ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı:1968/66 Karar sayısı:1968/64 Karar günü:17/12/1968 Resmi Gazete tarih/sayı:8.2.1969/13122 İtiraz
yoluna başvuran : Siirt Sulh Ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu: 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun değişik 124. maddesinde
yer alan ve kimi sorgu hâkimi kararlarının, asliye ceza mahkemesi başkanının
veya hâkiminin onayı ile tekemmül edeceğine ilişkin bulunan hükmün, Anayasa'nın
132. maddesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenmiştir. OLAY
: Büyük baş hayvan hırsızlığı ve çalınmış malı bilerek satın almak suçlarından
ötürü sanıklar hakkında Siirt Sorgu Hâkimliğince yapılan ilk soruşturma
sonucunda, bunlardan bir bölümü yönünden son soruşturmanın Siirt Sulh Ceza
Mahkemesinde açılmasına ve öteki iki sanığın son soruşturmanın açılmasını haklı
gösterecek delil elde edilemediği gerekçesiyle yargılamalarının önlenmesine
10/7/1968 gününde 1968/1-33 sayı ile karar verilmiştir. Dâvaya bakan sulh ceza
mahkemesi, yargılanmanın önlenmesi kararı için yetkili hâkimden onama
alınmadığını görmüş ve Ceza Mahkemeleri Usulü Kanununun olaya ilişkin değişik 124.
maddesinin ikinci fıkrası hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısı ve iptali
istemi ile Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. Mahkemenin
gerekçesi özeti: Ceza
Muhakemeleri Usulü Kanununun yürürlüğe girdiği tarihte sorgu hâkimliği görevi,
çoğunlukla, hukuk fakültesi mezunu olmayan ve müstantik adını taşıyan kimseler
tarafından yürütülüyordu. Kanun koyucunun, bu kişilerin yeterli hukuk bilgisine
sahip bulunmadıklarını düşünerek itiraz konusu hükme yer vermiş olduğu
söylenebilir. Oysa bugün, hemen her yerde, bu görevi Hukuk Fakültesi mezunu
hâkimler yerine getirmektedir. Anayasa'nın
132. maddesinde "hiçbir organ, makam, merci veya kişi yargı yetkisinin
kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge
gönderemez, tavsiye ve telkinde bulunamaz" denilmiştir. Anayasa'nın bu
hükmü "hâkimler" deyimi kapsamına giren sorgu hâkimleri için de
geçerlidir. Sorgu hâkiminin kararını asliye, ceza hâkiminin onamaması dâva açma
yönünden sorgu hâkimine verilmiş bir emir ve talimat niteliği taşıdığından, söz
konusu 124. maddenin ikinci fıkrasının Anayasa'nın 132. maddesine aykırılığı
açıktır. İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesine göre yapılan ilk incelemede; İşin,
niteliği bakımından başka güne bırakılmasına lüzum görülmeyerek sulh ceza mahkemesinin
22/11/1968 günlü ve 1968/89 sayılı gerekçeli yazısı ve ekleri ve konu ile
ilgili hükümler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın
151. maddesinin birinci fıkrasında "bir dâvaya bakmakta olan mahkeme,
uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddî olduğu kanısına varırsa,
Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar dâvayı geri bırakır"
denilmektedir. "Bir dâvaya bakmakta olan mahkeme" deyimi 22/4/1962
günlü ve 44 sayılı Kanunun 27. maddesinde de tekrarlanmıştır. Bu
hükümlere göre, ancak bakılmakta olan bir dâva nedeniyle uygulanacak kanunun
hükümleri Anayasa'ya aykırı görülürse itiraz yolu ile Anayasa Mahkemesine
başvurabilir. Olayda itiraz konusu hükmün uygulanabilmesi, sadece
yargılanmalarının önlenmesine karar verilmiş olan sanıklar bakımından
düşünülebilir. Oysa anılan iki sanığa ait dâva Siirt Sulh Ceza Mahkemesine
intikal etmiş değildir. Mahkemenin bakmakta bulunduğu dâvada ise Ceza Muhakemeleri
Usulü Kanununun değişik 124. maddesinin ikinci fıkrasını uygulama durumunda
bulunduğundan söz edilemez. SONUÇ: Yukarıda
açıklanan nedenlerden ötürü Anayasa'nın 151. maddesine uymayan itirazın yetki
yönünden reddine 17/12/1968 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkanvekili Lütfi
  Ömerbaş Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye Salim
  Başol Üye Feyzullah
  Uslu Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Celalettin
  Kuralmen Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Fazıl
  Uluocak Üye Sait
  Koçak Üye Avni
  Givda Üye Muhittin
  Taylan Üye İhsan
  Ecemiş Üye Halit
  Zarbun Üye Mustafa
  Karaoğlu Üye Muhittin
  Gürün