istihbarat elde etme ve analiz etme anlamında verilen yetkinin hakka ölçüsüz
bir müdahale niteliği taşıdığı söylenemeyecektir. Yukarıda açıklanan nedenler ile, kural ile gelen müdahale bizatihi
demokratik düzenin varlığının ispatı vücudu için gerekli ve korunması amacına
erişmek için lüzumlu sınırı aşmamakta ve Anayasa'nın 16. maddesinin öngördüğü
yetki sınırı içinde kaldığından çoğunluk görüşüne anılan nedenlerle farklı
gerekçe ile katılınmıştır. Üye Serruh KALELİ KARŞIOY GEREKÇESİ 1- 17.4.2014 tarihli ve 6532 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri
ve Millî İstihbarat Teşkilatı Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 3.
Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 6. Maddesinin Değiştirilen Birinci Fıkrasının
(b) Bendinin İkinci Cümlesi Yönünden 1. 2937 sayılı Kanun'un birinci fıkrasının (b) bendinin birinci
cümlesinde, MİT'in kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşları, Bankacılık Kanunu kapsamındaki kurum ve kuruluşlar ile
diğer tüzel kişiler ve tüzel kişiliği bulunmayan kuruluşlardan bilgi, belge,
veri ve kayıtları alabileceği, bunlara ait arşivlerden, elektronik bilgi işlem
merkezlerinden ve iletişim alt yapısından yararlanabileceği ve bunlarla irtibat
kurabileceği belirtildikten sonra iptali istenen ikinci cümlesinde, bu kapsamda
talepte bulunulanların, kendi mevzuatlarındaki hükümleri gerekçe göstermek
suretiyle talebin yerine getirilmesinden kaçınamayacaklarına ilişkin bir
düzenlemeye yer verilmiştir. 2. Anayasa'nın 25., 26., 27. ve 28. maddelerinde ifade ve kanaat
hürriyeti ve basın özgürlüğü; 36. maddesinin birinci fıkrasında, "Herkes,
meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
veya davalı olarak iddia ve savunmaile adil yargılanma hakkına sahiptir" denilerek
adil yargılanma ve savunma hakkı; 38. maddesinin beşinci fıkrasında "Hiç
kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda
bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz." denilerek
kişinin kendisini ve yakınlarını suçlamaya zorlanamaması hakkı güvence altına
alınmıştır. 3. Yine Anayasa'nın 20. maddesinin ilk fıkrasında herkesin, özel
hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu ve
özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı belirtilmiş; ikinci
fıkrasında, millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık
ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması
sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak, usulüne göre verilmiş hâkim
kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan
hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin
üstünün, özel kâğıtlarının ve eşyasının aranamayacağı ve bunlara el
konulamayacağı, yetkili merciin kararının yirmidört saat içinde görevli hâkimin
onayına sunulacağı, hâkimin, kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat
içinde açıklayacağı; aksi halde, el koymanın kendiliğinden kalkacağı; üçüncü
fıkrasında ise herkesin, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme
hakkına sahip olduğu, bu hakkın, kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler
hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya
silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını
öğrenmeyi de kapsadığı, kişisel verilerin, ancak kanunda öngörülen hallerde
veya kişinin açık rızasıyla işlenebileceği, kişisel verilerin korunmasına
ilişkin esas ve usullerin kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. 4. Anayasa'da düzenlenen bu haklar, mutlak olmayıp Anayasa'nın
ilgili maddelerinde ve diğer maddelerinde belirtilen gereklere dayalı olarak
sınırlandırılabilir. Kuşkusuz bu sınırlama yönünden de Anayasa'nın 13.
maddesinde yer alan güvencelere uygun davranılması gerekir. 5. Anayasa'nın 20. maddesinde millî güvenlik, kamu düzeni, suç
işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya
başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına
bağlı olarak, bir kimsenin üstünün, özel kâğıtlarının ve eşyasının aranabilmesi
ve bunlara el konulabilmesi için usulüne göre verilmiş hâkim kararı bulunması
şartını aramıştır. Hakim kararı şartı yönünden Anayasa'nın "Kişinin
Hakları ve Ödevleri" başlıklı İkinci Bölümünün IV. Başlığı olan "Özel
hayatın gizliliği ve korunması" başlığı altında düzenlenen özel hayatın
gizliliği(m.20), konut dokunulmazlığı(m.21) ve haberleşme hürriyeti(m.22) ortak
hükümler içermektedir. 6. Anayasa'da kişisel verilerin, ancak kanunda öngörülen hallerde
veya kişinin açık rızasıyla işlenebileceği, kişisel verilerin korunmasına
ilişkin esas ve usullerin kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. 7. Kişisel verilere ilişkin kuralların aynı zamanda kişisel veri
niteliğindeki bilgilerin teminine, kullanılabilmesine, işlenebilmesine,
ulaşılabilmesine, saklanma süresine, temin edilme gerekçesine ilişkin
hususlarda bir belirlilik içermesi gerekmektedir. Ancak iptali istenilen
düzenlemede kişisel verileri koruyucu herhangi bir kurala yer verilmeksizin,
kapsamı ve sınırları alabildiğine geniş bir alanda tüm kamu ve özel kurum ve
kuruluşlarda bulunan kişisel verilere, veri sahipleri ile birlikte bu kurum ve
kuruluşların rıza ve muvafakatleri olmasa ve hatta mevzuatta buna engel
düzenlemeler bulunsa dahi, güvenlik nedeniyle bir kamu kurumuna bu verileri de
içerebilecek bilgi ve belgeleri verme zorunluluğu getirilmesi belirtilen
anayasal güvence ile de bağdaşmaz. 8. Anayasa'nın 20. maddesinin gerekçesinde de belirtildiği üzere
özel hayatın korunması, her şeyden önce bu hayatın gizliliğinin korunmasını,
başkalarının gözleri önüne serilmemesini gerektirir. Kişinin özel hayatında
yaşananların, yalnız kendisi veya kendisinin rıza gösterdiği kimseler
tarafından bilinmesini isteme hakkı, kişinin temel haklarından biridir ve bu
niteliği nedeniyle insan haklarına ilişkin beyanname ve sözleşmelerde yer
almış, tüm demokratik ülkelerin mevzuatlarında açıkça belirlenen istisnalar
dışında devlete, topluma ve diğer kişilere karşı korunmuştur. Bu koruma
bireyinkendisine ilişkin herhangi bir bilginin rızası olmaksızın
açıklanmamasını, yayılmamasını, nakledilmemesini ve bu bilgilere başkalarının
ulaşamamalarını da kapsamaktadır. 9. Çağdaş demokrasiler temel hak ve özgürlüklerin en geniş ölçüde
sağlanıp güvence altına alındığı rejimlerdir. Temel hak ve özgürlükleri büyük
ölçüde kısıtlayan ve kullanılamaz hale getiren sınırlamalar hakkın özüne
dokunur. Temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamaların yalnız ölçüsü
değil, şartları, nedeni, yöntemi, kısıtlamaya karşı öngörülen kanun yolları
gibi güvenceler hep demokratik toplum düzeni kavramı içinde
değerlendirilmelidir. 10. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devletinin ön
koşulları arasında hukuki güvenlik ile belirlilik ilkeleri bulunmaktadır.
Kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi, hukuk
normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde
devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven
duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Belirlilik ilkesi
ise yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya
ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir
olmasını, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem
içermesini ifade etmektedir. 11. Konu kişisel veriler olunca, Anayasa tarafından kişisel verilerin
korunmasını isteme hakkına sağlanan anayasal güvencenin ve Anayasa'nın 2.
maddesinde esasları düzenlenen hukuk devletinin ön koşulları arasında yer alan
hukuki güvenlik ile belirlilik ilkelerinin gereklerinin yerine getirilebilmesi
içinbu hakkı ilgilendiren yasal düzenlemelerin, açık, anlaşılabilir ve
kişilerin söz konusu haklarını kullanabilmelerine elverişli olması gerekir.
Ancak böyle bir düzenleme ile kişilerin özel hayatlarını ilgilendiren veri,
bilgi ve belgelerin resmi makamların keyfi müdahalelerine karşı korunması
olanaklı hale getirilebilir.Belirtilen ilkeler doğrultusunda, kişisel verileri
düzenleyen kanunlarda kişisel verilerin neden ve hangi gerekçeyle temin
edileceğine ilişkin olarak konu ve amaç sınırlamasının yapılması yanında bu verilerin
kapsamının ve ne şekilde kullanılacağının da belirlenmiş olması gerekmektedir. 12. Mahkememiz 2.10.2014 tarih ve E.2014/149, K.2014/151 sayılı
kararında,internet trafik bilgisinin TİB tarafından ilgili işletmecilerden
herhangi bir hukuki inceleme ya da sürece dahil olmadan alınmasını ve hâkim
tarafından karar verilmesi durumunda bu bilginin ilgili mercilere verilmesini
düzenleyen 5651 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (4) numaralı fıkrasının iptaline
karar verirken dayandığı gerekçelerden bazıları şöyledir: " Kuralda,
temin edilecek bilgiyle ilgili olarak herhangi bir konu ve amaç sınırlaması
bulunmadığı gibi bilginin kapsamı, ne şekilde kullanılacağı, tutulacağı süre,
temin edilme gerekçesi gibi hususlarla ilgili olarak da herhangi bir belirlilik
bulunmamaktadır...Bu durumda verilerin işlenebileceği hallerin kanunda açıkça
yer alması zorunluluğu bulunmasına karşın, kuralda herhangi bir belirleme ve
sınırlama yapılmaksızın doğrudan kişisel veri niteliğindeki trafik bilgisinin
temin edilmesine ve işlenmesine olanak sağlanmasının bu yönüyle Anayasa'nın 20.
maddesine aykırı olduğu açıktır...Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerinde yer alan
güvencelere rağmen dava konusu kural ile kişiler, bilgi toplama, saklama,
işleme ve değiştirme yetkisi olan idareye ve diğer kişilere karşı korumasız
bırakılmış, veri toplamanın amaç, gerekçe, kapsam ve sınırlama yasal
düzenlemede yer verilmemiştir...". 13. Anayasa Mahkemesinin kişisel verilerin korunması ile ilgili
olarak verdiği diğer kararlarda da ortaya koyduğu bu gerekçeler dikkate
alındığında, kişisel verilerin ilgili üçüncü kişiler ya da kamu kurum ve
kuruluşları ile paylaşılabilmesi için, söz konusu kişi ve kurumların bu
verilere erişebileceği hususunda kanunen yetkilendirilmiş olmaları ve bu
verilerin ilgili kurum ve kişilerin görevlerini yapması için gerekli olmasının
yanı sıra bu görevlerin yerine getirilmesi ile de sınırlı olması gerekir.
Kişisel verilere ilişkin kuralların aynı zamanda kişisel veri niteliğindeki
bilgilerin teminine, kullanılabilmesine, işlenebilmesine, ulaşılabilmesine,
saklanma süresine, temin edilme gerekçesine ilişkin hususlarda bir belirlilik
içermesi de gerekmektedir. 14. Buna göre maddenin iptali istenen ikinci cümlesindeki,
kendilerinden talepte bulunulan kurum ve kuruluşların, kendi mevzuatlarındaki
hükümleri gerekçe göstermek suretiyle talebin yerine getirilmesinden
kaçınamayacaklarına ilişkin düzenleme, bentteki kuralın uygulama kapsamını
genişleterek kişileri, kendileri veya yakınları aleyhine suçlayıcı nitelikte
delil göstermeye veya meslekleri nedeniyle öğrendikleri ve kişilerin savunma
hakkına ilişkin sırları içeren bilgi, belge, veri ve kayıtları vermeye
zorlamakta ve böylece anılan anayasal kural ve güvencelerle bağdaşmayacak
sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilecek bir nitelik taşımaktadır. 15. Mevzuatımızda sır saklama yükümlülüğüne, bir kimsenin
kendisini ve yakınlarını suçlayıcı nitelikte beyanda bulunmama hakkı kapsamında
düzenlemelere yer verilmiştir. Sözgelimi 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun "Sır
saklama" başlıklı 36. maddesinde, avukatlara meslekleri nedeniyle
öğrendikleri savunmaya ilişkin bilgilerin mahremiyetini koruma ödevi
verilmiştir. Basın Kanunu'nun "Haber kaynağı" başlıklı
12. maddesinde süreli yayın sahibinin, sorumlu müdürün ve eser sahibinin, bilgi
ve belge dahil her türlü haber kaynaklarını açıklamaya ve bu konuda tanıklık
yapmaya zorlanamayacağı belirtilmiştir. Aynı şekilde, 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Usulü Kanunu'nun 45. maddesinde, kişilerin kendilerini ve
yakınlarını suçlayan beyanda bulunmaya zorlanamayacağını öngören düzenlemeler
bulunmaktadır. Dava konusu bendin ikinci cümlesindeki kuralla bu bilgileri
vermekle yükümlü kuruluşların anılan mevzuatı mazeret göstererek söz konusu
bilgileri vermekten kaçınamayacaklarının aksi takdirde hürriyeti bağlayıcı ceza
ile cezalandırılacaklarının düzenlenmesi, kişileri anılan nitelikteki
(savunmaya ve kişilerin kendilerini ve yakınlarını suçlayıcı nitelikteki) bilgi
ve belgeleri de vermeye zorlayabilecek nitelikte olup, bunun anılan haklara
ölçüsüz bir müdahaleye neden olacağı açıktır. 16. Kanun'da kişilerin sır saklama, savunma ve kişilerin
kendilerini veya yakınlarını suçlayan beyanda bulunmaya zorlanamama gibi
anayasal hakları kapsamında kalan bilgilerin sadece istihbari amaçla kullanılıp
başka bir amaçla kullanılmayacağına ilişkin bir güvenceye de yer verilmiş
değildir. 17. Bu ilkelere göre itiraz konusu kurala bakıldığında, itiraz
konusu düzenlemenin de içerisinde bulunduğu (b) bendi ile MİT'e verilen
yetkinin kapsamı hem muhatap kurumlar, hem de üzerinde yetki kullanılacak alan
bakımından alabildiğince geniş kapsamlıdır. Buna göre, MİT'e muhatap kurumlar;
kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, 5411
sayılı Bankacılık Kanunu kapsamındaki kurum ve kuruluşlar ile diğer tüzel
kişiler ve tüzel kişiliği bulunmayan kuruluşlardan oluşmaktadır. Bu belirlemeye
göre tüm kurum ve kuruluşlar kapsamda bulunmaktadır. Düzenlemeye göre, MİT bu
kuruluşlardan bilgi, belge, veri ve kayıtları alabilecek, bunlara ait
arşivlerden, elektronik bilgi merkezlerinden ve iletişim altyapılarından
yararlanabilecek ve bunlarla irtibat kurabilecektir. 18. Milli güvenlik gerekçeleriyle MİT'in erişimine açılan bu
alanda kişilerin temel hak ve hürriyetlerini, anayasal haklarını, kişisel
verilerini doğrudan ilgilendiren birçok husus bulunduğunda kuşku yoktur.
Güvenlik amacıyla bireylerin temel hak ve hürriyetlerine müdahalenin sözkonusu
olduğu hallerde kamu makamlarına yetki verilirken temel hak ve hürriyetlerin
yeterince korunmasına özen gösterilmesi hukuk devleti olmanın bir gereğidir.
Aksi takdirde anayasal güvencelerin bir anlamı kalmaz. MİT'e bu şekilde milli
güvenlik amacıyla geniş bir yetki verilecekse, yapılan görevle doğrudan
bağlantılı, talebin amacıyla sınırlı ve zorunlu hallerde bu yetkinin
kullanılabilmesinin de öngörülmesi, bu sınırların korunmasını sağlayacak ve
amaç dışı kullanımına engel olacak tedbirlerin alınması gerekir. 19. Ancak, iptali istenilen kuralda MİT'ekişilerin anayasal
hakları, temel hak ve özgürlükleri ve bu kapsamda olmak üzere kişisel
verileriyle ilgili çok geniş bir alanda verilen erişim, işleme, paylaşma,
kullanma yetki ve sınırları ile bu verilerin korunmasına ilişkin usul ve
esaslara yer verilmemiştir. Bu anlamda kişisel veri niteliğindeki bilgi ve
belgeleri, arşiv ve kayıtları ve elektronik bilgi merkezleri ile iletişim
altyapılarını amaç, kapsam, kullanım ve işleme yetkileri açısından gereksiz,
ölçüsüz ve belirsiz biçimdeMİT'in erişimineaçan kuralAnayasa'nın 2., 13., 20.,
28. ve 38. maddelerine aykırıdır. 2- 6. Maddesine Eklenen Onbirinci Fıkrada
Yer Alan ".yukarıdaki hükümlere ve diğer kanunlardaki
düzenlemelere bağlı kalmaksızın; MİT Müsteşarı veya yardımcısının
onayıyla." İbaresi İle Fıkrada Yer Alan ".yurt
dışında veya yabancılar tarafından gerçekleştirilen iletişim ile ankesörlü
telefonlarla gerçekleştirilen iletişim." İbaresi Yönünden 20. 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesinin
iptali istenen ibareleri de içeren onbirinci fıkrası ile MİT'e "önleyici
istihbarat elde etmek ve analiz yapabilmek" amacıyla hâkim kararı
olmaksızın iletişimi tespit etme yetkisi verilmektedir. 21. Kişilerin iletişiminin tespit edilmesine
ilişkin genel düzenlemeler 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yer
almaktadır. Buna göre, CMK'nın 135. maddesi uyarınca, bir suç dolayısıyla yapılan
soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan
kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve iletişimin tespiti dışında başka suretle
delil elde etme imkânının bulunmaması halinde ağır ceza mahkemesi veya
gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde derhal mahkemeye sunulmak üzere
Cumhuriyet savcısının kararı ile şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla
iletişimi dinlenebilir, kayda alınabilir ve sinyal bilgileri
değerlendirilebilir. Bu tedbire ancak ağır ceza mahkemesinin oybirliğiyle karar
verilebilecektir. Ayrıca maddede bu tedbire başvurulacak durumlar, süresi,
şekli ve uygulanması ile ilgili olarak çok ayrıntılı düzenlemelere yer
verilmiş, ayrıca, CMK'nın 135. maddesinin (8) numaralı fıkrasında, "Bu
maddede belirlenen esas ve usuller dışında hiç kimse, bir başkasının
telekomünikasyon yoluyla iletişimini dinleyemez ve kayda alamaz." kuralına
da yer verilmek suretiyle, genel hüküm niteliğinde olmak üzere CMK'daki
koşullar oluşmaksızın herhangi bir kimsenin telekomünikasyon yoluyla
iletişiminin dinlenilmesi yasaklanmıştır. 22. Ancak, 3.7.2005 günlü, 5397 sayılı
Kanun'un 1., 2. ve 3. maddeleriyle 2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet
Kanunu'nun Ek 7. maddesine, 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri
Kanununun Ek 5. maddesine ve  2937 sayılı Kanun'un 6. maddesine eklenen
fıkralar ve ek maddeyle CMK'nın 135. maddesinde belirtilen bu hükümlere
istisnalar getirilerek anılan kurumların görevleri kapsamındaki faaliyetlerle
ilgili olmak üzere iletişimin tespitine yönelik düzenlemeler yapılmıştır. 23. 5397 sayılı Kanunla, 1.11.1983 tarihli
ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Millî İstihbarat Teşkilatı
Kanunu'nun 6. maddesinde yapılan değişikliğin gerekçesinde şu açıklamalara yer
verilmiştir; "Avrupa Birliği (AB) müktesebatı;
siyasi kriterler, adalet hizmetleri, iç ve dış güvenlik olmak üzere üç temel
sütundan oluşmaktadır. Üçüncü sütunda yer alan "iç ve dış güvenliğin
korunması", devletin istihbarat hizmetlerinin düzenlenmesini gerekli
kılmaktadır. Günümüzde, toplum ve devlete gelecek olan tehlikelerin önceden
sezilmesi ve bunların önlenmesi için tedbir alınması, demokratik hukuk
devletinin korunması açısından, kaçınılmaz bir zorunluluk olmuştur. Anayasanın koruma altına aldığı özel hayat
ve haberleşme özgürlüğüne, devlet tarafından, suç öncesi yapılacak olan
müdahalelerin, AB standartlarına uygun olarak bir kanunla yapılması ve
sınırlama sebeplerinin bu kanunda gösterilmesi gerekmektedir. 3.10.2001 tarihli ve 4709 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun ile,
Anayasanın özel hayat, konut dokunulmazlığı ve haberleşme hürriyetine ilişkin
20, 21 ve 22 nci maddeleri yeniden düzenlenmiştir. Bu alanlara Devletin
müdahale edebilmesi için; milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin
önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın korunması veya başkalarının hak ve
özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak,
usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmalı, yine bu sebeplere bağlı olarak
gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de, kanunla yetkili kılınmış merciin
yazılı emri bulunmalıdır. Bunlar bulunmadıkça, kişinin özel hayatına
dokunulamaz, konutuna girilemez, haberleşmesi engellenemez ve gizliliğine
dokunulamaz. Anayasanın 22 nci maddesi, haberleşme hürriyeti açısından
istisnalar olabileceğini kabul etmiş ve bunun kanunla belirlenmesini
öngörmüştür. Suç ve suçluluk ile mücadelede istihbarat
vazgeçilmez bir araçtır. İstihbarat çalışmaları ise, bilgi toplamak ve
depolamak şeklinde olduğundan, özel hayat ve aile hayatı ile yakından
ilgilidir. Elektronik yoldan yapılan iletişimin suç öncesi alanda dinlenmesi
ise, haberleşme hürriyeti ile ilgilidir. Anayasanın bu düzenlemesi karşısında,
Türkiye'de istihbarat hizmetlerinin yapılabilmesi için, kanunla düzenleme
yapılması ihtiyacı bir zorunluluk oluşturmaktadır. Ülkemizde önleyici amaçlı istihbarat
dinlemesi düzenlenmediğinden, hazırlanan Teklif ile, bu önemli eksiklik
giderilecektir. İletişimin her ne sebeple olursa olsun dinlenmesi, Anayasamızın
20 ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 8 inci maddeleri ile garanti altına
alınmış bulunan "özel hayatın gizliliği ve aile hayatına saygı
gösterilmesini isteme hakkına" uygun olarak yapılacaktır". 24. Görüldüğü üzere, kanun koyucu gerek
suçların takibi ve suçluların tespiti ve gerekse önleyici amaçlı istihbarat
dinlemesi bakımından hakim güvencesinin Anayasa'daki özel hayatın gizliliği ve
aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına ilişkin 20. maddenin bir
gereği olduğunu kabul etmiştir. Nitekim sözkonusu gerekçelerle Anayasa'nın 20.
maddesi de dikkate alınarak 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesinin ikinci
fıkrasında yapılan düzenleme şöyledir; "Bu Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan
görevlerin yerine getirilmesi amacıyla Anayasanın 2 nci maddesinde belirtilen
temel niteliklere ve demokratik hukuk devletine yönelik ciddi bir tehlikenin
varlığı halinde Devlet güvenliğinin sağlanması, casusluk faaliyetlerinin ortaya
çıkarılması, Devlet sırrının ifşasının tespiti ve terörist faaliyetlerin
önlenmesine ilişkin olarak, hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde
MİT Müsteşarı veya yardımcısının yazılı emriyle telekomünikasyon yoluyla
yapılan iletişim tespit edilebilir, dinlenebilir, sinyal bilgileri
değerlendirilebilir, kayda alınabilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde
verilen yazılı emir, yirmidört saat içinde yetkili ve görevli hâkimin onayına
sunulur. Hâkim, kararını en geç yirmidört saat içinde verir. Sürenin dolması
veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi halinde tedbir derhal kaldırılır.
Bu halde dinlemenin içeriğine ilişkin kayıtlar en geç on gün içinde yok edilir;
durum bir tutanakla tespit olunur ve bu tutanak denetimde ibraz edilmek üzere
muhafaza edilir." 25. Bu düzenlemeye göre 5397 sayılı Kanun'la
değişen 2937 sayılı Kanun'un 4. maddesinde sayılan görevlerin yerine
getirilmesini sağlamak amacıyla, Anayasanın 2. maddesinde belirtilen temel
niteliklere ve demokratik hukuk devletine yönelik ciddi bir tehlikenin varlığı
halinde Devlet güvenliğinin sağlanması, casusluk faaliyetlerinin ortaya
çıkarılması, Devlet sırrının ifşasının tespiti ve terörist faaliyetlerin
önlenmesine ilişkin olarak, hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan
hallerde MİT Müsteşarı veya yardımcısının yazılı emriyle telekomünikasyon
yoluyla yapılan iletişim tespit edilebilecektir. 26. Fakat gecikmesinde sakınca bulunan
hallerde MİT Müsteşarı veya yardımcısının yazılı emriyle verilen yazılı emir,
yirmidört saat içinde yetkili ve görevli hâkimin onayına sunulacak, yirmidört
saatlik sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi halinde
tedbir derhal kaldırılacak ve bu halde dinlemenin içeriğine ilişkin kayıtlar en
geç on gün içinde yok edilip durum bir tutanakla tespit edilecektir. 27. Uygulanan tedbirin sona ermesi halinde,
dinlemenin içeriğine ilişkin kayıtlar en geç on gün içinde yok edilecek; durum
bir tutanakla tespit edilecek ve bu tutanak denetimde ibraz edilmek üzere
muhafaza edilecektir. 28. Anılan fıkra hükümlerine göre yürütülen
faaliyetler çerçevesinde elde edilen kayıtlar, 2937 sayılı Kanun'da belirtilen
amaçlar dışında, yani istihbari amaçlar dışında kullanılamayacak ve elde edilen
bilgi ve kayıtların saklanmasında ve korunmasında gizlilik ilkesi geçerli
olacaktır. 29. Ayrıca, anılan (Kanun'un 6. maddesinde
belirtilen) usul ve esaslara aykırı dinlemeler, hukuken geçerli sayılmayacak ve
bu şekilde dinleme yapanlar hakkında 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza
Kanunu hükümlerine göre işlem yapılacaktır. 30. 2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet
Kanunu'nun Ek 7. Maddesi ile 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri
Kanunu'nun Ek 5. Maddesinde de iletişimin tespiti için aynı yöntem benimsenmiş
bulunmaktadır. Buna göre, mevzuatımızda telekomünikasyon aracılığıyla kişilerin
iletişiminin tespit edilebilmesi için ya CMK'nın 135. maddesinde belirtilen
şartların yahut 2559 ile 2803 sayılı Kanun'da ve 2937 sayılı Kanunu'nun 6.
maddesinin iki ila onbirinci fıkralarında belirtilen şartların gerçekleşmesi
gerekmektedir. 31. İptali istenen ibarelerin de bulunduğu
kuralla ise bu hükümlerden farklı bir istisna getirilmekte ve CMK'nın 135., 2559
sayılı Kanun'un Ek. 7., 2803 sayılı Kanun Ek 5. maddelerinde belirtilen şartlar
yahut 2937 sayılı Kanunu'nun 6. maddesinin iki ila onbirinci fıkralarında
belirtilen şartlar gerçekleşmese de kişilerin iletişiminin tespitine imkan
sağlayan yeni bir düzenlemeye yer verilmektedir. 32. Buna göre, MİT, önleyici istihbarat elde
etmek ve analiz yapabilmek amacıyla yukarıda belirtilen şartlara ve
düzenlemelere (özellikle de CMK'nın 135. maddesi ve 2937 sayılı Kanunu'nun 6.
maddesinin iki ila onbirinci fıkrası arasındaki düzenlemelere) bağlı
kalmaksızın, MİT Müsteşarı veya yardımcısının onayıyla yurt dışında
gerçekleştirilen, yabancılar tarafından gerçekleştirilen, ankesörlü
telefonlarla gerçekleştirilen, MİT mensupları, MİT'te görev almış olanlar veya
görev almak üzere başvuranlarca gerçekleştirilen iletişimler tespit
edilebilecek, dinlenebilecek, sinyal bilgileri değerlendirilebilecek ve kayda
alınabilecektir. 33. Görüldüğü üzere, iletişimin tespiti
yönünden dava konusu kuralla getirilen düzenlemenin, daha önce var olan iki
ayrı düzenlemelerden (CMK 135. ve 2937 s.K'nun 6. maddesinin ikinci ve
onbirinci fıkraları arasındaki düzenleme)  şu iki temel farkı
bulunmaktadır: 1. Diğer iki düzenleme uyarınca, iletişimin
tespit edilebilmesi için kural olarak "hâkim kararı" aranmaktayken,
dava konusu düzenlemede "MİT Müsteşarı veya yardımcısının
onayı" yeterli görülmekte, 2. İletişimin tespitine karar verilebilmesi
için; a. CMK'nın 135. maddesindeki düzenleme
uyarınca, "suç işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan
kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı" , b. 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesinin ikinci
fıkrasındaki düzenleme uyarınca "Anayasanın 2. maddesinde
belirtilen temel niteliklere ve demokratik hukuk devletine yönelik ciddi bir
tehlikenin varlığı" , şartları aranmaktayken, dava konusu kuralda,
yalnızca "önleyici istihbarat elde etmek ve analiz yapabilmek
amacıyla" iletişimin tespitine imkan sağlanmaktadır. 34. Yani, değişiklikten önce iletişimin
tespit edilebilmesi için CMK'nın 135. maddesindeki düzenleme uyarınca bir suç
işlenmesi ve iletişimi tespit edilecek kişinin bu suçu işlediğine ilişkin somut
delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ya da 2937 sayılı Kanun
gereği bir suç işlenmemiş olsa bile Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen temel
niteliklere ve demokratik hukuk devletine yönelik ciddi bir tehlikenin varlığı
ve her iki düzenlemede de gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yetkili merciin
yazılı emriyle olsa bile sonuçta hâkim kararı aranmaktayken, dava konusu kurala
ilişkin düzenlemede bu koşullar oluşmaksızın da önleyici istihbarat elde etmek
ve analiz yapabilmek amacıyla ve hâkim kararı yerine MİT Müsteşarı veya
yardımcısının onayıyla iletişimin tespit edilmesine imkân tanınmaktadır. 35. Kanun'un dava konusu ibareyi de içeren
onbirinci fıkrasında, önleyici istihbarat elde etmek ve analiz yapabilmek
amacıyla Kanun'un 6. maddesinin iki ila onbirinci fıkralarındaki ve diğer
kanunlardaki düzenlemelere bağlı kalmaksızın; MİT Müsteşarı veya yardımcısının
onayıyla MİT mensuplarının, MİT'te görev almış olanların veya görev almak üzere
başvuranların iletişiminin tespit edilebileceği, dinlenebileceği, sinyal bilgilerinin
değerlendirilebileceği ve kayda alınabileceği düzenlenmektedir. 36. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk
devletinin temel ilkelerinden biri'belirlilik ilkesi'dir. Bu ilkeye göre, yasal
düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve
kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması
ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi
gerekir. 37. Öte yandan, özel hayatın ve
haberleşmenin gizliliğinin sınırlandırılmasında ilgili Anayasa maddelerinde
belirtilen sebeplerin varlığı yanında temel hak ve özgürlüklerin
sınırlandırılması rejimini belirleyen Anayasa'nın 13. maddesine de uyulması
gerekmektedir. Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği
hakları, yalnızca kanunla ve demokratik bir toplumda gerekli olduğu ölçüde
sınırlanabilir. Ayrıca getirilen bu sınırlamalar, hakkın özüne dokunamayacağı
gibi Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve
ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. 38. Anayasal açıdan dokunulamayacak öz, her
temel hak ve özgürlük açısından farklılık göstermekle birlikte kanunla
getirilen sınırlamanın hakkın özüne dokunmadığının kabulü için temel hakların
kullanılmasını ciddi surette güçleştirip, amacına ulaşmasına engel olmaması ve
etkisini ortadan kaldırıcı bir nitelik taşımaması gerekir. Ancak bu durumda
sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olduğu söylenebilir. 39. Ölçülülük ise amaç ve araç arasında
hakkaniyete uygun bir dengenin bulunması gereğini ifade eder. Ölçülülük, aynı
zamanda yasal önlemin sınırlama amacına ulaşmaya elverişli olmasını, amaç ve
aracın ölçülü bir oranı kapsamasını ve sınırlayıcı önlemin demokratik toplum
düzeni bakımından zorunluluk taşımasını da içeren bir ilkedir ( Anayasa Mahkemesinin 26.12.2013 günlü, E.
2013/67, K. 2013/164 sayılı kararı). 40. Anayasa'nın 22. maddesinin ikinci
fıkrasında, maddede belirtilen sebeplere bağlı olarak usulüne göre verilmiş
hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca
bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça;
haberleşmenin gizliliğine dokunulamayacağı, müdahalenin yetkili merciin kararı
ile yapılması halinde ise bunun yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına
sunulması gerektiği belirtilerek hâkim kararı olmaksızın haberleşme
hürriyetinin gizliliğine dokunulamayacağı anayasal güvenceye bağlanmıştır. 41. Maddenin üçüncü fıkrasında ise "İstisnaların
uygulanacağı kamu kurum ve kuruluşları kanunda belirtilir." denilerek
bu kuralın da mutlak olmadığı ve bu kurala da bazı kurumlar yönünden
sınırlamalar getirilebileceği belirtilmiştir. 42. Ancak bu istisna, aktif bir süje olarak
haberleşme hürriyetini hâkim kararı olmaksızın sınırlayabilecek kurumlar
yönünden değil, pasif bir nesne olarak hürriyeti sınırlanabilecek kurumlar
yönünden tanınmıştır. Bir başka ifadeyle, bu istisna ile herhangi bir kuruma
başkalarının iletişimine hâkim kararı olmaksızın müdahale etme yetkisi
verilmemekte, cezaevleri gibi özel niteliği bulunan bazı kurumlarda hâkim
kararı olmaksızın iletişime müdahale edilmesi yetkisi verilebileceği
düzenlenmektedir. 43. Nitekim madde gerekçesinde, "Maddeye
'İstisnaların uygulanacağı kamu kurum ve kuruluşları kanunda belirtilir.'
fıkrası eklenmiştir. Böylece haberleşme hürriyetinin ve gizliliğinin istisnai
olarak kısıtlanabileceği kamu kurum ve kuruluşlarının kanunla belirleneceği
öngörülmüştür." denilmek suretiyle bu husus açıkça
vurgulanmıştır. 44. Buna göre, anılan istisna uyarınca hâkim
kararı olmaksızın bazı kurumlarda haberleşme hürriyetine ve gizliliğine
sınırlamalar getirilmesi mümkünse de herhangi bir kurum veya kuruluşun hâkim
kararı olmaksızın veya sonradan hâkim onayına sunulmak üzere yetkili merciin
emri olmaksızın başkalarının haberleşme hürriyetine ve gizliliğine müdahale
etmesi mümkün değildir. 45. İptali istenen kuralla MİT'e, "önleyici
istihbarat elde etmek ve analiz yapabilmek" gibi tamamen belirsiz
ve geniş bir alanda ve Kanunun bu konuda sınırları ortaya koyan nitelikteki
düzenlemelerine ve diğer kanunlardaki düzenlemelere bağlı kalmaksızın
iletişimin dinlenmesi yetkisi verilmiştir. Anayasa'nın özel hayatın gizliliği
ve haberleşme özgürlüğüyle ilgili 20. ve 22. maddelerinde bu hak ve
özgürlüklerin ancak "millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin
önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve
özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak "
usulüne göre verilmiş hâkim kararı ya da yine bu sebeplere bağlı olarak
gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı
emri ile sınırlamaya cevaz verirken, iptali istenen düzenlemede öngörülen
sınırlama nedeni Anayasadaki sınırlama nedenlerinden milli güvenlik ve kamu
düzeni ile ilgili olmakla birlikte bunları aşan "önleyici
istihbarat elde etmek ve analiz yapabilmek" gibi tamamen belirsiz
ve geniş bir alana ilişkin bir nedenle hakim güvencesi de olmaksızın iletişimin
tespitine imkan vermektedir. 46. Ayrıca, dava konusu ibareyle hiçbir
sınırlama ve ayırım ölçütü kullanılmaksızın yurt içindeki tüm yabancıların
iletişimi ile yurtdışındaki herkesin iletişiminin, bu çerçevede örneğin yurt
dışına seyahat etmek üzere çıkan vatandaşların iletişiminin tespit edilmesine,
dinlenebilmesine, kayda alınmasına ve iletişim sinyal bilgilerinin
değerlendirilmesine izin verilmesi, sınırlandırma aracı ile sınırlandırma amacı
arasında bulunması gereken makul dengeyi ortadan kaldırmakta ve Anayasa'nın 20.
ve 22. maddesiyle güvence altına alınan özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği
haklarının ölçüsüz şekilde sınırlandırılmasına neden olmaktadır. 47. Açıklanan nedenlerle iptali istenen
ibarelerle oluşan düzenleme Anayasa'nın 2., 13., 20. ve 22. maddelerine
aykırıdır. İptali gerekir. 3- Kanun'un 6. Maddesiyle 2937 Sayılı
Kanun'un 26. Maddesine Eklenen İkinci Fıkranın İkinci Cümlesi 48. 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinde, MİT
mensuplarına ilişkin özel soruşturma ve kovuşturma usulleri düzenlenmektedir. 49. Bu değişiklikten önce de mevcut olan,
maddenin birinci fıkrası uyarınca, MİT mensuplarının veya belirli bir görevi
ifa etmek üzere kamu görevlileri arasından Başbakan tarafından
görevlendirilenlerin görevlerini yerine getirirken, görevin niteliğinden doğan
veya görevin ifası sırasında işledikleri iddia olunan suçlardan dolayı
haklarında soruşturma yapılması Başbakanın iznine bırakılmıştır. Buna göre,
Başbakanın izni olmaksızın herhangi bir MİT görevlisi hakkında işlediği görev
suçuyla ilgili bir soruşturma başlatılması veya yürütülmesi mümkün
bulunmamaktadır. İptali istenen Kanunla bu düzenlemeden sonra gelmek üzere
eklenen fıkrada dava konusu cümleyi de içeren şu kurala yer verilmiştir; "Cumhuriyet savcıları, MİT görev ve
faaliyetleri ile mensuplarına ilişkin herhangi bir ihbar veya şikâyet
aldıklarında veya böyle bir durumu öğrendiklerinde MİT Müsteşarlığına
bildirirler. MİT Müsteşarlığının, konunun görev ve faaliyetlerine ilişkin
olduğunu belirtmesi veya belgelendirmesi hâlinde adli yönden başkaca bir işlem
yapılmaz ve herhangi bir koruma tedbiri uygulanmaz. Ancak birinci
fıkra hükümlerine göre işlem yapılabilir." 50. Fıkra ile "MİT görev ve
faaliyetleri ile mensuplarına ilişkin" tüm soruşturma işlemleri
bakımından "MİT Müsteşarlığının, konunun görev ve faaliyetlerine
ilişkin olduğunu belirtmesi veya belgelendirmesi hâlinde" mutlak
bir koruma sistemi öngörmekte, bu durumda kurum ve mensupları hakkında adli
yönden koruma tedbirleri de dahil olmak üzere herhangi bir işlem yapılması
yasaklanmaktadır. Böylece suçların takibi, soruşturma ve kovuşturma işlemleri
bakımından adli mercilerin yetkileri ortadan kaldırılarak inisiyatif tamamen
MİT'e verilmektedir. 51. Fıkrada geçen "ile
mensuplarına" ibaresinin kendinden önce gelen " MİT görev
ve faaliyetleri" ibarelerine ve birinci fıkraya izafeten
kullanıldığı, dolayısıyla bu ibarenin kendinden önce gelen ibarelerden ve
fıkradan bağımsız/ilgisiz olamayacağı ve kendisinden önce gelen ibare ve
fıkrayla birlikte değerlendirildiğinde, ibarenin " ile mensuplarının
görev ve faaliyetleri " anlamında kullanıldığının tespiti hâlinde,
kuralın sadece görev suçlarına ilişkin bir izin sistemini içerdiği söylenebilirse
de, düzenlemede buna ilişkin bir belirginlik sözkonusu olmadığı gibi görev
suçları yönünden zaten bir önceki fıkrada düzenleme olması nedeniyle kuralla
örtülü olarak kişisel suçları da kapsayan bir izin sisteminin öngörüldüğü
sonucuna ulaşılmaktadır. 52. Kural gereğince Cumhuriyet savcıları,
MİT görev ve faaliyetleri ile mensuplarının görev ve faaliyetlerine ilişkin
herhangi bir ihbar veya şikâyet aldıklarında veya böyle bir durumu
öğrendiklerinde MİT Müsteşarlığına bildirimde bulunacaklar ve bu bildirim
üzerine, MİT Müsteşarlığının, konunun görev ve faaliyetlerine ilişkin olduğunu
belirtmesi veya belgelendirmesi hâlinde adli yönden başkaca bir işlem
yapamayacak ve herhangi bir koruma tedbiri uygulayamayacaklardır. Ancak bu
durumda da maddenin ilk fıkrasında belirtilen kural gereği görev suçu olduğu
anlaşılan eylemin soruşturulabilmesi için Başbakandan izin alarak soruşturma
yapabileceklerdir. 53. Görüldüğü üzere, dava konusu kuralın da
bulunduğu fıkrayla, MİT mensuplarının görevsuçlarına ilişkin maddenin birinci
fıkrasında düzenlenen soruşturma usulünde herhangi bir değişiklik
yapılmamaktadır. Soruşturma izni, bir ceza muhakemesi müessesesi olup kural
olarak bu izin alınmadan herhangi bir soruşturma işleminin yapılması mümkün
bulunmamaktadır. Nitekim bu hususları tüm memurlar ve kamu görevlileri yönünden
genel olarak düzenleyen 2.12.1999 günlü, 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu
Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun'un 4. maddesinin birinci
fıkrasında, "Cumhuriyet başsavcıları, memurlar ve diğer kamu
görevlilerinin bu Kanun kapsamına giren suçlarına ilişkin herhangi bir ihbar
veya şikâyet aldıklarında veya böyle bir durumu öğrendiklerinde ivedilikle
toplanması gerekli ve kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespitten başka
hiçbir işlem yapmayarak ve hakkında ihbar veya şikayette bulunulan memur veya
diğer kamu görevlisinin ifadesine başvurmaksızın evrakın bir örneğini ilgili
makama göndererek soruşturma izni isterler." denilmek suretiyle
bu husus açıkça ortaya konulmuştur. 54. Belirtilen açıklamalar karşısında dava
konusu kuralın yer aldığı fıkra hiç düzenlenmemiş olsaydı bile maddenin birinci
fıkrasının amir hükmü gereği, MİT mensuplarının görev suçlarıyla ilgili
soruşturma izni alınmadan bunlar hakkında adli bir işlem yapılması veya bir koruma
tedbirinin uygulanması zaten mümkün bulunmamaktaydı. Dolayısıyla bu kuralın
yalnızca görev suçlarını kapsayacak şekilde anlaşılması halinde birinci fıkrada
düzenlenen durumun farklı şekilde ifade edilmesine neden ihtiyaç duyulduğu
sorusu açıkta kalacaktır. Bu nedenle burada amacın, birinci fıkradaki korumanın
hem suçlar hem de korumaya alınan kişiler açısından genişletilmesi olduğu
anlaşılmaktadır. Bir an için fıkrada düzenlenen durumun görev suçlarına ilişkin
olduğu düşünülse bile burada kişisel suç-görev suçu ayrımının yapılmasında dahi
inisiyatif tamamen MİT'e bırakılmış bulunmaktadır. 55. 5271 sayılı CMK'nın 160. ve devamı
maddelerine bakıldığında bir eylemin kamu davası açılmasını gerektirecek
nitelikte bir suça vücut verip vermediği ve suçun nitelendirmesini yapma, bu
yönüyle suçun görev suçu olup olmadığını belirleme yetkisinin Cumhuriyet
savcısına bırakıldığı görülmektedir. 56. İptali istenen kural gereğince, bir suç
şüphesi durumunda Cumhuriyet savcısının, suçun MİT mensuplarının görev ve
faaliyetlerine ilişkin olup olmadığına bakmaksızın bir başka ifadeyle kişisel
suçlar yönünden de eylemin MİT'in görevi kapsamında kalıp kalmadığını MİT
Müsteşarlığına sorması ve eğer yanıt olumlu olursa hiçbir adli işlem
yapmaksızın tıpkı görev suçlarında olduğu gibi soruşturma izni istemesi
gerekmektedir. Yani bu durumda, Cumhuriyet Savcısı yargı yetkisini kullanabilip
kullanamayacağını MİT'e sorarak öğrenecek, MİT'in cevaz vermesi halinde ve
verdiği kapsamda bu yetkisini kullanabilecektir. Bu durum, Kanun'un bir başka
hukuki müessese için kabul ettiği bir usulün, öngörülmeyen başka bir alanda kullanılabilmesine
neden olabilecektir ki, bu durumun keyfiliğe neden olması ihtimali karşısında
Devletin her türlü işlem ve eyleminin hukuka uygun olması gerektiği yönündeki
hukuk devleti anlayışıyla bağdaştırılması olanaksızdır. 57. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye
Cumhuriyeti bir hukuk devleti olarak nitelendirilmiş ve 125. maddesinin birinci
fıkrasında "İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı
yolu açıktır." denilerek, idarenin tüm işlem ve eylemlerinin yargı
denetimine tabi olacağı ilkesi kural olarak benimsenmiştir. 58. Çağdaş hukuk sistemlerinde, ceza
yargılaması alanında, yaş, görev, ünvan gibi kişilerin belli vasıfları dikkate
alınarak genel soruşturma ve kovuşturma usullerinden ayrılan özel soruşturma ve
kovuşturma usullerine yer verilebilmekte, bu çerçevede kamu görevlileri
yönünden genel yetki kurallarından ayrılarak ve çeşitli kriterler baz
alınarak "kişi bakımından yetki kuralları" belirlenebilmektedir.
Anayasa koyucu ve kanun koyucu, uluslararası hukuk ve iç hukuktan kaynaklanan
kimi nedenlere dayanarak bu genel kurallara istisnalar getirmiştir. Buna göre,
suç işleyen her kişi hakkında uygulanması gereken genel düzenlemeleri içeren
5271 sayılı Kanun hükümleri bazı suç failleri bakımından uygulanmayacak, bunlar
hakkında ilgili kanunlarındaki özel soruşturma ve kovuşturma usulleri geçerli
olacaktır. Bu usullerin tanınması, uygulanacak kişilere bir zümre ya da sınıf
olarak imtiyaz tanımak anlamına gelmeyip, yapılan görevin niteliğinden
kaynaklanmaktadır. Böylece, hem yapılan görevin en iyi şekilde ve etkin olarak
yerine getirilmesi sağlanacak hem de gereksiz şikâyetlere maruz kalınarak
görülen hizmetin kesintiye uğraması engellenecektir. (Anayasa Mahkemesinin
17.1.2013 günlü, E. 2012/19, K.2013/17 sayılı kararı). 59. Nitekim Anayasa'nın 128. maddesinin son
fıkrasında "Memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında
işledikleri iddia edilen suçlardan ötürü ceza kovuşturması açılması, kanunla
belirlenen istisnalar dışında, kanunun gösterdiği idarî merciin iznine
bağlıdır." denilmek suretiyle kamu görevlileri yönünden özel
soruşturma usullerinin uygulanması anayasal güvenceye kavuşturulmuştur. 60. İptali istenen kuralda da anılan
çerçevede milli güvenlik yönünden önemli görevler yürüten MİT mensuplarının
yürüttükleri görevin niteliği nedeniyle özel bir soruşturma usulüne tabi
kılınmak istendiği anlaşılmaktadır. Kanun koyucunun, izlediği ceza politikası
uyarınca kanunlarla belirlenen görevlerini en iyi şekilde ve etkin olarak
yerine getirmesini sağlamak ve gereksiz şikâyetlere maruz kalınarak görülen
hizmetin kesintiye uğramasını önlemek üzere MİT mensupları yönünden farklı bir
soruşturma usulü benimsemesinin takdir yetkisi kapsamında olduğu açıktır. 61. Ancak yapılan düzenlemeye bakıldığında,
kural gereği Cumhuriyet savcısı, MİT mensuplarının sadece görev ve
faaliyetlerine ilişkin eylemlerine değil, suç konusu olabilecek herhangi bir
eylemine bu arada şahsi suçlarına konu olabilecek eylemlerine ilişkin bir ihbar
veya şikâyet aldığında veya böyle bir durumu öğrendiğinde de bunların MİT'in
görev ve faaliyetleri kapsamında kalıp kalmadığını MİT Müsteşarlığına soracak
ve eylemin görev kapsamında kaldığının belirtilmesi durumunda, eylemin şahsi
suç kapsamında kaldığını tespit etmiş olsa bile hiçbir adli işlem
yapamayacaktır. Yalnızca, görev suçları için öngörülen prosedürü işleterek
eylemin soruşturulabilmesi için Başbakandan veya Müsteşardan soruşturma izni
isteyebilecektir. Bu prosedür uygulanmadan önce Cumhuriyet savcısının adli
yönden hiçbir işlem yapamaması ve herhangi bir koruma tedbirinin uygulanamaması
nedeniyle izin alınmış olsa dahi yürütülecek soruşturmanın sağlıklı ve etkili
olabilmesi de mümkün değildir. 62. Yani bu halde, yasama dokunulmazlığına
sahip bir milletvekili bile ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren meşhud
bir şahsi suç işlediğinde hakkında derhal soruşturma başlatılabilirken, bir MİT
mensubu aynı suçu işlediğinde soruşturma başlatılamayacak, bu eylemin MİT'in
görevi kapsamında kalıp kalmadığı sorulacak ve eğer MİT, eylemin görevi
kapsamında kaldığını belirtirse hiçbir adli işlem yapılamayacak, sadece söz
konusu eylem için soruşturma izni istenebilecektir. 63. Kuralla CMK'nın 160. ve devamı maddeleri
uyarınca Cumhuriyet savcılarının, eylemin kamu davası açılmasını gerektirecek
nitelikte bir suça vücut verip vermediğini ve suçun nitelendirmesini yapma, bu
yönüyle suçun görev suçu olup olmadığını belirleme yetkisi, MİT mensupları
yönünden ortadan kaldırılmakta ve bu yetki MİT Müsteşarlığına verilmektedir. 64. Bu durum karşısında dava konusu kuralla
MİT mensuplarının her türlü eylemini değerlendirme, bu yönüyle bu eylemlerin
görev suçu kapsamında kalıp kalmadığına karar verme yetkisinin yargı
mercilerinden alınarak MİT'e verilmesi, MİT'e bazı şahsi suçları, görev suçu
kapsamında değerlendirerek bunların özel bir soruşturma usulüne tabi
kılınabilmesi imkânını tanımakta, bu yönüyle Kanun'un başka bir hukuki müessese
için kabul ettiği usulün, öngörülmeyen bir alanda kullanılması keyfiliğine izin
vermektedir. Kanun'un öngördüğü yeni usul, çok geniş bir alanla ilgili olarak
suç teşkil edebilecek eylemlerin gerçekleşme şartlarının ve olası cezai
sorumlulukların belirlenmesi imkânını ortadan kaldıracak bir nitelik
taşımaktadır. Bu nitelikteki bir düzenlemeyi hakimlerin görevlerinde bağımsız
olduklarını, Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine
göre hüküm vereceklerini, hiçbir organ, makam, merci veya kişinin yargı
yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hakimlere emir ve talimat
veremeyeceğini, genelge gönderemeyeceğini, tavsiye ve telkinde bulunamayacağını
öngören Anayasa'nın 138. maddesi ile bağdaştırmak mümkün değildir. 65. Hukuk devletinde, Devletin her türlü
işlem ve faaliyetinin hukuka uygun olması, kamu görevlilerinin hukuk dışına
çıkan eylemlerinin etkili biçimde soruşturulması ve yargı bağımsızlığının en
üst seviyede korunması gerekir. İptali istenen ibare bu niteliklere tamamen
aykırı bir düzenleme içerdiğinden hukuk devleti ilkesiyle de bağdaşmamaktadır. 66. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural,
Anayasa'nın 2. ve 138. maddelerine aykırıdır. 4- Kanun'un 6. Maddesiyle 2937 Sayılı
Kanun'un 26. Maddesine Eklenen Dördüncü Fıkrasının Birinci Cümlesi 67. 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin dava
konusu kuralı içeren dördüncü fıkrasının birinci cümlesinde, MİT Müsteşarına
ilişkin olarak özel bir soruşturma usulü düzenlenmektedir. 68. Daha önce belirtildiği üzere 2937 sayılı
Kanun'un 26. maddesinin birinci fıkrası uyarınca tüm MİT mensuplarının bu arada
MİT Müsteşarının görevini yerine getirirken, görevin niteliğinden doğan veya
görevin ifası sırasında işlediği iddia olunan suçlardan dolayı
soruşturulabilmesi Başbakanın iznine bağlı bulunmaktadır. 69. Dava konusu kuralda, hem bu izin usulüne
hem de izin verilmesi halinde yürütülecek soruşturmaya ilişkin olarak MİT
Müsteşarı yönünden yeni kurallar belirlenmekte, böylece MİT Müsteşarı, diğer
MİT mensuplarına göre ayrı bir soruşturma rejimine bağlanmaktadır. Bu
çerçevede, kural uyarınca MİT Müsteşarı hakkındaki soruşturmalarda, 25.10.1963
günlü ve 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
15/A maddesinin üçüncü fıkrasının son iki cümlesi ile beş, altı ve yedinci
fıkralarında yer alan usul ve hükümler uygulanacaktır. 70. Buna göre, MİT Müsteşarının görevini
yerine getirirken, görevin niteliğinden doğan veya görevin ifası sırasında
işlediği iddia olunan suçlar hakkındaki soruşturmalarda Başbakandan soruşturma
izni istenecek, Başbakanın vereceği "izin verme veya vermeme" kararına
karşı ilgililer on gün içinde Cumhurbaşkanlığına itiraz edebilecek ve itiraz
sonucu Cumhurbaşkanının verdiği karar kesin olacaktır. Yani bu karara karşı
yargı yolu kapalı olacaktır. MİT müsteşarı hakkında soruşturma izni
verilmemesine ilişkin Cumhurbaşkanınca verilecek karar üzerine herhangi bir
soruşturma açılması mümkün olmayacaktır. 71. Cumhurbaşkanının soruşturmaya izin
yönünde karar vermesi veya Başbakanın soruşturma izni verilmesine ilişkin
kararına süresinde itiraz edilmemesi hallerinde ise MİT müsteşarı hakkında
soruşturma aşamasına geçilecek, fakat bu soruşturmayı ilgili Cumhuriyet savcısı
değil Başbakanın denetim elemanları arasından belirleyeceği üç kişilik
soruşturma kurulu yapacaktır. 72. Soruşturma kurulu, bu soruşturmayı
yürütürken 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun Cumhuriyet savcısına tanıdığı
bütün yetkilere sahip olacak ve soruşturma sırasında hâkim kararı alınması
gereken hususlarda yetkili mahkemelere başvurabilecektir. Kurul, yaptığı
soruşturma sonucunu bir rapor ile tespit ederek Başbakana sunacak, Başbakan,
kamu davasının açılmasına gerek görürse ilgili Yargıtay dairesinde dava
açılacak, ancak gerek görmezse kovuşturma yapılmasına yer olmadığına karar
verecek ve bu karar kesin olacaktır. Bir başka ifadeyle Başbakanın kovuşturma
yapılmasına yer olmadığı yönündeki kararına karşı yargı yolu kapalı olacaktır.
Görüldüğü üzere dava konusu kuralla sadece MİT Müsteşarının soruşturulmasına
ilişkin izin prosedürünün nasıl işleyeceği düzenlenmemekte, aynı zamanda izin
verilmesi halinde söz konusu soruşturmanın yapılmasına ilişkin olarak özellikle
soruşturmayı yürütecek merci yönünden genel kurallardan ayrılan özel bir
soruşturma usulü benimsenmektedir. 73. 6519 sayılı Kanun'un 61. maddesiyle 353
sayılı Kanun'a 15. maddesinden sonra gelmek üzere eklenen 15/A maddesi ile
ilgili olarak Mahkememizce verilen 14.1.2015 günlü, E:2014/89 ve K:2015/3
sayılı kararda, iptali istenilen ibare ile itiraz makamı olarak
Cumhurbaşkanlığı makamının belirlenmiş olması nedeniyle, hem suçtan zarar
görenlerin hem de soruşturulacak kimselerin soruşturma izni verilmesi veya
verilmemesi kararlarına karşı yargısal denetime başvurma imkânının ortadan
kaldırılmış olduğu, bu haliyle Başbakanın ve İçişleri Bakanının anılan
işlemlerinin yargı denetimi dışına çıkarılmasının, Anayasa'nın Cumhuriyetin
nitelikleri arasında saydığı, kişi ya da kurumların yanı sıra idarenin ve
yasama organının da anayasal ilkelerle bağlı olduğu anlamına gelen "hukuk
devleti","hak arama özgürlüğü" ve " idarenin
işlemlerine karşı yargı yolunun açık olması" ilkelerine aykırılık
oluşturacağı gerekçesiyle Anayasa'nın 2., 36., 105. ve 125. maddelerine aykırı
olduğu ve fıkranın son cümlesi ile birlikte iptali gerektiği düşüncesiyle
çoğunluk görüşünekatılmamıştık. İptali istenen düzenleme 353 sayılı Kanun'a 15.
maddesinden sonra gelmek üzere eklenen 15/A maddesine yollama yaptığından
anılan karşıoy gerekçeleri burada da geçerlidir. 74. Belirtilen gerekçelerle kuralın iptaline
karar verilmesi gerektiğini düşündüğümüzden çoğunluğun aksi yöndeki kararına
katılmadık. 75. Açıklanan nedenlerle, 17.4.2014 tarihli ve 6532 sayılı Devlet
İstihbarat Hizmetleri ve Millî İstihbarat Teşkilatı Kanununda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un yukarıda belirtilen kuralları ile yapılan
düzenlemelerin Anayasa'ya aykırı olduğu ve iptali gerektiği kanaatinde
olduğumuzdan çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmıyoruz. Üye Alparslan
  ALTAN Üye Erdal TERCAN