ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2011/38 Karar Sayısı : 2012/89 Karar Günü : 31.5.2012 R.G. Tarih-Sayı :
13.10.2012-28440 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bursa
2.Vergi Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.1.1961 günlü, 213
sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 3.4.2002 günlü, 4751 sayılı Kanun'un 1. maddesi
ile değiştirilen mükerrer 49. maddesinin (b) fıkrasının üçüncü paragrafında yer
alan 'Takdir komisyonlarının bu kararlarına karşı kendilerine karar
tebliğ edilen daire, kurum, teşekküller ve ilgili mahalle ve köy muhtarlıkları
onbeş gün içinde ilgili vergi mahkemesi nezdinde dava açabilirler.' cümlesinin,
Anayasa'nın 2., 36. ve 125. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sahibi olduğu arsanın emlak vergisinin dayanağı olan takdir
komisyonu kararının yürürlüğünün durdurulması ve iptali için açılan davada,
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine varan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 3.4.2002 günlü,
4751 sayılı Kanun'un 1. maddesi ile değiştirilen ve dava konusu kuralı da
içeren Mükerrer 49. maddesi şöyledir: ' Emlak vergisine ait bedel ve değerlerin tespiti, ilanı ve
kesinleşmesi: Mükerrer Madde 49- (Değişik: 3/4/2002-4751/1 md.) a) Maliye ve Bayındırlık ve İskan bakanlıkları 1319 sayılı
Emlâk Vergisi Kanununun 29. maddesi hükmü ile aynı Kanunun 31. maddesi uyarınca
hazırlanan tüzük hükümlerine göre bina metrekare normal inşaat maliyet
bedellerini, uygulanacağı yıldan dört ay önce müştereken tespit ve Resmî Gazete
ile ilân eder. Türkiye Ticaret, Sanayi, Deniz Ticaret Odaları ve Ticaret
Borsaları Birliği bu bedellere karşı Resmî Gazete ile ilânını izleyen onbeş gün
içinde Danıştay'da dava açabilir. b) Takdir komisyonlarının arsalara ve araziye ait asgari ölçüde
birim değer tespitine ilişkin dört yılda bir yapacakları takdirler, tarh ve
tahakkuk işleminin (Emlâk Vergisi Kanununun 33. maddesinin (8) numaralı
fıkrasına göre yapılacak takdirler dahil) yapılacağı sürenin başlangıcından en
az altı ay önce karara bağlanarak, arsalara ait olanlar takdirin ilgili
bulunduğu il ve ilçe merkezlerindeki ticaret odalarına, ziraat odalarına ve
ilgili mahalle ve köy muhtarlıkları ile belediyelere, araziye ait olanlar il
merkezlerindeki ticaret ve ziraat odalarına ve belediyelere imza karşılığında
verilir. Büyükşehir belediyesi bulunan illerde takdir komisyonu kararları,
vali veya vekalet vereceği memurun başkanlığında, defterdar veya vekalet
vereceği memur, vali tarafından görevlendirilecek tapu sicil müdürü ile ticaret
odası, serbest muhasebeci mali müşavirler odası ve esnaf ve sanatkârlar odaları
birliğince görevlendirilecek birer üyeden oluşan merkez komisyonuna imza
karşılığında verilir. Merkez komisyonu kendilerine tebliğ edilen kararları onbeş
gün içinde inceler ve inceleme sonucu belirlenen değerleri ilgili takdir
komisyonuna geri gönderir. Merkez komisyonunca farklı değer belirlenmesi
halinde bu değerler ilgili takdir komisyonlarınca yeniden takdir yapılmak
suretiyle dikkate alınır. Takdir komisyonlarının bu kararlarına karşı kendilerine karar
tebliğ edilen daire, kurum, teşekküller ve ilgili mahalle ve köy muhtarlıkları
onbeş gün içinde ilgili vergi mahkemesi nezdinde dava açabilirler. Vergi
mahkemelerince verilecek kararlar aleyhine onbeş gün içinde Danıştay'a
başvurulabilir. Kesinleşen asgari ölçüde arsa ve arazi birim değerleri, ilgili
belediyelerde ve muhtarlıklarda uygun bir yere asılmak suretiyle tarh ve
tahakkukun yapıldığı yılın başından Mayıs ayı sonuna kadar ilân edilir. Bakanlar Kurulu bu fıkrada yer alan dört yıllık süreyi sekiz yıla
kadar artırmaya veya iki yıla kadar indirmeye yetkilidir. c) Yukarıdaki fıkralara göre, Danıştay ve vergi mahkemelerinde
dava açılması halinde, davalının onbeş gün içinde vereceği tek savunma ile
dosya tekemmül etmiş sayılır. Danıştay ve vergi mahkemelerince bu davalar,
dosyanın tekemmül ettiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde karara
bağlanır. d) (a) ve (b) fıkralarındaki bina metrekare normal inşaat maliyet
bedelleri ile arsalara ve araziye ait asgari ölçüde birim değer tespitlerine
ilişkin süreleri gerektiği ölçüde kısaltmaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 36. ve 125. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Serruh
KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Engin YILDIRIM,
Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın
katılımlarıyla 28.4.2011 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Melek ACU
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı,
dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 49.
maddesninin (b) fıkrasının üçüncü pragrafı gereğince emlak vergisi tahakkuk
ettirilmesine dair işlemin, dayanağı asgari ölçü birim tespitine ilişkin takdir
komisyonu kararına karşı emlak vergisi mükelleflerine dava açma hakkı tanımayan
itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 36. ve 125. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun iptali istenilen 49. maddesinde
emlak vergisine ait bedel ve değerlerin tespiti, ilanı, kesinleşmesi ve takdir
komisyonları kararlarına karşı kimlerin yargı yoluna başvurabilecekleri
düzenlenmiştir. Buna göre maddede takdir
komisyonlarının kararlarına karşı kendilerine karar tebliğ edilen daire, kurum,
teşekküller ve ilgili mahalle ve köy muhtarlıklarının onbeş gün içinde ilgili
vergi mahkemesi nezdinde dava açma haklarının bulunmasına
rağmen emlak vergisini ödeyecek olan mükelleflerin dava açma hakkının
bulunmadığı anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin
birinci fıkrasında 'Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile
adil yargılanma hakkına sahiptir.' denilerek yargı mercilerine davacı
ve davalı olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve
adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Kişinin uğradığı bir
haksızlığa veya zarara karşı kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı
haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp
kanıtlayabilmesinin, zararını giderebilmesinin en etkili ve güvenceli yolu,
yargı mercileri önünde dava hakkını kullanabilmesidir. Kişilere yargı mercileri
önünde dava hakkı tanınması hak arama özgürlüğünün bir gereğidir. Kanun koyucu itiraz konusu kural ile, takdir komisyonlarınca
belirlenen değerlere karşı vergi mükellefi olan ve olaydan doğrudan
etkilenebilecek kişilere dava açma hakkı verilmemekte sadece yasada değinilen
kurum ve kuruluşları harekete geçirerek, asgari ölçüde arsa ve arazi birim
değer tespitlerine karşı dava açılabilmesi imkanı tanınmaktadır. Emlak vergisi
mükelleflerinin ödeyeceği verginin hesaplanmasında esas alınan takdir komisyonu
kararları idari bir tasarruf olduğu için buna karşı mükelleflere yargı yolunun
kapatılması, Anayasayla güvence altına alınmış olan hak arama hürriyeti ve
hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2. ve 36.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kural Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırı görülerek iptal
edildiğinden, Anayasa'nın 125. maddesi yönünden incelenmemiştir. Muammer TOPAL bu görüşe katılmamıştır. Serruh KALELİ bu görüşe ek gerekçeyle katılmıştır. VI- SONUÇ 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun, 3.4.2002 günlü,
4751 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen Mükerrer 49. maddesinin (b)
fıkrasının üçüncü paragrafının 'Takdir komisyonlarının bu kararlarına karşı
kendilerine karar tebliğ edilen daire, kurum, teşekküller ve ilgili mahalle ve
köy muhtarlıkları onbeş gün içinde ilgili vergi mahkemesi nezdinde dava
açabilirler.' biçimindeki birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, Muammer TOPAL'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 31.5.2012 gününde karar
verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN EK GEREKÇE Mahkememiz itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine
aykırı olduğu, 125. maddesi yönünden incelemeye gerek görülmediği nedenleri ile
iptal hükmü kurmuş ise de, iptal gerekçeleri arasında Anayasa'nın 125.
maddesinin de bulunması gerektiği nedeniyle karara ek gerekçe ile
katılınmıştır. Anayasa'nın 125. maddesi idarenin her türlü eylem ve işleminin
yargı yoluna açık olması zorunluluğunu getirdiğinden, anayasada sayılan ayrık
durumlar dışında idarenin eylem ve işlemlerinin kimi kişi ya da kurum yönünden
yargı denetimine kapatma sonucu doğuracak yasal düzenleme Anayasa'nın 125.
maddesi birinci fıkrası hükmüne açık aykırılık teşkil edecektir. Düzenlemede
'takdir komisyonlarının arsalara ve araziye ait asgari ölçüde birim değer
tespitine ilişkin yapacakları takdir kararlarına karşı kendilerine karar tebliğ
edilen daire, kurum, teşekküller ve ilgili mahalle ve köy muhtarlıkları on beş
gün içinde ilgili vergi mahkemesi nezdinde dava açabilirler' cümlesi idarenin
işlemine karşı yargı yolunun açık tutuyor gibi gözükse de, dava açabilecekler
arasında işlemin muhatabı ihtilafda menfaattar olan, verginin muhatabı mükellef
kişiler yönünden İDARENİN BU İŞLEM VE EYLEMİNİ yargı denetimine KAPATTIĞI
AÇIKTIR. Açıklık ifadesi kamu-özel ayrımı yapılmaksızın 'herhangi' kimselere
değil 'herkese' karşı açık olmayı ifade eder. Demokratik hukuk devletinde kamu gücüne karşı zayıf bireyin etkin
ve genel denetim ile hukuki korunma olanaklarından, güvence alanlarının
genişletilmesi yönünde yararlandırılması gerekir iken itiraz konusu idari
işlemin denetlenmesine kimi kişiler yönünden sınırlama getiren kural ile birey
yönünden hak arama özgürlüğü yolu kapatılmakla birlikte idare yönünden de
bizatihi idari işleminin denetletilmesi de engellenmiş olup düzenleme
Anayasa'nın 36. maddesi yanında Anayasa'nın 125. maddesine de birlikte
aykırılık taşır. Demokratik hukuk devletinde idari işleminin denetiminin asıl,
Anayasal istisna olmadığı durumlarda ise bunu engelleyen itiraz konusu kural
gibi düzenlemelerinde Anayasa'nın 125. maddesine aykırı olmadığı ya da ilgisi
bulunmadığını söylemeye olanak yoktur. İdarenin kimi işlemlerinin kişi hukukunu
etkilemeye başladığı andan itibaren yargı denetimine kapatılamayacağı dikkate
alındığında (Anayasa Mahkemesi'nin 21.9.1995 tarih E.1995/96, K.1995/46)
kimileri yönünden de kapatılamayacağı açıktır. Anayasa'nın 125. maddesinde yer
alan kuralın yönetimin kamu hukuku ya da özel hukuk alanına giren tüm eylem ve
işlemlerini kapsadığı açık olduğunda mahkemenin itiraz konusu kuralı 125.
maddesi yönünden incelememiş olması esasda bir eksikliktir. Başkanvekili Serruh
  KALELİ KARŞIOY GEREKÇESİ İtiraz konusu düzenlemede 'Takdir komisyonlarının bu kararlarına
karşı kendilerine karar tebliğ edilen daire, kurum, teşekküller ve ilgili
mahalle ve köy muhtarlıkları onbeş gün içinde ilgili vergi mahkemesi nezdinde
dava açabilirler.' hükmü yer almaktadır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3/d
bendinde, dilekçelerin idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken
bir işlem olup olmadığı yönünden inceleneceği; 15. maddesinin 1/b bendinde ise,
anılan maddenin 3/d bendinde yazılı halde davanın reddine karar verileceği
hüküm altına alınmıştır. Anılan kurala göre idari yargıda, idarenin kamu gücüne dayanarak
yaptığı tek taraflı, kişilerin hukukunu etkileyen, kesin ve yürütülmesi zorunlu
işlemlerinin idari davaya konu olabileceği kabul edilmektedir. Vergi
uyuşmazlıklarında kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemler ise, ihbarname veya
ödeme emri tebliği, tahakkuk fişi kesilmesi veya vergi tevkifatı yapılması gibi
işlemlerdir. Bu durumda, vergi dairelerinin, idari işlevleriyle ilgili olarak
vergi hukuku alanında tesis ettikleri uygulanabilir nitelikte, yükümlünün
hukukunu doğrudan etkileyen ve onların hak ve yükümlülüklerinde değişiklik veya
yenilik yaratan irade açıklamalarının idari davaya konu teşkil edeceğinde kuşku
yoktur. Bu bağlamda, ihbarname ve dayanağı olan takdir komisyonu
kararlarına karşı açılan davalarda takdir komisyonu kararının esasının
incelenmesi gerekmektedir ki, bu durum zaten Danıştay vergi dava dairelerinin
içtihatlarındandır. İtiraz konusu kuralda ise kanunkoyucu, emlak vergisi ile ilgili
karar ve işlemlerin tek tek mükelleflere tebliğinin zorluğunu ve bunlar
tarafından açılacak dava sayısının idari yargı yerlerinin kaldırabileceklerinden
çok fazla olacağını göz önünde bulundurarak, bu kararların, mükellefleri temsil
ettikleri varsayılan kurum, teşekkül ve muhtarlıklara tebliğini, davanın da
bunlar tarafından açılabileceğini düzenlemiştir. Yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda, dava konusu düzenleme ile,
anılan kanun hükmü ve idari yargı ilkelerine göre dava konusu edilemeyen takdir
komisyonu kararlarına karşı, içeriği emlak vergisine ilişkin olmak kaydıyla,
düzenlemede belirtilen kuruluşlarla sınırlı olarak dava açma imkanı
getirilmiştir. Bu duruma göre, mükelleflerin anılan komisyon kararlarına karşı
dava açması Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararından sonra da mümkün
görülmemektedir. Mükelleflerin emlak vergisine ve dayanağı takdir komisyonu
kararına karşı dava açabilmesi ise, düzenlemenin iptalinden önce de idari
yargının genel ilkelerine göre mevcuttur. Dolayısıyla iptal kararı dava açma
hakkını genişletmemiş, mükelleflere dava açma hakkı yolunda yeni imkanlar
sağlamamıştır. Çünkü itiraza konu düzenleme dava açma hakkını kısıtlamamakta,
aksine, kamu yararına, düzenlemede yer verilen kuruluşlara, mükelleflere
tanınmayan dava açma hakkını tanımaktadır. Bu nedenle düzenlemenin Anayasa'nın
2., 36. ve 125. maddelerine aykırı bir yönü bulunmamaktadır. Yine dava konusu düzenlemenin iptali istemiyle açılan davada
Anayasa Mahkemesi'nin 19.3.1987 günlü, E.1986/5, K.1987/7 sayılı
kararında; 'Bu metinden açıkça anlaşıldığı gibi takdir komisyonlarının
kararlarına karşı, Emlak Vergisi mükelleflerine doğrudan bir dava hakkı tanınmamıştır.
Ancak, bu durumun, dilekçede öne sürüldüğü gibi Anayasa'nın 'hak arama
hürriyeti'ni düzenleyen 36. maddesinin birinci fıkrasına, dilekçede
değinilmediği halde söz konusu iddia ile ilgili olan ve gerekçe ile bağlı
olmayan mahkememizin re'sen dikkate aldığı 'idarenin her türlü eylem ve
işlemlerine karşı yargı yolu açıktır' diyen Anayasa'nın 125. maddesinin birinci
fıkrasına aykırı bir yönü yoktur. Çünkü, mükellefin dava hakkı; takdir
komisyonlarının kesinleşen asgari arsa ve arazi birim değerleri üzerinden vergi
tarhiyatı yapılıp, mükellefe tebliğ edildikten sonraki aşamada mevcuttur. Her
ne kadar beyan sahibinin beyan ettiği matraha itirazı söz konusu değilse de,
asgari ölçüdeki beyanın, ihtirazi kayıtla verilmesi mümkün olduğu gibi, asgari
ölçünün altında beyanda bulunmayı engelleyen bir hüküm yoktur. Söz konusu madde
ile takdir komisyonlarının kararlarına karşı mükellefe doğrudan itiraz ve dava
açma hakkı tanınmaması, milyonlarca mükellefi bulunan Emlak Vergisi'nin
tahakkuk ve tahsilini mümkün kılmak amacına yöneliktir. Verginin tarh edilip
tebliğinden sonra, mükellefin takdir komisyonu kararlarını da kapsayan dava
hakkı doğmaktadır. Bu nedenle söz konusu fıkranın ikinci bendinin Anayasa'nın
36. ve 125. maddelerine aykırı bir yönü yoktur' gerekçesiyle, söz konusu
maddenin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin reddine karar
verilmiştir. Takdir komisyonlarınca belirlenen değerlere karşı, vergi mükellefi
olan ve olaydan doğrudan etkilenen kişilere dava açma yetkisinin tanınmaması,
anılan kararda da belirtildiği gibi, komisyonların kesinleşen asgari arsa ve
arazi birim değerleri üzerinden vergi tarhiyatı yapılıp, mükellefe tebliğ
edilmesinden sonra komisyon kararı ile birlikte dava açılmasına ve açılan
davaya bakılmasına engel değildir. Açıklanan nedenlerle, kuralın mükellefin hak arama hürriyetini
engelleyen, mükellefe yargı yolunu kapatan bir niteliğinin bulunmadığı ve
yasakoyucunun takdir hakkı çerçevesinde getirildiği anlaşıldığından,
düzenlemenin iptali yönündeki karara katılmıyorum. Üye Muammer
  TOPAL