ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI EsasSayısı : 2004/103 KararSayısı : 2008/121 Karar Günü  : 12.6.2008 R.G. Tarih-Sayı :23.12.2008-27089 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 3.
İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 6.1.1982 günlü, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin (1) numaralı fıkrasında
yer alan "...hâkimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü
şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, feragat ve
kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama
giderleri, adlî yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin
sükûnunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemlerde
..." bölümünün Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Emniyet güçlerinin açtığı ateş sonucunda bir kişinin öldüğü
olayda, idarenin hizmet kusuru bulunduğu ileri sürülerek açılan tazminat
davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
itiraz konusu kuralı da içeren 31. maddesi şöyledir: " 1. Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya
bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması,
davanın ihbarı, tarafların vekilleri, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava,
bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım
hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sukûnunu ve inzibatını
bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemlerde Hukuk Usulü
Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır. (Ek cümle: 5/4/1990 - 3622/11
md.;Değişik:10/6/1994-4001/14 md.) Ancak, davanın ihbarı ve bilirkişi
seçimi Danıştay, mahkeme veya hakim tarafından re'sen yapılır. 2. Bu Kanun ve yukarıdaki fıkra uyarınca Hukuk Usulü Muhakemeleri
Kanununa atıfta bulunulan haller saklı kalmak üzere, vergi uyuşmazlıklarının
çözümünde Vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri uygulanır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında,  Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY,
Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fazıl SAĞLAM, A. Necmi ÖZLER
ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla 1.12.2004 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, idari yargıda görülen tam yargı davalarında
davacının katlandığı zararı tam olarak bilemediği, bu nedenle dava tarihinde
gerçek zararın ortaya konulamadığı hallerde usule ilişkin yargısal sorunlarla
karşılaşıldığı, idari yargı uygulamasında fazlaya ilişkin hakların saklı
tutularak dava açılmasının olanaklı olmadığı, itiraz konusu kural ile özel
hukuktan kaynaklanan ve adli yargıda görülen bir davada dava konusu miktarın
ıslah yoluyla artırılması mümkün iken, 2577 sayılı Yasa'nın 31. maddesindeki
kural gereğince idari yargıda görülmekte olan davalarda bunun mümkün olmaması
nedeniyle itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralda, hukuk yargılama usulünde geçerli olan
kurumlardan hangilerinin idari yargılama usulünde de uygulanabileceği
belirtilmiştir. İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin birinci
fıkrasında, bazı usul işlemlerinde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun
uygulanacağını öngörüldüğü halde, dava açıldıktan sonra istenilen tazminat
miktarının artırılması konusunda hukuk usulüne atıf yapılmamakta, bu nedenle de
ıslah kurumunun idari yargılama usulünde uygulama alanı bulunmamaktadır. İdari yargı,  idare hukuku alanında idare tarafından tesis
edilen idari işlemler ile eylemlerinden doğan uyuşmazlıklara bakan, adli
yargının dışında kendine özgü kuralları ve yargılama yöntemleri bulunan ayrı bir
yargı düzenidir. Adli yargıda ise özel hukuktan kaynaklanan uyuşmazlıklara
bakılmakta ve her iki yargı yolunda geçerli usul kuralları ile bunların
uygulama biçimi farklılıklar içermektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk
devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun
olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her
alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi ise, hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal
eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa
karşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik herkesin
her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve
konumlardaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları
gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. Anayasa'nın 125. maddesinde idari işlemlere karşı açılacak
davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden başlayacağı, yargı yetkisinin
idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı ve idarenin
kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu, 142.
maddesinde de mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama
usullerinin yasayla düzenleneceği belirtilmiştir. Anayasa'nın bu kuralları uyarınca 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nda iptal ve tam yargı davaları tanımlanırken menfaatleri ihlal edilen
ya da hakları muhtel olanlar tarafından açılan davalar vurgusu yapılarak,
davadan önce oluşan idari işlem veya eylemlere yönelik olarak ilgililerin dava
açma yolundaki kendi iradeleri esas alınmaktadır. İdari yargının yazılılık, her
çeşit incelemeyi kendiliğinden ve evrak üzerinde yapma yetkisine dayanan temel
özellikleri doğrultusunda, dava açma iradelerini sergileyen dilekçelerde yer
alacak konular kurala bağlanmış ve bunlar arasında vergi, resim, harç ve
benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarına ilişkin davalarla tam yargı
davalarında uyuşmazlık konusu miktarın gösterilmesi gerektiği de yer almıştır. 2577 sayılı Yasa'da dava süresi kamu düzeninden görülerek kesin
kurallara bağlanmış, tebliğat ve cevap verme evresini oluşturan dilekçe ile
savunmaların sayısı ve süresi sınırlandırılmış, bu sürelerin geçmesinden sonra
verilecek savunma veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edilemeyeceği
açıklanmıştır. İdari yargılamanın dava açılışı ve istemlerin sergilenişi
konusundaki özelliklerini yansıtan bu kuralların; idarenin sürekli dava tehditi
altında kalmaması, uyuşmazlıkların mümkün olan süratle sonuçlandırılması,
idarenin faaliyetlerindeki etkililiğin ve istikrarın sürmesi, davalar nedeniyle
yönetimce savunmalar hazırlanması ve gerekli idari önlemlerin alınması gibi
neden ve olgulara dayandığı anlaşılmaktadır. İtiraza konu kuralla yargılama sürecinde uygulanacak bazı usul
kurumlarına ilişkin olarak Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'na yollama
yapılmıştır. İdari Yargılamanın özellikleri gözetilerek sınırlı bir şekilde
sayılan bu konular 2577 sayılı Yasa'da hüküm bulunmayan hususlarda
uygulanacaktır. Başvuruya neden olan konu ise, hukuk usulüne yapılan yollamalar
arasında ıslah kurumuna yer verilmemesidir. İdari Yargılamanın kendiliğinden inceleme özelliğine karşın,
hukuk yargılamasındaki tarafların talebine dayanan inceleme yetkisi bağlamında
usule ilişkin taraf işlemlerinin tamamen veya kısmen düzeltilmesini amaçlayan
ıslah kurumuna 2577 sayılı Yasa'da yer verilmemesi, yasa koyucunun usul
yasalarını belirlemedeki takdir yetkisi içinde kalmaktadır. Gerçekten hukuk
yargılamasında bulunmasına karşın tanık, yemin, hali sabıka irca gibi kurumlara
da yer vermeyen idari yargılama usulünün Anayasa'ya göre yasayla düzenlenen
diğer usul yasaları gibi ilgili olduğu yargı yerinin özelliği ve gelişen
yargılama koşullarına göre belirlenen bir sistem olduğu gözetildiğinde, her iki
yargı sisteminde davacı ve davalı durumunda bulunanların aynı durumda
bulunmadıkları ve bu nedenle de aynı yasa kurallarına tabi tutulmalarının
gerekmediği anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Şevket APALAK karara ek gerekçeyle katılmıştır. Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU ve Serdar ÖZGÜLDÜR bu
görüşe katılmamışlardır. VI- SONUÇ 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun  31. maddesinin (1) numaralı fıkrasının "... hâkimin
davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya
katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri feragat ve kabul, teminat,
mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli
yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sükûnunu ve
inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemlerde..." bölümünün
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU ile Serdar ÖZGÜLDÜR'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
12.6.2008 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY GEREKÇESİ 1- İptal istemine konu 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun
Uygulanacağı Haller" başlıklı 31. maddesinin birinci fıkrası, bu kanunda
hüküm bulunmayan hususlarda, teker teker sayılan usule ilişkin konularda Hukuk
Usulü Muhakemeleri Kanunu (HUMK) hükümlerinin uygulanacağını hüküm altına
almaktadır. Kuralda sayılan usul müesseseleri arasında "ıslah" yer
almamaktadır. Islah düzenlemesinin idari yargılama usulünde uygulanmaması nedeniyle,
özellikle tam yargı davalarında talep edilen maddi ve manevi tazminat
miktarları daha sonra arttırılamamakta ve adli yargıda açılan tazminat
davalarında böyle bir sorun olmamasına karşın, idari yargı önünde tam yargı
davasını açanlar bakımından uzun yıllardır süregelen bir mağduriyet sözkonusu
olmaktadır. Bilindiği üzere, hukuki sorumluluğu saptanan hukuk süjesine yargı
organınca yüklenen ödev "tazmin borcu" olarak
karşımıza çıkmakta ve bu borç, kural olarak "mağdurun" uğradığı
zararın tamamını kapsamaktadır. Doğal olarak, "tazminat borcu"nun
kapsamına maddi ve manevi zararlar dahil bulunmaktadır. Anayasa'nın 125.
maddesinde yer alan "...idare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı
ödemekle yükümlüdür..." şeklindeki hüküm, bir idari eyleme maruz kalan
kişinin uğradığı zararın tam olarak giderilmesini amaçlamaktadır. 2- " Islah" HUMK'nun 83-90. maddelerinde
düzenlenmektedir. Anılan Kanun'un 87. maddesinin son cümlesi olan "müddei
ıslah suretiyle müddeabihi tezyit edemez" şeklindeki kayıtlayıcı
hüküm,  Anayasa Mahkemesi'nin 20.7.1999 tarih ve E.1999/1, K. 1999/33
sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Anılan kararın gerekçesinin konumuzla
doğrudan ilgili kısımları şöyledir: "...Anayasanın 141. maddesinin usul ekonomisini düzenleyen
son fıkrasında 'davaların en az giderle ve mümkün olan süratle
sonuçlandırılması yargının görevidir.' denilmektedir. Taraflardan birinin
yapmış olduğu bir usul işleminin tamamen veya kısmen düzeltilmesi 'ıslah' olarak
tanımlanmaktadır. HUMK'nun 84. maddesine göre ıslah, tahkikata tâbi olan
davalarda tahkikat bitinceye kadar ve tâbi olmayanlarda mahkemenin sonuna kadar
yapılabilir. İtiraz konusu kuralla müddeabihin ıslah suretiyle arttırılmasına
olanak tanınmaması davaların en az giderle ve olabildiğince hızlı biçimde
sonuçlandırılmasına engel olacağından, Anayasa'nın 141. maddesine aykırıdır...
Dava açıldıktan sonra davacının müddeabihi 'ıslah' yoluyla arttırmasını önleyen
itiraz konusu kural, bir hakkın elde edilmesini zorlaştırdığından, 'hukuk
devleti' ilkesine aykırıdır... Ayrıca, hak arama özgürlüğünün en önemli iki
öğesini oluşturan sav ve savunma haklarının kısıtlanması, bu hakların noksansız
kullanımının ve adil yargılanmanın engellenmesi Anayasa'nın 36. maddesine
aykırılık oluşturur. İtiraz konusu kural, davacıyı ikinci kez dava açmaya
zorlaması nedeniyle hak arama özgürlüğünü sınırlamaktadır... İtiraz konusu
kural, davacıların haklarını en kısa sürede ve en az giderle almalarını
engelleyerek hak arama özgürlüğünü önemli ölçüde zorlaştırması nedeniyle,
demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaşmadığından Anayasa'nın 13.
maddesine uygun bir sınırlama olarak kabul edilemez. Açıklanan nedenlerle kural
Anayasa'nın 2., 13., 36. ve 141. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir..." Görüldüğü üzere, adli yargıda tazminat davaları açma sürelerinin
uzunluğuna ve bu nedenle bu süreler içinde açılacak ek davalarla uğranılan
maddi-manevi zararın tam olarak talep edilebilmesi imkânına rağmen; ıslah yoluyla
talep edilen tazminat miktarının arttırılamamasını öngören kural Anayasa
Mahkemesi'nce Anayasa'ya aykırı görülerek iptal edilmiş ve artık ek davalar
açma yolu dışında, tazminat davası açan davacılar yönünden "ıslah"
yoluyla talebin arttırılabilmesi imkân dahiline girmiştir. Oysa tam yargı
davalarında sürelerin adli yargıya nazaran kısa tutulması nedeniyle (eyleme
ıttıla tarihinden itibaren idareye ön karar için bir yıl içinde başvurulması;
olumsuz cevabın tebliğinden itibaren 60 gün içinde dava açılması zorunluluğu),
ek dava yolu kapalı olup, ayrıca 'ıslah'dan yararlanamama gibi dava konusu
engelleyici kural nedeniyle, idari yargıda idari eylem nedeniyle ihlâl edilen
hakkını tam yargı davasıyla talep edilen davacılar bakımından tam anlamıyla bir
hak kaybı sözkonusu olmaktadır. Dolayısıyla kuralın Anayasa'nın 2., 36., 125.
ve 141. maddelerine aykırılığı açıktır. 3- Davaya konu kural, yukarıda açıklanan sonuçları doğuran,
"ıslah" kurumuna yollama yapmamak suretiyle bu usul hükmünün idari yargıda
ve tam yargı davalarında uygulanmasını engelleyen "olumsuz bir
düzenleme" mahiyetindedir. Anayasa Mahkemesi birçok kararında, olumsuz
düzenleme nedeniyle ilgili yasa kurallarının iptali yoluna gitmiştir. Örneğin
Anayasa Mahkemesi, 27.11.1984 günlü, 3086 sayılı Kıyı Kanunu'nun 4. maddesinde
tanımlanan kıyı çizgisi ve kıyı tanımlarını, bu tanımlarda jeolojik bakımdan
kıyı sayılması gereken "kayalıklar"a yer verilmemesi nedeniyle iptal
etmiştir. Bir başka deyişle iptal kararında, yasadaki kıyı tanımının,
Anayasa'da belirtilen ve jeolojik olarak "kayalıklar"ı da kapsadığı
sonucuna varılan kıyı kavramına uygun olmaması gerekçesine dayanılmış olup,
ortada Anayasa meselesi bulunduğu kabul edilmiştir. (Any. Mah.nin 25.2.1986
tarih ve E.1985/1, K.1986/4; AMKD., Sayı: 22, s. 28) Bu konuda başka bir kararda, Türk Ceza Kanunu'nun 3255 sayılı
Kanun'la değişik olan ve semavi dinlere mensup olanlara ait kutsal değerlere
hakaret etmeyi suç sayan 175. maddenin iptaline ilişkindir. Burada Mahkeme, söz
konusu kuralla kanun koyucunun semavi dinlere mensup olanlara ait kutsal
değerleri koruma altına alırken, semavi olmayan dinlerin mensuplarını bu koruma
dışında bırakmasını laiklik ve eşitlik ilkelerine aykırı görerek iptal kararı
vermiştir. (Any. Mah.nin 4.11.1986 tarih ve E. 1986/11, K. 1986/26; AMKD.,
Sayı:22, s.298) Eksik düzenlemenin eşitlik ilkesine aykırılık oluşturması
nedeniyle iptal edilen başka bir kural da, hâkim ve savcıların noterlik
stajından muaf tutulmalarına ilişkindir. 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 6.
maddesine göre, adli veya askeri hâkimlik yahut savcılıklarına atanmış olanlar
noterlik stajına tâbi tutulmuyorlardı. Bir itiraz başvurusu sonucunda Anayasa
Mahkemesi, adli ve askeri yargı hâkim ve savcıları noterlik stajına tâbi
tutulmaz iken, idari yargı hâkim ve savcılarının noterlik stajına tâbi
tutulmaları ile ilgili yasa kuralını incelemiş ve iptal etmiştir. (Any. Mah.nin
12.11.2002 tarih ve E.2001/252, K.2002/102; AMKD, Sayı: 39, Cilt: 1, s. 179) Eksik düzenleme niteliğinde olup, eşitlik ilkesine aykırı
bulunarak iptal edilen diğer bir kural, 506 sayılı SSK'nun EK- 5. maddesinin
birinci fıkrasının IV numaralı
bendinde yer alan "azotlu gübre ve şeker sanayiinde" çalışanların 90
gün itibari hizmet süresinden yararlanmaları hükmüdür. Anayasa Mahkemesi, iptal
kararının gerekçesinde; itiraz konusu yasa kuralının ağır, riskli ve sağlığa
zararlı işlerde çalışan kişilere itibari hizmet süresinden yararlanma olanağı
tanımak amacıyla kabul edilmiş olduğu, oysa bu nitelikteki işlerin sadece
azotlu gübre ve şeker sanayiinde bulunmadığı, diğer pek çok sanayi dalında da
bu nitelikte işlerin mevcudiyetinin görülebileceği, bu durumda itibari hizmet
süresinden yararlanılabilecekler belirlenirken yapılan işin niteliğinin dikkate
alınmasının, böylece hangi iş kolunda çalışıyor olursa olsun ağır, riskli ve
sağlığa zararlı işleri yapan bütün sigortalıların bu olanaktan yararlanmalarını
sağlayacak bir düzenlemeye gidilmesinin Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesinin
gereği olduğu, dolayısıyle aynı hukuksal durumda bulunanların farklı kurallara
tâbi tutulmasının eşitlik ilkesine aykırılık oluşturacağı sonucuna varmıştır.
(Any. Mah.nin 4.10.2006 tarih ve E.2002/157, K.2006/97; RG. 27.3.2007, Sayı:
26475, s. 13-14) Davanın somutunda da, itiraz istemine konu kuralla HUMK'nun
birçok usul hükümlerine yollamada bulunulduğu halde, "ıslah" bundan
istisna tutulmak suretiyle, gerçekte salt uğranılan zararın tam ve gerçek
şekilde tazmini amacını güden ve bu yönü itibariyle de adli yargıdaki tazminat
davalarından -nitelik, süreler ve isimlendirilme hariç- öz itibariyle farklılık
göstermeyen tam yargı davaları yönünden "kısıtlama" öngören olumsuz
bir düzenlemenin varlığı karşısında, eşitlik ilkesi bakımında da Anayasa'ya
aykırılık açıkça görülmektedir. 4- Açıklanan nedenlerle, anılan kuralın Anayasa'nın 2., 10., 36.,
125. ve 141. maddelerine aykırı düşmesi itibariyle iptali gerektiği kanısına
vardığımızdan; aksi yöndeki çoğunluk kararına katılamıyoruz. Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR AYRIŞIK
GEREKÇE Kararda da belirtildiği gibi yargılama yöntemleri Anayasa gereği
yasayla düzenlenirken, ilgili yargı yerinin görevleri, işlevi ve özellikleri
gözönünde tutulmakta ve yasa yapıcının yeğleme ve değerlendirmeleri egemen
olmaktadır. Yargı yolunun özellikleriyle örtüşen yöntem kuralları kendi içinde
bir bütünlük oluşturmakta, diğer yargı yerlerinin uyguladıkları yöntemler bu
dizgeye aktarılırken bütünlüğün korunmasına özen gösterilmektedir. Bu
düzenlemeler sırasında, yargı yollarının kimi kurumlarının kapsam dışı
tutulmasına da sözkonusu bütünlük etken olurken, yasa yapıcının gereklilikleri
gözeten seçimi de kendini göstermektedir. Belirtilen oluş karşısında, başka işlevsel özellikler içeren
yargı düzeninde yer alan ancak idari yargılama yöntemine alınmayan bir hukuk
kurumunun Anayasa'ya aykırı olması için Anayasa'da tersi ve belirgin bir
öngörünün bulunması gerekecektir. Bunun dışında konunun diğer bir boyutu da
maddenin hak arama özgürlüğüyle irdelenmesidir. Anayasa'nın 36. maddesinde
düzenlenen hak arama özgürlüğünün "meşru vasıta ve yollarla"
kullanılacağı aynı maddede öngörülmektedir. Yemin, tanık, eski hale getirme,
sözlü yargılama gibi bir çok yöntem arasında ıslah kurumunun da idari yargılama
usulünde yer almamasının, idari işlem veya eylem nedeniyle hukuksal yararları
ve haklarında kayıplar oluşanların yargı yoluna başvurmalarını önlemediğinde
kuşku yoktur. İdari işlem nedeniyle açılacak tam yargı davasının, iptal
davasının sonuna bırakılma durumunda yıllara yayılan bir süreyi, idari eyleme
dayalı tam yargı davasının açılmasının ise bir yılı geçen zaman dilimini
kapsadığı ve ilgililerin bu süreçte görevli yargı yerlerinde delil tespiti
yaptırabilecekleri ya da gerekli verileri hazırlayabilecekleri gözetildiğinde,
uğradıkları zararları nesnellikle saptama ve yargı yoluna götürme olanakları
bulunduğu açıktır. Kaldı ki, hak arama özgürlüğüne ilişkin meşru vasıta ve
yollar vurgusu davacılara da yükümlülükler vermektedir. Usul yasasının bu
olguları da gözeterek düzenlediği yönteme göre davacı dilekçesini düzenleyecek,
içtihatların açılımları dışında tazminat miktarını gösterecektir. Bu
açıklamalar karşısında eksik olduğu öne sürülen maddenin hak arama özgürlüğüne
aykırı olmadığı, Anayasa'nın 2., 36. ve 125. maddeleriyle çelişmediği
kuşkusuzdur. İdari davaların akışı sırasında olası bir gelişime dayandırılan
eksik düzenleme savının yukarıda da belirtildiği gibi Anayasa'nın somut bir
kuralıyla desteklenmesi temel yaklaşımdır. Böylesi bir savın eşitlik
karşılaştırılmasına uygun olmadığı da açıktır. Çünkü ayrı nedenlerden
kaynaklanan uyuşmazlıkların görüleceği yargı yollarının farklılığı bu yolların
farklı işlevleri ve farklı sonuçları birbiriyle kıyaslanamaz ayrı yargı yerleri
olgusunu ortaya çıkarmaktadır. Başka yerlerde davacı olanlar da aynı oluş
nedenleriyle birbirlerinden ayrılırlar. Bu bakımdan kararda da vurgulandığı
gibi aynı konumda olmak ilkesi gerçekleşmediğinden eşitlik karşılaştırması
yapılamayacağında duraksama kalmamaktaysa da, bu bağlamda beliren kimi sonuçlar
da değinilen irdelemeye ayrı engellerdir. Usul bütünlüğü dışında tazminat
miktarının artırılması sonucunu verecek gelişimler, yargı harcı ve avukatlık
ücreti gibi nedenlerle gerçek istemden uzak tam yargı davalarının açılmasına,
gerek ilk aşamada, gerekse yargılama akışı içinde tazminat miktarı artırımı
gerçekleşmeden davalılarca davanın kabulü yolundaki başvurulara neden
olacaktır. Bu saptama usul yasalarındaki yasama yetkisi kullanımı ve
değerlendirmesinin birbirini bütünleyen parçalardan oluşan bir yöntem düzlemine
dayandığını göstermektedir. Ortaya çıkan da olumsuz düzenleme tanımıyla tam
uyuşmayan, yollama yapılan yasadaki bir yöntemin seçilmemesi, ilgili yasaya
aktarılmamasındaki göreceli bir susuştur. Başka anlatım ve yaklaşımla, kural ile yollama yapılan yasa
arasındaki ayrım olan ve başvuruya gerekçe yapılan ıslah kurumunun usul
yasalarından birinde bulunup diğerinde bulunmaması; olumsuz düzenleme şeklinde
yetkin bir tanım yapılamadığından, görünen ve eksiklik olarak tanımlanan yasal
yetki seçimini yansıtan kuralın anayasal yargılamasında olumsuz düzenleme
ölçütleriyle ele alınamayacağı sonucunu vermektedir. Bu sonuç eşitlik
karşılaştırılması yapılamayacağının başka bir gerekçesidir. Ayrıca, itiraza
konu kuralın, daha önce iptal edilen adli yargıya ilişkin ıslah sınırlamasıyla,
o yasada açık bir kuralın varlığı nedeniyle tam ilintisi bulunmamakta; kimi
eksik düzenlemelere ilişkin Anayasa Mahkemesi kararlarının da, kuralın yollama
yaptığı yasada sözü edilen konuda düzenleme olduğundan tam örnek olamayacağı
anlaşılmaktadır. Belirtilen açıklamalar da itiraza konu maddenin Anayasa'nın
10. ve 142. maddelerine aykırı olmadığının göstergeleridir. Belirtilen açıklamalar içinde kalınarak ulaşılacak bir sonuç da,
konunun Anayasa yargısı dışında idari yargı ve yasama sorunu olduğu gerçeğidir. Aktarıla gelen nedenlerle, kararın dayandığı gerekçelere yukarıda
değindiğim ayrışık görüşlerle katılıyorum. Üye Şevket
  APALAK