ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2015/33 Karar Sayısı : 2015/50 Karar Tarihi : 27.5.2015 R.G. Tarih-Sayı :
2.6.2015-29374 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 3. Fikri ve
Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 24.6.1995 tarihli ve
556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 7. maddesinin
birinci fıkrasının (ı) bendinin Anayasa'nın 2., 5., 13., 35., 48. ve 91.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Türk Patent Enstitüsü aleyhine açılan Türk Patent Enstitüsü
Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu kararının iptaline ilişkin davada,
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralı 556 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin itiraz konusu kuralı da
içeren 7. maddesi şöyledir: " Marka tescilinde red için mutlak nedenler Madde 7- Aşağıda yazılı
işaretler marka olarak tescil edilemez: a) 5 inci madde kapsamına girmeyen işaretler, b) (Değişik : 22/6/2004 - 5194/13 md.) Aynı veya aynı türdeki mal
veya hizmetle ilgili olarak tescil edilmiş veya daha önce tescil için başvurusu
yapılmış bir marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olan markalar, c) Ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç,
değer, coğrafi kaynak belirten veya malların üretildiği, hizmetlerin yapıldığı
zamanı gösteren veya malların ve hizmetlerin diğer karakteristik özelliklerini
belirten işaret ve adlandırmaları münhasıran veya esas unsur olarak içeren
markalar. d) Ticaret alanında herkes tarafından kullanılan veya belirli bir
meslek sanat veya ticaret grubuna mensup olanları ayırt etmeye yarayan işaret
ve adları münhasıran veya esas unsur olarak içeren markalar, e) Malın özgün doğal yapısından ortaya çıkan şeklini veya bir
teknik sonucu elde etmek için zorunlu olan, kendine malın şeklini veya mala
asli değerini veren şekli içeren işaretler, f) Mal veya hizmetin niteliği, kalitesi veya üretim yeri, coğrafi
kaynağı gibi konularda halkı yanıltacak markalar, g) Yetkili mercilerden kullanmak için izin alınmamış ve
dolayısıyla Paris Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesine göre
reddedilecek markalar, h) Paris Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesi kapsamı
dışında kalan ancak kamuyu ilgilendiren, tarihi, kültürel değerler bakımından
halka mal olmuş ve ilgili mercilerin tescil izni vermediği diğer armalar,
amblemler veya nişanları içeren markalar, ı) Sahibi tarafından izin verilmeyen Paris Sözleşmesinin 1 inci
mükerrer 6 ncı maddesine göre tanınmış markalar , j) Dini değerleri ve sembolleri içeren markalar, k) Kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı markalar. (Ek fıkra : 3/11/1995 - 4128/5 md.;Değişik:22/6/2004 - 5194/13
md.) Bir marka tescil tarihinden önce kullanılmış ve tescile konu mallar veya
hizmetlerle ilgili olarak bu kullanım sonucu ayırt edici bir nitelik kazanmış
ise (a), (c) ve (d) bentlerine göre tescili reddedilemez." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 5., 13., 35., 48. ve 91.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep
KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve
Kadir ÖZKAYA'nın katılımlarıyla 1.4.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hakan ATASOY tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmünde kararname
kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Kanun Hükmünde Kararnamelerin Yargısal Denetimi Hakkında Genel
Açıklama Anayasa'nın 91. maddesinde düzenlenen kanun hükmünde kararnameler,
işlevsel yönden yasama işlemi niteliğinde olduğundan yargısal denetimlerinin
yapılması görev ve yetkisi Anayasa'nın 148. maddesi ile Anayasa Mahkemesine
verilmiştir. Yargısal denetimde kanun hükmünde kararnamenin, öncelikle yetki
kanununa sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir. Her
ne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde kanun hükmünde kararnamelerin yetki
kanunlarına uygunluğunun denetlenmesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim ve
esas bakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de
Anayasa'ya uygunluk denetiminin kapsamına öncelikle kanun hükmünde kararnamenin
yetki kanununa uygunluğunun denetimi de girer. Çünkü Anayasa'da, Bakanlar
Kuruluna ancak yetki kanununda belirtilen sınırlar içerisinde kanun hükmünde
kararname çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması,
kanun hükmünde kararnameyi Anayasa'ya aykırı duruma getirir. Dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan alan olağanüstü hal
kanun hükmünde kararnamelerinden farklı olarak, olağan dönemlerdeki kanun
hükmünde kararnamelerin bir yetki kanununa dayanması zorunludur. Bu nedenle,
kanun hükmünde kararnameler ile dayandıkları yetki kanunu arasında çok sıkı bir
bağ vardır. Kanun hükmünde kararnamenin yetki kanunu ile olan bağı, kanun
hükmünde kararnameyi aynen ya da değiştirerek kabul eden kanun ile kesilir.
Kanun hükmünde kararnamenin Anayasa'ya uygun bir yetki kanununa dayanması,
geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki kanununa dayanmadan çıkartılan veya
dayandığı yetki kanunu iptal edilen kanun hükmünde kararnamelerin içeriği
Anayasa'ya aykırılık oluşturmasa bile bunların Anayasa'ya uygunluğundan söz
edilemez. Kanun hükmünde kararnamelerin Anayasa'ya uygunluk denetimi,
kanunların denetiminden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, " Kanunlar
Anayasaya aykırı olamaz. " denilmektedir. Bu nedenle kanunların
denetiminde, onların yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları
saptanır. Kanun hükmünde kararnameler ise konu, amaç, kapsam ve ilkeleri
yönünden hem dayandıkları yetki kanununa hem de Anayasa'ya uygun olmak
zorundadırlar. Anayasa'da kimi konuların kanun hükmünde kararnamelerle
düzenlenmesi yasaklanmaktadır. Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasında
" Sıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci
kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleri ile dördüncü bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler... "in
kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kural
gereğince, Türkiye Büyük Millet Meclisi, " Bakanlar Kurulu "na
ancak kanun hükmünde kararnameyle düzenlenmesi yasaklanmış alana girmeyen
konularda kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Anayasa'nın herhangi bir maddesinde kanunla düzenleneceği
öngörülen bir konunun, Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasının açıkça
yasakladığı hükümler ile ilgili olmadıkça ya da Anayasa'nın 163. maddesinde
olduğu gibi kanun hükmünde kararname çıkarılamayacağı açıkça belirtilmedikçe kanun
hükmünde kararname ile düzenlenmesi Anayasa'ya aykırılık oluşturmaz. B- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralının Anayasa'nın
91. Maddesi Yönünden İncelenmesi Kanun Hükmünde Kararname'nin 6. maddesinde, bu Kanun Hükmünde
Kararname ile sağlanan marka korumasının tescil yoluyla elde edileceği
belirtilmiş; itiraz konusu kuralda ise sahibi tarafından izin verilmeyen Paris
Sözleşmesi'nin 1. mükerrer 6. maddesine göre tanınmış markaların, marka olarak
tescil edilemeyeceği hüküm altına alınmıştır. Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasında " Sıkıyönetim
ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci ve
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile
dördüncü bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler... "in kanun
hükmünde kararnamelerle düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Öte yandan,
Anayasa'nın " Mülkiyet hakkı " başlıklı 35. maddesinin birinci
fıkrasında, herkesin, mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğu; ikinci
fıkrasında bu hakların, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği;
üçüncü fıkrasında ise mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı
olamayacağı kurala bağlanmıştır. Buna göre, Anayasa'nın ikinci kısmının " Kişinin
Hakları ve Ödevleri " başlıklı ikinci bölümünde yer alan mülkiyet
hakkına ilişkin olarak kanun hükmünde kararname ile düzenleme yapılması mümkün
değildir. Mülkiyet hakkının konusunu, maddî ve gayrimaddî mallar
oluşturmaktadır. Taşınır ve taşınmaz mallar maddî mallar kapsamında iken, fikrî
ve sınaî mülkiyet hakları gayrimaddî mallar kapsamında bulunmaktadır. Bir
markanın sahibine sağladığı haklar ise " marka hakkı " olarak
adlandırılmakta ve marka hakkı, fikrî ve sınaî mülkiyet hakları kapsamında yer
almaktadır. Dolayısıyla, itiraz konusu kuralda yer alan markanın tesciline
ilişkin düzenleme, mülkiyet hakkının konusunu oluşturan marka hakkıyla ilgili
olduğundan kural, Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasına aykırıdır.
İptali gerekir. Kural Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasına aykırı
görülerek iptal edildiğinden, ayrıca
Anayasa'nın 2., 5., 13., 35. ve 48. maddeleri yönünden incelenmesine gerek
görülmemiştir. VI- SONUÇ 24.6.1995 tarihli ve 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname'nin 7. maddesinin birinci fıkrasının (ı)
bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 27.5.2015
tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Başkanvekili Burhan
  ÜSTÜN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye M.
  Emin KUZ Üye Kadir
  ÖZKAYA Üye Rıdvan
  GÜLEÇ