ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/184 Karar Sayısı : 1975/199 Karar Günü : 21.10.1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Gebze Sulh Hukuk
Hâkimliği. İTİRAZIN KONUSU: 26.7.1972 günlü, 1617 sayılı
“Toprak ve Tarım Reformu Öntedbirler Kanunu”nun 6. maddesinin birinci ve
dördüncü fıkraları ile 7. maddesinin birinci fıkrasının iptali istemidir. I. OLAY: Müşterek mülkiyet konusu bir tarlanın taraflar arasında, anlaşmak
suretiyle bölüşülmesi olanağı bulunamadığından, sahiplerinden bir kısmının diğerlerine
karşı açtıkları ortaklığın giderilmesi (İzalei şuyû) davasını görmekte olan
Mahkeme, 1617 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Öntedbirler Kanununun 6/1-4. ve
7/1. maddelerini Anayasaya aykırı bularak, iptalleri için, Anayasanın değişik
151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca Anayasa
Mahkemesine başvurmaya karar vermiştir. II- İTİRAZIN GEREKÇESİ: İtiraz yoluna başvuran Mahkemece, 1617 sayılı Toprak ve Tarım
Reformu Öntedbirler Kanununun 6/1-4. ve 7/1. maddelerinin, Anayasanın 36. ve
52. maddelerine öz yönünden aykırı oldukları ileri sürülmüştür. III- YASA METİNLERİ: 1- İtiraz konusu Yasa kuralları: 26.7.1972 günlü, 1617 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Öntedbirler
Kanunun 6. maddesinin itiraz konusu birinci ve dördüncü fıkraları şöyledir: “Madde 6- Kanunî mirascılık sebebiyle yapılan intikaller hariç
olmak üzere, bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra, tarım arazisine
ilişkin olarak, büyüklüğü otuz dönümü aşan müstakil parçaların devir ve temliki
ve tarım reformunun uygulanması bakımından geçersiz sayılır. Ancak, bu kanunun
yürürlüğe girmesinden sonra arazi satın alacak olan kişiler veya kanunî
mirasçıları, arazinin bulunduğu bölgede toprak ve tarım reformunun
uygulanmasına başlandığında söz konusu araziyi Toprak ve Tarım Reformu
Kanununda tespit edilecek esaslara göre işliyor veya işletiyorsa ve sahip
oldukları arazilerin tümü o bölgede arazi dağıtacaklar için tespit edilecek
norm miktarını geçmiyorsa, satınalmış oldukları arazi Toprak ve Tarım Reformu
uygulanmasında kamulaştırmaya tabi değildir. ............................ ............................ Bu madde hükmü, şüyuun giderilmesi satışları ile 7.2.1972
tarihinden önce noterler veya tapu dairelerince düzenlenmiş olan bir resmî
senede dayanan borçlar ile aynı tarihe kadar açılmış davaların sonuçlarına
bağlı alacakların takibi dışındaki bütün cebrî satışlarda da uygulanır. ………………….” “Madde 7/1- 7.2.1972 tarihinden itibaren tarım arazisi üzerindeki
ifraz ve aynen taksim işlemleri, toprak ve tarım reformunun uygulanması bakımından
geçersiz sayılırlar.” 2- Dayanılan Anayasa kuralı: Mahkemenin Anayasaya aykırılık gerekçesinde dayanak tutulan
Anayasanın 36. ve 52. maddeleri şöyledir: “II. Mülkiyet hakkı. a) Mülkiyete ait genel kural; Madde 36- Herke, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.” “X. Tarım ve çiftçinin korunması; Madde 52- Devlet, halkın gereği gibi beslenmesini, tarımsal
üretimin toplumun yararına uygun olarak artırılmasını sağlamak, toprağın
kaybolmasını önlemek, tarım ürünlerini ve tarımla uğraşanların emeğini
değerlendirmek için gereken tedbirleri alır.” IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk
inceleme toplantısında, aşağıdaki sorun üzerinde durmuştur: Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27.
maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, sadece o davada uygulayacağı
hükümler hakkında Anayasaya aykırılık itirazında bulunabilir. Olay bölümünde de açıklandığı gibi Mahkemenin bakmakta olduğu
dava, müşterek mülkiyet konusu bir tarlanın sahiplerinden bir bölümünün
diğerlerine karşı açtıkları ortaklığın giderilmesi davasıdır. 1617 sayılı
Toprak ve Tarım Reformu Öntedbirler Kanununun itiraz konusu hükümleri, tarım
arazisinin devir ve temlikini, ifraz ve aynen taksimini toprak ve tarım
reformunun gerektirdiği ölçüde sınırlandırmak ve böylece bu kanunun kapsamına
giren nitelikteki arazinin toprak veya bölünerek el değiştirmesinin uygulamayı
olumsuz yönde etkilemesini önlemek ereğiyle getirilmişlerdir. Bu bakımdan 6.
maddenin birinci fıkrası ile büyüklüğü 30 dönümü aşan bağımsız parçaların devir
ve temliki, toprak ve tarım reformunun uygulanması yönünden geçersiz sayılmış;
ikinci fıkrası ile de bu tür mülkiyet devirlerine ilişkin işlemler yapılırken
tapu sicil muhafızlığı veya memurluğunca bu hususun tapu siciline işleneceği
belirtilmiştir. 7. maddede ise tarım arazisi üzerindeki ifraz ve aynen taksim
işlerinde de aynı işlemin yapılacağı açıklanmıştır. Bu açıklamalara göre itiraz konusu hükümlerin eldeki ortaklığın
giderilmesine ilişkin uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak hükümlerden olmamaları
nedeniyle itirazın Mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine karar verilmelidir. Öte yandan 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddesi uyarınca
Mahkemenin gerekçeli kararıyla ilgili belgelerin onanlı örnekleri yerine
dosyanın aslını aynen göndermiş olması nedeniyle dosyanın geri çevrilmesi
gerekmekte ise de yukarıda açıklanan duruma göre buna yer görülmemiştir. V- SONUÇ: İtirazın, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine, 21,10,1975 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkanvekili Kâni VRANA Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Adil ESMER Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet H.
  BOYACIOĞLU