ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2019/39 Karar Sayısı : 2023/67 Karar Tarihi : 5/4/2023 R.G.Tarih-Sayı :
1/6/2023-32208 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile
birlikte 138 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 5/2/2019 tarihli ve (31) numaralı Genel Kadro ve Usulü
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına İlişkin
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 1. maddesinin (b) bendiyle 10/7/2018 tarihli
ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen ek 1. maddenin Anayasa’nın 6.,
8., 104. ve 128. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve
yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talebidir. I. İPTALİ İSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALI ve
İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME KURALI A. İptali İstenen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Kuralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK)
1. maddesinin (b) bendiyle (2) numaralı CBK’ya eklenen ve iptali talep edilen
ek 1. madde şöyledir: “ Ek Madde 1 – (Ek:
RG-6/2/2019-30678 - CK-31/1 md.) ( 1) Türk
İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı ve Devlet Arşivleri Başkanlığındaki
Başkanlık Danışmanı, mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük hakları
bakımından 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 30
uncu maddesi uyarınca Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığındaki
Başkanlık Müşavirine denktir. ” B. İlgili Görülen Kanun Hükmünde Kararname Kuralı 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname’nin (KHK) ek 30. maddesi şöyledir: “ Unvan itibarıyla ilk kez ihdas edilen kadro ve
pozisyonlara karşılık belirlenmesi Ek Madde 30- (Ek:
2/7/2018- KHK-703/178 md.) Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle unvan itibarıyla ilk
kez ihdas edilen kadro veya pozisyonların, mevzuatta yer alan kadro veya
pozisyonlardan hangisine mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük
hakları bakımından karşılık geldiği Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde
gösterilir. İhdas edilen kadro veya pozisyonlarda bulunanlara, karşılık
gösterilen kadro veya pozisyonda bulunan emsali personele mali ve sosyal hak ve
yardımlar ile diğer özlük hakları kapsamında yapılan ödemeler aynı usul ve
esaslar çerçevesinde ödenir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, Hasan
Tahsin GÖKCAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Hicabi DURSUN,
Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Kadir ÖZKAYA, Recai AKYEL,
Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Yıldız SEFERİNOĞLU’nun katılımlarıyla 15/5/2019
tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından
işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme
aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör
Cengiz ERTEN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu CBK kuralı ve ilgili
görülen KHK kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Anayasal Çerçevesi
ve Yargısal Denetimi 3. Anayasa Mahkemesi CBK’ların anayasal çerçevesini ve
yargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki kararlarında belirlemiştir.
Buna göre CBK’ların yargısal denetiminde
öncelikle Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci ila
dördüncü cümlelerinde belirtilen konu bakımından yetki kurallarına uygunluğu
ele alınmalıdır. Bu kapsamda düzenlemenin; yürütme
yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın Birinci ve İkinci
Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle Dördüncü
Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgili olmaması, Anayasa’da
münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanunda açıkça düzenlenen
konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan
fıkra yönünden herhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerik yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi
yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6,
23/1/2020, §§ 3-13; E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, §§ 3-13; E.2018/119,
K.2020/25, 11/6/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27, 11/6/2020, §§
3-13). B. CBK’nın 1.
Maddesinin (b) Bendiyle (2) Numaralı CBK’ya Eklenen Ek 1. Maddenin İncelenmesi 1. Anlam ve Kapsam 4. Kuralda Türk İşbirliği
ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı ve Devlet Arşivleri Başkanlığındaki Başkanlık
Danışmanının mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından
375 sayılı KHK’nın ek 30. maddesi uyarınca Yurtdışı Türkler ve Akraba
Topluluklar Başkanlığındaki Başkanlık Müşavirine denk olduğu hükme
bağlanmıştır. 5. 375 sayılı KHK’nın ek 30. maddesinde CBK’lar ile unvan itibarıyla ilk
kez ihdas edilen kadro veya pozisyonların, mevzuatta yer alan kadro veya
pozisyonlardan hangisine mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük
hakları bakımından karşılık geldiğinin CBK’larda gösterileceği ve ihdas edilen
kadro veya pozisyonlarda bulunanlara, karşılık gösterilen kadro veya pozisyonda
bulunan emsali personele mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük
hakları kapsamında yapılan ödemelerin aynı usul ve esaslar çerçevesinde
ödeneceği belirtilmiştir. 6. Buna göre
CBK ile ilk kez ihdas edilen kadro veya pozisyonların mali ve sosyal hak
ve yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından hangi kadro veya pozisyonlara
karşılık geldiği yine CBK ile düzenlenecektir. Dava konusu kuralla Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı ve
Devlet Arşivleri Başkanlığındaki Başkanlık Danışmanının Yurtdışı Türkler ve
Akraba Topluluklar Başkanlığındaki Başkanlık Müşavirine tanınan mali ve
sosyal hak ve yardımları ile diğer özlük haklarına sahip olması öngörülmüştür. 2. İptal Talebinin Gerekçesi 7. Dava dilekçesinde özetle; kuralın 375 sayılı KHK’nın
ek 30. maddesinde açıkça düzenlenen bir konuya ilişkin olduğu, kanunda açıkça
düzenlenmiş bir alanda CBK çıkarılamayacağı yolundaki anayasal hükmün söz
konusu alanda kanun eliyle dahi bu tür bir yetkinin CBK’ya tanınamayacağı
şeklinde anlaşılması gerektiği, CBK ile ihdas edilen kadrolarda istihdam
edilecek olan kamu görevlilerine verilecek olan mali hakların kanunla
belirlenmesi gerektiği, 375 sayılı KHK’nın ek 30. maddesinin iptali talebiyle
açılan davanın derdest olduğu, yürütme yetkisi ve görevinin anayasal sınırların
dışına çıkılmadan icra edilmesi gerektiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 6.,
8., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 8. Dava dilekçesinde konu bakımından
yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 6., 8. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu
ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki
inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır. 9. Anayasa’nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesinde Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın
Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri
ile Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin CBK’yla düzenlenemeyeceği,
üçüncü cümlesinde ise münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda CBK
çıkarılamayacağı hüküm altına alınmıştır. 10. Anayasa Mahkemesi
memurlar ve diğer kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarıyla ilgili
hükümlerin mülkiyet hakkına ilişkin düzenleme içerdiğine, özlük işlerinin de
Anayasa’nın 128. maddesi gereğince kanunla düzenlenmesi gerektiğine bu nedenle anılan
hususların Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü
cümleleri uyarınca CBK ile düzenlenemeyeceğine karar vermiştir (AYM, E.2018/123,
K.2022/138, 9/11/2022, §§ 74-79). Dava
konusu kuralda da Türk
İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı ve Devlet Arşivleri Başkanlığındaki
Başkanlık Danışmanının mali ve sosyal
haklarıyla diğer özlük işlerine ilişkin düzenlemeye yer verildiğinden anılan
karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır. 11. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın
104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırıdır.
İptali gerekir. Kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca
konu bakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci ve dördüncü cümleleri
yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. Kural konu bakımından yetki yönünden
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine
aykırı görülerek iptal edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir. IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 12. Anayasa’nın 153. maddesinin
üçüncü fıkrasında “Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük
Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî
Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa
Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu
tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez . ” denilmekte, 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu
kural tekrarlanmak suretiyle Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak
iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca
kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 13. (31) numaralı CBK’nın
1. maddesinin (b) bendiyle (2) numaralı CBK’ya eklenen ek 1. maddenin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek
nitelikte görüldüğünden iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğun doldurulabilmesi
amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gerekli düzenlemelerin
yapılması için Anayasa’nın
153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu maddeye ilişkin iptal hükmünün
kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe
girmesi uygun görülmüştür. V. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 14. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralın uygulanması
hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğabileceği belirtilerek yürürlüğünün
durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir. 5/2/2019 tarihli ve (31) numaralı Genel Kadro ve Usulü
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına İlişkin
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 1. maddesinin (b) bendiyle 10/7/2018 tarihli
ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen ek 1. maddeye yönelik iptal hükmünün yürürlüğe
girmesinin ertelenmesi nedeniyle bu maddeye ilişkin yürürlüğün durdurulması
talebinin REDDİNE 5/4/2023 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI. HÜKÜM 5/2/2019 tarihli ve (31) numaralı Genel Kadro ve Usulü
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına İlişkin
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 1. maddesinin (b) bendiyle 10/7/2018 tarihli
ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen ek 1. maddenin konu bakımından
yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın
153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin
(3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK
DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE 5/4/2023 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE