ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/44 Karar Sayısı : 2011/27 Karar Günü : 26.1.2011 R.G. Tarih-Sayı :
14.04.2011-27905 İPTAL DAVASINI AÇAN: Anamuhalefet (Cumhuriyet
Halk) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanvekilleri Hakkı Suha OKAY ile Kemal
KILIÇDAROĞLU İPTAL DAVASININ KONUSU: 29.4.2009 günlü, 5893
sayılı Posta Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle
2.3.1950 günlü, 5584 sayılı Posta Kanunu'nun 10. maddesine eklenen fıkranın,
Anayasa'nın 2., 20., 22., 90. ve 128. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve
yürürlüğünün durdurulması istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı İptal konusu kuralı da içeren 2.3.1950 günlü, 5584 sayılı Posta
Kanunu'nun 10. maddesi şöyledir: ' Ulaştırma sözleşmeleri: Madde 10- P.T.T. İdaresi posta
ulaştırmalarını düzenlemek için gerçek ve tüzelkişilerle ve taşıma
ortaklıklariyle sözleşmeler yapabilir. (Ek fıkra: 29/4/2009 ' 5893/1 md.) PTT
İdaresi postaların ayrım ve dağıtım işlerini ihale yoluyla üçüncü şahıslara
gördürebilir.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 20., 22., 90. ve 128.
maddelerine dayanılmış; 47. maddesi ise ilgili görülmüştür. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve yürürlüğü durdurma
isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE, 2.7.2009
gününde karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: Dava dilekçesinde, Anayasa'nın temel hak ve özgürlüklerden olan
haberleşme hürriyetini PTT araçları aracılığıyla serbestçe haberleşme olarak
tanımladığı, herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini
isteme hakkına sahip olduğu, Türkiye tarafından da onaylanan İnsan Hakları ve
Özgürlüklerinin Korunmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi'nin 8. maddesinde
haberleşme hakkının kullanılmasına ancak bir kamu otoritesince müdahale
edilebileceğinin öngörüldüğü ve bunun belirli şartlara bağlandığı, iptali
istenilen kural ile hizmet alımı suretiyle kamu otoritesi dışında üçüncü
kişiler ile taşeron şirketlerin müdahalesinin yolunun açıldığı, posta
hizmetlerinin niteliği gereği Anayasa'nın 128. maddesi uyarınca memurlar ve
diğer kamu görevlilerince yerine getirilmesinin gerektiği, asli ve sürekli kamu
görevlerinin hizmet satın alınması yoluyla gördürülmesinin dolaylı bir
özelleştirme olduğu belirtilerek iptal konusu kuralın Anayasa'nın 2., 20., 22.,
90. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda
ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.
İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de karar verebileceğinden,
iptali istenen kuralla ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 47. maddesinin dördüncü
fıkrası yönünden de inceleme yapılmıştır. Posta Kanunu'nun 1. maddesinde açık ve kapalı mektupları,
kartları, gazetelerle belli zamanlarda çıkan dergileri, kitapları, her türlü
basılmış kağıtları, küçük paketleri, değer konulmuş mektupları ve kutuları,
değer konulmuş veya değer konulmamış posta kolilerini ve tebliğ kağıtlarını
kabul etmek, taşımak ve dağıtmak PTT idaresinin görevleri arasında sayılmış; 2.
maddesinde açık ve kapalı mektuplar ile üzerinde haberleşme mahiyetinde yazı
bulunan kartların kabul edilmesinin, taşınmasının ve dağıtılmasının PTT
idaresinin tekeli altında olduğu belirtilmiştir. Dava konusu kuralda ise PTT
idaresinin kabul etmek, taşımak ve dağıtmakla görevli olduğu postaların ayrım
ve dağıtım işlerinin ihale yoluyla üçüncü şahıslara gördürülebileceği
öngörülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde 'Türkiye Cumhuriyeti, toplumun
huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,
Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.' ; 128. maddesinin birinci
fıkrasında 'Devletin kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu
görevlileri eliyle görülür' denilmiştir. 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname hükümlerine tabi olarak 22.2.2000 gün ve 23972 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan Ana Statü ile teşkil olunan Türkiye Cumhuriyeti Posta ve Telgraf
Teşkilatı Genel Müdürlüğü tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve
sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir kamu iktisadi kuruluşudur. Ana Statü'nün
20. maddesinde kuruluş, müessese ve bağlı ortaklık personelinin istihdam
şekilleri konusunda 233 ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerinin
uygulanacağı belirtilmiştir. 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin eki (1) sayılı cetvelde
kadro unvanları gösterilen personel, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi
kamu iktisadi teşebbüsleri ile bağlı ortaklıkların genel idare esaslarına göre
yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevleri yürütmekle görevli personel
grubunu oluşturmaktadır. Teşebbüs ve bağlı ortaklıkların, Devlet tarafından
tahsis edilen kamu sermayesinin kârlı, verimli ve ekonominin kurallarına uygun
bir şekilde kullanılmasında bulunduğu teşkilat, hiyerarşik kademe ve görev
unvanı itibariyle kuruluşun çalışmalarını doğrudan doğruya etkileyebilecek
karar alma, alınan kararları uygulatma ve uygulamayı denetleme görev ve
yetkisi, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (1) sayılı cetvelde kadro
unvanları gösterilen personel tarafından yerine getirilmektedir. Söz konusu
Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (1) sayılı cetvelde yer alan kadrolar, genel
müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire başkanları,
müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürleri, müfettiş ve müfettiş
yardımcıları başta olmak üzere üst düzey yönetici ve denetleyici konumunda
bulunan personele ait kadrolardan oluşmaktadır. Açık ve kapalı mektuplar ile üzerinde haberleşme mahiyetinde yazı
bulunan kartların kabul edilmesinin, taşınmasının ve dağıtılmasının PTT
idaresinin tekeli altında bulunması nedeniyle ertelenemeyeceğinden ve başka bir
kurum tarafından yerine getirilemeyeceğinden dolayı posta hizmetinin kamu
hizmeti olduğu açıktır. Buna karşılık 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin
yukarıda anılan hükümleri göz önüne alındığında, posta hizmetlerinin
etkili, verimli ve düzenli bir şekilde sunumunu doğrudan etkileyecek karar
alma, alınan kararları uygulatma ve uygulamayı denetleme görev ve yetkisini
içermeyen postaların ayrım ve dağıtım işlerinin, Devletin genel idare
esaslarına göre yürütmesi gereken bir kamu hizmeti şeklinde nitelendirilmesi
olanaklı değildir. Öte yandan, Anayasa'nın 47. maddesinin dördüncü fıkrasında ' Devlet,
kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişileri tarafından yürütülen
yatırım ve hizmetlerden hangilerinin özel hukuk sözleşmeleri ile gerçek veya
tüzelkişilere yaptırılabileceği veya devredilebileceği kanunla belirlenir. '
denilmiştir. Böylece kamu hizmetlerinden hangilerinin özel hukuk sözleşmeleri
ile üçüncü kişilere yaptırılabileceği veya bunlara devredilebileceği konusunda
yasama organı yetkili kılınmıştır. PTT idaresinin tekeli altında olan hizmetler başka bir kurum
tarafından yerine getirilemeyeceğinden ülke sınırları içinde coğrafi
konumlardan bağımsız olarak herkes tarafından erişilebilir olması, önceden
belirlenmiş kalitede ve makul bir bedel karşılığında asgari standartta
sunulması gerekmektedir. Posta hizmet talebinin hizmette etkinlik ve verimlilik
sağlayarak, değişen şartlara ve ihtiyaca göre hizmet sunumunu yapmak Devlet
için bir kamusal görev ise de bunun karşılanması için Devletin genel idare
esaslarına göre yürütülmesi zorunlu olmayan postaların ayrım ve dağıtım
işlerinin ihale yoluyla üçüncü şahıslara gördürülebilmesinin Anayasa'nın 47.
maddesinin dördüncü fıkrası karşısında yasakoyucunun takdir yetkisi içinde
bulunduğunun kabulü gerekir. Diğer yandan, Anayasa'nın 20. maddesi ile özel hayatın gizliliği
ve korunması güvence altına alınmıştır. Maddenin birinci fıkrasında herkesin
özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu
ve özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı; ikinci
fıkrasında ise özel hayatın gizliliğine ilişkin hakkın sınırlandırılma
koşulları belirtilmiştir. Anayasa'nın 22. maddesinde herkesin haberleşme hürriyetine sahip
olup haberleşmenin gizliliğinin esas olduğu, maddede sayılan durumlar dışında
herhangi bir nedenle bu hürriyetin engellenemeyeceği öngörülmüştür. Posta Kanunu'nun ' Posta Gizliliği ' başlıklı 16. maddesinde
kendilerine posta servisinde bir iş verilmiş olanların, posta münasebetlerini
açığa vurmalarının, kapalı mektupları açmalarının, içlerinde ne olduğunu
araştırmalarının, haberleşme kağıtlarındaki yazılar hakkında üçüncü kişilere bilgi
vermelerinin ya da her hangi birinin bunları yapmasına meydan bırakmalarının
yasak olduğu belirtilmiş; bu yasağa uymayanların eylemleri ise Türk Ceza
Kanunu'nda suç olarak tanımlanmıştır. Özel hayatın gizliliği ile haberleşmenin gizliliği, her türlü yasa
dışı müdahaleye karşı Anayasa ve diğer yasalarla güvence altına alınmıştır. Bu
güvence, postaların ayrım ve dağıtım işlerini ihale yolu ile alan üçüncü
şahısların yasa dışı müdahalelerini de kapsamaktadır. Dolayısıyla Kural'ın,
güvence altına alınan özel hayatın gizliliği ile haberleşmenin gizliliğini
zedeleyen ya da güvence altına alınan bu haklara yasa dışı müdahale etmeme
yükümlülüğü altında bulunanların sorumluluklarını ortadan kaldıran bir yönü
bulunmamaktadır. Ayrıca PTT idaresinin, hizmetin düzenli, istikrarlı ve güvenli
bir biçimde yürütülmesini sağlamak bakımından sorumluluğu ile denetim ve
gözetim yetkisinin devam edeceği açıktır. Belirtilen nedenlerle iptal konusu kural, Anayasa'nın 2., 20.,
22., 47. ve 128. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi
gerekir. İptal konusu kuralın Anayasa'nın 90. maddesiyle ilgisi
görülmemiştir. V-YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 29.4.2009 günlü, 5893 sayılı Posta Kanununda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle 2.3.1950 günlü, 5584 sayılı Posta
Kanunu'nun 10. maddesine eklenen fıkrasına yönelik iptal istemi, 26.1.2011
günlü, E. 2009/44, K. 2011/27 sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkraya
ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 26.1.2011 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- SONUÇ 1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp
çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin
çalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah
OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas
sayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- 29.4.2009 günlü, 5893 sayılı Posta Kanununda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle 2.3.1950 günlü, 5584 sayılı Posta
Kanunu'nun 10. maddesine eklenen fıkranın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 26.1.2011 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI