ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1978/34 Karar Sayısı : 1978/30 Karar Tarihi:20/4/1978 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Siverek Tapu Hâkimliği
(Dosya Esas No:1977/36) İTİRAZIN KONUSU : 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı
Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36. maddesinin üçüncü fıkrasına yer alan
“Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin Toprak ve Tarım Reformu
bölgesi ilân edilmesinden önce sahibinin bildirdiği emlâk vergisi değerini
geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden yüksek ise,
kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.” kuralının Anayasaya aykırı olduğu
ileri sürülerek iptali istenmiştir. I- OLAY : Bölgede Toprak ve Tarım Reformu Kanununun uygulanması dolayısıyle
taşınmazları kamulaştırılan davacı, vergi beyannamesinde bildirilen değerin
kamulaştırma bedeli olarak kendisine ödenmek istendiğini, oysa kamulaştırma
günündeki gerçek değerin daha yüksek olduğunu ileri sürmüş ve aradaki farkın
ödenmesini dava etmiştir. Davalı idare 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu
Kanununun 36. maddesindeki hükme göre işlem yapıldığını açıklaması üzerine,
davacı duruşmada bu hükmün Anayasaya aykırı olduğunu öne sürmüş, Mahkeme 36.
maddenin üçüncü fıkrasında yeralan kuralın Anayasanın 11.,12.,36. ve 2.
maddelerine aykırı olduğu kanısıyla iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurmuştur. II. İTİRAZIN GEREKÇESİ ÖZETİ : Anayasa Mahkemesi, Anayasanın 38. maddesinin ikinci ve üçüncü
fıkralarını iptal etmiş ve bu karar yayımlanmıştır. Bu durumda kamulaştırma
için aynı ilkeleri öngören 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunun 36.
maddesinin üçüncü fıkrası hükmü anayasal dayanaktan yoksun bulunmaktadır. Bu
hüküm mülkiyet hakkının özünü zedelemekte ve emlâk beyannamesi verenlerle
vermeyenler arasında eşitsizlik yaratmakta olduğundan Anayasanın 11.,12.36. ve
2. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptal edilmelidir. III. METİNLER : 1-25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunun 36.
maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrası şöyledir: “Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin toprak ve
tarım reformu bölgesi ilân edilmesinden önce sahibinin bildirdiği Emlâk Vergisi
değerini geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden
yüksek ise kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.” 2-Dayanılan Anayasa kuralları: Madde 2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve Başlangıçta
belirtilen temel ilkelere dayanan, milli, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk
devletidir. Madde 11- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle
bütünlüğünün, Cumhuriyetin, milli güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının,
genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacı ile veya Anayasanın diğer
maddelerinde gösterilen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun
olarak, ancak kanunla sınırlanabilir. Kanun, temel hak ve hürriyetlerinin özüne dokunmaz. Bu Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirisi insan hak ve
hürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü
veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayrımına dayanarak, nitelikleri Anayasada
belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak kasdı ile kullanılamaz. Bu hükümlere aykırı eylem ve davranışlarının cezası kanunda
gösterilir. Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi
inanç, din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Madde 36- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlandırılabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesinin, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk
inceleme toplantısında aşağıda açıklanan konular üzerinde durulmuştur : 1- 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu
daha önce başka bir dava dolayısıyle Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve
19.10.1976 günlü, E.1973/42,K.1976/48 sayılı kararla bu kanunun tümünün biçim
yönünden iptaline karar verilmiştir. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin iptalini
istediği hüküm, bu kanunun 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yeralmaktadır. Bu
duruma göre, aynı kanunun belirli bir maddesindeki hükmün yeniden ele alınıp
incelenmesine ve bir karar verilmesine yer yoktur. 2- Anayasanın 152. maddesinin dördüncü fıkrasının uygulanabilmesi
koşullarının olayda gerçekleşip gerçekleşmediği yolunda bir inceleme yapılması
konusu üzerinde de durulmuştur. İtiraz konusu yapılan işde böyle bir incelemeye
olanak yoktur. Gerçi,1757 sayılı yasanın tümü iptal edilmiştir. Ancak karar
gereğince, iptal hükmü, yayımlandığı günden başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe
girecektir. Yani, bu süre içinde, 1757 sayılı yasa, yürürlükte olan bir kanunun
hukuksal etki ve sonuçlarını taşımaktadır. Öteyandan Anayasanın 152. maddesinin
son fıkrası uyarınca, Anayasa Mahkemesi kararları, gerçek ve tüzel kişileri,
yürütme ve yargı organlarını, bu arada Anayasa Mahkemesini de bağlamaktadır.
Böyle olunca sözü geçen iptal kararının bağlayıcı niteliğini, belirli bir olay
için bile olsa, öngören süreden önce ortadan kaldırma olasılığını içeren bir
incelemeye girişilmesine olanak yoktur. Bu nedenlerle Anayasanın 152.
maddesinin dördüncü fıkrasında yeralan hükmün böyle bir incelemeye elverişli
olmadığı sonucuna varılmıştır. Ahmet H.Boyacıoğlu bu görüşe katılmamıştır. V- SONUÇ : Anayasa Mahkemesinin 19.10.1976 günlü, Esas: 1973/42, Karar :
1976/48 sayılı kararıyle 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun tümü
biçim yönünden iptal edilmiş ve bu karar 10.5.1977 günlü, 15933 sayılı Resmi
Gazete’de yayınlanmış bulunduğundan itiraz konusu iş hakkında yeniden karar
verilmesine yer olmadığına, Ahmet H.Boyacıoğlu’nun (Anayasanın 152. maddesinin
dördüncü fıkrasında yazılı hükmün, olayda uygulanması koşullarının bulunup
bulunmadığının incelenmesi gerektiği) yolundaki karşıoyuyla ve oyçokluğuyla, 20.4.1978 gününde karar verildi. Başkan Kâni VRANA Başkanvekili Şevket MÜFTÜGİL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Fahrettin ULUÇ Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Ahmet ERDOĞDU Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Adil ESMER Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU Karşı oy
  eklidir. Üye Necdet
  DARICIOĞLU KARŞIOY YAZISI Bu
konu hakkındaki düşüncemi belirten karşıoy, çeşitli kararlar dolayısiyle ve
örneğin Anayasa Mahkemesinin 22.9.1977 günlü, 1977/90-92 sayılı kararında
açıklanmış ve 11. Kasım. 1977 günlü, 16110 sayılı Resmi Gazete’de de
yayımlanmış bulunduğundan, aynı gerekçelerle çokluk görüşüne karşıyım. Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU