ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/40 Karar Sayısı : 2006/20 Karar Günü : 15.2.2006 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 13.07.2006 - 26227 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kırıkkale İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 8.6.1965 günlü, 625 sayılı
Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 15. maddesinin, Anayasa'nın 13., 17., 38.,
42. ve 48. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacıya ait özel dershanenin geçici olarak kapatılmasına ilişkin
işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı
olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 625 sayılı Yasa'nın itiraz konusu 15. maddesi şöyledir: “Madde 15.- Kanun , tüzük ve
yönetmeliklere veya umumi emirlere aykırı hareketi veya aykırı
harekette ısrarı tesbit edilen özel öğretim kurumu, hareketinin ağırlık
derecesine göre, geçici veya sürekli olarak Milli Eğitim Bakanlığınca
kapatılabilir. ” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru, Anayasa'nın 13., 17., 38., 42. ve 48. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Nurettin TURAN, Fulya KANTARCIOĞLU,
Aysel PEKİNER, Rüştü SÖNMEZ, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'nın
katılmalarıyla 7.3.2002 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle, karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : Başvuru kararında, 625 sayılı Yasa'nın 15. maddesinin, özel
öğretim kurumlarının geçici veya sürekli olarak kapatılma nedenlerinin
belirlenmesini yasa yanında tüzük, yönetmelik ve hatta umumi emirlere
bırakmasının ve ayrıca geçici kapatmanın azami süresini belirlememesinin,
eğitim ve öğrenim hakkı ve ödeviyle, çalışma ve sözleşme hürriyetini
sınırladığı, sürekli kapatma yaptırımıyla da ortadan kaldırdığı belirtilerek,
Anayasa'nın 13., 17., 38., 42. ve 48. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Yasa'nın itiraz konusu 15. maddesinde “ Kanun, tüzük ve yönetmeliklere
veya umumi emirlere aykırı hareketi veya aykırı harekette ısrarı tesbit edilen
özel öğretim kurumu, hareketinin ağırlık derecesine göre, geçici veya sürekli
olarak Milli Eğitim Bakanlığınca kapatılabilir. ” denilmektedir. Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında, “Kimse, kanunun suç
saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz” denilerek “suçun yasallığı”,
üçüncü fıkrasında da “ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak
kanunla konulur” denilerek “cezanın yasallığı” ilkesi getirilmiştir. Buna göre,
Anayasa'nın kişi hak ve özgürlükleri yönünden getirdiği güvencelere aykırı
olmamak koşuluyla suç ve ceza konusundaki düzenlemelerin yasa ile yapılması
zorunludur. Anayasa ile güvence altına alınan suç ve cezada yasallık ilkesi,
ceza hukukunun da temel ilkelerinden birini oluşturmaktadır. Kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesinin yaşama geçirilebilmesi
bağlamında, Yasa'da tüzük, yönetmelik veya umumi emir gibi idari tasarruflarla
yasaklanan eylemlerin suç kabul edilmesi yasa ile düzenleme anlamına
gelmeyeceğinden, bu eylemlerin neler olduğunun da yasada yer alması, cezanın da
geçici veya sürekli tanımlamasıyla sürenin takdirini idareye bırakacak biçimde
değil açıkça miktar ya da alt ve üst sınırlar belirlenerek gösterilmesi gerekir.
Bu gerekliliğin, kişinin temel hak ve özgürlüklerinin de güvencesi olduğunda
duraksanamaz. Bu durumda itiraz konusu kuralla, tüzük, yönetmelik veya umumi
emirlere aykırılığın suç sayılması ve bunlara uygulanacak cezanın da belirli
bir süreyle sınırlandırılmaması, suç ve cezanın yasallığı ilkesi ile
bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 38.
maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa'nın 38. maddesine aykırı görülerek iptal edilmiş
olduğundan, Anayasa'nın 13., 17., 42. ve 48. maddeleri yönünden incelenmesine
gerek görülmemiştir. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesi ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesi uyarınca, kanun,
kanun hükmünde kararname veya TBMM İçtüzüğü ya da bunların belirli madde veya
hükümleri iptal kararının Resmî Gazete'de yayımlandığı gün yürürlükten kalkar.
Ancak, Anayasa Mahkemesi iptal kararı ile meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu
düzenini tehdit veya kamu yararını ihlal edici nitelikte görürse, boşluğun
doldurulması için iptal kararının yürürlüğe gireceği günü ayrıca
kararlaştırabilir. İtiraz konusu kuralın iptaline karar verilmesi ile meydana gelen
hukuksal boşluk kamu yararını olumsuz yönde etkileyecek nitelikte olduğundan,
yeni düzenleme yapması için yasama organına süre tanımak amacıyla iptal
kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe
girmesi uygun bulunmuştur. VII- SONUÇ A- 8.6.1965 günlü, 625 sayılı “Özel Öğretim Kurumları Kanunu”nun
15. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Ahmet AKYALÇIN, Mustafa
YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ'nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, B- İptal edilen fıkranın doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararını
ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları
gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK
BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE, 15.2.2006 gününde karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT KARŞI OY GEREKÇESİ 1- Türk Milli Eğitiminin temel ilkeleri Anayasa'nın 42. maddesinde
önemli ayrıntılarıyla; 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nda ise çok
detaylı biçimde belirtilmiştir. Resmi ya da özel tüm eğitim kurumları için en
başta Anayasa'nın 42. maddesi, sonra Milli Eğitim Temel Kanunu gelirken, “ Özel
Öğretim Kurumları ” için ayrıca 625 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu
hükümleri önem taşımaktadır. Anayasa'nın ve sayılan temel yasaların
düzenlemeleri, özel öğretim kurumlarını birer resmi kurum gibi aynı ödev ve
sorumluluklara tâbi kılmıştır. Milli eğitimin ülkenin geleceği ve toplum açısından arzettiği
hayati önemi gözeten Anayasa koyucu, bu konuda özel düzenlemelere gitmiş ve bu
alandaki faaliyetleri Milli Eğitim Bakanlığı'nın gözetim ve denetimine
bırakmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı da, Anayasa'dan kaynaklanan bu gözetim ve
denetim yetkisini gerek yukarıda sayılan yasalarla, gerek 3797 sayılı Milli
Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile birçok düzenleyici
tasarruflar (tüzük ve yönetmeliklerle) çerçevesinde yerine getirmektedir. Özel öğretim kurumlarının açılışından, ruhsat iznine, binasına,
dersliğine, öğrenci sayısına, müfredatına, yönetici ve öğretmenlerin niteliğine
ve istihdam koşullarına kadar bir çok konuda, belirtilen çeşitli mevzuat
kurallarıyla düzenlemelerde bulunulduğu, böylelikle tipik bir kamu hizmeti
sunan özel okulların resmi okullar gibi Devletin gözetim ve denetimi altına
alındığı kuşkusuz bulunmaktadır. İşte bu gözetim ve denetim faaliyeti
esnasında, özel öğretim kurumlarının mevzuatla belirlenen bir kısım kurallara
aykırı hareketlerinin saptanması durumunda, Milli Eğitim Bakanlığı'nca bu
aykırı hareket (ihlâl) karşılIğında bir yaptırım uygulanması, gerek Anayasa'nın
gerek işaret edilen yasal kuralların doğal bir sonucudur. 2- İptal istemine konu 625 sayılı Özel Öğretim Kurumları
Kanunu'nun 15. maddesi “Kanun, tüzük ve yönetmeliklere veya umumi emirlere
aykırı hareketi veya aykırı harekette ısrarı tesbit edilen özel öğretim kurumu,
hareketinin ağırlık derecesine göre, geçici veya sürekli olarak Milli Eğitim
Bakanlığı'nca kapatılabilir.” hükmünü taşımaktadır. Milli Eğitim Mevzuatı çok geniş kapsamlı olup, yukarıda sayılan
kanunların yanısıra, sayıları onlarla ifade edilen tüzük ve yönetmelikler
vasıtasıyla öğrenim gören tüm ülke nüfusunu kapsayan ve değişen koşullar
nedeniyle sürekli gelişim gösteren dinamik bir görünüm sergilemektedir. Bu
mevzuat çerçevesinde bizzat Milli Eğitim Bakanlığı'nca yerine getirilen
görevler ve yaptırımlar olduğu gibi, yetki genişliği esası uyarınca illerde
valilerin özel öğretim kurumları üzerinde gözetim ve denetim yetkilerini
kullanmak suretiyle ifa ettikleri görev ve yaptırımlar da sözkonusudur. Bu denli geniş bir kitleye hitap eden ve milyonlarca kişiyi
doğrudan ilgilendiren Milli Eğitim Mevzuatı hükümlerinin çok detaylandırılması
mümkün ve doğru olmadığı gibi; sürekli gelişim ve değişim içinde olunan
böylesine dinamik bir alanda, özellikle yasalar bazında temel ilke ve esasların
konulması ve çerçevenin çizilmesiyle yetinilmesi, detayların düzenleyici
tasarruflara bırakılması işin doğasına uygun bulunmaktadır. Nitekim, itiraz
istemine konu kuralda da bu şekilde bir ölçüt konulmuş ve yaptırım türü de
belirlenerek (geçici veya süreli olarak kapatılma) düzenleme getirilmiştir. Bu
düzenlemenin “belirlilik” ilkesine uymadığından
sözedilemez. Çünkü, yukarıda belirtildiği üzere, çok dağınık ve çok kapsamlı
olup sürekli değişim gösteren Milli Eğitim mevzuatı kurallarının bu şekilde bir
madde de “tadadi” olarak sayılması, şekli esasa üstün tutan bir anlayışı hukuki
kılacağı gibi; kamu yararı ve dinamizmi de engelleyebilecektir. Esasen, mevzuatımızda buna benzer bir çok düzenlemede mevcuttur.
Örneğin, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 145. maddesine göre, “Hırsızlık
suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek cezada
indirim yapılabileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri de
gözönünde bulundurularak, ceza vermekten de vazgeçilebilir.” Öte yandan, anılan kural sonucu tesis edilen idari işlemin idari
yargı denetimine tâbi olduğu ve sözkonusu takdir yetkisinin hukuka aykırı
kullanılması halinde iptal edileceği de izahtan varestedir. Dolayısiyle, itiraz
istemine konu kuralın “belirlilik” özelliğini taşıdığından kuşku
duyulmamalıdır. 3- İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 38. maddesine aykırı olduğu
savı da yerinde değildir. Kural, suç ve cezanın yasallığı ilkesini ihlâl
etmediği gibi, işaret edilen Milli Eğitim Mevzuatı hükümlerinde hangi fiil ve
davranışların “hukuka aykırılık” teşkil edeceği de önceden belirlenmiştir. Bu
bakımdan 625 sayılı Yasa'nın 15. maddesinin ceza, tekerrür ve ağırlık derecesi
yönünden belirlilik koşullarını taşımadığı, dolayısiyle suç ve cezaların
yasallığı ilkesine aykırı düştüğü sonucuna katılmaya imkân yoktur. 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu'nun 526. maddesinin birinci
fıkrasında yer alan “Selâhiyetli makamlar tarafından adlî muameleler
dolayısiyle yahut âmme emniyeti veya âmme intizamı veya umumi hıfzıssıhha
mülahazasıyla kanun ve nizamlara aykırı olmayarak verilen bir emre itaat
etmeyen veya bu yolda alınmış bir tedbire riayet eylemiyen kimse, fiil ayrı bir
suç teşkil etmediği takdirde, bir aydan üç aya kadar hafif hapis veya
ikiyüzelli liradan beşyüz liraya kadar hafif para cezasiyle cezalandırılır.”
kuralının, (1961) Anayasası'nın 33. maddesinde yer alan “kanunsuz suç ve ceza
olmaz.” ilkesine aykırı olduğu savıyla yapılan başvuruda, Anayasa Mahkemesi'nin
7.6.1973 tarih ve E.1973/12, K.1973/24 (RG.9.11.1973, S.14707) sayılı
kararıyla, aşağıdaki gerekçe ile iptal isteminin REDDİNE karar verilmiştir: “... İptali istenen 526. maddenin birinci fıkrasında suç unsurları
açık olarak belirtilmiştir. Yasa'nın bu kuralına göre, bir eylemin suç
sayılabilmesi için, yetkili makamlarca verilmiş bir emir veya alınmış bir önlem
olması, bu emir veya önlemin ya adli işlemlere, ya kamu güvenliğine, ya kamu
düzenine, yahut da genel sağlığa ilişkin bulunması ve ayrıca bu emir veya
önlemin yasalara ve tüzüklere de aykırı bulunmaması gerekmektedir... TCK.nun
526. maddesinin birinci fıkrası kuralı ile adli işlemleri iyi ve sağlıklı bir
biçimde yürütmek, kamu düzenini, kamu güvenliğini, genel sağlığı korumak, bu
alanlarda gerektiğinde daha çabuk ve yerinde önlemler alınmasını sağlamak ereği
güdülmüştür. Görülüyor ki TCK.nun 526. maddesinin sözkonusu fıkrasında suçun ne
olduğu ve cezası açıkça belirtilmiştir. Yasama organının, yasa yaparken
bütün olasılıkları gözönünde bulundurarak ayrıntılı kuralları da saptamak
yetkisi varsa da, sık sık değişen durumlar ve gereksinimler karşısında, bu
organın yapısı bakımından ağır işlemesi ve günlük olayları izleyerek zamanında
gerekli önlemleri almasının güçlüğü dolayısiyle, yasada temel kuralları
saptadıktan sonra ivedi işlerde Hükümete veya kimi makamlara önlem olmak
yetkisi bırakması da yasama yetkisini kullanmaktan başka bir şey değildir. Bundan
başka, yukarıda da değinildiği gibi 526. maddenin birinci fıkrasında suçun ne
gibi eylemleri kapsadığı açıkça belirtildiğine ve cezası da önceden
saptandığına göre, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 33.
maddesindeki ‘kanunsuz suç ve ceza olmaz' ilkesine ve ayrıca 107.
maddesine uymayan bir yönü yoktur...” Gerekçesine yer verilen sözkonusu Anayasa Mahkemesi kararı da,
itiraza konu kuralda içerik yönünden büyük paralellik gösteren bir düzenlemenin
“kanunsuz suç ve ceza olmak” ilkesine aykırı düşmediğini açıkça ortaya
koymaktadır. 4- Açıklanan nedenlerle, 625 sayılı Kanun'un 15. maddesinin
Anayasa'ya aykırı olmadığı kanısına vardığımızdan; sözkonusu kuralın iptali
yolundaki çoğunluğun görüşüne katılamıyoruz. Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ