ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2011/43 Karar Sayısı : 2012/10 Karar Günü : 19.1.2012 R.G. Tarih-Sayı :
05.04.2012-28225 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR: 1- Mersin 4. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı: 2011/43) 2- Bakırköy 28. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı:
2011/50) İTİRAZIN KONUSU: 23.3.2005 günlü, 5320 sayılı
Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük Ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'a,
31.3.2011 günlü, 6217 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle eklenen Geçici Madde 3'ün,
Anayasa'nın 2., 10., 36., 38., 138. ve 141. maddelerine aykırılığı savıyla
iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. I- OLAY Mersin 4. Asliye Ceza Mahkemesine hırsızlık suçundan, Bakırköy 28.
Asliye Ceza Mahkemesine sahtecilik suçundan açılan kamu davalarında,
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan mahkemeler iptali
için başvurmuşlardır. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 23.3.2005 günlü, 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük Ve
Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un, 31.3.2011 günlü, 6217 sayılı Kanun'un 26.
maddesiyle eklenen geçici 3. maddesi şöyledir: '(1) 1/1/2014 tarihine kadar, asliye ceza mahkemelerinde yapılan
duruşmalarda Cumhuriyet savcısı bulunmaz ve katılma hususunda Cumhuriyet
savcısının görüşü alınmaz. Ancak, verilen hükümler ile tutuklamaya veya
salıverilmeye ilişkin kararlara karşı Cumhuriyet savcısının kanun yoluna
başvurabilmesi amacıyla dosya Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 2., 10., 36., 38., 138. ve 141.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME A- 2011/43 Esas Sayılı Başvuru İçtüzüğün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Serruh KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fettah
OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz
AKINCI ile Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 18.5.2011 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
oybirliğiyle karar verilmiştir. B- 2011/50 Esas Sayılı Başvuru İçtüzüğün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Serruh KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Fettah OTO, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN,
Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ile Erdal
TERCAN'ın katılımlarıyla 2.6.2011 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle
karar verilmiştir. V- BİRLEŞTİRME KARARI 23.3.2005 günlü, 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve
Uygulama Şekli Hakkında Kanun'a, 31.3.2011 günlü, 6217 sayılı Kanun'un 26.
maddesiyle eklenen geçici 3. maddesinin iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına
karar verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin 2011/50 esas
sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2011/43 Esas sayılı dava
dosyası ile birleştirilmesine, esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2011/43
Esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 2.6.2011 gününde oybirliği ile karar
verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararlarında, itiraz konusu kural ile asliye ceza
mahkemelerinde yapılmakta olan duruşmalarda Cumhuriyet savcısının
bulunmamasının adil yargılama ilkesini ihlâl ettiği, adil yargılamanın
ancak iddia, savunma, karar üçlüsünden oluşan bir yargılamanın mevcudiyeti ve
yargılamanın çelişikliği ilkesinin gerçekleştirilmesi halinde mümkün
olduğu, Cumhuriyet savcısının duruşmalara katılmamasının çelişmeli
yargılama ilkesine aykırı olacağı, bir yargılamada mahkemenin kararının oluşturabilmesi
için çelişmeli yargılama ilkesinin bir gereği olarakiddia ve savunma
makamlarının delil sunması ve bu delillerin tartışılmasının gerektiği,
Cumhuriyet savcısının bulunmadığı bir yargılamada çelişmeli yargılama
gerçekleştirilemeyeceğinden adil yargılanma ilkesinin ihlâl edilmiş olacağı,
Cumhuriyet savcısının şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplaması
nedeniyle Cumhuriyet savcısının bulunmadığı bir yargılamada delil toplanmasına
karar verecek bir makamın bulunmayacağı, tarafsız olması gereken hâkimin delil
toplamak zorunda kalacağı bir durumun hâkim bağımsızlığı ilkesi ile
bağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 10., 36., 38.,
138. ve 141. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 'Hak Arama Hürriyeti' başlıklı 36. maddesinin birinci
fıkrasında, ' Herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı
mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma
hakkına sahiptir ' denilerek yargı organlarına davacı ve davalı olarak
başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanma
hakkı güvence altına alınmıştır. Anayasa'nın 9. maddesinde 'Yargı yetkisi, Türk Milleti
adına bağımsız mahkemelerce kullanılır' ; 142. maddesinde 'Mahkemelerin
kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla
düzenlenir' denilmekte; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6.
maddesinin birinci fıkrasında da her şahsın kanuni, müstakil ve tarafsız bir
mahkeme tarafından davasının dinlenilmesini isteme hakkı olduğu ifade
edilmektedir. Yasayla kurulmuş bağımsız ve tarafsız mahkeme ilkesi, adil
yargılanma ve savunma haklarının temelidir. Anayasa'da ve uluslararası
sözleşmelerde 'mahkeme' kavramı için belirli bir şekil şartı aranmamakta,
yasayla kurulmuş, bağımsız, tarafsız ve yargılama usulü güvencesine sahip yargı
yeri, mahkeme olarak kabul edilmektedir. Bu ilkelere aykırı olmamak şartı ile
yasa koyucunun mahkemelerin oluşum, kuruluş ve çalışma usullerini serbestçe
belirlemesi mümkündür. Dolayısıyla Cumhuriyet savcısının duruşmalara
katılmadığı bir yargı yeri, sırf bu yüzden mahkeme sıfatını kaybetmez. Cumhuriyet savcısı, ceza muhakemesinin gayesini gerçekleştirmek
için sanığın lehine ve aleyhine deliller ileri sürebilen, taleplerde bulunabilen,
asıl amacı muhakeme diyalektiğinin sağlanması olan, kendine has statü içinde
bir ceza muhakemesi süjesidir. Ceza muhakemesinin gayesi maddi gerçeği araştırmaktır. Ceza
muhakemesi hukukunda hakikati araştırarak gerçeğe ulaşma, kolektif yargılama
yöntemi ile sağlanmaktadır. Kolektif yargılama, hükmün verilmesine, iddia,
savunma ve yargılama makamlarının birlikte katılmasını ifade eder. Kolektif
yargılama yapmanın metodu, hüküm verme faaliyetine katılacakların düşüncelerini
karşılıklı olarak bildirerek, bütün süjelerin birbirlerinin fikirlerini
öğrenmeleridir. Günümüzde iddia, kolektif hüküm verme faaliyetinin ve bunun
sonucunda maddi gerçeğe ulaşmanın vazgeçilmez bir unsuru olarak kabul
edilmektedir. İddia makamı bu görevini yalnızca duruşmalara katılarak yerine
getirmez. Bununla birlikte maddi gerçeğin araştırılmasını amaç edinen bir
soruşturma yapılması, böyle bir soruşturmadan elde edilen, sanığın lehindeki ve
aleyhindeki bütün delillerin hâkim veya mahkemeye sunulması, bu delillerin
tartışılmasının sağlanması, kararlara karşı yasa yollarına gidilmesi suretiyle
de iddia makamı fonksiyonunu yerine getirir. Diğer taraftan, ceza muhakemesinde mahkeme, dava açıldıktan sonra
pasif konumda olmayıp, hüküm vermek için yeterli kanaate ulaşıncaya kadar maddi
gerçeği araştırmaya devam etmek zorundadır. Resen araştırma ilkesi uyarınca
mahkemeler, Cumhuriyet savcısının ortaya koyduğu delillerle bağlı olmadıkları
gibi, savcı olmasa bile kendiliklerinden, hüküm için gerekli tüm araştırmaları
yapmak ve tarafların haklarını korumak zorundadırlar. Anayasa Mahkemesi'nin pek çok kararında vurgulandığı gibi, yasa
koyucunun Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı
kalmak koşuluyla, soruşturma ve yargılamaya ilişkin olarak hangi yöntemlerin
uygulanacağının belirlenmesinde takdir yetkisi bulunmaktadır. Yasa
koyucu bu yetkisini Anayasa'da öngörülen temel ilkelere ve güvencelere aykırı
olmamak koşuluyla, kamu yararı ve kamu düzeni gibi nedenleri gözeterek
kullanır. Yasama belgelerinden itiraz konusu kuralın, adaletin
hızlandırılmak, makul süre içerisinde yargılamaları sonuçlandırmak, Cumhuriyet
savcılarının soruşturmaları daha etkin ve süratli bir şekilde yürütebilmelerine
imkân sağlamak amacıyla getirildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda 1.1.2014 tarihine kadar asliye ceza mahkemelerinde
yapılan duruşmalarda Cumhuriyet savcısının bulunmamasını ve katılma hususunda
görüşünün alınmamasını öngören itiraz konusu kuralın, savunma hakkını
kısıtlamadığı ve verilen hükümler ile tutuklamaya veya salıverilmeye ilişkin
kararlara karşı Cumhuriyet savcısının kanun yoluna başvurabilmesine olanak
sağladığı da gözetildiğinde, Anayasa'nın 2., 36. ve 141. maddelerine aykırı
olmadığı sonucuna varılmıştır. İptal isteminin reddi gerekir. Yukarıda belirtilen gerekçe karşısında itiraz konusu kuralın
Anayasa'nın 10., 38., ve 138. maddeleri ile ilgisi görülmemiştir. VII- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 23.3.2005 günlü, 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve
Uygulama Şekli Hakkında Kanun'a, 31.3.2011 günlü, 6217 sayılı Kanun'un 26.
maddesiyle eklenen Geçici Madde 3'e yönelik iptal istemi, 19.1.2012 günlü, E.
2011/43, K. 2012/10 sayılı kararla reddedildiğinden, bu maddeye ilişkin
yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE, 19.1.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. VIII- SONUÇ 23.3.2005 günlü, 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve
Uygulama Şekli Hakkında Kanun'a, 31.3.2011 günlü, 6217 sayılı Kanun'un 26.
maddesiyle eklenen Geçici Madde 3'ün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 19.1.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN