ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2023/14 Karar Sayısı : 2023/86 Karar Tarihi : 4/5/2023 R.G. Tarih - Sayı : 23/6/2023
- 32230 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 10/3/2011
tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu’nun 6. maddesinin (7)
numaralı fıkrasının “ …kendilerinden istifade edilememe hâlleri ile bunlara
yapılacak işlemler yönetmelikle düzenlenir. ” bölümünün Anayasa’nın 13. ve 70.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Kendisinden
istifade edilemediği gerekçesiyle sözleşmeli er sözleşmesinin yenilenmemesine
yönelik işlemin iptali ile statü dışında kalınan süreye ilişkin özlük
haklarının iadesi talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ
İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un 6. maddesinin itiraz konusu kuralın da yer
aldığı ilgili kısmı şöyledir: “ Sözleşmenin idarece feshi MADDE 6 – … … (4) Sözleşmeli erbaş ve erlerin sözleşmeleri, aşağıdaki
nedenlerle sözleşme süresinin bitiminden önce feshedilir: a) Disiplinsizlik ve ahlâki durum nedeniyle Türk Silahlı
Kuvvetlerinde görev yapamayacağı, sıralı amirlerinin her türlü bilgi ve belgeye
dayanarak düzenleyeceği nitelik belgesi ile anlaşılmak. b) Yetersizlik ve görevde başarısız olma nedeniyle
kendisinden istifade edilemeyeceği, sıralı amirlerinin her türlü bilgi ve
belgeye dayanarak düzenleyeceği nitelik belgesi ile anlaşılmak. c) (Değişik: 22/1/2015-6586/96 md.) Son olarak
verilen de dâhil olmak üzere, kararın kesinleştiği tarihten itibaren geriye
doğru son bir yıl içinde toplamda otuz gün ve daha fazla oda hapsi veya hizmet
yerini terk etmeme cezasına mahkum olmak veya en son aldığı disiplin cezasından
geriye doğru son bir yıl içinde en az iki disiplin amirinden toplam sekiz defa
veya daha fazla disiplin cezası almak. ç) Yasa dışı siyasi, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde
bulunmak, tutum ve davranışlarıyla bu görüşleri benimsediği tespit edilmek. d) Sözleşmeli er olmak için gerekli nitelik ve şartlardan
herhangi birini taşımadığı sonradan anlaşılmak veya sözleşme süresi içinde bu
niteliklerinden herhangi birini kaybetmek. e) Yabancı uyruklu kişilerle yapılan evliliklerde,
evlilikleri ilgili mevzuatta belirtilen esaslar dâhilinde Millî Savunma
Bakanlığınca uygun görülmemek veya çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını
kaybetmek. f) Yetkili sağlık kurullarınca ilgili yönetmelik
doğrultusunda verilen kararlara göre sözleşmeli erbaş ve er olarak göreve
devamı mümkün olmamak. g) İstihdam edildikleri sınıf ve branşlarda görev
yapamayacaklarına dair yetkili sağlık kurullarınca karar verilenlerden, idarece
başka bir sınıfta istihdamına gerek duyulmamak. ğ) Herhangi bir suç sebebiyle doksan
günden fazla tutuklu kalmak ve göreve başlama tarihinden önce işlediği 3 üncü
maddede belirtilen bir suç nedeniyle soruşturması devam edenlerden, haklarında
verilecek olan mahkûmiyet hükmü göreve başladıktan sonra kesinleşmiş olmak. h) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/165 md.; Aynen kabul:
1/2/2018-7078/160 md.) Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanmak. (5) (Değişik: 10/12/2014-6582/3 md.) Askerlik
hizmetini tamamlayanlar ile tamamlamış sayılanlardan sözleşmesi feshedilerek
ilişiği kesilenler, yedekte erbaş ve er kaynağına alınırlar. (6) Dördüncü fıkranın (f) ve (g) bentleri gereğince
sözleşmeleri idarece feshedilenler 7 nci maddenin beşinci ve altıncı
fıkralarında belirtilen haklardan istifade ederler. (7) Görevde başarısız olma ve kendilerinden istifade
edilememe hâlleri ile bunlara yapılacak işlemler yönetmelikle düzenlenir. …” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M.
Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU,
Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin
katılımlarıyla 25/1/2023 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında öncelikle sınırlama sorunu görüşülmüştür. 2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava
sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin
hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri
sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu
hükümlerin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan
maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde
yöntemince açılmış ve mahkemenin görev kapsamına giren bir davanın bulunması,
iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak
kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların
çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak
nitelikteki kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 6191
sayılı Kanun’un 6. maddesinin (7) numaralı fıkrasının “ ...kendilerinden istifade edilememe hâlleri ile
bunlara yapılacak işlemler yönetmelikle düzenlenir. ” bölümünün iptalini talep etmiştir. İtiraz konusu
kuralla sözleşmeli erbaş ve erlerin kendilerinden istifade edilememe hâllerinin
ve bunlara yapılacak işlemlerin yönetmelikle düzenlenmesi öngörülmüştür. 4. Bakılmakta olan davanın konusu kendisinden istifade
edilemeyeceği anlaşılan sözleşmeli erin sözleşmesinin feshedilmesine
ilişkindir. İtiraz konusu kural ise bakılmakta olan davaya konu kendilerinden
istifade edilememe hâli nin yanı sıra bakılmakta olan davada uygulanma
imkânı bulunmayan görevde başarısız olma hâlleri yönünden de geçerli
ortak kural niteliğindedir. Bu itibarla bakılmakta olan davanın konusu
gözetilerek kuralın esasına ilişkin incelemenin kuralda yer alan “ …kendilerinden
istifade edilememe hâlleri ile… ” ibaresi ile sınırlı olarak
yapılması gerekir. 5. Açıklanan nedenle 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli
Erbaş ve Er Kanunu’nun 6. maddesinin (7) numaralı fıkrasının “ ...kendilerinden
istifade edilememe hâlleri ile bunlara yapılacak işlemler yönetmelikle
düzenlenir. ” bölümünün e sasının incelenmesine, esasa ilişkin incelemenin anılan
bölümde yer alan “ …kendilerinden istifade edilememe hâlleri ile… ” ibaresi
ile sınırlı olarak yapılmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 6. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör İsmail Emrah
PERDECİOĞLU tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu
kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 7. Başvuru kararında özetle; sözleşmeli erbaş ve erlerin ifa
ettiği kamu düzeninin sağlanması ve kamu güvenliğinin korunması hizmetinin devletin
genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu asli ve sürekli görevleri
arasında yer aldığı, bu itibarla sözleşmeli erbaş ve erlerin görevine son
verme/sözleşmenin feshi hâlleri dâhil olmak üzere diğer tüm özlük işlerinin
kanunla düzenlenmesi gerektiği, itiraz konusu kuralla kendilerinden istifade
edilememe hâllerinin düzenlenmesinin yönetmeliğe bırakılmasının kanunilik
ilkesiyle bağdaşmadığı, nitekim Anayasa Mahkemesinin 1/6/2022 tarihli ve
E.2022/4, K.2022/64 sayılı kararıyla 18/3/1986
tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nda yer alan benzer düzenlemenin
iptaline karar verildiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 13. ve 70.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 8. 6191 sayılı Kanun’un “ Sözleşmenin idarece feshi ”
başlıklı 6. maddesinin (7) numaralı fıkrasında sözleşmeli erbaş ve erler
yönünden görevde başarısız olma ve kendilerinden istifade edilememe hâlleri ile
bunlara yapılacak işlemlerin yönetmelikle düzenleneceği öngörülmüş olup anılan
fıkrada yer alan “ …kendilerinden istifade
edilememe hâlleri ile… ” ibaresi itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır. 9. Anayasa
Mahkemesi 1/6/2022 tarihli ve E.2022/4, K.2022/64 sayılı kararında 3269 sayılı
Kanun’un 12. ve 19. maddelerinde yer alan ve uzman erbaşların kendilerinden
istifade edilememe hâllerinin ve yapılacak işlemlerin yönetmelikle
düzenleneceğini öngören ibareleri incelemiş ve söz konusu ibarelerin uzman
erbaşların sözleşme sürelerine bakılmaksızın Türk Silahlı Kuvvetleri ile
ilişiklerinin kesilmesi sonucunu doğurması nedeniyle kamu hizmetlerinde kalma
hakkını sınırlamakla birlikte herhangi bir yasal çerçeve çizmeden ve temel
ilkeleri belirlemeden düzenlemenin yönetmeliğe bırakılmasını öngörmek suretiyle
temel hak ve özgürlüklerin kanunla sınırlanması gerekliliğiyle bağdaşmadığı
gerekçesiyle ibareleri Anayasa’nın 13. ve 70. maddelerine aykırı bularak iptal
etmiştir. 10. Bakılmakta
olan itiraz başvurusunda Anayasa’ya aykırılığı ileri sürülen kural bakımından
yapılacak anayasallık denetiminin konusunu da benzer şekilde sözleşmeli erbaş
ve erlerin sözleşme sürelerine bakılmaksızın
Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiklerinin kesilmesi sonucunu doğuran kendilerinden
istifade edilememe hâlleri ile bunlara yapılacak işlemlerin yönetmelikle
düzenlenmesi öngörülürken yasal çerçevenin
çizilip çizilmediği ve temel ilkelerin kanunla belirlenip belirlenmediği hususu oluşturmaktadır. 11. Bu kapsamda itiraz konusu kural bakımından da Anayasa
Mahkemesinin anılan 1/6/2022 tarihli ve E.2022/4 ve K.2022/64 sayılı kararından
ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmadığından 3269 sayılı Kanun’un 12. ve 19.
maddelerinde yer alan ilgili ibarelerin Anayasa’ya
uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir. 12. Açıklanan nedenlerle kural,
Anayasa’nın 13. ve 70. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ
GÜN SORUNU 13. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrasında “ Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet
Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede
yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi
iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih,
kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez .”
denilmekte, 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu
kural tekrarlanmak suretiyle Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hâllerde
iptal kararının Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak yürürlüğe
gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği
belirtilmektedir. 14. 6191 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (7)
numaralı fıkrasında yer alan “ …kendilerinden istifade edilememe hâlleri ile… ”
ibaresinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal
edecek nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile
6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün
kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe
girmesi uygun görülmüştür. V. HÜKÜM 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er
Kanunu’nun 6. maddesinin (7) numaralı fıkrasında yer alan “...kendilerinden
istifade edilememe hâlleri ile...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ
GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 4/5/2023
tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye M. Emin KUZ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE