ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1976/60 Karar Sayısı:1977/9 Karar günü:10/2/1977 Resmi Gazete tarih/sayı:17.5.1977/15940 İtiraz
yoluna başvuran Mahkeme: Danıştay Dava Daireleri Kurulu İtirazın
konusu: 23/12/1972 günlü ve 2 sayılı "657 sayılı Devlet Memurları Kanunu
İle Bu Kanunun 1327 Sayılı Kanunla Değişik Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine
ve Bazı maddelerinin Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname"nin
geçici 2. maddesinin ikinci fıkrasının son tümcesinde yer alan "aynı süre
içinde haklarında emeklilik hükümleri uygulanmış olanlara da aylık veya
ikramiye farkı ödenmez" biçimindeki kuralın Anayasa'nın 2. ve 12.
maddelerine aykırılığı öne sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I-
OLAY : 950
liralık kadroda 1100 lira maaşı alan ve bu maaşta 2 sene l ay hizmeti bulunan
davacı 9/7/1964 tarihinde isteği ile emekliye ayrılmış ve o tarihte yürürlükte
bulunan yasa kurallarına göre kendisine emekli aylığı bağlanmıştır. 1425
sayılı Yasanın geçici 3. maddesine göre davacının emekli aylığı T.C. Emekli
Sandığı Müdürler Kurulu Kararı ile 1/3/1970 tarihinden geçerli olarak 5.
derecenin 1. kademesinin karşılığı olan emekli aylığı bağlanmasına esas olan
aylığa yükseltilmiş, 1/12/1970 tarihi ile 31/12/1972 tarihi arasındaki emekli
aylıkları farkı olarak 9.304 lira tahakkuk ettirilerek durum bir yazı ile
kendisine bildirilmiştir. Bu bildirim üzerine davacı Emekli Sandığına
başvurarak, yapılan işlemin kanuna aykırı bulunduğunu ileri sürmüş ve
düzeltilmesini istemiştir. Emekli Sandığınca isteği kabul edilmemiş hakkında
yapılacak başka bir işlem olmadığı kendisine duyurulmuştur. Bu
yazıyı alan davacı Danıştay'da dava açmış, 1100 lira maaşta geçen iki sene 2
aylık hizmeti ile namzetlikte ve memuriyette geçen hizmetlerinin
değerlendirilerek üçüncü dereceye intibak ettirilmesi ve emekli aylığının buna
göre bağlanması gerekirken 5. dereceden emekli aylığı bağlanması yolundaki
Emekli Sandığı işleminin bu işlemin dayandığı Bakanlar Kurulunun 22/9/1969
günlü 6/12430 sayılı ve 30/12/1971 günlü 7/3624 sayılı kararları ile yürürlüğe
konulan emekli aylıklarının yükseltilmesinde uygulanacak eşitlik esasları
hakkındaki raporların iptalini istemiştir. Ayırma
Bürosu dava dilekçesini Onuncu Daireye göndermiş, adı geçen daire, davacı
tarafından emeklilik intibakı işlemi ile beraber Bakanlar Kurulu Kararlarının
da iptali istenmiş olduğundan dosyayı 521 sayılı Danıştay Kanununun 1740 sayılı
Kanunla değişik 44. maddesinin (B) bendi gereğince, görevli olan Dava Daireleri
Kuruluna göndermiştir. Dava
Daireleri Kurulu yaptığı incelemede 2 sayılı Kanun Hükmündeki Kararnamenin
geçici 2. maddesinin 2. fıkrasının son tümcesindeki kuralın, Anayasa'nın 2. ve
12. maddelerine aykırı olduğu kanısına vararak, iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurulmasına 30/4/1976 tarihinde karar vermiştir . III-
METİNLER: 1-
İptali istenen kural: 2
sayılı Kanun Hükmüne Kararnamenin geçici 2. maddesinin ikinci fıkrasının son
tümcesindeki kuralın iptali istenmiştir. Söz konusu geçici ikinci madde
şöyledir: "Bu
kararname ile yapılan intibaklar sonunda memurlar lehine doğan farkların
1/6/1973 den itibaren ödeneceği: GEÇİCİ
MADDE 2- 657 sayılı Kanuna 1327 sayılı Kanunla eklenen ek geçici 2 nci maddenin
(b) fıkrası ve diğer intibak hükümlerine göre tesbit edilen derece ve kademe
aylıklarının ödenmesine 31/5/1973 tarihine kadar devam olunur. Bu
kararname ile getirilen intibak hükümlerinin uygulanması sonunda Devlet memuru
(her ne suretle olursa olsun görevlerinden ayrılmış bulunanlar dahil) lehine
doğan durumlar dolayısiyle 1/3/1970 tarihinden 1/6/1973 tarihine kadar geçen
süre için bir fark ödemesi yapılmaz. Aynı süre içinde haklarında emeklilik
hükümleri uygulanmış olanlara da aylık veya ikramiye farkı ödenmez. Ancak,
1/3/1970 - 30/11/1970 tarihleri arasına ait aylık farkları 1327 sayılı Kanun
hükümlerine göre hesaplanarak ödenir. İntibaklar
sonucunda bulunacak derece ve kademe, personelin halen bulunduğu derece ve
kademeden aşağı ise, aradaki fark kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi
suretiyle giderilinceye kadar ödenmeye devam olunur. Ancak, bu yükselmede,
emeklilik keseneğine esas aylık dereceleri, ilgililerin öğrenim durumlarına
göre yükselebilecekleri dereceleri geçemez. Şu
kadar ki, bunlardan 1/6/1973 tarihinden itibaren bir yıl içinde emekliye
ayrılma isteğinde bulunanlar ile maluliyet, yaş haddi veya ölüm sebebiyle
görevlerinden ayrılanların emeklilik işlemleri, bu Kararname ile getirilen
intibak hükümlerinin uygulanmasından önceki emeklilik keseneğine esas aylık
derece ve kademeleri üzerinden yapılır. Bu takdirde, kesenek farkları
ilgililerce, karşılıkları da kurumlarınca T.C. Emekli Sandığına ödenir. Ayrıca
bu kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihle 1/6/1973 tarihi arasında yaş haddi,
maluliyet veya ölüm sebebiyle haklarında emeklilik işlemleri uygulananların
kararname hükümlerine göre yapılacak intibakları sonunda kazanılmış hak
aylıkları yükselmiş bulunduğu takdirde, emekli aylık ve ikramiyeleri yeni
tutarlara göre hesaplanır." 2-
Dayanılan Anayasa kuralları: "II
Cumhuriyetin nitelikleri. MADDE
2- Türkiye Cumhuriyeti insan haklarına ve başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, milli, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir." "III.
Eşitlik: MADDE
12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep
ayrımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir
kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz." 3-
İlgili Yasa ve Bakanlar Kurulu Kararları kuralları: a-
7/2/1969 günlü, 1101 sayılı Yasanın Ek 2. maddesi : Bu
kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra barem teşkilât, kadro ve sair
kanunlarda yapılacak değişiklikler sonunda aylık tutarlarında husule gelecek
yükselmeler; aynı rütbe, kadro unvanı ve dereceden bağlanmış bulunan emekli,
adi malûllük ve vazife malûllüğü aylıkları ile dul ve yetim aylıkları hakkında
da uygulanır. Yükselmeye
esas olacak rütbe, kadro unvanı, derece ve sair yönlerden eşitlikleri; Devlet
Personel Dairesi, Maliye Bakanlığı, T.C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü ve
ilgili kurumların birlikte hazırlayacakları teklif üzerine Bakanlar Kurulunca
tespit olunur." Geçici
2. maddesi- "Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce çeşitli emeklilik
kanunları hükümlerine göre bağlanmış olan emekli, adî malûllük, vazife
malûllüğü, dul ve yetim aylıkları hakkında da bu kanunun ek l inci maddesi
hükümleri uygulanır. Ayrıca
15/7/1965 tarihli ve 669 sayılı Kanunun Geçici l inci maddesi gereğince
yükseltmeye tabi tutulan emekli, adî malûllük, vazife malûllüğü veya dul ve
yetim aylıkları ile 1/1/1950 tarihinden bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihe
kadar bağlanmış olan emekli, adî malûllüğü veya dul ve yetim aylıkları; bu
kanunun yürürlüğe girdiği tarihteki rütbesi, kadro unvanı, derecesi, fiilî ve
itibarî hizmet süresi aynı olanlara bağlanması gereken aylık miktarlarına
yükseltilir. Yükseltmeye esas olacak rütbe, kadro unvanı, derece, sair
yönlerden eşitlikleri; özel teadül ve kuruluş kanunları hükümleri göz önünde
tutulmak suretiyle Devlet Personel Dairesi, Maliye Bakanlığı, T.C. Emekli
Sandığı Genel Müdürlüğü ve ilgili Kurumların birlikte hazırlayacakları teklif
üzerine Bakanlar Kurulunca tespit olunur." b-
8/7/1971 günlü, 1425 sayılı Yasanın Geçici 3. maddesi: "1/3/1970
tarihinden önce bağlanmış emekli, adî malûllük, vazife malûllüğü, dul ve yetim
aylıklarının yükseltme işlemleri, 7/2/1969 tarihli ve 1101 sayılı Kanunun Ek 2
nci maddesine istinaden Bakanlar Kurulunca bu kanunun yayımı tarihinden
itibaren en geç altı ay içinde tespit edilecek esaslar uyarınca 1/3/1970
tarihinden geçerli olarak yapılır. Yükseltme
işlemleri yükseltme esaslarının Bakanlar Kurulunca tespiti tarihinden itibaren
bir yıl içinde bitirilir . Yükseltme
işlemleri sona erinceye kadar, bu aylıklar 1/3/1971 tarihinden itibaren
(Sonradan mahsubu yapılmak üzere) % 50 oranında avans ilâvesi ile ödenir. Bu
aylıkların 1/3/1971 - 28/2/1971 tarihleri arasına ait farklar geçici l nci
maddenin ikinci fıkrasındaki esaslar uyarınca ilgililere ödenir." c-
7/3624 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına bağlı raporun III. Kısım (B) sivil
personel aylıkları, I işaretli maddenin ilgili kuralı: "B
Sivil Personel Aylıkları: 1.
Aylıklı veya barem içi ücretli kadrolardan aylık almakta iken emekliye ayrılan
personelin yükseltmelerde esas alınacak aylıkları: l-
1101 sayılı Kanun uyarınca yapılan yükseltme işlemleri sırasında : .................................................. d)
31/5/1947 - 1/3/1969 tarihleri arasında, kadro aylıklarının l, 2 veya 3 üst
derece aylığını almakta iken emekli olanlardan, aylıklarının yükseltilmesi
sırasında l, 2 veya 3 üst derece, ......................................... Aylık
tutarları esas alınmıştır. 657
sayılı Kanuna 1327 sayılı Kanunla eklenen Ek geçici 2 nci maddenin (b) fıkrası
ile; bulundukları kadroların, l, 2 veya 3 üst derece aylığını almakta olanların
bulundukları kadrolarına tekabül eden derecelere intibak ettirilmeleri, ancak,
aldıkları l, 2 veya 3 üst derece aylık ve ücretlere tekabül eden derecelerin
ilk kademe aylıklarının kendilerine ödenmesi kabul edilmiş ve 1/3/1970
tarihinden sonra emekliye ayrılanlara bu hüküm gereğince kazanılmış hak aylık
derecelerinin ilk kademesi esas alınarak aylık bağlanmakta olduğu cihetle,
bunların bu defa yapılacak yükseltme sırasında o aylık derecelerinin ilk kademe
aylıklarının esas alınması gerekmektedir." e-
7/7711 sayılı Bakanlar Kurulu karanım bağlı raporun II. Bölüm 1. Kısmındaki
ilgili kural: "......................................... C)
Aylıklı veya barem içi ücretli kadrolardan aylık almakta iken emekliye ayrılan
personelden; 1101 sayılı Kanun uyarınca, emekli aylıkları, emekliye
ayrıldıkları tarihteki kadro aylıklarının l, 2 veya 3 üst derecesi aylık
tutarları esas alınarak yükseltilenlerin son aylıklarında geçen ve durumlarına
göre, l, 2 veya 3. üst derece verilebilmesi için aranılan süreden artan
süreler; ............................................... Kademe
ilerlemesi verilmek suretiyle, 1/6/1973 tarihinden geçerli olarak
değerlendirilir." IV-
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi, İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 10/2/1977 gününde yaptığı ilk
inceleme toplantısında, aşağıdaki sorunlar üzerinde durmuştur: 1-
Görev sorunu : Danıştay Dava Daireler Kurulu itiraz yolu ile Anayasa
Mahkemesine başvurarak, 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 2.
maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesindeki kuralın iptalini istemiştir, işin
konusu itibariyle incelenmesi, Anayasa'nın 1488 sayılı Yasa ile değişik 64.
maddesinin son fıkrasının son tümcesindeki kural gereğince Anayasa Mahkemesinin
görevine girmektedir. 2-
Yetki sorunu : Anayasa'nın değişik 151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunun 27. maddelerine
göre ,bir davaya bakmakta olan mahkeme, o davada uygulanacak yasa kurallarını
Anayasa'ya aykırı görürse, iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya
yetkilidir. Bu nedenle bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi,
elinde yolunca açılmış ve görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralın o davada uygulanacak kural olması koşullarına bağlıdır. İtiraz
yoluna başvuran Danıştay Dava Daireleri Kurulunun elinde, yolunca açılmış ve
521 sayılı Yasanın 1740 sayılı Yasa ile değişik 44. maddesinin (B) işaretli
bendi uyarınca görevi içinde bulunan bir davanın var olduğu dosyanın
incelenmesinden anlaşılmıştır. Mahkemenin
bakmakta olduğu davada, 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin itiraz konusu
yapılan kuralının uygulanma yeri bulunup bulunmadığı konusuna gelince : 2
sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin geçici 2. maddesinin birinci fıkrasında 657
sayılı Yasaya 1327 sayılı Yasa ile eklenen Ek geçici 2. maddenin (b) fıkrası ve
diğer intibak kurallarına göre saptanan derece ve kademe aylıklarının
ödenmesine 31/5/1973 tarihine kadar devam olunacağı; ikinci fıkrasının ilk
tümcesinde, bu kararname ile getirilen intibak kurallarının uygulanması sonunda
devlet memuru lehine doğan durumlar nedeniyle 1/3/1970 tarihinden 1/6/1973
tarihine kadar geçen süre için bir fark ödemesi yapılmıyacağı açıklanmış (Bu fıkra
kuralı Anayasa Mahkemesinin 8/10/1974 günlü, E. 1974/18, K. 1974/42 sayılı
kararı ile (Resmî Gazete 29/1/1975, Sayı. 15133) 1327 sayılı Yasanın Ek geçici
2. maddesinin (b) işaretli fıkrasında yer alanlar açısından iptal edilmiştir.)
ikinci fıkranın son tümcesinde ise "aynı süre içinde haklarında emeklilik
hükümleri uygulanmış olanlara da aylık veya ikramiye farkı ödenmez."
kuralına yer verilmiştir. İtiraz yoluna başvuran Danıştay Dava Daireleri Kurulu
bu son tümcedeki kuralın iptalini istemiştir. Geçici
2. maddenin bütünü gözönüne alındığında, "aynı süre içinde" sözcüğü
ile 1/3/1970 gününden 1/6/1973 gününe kadar olan dönemde haklarında emeklilik
hükümleri uygulanmış olanlara aylık veya ikramiye farkı ödenmemesinin
öngörüldüğü anlaşılmaktadır. Davacı ise bu dönemde değil, isteği üzerine
9/7/1964 gününde emekli olmuştur. Gerçi 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin
geçici 2. maddesi hükmü, memurlar açısından Anayasa Mahkemesi kararıyle iptal
edilmiş ve 1101 sayılı Yasanın ilgili hükmü uyarınca 1970 yılından önce emekli
olanlar da 1/3/1970 - 1/6/1973 arasında emekli olmamakla beraber iptal
kararından hukukça yararlanmış durumuna girmişlerdir. Şu kadarki davacı yalnız
hakkındaki emekli intibakının iptalini istemiş ve emekli aylığı farklarının
Ödenmesi yolunda bir istem dava dilekçesinde yer almamıştır. Mahkemenin istemle
bağlı bulunduğu, istemin dışında kalan konuları ele alıp karara konu
yapamıyacağı ise açıktır. Her ne kadar davacı, 521 sayılı Danıştay Kanununun
değişik 71. maddesi uyarınca intibak işlemi üzerine açtığı bu davanın karara
bağlanmasından sonra tam kaza davası açmak ve bu davada emekli aylığının
Ödenmesini istemek hakkına sahip ise de halen Danıştay Dava Daireleri Kurulunda
görülmekte olan ve sadece intibak işleminin iptaline yönelmiş bulunan bu davada
itiraz konusu edilen ve emekli aylığının ödenmesine ilişkin bulunan hükmün
uygulanma olanağı yoktur. Öte yandan sözü edilen hükmün intibak işlemine karşı
açılmış bir iptal davasının görülmesine ve çözülmesine engellik edeceği de
düşünülemez. O halde Danıştay Dava Daireleri Kurulunca yapılmış bulunan
başvurma, yetkisizlik nedeniyle reddedilmelidir. Bu
nedenlerle itiraz yoluna başvuran mahkeme elindeki davayı çözümlerken, iptali
için itiraz yoluna başvurduğu kuralı uygulamak durumunda değildir. Başvuran
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle itirazın reddine karar verilmelidir. Nihat O.
Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamıştır. V-
SONUÇ İtiraz
konusu 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 2. maddesinin ikinci
fıkrasının son tümcesinde yer alan "aynı süre içinde haklarında emeklilik
hükümleri uygulanmış olanlara da aylık veya ikramiye farkı ödenmez."
hükmünün bu davada uygulanma yeri bulunmadığından itirazın, başvuranın
yetkisizliği nedeniyle reddine, Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoyuyla ve
oyçokluğuyla, 10/2/1977 gününde karar verildi. Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI Bakmakta
olduğu davada varacağı sonucun bir başka yere doğrulattırılmasına olanak
bulunmayışı, Danıştay Dava Daireleri Kurulu'nun belirttiği yasal kuralın,
Anayasa'nın 151. maddesi açısından, "uygulanacak hüküm" olarak
kabulünü gerektirir. Bunun
ayrıcası, dava dosyası içeriğinin saptanmasında düşülen yanılgıdır. Olayda ise,
böyle bir durum yoktur. Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu