ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/134 Karar Sayısı : 2013/34 Karar Günü : 28.2.2013 R.G. Tarih-Sayı :
26.07.2013-28719 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bodrum 1. Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 24.4.1969 günlü, 1163
sayılı Kooperatifler Kanunu'nun ek 2. maddesinin (3) numaralı fıkrasının
Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
istemidir. I- OLAY Kooperatif denetçisi olan sanık hakkında, kooperatif yevmiye
defterinin kapanış onaylarının süresinde yaptırılıp yaptırılmadığının
denetiminde ihmal gösterdiği iddiasıyla açılan kamu davasında, itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 24.4.1969 günlü, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun itiraz
konusu kuralı da içeren 'Cezai sorumluluk' başlıklı ek 2.
maddesi şöyledir: 'Ek Madde 2- (Ek: 6/10/1988 - 3476/26 md.; Değişik:
23/1/2008-5728/340 md.) 1. 8 inci maddenin üçüncü fıkrasına, 16 ncı maddenin beşinci
fıkrasına, 56 ncı maddenin altıncı fıkrasına, 59 uncu maddenin dördüncü,
altıncı, yedinci ve sekizinci fıkralarına ve 90 ıncı maddenin beşinci fıkrasına
aykırı hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri ve
memurları üç aydan iki yıla kadar hapis ve elli günden beşyüz güne kadar adlî
para cezası ile cezalandırılırlar. 2. Genel kurulu olağan toplantıya çağırmayan yönetim kurulu
üyeleri ile 2 nci maddenin dördüncü fıkrasına, 8 inci maddenin ikinci
fıkrasına, 16 ncı maddenin birinci fıkrasına, 66 ncı maddenin ikinci fıkrasına
ve 90 ıncı maddenin üçüncü fıkrasına aykırı hareket eden kooperatif ve üst
kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri altı aya kadar hapis ve otuz günden üçyüz
güne kadar adlî  para cezası ile cezalandırılırlar. 3. 56 ncı maddenin ikinci ve dördüncü fıkralarına, 66 ve 67 nci
maddeye aykırı hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının denetim kurulu
üyeleri bir aydan altı aya kadar hapis ve otuz günden üçyüz güne kadar
adlî  para cezası ile cezalandırılırlar. İlgili bakanlık, kooperatifler ve üst kuruluşlarının yönetim ve
denetim kurulu üyeleri ile memurları hakkında görevlerine ilişkin olarak
işledikleri suçlardan dolayı açılan kamu davalarına katılma talebinde
bulunabilir. ' B- İlgili Yasa Kuralları 1163 sayılı Kanun'un ilgili görülen ' Üyelik şartları ve
ücret' başlıklı 56., ' İnceleme
yükümlülüğü' başlıklı 66. ve ' Rapor düzenlenmesi' başlıklı 67.
maddeleri şöyledir: 'Madde 56- (Değişik: 6/10/1988 -
3476/14 md.) Yönetim kurulu üyelerinde aşağıdaki şartlar aranır. 1. Türk vatandaşı olmak. 2. Aynı türde başka bir kooperatifin yönetim kurulu üyesi olmamak. 3.(Değişik: 23/1/2008-5728/338 md.) Devletin güvenliğine karşı
suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, (') zimmet, irtikâp,
rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli
iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan
kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından ya da bu
Kanun hükümlerine göre mahkum olmamak. Üyelik şartları denetçiler tarafından araştırılır. Bu şartları
taşımadıkları halde seçilenler ile sonradan kaybedenlerin görevlerine yönetim
kurulunca son verilir. Haklarında yukarıdaki suçlarla ilgili olarak kamu davası açılmış
olanların görevleri ilk genel kurul toplantısına kadar devam etmekle beraber,
yönetim kurulunca bu durumdaki üyelerin genel kurulca azli veya göreve devamı
hakkında karar alınmak üzere yapılacak ilk genel kurul gündemine madde konulur. Bu veya anasözleşmede gösterilecek diğer bir sebeple yönetim
kurulu toplantı nisabını kaybederse, boşalan yönetim kurulu üyeliklerine
denetim kurulu üyeleri tarafından gecikilmeksizin yeteri kadar yedek üye çağrılır. Yönetim kurulu üyelerinden bir veya bir kaç kooperatifi temsil
yetkisini haiz murahhas üye seçilebilir. Murahhas üyelerin seçilmesi ve
değiştirilmesi Ticaret Siciline tescil ettirilir. Yönetim kurulu üyelerine genel kurulca belirlenen aylık ücret,
huzur hakkı, risturn ve yolluk dışında hiç bir ad altında başkaca ödeme
yapılamaz. Madde 66- Denetçiler, işletme
hesabiyle bilançonun defterlerle uygunluk halinde bulunup bulunmadığını,
defterlerin düzenli bir surette tutulup tutulmadığını ve işletmenin
neticeleriyle mameleki hakkında uyulması gerekli olan hükümlere göre işlem
yapılıp yapılmadığını incelemekle yükümlüdürler. Ortakların şahsan sorumlu veya
ek ödeme ile yükümlü olan kooperatiflerde denetçiler, ortaklar listesinin
usulüne uygun olarak tutulup tutulmadığını da incelemek zorundadırlar. Yöneticiler, bu maksatla denetçilere defterleri ve belgeleri
verirler. Denetçilerin istekleri üzerine müfredat defteri ve bu defterin hangi
esaslara göre düzenlendiği ve istenilen her konu hakkında bilgi verilir. Ortaklar gerekli gördükleri hususlarda denetçilerin dikkatini
çekmeye ve açıklama yapılmasını istemeye yetkilidirler. Madde 67- Denetçiler her yıl yazılı
bir raporla beraber tekliflerini genel kurula sunmaya mecburdurlar. Denetçiler, görevleri çerçevesinde işlerin yürütülmesinde
gördükleri noksanlıkları, kanun veya anasözleşmeye aykırı hareketleri bundan
sorumlu olanların bağlı bulundukları organa ve gerekli hallerde aynı zamanda
genel kurula haber vermekle yükümlüdürler. Denetçiler yönetim ve genel kurul toplantılarına katılırlar.
Ancak, yönetim kurulunda oy kullanamazlar.' C- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmış, 2.
maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri gereğince Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin
YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,
Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 22.11.2012 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hasan Mutlu ALTUN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen yasa
kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, kooperatif denetçileri ile ilgili olarak
uygulanacak yaptırımları gösteren itiraz konusu kuralda yer alan hükümlerin,
aynı görevi yapan ve bu görevin asli ve tali sorumluluklarını paylaşan kişiler
arasında eşitsizliğe yol açabileceği, değişik görevleri ifa eden kişiler ile
ilgili olarak sorumluluk belirlenirken haklı bir nedene dayanmayan bir ayrım
yapılmasının da eşitsizlik doğuracağı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 10.
maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural
Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 64. maddesinin (3) numaralı
fıkrasında, ticari defterlerden olan yevmiye defterinin kapanış onaylarının
notere yaptırılacağı kural altına alınmıştır. Aynı Kanun'un 562. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının (c) bendinde ise bu kurala uymayan şirket yöneticilerinin
idari para cezası ile cezalandırılacakları belirtilmiştir. Söz konusu kural,
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 98. maddesi gereğince kooperatif yönetim
kurulu üyeleri hakkında da uygulanmaktadır. 1163 sayılı Kanun'un 56. maddesinde, kooperatif yönetim kurulu
üyelerinin üyelik şartlarının ve sayılarının; 66. maddesinde, kooperatif defter
ve hesaplarının düzenli tutulmasının; 67. maddesinde ise kooperatif
raporlarının düzenli olarak genel kurula sunulmasının denetlenmesi
yükümlülükleri düzenlenmektedir. İtiraz konusu kuralda, bu maddelerde belirlenen görevlere aykırı
hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının denetim kurulu üyelerinin bir
aydan altı aya kadar hapis ve otuz günden üçyüz güne kadar adlî  para
cezası ile cezalandırılacakları hükme bağlanmıştır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde, ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirlerine
ilişkin kurallar, ceza hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa'nın konuya ilişkin
kuralları başta olmak üzere, ülkenin sosyal, kültürel yapısı, etik değerleri ve
ekonomik hayatın gereksinmeleri göz önüne alınarak saptanacak ceza siyasetine
göre belirlenir. Kanun koyucu, cezalandırma yetkisini kullanırken toplumda
kimlerin hangi eylemlerinin suç sayılacağı, bunun hangi tür ve ölçüdeki ceza
yaptırımı ile karşılanacağı, nelerin ağırlaştırıcı veya hafifletici sebep
olarak kabul edilebileceği konularında takdir yetkisine sahiptir. İtiraz konusu kuralda, Kanunla belirlenen bazı görevleri yapmada
ihmali bulunan denetim kurulu üyelerine verilecek cezalar düzenlenmiştir.
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, kooperatif yönetim kurulu üyelerine uygulanan
yaptırım ile denetim kurulu üyeleri hakkında uygulanan cezayı karşılaştırarak,
bu hususun suç ve ceza dengesini bozduğunu ileri sürmüş ise de, kooperatif
yönetim kurulu üyeleri ile denetim kurulu üyelerinin görev ve
sorumluluklarındaki farklılıkları dikkate alarak, itiraz konusu kural uyarınca
denetim görevinin ihmal edilmesi durumunu yaptırıma bağlamak ve bunun
karşılığında verilecek cezayı belirlemek kanun koyucunun takdirindedir. Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen 'kanun önünde
eşitlik ilkesi' hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu
ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin
amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı
tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.
Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar
uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Kanun önünde
eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi
zedelenmez. 1163 sayılı Kanun'da, yönetim kurulu ve denetim kurulu arasında
bir astlık ya da üstlük ilişkisine yer verilmemiştir. Ancak bu durum iki
organın birbirine eşit olduğu anlamına gelmemektedir. Kooperatiflere özgü
işbölümü esaslarına göre her iki organa farklı işlev ve statüler tanınmıştır.
Bu durumuyla her iki organın birbiriyle eşit değil, birbirini tamamlayıcı
statüde olduklarını kabul etmek gerekir. Dolayısıyla farklı hukuksal
konumda bulunan kişiler hakkında farklı yaptırımların uygulanmasını öngören
itiraz konusu kuralda eşitlik ilkesine aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 24.4.1969 günlü, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun ek 2.
maddesinin (3) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 28.2.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN