ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2024/138 Karar Sayısı : 2024/131 Karar Tarihi : 23/7/2024 R.G. Tarih - Sayı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Muğla 4. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu’nun 109. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (e) bendinin Anayasa’nın 2.,
19. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
talebidir. OLAY: Tutuklama
kararına yapılan itirazın incelenmesi sırasında itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer
aldığı 109. maddesi şöyledir: “ Adlî kontrol Madde 109 – (1)
(Değişik: 2/7/2012-6352/98 md.) Bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada, 100
üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı halinde, şüphelinin
tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir. (2) Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hallerde de, adlî
kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir. (3) Adlî kontrol, şüphelinin aşağıda gösterilen bir veya
birden fazla yükümlülüğe tabi tutulmasını içerir: a) Yurt dışına çıkamamak. b) Hâkim tarafından belirlenen yerlere, belirtilen süreler
içinde düzenli olarak başvurmak. c) Hâkimin belirttiği merci veya kişilerin çağrılarına ve
gerektiğinde meslekî uğraşlarına ilişkin veya eğitime devam konularındaki
kontrol tedbirlerine uymak. d) Her türlü taşıtları veya bunlardan bazılarını kullanamamak
ve gerektiğinde kaleme, makbuz karşılığında sürücü belgesini teslim etmek. e) Özellikle uyuşturucu, uyarıcı veya uçucu maddeler ile
alkol bağımlılığından arınmak amacıyla, hastaneye yatmak dahil, tedavi veya
muayene tedbirlerine tâbi olmak ve bunları kabul etmek. f) Şüphelinin parasal durumu göz önünde bulundurularak,
miktarı ve bir defada veya birden çok taksitlerle ödeme süreleri, Cumhuriyet
savcısının isteği üzerine hâkimce belirlenecek bir güvence miktarını yatırmak. g) Silâh bulunduramamak veya taşıyamamak, gerektiğinde
sahip olunan silâhları makbuz karşılığında adlî emanete teslim etmek. h) Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim tarafından
miktarı ve ödeme süresi belirlenecek parayı suç mağdurunun haklarını güvence
altına almak üzere aynî veya kişisel güvenceye bağlamak. i) Aile yükümlülüklerini yerine getireceğine ve adlî
kararlar gereğince ödemeye mahkûm edildiği nafakayı düzenli olarak ödeyeceğine
dair güvence vermek. j) (Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Konutunu terk etmemek. k) (Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Belirli bir yerleşim
bölgesini terk etmemek. l) (Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Belirlenen yer veya
bölgelere gitmemek. (4) (Ek: 25/5/2005 – 5353/14 md.) (Mülga:
2/7/2012-6352/98 md.) (Yeniden Düzenleme:14/4/2020-7242/15 md.) Maruz kaldığı ağır
bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını
yalnız idame ettiremediği 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik
Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca
tespit edilen şüpheli ile gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren altı ay
geçmemiş bulunan kadın şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına
alınmasına karar verilebilir. Hakkında mahkûmiyet hükmü verilmiş ve bu hükümle
ilgili olarak istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulmuş olması hâlinde, UYAP
kayıtlarını incelemek suretiyle hükmü veren ilk derece mahkemesi de adlî
kontrol kararı verebilir. (5) Hâkim veya Cumhuriyet savcısı
(d) bendinde belirtilen yükümlülüğün uygulamasında şüphelinin meslekî
uğraşılarında araç kullanmasına sürekli veya geçici olarak izin verebilir. (6) Adlî kontrol altında geçen
süre, şahsî hürriyeti sınırlama sebebi sayılarak cezadan mahsup edilemez. Bu
hüküm, maddenin üçüncü fıkrasının (e) ve (j) bentlerinde belirtilen hallerde
uygulanmaz. (Ek cümle:8/7/2021-7331/15 md.) Ancak, (j) bendinde belirtilen
konutunu terk etmemek yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda
bir gün olarak dikkate alınır. (7) (Ek: 6/12/2006 – 5560/19 md.) Kanunlarda
öngörülen tutukluluk sürelerinin dolması nedeniyle salıverilenler hakkında adlî
kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir .” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme
toplantısında; başvuru kararı ve ekleri, Raportör Sümeyye KOCAMAN tarafından
hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme,
bu dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin
hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri
sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu
hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak
anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için
elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması,
iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir . Uygulanacak
kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların
çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak
nitelikte bulunan kurallardır. 3. 5271 sayılı Kanun’un 109. maddesinin (1) numaralı fıkrasında bir suç
sebebiyle yürütülen soruşturmada 100. maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin
varlığı hâlinde şüphelinin tutuklanması yerine adli kontrol altına alınmasına
karar verilebileceği, (2) numaralı fıkrasında anılan Kanun’da tutuklama yasağı
öngörülen durumlarda da adli kontrole ilişkin hükümlerin uygulanabileceği
belirtilmiştir. 4. Kanun’un 109 . maddesinin (3) numaralı fıkrasında adli kontrol
tedbiri çerçevesinde kişinin tabi tutulabileceği yükümlülükler sayılmıştır. Bu kapsamda söz konusu fıkranın itiraz konusu (e)
bendi uyarınca özellikle uyuşturucu,
uyarıcı veya uçucu maddeler ile alkol bağımlılığından arınmak amacıyla,
hastaneye yatmak dâhil, tedavi veya muayene tedbirlerine tâbi olmak ve bunları
kabul etmek de bu yükümlülüklerden birini oluşturmaktadır. 5. Somut olayda, şüpheli hakkında sulh ceza hâkimliğince verilen
tutuklama kararına yapılan itirazda Mahkeme şüphelinin tahliyesi ile hakkında
Kanun’un 109. maddesinin (3) numaralı fıkrasının
(a) ve (b) bentleri gereğince adli kontrol tedbirlerinin uygulanmasına
karar vermiş; bu sırada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya
aykırı olduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. 6. İtiraz yoluna başvuran Mahkemede bakılmakta olan
davada, şüpheli hakkında 109. maddenin (3)
numaralı fıkrasının (e) bendinin uygulanmasına dair bir karar
verilmediği gibi, Mahkemece somut olay koşullarında şüpheli hakkında bu
yükümlülüğün uygulanmasını gerektiren bir durum da ortaya konulmamıştır. 7. Öte yandan 271.
maddenin dördüncü fıkrası uyarınca itiraz üzerine verilen kararın kesin olması
nedeniyle Mahkemece iptali talep edilen kurala konu adli kontrol tedbirinin bir
daha uygulanmasının mümkün olmadığı açıktır. Dolayısıyla itiraz konusu
kuralın bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır. 8. Açıklanan nedenle kuralın itiraz
başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle reddi gerekir. III. HÜKÜM 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu’nun 109. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (e) bendinin itiraz
başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı
bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 23/7/2024 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR