ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1998/48 Karar Sayısı : 1998/85 Karar Günü : 22.12.1998 R.G. Tarih-Sayı :31.03.2000-24006 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay Onuncu
Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 7.12.1994 günlü, 4054 sayılı
"Rekabetin Korunması Hakkında Kanun"un 55. maddesinin birinci
fıkrasının birinci tümcesinin, Anayasa'nın 2., 9., 142. ve 155. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Rekabet Kurulu'nun 13.8.1998 günlü, 78/601-111 sayılı tedbir
kararının iptali istemiyle açılan davada, Danıştay 10. Dairesi, 4054 sayılı
Yasa'nın 55. maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesinin Anayasa'ya
aykırılığı savıyla iptali için doğrudan başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A-İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4054 sayılı Yasa'nın itiraz konusu birinci fıkrayı da içeren 55.
maddesi şöyledir: "Madde 55- Kurulun nihaî
kararlarına, tedbir kararlarına, para cezalarına ve süreli para cezalarına
karşı kararın taraflara tebliğinden itibaren süresi içinde Danıştaya
başvurulabilir. Bu süre içinde yargı yoluna başvurulmazsa karar kesinleşir. Para cezaları Kurulun kararı kesinleşmeden tahsil edilemez.
Kurulun para cezası veya süreli para cezası veren kararının yerine getirilmesi,
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine
tabidir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 9.- Yargı yetkisi, Türk Milleti
adına bağımsız mahkemelerce kullanılır." 3- "MADDE 142.- Mahkemelerin kuruluşu, görev
ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir. " 4- "MADDE 155.- Danıştay, idarî
mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idarî yargı merciine bırakmadığı
karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalara
da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar. Danıştay, davaları görmek, Başbakan ve Bakanlar Kurulunca
gönderilen kanun tasarıları hakkında düşüncesini bildirmek, tüzük tasarılarını
ve imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerini incelemek, idarî uyuşmazlıkları
çözümlemek ve kanunla gösterilen diğer işleri yapmakla görevlidir. Danıştay üyelerinin dörtte üçü, birinci sınıf idarî yargı hâkim ve
savcıları ile bu meslekten sayılanlar arasından Hâkimler ve Savcılar Yüksek
Kurulu; dörtte biri, nitelikleri kanunda belirtilen görevliler arasından
Cumhurbaşkanı; tarafından seçilir. Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire başkanları,
kendi üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt
çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilirler. Süresi bitenler yeniden
seçilebilirler. Danıştayın, kuruluşu, işleyişi, Başkan, Başsavcı, başkanvekilleri,
daire başkanları ile üyelerinin nitelikleri ve seçim usulleri, idarî yargının
özelliği, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre
kanunla düzenlenir." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca; Ahmet Necdet
SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI,
Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü
SÖNMEZ'in katılımlarıyla 3.11.1998 gününde yapılan toplantıda, "dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, sınırlama sorununun esas
inceleme evresinde ele alınmasına" oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri ile işin esasına ilişkin rapor,
Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen yasa kuralı, aykırılık savına dayanak
yapılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 4054 sayılı Yasa'nın 55.
maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesinin iptalini istemiştir. Tümcede,
"Kurulun nihaî kararlarına, tedbir kararlarına, para cezalarına ve süreli
para cezalarına karşı kararın taraflara tebliğinden itibaren süresi içinde Danıştaya
başvurulabilir" denilmektedir. Danıştay'da açılan davada, Rekabet Kurulu Başkanlığı'nın aldığı
"tedbir kararı"nın iptali istendiğinden; 55. maddenin birinci
fıkrasının birinci tümcesine ilişkin esas incelemenin "tedbir
kararları" ile sınırlı olarak yapılmasına karar verilmiştir. Güven DİNÇER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Lütfi F. TUNCEL ile
Fulya KANTARCIOĞLU "Sınırlama yapılmasına gerek bulunmadığı"
yolundaki karşıoylarıyla karara katılmamışlardır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, Anayasa'nın 155. maddesinin birinci fıkrasının
son tümcesinde, Danıştay'ın, kanunla gösterilen belli davalara ilk ve son
derece mahkemesi olarak bakmasının öngörüldüğü, maddede belirtilen kanunun,
Anayasa'nın 142. maddesinde sözü edilen Danıştay'ın kuruluşu, görev ve
yetkileri, işleyişi ve yargılama usullerini gösteren 2575 sayılı Danıştay
Kanunu olduğu, Anayasa'nın 155. maddesinin de bunu doğruladığı, çeşitli
kanunlarla ilk derece mahkemesi olarak görev verilmesinin Danıştay'ın içtihat
mahkemesi olma niteliğini kaybetmesine yol açacağı, böyle bir düzenlemenin
kamu yararına uygun olmayacağı, hukuk devleti ilkesine de ters düşeceği ileri
sürülerek 4054 sayılı Yasa'nın 55. maddesinin ilk fıkrasının birinci
tümcesinin, Anayasa'nın 2., 9., 142. ve 155. maddelerine aykırılığı savıyla
iptali istenilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti toplumun
huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı,
Atatürk milliyetçiliğine bağlı, Başlangıç'ta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik,
lâik ve sosyal bir hukuk devletidir" denilmektedir. Hukuk devleti, insan haklarına saygı gösteren, bu hakları koruyucu
adaletli bir hukuk düzeni kurup sürdürmekle kendisini yükümlü sayan, her
etkinliğinde hukuka ve Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı
denetimine tabi olan devlettir. Böyle bir düzenin kurulması, yasama, yürütme ve
yargı alanına giren tüm işlem ve eylemlerin hukuk kuralları içinde kalması,
temel hak ve özgürlüklerin anayasal güvenceye bağlanmasıyla olanaklıdır. Anayasa'nın
9. maddesinde yargı yetkisinin Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerce
kullanılacağı, 142. maddesinde de, mahkemelerin kuruluşu, görev yetkileri,
işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceği; 155. maddesinin
birinci fıkrasında da, Danıştay'ın idarî mahkemelerce verilen ve kanunun başka
bir idarî yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme yeri
olduğu, kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak
bakacağı belirtilmiştir. 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 1. maddesinde Danıştay'ın, Türkiye
Cumhuriyeti Anayasası ile görevlendirilmiş Yüksek İdare Mahkemesi, danışma ve
inceleme mercii olduğu açıklanmış, 24. maddesinde de, ilk derece mahkemesi
olarak Danıştay'da bakılacak davalar sayılmıştır. Maddede sayılan davalar,
objektif düzenleyici nitelikteki idarî işlemlerle, yasakoyucunun önemli sayarak
doğrudan Danıştay'da görülmesini istediği idarî işlemlere karşı açılan
davalardır. 6.1.1982 günlü, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare
Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'la
kurulan idare ve vergi mahkemeleri faaliyetlerine başlayıncaya kadar, Askerî
Yüksek İdare Mahkemesi'nde görülecek davalar hariç olmak üzere tüm idarî
uyuşmazlıklar, ilk ve son derece mahkemesi olarak Danıştay'da
görülüp çözümlenmiştir. İdare ve vergi mahkemelerinin kurularak faaliyete
geçirilmesinden sonra Danıştay'ın dava yükünü azaltmak ve tarafların davaları
kolaylıkla takip etmelerini sağlamak amacıyla, Danıştay'ın gördüğü davaların
büyük bir kısmının idare ve vergi mahkemelerinde çözümlenmesi sağlanmış,
Danıştay büyük ölçüde içtihat mahkemesi konumuna getirilmiştir. Ancak,
Danıştay'ın ilk derece mahkemesi sıfatıyla da kimi davalara bakması Anayasa'nın
155. maddesi gereği olduğundan, bu konudaki genel düzenlemelere 2575 sayılı
Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinde yer verilmiştir. Öte yandan kimi yasalarla
da o yasanın uygulanmasından doğacak uyuşmazlıkları görmeye ilk ve son derece
mahkemesi olarak Danıştay yetkili kılınmıştır. Anayasa'nın 155. maddesinin ilk fıkrasının son tümcesinde
Danıştay, "kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece
mahkemesi olarak bakar" denilmektedir. Buradaki "kanun" sözcüğü
yalnız Danıştay kuruluş yasasını değil, diğer yasaları da kapsayacak biçimde
geniş anlamda kullanıldığından kuruluş yasası dışındaki yasalarla Danıştay'a
görev verilemiyeceği ileri sürülemez. Bu nedenle, 2575 sayılı Danıştay
Kanunu'nun 24. maddesinde sayılmayan bir uyuşmazlığın doğrudan ilk derece
mahkemesi olarak Danıştay'da görülmesini öngören itiraz konusu
yasa kuralının Anayasa'ya aykırı olduğu yolundaki savda isabet yoktur. İtiraz konusu kural, Anayasa'nın 142. ve 155. maddelerine ve
dolayısıyla 2. ve 9. maddelerine aykırı değildir. İstemin reddi gerekir. VI- SONUÇ 7.12.1994 günlü, 4054 sayılı "Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun"un 55. maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesinin "tedbir
kararları" yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
22.12.1998 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ