ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2024/22 Karar Sayısı : 2025/71 Karar Tarihi : 6/3/2025 R.G.Tarih-Sayı :
3/6/2025-32919 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri Burcu KÖKSAL, Gökhan GÜNAYDIN, Ali Mahir BAŞARIR
ile birlikte 128 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU :
22/11/2023 tarihli ve 7474 sayılı Aile ve Gençlik Fonu Kurulması Hakkında
Kanun’un; A. 2. maddesinin (3) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin, B. 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “ …veri
ve bilgi talep edilmesi halinde,… ” ve “ …talep edilen her türlü veri ve
bilgiyi Fonun belirleyeceği şekil ve süreler içinde… ” ibarelerinin, C. 7. maddesinin; Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 5., 6., 7., 10., 13.,
17., 20., 35., 41., 48., 49., 58., 70., 90., 104., 123., 124., 128., 153. ve
167. m addelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talebidir. I. İPTALİ
İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ Kanun’un iptali talep edilen kuralların da yer aldığı; 1. 2 . maddesi şöyledir: “ Fonun kuruluşu, yönetimi ve işleyişi MADDE 2- (1) Bu Kanunun amacının gerçekleştirilmesi için
Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı, kamu tüzel kişiliğini haiz Aile ve Gençlik
Fonu kurulmuştur. (2) Yönetim Kurulu; Hazine ve Maliye Bakan yardımcısı
başkanlığında, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakan yardımcısı, Gençlik ve Spor Bakan
yardımcısı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan yardımcısı ile Sanayi ve Teknoloji
Bakan yardımcısı olmak üzere beş kişiden teşekkül eder ve Yönetim Kurulu
kararları oy çokluğu ile alınır. Bakan yardımcıları ilgili Bakanlar tarafından
görevlendirilir. (3) Fon, Yönetim Kurulu tarafından yönetilir. Yönetim
Kurulu, Fondan kaynak aktarımı yapılacak projeleri, aktarılacak kaynak
tutarını, harcama programlarını belirlemeye yetkilidir. (4) Fonun kaynakları 28/3/2002 tarihli ve 4749 sayılı
Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 12 nci
maddesi çerçevesinde belirlenen esaslara göre değerlendirilir. (5) Fonun sekretarya hizmetleri Hazine ve Maliye
Bakanlığı tarafından yerine getirilir. ” 2. 5 . maddesi şöyledir : “ Bilgi
verme ve raporlama MADDE 5- (1) Bu Kanunun uygulanması kapsamında
Fon tarafından veri ve bilgi talep edilmesi hâlinde , ilgili kurum
ve kuruluşlar ve 4 üncü maddenin beşinci fıkrası kapsamında protokol imzalanan
kuruluşlar, Yönetim Kuruluna sunulan projelere ilişkin talep edilen her
türlü veri ve bilgiyi Fonun belirleyeceği şekil ve süreler içinde vermekle yükümlüdür. (2) Fona ilişkin mali veriler en geç altışar
aylık dönemler itibarıyla kamuoyu ile paylaşılır. ” 3. 7 . maddesi şöyledir : “ Yönetmelik MADDE 7- (1) Fonun çalışma usul ve esasları
ile 3 üncü ve 4 üncü maddelerin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar,
Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Rıdvan
GÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri
BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 1/2/2024
tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından
işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme
aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. AYIRMA VE ESASA KAYIT KARARI 2. 22/11/2023 tarihli ve 7474 sayılı Aile ve Gençlik Fonu
Kurulması Hakkında Kanun’un; A. 5. maddesinin
(1) numaralı fıkrasında yer alan “ ...veri ve bilgi talep edilmesi
hâlinde,... ” ve “ ...talep edilen her türlü veri ve bilgiyi Fonun
belirleyeceği şekil ve süreler içinde... ” ibarelerinin, B. 7. maddesinin, iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına ilişkin
davaların E.2024/22 sayılı davadan ayrılmasına, yeni
esaslara kaydedilmesine ve esas incelemelerin bu yeni esas sayılı dosyalar
üzerinden yürütülmesine 6/3/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. IV. ESASIN İNCELENMESİ 3. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Derya ATAKUL
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu kanun hükmü,
dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Anlam ve Kapsam 4. 7474 sayılı Kanun’un 1. maddesinde,
anılan Kanun’un amacının aile müessesesinin desteklenmesi, güçlendirilmesi,
gençlerin sosyal risklere karşı korunması ve gelişimleri ile girişimlerine
destek sağlanmasına yönelik kaynağın oluşturulması, yönetilmesi ve ilgili kamu
kurum ve kuruluşlarına aktarılması için Aile ve Gençlik Fonunun (Fon) kurulması
olduğu belirtilmiş, Kanun’un kapsamı ise Fonun yönetimi ve faaliyetlerine
ilişkin usul ve esasların düzenlenmesi olarak öngörülmüştür. 5. Fonun kuruluşu, yönetimi ve
işleyişi Kanun’un 2. maddesinde düzenlenmiştir. Anılan maddenin (1) numaralı
fıkrasında Kanun’un amacının gerçekleştirilmesi için kurulan Fonun, Hazine ve
Maliye Bakanlığına bağlı ve kamu tüzel kişiliğini haiz olduğu belirtilmiştir.
Maddenin (2) numaralı fıkrasında Yönetim Kurulunun (Kurul) oluşumuna yer
verilmiştir. Buna göre Kurul; Hazine ve Maliye Bakan yardımcısı başkanlığında,
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakan yardımcısı, Gençlik ve Spor Bakan yardımcısı,
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan yardımcısı ile Sanayi ve Teknoloji Bakan
yardımcısı olmak üzere beş kişiden oluşmaktadır. Ayrıca Kurul kararları oy
çokluğuyla alınacak ve Kurulda yer alan Bakan yardımcılarının görevlendirmesi
ilgili Bakanlar tarafından yapılacaktır. 6. (3) numaralı fıkranın birinci
cümlesinde Fonun, Kurul tarafından yönetilmesi öngörülmüş, dava konusu ikinci
cümlesinde de Kurulun yetkileri belirlenmiştir. Buna göre kural uyarınca Kurul,
Fondan kaynak aktarımı yapılacak projeleri, aktarılacak kaynak tutarını ve
harcama programlarını belirleme hususlarında yetkilidir . 7. Kanun’un 3. maddesinde de Fonun
kaynakları ve giderleri düzenlenmiştir. Anılan maddenin (1) numaralı fıkrasına
göre Fonun gelirlerini; 30/5/2013 tarihli ve 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu
kapsamında tahsil edilen devlet hissesinin ve 4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı
Maden Kanunu kapsamında tahsil edilen devlet hakkının yüzde yirmisi, kanun ve
kararnamelerle kurulu bulunan ve kurulacak olan fonların gelirlerinden
Cumhurbaşkanı kararıyla yüzde onuna kadar aktarılacak tutarlar, proje geri
ödemelerinden oluşan tutarlar ile yurt içi ve yurt dışı her nevi nakdî bağış,
yardım ve hibeler ile diğer gelirler oluşturmaktadır. Ayrıca Cumhurbaşkanına;
6491 sayılı ve 3213 sayılı Kanunlar kapsamında aktarılacak tutarları iki katına
kadar artırma ve sıfıra kadar indirme yetkisi tanınmıştır. (2) numaralı fıkrada
Fonun giderlerinin onaylanan projeler kapsamında teşvik, hibe, destek, kredi
ile teminatlar için ilgili kurum ve kuruluşlara aktarılan tutarlar ve
operasyonel giderlerden oluşması öngörülmüştür. 8. 4.
maddede ise Kanun’un amacına uygun olarak Kurul tarafından onaylanan projeler
için, harcama programı kapsamında ödenmek üzere, Kurul kararıyla ilgili kamu
kurum ve kuruluşlarına Fondan kaynak aktarımlarının yapılacağı hüküm altına
alınmıştır. Anılan maddede ayrıca projelerin ekonomik ve teknik açıdan
yapılabilirliği ile Fon tarafından aktarılan tutarların mevzuata uygun, etkili,
ekonomik ve verimli kullanımına ilişkin sorumluluğun ilgili kurum ve
kuruluşlara ait olduğu belirtilmiştir. 9. 6. maddede de Fonun kurumlar vergisinden muaf olduğu,
Kanun’da sayılan görevleriyle ilgili faaliyetlerinden elde ettiği gelirler
nedeniyle iktisadi işletme sayılmayacağı belirtilmiştir. B. İptal Talebinin Gerekçesi 10. Dava dilekçesinde özetle;
dava konusu kuralla Fondan kaynak aktarımı yapılacak projelerin, aktarılacak
kaynak tutarının ve harcama programlarının belirlenmesine ilişkin olarak herhangi
bir ilke belirlenmeksizin Kurula sınırsız bir yetkinin tanındığı, ayrıca
kuralın belirli ve öngörülebilir olmaması nedeniyle keyfî uygulamalara yol
açabileceği, bu durumun hukuk devleti, yasama yetkisinin devredilemezliği ve
kanuni idare ilkeleriyle bağdaşmadığı, söz konusu belirsizliğin uygulamada eşitsizliğe
neden olabileceği belirtilerek kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 5.,
7., 10., 17., 41., 58. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 11. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti;
eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve
özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine
açık olan devlettir. 12. Hukuk
devletinin temel unsurlarından biri de belirlilik ilkesidir. Bu ilkeye
göre kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi
bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,
uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına
karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler
hukuk güvenliğinin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk
normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde
devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven
duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41,
K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). 13. K uralla; Fondan kaynak aktarımı yapılacak projeleri,
aktarılacak kaynak tutarını ve harcama programlarını belirleme yetkisi Kurula
verilmektedir. 14. 7474 sayılı Kanun’un amacının
belirtildiği 1. maddesinde Fonun kaynaklarının hangi temel hedeflere yönelik
olarak kullanılacağı düzenlenmiştir. 15. Ayrıca anılan Kanun’un 4. maddesinde
Fondan yapılacak kaynak aktarımlarına ilişkin yöntem ve ilkeler belirlenmiş
olup bu kapsamda Fon kaynaklarının tahsisi ve kullanımı konusunda uyulması
gereken esasların ortaya konulduğu görülmektedir. 16. Dolayısıyla anılan maddelerde Fonun
oluşturulma gerekçesi ve temel hedefleri çerçevesinde söz konusu yetkinin
kullanımına ilişkin genel bir çerçevenin ve temel ilkelerin belirlendiği
anlaşılmaktadır. 17. Öte yandan Anayasa’nın 2. maddesinde güvence altına alınan hukuk
devleti ilkesi gereğince kanunların kamu yararı amacıyla çıkarılması gerekir.
Anayasa Mahkemesinin kararlarına göre kamu yararı; genel bir ifadeyle bireysel,
özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmektedir.
Kanunun amaç ögesi bakımından Anayasa’ya uygun sayılabilmesi için
çıkarılmasında kamu yararı dışında bir amacın gözetilmemiş olması gerekir.
Kanunun kamu yararı dışında bir amaçla yalnız özel çıkarlar için veya yalnız
belli kişilerin yararına olarak çıkarılmış olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa söz
konusu düzenlemede amaç unsuru bakımından Anayasa’ya aykırılık söz konusu
olacaktır (AYM, E.2019/111, K.2023/63, 5/4/2023, § 141). 18. Açıklanan hâl dışında bir kanun hükmünün ülke
gereksinimlerine uygun olup olmadığı, hangi araç ve yöntemlerle kamu yararının
sağlanabileceği bir siyasi tercih sorunu olarak kanun koyucunun takdirinde
olduğundan bu kapsamda kamu yararı değerlendirmesi yapmak anayasa yargısıyla
bağdaşmaz (AYM, E.2018/99, K.2021/14, 3/3/2021, § 102). 19. Bu itibarla Anayasa’ya uygunluk denetiminde kuralın
öngörülmesindeki kamu yararı anlayışının isabetli olup olmadığı değil incelenen
kuralın kamu yararı dışında belli bireylerin ya da grupların çıkarları
gözetilerek yasalaştırılmış olup olmadığı incelenir. Başka bir ifadeyle bir
kuralın Anayasa’ya aykırılık sorunu çözümlenirken kamu yararı konusunda Anayasa
Mahkemesinin yapacağı inceleme, yalnızca kuralın kamu yararı amacıyla çıkarılıp
çıkarılmadığının denetimiyle sınırlıdır (AYM, E.2019/111, K.2023/63, 5/4/2023,
§ 142; E.2017/33, K.2019/20, 10/4/2019, § 11). 20. Anayasa’nın “ I. Ailenin
korunması ve çocuk hakları ” başlıklı 41. maddesinin birinci fıkrasında devletin
aile huzur ve refahını sağlamak için gerekli tedbirleri alması ve bununla
ilgili gerekli teşkilatı kurması öngörülmekte, “ A. Gençliğin Korunması ”
başlıklı 58. maddesinin ikinci fıkrasında ise gençlerin zararlı alışkanlıklardan
korunması devletin görevleri arasında sayılmaktadır. 21. Kanun’da Fonun kuruluş amacını
oluşturan aile müessesesinin desteklenmesi,
güçlendirilmesi, gençlerin sosyal risklere karşı korunması ve gelişimleri ile
girişimlerine destek sağlanması ve buna kaynak oluşturulması hususlarının devletin Anayasa’nın anılan maddelerinden kaynaklanan
yükümlülüğünün yerine getirilmesi amacına hizmet ettiği anlaşılmaktadır. Bu
itibarla kuralın kamu yararı amacına yönelik olmadığı söylenemez. 22. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir.
İptal talebinin reddi gerekir. Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki
HAKYEMEZ, Selahaddin MENTEŞ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır. Kuralın Anayasa’nın Başlangıç
kısmı ile 5., 7., 10., 17., 41., 58. ve 123. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. V. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 23 . Dava
dilekçesinde özetle, dava konusu kuralın uygulanması hâlinde telafisi güç veya
imkânsız zararların doğabileceği belirtilerek yürürlüğünün durdurulmasına karar
verilmesi talep edilmiştir. 22/11/2023 tarihli ve 7474 sayılı Aile ve Gençlik Fonu
Kurulması Hakkında Kanun’un 2. maddesinin (3) numaralı fıkrasının ikinci
cümlesine yönelik iptal talebi 6/3/2025 tarihli ve E.2024/22, K.2025/71 sayılı
kararla reddedildiğinden bu cümleye ilişkin yürürlüğün
durdurulması talebinin REDDİNE 6/3/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI. HÜKÜM 22/11/2023 tarihli ve 7474 sayılı Aile ve Gençlik Fonu
Kurulması Hakkında Kanun’un 2. maddesinin (3) numaralı fıkrasının ikinci
cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve
iptal talebinin REDDİNE, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Selahaddin
MENTEŞ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA 6/3/2025 tarihinde karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz
çoğunluğu, 22/11/2023 tarihli ve 7474 sayılı Aile ve Gençlik Fonu Kurulması
Hakkında Kanun’un 2. maddesinin (3) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin Anayasa’ya
aykırı olmadığı değerlendirmesiyle iptal talebinin reddine karar vermiştir. Aşağıda
açıklanacak sebeplerle çoğunluk kararına iştirak edilmemiştir. 2. 7474 sayılı Kanun,
aile müessesesini desteklemek, gençleri sosyal risklere karşı korumak ve
girişimlerini teşvik etmek amacıyla Aile ve Gençlik Fonunun (Fon) kurulmasını
öngörmektedir. Fon, Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı, kamu tüzel kişiliğine
sahip bir yapı olarak oluşturulmuştur. 3. Kanun uyarınca
Fonun yönetimi, beş bakan yardımcısından oluşan bir Yönetim Kurulu tarafından
yürütülmektedir. Kurul, kaynak aktarımı yapılacak projeleri, aktarılacak
tutarları ve harcama programlarını belirleme yetkisine sahiptir. 4. Dava konusu kural; “Yönetim
Kurulu, Fondan kaynak aktarımı yapılacak projeleri, aktarılacak kaynak
tutarını, harcama programlarını belirlemeye yetkilidir.” şeklindedir. 5. İptal başvurusunda dava
konusu düzenlemenin Fondan kaynak aktarımı yapılacak projelerin, aktarılacak
tutarların ve harcama programlarının belirlenmesine ilişkin herhangi bir ilke
içermediği ve Kurula sınırsız bir yetki tanıdığı ileri sürülmüştür. 6. Anayasa’nın 2.
maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan
haklarına saygılı, hak ve özgürlükleri koruyan, adil bir hukuk düzeni kuran,
hukuki güvenliği sağlayan ve yargı denetimine açık olan devleti ifade eder. 7. Hukuk devletinin
temel unsurlarından biri olan belirlilik ilkesi, yasal düzenlemelerin açık,
anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olmasını gerektirir. Ayrıca kamu
otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı önlem içermesi beklenir. 8. Bu ilke, hukuki
güvenlikle bağlantılı olup, bireylerin hangi eylemin hangi yaptırımla
karşılaşacağını bilmesini sağlar. Böylece kişiler yükümlülüklerini öngörerek
davranışlarını ayarlayabilir. Hukuki güvenlik ilkesi ise, bireylerin devlete
duyduğu güvenin korunmasını ve devletin bu güveni zedeleyici yöntemlerden
kaçınmasını gerektirir. 9. Anılan
ilke gereğince dava konusu kuralla Fona tanınan yetki kapsamında kaynak
aktarımı yapılacak projelerin belirlenmesinde kullanılacak ölçütler ve
değerlendirme kriterleri ile kaynak miktarı ve harcama programlarının
planlanmasıyla ilgili temel ilke ve esasların kanunda açık, net ve anlaşılır
bir şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. 10. Kuralla Fondan kaynak aktarımı yapılacak projeleri, aktarılacak kaynak
tutarını ve harcama programlarını belirlemeyle ilgili Kurula tanınan yetkinin
kapsam ve sınırının belirlenmediği anlaşılmaktadır. 11. Öte yandan Anayasa’nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti’nin demokratik bir
devlet olduğu belirtilmiş, anılan maddeye ilişkin Danışma Meclisinin kabul
ettiği metnin gerekçesinde ise “Demokrasi, egemenliğin millete ait olduğu
bir siyasi rejimdir” denilmiştir. Demokratik devlette kamu kaynakları ve bu
kaynakların kullanılmasına ilişkin yetki esas itibarıyla egemenliğin sahibi
olan millete ait olduğundan idare, kurum ya da kuruluşların kamu kaynaklarını
kullanırken tabi olacakları hükümlerin hesap verme yükümlülüğüne uygun şekilde
düzenlenmesi gerekir. Bu itibarla kamu kaynaklarının kullanılması bağlamında
Fona verilen yetkinin temel esaslarının kanunla düzenlenmesi demokratik
devlet ilkesinin de gereğidir (AYM, E.2019/93, K.2023/87, 4/5/2023, § 41;
E.2022/21, K.2024/79, 14/3/2024, §§ 88-90). 12. İlgili kanun uyarınca Fonun gelirlerinin önemli bir kısmını kamu
kaynaklarının oluşturduğu anlaşılmaktadır. Fonun kuruluş amacına uygun faaliyette
bulunmak üzere Fona belirli miktarlarda kamu kaynağı aktarılmasını öngörmek
kanun koyucunun takdirindedir. Bununla birlikte düzenli olarak aktarılan kamu
kaynağının kamu yararına uygun şekilde kullanılmasını güvence altına alan
düzenlemelerin yapılması ile buna ilişkin usul ve esasların belirlenmesi
demokratik devlet ilkesinin bir gereğidir. 13. Kuralla Fondan kaynak aktarımı yapılacak projeleri, aktarılacak kaynak
tutarını ve harcama programlarını belirleme hususunda Kurula sınırsız bir
takdir yetkisi tanınmıştır. Bu itibarla Kanun’da Fonun kamu kaynaklarının kamu
yararına uygun şekilde kullanmasını sağlayacak güvencelerin öngörülmediği buna
ilişkin temel ilke ve esasların belirlenmediği anlaşılmaktadır. Bununla
birlikte Kanun’un “Fondan yapılacak kaynak aktarımları” başlıklı 4. maddesinde
Kurula tanınan yetkinin kullanımıyla ilgili olarak genel çerçeve
oluşturabilecek nitelikte düzenlemeler bulunmamaktadır. 14. Bu itibarla kuralla Fona tahsis edilen kamu kaynağının kullanmasına
yönelik Kurula tanınan yetkinin hukuki belirlilik ve demokratik devlet
ilkeleriyle bağdaşan bir yönü bulunmamaktadır. 15. Çoğunluk kararında, dava konusu kuralla öngörülen yetkilerin, Kanun’un
1. maddesinde belirtilen amaçlar çerçevesinde kullanılacağı, Yönetim Kurulu’nun
yetki kullanımına dair genel düzenlemelerin Kanun’un 4. maddesinde yer aldığı
ve Kurul kararlarına karşı dava açılabileceği ifade edilmiştir. Ancak, bu
görüşe katılmak mümkün değildir. Kamu yararı ilkesi, idarenin tüm işlemlerini
yönlendiren temel bir kavram olup, yazılı düzenleme olmasa da uygulanır. Ancak
soyut bir kavram olan amaç, hukuki güvence sağlamaz. Hukuki güvence, idarenin
işlemlerinin keyfî olmamasını ve hukuka uygun hareket etmesini sağlamak için
gereklidir. Denetim organları, idarenin eylemlerini usul kurallarına uygunluk
açısından inceler. Usul kurallarının eksikliği, idareye geniş bir takdir
yetkisi tanıyabilir ve bu durum keyfî uygulamalara yol açabilir. 16. İdarenin hesap verebilirliği ve şeffaflığı, işlemlerinin nasıl
gerçekleştiğinin yazılı ve kayıt altına alınmasıyla sağlanabilir. Açık usul
kuralları olmadan, idari işlemlerin etkin denetimi mümkün değildir. Kanunda
usul kurallarının yer alması, bireylerin hak arama yollarını bilmesini ve
denetim organlarının hukuka uygunluğu değerlendirmesini sağlar. Kanun, sadece
bir amaç belirlemekle yetinemez; amaca ulaşma sürecini ve denetim
mekanizmalarını da düzenlemelidir. 17. 7474 sayılı Kanun’un 4. maddesi, yeterli usul düzenlemelerini
içermemektedir. Projelerin değerlendirme kriterleri belirlenmemiş, yalnızca “kanunun
amacına uygunluk” gibi soyut ifadelerle yetinilmiştir. Harcama programlarının
nasıl belirleneceği, fonun hangi projelere öncelik vereceği veya kaynak
tahsisinde nasıl bir sıralama yapılacağı belirsizdir. Kaynakların etkin ve
verimli kullanımını takip edecek düzenlemeler eksik olup, Yönetim Kurulu’nun
projeleri onaylama sürecine ilişkin net kriterler bulunmamaktadır. Ayrıca,
kaynakların izlenmesine dair prosedür de açıkça düzenlenmemiştir. 18. Sonuç olarak, Kanun’un 1. ve 4. maddeleri Yönetim Kurulu’nun yetki
kullanımına dair genel bir çerçeve sunsa da karar alma süreçleri, proje
değerlendirme kriterleri, kaynak tahsis öncelikleri ve denetim mekanizmalarına
dair somut düzenlemeler içermediğinden şeffaflık, hesap verebilirlik ve hukuki
güvenliği sağlamamaktadır. Anayasa Mahkemesi benzer bir konuda, Türkiye Turizm
Tanıtım ve Geliştirme Ajansının yetki ve görevleri ile ilgili iptal kararı
vermiştir (E.2019/93, K.2023/87). Mahkeme, ajansın kamu kaynaklarını kullandığı
için, kaynak aktarımı gibi mali sonuçları olan kararların tabi olacağı
ilkelerin kanunla belirlenmesi gerektiği görüşündedir. 19. Ayrıca, Enerji Piyasası Düzenleme Kuruluna tanınan yetkinin temel
ilkelerinin belirlenmemesi nedeniyle, Anayasa Mahkemesi kuralla ilgili iptal
kararı vermiştir (E.2022/21, K.2024/79). Son olarak, döner sermaye işletmesine
dair mali ve idari işlemleri düzenleyen kurallarla ilgili, Anayasa Mahkemesi
işletmenin gelir getirici faaliyetlerinin kanunla düzenlenmesi gerektiğine
karar vermiştir (E.2022/68, K.2024/26). 20. Dava konusu iş bu karar ile Anayasa Mahkemesi hukuki belirlilik
konusundaki yerleşik içtihadından ayrılmıştır. 21. Açıklanan sebeplerle dava konusu kuralın Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı olduğu kanaati ile çoğunluk görüşüne iştirak edilmemiştir. Üye Engin YILDIRIM Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Kenan YAŞAR KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz çoğunluğunun 22/11/2023 tarihli ve 7474
sayılı Aile ve Gençlik Fonu Kurulması Hakkında Kanun’un 2. maddesinin (3)
numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ilişkin kanaatine
katılmamaktayım. 2. Dava konusu cümlenin de içinde yer aldığı madde ile Hazine
ve Maliye Bakanlığına bağlı, kamu tüzel kişiliğini haiz Aile ve Gençlik Fonu
kurulması öngörülmüştür. Maddenin (2) numaralı fıkrasında Yönetim Kurulunun
kimlerden oluşacağı belirtilmiş ve (3) numaralı fıkranın ilk cümlesinde Aile ve
Gençlik Fonunun Yönetim Kurulu tarafından yönetileceği hükmüne yer verilmiştir. 3. Aynı fıkranın ikinci cümlesinde ise dava konusu kural
şu şekilde yer almaktadır: “Yönetim Kurulu, Fondan kaynak aktarımı yapılacak
projeleri, aktarılacak kaynak tutarını, harcama programlarını belirlemeye
yetkilidir.” 4. Kuralın Anayasa’ya uygunluk denetiminde önemli olan
husus, dava konusu kuralla Fona tanınan kaynak aktarımı yapılacak projeler,
aktarılacak kaynak tutarı ve harcama programlarını belirleme süreçlerinde
kullanılacak kriterlerin, uyulacak esas ve usullerin kanunda belirlenmiş olup
olmaması ile ilgilidir. Dolayısıyla bu konu ile ilgili olarak
gerçekleştirilecek Anayasa’ya uygunluk denetiminde Kanun’da dava konusu kuralla
ilgili olarak belirliliğin sağlanıp sağlanmadığını açıklığa kavuşturmak
gerekmektedir. 5. Belirlilik konusu ile ilgili olarak Anayasa
Mahkemesinin yerleşik içtihadında vurgulandığı üzere bir kanuni düzenlemenin
şeklen var olması yeterli olmayıp kuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde
belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olması gerekmektedir (AYM,
E.2018/90, K.2019/85, 14/11/2019, § 41; E.2023/43, K.2023/141, 26/07/2023, §
13). 6. Kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare
yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net,
anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî
uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Belirlilik ilkesi,
hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, kanundan, belirli bir kesinlik
içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun
bağlandığını bilmelidir. Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri
öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir. Zira hukuki güvenlik ile
belirlilik ilkeleri, hukuk devletinin önkoşullarındandır. Kişilerin hukuki
güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi, hukuk normlarının
öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven
duyabilmesini, devletin de kanuni düzenlemelerinde bu güven duygusunu
zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98,
04/05/2017, §§ 153-154). 7. Kanaatimizce Fondan
kaynak aktarımı yapılacak projeler, projelere aktarılacak kaynak tutarı ve
bunlara ilişkin harcama programlarını belirleme konularındaki herhangi bir
boyutu, ilke veya esası düzenleyen bir hüküm ne dava konusu cümlenin yer aldığı
maddede ne de Kanun’un başka bir yerinde yer almaktadır. Kanun’da sadece Fonun
kaynaklarının 28/3/2002 tarihli ve 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç
Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un 12. maddesi çerçevesinde belirlenen
esaslara göre değerlendirileceği öngörülmüş (madde: 3/4) ve Fondan yapılacak
kaynak aktarımları usulü ile ilgili hususlara (madde: 4) yer verilmiştir. 8. Bunun dışında kaynak aktarımı yapılacak projelerin
niteliği, hangi tür projelere kaynak aktarımı yapılacağı, kaynak aktarılacak
tutar ve belirlenecek harcama programı ile ilgili konularda Kanun’da bir
çerçevenin çizilip temel ilke ve esasların düzenlenmiş olduğunu söyleyebilmek
mümkün değildir. Bu durum denetlenen kuralda düzenlenen konularla ilgili asgari
bir temel çerçevenin Kanun’da çizilmemiş olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Bu
nedenle kuralın Anayasa’nın 2. maddesi bağlamında belirlilik şartını sağladığı
söylenemez. 9. Çoğunluk kararında Kanun’un “amaç ve kapsam” başlıklı
1. maddesinde Fonun kaynaklarının hangi temel hedeflere yönelik olarak
kullanılacağının düzenlenmiş olduğu belirtilerek bu yönüyle dava konusu kuraldaki belirliliğin sağlanmış olduğu
sonucuna ulaşılmıştır (bkz.: §14). 10. Oysa dava konusu kuralda yer alan “ Fondan kaynak aktarımı yapılacak projeler” in belirliliğinin Kanun’un amaç ve kapsamının
düzenlendiği maddedeki hükümle sağlandığının belirtilmesi belirliliğin
sağlanması yönü ile sorunlu olduğu gibi kanun yapım tekniği yönü ile de
sorunludur. 11. Zira 7474 sayılı Kanun’un 1. maddesi “amaç ve
kapsam”ı düzenlerken, kanun yapım tekniği bağlamında sadece Kanun’un amacını ve
kapsamını, “Bu Kanunun amacı ve kapsamı, aile müessesesinin desteklenmesi,
güçlendirilmesi, gençlerin sosyal risklere karşı korunması ve gelişimleri ile
girişimlerine destek sağlanmasına yönelik kaynağın oluşturulması, yönetilmesi
ve ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına aktarılması için Aile ve Gençlik Fonu
(Fon) kurmak, Fonun yönetimi ve faaliyetlerine ilişkin usul ve esasları
düzenlemektir” şeklinde ortaya koymaya çalışmaktadır. Bu amacı ifade
ederken de daha farklı bir üslupla düzenleme yapmaktadır. 12. Nitekim Kanun’un amaç ve kapsamının belirtildiği madde
hükmünden fondan kaynak aktarımı yapılacak projelerin belirliliğinin sağlandığı
sonucuna ulaşan çoğunluk kararındaki yaklaşım, bu belirliliğin nasıl
sağlandığını karar gerekçesinde gösterebilmiş değildir. 13. Amaç ve kapsamın düzenlendiği maddedeki düzenleniş
biçimi itibariyle dava konusu kuralın belirliliğini sağlayacak nitelikteki
düzenlemelere yer verilmişse bu durumda kanunla temel ilke ve esaslarla ilgili
hususların karşılandığı sonucuna ulaşmak yine de mümkün olabilir. Ancak 7474
sayılı Kanun’un 1. maddesi bu biçimdeki formulasyonla düzenlenmiş değildir.
Maddede genel biçimde amaç belirtilmiş olmakla birlikte kaynak aktarımı
yapılacak proje konusu düzenlenmemiştir. 14. Bunun içindir ki belirliliğin sağlandığı sonucuna
ulaşabilmek için dava konusu kuraldaki Fondan kaynak aktarımı yapılacak
projelerin neler olduğu konusu Kanun’da somutlaştırılmalıdır. Bu standarttaki
bir düzenleme biçimi uygulayıcılar için de gerekli olup, çoğunluk gerekçesindeki
şekliyle fevkalade zorlama bir yorumlamaya dayalı biçimde yapıldığı varsayılan bir
belirlemenin bu ihtiyacı karşılayacak nitelikte olmadığı aşikardır. 15. Çoğunluk kararında belirtilen şekildeki yapılmış olan
bir belirleme esas alındığında “ fondan kaynak aktarımı yapılacak projeler” in
hangileri olduğunun idarenin herhangi bir
duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,
uygulanabilir ve nesnel biçimde anlaşılabilmesi
mümkün değildir. Buna rağmen bu konuya ilişkin bir belirlemenin sağlandığının
kabul edilmesi Anayasa Mahkemesinin belirlilikle ilgili temel yaklaşımı ile de
bağdaşmamaktadır. 16. Öte yandan dava konusu kuralla oluşturulan Aile ve
Gençlik Fonunun gelirlerinin önemli bir kısmının kamu kaynaklarından oluşmakta
olduğu Kanun’un 3. maddesi hükmünden anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kamu kaynağı
kullanmakta olduğu açık olan Fonun Yönetim Kurulunun Fondan kaynak aktarımı
yapılacak projeler, aktarılacak kaynak tutarı ve harcama programları ile ilgili
konularda bu yetkinin kapsam ve sınırlarının Kanun’da düzenlenmesi aynı zamanda
demokratik devlet ilkesinin de bir gereğidir. 17. Anayasa Mahkemesi kararlarında da ifade edilmekte
olduğu üzere Anayasa’nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti’nin demokratik bir
devlet olduğu belirtilmiştir. Demokratik devlette kamu kaynakları ve bu
kaynakların kullanılmasına ilişkin yetki esas itibarıyla egemenliğin sahibi
olan millete ait olduğundan, kamu kaynağı kullanan idarenin kurum ve
kuruluşların mali işlemlerinin anılan kaynağın kamu yararına uygun olarak
harcanmasını ve esas sahibi olan topluma hesap verilmesini sağlayacak esaslara
tabi olması demokratik devlet ilkesinin gereğidir. Bu itibarla demokratik
devlet denetime açık ve şeffaf bir mali düzen kurmak, kamu gücü kullanılarak
kişilerden toplanan vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerle
yaratılan kaynağın kamu yararına uygun şekilde harcanmasını güvence altına alan
yöntemleri geliştirmekle yükümlüdür (bkz.: AYM, E.2022/21, K.2024/79,
14/03/2024, §§ 88-90). 18. Bundan dolayıdır ki dava konusu kuralla düzenlenen
konularla ilgili Aile ve Gençlik Fonundaki kamu kaynağının kullanımına ilişkin
temel çerçevenin kanunla belirlenmiş olması aynı zamanda Anayasa’nın 2.
maddesindeki demokratik devlet ilkesinin de bir gereğidir. Bununla birlikte
Kanun’da Fondaki kamu kaynağının kamu yararına uygun biçimde harcanmasına
ilişkin ilke ve esasların da yer almadığı görülmektedir. 19. Sonuç olarak yukarıda sıralanan gerekçelerle 22/11/2023 tarihli ve 7474 sayılı Aile ve
Gençlik Fonu Kurulması Hakkında Kanun’un 2. maddesinin (3) numaralı fıkrasının
ikinci cümlesinin Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı olduğu için iptali gerektiği kanaatiyle çoğunluğun aksi yöndeki kararına
katılmamaktayım. Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ