ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2020/89 Karar Sayısı : 2023/85 Karar Tarihi : 4/5/2023 R.G.Tarih-Sayı :
27/7/2023-32261 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 134
milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 17/9/2020 tarihli ve (67) numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin ; A. 9. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve
Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 172. maddesinin (3) numaralı
fıkrasının, B. 13. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 700. maddesinin (5) numaralı
fıkrasının, C. 15. maddesiyle ekli Liste’de yer alan kadroların ihdas
edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (2)
numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin eki (I)
Sayılı Cetvel'in Meteoroloji Genel Müdürlüğü bölümüne eklenmesinin, Anayasa’nın başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 35.,
104., 128. ve 161. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin
durdurulmasına karar verilmesi talebidir. I. İPTALİ İSTE NEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ
KURALLARI VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ İLE KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME KURALI A. İptali İstenen Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi Kuralları Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK) iptali talep
edilen kuralların da yer aldığı; 1. 9. maddesiyle
(4) numaralı CBK’nın başlığı ile birlikte değiştirilen 172. maddesi şöyledir: “MADDE 172- (Başlığı ile Birlikte
Değişik:RG-18/9/2020-31248-C.K-67/9 md.) (1) Kamu idareleri Harita Genel Müdürlüğünden talep
edecekleri mal ve hizmet sunum bedellerinin ödemesini aşağıda belirtildiği
şekilde gerçekleştirir: a) Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerince talep
edilen mal ve hizmet sunum bedelleri, Harita Genel Müdürlüğünce kullanılmak
üzere, Milli Savunma Bakanlığı bütçesinin ilgili tertiplerine aktarılır. b) Özel bütçeli kamu idareleri ile diğer kamu
idarelerince talep edilen mal ve hizmet sunum bedelleri, Harita Genel Müdürlüğünün
muhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe biriminin ilgili hesabına yatırılır. (2) Yerli ve yabancı gerçek ve tüzel kişilerin talep
edecekleri mal ve hizmet sunum bedelleri Harita Genel Müdürlüğünün muhasebe
hizmetlerini yürüten muhasebe biriminin ilgili hesabına yatırılır. (3) Birinci fıkranın (b) bendi ve ikinci fıkra hükümleri
kapsamında elde edilecek kaynak, bir yandan genel bütçenin (B) işaretli
cetveline gelir, diğer yandan Milli Savunma Bakanlığı bütçesinde açılacak özel
tertibe Cumhurbaşkanınca ödenek kaydolunur. Yılı içinde harcanmayan miktarlar
ertesi yıla devredilir. ” 2. 13. maddesiyle
(4) numaralı CBK’nın başlığı ile birlikte değiştirilen 700. maddesinin (5)
numaralı fıkrası şöyledir: “ (5) Uhdesinde kamu görevi bulunmayan Meclis üyelerine,
ayda dörtten fazla olmamak üzere her toplantı günü için (5000) gösterge
rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda huzur
hakkı 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 29 uncu maddesine göre ödenir. ” 3. 15. maddesi şöyledir: “ MADDE 15- Ekli
listede yer alan kadrolar ihdas edilerek 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin eki (I) sayılı Cetvelin Meteoroloji Genel
Müdürlüğü bölümüne eklenmiştir. LİSTE KURUMU: METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEŞKİLATI: MERKEZ İHDAS EDİLEN KADROLARIN SINIFI UNVANI DERECESİ ADEDİ GİH İklim ve Zirai
  Meteoroloji Dairesi Başkanı 1 1 GİH Şube Müdürü 1 3 TOPLAM 4 ” B. İlgili Görülen Kanun Hükümleri ile
Kanun Hükmünde Kararname Kuralı 1. 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun; a. 3. maddesinin
(j) bendi şöyledir: “ Tanımlar Madde 3- Münhasıran bu Kanunun uygulanmasında; … j) Özel gelir: Genel bütçe kapsamındaki idarelerin kamu
görevi ve hizmeti dışında ilgili kanunlarında veya Cumhurbaşkanlığı
kararnamelerinde belirtilen faaliyetlerinden ve fiyatlandırılabilir nitelikteki
mal ve hizmet teslimlerinden sağlanan ve genel bütçede gösterilen gelirleri … ifade eder. ” b. 39. maddesi
şöyledir: “ Özel gelirler Madde 39- Özel gelirler karşılığında idarelere tahsis
edilen özel ödenek miktarları, ilgili idarelerin bütçelerinde gösterilir. Malî
yıl içinde kullanılabilecek özel ödenek miktarı, tahsil edilen özel gelir
tutarını geçemez. Tahsil edilen özel gelirlerin ödenek tutarını aşması halinde,
ödenek eklenemez. Özel gelirlere ilişkin olarak ilgili kanunlarında veya
Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen fiyatlandırılabilir mal ve
hizmetlerin tarifeleri ile uygulamaya yönelik usul ve esaslar, Hazine ve Maliye
Bakanlığının görüşü alınarak ilgili kamu idarelerince belirlenir. Özel gelirlerin ödenek kaydına, gelecek yıla devrine,
iptaline ilişkin yetki ve işlemler merkezî yönetim bütçe kanununda gösterilir. ” 2. 27/6/1989
tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 29. maddesi şöyledir: “ Huzur hakkı Ek Madde 29- (Ek:
2/7/2018- KHK-703/178 md.) Bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarının
teşkilatlanmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesi ve
gösterge rakamı belirlenmesi kaydıyla, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye
kurulu, danışma kurulu üyelikleri ve komisyon, heyet, komite ile benzeri
organlarda görev alanlara, ayda dörtten fazla olmamak üzere her bir toplantı
için (1000) ila (3000) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı
sonucunda bulunacak miktarda, damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tâbi
tutulmaksızın huzur hakkı ödenir. Gösterge rakamları Cumhurbaşkanınca üç katına
kadar artırılabilir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai
AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ ve Basri
BAĞCI’nın katılımlarıyla 10/12/2020 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör
İsmail Emrah PERDECİOĞLU tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava
konusu CBK kuralları, ilgili
görülen kanun hükümleri ile kanun hükmünde kararname (KHK) kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Cumhurbaşkanlığı
Kararnamelerinin Anayasal Çerçevesi ve Yargısal Denetimi 3. Anayasa Mahkemesi CBK’ların anayasal çerçevesini ve
yargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki kararlarında belirlemiştir.
Buna göre CBK’ların yargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesinin
on yedinci fıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konu
bakımından yetki kurallarına uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bu kapsamda
düzenlemenin yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın
Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgili
olmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanunda
açıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönünden
herhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerik
yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6,
23/1/2020, §§ 3-13; E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, §§ 3-13; E.2018/119,
K.2020/25, 11/6/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27, 11/6/2020, §§ 3-13). B. CBK’nın 9. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın Başlığı ile
Birlikte Değiştirilen 172. Maddesinin (3) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi 1. Genel Açıklama 4. Harita Genel Müdürlüğünün (Genel Müdürlük) kuruluşu,
teşkilatı, görev ve yetkileri ile sorumluluklarına ilişkin usul ve esaslar (4)
numaralı CBK’nın On Dördüncü Bölümü’nde düzenlenmiştir. Anılan CBK’nın 169.
maddesine göre Genel Müdürlük Millî Savunma Bakanlığının bağlı kuruluşu olup
Genel Müdürlüğün giderleri Millî Savunma Bakanlığı bütçesinden
karşılanmaktadır. 5. 5018 sayılı Kanun’un 2. maddesinde anılan Kanun’un
merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri ve sosyal güvenlik kurumları ile
mahallî idarelerden oluşan genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin mali
yönetim ve kontrolünü kapsadığı ifade edilmiştir. Millî Savunma Bakanlığı
Kanun’a ekli (I) Sayılı Cetvel’de genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri
arasında yer almaktadır. 6. Kanun’un 3. maddesinin (j) bendinde özel gelir genel
bütçe kapsamındaki idarelerin kamu görevi ve hizmeti dışında ilgili
kanunlarında veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen faaliyetlerinden
ve fiyatlandırılabilir nitelikteki mal ve hizmet teslimlerinden sağlanan ve
genel bütçede gösterilen gelirler olarak tanımlanmıştır. 2. İptal Talebinin Gerekçesi 7. Dava dilekçesinde özetle; kuralın devletin özel
gelirlerinin bütçelenmesi işlemlerine ilişkin olduğundan kanunla düzenlenmesi
gerektiği, devletin özel gelirlerinin 5018 sayılı Kanun’un 39. maddesinde
açıkça düzenlendiğinden aynı konuda CBK çıkarılamayacağı, kuralda öngörülen
düzenlemeyle yasama yetkisinin devrine ve
yürütme yetkisinin sınırlarının aşılmasına neden olunduğu belirtilerek
kuralın Anayasa’nın 7., 8., 104. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 8. Dava dilekçesinde kuralın konu bakımından yetki
yönünden Anayasa’nın 7., 8. ve 161. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş
ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan
fıkra kapsamında yapılacaktır. 9. CBK’nın 172. maddesinde kamu idarelerinin Genel
Müdürlükten talep edecekleri mal ve hizmet sunum bedellerinin ödemesine ilişkin
usul ve esaslar düzenlenmiştir. Bu kapsamda anılan maddenin (1) numaralı
fıkrasının (b) bendinde özel bütçeli kamu idareleri ile diğer kamu idarelerince
talep edilen mal ve hizmet sunum bedellerinin (2) numaralı fıkrasında da yerli
ve yabancı gerçek ve tüzel kişilerin talep edecekleri mal ve hizmet sunum
bedellerinin Genel Müdürlüğün muhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe biriminin
ilgili hesabına yatırılacağı belirtilmiştir. 10. Söz konusu maddenin dava konusu (3) numaralı
fıkrasında ise (1) numaralı fıkranın (b) bendi ile (2) numaralı fıkra hükümleri
kapsamında elde edilecek kaynağın bir yandan genel bütçenin (B) işaretli
cetveline gelir, diğer yandan Millî Savunma Bakanlığı bütçesinde açılacak özel
tertibe Cumhurbaşkanınca ödenek kaydolunacağı, yılı içinde harcanmayan
miktarların ertesi yıla devredileceği hüküm altına alınmıştır. 11. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasının dördüncü cümlesinde “ Kanunda açıkça düzenlenen konularda
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. ” denilmiştir. Buna göre CBK’ların
anılan Anayasa hükmü yönünden yapılacak denetiminde öncelikle karşılaştırmaya
esas olabilecek, daha önce kabul edilmiş bir kanun hükmünün bulunup
bulunmadığının tespit edilmesi gerekir. Sonrasında ise -böyle bir kanun hükmü
varsa- incelenen CBK kuralının kanunun açıkça düzenlediği konuya ilişkin olup
olmadığı belirlenmelidir. Bu değerlendirme yapılırken önce ilgili kanunun CBK
ile düzenlenen alanda hüküm ifade edip etmediğinin belirlenmesi, ardından da
kanundaki düzenlemenin açık olup olmadığının tespit edilmesi gerekir. Bu bağlamda CBK kuralı olmasaydı, karşılaştırmaya
esas alınan kanun hükmünün CBK ile düzenleme yapılan konuya uygulanacak olup olmaması,
CBK kuralının kanun ile düzenlenen konuda çıkarılıp çıkarılmadığına dair bir
gösterge olacaktır (AYM, E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, § 17). 12. Kuralla bütçeleme yöntemine ve yılı içinde
harcanmayan miktarının ertesi yıla devrine ilişkin düzenleme öngörülen gelirin,
5018 sayılı Kanun’un 3. maddesinin (j) bendinde tanımı yapılan özel gelir
niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. 13. 5018 sayılı Kanun’un özel gelirlere ilişkin 39.
maddesinin üçüncü fıkrasında özel gelirlerin ödenek kaydına, gelecek yıla
devrine, iptaline ilişkin yetki ve işlemlerin merkezî yönetim bütçe kanununda
gösterileceği belirtilmiştir. 14. 5018 sayılı Kanun’un 39.
maddesinin dava konusu CBK kuralının düzenlediği, Genel Müdürlüğün özel gelir
niteliğindeki kaynağının bütçelenme yöntemi ve gelecek yıla devrine ilişkin
konuda hüküm ifade ettiği açıktır. Bu itibarla kanunun açıkça düzenlediği bir
konuda düzenleme yapan CBK kuralının Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasının dördüncü cümlesine aykırı düzenleme getirdiği anlaşılmıştır. 15. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü
cümlesine aykırıdır. İptali gerekir. Kural,
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü cümlesine aykırı
görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca konu bakımından yetki yönünden aynı
fıkranın birinci, ikinci ve üçüncü cümleleri yönünden incelenmesine gerek
görülmemiştir. Kural, konu
bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
dördüncü cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden içerik yönünden
incelenmemiştir. C. CBK’nın 13. Maddesiyle (4)
Numaralı CBK’nın Başlığı ile Birlikte Değiştirilen 700. Maddesinin (5) Numaralı
Fıkrasının İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 16. Dava dilekçesinde özetle; Vakıflar Genel Müdürlüğünün
meclis üyelerinden uhdesinde kamu görevi bulunmayanlara huzur hakkı ödenmesini
öngören kuralın mülkiyet hakkına ilişkin olduğundan münhasıran kanunla
düzenlenmesi gerektiği, huzur hakkının 375
sayılı KHK’nın ek 29. maddesinde düzenlendiği, anılan KHK hükmünün iptali
talebiyle Anayasa Mahkemesinde dava açıldığı, söz konusu maddenin iptali
durumunda kuralın da hukuki dayanaktan yoksun kalacağı belirtilerek kuralın
Anayasa’nın 8., 35., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 17. Dava dilekçesinde kuralın konu bakımından yetki
yönünden Anayasa’nın 8., 35. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan
fıkra kapsamında yapılacaktır. 18. Kural Vakıflar Genel Müdürlüğünde uhdesinde kamu
görevi bulunmayan meclis üyelerine 375 sayılı KHK’nın ek 29. maddesine göre
ayda dörtten fazla olmamak üzere her toplantı günü için (5000) gösterge
rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda huzur
hakkı ödenmesini düzenlemektedir. 19. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
ikinci cümlesinde Anayasa’nın İkinci Kısım Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer
alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile Dördüncü Bölümü’nde yer alan
siyasi haklar ve ödevlerin CBK’yla düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. 20. Anayasa Mahkemesi kamu kurum ve
kuruluşlarında 375 sayılı KHK’nın ek 29. maddesi kapsamında huzur hakkı
ödenmesine ilişkin düzenlemelerin CBK’larla
yapılmasının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygun olup olmadığı
hususunu daha önce değerlendirmiştir. Bu kapsamda söz konusu ödemelerin ekonomik değer ifade ettiğinden Anayasa’nın İkinci
Kısmı’nın İkinci Bölümü’nde yer alan 35.
maddesinde güvenceye bağlanan mülkiyet hakkıyla ilgili olduğuna dolayısıyla
buna yönelik düzenlemelerin Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca CBK ile düzenlenemeyecek yasak alanda
kaldığına hükmetmiştir (AYM, E.2018/123, K.2022/138, 9/11/2022, §§161-166). 21. Vakıflar Genel Müdürlüğünün uhdesinde kamu görevi
bulunmayan meclis üyelerine yapılacak huzur hakkı ödemelerine ilişkin düzenleme
öngören dava konusu kural yönünden, belirtilen karardan ayrılmayı gerektiren
bir durum bulunmamaktadır. 22. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırıdır. İptali
gerekir. Kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
ikinci cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca konu
bakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci, üçüncü ve dördüncü cümleleri
yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. Kural, konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir. Ç. CBK’nın 15 Maddesiyle Ekli Liste’de Yer Alan
Kadroların İhdas Edilerek (2) Numaralı CBK’nın Eki (I) Sayılı Cetvel'in
Meteoroloji Genel Müdürlüğü Bölümüne Eklenmesinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 23. Dava dilekçesinde özetle; kadro ihdasının münhasıran
kanunla düzenlenmesi gereken bir konu olduğu belirtilerek kuralın Anayasa’nın
Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi 24. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7., 8., 11. ve 128. maddelerine de
aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki
kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu
husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 25. Kural, Meteoroloji Genel Müdürlüğüne ilişkin olarak
bir kısım kadroların ihdas edilerek (2) numaralı CBK’nın eki (I) Sayılı
Cetvel’in Meteoroloji Genel Müdürlüğü bölümüne eklenmesini öngörmektedir. 26. Anayasa Mahkemesi bakanlıkların ve bağlı
kuruluşlarının, CBK ile kurulan kamu tüzel kişiliklerinin, Cumhurbaşkanlığı
merkez teşkilatı ile Cumhurbaşkanlığına bağlı kurum ve kuruluşların
kadrolarının ihdası ve iptaline ilişkin düzenlemelerin CBK’larla yapılmasının
konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygun olup olmadığı hususunu daha
önceki bazı kararlarında değerlendirmiştir. Bu kapsamda söz konusu kurum ve
kuruluşların kadrolarının ihdası ve iptaliyle ilgili düzenlemelerin idarenin
teşkilat yapısı ile ilgili olup yürütme yetkisine ilişkin konulardan olduğu,
Anayasa’da CBK ile düzenlenmesi yasaklanan haklar ve ödevlerle ilgisinin
bulunmadığı ve Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasının “Bakanlıkların
kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve
taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir” ile
Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrasının “Kamu tüzel kişiliği, kanunla
veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur” şeklindeki hükümleriyle bağlantılı
olarak Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine
aykırı bir yönünün de bulunmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2020/8, K.2021/25,
31/3/2021, §§ 17-22; E.2021/50, K.2021/89, 16/12/2021, §§ 18-23; E.2021/91,
K.2021/106, 30/12/2021, §§ 19-25; E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020, §§ 27, 28; E.2022/37,
K.2023/44, 9/3/2023, §§ 9, 10). 27. (4) numaralı
CBK’nın 261. maddesi uyarınca Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği
Bakanlığına bağlı bir kuruluş olan Meteoroloji Genel Müdürlüğüne kadro ihdas edilmesini öngören dolayısıyla anılan Kurumun
teşkilat yapısıyla ilgili bir düzenleme getiren dava konusu kural yönünden,
belirtilen kararlardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır. 28. Bu itibarla kural Anayasa’nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı bir düzenleme
içermemektedir. 29. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
dördüncü cümlesinde “ Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi çıkarılamaz. ” denilmiştir. Buna göre CBK’ların anılan Anayasa hükmü yönünden denetimi yapılırken CBK ile düzenlenen alanda hüküm ifade eden, bu bağlamda karşılaştırmaya esas olabilecek, daha önce kabul edilmiş
bir kanun hükmünün bulunup bulunmadığının tespit edilmesi gerekir. 30. Kuralla aynı alanda hüküm ifade eden karşılaştırmaya esas olabilecek nitelikte, kanunla yapılan herhangi bir düzenleme tespit edilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça
düzenlenen bir konuya ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 31. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 104. maddesinin
on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki
HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır . b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi 32. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti;
eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve
özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan
kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan
devlettir. 33. Hukuk devletinin temel unsurlarından biri belirlilik ilkesidir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarına göre anılan ilke, yasal
düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve
kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel
olmasını gerektirmektedir. 34. Anılan ilkenin yürütmenin asli düzenleyici işlemi
niteliğinde olan CBK’lar bakımından da geçerli olduğunda şüphe bulunmamaktadır. 35. Kuralla Meteoroloji Genel Müdürlüğünün merkez
teşkilatında yer alan kadrolar ihdas edilmiştir. İhdas edilen kadro ve sayıları
açık, net ve anlaşılır bir şekilde düzenlendiğinden kuralda belirlilik ve
öngörülebilirlik ilkelerine aykırılık bulunmamaktadır. 36. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 37. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “ Kanun,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. ” denilmekte; 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural
tekrarlanarak Mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı
günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek
üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 38. (67) numaralı CBK’nın 13. maddesiyle (4) numaralı
CBK’nın başlığı ile birlikte değiştirilen 700. maddesinin (5) numaralı
fıkrasının iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal
edecek nitelikte görüldüğünden iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğun
doldurulabilmesi amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gerekli
düzenlemelerin yapılması için Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla
6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu fıkraya
ilişkin iptal hükmünün kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak
dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. V. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 39. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralların
uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğabileceği
belirtilerek yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir. 17/9/2020 tarihli ve
(67) numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; A. 9. maddesiyle 15/7/2018
tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara
Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 172. maddesinin (3)
numaralı fıkrasına yönelik yürürlüğün
durdurulması talebinin, koşulları oluşmadığından REDDİNE , B. 13. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 700. maddesinin (5)
numaralı fıkrasına yönelik
iptal hükmünün yürürlüğe girmesinin ertelenmesi nedeniyle bu fıkraya ilişkin
yürürlüğün durdurulması talebinin REDDİNE, C. 15. maddesiyle ekli Liste’de yer alan kadroların ihdas
edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (2)
numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin eki (I)
Sayılı Cetvel'in Meteoroloji Genel Müdürlüğü bölümüne eklenmesine yönelik iptal
talebi 4/5/2023 tarihli ve E.2020/89, K.2023/85 sayılı kararla reddedildiğinden
bu eklemeye ilişkin yürürlüğün durdurulması talebinin REDDİNE, 4/5/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI. HÜKÜM 17/9/2020 tarihli ve (67) numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin; A. 9. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve
Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte
değiştirilen 172. maddesinin (3) numaralı fıkrasının konu bakımından yetki
yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE , B. 13. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 700.
maddesinin (5) numaralı fıkrasının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un
66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE , C. 15. maddesiyle
ekli Liste’de yer alan kadroların ihdas edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474
sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvel'in Meteoroloji Genel Müdürlüğü bölümüne
eklenmesinin; 1. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin
KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2. İçeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, 4/5/2023 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye M. Emin KUZ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz çoğunluğu
(67) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin (CBK) 15. maddesiyle ekli listede
yer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı CBK’nın eki (I) sayılı Cetvelin
ilgili bölümüne eklenmesini konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
bulmamıştır. 2. Anayasa
Mahkemesinin 2018/119 esas sayılı kararına ilişkin muhalefet şerhinde
açıkladığımız üzere, kamu kurum ve kuruluşlarında kadro ihdasına ve iptaline
yönelik hususlar bütçe hakkıyla ilgisi, başta mülkiyet hakkı olmak üzere temel
hak ve hürriyetlere ilişkin olması ve münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken
bir konu olması nedeniyle CBK ile düzenlenemez. Dolayısıyla bu yönde düzenleme
yapan CBK hükümleri Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci,
ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırılık teşkil eder (bkz. AYM, E.2018/119,
K.2020/25, 11/06/2020, Karşıoy Gerekçesi , §§ 14-36). 3. Aynı gerekçelerle
dava konusu CBK kuralının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı
olduğunu düşündüğümden çoğunluğun red yönündeki kararına katılmıyorum. Başkan Zühtü ARSLAN KARŞIOY GEREKÇESİ Dava konusu kuralın, Anayasa’nın 104.
maddesinin onyedinci fıkrasına aykırı olduğu düşüncesiyle karara katılmıyorum. Üye Engin YILDIRIM KARŞIOY GEREKÇESİ (67) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin (CBK) 15.
maddesinin Anayasaya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine karar
verilmiştir. Red kararının gerekçesinde; kamu kurum ve kuruluşlarının
kadrolarının ihdası ve iptali konusundaki düzenlemelerin idarenin teşkilât
yapısına ve dolayısıyla yürütme yetkisine ilişkin olduğu, Anayasada CBK ile
düzenlenmesi yasaklanan haklar ve ödevler ile ilgisinin bulunmadığı, Anayasanın
106. ve 123. maddelerinin son fıkraları ile bağlantılı olarak 104. maddenin
onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü olmadığı gibi daha önce
kanunlarda da açıkça düzenlenmediği, bu nedenlerle konu yönünden Anayasanın
104. maddesine aykırı olmadığı belirtilmiştir. CBK’nın 15. maddesinde, ekli listedeki kadroların ihdas
edilerek (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında CBK’nın eki (I) sayılı
Cetvelin ilgili bölümüne eklendiği hükme bağlanmıştır. Çoğunluğun red gerekçesinde atıf yapılan 11/6/2020
tarihli ve E.2018/119, K.2020/25 sayılı; 31/3/2021 tarihli ve E.2020/8,
K.2021/25 sayılı; 16/12/2021 tarihli ve E.2021/50, K.2021/89 sayılı; 30/12/2021
tarihli ve E.2021/91, K.2021/106 sayılı kararlara ilişkin olanlar da dâhil
olmak üzere daha önceki karşıoy gerekçelerimde ayrıntılı olarak açıklanan
sebeplerle (geniş açıklama için ayrıca bkz. 12/6/2020 tarihli ve E.2019/105,
K.2020/30 sayılı; 30/12/2020 tarihli ve E.2019/71, K.2020/82 sayılı kararlara
ilişkin karşıoy gerekçelerim) bütçe hakkı ile ilgili bulunan kadro iptali ve
ihdasının yürütme yetkisine ilişkin konulardan olmamasından dolayı Anayasanın
104. maddenin onyedinci fıkrasının birinci cümlesine; 123. ve 128. maddeleri
uyarınca kanunla düzenlenmesi gereken konular arasında yer almasından dolayı da
üçüncü cümlesine göre CBK ile düzenlenmesi mümkün değildir. Yukarıda belirtilen sebeplerle, anılan kuralın konu
bakımından yetki yönünden Anayasanın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının
birinci ve üçüncü cümlelerine aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği
düşüncesiyle çoğunluğun red kararına karşıyım. Üye M. Emin KUZ KARŞIOY GEREKÇESİ 1. 17/09/2020 tarih ve (67) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin 15. maddesinin konu bakımından yetki yönü ile Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı olduğu için iptali gerektiği kanaatindeyim. 2. Bu konudaki Anayasa’ya aykırılık gerekçelerim daha
önce Mahkememizin vermiş olduğu E.: 2018/119, K.: 2020/25 sayılı karardaki
karşıoyumun ilk yirmi paragrafındaki gerekçelerle aynı niteliktedir. Bu
gerekçelerle (67) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin dava konusu 15.
maddesinin konu bakımından yetki yönü ile Anayasa’ya aykırı olduğu için iptali
gerektiği kanaatinde olduğumdan çoğunluğun aksi yöndeki kararına
katılmamaktayım. Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ KARŞI OY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz
çoğunluğunun 17.09.2020 tarihli ve (67)
numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin; 15. maddesiyle ilgili, gerçekleştirilen
Anayasa'ya uygunluk denetiminde ulaştığı kanaate katılmamaktayım. 2. Kural Çevre
Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı bir kuruluş olarak ihdas
edilmiş olan Meteoroloji Genel bünyesinde İklim ve Zirai Meteoroloji Dairesi
Başkanı ile Şube Müdürü kadrolarının ihdasını düzenlemektedir. 3. Mahkememiz
çoğunluğu kadro ihdası ve iptaline ilişkin
düzenleme ile ilgili söz konusu kuralın
Anayasa’nın 123. maddesi ve 106. maddesinin on birinci fıkrası uyarınca
teşkilat yapısı kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ve konu bakımından yetki
yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vermiştir. 4. Kural ile düzenleme
yapılan kadrolarda görev alacak kişilerin Anayasa’nın 128. maddesinde
belirtilen memur veya diğer kamu görevlisi niteliğini haiz oldukları dikkate
alındığında kadrolarına ilişkin düzenlemelerin kanunla yapılması gerektiği
açıktır. 5. Açıklanan nedenle
kural konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü
cümlesine aykırıdır. 6. Bu nedenle aksi
yöndeki çoğunluk kararına katılmamaktayım. Üye Kenan YAŞAR