ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/11 Karar Sayısı : 2005/9 Karar Günü : 10.2.2005 R.G. Tarih-Sayı :20.05.2005'de tebliğ edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Gaziantep 3. Asliye Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.11.1983 günlü, 2942
sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 4650 sayılı Yasa ile değiştirilen 30. maddesinin
birinci fıkrasının, Anayasa'nın 10. ve 46. maddelerine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY Davalı idarelere ait taşınmazlar üzerinde kamulaştırma yoluyla
irtifak hakkı tesisine karar verilmesi amacıyla açılan davada itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırılığı savını ciddî bulan Mahkeme, iptali istemiyle
başvurmuştur. II- İPTALİ İSTENİLEN YASA KURALI 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun itiraz konusu kuralı da içeren
değişik 30. maddesi şöyledir: " Madde 30.- Kamu tüzel kişilerinin ve kurumlarının
sahip oldukları taşınmaz mal, kaynak veya irtifak hakları diğer bir kamu tüzel
kişisi veya kurumu tarafından kamulaştırılamaz. Taşınmaz mala, kaynak veya irtifak hakkına ihtiyacı olan idare, 8
inci madde uyarınca bedelini tespit eder. Bu bedel esas alınarak ödeyeceği
bedeli de belirterek mal sahibi idareye yazılı olarak başvurur. Mal sahibi
idare devire muvafakat etmez veya altmış gün içinde cevap vermez ise
anlaşmazlık, alıcı idarenin başvurusu üzerine Danıştay ilgili idarî dairesince
incelenerek iki ay içinde kesin karara bağlanır. Taraflar bedelde anlaşamadıkları takdirde; alıcı idare, devirde
anlaşma tarihinden veya Danıştay kararının tebliği tarihinden itibaren otuz gün
içinde, 10 uncu maddede yazılı usule göre mahkemeye başvurarak, kamulaştırma
bedelinin tespitini ister. Bu durumda yapılacak yargılamada mahkemece,
29.6.1938 tarihli ve 3533 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz. Mahkemece, 10 uncu maddede öngörülen usule göre kamulaştırma bedeli
olarak tespit edilen miktarın, peşin ve nakit olarak mal sahibi idareye
verilmek üzere belirleyeceği bir bankaya yatırılması ve yatırıldığına dair
makbuzun ibraz edilmesi için alıcı idareye onbeş gün süre verilir. Gereken
hallerde bu süre bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir. Alıcı idare
tarafından kamulaştırma bedelinin mal sahibi idare adına bankaya yatırıldığına
dair makbuzun ibrazı halinde mahkemece, taşınmaz malın alıcı idare adına
tesciline ve kamulaştırma bedelinin mal sahibi idareye ödenmesine karar verilir
ve bu karar, tapu dairesine ve paranın yatırıldığı bankaya bildirilir. Tescil
hükmü kesin olup tarafların bedele ilişkin temyiz hakları saklıdır. Bu suretle devir alınan taşınmaz mal, kaynak veya irtifak hakkı,
sahibinden kamulaştırma yolu ile alınmış sayılır ve devir amacı veya devreden
idarenin izni dışında başkaca bir kamusal amaçla kullanılamaz. Aksi takdirde
devreden idare, 23 üncü madde uyarınca taşınmaz malı geri alabilir. Bu husus
tapu kütüğünün beyanlar hanesine şerh verilir." III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında, başvuru kararı, ilk inceleme raporu, itiraz konusu yasa
kuralı ve bunun gerekçesi ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa, bu hükmün iptali
için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince
açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralın o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları,
bakılmakta olan davayı yürütmeye, uyuşmazlığı çözmeye, davayı sona erdirmeye
veya kararın dayanağını oluşturmaya yarayacak kurallardır. Anayasa'nın 46. maddesinde, Devlet
ve kamu tüzel kişilerinin, yalnızca özel
mülkiyette bulunan taşınmaz
malları yasayla gösterilen esas ve usullere göre kamulaştırmaya ve bunlar üze­rinde
idarî irtifaklar kurmaya yetkili olduğu, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu'nun 30. maddesinin birinci fıkrasında ise, kamu tüzel kişilerinin ve
kurumlarının sahip oldukları taşınmaz mal, kaynak veya irtifak haklarının diğer
bir kamu tüzel kişisi veya kurumu tarafından kamulaştırılamayacağı belirtilmiş,
anılan maddenin sonraki fıkralarında kamu tüzel kişileri veya kurumları
arasında kamulaştırma benzeri özel bir yönteme yer verilmiştir. Dava konusu olayda, bir kamu tüzel kişisi olan TEDAŞ ile Vakıflar
Bölge Müdürlüğü, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi ve Şahinbey Belediyesi
arasında Kamulaştırma Kanunu'nun 30. maddesinin birinci fıkrası uyarınca
kamulaştırmaya konu bir uyuşmazlık söz konusu olamayacağından, anılan maddenin
sonra gelen fıkraları gereğince özel bir sürecin gözetilmesi gerekirken, bu
yönteme uygun hareket edilmeden adli yargı yerinde dava açıldığı görülmektedir.
Bu süreç yerine getirilmeden doğrudan Asliye Hukuk Mahkemesi'nce işin esasına
girilerek, kuralın Anayasa'ya aykırılık yönünden incelemeye tâbi tutulduğu ve
Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına karar verildiği anlaşılmaktadır. İptali
istenilen yasa hükmü, kamu idareleri arasında kamulaştırmayı kesin olarak
yasakladığına göre, kamu tüzel kişilerine ilişkin bu nevi uyuşmazlıkların adli
yargı yerinde çözümlenemeyeceği açıktır. Bu durumda, başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi
gerekir. IV- SONUÇ 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı "Kamulaştırma Kanunu"nun
4650 sayılı Yasa ile değiştirilen 30. maddesinin birinci fıkrasına ilişkin
başvurunun, Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,10.2.2005 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Fazıl SAĞLAM Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR