ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2004/38 Karar Sayısı : 2009/108 Karar Günü : 9.7.2009 R.G. Tarih-Sayı :
06.11.2010-27751 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Köyceğiz Asliye Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 22.11.2001 günlü, 4721
sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 306. maddesi ile 307. maddesinin ikinci
fıkrasının, Anayasa'nın 5., 10., 13. ve 41. maddelerine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY Davacı tarafından evlat edinmeye izin verilmesi istemiyle açılan
davada, itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun itiraz konusu
maddeleri şöyledir: ' MADDE 306.- Eşler, ancak birlikte evlat
edinebilirler; evli olmayanlar birlikte evlat edinemezler. Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını
doldurmuş bulunmaları gerekir. Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin
otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir.' 'MADDE 307 .- Evli olmayan kişi otuz yaşını
doldurmuş ise tek başına evlat edinebilir. Otuz yaşını doldurmuş olan eş, diğer eşin ayırt etme gücünden
sürekli olarak yoksunluğu veya iki yılı aşkın süreden beri nerede olduğunun
bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden beri eşinden ayrı
yaşamakta olması yüzünden birlikte evlat edinmesinin mümkün olmadığını ispat
etmesi halinde, tek başına evlat edinebilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 5., 10., 13. ve 41. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Ahmet AKYALÇIN,
Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, Fazıl SAĞLAM ve A. Necmi ÖZLER'in
katılımlarıyla 26.5.2004 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle,
itiraz konusu kuralların davada uygulanacak kural niteliğinde olup olmadığı
sorunu ele alınmıştır. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa, bu hükmün iptali
için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince
açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralın o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları,
bakılmakta olan davayı yürütmeye, uyuşmazlığı çözmeye, davayı sona erdirmeye
veya kararın dayanağını oluşturmaya yarayacak kurallardır. Başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu dava, evlat edinmeye izin
verilmesine ilişkindir. Davacı evli olmasına rağmen tek başına küçüğü evlat
edinmek istemektedir. İtiraz konusu kurallardan TMK.'nın 306. maddesinin
birinci fıkrasının ilk bölümü, evli kişilerin ancak birlikte evlat
edinebileceklerini, ikinci bölümü de evli olmayanların birlikte evlat
edinemeyeceklerini düzenlemektedir. 306. maddenin ikinci fıkrasında ise evli
olan kişilerde bulunması gereken koşullar belirtilmekte, aynı maddenin üçüncü
fıkrasında da eşlerden birinin diğer eşin çocuğunu evlat edinmesine ilişkin
şartlar öngörülmektedir. TMK.'nun 307. maddesinin ikinci fıkrası ise, evli olan
kişinin tek başına evlat edinmesine ilişkin koşulları düzenlemektedir.
Bakılmakta olan davanın evli kişinin tek başına başkasının çocuğunu evlat
edinme istemine ilişkin olması nedeniyle, TMK.'nun 306. maddesinin birinci
fıkrasının birinci cümlesi ile 307. maddesinin ikinci fıkrası davada
uygulanacak kural olup, bunun dışında kalan itiraz konusu kuralların bakılmakta
olan davada uygulanma olanağı bulunmamaktadır. Bu nedenle, A- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu' nun 306. maddesinin, birinci
fıkrasında yer alan 'Eşler, ancak birlikte evlât edinebilirler;'' kuralı
dışında kalan bölümünün, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta
olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu bölüme ilişkin başvurunun
Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddine, B- TMK'nun, 306. maddesinin birinci fıkrasında yer alan 'Eşler,
ancak birlikte evlât edinebilirler;'' kuralı ile 307. maddesinin ikinci
fıkrasının esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararında , 4721 sayılı Medeni
Kanun'un yalnızca eşlerin birlikte evlat edinmesine olanak verdiği, eşlerin tek
başına evlat edinmesini istisna olarak düzenlediği, oysa 743 sayılı mülga
Medeni Kanun'un 255. maddesinin buna olanak sağladığı, önceki Kanun'un verdiği
bir hakkın, yeni Kanun'da kısıtlandığı, bunun Anayasa'nın değişik hükümlerine
aykırılık oluşturduğu; zira mülga 743 sayılı Yasa'nın evlat edinme işlemini
eşlerden birinin de kullanabileceği bir sözleşme olarak tanımladığı, 4721
sayılı Yasa'nın bu hakkı vermeyerek dava şeklinde düzenlediği, bu hakkın evli
olmayan kişilere verilmesine karşılık, evli olan eşlere tek başlarına kullanabilecekleri
bir hak olarak tanınmamış olmasının eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğu,
eşlerin yalnız başlarına evlat edinememesi nedeniyle evlat edinilecek olan
kişinin aile ilişkisi içinde yer alamayacağı gibi miras hakkını da kaybedeceği
belirtilerek, itiraz konusu kuralların Anayasa'nın 5., 10., 13. ve 41.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kurallardan, 4721 sayılı Yasa'nın 306. maddesinin
birinci fıkrasının ilk bölümü, eşlerin ancak birlikte evlat edinebileceğini,
307. maddesinin ikinci fıkrası ise otuz yaşını doldurmuş olan eşin, diğer eşin
ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunluğu veya iki yılı aşkın süreden beri
nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden
beri eşinden ayrı yaşamakta olması yüzünden birlikte evlat edinmesinin mümkün
olmadığını ispat etmesi halinde, tek başına evlat edinebileceğini
öngörmektedir. Anayasa'nın 10. maddesinde ifade edilen eşitlik ilkesi, herkesin
her yönden aynı hukuk kurallarına tabi olması zorunluluğunu ifade etmez.
Kişilerin durum ve konumlarındaki farklılık, bunlara farklı hukuk kurallarının
uygulanmasını gerektirebilir. Aynı ya da benzer durumda olanların aynı
kurallara, farklı durumda olanların da farklı kurallara tabi olması halinde
eşitlik ilkesinin zedelendiğinden söz edilemez. Anayasa'nın 13. maddesinde ' Temel hak ve hürriyetler, özlerine
dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere
bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın
sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine
ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz' , 5. maddesinde ise ' Devletin temel
amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin
bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır '
denilmektedir. Anayasa'nın 41. maddesinde, toplumun temeli olan ailenin huzur ve
refahı ve özellikle ana ve çocuğun korunması için gerekli önlemleri almak ve
teşkilatları kurmak görevi Devlet'e verilmiştir. Bu maddede belirtilen 'Devlet,
ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması.... için
gerekli tedbirleri alır...' hükmü ile çocukların korunması da güvence
altına alınmıştır. Kural, çocukların mutlu bir aile ortamında maddi ve manevi
gelişimini sağlıklı bir şekilde sürdürmesi için gerekli koşulların
hazırlanmasını devlete ödev olarak yüklerken, 'aile'nin korunması yoluyla da
esasında çocukların korunması gereğine yeniden vurgu yapmaktadır. Dava konusu kurallar evlat edinilecek çocukların yararlarının
korunmasını öncelikli kılarak evlilik ilişkisi devam ettiği sürece evlat
edinilen çocuğun 'aile' içine alınması ve doğal soybağına yaklaştırılan bir
ilişki kurarak, evlat edinilen çocuğun yararının azami şekilde gözetilmesine
öncelik vermektedir. Benzer tercihler çeşitli Avrupa ülke medeni yasalarında da
yer almaktadır. Evli olanların ancak birlikte evlat edinebilecekleri, ayrı evlat
edinmeye ancak birlikte evlat edinmenin imkânsız olduğu sayılı durumlarda izin
verildiğine ilişkin kurallar, tek başına evlat edinenler karşısında farklı bir
uygulama yaratmış gözükse de, iradi olarak evlilik ilişkisi kurmuş olanlarla,
evli olmayanların Anayasa'nın 10. maddesi anlamında 'aynı hukuksal konumda' oldukları
ileri sürülemeyeceğinden, bu yönden Anayasa'ya aykırılıktan söz edilemez. Evlatlık ilişkisi, evlat edinen ile edinilen arasında soybağı
kurulmasını ve çocuğun yüksek menfaatlerini koruyup geliştirebilecek bir aile
yaratılmasını amaçladığından, iptali istenen kuralların Anayasa'nın 41.
maddesindeki 'Ailenin ve çocukların korunması' yükümlülüğüyle birlikte
değerlendirilmesi gerekmektedir. Evli olanların ancak birlikte evlat edinebileceklerine ilişkin
kuralın, bu kişilerin evlilik birliği devam ettiği sürece kural olarak tek
başlarına evlat edinmelerini yasaklamakla, eşlerden birinin 'bireysel'
tercihlerine bir sınırlama getirmekte ise de, evlat edinme işlemi doğrudan
kendi özerklik alanıyla sınırlı bir tasarruf değildir. Evlatlık ilişkisi, evlat edinen ile ulusal ve uluslararası
uygulamada genellikle 'küçük'ler arasında kurulan, evlat edinilenin veli veya
vasisinin iznine dayansa da, küçüklerin maddi ve manevi gelişimleri,
gelecekleri, sosyal ilişkileri, inanç ve ahlaki yargılarının biçimlenmesi konusunda
yaşamsal yetkiler sunan bir ilişki niteliğindedir. Anayasa, evlat edinenin
bireysel tercihine yönelik olarak bir 'temel hak' kategorisi yaratmamakta, 41.
maddesinde, aileyi Türk toplumunun temeli olarak kabul etmekte, aile
ilişkisinin, kendisinden beklenen 'sosyal' yararı gerçekleştirecek şekilde
desteklenmesini, aile içinde özellikle 'anne' ve 'çocukların' korunmasını
devlete bir yükümlülük olarak yüklemektedir. Bu durumda iptali istenen kurallar bir temel hakka sınırlama
getirmekten çok, Anayasa'nın 5. ve 41. maddelerinde devlete yüklenen bir
sorumluluğu, çağın gereklerine uygun olarak yerine getirmektedir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kurallar Anayasa'nın 5., 10.,
13. ve 41. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun; 1- 306. maddesinin birinci fıkrasının 'Eşler, ancak birlikte
evlât edinebilirler; ...' bölümünün, 2- 307. maddesinin ikinci fıkrasının, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 9.7.2009 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ