ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/104 Karar Sayısı : 1975/115 Karar Tarihi:29/4/1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : İnebolu
Sulh Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 15.5.1974 günlü ve 1803 sayılı
sayılı “Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında
Kanun’un 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 212. maddesi yönünden iptali
istemidir. I- OLAY : Sanığın eylemine uyan Türk Ceza Kanununun 212. maddesi gereğince
cezalandırılması istemiyle açılan kamu davasının görülmesi sırasında; 1803
sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendinin Anayasanın 92. maddesinin beşinci
fıkrası ile saptanan yöntemlere aykırı olarak yasalaştırıldığı Cumhuriyet
Savcılığınca ileri sürülmüş; bu Mahkemece de ciddi görülerek (B) bendinin Türk
Ceza Kanununun 212. maddesi yönünden iptali için Anayasanın değişik 151. ve
22.4.1962 günlü ve 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri uyarınca itiraz yoluyla
Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. II- İTİRAZIN GEREKÇESİ : İtiraz gerekçesi özetle şöyledir: 1803 sayılı Af Yasanın 2. maddesinin (B) bendindeki kuralın Türk
Ceza Kanununun 212. maddesi yönünden Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki
biçim kuralına aykırı olduğu kanısına varıldığından, iptali için Anayasanın
değişik 151. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesince başvurulmasına karar
verilmiştir. III- YASA METİNLERİ : 1-İtiraz konusu yasa kuralı: a) 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. Maddesinin Anayasaya
aykırılığı ileri sürülen (B) bendi şöyledir: “Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş: A) …… B)Türk Ceza Kanununun 202, 203,205, 206, 207, 208, 209, 210, 212, 213,
214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin 1 nci
bendinde ve 406,407,414/1,415,416/2-3,491,492,493,495,496,497,498,499,500,503
ve 510 ncu maddeleriyle Askeri Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerinde
gösterilen suçları işleyenler hakkında ilgili maddede öngörülen Devlet zararı
önceden ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartiyle bu maddenin (A)
bendi hükmü uygulanır.” 2-Dayanılan Anayasa kuralları : Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse,
her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma
komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur.
Millet Meclisi, Karma Komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce
kendisine hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek
zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul
edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV. İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yaptığı
toplantıda, Anayasa Mahkemesinin itirazı inceleme görevi ve yetkisi olup
olmadığı sorunu üzerinde durulmuştur: Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasaya
uygunluk denetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bunların
da Anayasaya uygunluk denetimine bağlı olduğu sonucuna varılmıştır. Konu
hakkında gerekçeler Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas:1974/34, Karar:
1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmi Gazete; Gün:
21.1.1975, Sayı: 15125), bunların burada yinelenmesine gerek kalmamıştır. Şu duruma göre, bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içinde
bulunduğu açıktır. Şahap Arıç ve Halit Zarbun katılmamışlardır. İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içinde
bulunduğuna Şahap Arıç ve Halit Zarbun’un karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile;
konunun niteliği gözönünde tutularak işin esası hakkında incelemenin başka güne
bırakılmaksızın sürdürülmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ : İtirazın esasına ilişkin bölümü, Mahkemenin gerekçesi, iptali
istenen yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve
başka yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A) İtiraz eden Mahkemenin kararında, uygulanacak yasa kuralının
biçim yönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaştırıldığı ve bu nedenle iptali
gerektiği belirtilmiştir. 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendindeki
kural Türk Ceza Kanununun 414. maddesinin birinci fıkrasiyle sınırlı olarak
Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/39, Karar: 1974/51 sayılı
kararı ile Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarına
aykırı oluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15136
sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Şu halde 1803 sayılı yasanın 2. maddesinin (B) bendi için daha
önce saptanmış bulunan iptal nedeni, burada dahi geçerlidir. Bu neden, yukarıda
gün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmi Gazetenin gün ve sayısı
gösterilen kararımızda bütün açıklık ve ayrıntıları ile belirtilmiş olduğundan,
burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Nihat O.Akçakayalıoğlu bu sonuca değişik gerekçe ile katılmıştır. Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih
Çebi bu görüşe katılmamışlardır. 3-İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü: Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmış
ilkeye göre özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe
gecikmeksizin konulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığı
anlaşılmış bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluk saptanmamış ve
bu nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerek
görülmemiştir. Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah Üner ve Nihat
O.Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır. IV- SONUÇ : 1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı kanunun 2. maddesinin itiraz
konusu yapılan (B) bendindeki kuralın Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin
beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeni ile biçim
yönünden ve Türk Ceza Kanununun 212.maddesi ile sınırlı olarak iptaline Nihat
O.Akçakayalıoğlu’nun değişik gerekçesi ve Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit
Zarbun,Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile; 2- İşin niteliğine göre, Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılmasına yer olmadığına, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah
Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile; 29.4.1975 gününde karar verildi. Başkan Muhittin TAYLAN Başkanvekili Kâni VRANA Üye Şahap ARIÇ Karşıoy ekli Üye İhsan ECEMİŞ Üye Halit ZARBUN Üye Abdullah ÜNER Karşıoy yazısı
  ektedir. Üye Ahmet KOÇAK Karşıoy yazısı
  ektedir. Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Muhalefet yazısı
  ektedir. Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Adil ESMER Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU Karşıoy ekli KARŞIOY YAZISI Anayasa Mahkemesince; a) İlk inceleme evresinde görev sorunu tartışılarak, itirazın
incelenmesinin Anayasa Mahkemesi’nin görevine girdiğine; b) 1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddesinin biçim
yönünden iptaline; c) İşin niteliğine göre Anayasa’nın değişik 152 nci maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılmasına yer olmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasaya
uygun görmediğimden kararın bu kısımlarına katılmıyorum. Bu konulardaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılı
Resmi Gazetede yayınlanan, Anayasa Mahkemesi’nin 1975/34,1974/50 sayı ve
20.11.1974 günlü) kararındaki karşıoy yazımın I,II,III nolu bentlerinde
tafsilâtlı olarak yazdığım karşıoyların prensipleri itibariyle aynı nitelikte olduğundan,
bunların burada tekrarına lüzum görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle Anayasa Mahkemesi’nin bu kararının Anayasaya
uygun olmadığını bildirdiğim kısımlarına, sözügeçen karşıoy yazımın I,II,III.
nolu bentlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım. Üye Şahap
  ARIÇ KARŞIOY YAZISI 12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda
açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım. Üye İhsan ECEMİŞ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararına da katılmıyorum. Üye Halit ZARBUN KARŞIOY YAZISI Cumhuriyetin 50. yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı Af
Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92.
maddesinin beşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle Anayasa
Mahkemesince, esası incelenmeksizin ve Türk Ceza Kanununun 212. maddesiyle sınırlı
olarak iptaline karar verilmiştir. Bu itibarla Yasama organının sözü edilen
hükmü yeniden düzenlenmek yetkisi mevcuttur. Böyle olunca, Yasama Organına bu
yetkisini kullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama Organının bu yetkisini kullanabilmesi için de Anayasa
Mahkemesi kararının Resmi Gazetede yayımlanmasından itibaren – Anayasanın 152.
maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, iptal
hükmünün yürürlüğe girmesi konusunda yeterli bir sürenin verilmesi
gerekmektedir. Böyle bir süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal
kararı Resmi Gazetede yayınlandığı tarihte iptal edilen kanun hükmü yürürlükten
kalkacak ve bu suretle Yasama organının bu hükmü yeniden düzenlenmesine fırsat
ve imkân kalmayacaktır. İptal kararının yürürlüğe girmesinde bir süre verilmek için her
halde kamu düzenini tehdit edici yasal ve boşluk meydana gelmesine gerek yoktur.
Anayasanın 152. maddesinde böyle bir şart aranmamış ve 44 sayılı Kanunun 50.
maddesinin üçüncü fıkrasında da yine böyle bir şart istenmemiş, ancak Anayasa
Mahkemesinin gerekli gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi
ayrıca kararlaştırabileceği yazılmış bulunmuştur. Olayda, Anayasanın 152. maddesindeki (Gereken hal) kaydının mevcut
olup olmadığı sorununa gelince: Anayasanın 64. maddesine göre genel ve özel af ilân etme yetkisi
Türkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Affın kapsamını ve sınırını da belli etmeye yetkilidir. (Anayasa Mahkemesi kararı:
9.6.1964 gün, Esas:1964/12, Karar:1964/47, Anayasa Mahkemesi Kararlar dergisi, cilt
2, Sh:176). Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yetkiye dayanarak ve
Memleketin sosyal yararlarını da göz önünde tutarak, 1803 sayılı Af Kanunu ile
bir bölüm suçları ve cezalarını tamamen affederken bir bölüm suçların
cezalarının 12 yılını ve diğer bir bölüm suçların cezalarından ise yalnız beş
yılı affetmeği uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanunun 212. maddesinde
yazılı memurların rüşvet alma suçlarını tamamen değil, cezasından yalnız beşyıl
indirilmesini öngörmüştür. İptal kararının yürürlüğe girmesi konusunda süre verilmemesi
halinde Anayasa Mahkemesi Kararı Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte Af kanununun
söz edilen hükmü yürürlükten kalkacak ve memurların rüşvet alma suçları Kanun
koyucunun istek ve iradesi hilafına Kanunun 1. maddesiyle genel Affa uğramış
olacaktır. Yukarıda yazılı nedenlerle, kararın (iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer olmadığına) kısmına karşıyım. Üye Abdullah ÜNER KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Esas: 1974/34,
Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazısımın 3
numaralı bendinde açıkladığım gerekçeler ile, çoğunluğun bu kararının aynı konu
ile ilgili kısmına katılmıyorum. Üye Ahmet
  KOÇAK KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15133 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 gün ve 1974/39-51 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımın 2 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptal
hakkındaki görüşlerine karşıyım. Üye Ahmet
  Salih ÇEBİ KARŞIOY YAZISI T.C.Anayasası’nın
92. madde 5. fıkra hükmünün işletilişi koşul ve ilkeleri açısından “oylanacak
metin” ile “oylama usulü” için, 14943 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı Mahkememiz kararına bağlı Karşıoy yazımda
açıkladığım, Resmi
Gazetenin 21.Ocak.1975 günlü 15125 sayısında yayımlanan Mahkememiz 28.11.1974
günlü kararına ek Karşıoy yazımda iptâl hükmü yürürlüğünün bir ileri tarihe
bırakılması zorunluğu olarak değindiğim, Görüş
ve düşüncelerimle Anayasal denetime konu yapılan kanun hükmünün iptâli
gerekçesine ve iptâl hükmü yürürlüğü için bir ayrı gün kararlaştırılmayışına
karşıyım. Üye Nihat
  O. AKÇAKAYALIOĞLU