ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı:1981/1 Karar sayısı:1981/17 Karar günü:9.4.1981 Resmi Gazete
tarih/sayı:17.5.1981/17343 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Foça Sulh Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: Türk Ceza Yasasının 12.6.1979 günlü, 2248
sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin altıncı fıkrasının, Anayasanın 33.
maddesine aykırı olduğu öne sürülerek iptaline karar verilmesi isteminden
ibarettir. I- OIAY: Sanık hakkında, Foça ilçe merkezindeki evlerin duvarlarına
(Savulun faşistler, sosyal faşistler - Halkın Kurtuluşu) deyimlerini yazmış
olması nedeniyle Türk Ceza Yasasının 536/2, 55/3 ve 40. maddeleri uyarınca kamu
davası açılmıştır. Sanığın savunma avukatı, Türk Ceza Yasasının değişik 536.
maddesinin tümüyle Anayasaya aykırı olduğunu öne sürmüş, bu itirazı ciddi bulan
Mahkeme, sözü geçen maddenin altıncı fıkrasının Anayasanın 33. maddesine aykırı
olduğu kanısına vararak Anayasa Mahkemesin başvurulmasına karar vermiştir. III- METİNLER: l- Türk Ceza Yasasının 12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile
değişik, itiraz konusu kuralı da içeren, 536. maddesi şöyledir: "Madde 536- Her kim, belediyeler, köy ihtiyar kurulları
veya yasalarla yetkili kılınmış diğer makamlarca önceden ayrılmış ya da
oturulan yerler dışında, o yerin en büyük mülkiye amirine yapılacak bir başvuru
üzerine ayrılan yerlere, izin almaksızın veya verilen izne aykırı biçimde,
basılı olan veya olmayan, elle yapılmış veya yazılmış her türlü resim, yazı ve
işaretler veya bunları içeren kağıt, pano, pankart, bant ya da benzerlerini
asar veya yapıştırırsa veya izne dayalı olsa bile bu yerleri boyar veya bu
yerlere yazı yazar, resim ya da işaret yaparsa, eylem başka bir suç oluştursa
bile ayrıca altı aydan bir yıla kadar hafif hapis ve bin liradan aşağı olmamak
üzere hafif para cezasına çarptırılır. Bu eylemler yukarıdaki fıkra dışında kalan yerlerde veya kamuya
ayrılmış veya kamuya açık veya herkes tarafından görülebilecek yerlerde veya
her türlü taşıt araçları veya kamu hizmetlerine ait iletişim araçları veya kamu
hizmetine ayrılmış veya özel kişi ve kuruluşlara ait işaret veya levhalar
üzerinde işlenirse, eylem başka bir suçu oluştursa bile ayrıca bir yıldan iki
yıla kadar hafif hapis ve kibin liradan az olmamak üzere hafif para cezasına
çarptırılır. Yukarıdaki fıkralarda gösterilen eylemlerin derneklerin veya
benzeri kuruluşların mensupları tarafından veya onların iştirakiyle yapıldığı
sabit olduğu takdirde suçu işleyen veya suça bu suretle katılan dernek ve
kuruluş mensuplarına sözü edilen fıkralardaki cezalar iki katı olarak
hükmedilir. Şu kadar ki hafif hapis cezası iki yılı aşamaz. Yukarıdaki fıkralardaki eylemleri küçüklere veya ceza ehliyeti
olmayan kişilere işletenlere yukarıdaki fıkralar uyarınca verilecek cezalar
yarısı kadar artırılır. Yukarıdaki fıkralardaki eylemler, siyasal veya ideolojik olmayan
amaçlarla işlenir ve içeriği bakımından bir suçu oluşturmazsa yukarıdaki
fıkralarda yazılı cezalar onda birine kadar indirilebilir. Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralardaki suçlardan
dolayı hükmolunacak cezalar ertelenemez ve bunların yerine 647 sayılı Cezaların
İnfazı Hakkındaki Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen ceza ve tedbirler
uygulanamaz. Bu maddede suç sayılan eylemlerin işlenmesinden dolayı sebebiyet
verilen zararların tazminine ayrıca hükmolunur. Görenek ve geleneklere göre asılacak kağıt, pano, pankart, bant
ya da benzerleri bu madde hükümleri dışındadır. 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri
Hakkındaki Kanun hükümleri saklıdır." 2- 13.7.1965 günlü, 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında
Kanun'un ilgili 4. ve 6. maddeleri de şöyledir: "Madde 4- Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalar, suçlunun
kişiliğine, sair hallerine ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre mahkemece, 1. Kabahatlerde beher gün karşılığı 50 ilâ 100 lira hafif,
cürümlerde 100 ilâ 200 lira hesabıyla ağır para cezasına, 2. Aynen iade veya tazmine, 3. Altı ayı geçmemek üzere bir eğitim veya ıslah kurumana devam
etmeye, 4. Bir yılı geçmemek kaydıyla muayyen bir yere gitmekten, bazı
faaliyetleri veya meslek ve sanatı icradan men'e, 5. Her nev'i ehliyet ve ruhsatnamenin bir aydan bir yıla kadar
muvakkaten geri alınmasına, Çevrilebilir. Suç tarihinden önce, para cezasına veya tedbire çevrilmiş olsa
dahi, hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilmemiş olanlar hakkında, hükmolunan
otuz güne kadar (otuz gün dahil) hürriyeti bağlayıcı cezalarla, suç tarihinde
18 yaşını ikmal etmemiş olanların mahkûm edildikleri kısa süreli hürriyeti
bağlayıcı cezalar yukarıki bendlerde yazılı ceza veya tedbirlerden birine
çevrilir. Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hürriyeti bağlayıcı ceza
uzun süreli de olsa fail hakkında bu maddenin ilk fıkrasının (l) numaralı bendi
hükmü uygulanabilir. Uygulamada asıl ceza, bu madde hükümlerine göre para cezasına
veya tedbire çevrilen hürriyeti bağlayıcı cezadır. Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezaları, birinci fıkranın 2, 3,
4 ve 5 numaralı bentlerinde yazılı tedbirlerden birine çevrilmiş olanlardan
tedbir hükümlerini Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata rağmen 30 gün
içerisinde yerine getirmeyenler veya hükmün gereklerine aykırı hareket
edenlerin tedbire çevrilmiş olan kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalarının,
tedbir hükümlerine muhalefetlerinin derecesine göre kısmen veya tamamen
infazına veya infaz olunmamasına hükmü veren mahkemece karar verilir. Tedbire ilişkin hükümlere muhalefet, haklarında ikinci fıkra
hükmü uygulanmış olanlar tarafından vuku buldukta; tedbir, hükmü veren
mahkemece birinci fıkrada yazılı esaslar dairesinde para cezasına çevrilir. Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezadan çevrilen para cezasını,
hükümde taksit öngörülmüş ise taksit süreleri, aksi halde 5 inci maddenin 8
inci fıkrasında yazılı süreler içerisinde ödemeyenlerin işbu cezaları
mahkemece, hükümde bir günlük hürriyeti bağlayıcı ceza ne miktar para cezasına
karşılık tutulmuş ise aynı miktar üzerinden hürriyeti bağlayıcı cezaya
çevrilir. Tedbir hükümlerinin yerine getirilmesi hükümlünün ihtiyarında
olmayan sebepler yüzünden imkânsız hale gelmişse hükmü veren mahkemece bu
tedbir yerine başka bir tedbire hükmolunur. Bu madde hükümleri, sırf askeri suçlar ile askeri disiplin
suçları ve birinci fıkranın 3 ve 4 numaralı bendi hükümleri de subaylar, askerî
memurlar ve astsubaylar hakkında uygulanmaz." "Madde 6- Adliye mahkemelerinde para cezasından başka bir
ceza ile mahkûm olmayan kimse, işlediği bir suçtan dolayı ağır veya hafif para
veya 6 aya kadar ağır hapis veya bir yıla kadar hapis veya hafif hapis
cefalarından biri ile mahkum olur ve geçmişteki haliyle ahlâki temayüllerine
göre cezasının ertelenmesi, ileride cürüm işlemekten çekinmesine sebep olacağı
hakkında mahkemece kanaat edinilirse, bu cezanın ertelenmesine hükmolunabilir.
Bu halde ertelemenin sebebi hükümde yazılır. Fiilin işlendiği zamanda 15 yasını bitirmemiş küçüklerin mahkûm
oldukları ağır hapis cezası iki seneden, hapis ve hafif hapis cezası üç
seneden; 15 yaşını doldurmuş olup da 18 yaşını ikmal etmemiş olanlar ile 70
yaşına varmış ihtiyarların mahkûm oldukları ağır hapis cezası bir seneden,
hapis veya hafif hapis cezası iki seneden fazla olmadığı hallerde de yukarıdaki
fıkra hükümleri uygulanabilir. Bazı suçlara ilişkin cezalar ile askerî suçlar ve disiplin
suçlarına ilişkin cezaların ertelenemeyeceğine dair özel kanun hükümleri
saklıdır." 3- Dayanılan Anayasa kuralı: "Madde 33- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan
kanunun suç saymadığı bir fiilinden dolayı cezalandırılamaz. Cezalar ve ceza tedbirleri ancak kanunla konulur. Kimseye, suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan
cezadan daha ağır bir ceza verilemez. Kimse, kendisini veya kanunun gösterdiği yakınlarını suçlandırma
sonucu doğuracak beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza sorumluluğu şahsidir. Genel müsadere cezası konulamaz." IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca Şevket
Müftügil, Ahmet H.Boyacıoğlu, Ahmet Salih Çebi, Muammer Yazar, Ahmet
Zeyneloğlu, Adil Esmer, Hakkı Müderrisoğlu, Nihat O.kcakayalıoğlu, Eahit
Saçlıoğlu, Hüseyin Kararaüstantikoğlu, Orhan Onar, Necdet Darıcıoğlu, İhsan
N.Tanyıldız, Yılmaz Aliefendioğlu ve Yekta Güngör Özden'in katılmalarıyla
13.1.1981 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında sınırlama konusu üzerinde
durulmuştur: Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın
27. maddelerine göre, mahkemeler, ancak bakmakta oldukları davada uygulanacak
yasa kurallarının Anayasaya aykırı olduğu itirazında bulunabilirler.
İncelenmekte olan bu işte itiraz yoluna başvuran Mahkeme, Türk Ceza
Yasasının değişik 536. maddesinin altıncı fıkrasını Anayasaya aykırı görmüş ve
iptalini istemiştir. Anılan fıkra, sözü geçen maddenin ilk dört fıkrasında
yazılı cezalar ile ilgili bir kural taşımaktadır. Şu halde, bakılmakta olan
davada, maddenin ilk dört fıkrasından hangisi uygulanacaksa, itiraz konusu
altıncı fıkra da, o fıkra yönünden uygulanacak demektir. Ceza Yargılamaları Yöntemi Yasasının 257/1. maddesi uyarınca
"hükmün mevzuu, duruşmanın neticesine göre iddianamede gösterilen fiilden
ibaret" olacağından, davada uygulanacak yasa kuralının saptanması için
eylemin iddianamede nitelendirilme biçimine bakmak gerekir. İddianamede, "olay günü akşamı sanığın elinde boya kutusu
olduğu halde Fevzipaşa mahallesinde duvarlara yazı yazarken görevli Emniyet
mensupları tarafından suç aletleri ile birlikte suç üstü yakalandığı"
belirtilmekte ve sanık hakkında Türk Ceza Yasasının 2248 sayılı Yasa ile
değişik 536/2. maddesinin uygulanması istenmektedir. Görüldüğü gibi, iddianamede yazılı eylem, nesnel öğeleri
bakımından, sözü geçen maddenin birinci fıkrasında gösterilen suç öğelerine
uymaktadır. Anılan fıkra, hangi eylemlerin suç sayıldığını, maddenin tümünde
göz önünde tutulacak temel bir öğe olarak belirlemekte olduğundan, ilk planda
uygulama alanına girmektedir. Bundan başka, eylem, birinci fıkrada gösterilen
özel ilân yerleri dışında kalan ve herkesçe görülebilecek yerlerde işlenmiş
bulunduğundan, aynı zamanda maddenin ikinci fıkrası kapsamına da girmekte ve
esasen iddianamede de bu fıkranın uygulanması istenmektedir. Özetlenirse, bakılmakta olan davada, Türk Ceza Yasasının değişik
536. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları uygulanabileceğinden, itiraz konusu
altıncı fıkra kuralı da, ancak, anılan bu fıkralarla sınırlı olarak
uygulanabilecektir. Belirtilen bu nedenlerle, sonuçta; "dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve bu incelemenin Türk Ceza
Yasasının 12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasayla değişik 536. maddesinin altıncı
fıkrası hükmünün "Birinci ve ikinci..." sözcükleriyle
sınırlandırılarak yapılmasına, Ahmet H.Boyacıoğlu, Hakkı Müderrisoğlu, Necdet
Darıcıoğlu, İhsan N.Tanyıldız ve Yekta Güngör Özden'in altıncı fıkranın yalnız
ikinci sözcüğüyle sınırlandırılması, Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun sınırlamaya
yer olmadığı yolundaki karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla" karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: İşin esasına ilişkin rapor, mahkemenin gerekçeli kararı ve
ekleri, itiraz konusu yasa kuralı ile Anayasaya aykırılık savına dayanak
tutulan Anayasa kuralı, bunlarla ilgili yasama belgeleri ve öteki metinler
okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Türk Ceza Yasasının değişik 536.
maddesinin altıncı fıkrasının iptalini istemektedir. Bu fıkra, birbirinden ayrı
şu iki kuralı içermektedir: l- Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralardaki suçlardan
dolayı hükmolunacak cezalar ertelenemez, 2- Bu fıkralardaki suçlardan dolayı hükmolunacak cezalar yerine
647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkındaki Yasanın 4. maddesinde belirtilen ceza ve tedbirler uygulanamaz. İtirazcı Mahkeme, bu iki kuralı da Anayasanın 33. maddesinde
yazılı cezaların kişiselliği ilkesine aykırı görmektedir. Oysa, Anayasa
Mahkemesinin daha önce aynı nitelikteki başka bir itiraz nedeniyle verdiği
29.4.1980 günlü, Esas: 1979/37, Karar: 1980/26 sayılı kararında (Resmi Gazete
Gün:23.8.1980, Sayı: 17084) belirtildiği gibi, itiraz konusu fıkra kuralının
Anayasaya aykırı bir yönü yoktur. O kararda ayrıntılı biçimde gösterilen ve bu
itiraz bakımından da geçerli olan gerekçelerin burada yinelenmesine gerek
görülmemiştir. Aynı nedenlerle itirazın reddine karar verilmelidir. VI- SONUÇ: Türk Ceza Yasasının 12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasayla değişik
536. maddesinin sınırlama kararı uyarınca incelenen altıncı fıkrasında yer alan
"birinci" ve "ikinci" sözcükleri biçimindeki hükmün
Anayasaya aykırı olmadığına ve itirazın reddine, 9.4.1981 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Şevket Müftügil Başkanvekili Ahmet H. Boyacıoğlu Üye Ahmet Salih Çebi Üye Muammer Yazar Üye Ahmet Zeyneloğlu Üye Adil Esmer Üye Hakkı Müderrisoğlu Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Nahit Saçlıoğlu Üye Hüseyin Karamüstantikoğlu Üye Kenan Terzioğlu Üye Orhan Onar Üye Necdet Darıcıoğlu Üye Yılmaz Aliefendioğlu Üye Yekta Güngör Özden KARŞIOY YAZISI İlk inceleme evresindeki sınırlama kararına karşı olan görüşüm
Esas: 1980/76, Karar:1981/16 sayılı ve 9.4.1981 günlü Anayasa Mahkemesi
kararında ayrıntılı biçimde açıklanmıştır ve banların burada yinelenmesine
gerek yoktur. Aynı nedenlerle ilk inceleme evresinde ve bu biçimde alınan
sınırlama kararına da katılmıyorum. Başkanvekili Ahmet H. Boyacıoğlu KARŞIOY YAZISI İşin esasına ilişkin incelemenin Türk Ceza Yasasının 12.6.1979
günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin altıncı fıkrası yönünden
sınırlandırılmasında, bu fıkranın kapsam ve niteliği büyük ölçüde önem
taşımaktadır. İçeriğinden ve çok açık olan ifadesinden de anlaşılacağı üzere,
Türk Ceza Yasasının 536. Maddesinin altıncı fıkrası hükmü; birinci, ikinci,
üçüncü ve dördüncü fıkraları uyarınca cezalar belirlendikten sonra uygulama
alanına girmekte, bu cezaların ertelenmesini ve bunların yerine 647 sayılı
Yasa'nın 4. Maddesinde belirtilen ceza ve önlemlerin uygulanmasını
engellemektedir. Böyle olunca, sınırlama yapılırken, altıncı fıkra hükmünün,
bakılmakta olan davada, 536. Maddenin birinciden dördüncüye kadarki
fıkralarından hangisine göre hükmolunacak ceza yönünden uygulanabileceğinin
saptanması zorunlu bulunmaktadır. Hangi eylemlerin suç sayıldığını, 536. Maddenin tümünde göz
önünde tutulacak temel bir kural olarak belirleyen birinci fıkranın, bakılmakta
olan davada, yalnızca suçun nesnel öğelerini saptamak açısından uygulama
alanına girdiğinde kuşku yoktur. Dava konusu eylemin ise, birinci fıkrada
gösterilen özel ilan yerleri dışında kalan ve herkes tarafından görülebilecek
olan bir yerde işlendiği öne sürüldüğüne göre, ceza uygulamasının dayanağını doğrudan
doruya ikinci fıkra oluşturacaktır. Bu bakımdan, altıncı fıkra yönünden
yapılacak incelemenin, koşulları gerçekleştiğinde, ceza uygulamasına esas
alınacak olan ikinci fıkra ile sınırlı tutulmasında yasal zorunluluk vardır. Gerçekten, altıncı fıkraya ilişkin inceleme, birinci fıkrayı da
kapsayacak genişlikte tutulacak olursa, verilecek karar, olayda ceza tayini
yönünden uygulanması söz konusu olmayan birinci fıkrayı da etkileyecektir. Bu
durumun, Anayasanın değişik 151. Ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27.
Maddeleri hükümleriyle bağdaştırılması kanımızca olanaksızdır. Yukarıda açıklanan nedenlerle, "İlk inceleme" sonunda
verilen karara katılamıyoruz. Üye Hakkı Müderrisoğlu Üye Necdet Darıcıoğlu Üye Yekta Güngör Özden