ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/189 Karar Sayısı : 2015/32 Karar Tarihi : 19.3.2015 R.G. Tarih-Sayı :
21.5.2015-29362 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay
Onikinci Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 6.1.1982 tarihli ve
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'na, 10.9.2014 tarihli ve 6552 sayılı
Kanun'un 96. maddesiyle eklenen 20/B maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç)
bendinin Anayasa'nın 2., 10., 13. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY 20.7.2014 tarihinde yapılan öğretmenlik alan bilgisi testi
sınavının iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 20/B maddesi şöyledir: " Merkezî ve ortak sınavlara ilişkin yargılama usulü: Madde 20/B- (Ek: 10/9/2014-6552/96
md.) 1. Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi
tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş ve
işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalara ilişkin yargılama
usulünde: a) Dava açma süresi on gündür. b) Bu Kanunun 11 inci maddesi hükümleri uygulanmaz. c) Yedi gün içinde ilk inceleme yapılır ve dava dilekçesi ile
ekleri tebliğe çıkarılır. ç) Savunma süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren üç gün
olup, bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en fazla üç gün uzatılabilir.
Savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül
etmiş sayılır. d) Yürütmenin durdurulması talebine ilişkin olarak verilecek
kararlara itiraz edilemez. e) Bu davalar dosyanın tekemmülünden itibaren en geç on beş gün
içinde karara bağlanır. Ara kararı verilmesi, keşif, bilirkişi incelemesi ya da
duruşma yapılması gibi işlemler ivedilikle sonuçlandırılır. f) Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren beş
gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. g) Temyiz dilekçeleri üç gün içinde incelenir ve tebliğe
çıkarılır. Bu Kanunun 48 inci maddesinin bu maddeye aykırı olmayan hükümleri
kıyasen uygulanır. ğ) Temyiz dilekçelerine cevap verme süresi beş gündür. h) Danıştay evrak üzerinde yaptığı inceleme sonunda, maddi vakalar
hakkında edinilen bilgiyi yeterli görürse veya temyiz sadece hukuki noktalara
ilişkin ise yahut temyiz olunan karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi
mümkün ise işin esası hakkında karar verir. Aksi hâlde gerekli inceleme ve
tahkikatı kendisi yaparak esas hakkında yeniden karar verir. Ancak, ilk
inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan temyizi haklı bulduğu hâllerde
kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir. Temyiz üzerine verilen kararlar
kesindir. ı) Temyiz istemi en geç on beş gün içinde karara bağlanır. Karar
en geç yedi gün içinde tebliğe çıkarılır. 2. Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi
tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş ve
işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalarda verilen yürütmenin
durdurulması ve iptal kararları, söz konusu sınava katılan kişilerin lehine
sonuç doğuracak şekilde uygulanır. " B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 13. ve 36. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,
Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin
GÖKCAN'ın katılımlarıyla 17.12.2014 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Bendin Birinci
Cümlesinin İncelenmesi Başvuru
kararında, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme
Merkezi (ÖSYM) tarafından yapılan
sınavlara karşı açılan davalarda savunma verme süresinin üç günle
sınırlandırılmasının hak arama özgürlüğünü engellediği, savunma
hakkının kullanımı bakımından eşitsizliğe sebebiyet verdiği belirtilerek k uralın, Anayasa'nın 2., 10., 13. ve 36.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralla, MEB
ile ÖSYM tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş
ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalarda savunma süresi dava
dilekçesinin tebliğinden itibaren üç gün olup bu sürenin bir
defaya mahsus olmak üzere en fazla üç gün uzatılabileceği hüküm altına
alınmıştır. Anayasa'nın
2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil
bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı
denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde kanun koyucu, mahkemelerin kuruluşu, görev ve
yetkileri, işleyişi, yargılama usulleri ve yapısı hakkında Anayasa kurallarına
bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma konusunda takdir
yetkisine sahip bulunmaktadır. Nitekim, Anayasa'nın 142. maddesinde, " Mahkemelerin
kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla
düzenlenir. " denilmek suretiyle bu husus hüküm altına alınmıştır. Merkezî ve ortak sınavlar
hakkında açılan davalarda savunma süresini üç gün olarak belirleyen
kural, yargılama usulleri kapsamında
ele alınacak bir düzenlemedir. Bu nedenle savunmanın hangi sürede
yapılabileceğini belirleme yetkisi kanun koyucunun takdirindedir. Ancak, kanun
koyucunun bu yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu
yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir. İdari işlem ve eylemlerin nihai hedefi, kamu hizmetinin iyi bir
şekilde yürütülmesi suretiyle kamu yararının gerçekleştirilmesidir. İdari işlem
ve eylemlere karşı açılan davalarda idareler esas itibariyle kamunun menfaatini
savunmaktadır. Dolayısıyla, bu davalarda kamu menfaatlerini savunabilmesi için
idarelerin yeterli imkânlarla donatılması gerekmektedir. Bu bakımdan,
uyuşmazlığın çözümüne yönelik bilgi ve belgelerin sunulabilmesi, maddi ve
hukuki olgulara ilişkin açıklamalarda bulunabilmesi için idarelere yeterli
ölçüde savunma süresi verilmesi kamu yararı ve hukuk devleti ilkesinin bir
gereğidir. MEB
ile ÖSYM tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar sonuçları itibarıyla
toplumun büyük kesimini ilgilendirmektedir. Bu sınavlara karşı açılan davalarda
yargılama sürecinin uzaması ve neticede sınavların iptal edilmesi kazanılmış
haklar bakımından mağduriyetlere neden olabilmektedir. Kanun koyucu bu durumu
gözeterek anılan sınavlara karşı açılan davalarda yargılama sürecini
hızlandırmak amacıyla özel bir yargılama usulü getirmiştir. Bu bağlamda, itiraz
konusu kuralla savunma dilekçesi verme süresinin üç günle sınırlandırıldığı
anlaşılmaktadır. Merkezî ve ortak sınavları
yapan kurumlar, bu sınavlara ait her türlü bilgi ve belgeye sahip oldukları
gibi bu sınavlara karşı açılacak davalarda savunma hazırlayacak uzman personel
de istihdam etmeleri gerektiği açıktır.  Sözü edilen kurumların, merkezî ve
ortak sınavlara karşı açılan davaların çözümünde gerekli bilgi ve belgeleri
bünyelerinde barındırmaları ve bu bilgileri hukuki yönden savunmaya
dönüştürecek uzman personele de sahip olmaları gerektiği gözetildiğinde anılan
kurumlara savunma yapabilmeleri için öngörülen üç günlük sürenin yetersiz ve
makul olmadığı söylenemez. Ayrıca davanın niteliğine
göre sürenin yetersiz kalması durumunda savunma yapma süresi üç gün süreyle
uzatılabilmektedir. Kaldı ki, idari yargı mercileri, savunma dilekçesinde ileri
sürülen hususlarla bağlı olmayıp resen araştırma ilkesi uyarınca uyuşmazlığın
çözümü için gerekli gördüğü her türlü incelemeyi kendiliğinden yapma yetkisine
de sahiptir. Bu
itibarla, ÖSYM ve MEB tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar hakkında
açılan davaların bir an evvel sonuçlandırılması amacıyla kamu yararı
gözetilerek savunma yapma süresinin üç günle sınırlandırılması kanun koyucunun
takdir yetkisinde olup kuralda hukuk devleti ilkesi ile çelişen bir yön
bulunmamaktadır. Anayasa'nın 10. maddesinde
belirtilen " kanun önünde eşitlik ilkesi " hukuksal durumları
aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik
öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar
karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlâli
yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Anayasa'da düzenlenen
eşitlik ilkesinin öznesi bireyler ve bireyler tarafından oluşturulan
topluluklar olup kamu otoriteleri bu hakkın öznesi değildir. Kamu
otoritelerinin hak, yetki, görev ve sorumluluklarının ne şekilde düzenleneceği
kanun koyucunun takdirindedir. Bu nedenle, merkezî ve ortak sınavlar hakkında
açılan davalarda ÖSYM ve MEB'e savunma yapması için verilen sürenin, diğer
idari davalara nazaran kısa tutulması eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Açıklanan nedenlerle itiraz
konusu kural Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin
reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 13. ve
36. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. B - Bendin
İkinci Cümlesinin İncelenmesi Başvuru kararında, merkezî ve
ortak sınavlar hakkında açılan davalarda, cevaba cevap ile ikinci cevap
dilekçesi verme hakkının ortadan kaldırılmasının, bendin birinci cümlesi için
öne sürülen gerekçelerle Anayasa'nın 2., 10., 13. ve 36. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralla, MEB
ile ÖSYM tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş
ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalarda savunmanın verilmesi
veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosyanın tekemmül etmiş sayılacağı
hüküm altına alınarak bu davalarda cevaba cevap (replik) ve ikinci cevap
(düplik) safhaları ortadan kaldırılmıştır. Anayasa'nın hak arama
hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin birinci fıkrasında " Herkes, meşru
vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya
davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. "
denilerek yargı mercilerine davacı ve davalı olarak başvurabilme ve bunun doğal
sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altına
alınmıştır. Adil
yargılanma hakkının ulusal üstü düzeyde genel kabul görmüş ölçütleri arasında
önemli bir yer tutan silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarının yargılama
sırasında usul hükümleri yönünden eşit konumda bulunmasını, taraflardan birine
dezavantaj diğerine avantaj sağlayacak kurallara yer vermeme esasını
öngörmekte, diğer bir deyişle davanın tarafları arasında hakkaniyete uygun bir
dengenin varlığını gerekli kılmaktadır. Çelişmeli yargılama ilkesi ise
taraflara, dosyaya giren görüşler ile diğer tarafça sunulan deliller hakkında
bilgi sahibi olma ve karşı iddialarını sunma hususunda uygun olanakların
sağlanması anlamına gelir. Bu kapsamda, yargılama
sürecinde hak sahibinin öğrendiği isnat ve iddialara karşı yazılı veya sözlü
şekilde açıklama yapabilmesi, karşı isnat ve beyanlarda bulunabilmesi
gerekmektedir. Ancak bu hak, davanın taraflarına her konuda sınırsız
konuşabilme veya açıklama yapabilme hakkının tanındığı anlamına gelmemelidir.
Zira hak arama hürriyetinin mutlak ve sınırsız bir biçimde uygulanması mümkün
değildir. Anayasa'nın
tüm maddeleri aynı etki ve değerde olup, aralarında bir üstünlük sıralaması
bulunmadığından, uygulamada bunlardan birine öncelik tanımak olanaklı değildir.
Bu nedenle, kimi zaman zorunlu olarak birlikte uygulanan iki Anayasa kuralından
biri, diğerinin sınırını oluşturabilmektedir. Anayasa'nın 36. maddesinde hak
arama hürriyeti için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş ise de
mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usullerinin
kanunla düzenleneceğini öngören Anayasa'nın 142. ve davaların mümkün olan
süratle sonuçlandırılmasını ifade eden Anayasa'nın 141. maddelerinin, hak arama
hürriyetinin kapsamının belirlenmesinde gözetilmesi gerektiği açıktır. Merkezî ve ortak sınavlar
hakkında açılan davalarda yargılama sürecinin bir an önce tamamlanması amacıyla
cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verme safhalarının kaldırıldığı
anlaşılmaktadır. Anılan davalarda taraflar, birer dilekçe ile iddia, savunma ve
delillerini ibraz edebilecektir. Böylece dava dosyası, bir an evvel tekemmül
ederek esas hakkında karar verme aşamasına gelecektir. Bu bağlamda, merkezî ve
ortak sınavlara karşı açılan davalarda yargılama sürecinin hızlandırılması
amacıyla cevaba cevap ve ikinci cevap safhalarının kaldırılarak taraflara birer
dilekçe ile iddia ve savunma hakkı tanınması kanun koyucunun takdir yetkisi
kapsamındadır. İtiraz konusu kuralla,
davacının cevaba cevap hakkı ortadan kaldırılmakla birlikte, idari yargılama
usulünde uygulanan resen araştırma ilkesi uyarınca mahkemeler uyuşmazlığın
çözümüne etki edecek her türlü bilgi ve belgeyi taraflardan veya üçüncü
kişilerden isteme yetkisini haizdir. Bu duruma bağlı olarak, MEB ve ÖSYM
tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlara karşı açılan davalarda
yargılamanın hızlandırılması amacıyla kamu yararı gözetilerek cevaba cevap
hakkı tanınmaması, davacının hak arama özgürlüğünü imkânsız kılacak veya büyük
ölçüde güçleştirecek nitelikte değildir. Öte yandan, Anayasa'nın 142. maddesine göre kanun koyucu idari
işlemleri önem ve özelliğine göre farklı yargılama usullerine tabi tutabilir.
Bu çerçevede, yargılamanın uzaması nedeniyle oluşabilecek mağduriyetleri
önlemek amacıyla merkezî ve ortak sınavlar hakkında açılan davalarda yargılama
sürecini hızlandırmaya yönelik özel bir yargılama usulünün öngörülmesi
mümkündür. Belirtilen niteliği gözetilerek anılan davalarda davacıya cevaba
cevap hakkı tanınmaması kanun koyucunun takdir yetkisinde olup kuralda eşitlik
ilkesine aykırı bir yön bulunmamaktadır. Merkezî ve ortak sınavlara
karşı açılan davalarda savunma yapma süresini üç günle sınırlayan kuralın
reddine yönelik gerekçeler, idarelerin ikinci cevap hakkının ortadan
kaldırılması bakımından da aynen geçerlidir. Açıklanan nedenlerle, itiraz
konusu kural Anayasa'nın 2., 10. ve 36. maddelerine aykırı değildir. İptal
isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 13.
maddesiyle ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 6.1.1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'na,
10.9.2014 tarihli ve 6552 sayılı Kanun'un 96. maddesiyle eklenen 20/B maddesinin
(1) numaralı fıkrasının (ç) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 19.3.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN Üye Kadir
  ÖZKAYA