ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1997/32 Karar Sayısı : 1998/25 Karar Günü : 26.5.1998 Resmi Gazete tarih/sayı: 11.03.2003/25045 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Vezirköprü Asliye
Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 765 sayılı Türk Ceza
Kanunu'nun 258. maddesinin üçüncü fıkrasının, Anayasa'nın 10. maddesine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Orman kesme suçundan suçüstü yakalanan sanığın görevli orman
muhafaza memuruna elindeki balta ile mukavemette bulunduğu ve hakaret ettiği
savıyla eylemine uyan TCK'nun 258/1-3, 266/1 ve 71. maddeleri gereğince
cezalandırılması istemiyle açılan kamu davasını görmekte olan mahkeme, TCK.nun
258. maddesinin üçüncü fıkrasının, Anayasa'ya aykırı olduğu yolundaki
cumhuriyet savcısının savını ciddi bularak iptali istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun, iptali istenen üçüncü fıkrayı da
içeren 258. maddesi şöyledir: "Madde 258- (Değişik: 9/7/1953 -6123/1 md.) Bir memura veya ona yardım edenlere memuriyetine ait vazifeleri
ifa sırasında cebir ve şiddet veya tehdit ile mukavemet eden kimse altı aydan
iki seneye kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (Değişik: 7/6/1979 - 2245/6 md.) Eylem silahla bir kişi tarafından
işlenmişse iki yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Eylemin iki veya daha
çok silahlı kişiler tarafından veya silahsız olsa bile toplanmış beşten çok
kişiler tarafından işlenmesi halinde verilecek ceza üç yıldan beş yıla kadar
hapis cezasıdır. Eğer fiil, kendisini veya akrabasını hapis veya tevkiften
kurtarmak maksadiyle vâki olmuşsa birinci fıkradaki hal için iki aydan altı
aya, ikinci fıkrada yazılı hal için dört aydan bir seneye kadar hapis cezası
verilir. Eğer memur haiz olduğu salâhiyet hududunu tecavüz ederek veya
keyfi hareketlerle bu muameleye sebebiyet vermiş ise fail hakkında geçen
maddelerdeki ceza dörtte bire kadar indirileceği gibi icabına göre ceza
büsbütün de kaldırılabilir. 254, 255, 256 ve 257 nci maddelerle yukarıki fıkralarda yazılı
fiiller, İcra Vekilleri Heyetinden bir vekil aleyhinde işlenirse tâyin edilecek
ceza yarı nispette artırılarak hükmolunur." B- Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralı şöyledir: "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet Necdet SEZER, Samia AKBULUT, Haşim
KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 25.3.1997 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
sınırlama sorununun bu evrede ele alınmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralı, bunlarla ilgili gerekçeler ve
öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra herhangi bir sınırlamaya
gerek görülmeden gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuran Mahkeme, aynı suçu işleyenler arasında farklılık
yaratıldığını belirterek itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. maddesine aykırı
olduğunu ileri sürmüştür. TCK'nun 258. maddesinin birinci fıkrasında, bir memur veya ona
yardım edenlere, görevlerini yapmakta oldukları bir sırada cebir, şiddet veya
tehdit kullanarak direnen kişilerin cezalandırılması öngörülmüştür. İtiraz
konusu üçüncü fıkrada ise, bu eylemin kendisini veya akrabalarını
tutuklanmaktan, hapse girmekten kurtarmak amacıyla gerçekleştirilmesi cezayı
azaltıcı özel bir neden olarak gösterilmiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
denilmektedir. Yasa önünde eşitlik herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
olacağı anlamına gelmez. Yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep aykırılığı gözetilemez ve bu
nedenlerle eşitsizlik yaratılamaz. Bu ilke, birbirleriyle aynı durumda olanlara
ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve toplulukların
yaratılmasını engellemektedir. Kimi yurttaşların haklı bir nedene dayanarak
değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Aynı hukuki durumda bulunanlardan kimileri için farklı kurallar
uygulanmasını haklı gösterecek nedenler anlaşılabilir, amaçla ilgili, makul ve
adil olması ölçütleriyle hukuksal biçim ve içerik kazanmaktadır. Getirilen
düzenleme herhangi bir biçimde, birbirini tamamlayan, doğrulayan ve güçlendiren
bu üç ölçütten birine uymuyorsa, eşitlik ilkesine aykırılık vardır. Çünkü,
eşitliği bozduğu ileri sürülen kural, haklı bir nedene dayanmamaktadır. TCK.nun devlet idaresi aleyhinde işlenen cürümler başlıklı 3.
babının, hükümete karşı şiddet veya mukavemet ve kanunlara muhalefet başlıklı
8. faslında yer alan 258. maddesiyle, devletin meşru güçlerine karşı
gelinmesinin önlenmesi ve devlet otoritesinin sağlanması amaçlanmıştır. Madde de öngörülen indirim nedeninin, kişinin kendisinin veya
akrabasının özgürlüğünü koruma içgüdüsünden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Çağdaş demokratik toplumlar, içgüdüleri ile hareket eden bireyler
yerine eğitilmiş, yasalara saygılı özgür bireylerden oluşur. Eğitim ve ceza
tehdidiyle bastırılması gereken kimi içgüdülerin indirim nedeni sayılması
çağdaş demokratik toplum gereğiyle bağdaşmaz. Devlet güçlerinin hukuk düzeninden kaynaklanan yetkilerini
kullanırken kendilerine karşı meşru savunma kuralları uygulanamayacağına ve
görevlilerin yetkilerini aşmaları veya keyfi davranışlarda bulunmaları halinde
cezada indirimin yapılabileceği, gerektiğinde cezanın büsbütün
kaldırılabileceği gerçeği karşısında itiraz konusu kuralla ayrıca cezada
indirim yapılmasının haklı nedenlere dayandığı söylenemez. Öte yandan, TCK.nun 260. maddesinde yaptırıma bağlanan cebir,
şiddet ve tehdit olmaksızın kanun ve nizam kurallarından birinin yerine
getirilmesine direnme eyleminde, kendisini bile tevkif veya hapisten kurtarmak
amacıyla işlenmiş olması halinde herhangi bir ceza indirimi öngörülmezken, daha
ağır cezayı gerektiren TCK'nun 258. maddesinde aynı saikin indirim nedeni
sayılması karşısında farklı düzenlemenin adil olduğu kabul edilemez. Bu nedenle aynı konumda bulunan kişilerin farklı kurallara bağlı
tutulmaları, Anayasa'nın 10. maddesine aykırıdır. Kuralın iptali gerekir. Bu görüşlere Ahmet Necdet SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ ve
Sacit ADALI katılmamışlardır. VI- SONUÇ 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 258.
maddesinin üçüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Ahmet
Necdet SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ ile Sacit ADALI'nın karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 26.5.1998 gününde karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Mustafa
  YAKUPOĞLU Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER Üye Mahir Can
  ILICAK KARŞIOY
GEREKÇESİ TCK'nun 258. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında görevli
memura mukavemet suçunu işleyenlere verilecek cezalar belirlenmiş, iptali
istenen üçüncü fıkrasında ise, memura mukavemet suçunu kendisi veya akrabasını
hapis veya tevkiften kurtarmak gibi bir saikle işlemiş olanlara birinci ve
ikinci fıkralarda öngörülen cezaların indirilerek uygulanması kurala
bağlanmıştır. TCK'nun 258. maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrasında birinci ve
ikinci fıkralara göre verilen cezaların hafifletici nedenleri belirtilmiştir.
Ceza Hukuku öğretisinde bu kuralın amacı, insanların özgürlüklerini koruma
içgüdüsüne yasakoyucunun cezayı azaltıcı bir etki tanıma isteği olarak
açıklanmıştır. Türk Ceza Yasası'nın kimi maddelerinde aynı amaca yönelik
cezalandırma yöntemi ve hafifletici nedenler bulunmaktadır. Cürüm işleyenleri
saklamak ve delilleri yok etmek suçlarını usul veya füru, karı veya koca, yahut
kardeş yararına işleyen kimseye ceza verilmeyeceğini öngören 296. maddenin son
fıkrası ile yalan yere şahadet suçlarına teşvik ve tahrikte sanığın veya sanık
yararına bu suçu işlemiş olan akrabanın belli koşullarda cezalarını hafifleten
292. madde hükümleri temelde aynı düşünce ve amacın sağlanmasını
gerçekleştirmek için konulmuş kurallardır. Cezalandırma Devlete özgü bir hak ve yetkidir. Devletin bu
egemenliğinin sınırları da Anayasalarda belirlenmiştir. İnsan onuruyla
bağdaşmayan cezaların verilemeyeceği, kimsenin işlendiği zaman yürürlükte
bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamayacağı, ceza
sorumluluğunun şahsiliği gibi ilkeler söz konusu sınırların örnekleridir. Buna göre, ne gibi fiillerin suç sayılacağı, ne tür ceza
verileceği, hangi hallerde cezanın ağırlaştırılacağı ya da hafifletileceği
Anayasal ilkelerin sınırları içinde Yasakoyucunun değerlendirmesi ve takdirine
bırakılmıştır. TCK'nun 258. maddesinin üçüncü fıkrasında, birinci ve ikinci
fıkralarına göre farklı bir yaklaşım söz konusudur. Ülke koşullarına göre
belirlenen memur ve halk ilişkileri, toplumsal karakter, memura karşı direnmeye
iten sebep, insanların özgürlüklerini içgüdüsel olarak koruma eğilimleri gibi
nedenlerle getirilmiş olan üçüncü fıkranın eşitlik ilkesine aykırı bir yönü
bulunmadığından çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI