ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/56 Karar Sayısı : 2011/71 Karar Günü : 28.4.2011 R.G. Tarih-Sayı :
06.07.2011-27986 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay İdari Dava
Daireleri Kurulu İTİRAZIN KONUSU : 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yüksek Öğretim
Kanunu'nun 17.8.1983 günlü, 2880 sayılı Yasa'nın 22. maddesiyle değiştirilen
41. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinin Anayasa'nın 2. ve 130.
maddelerine aykırılığı savıyla iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Bakılmakta olan davada, dava konusu işlemin dayanağı olarak
görülen itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varılarak iptali
için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun 17.8.1983
günlü, 2880 sayılı Yasa'nın 22. maddesiyle değiştirilen ve iptali istenilen
kuralı da içeren 'Öğretim Üyesi İhtiyacının Karşılanması' başlıklı 41.
maddesi şöyledir: 'Yükseköğretim Kurulunca; bu kanun kapsamındaki Devlet
yükseköğretim kurumlarının, çeşitli bilim ve sanat dallarındaki öğretim üyesi
ihtiyaçları ve bu öğretim üyesi ihtiyaçlarının hangi yükseköğretim
kurumlarından karşılanacağı, öğretim üyesi mevcutları dikkate alınarak tespit edilir
ve ihtiyaçlar karşılanmak üzere ilgili üniversitelere bildirilir. Bu
üniversitelerin rektörleri Yükseköğretim Kurulunca ihtiyaç listelerinin
kendilerine intikal ettirilmesi tarihinden itibaren en çok iki hafta içinde
ihtiyaçları karşılamak üzere hangi öğretim üyelerini görevlendirdiklerini
Yükseköğretim Kuruluna bildirirler. Bu görevlendirmeler bir yarı
yıldan az, dört yarı yıldan fazla olmamak üzere kadroları kendi
üniversitelerinde kalmak kaydıyla yapılır. Bu madde hükümlerine göre veya 40 ıncı maddenin (b) fıkrası
hükmüne göre yapılan görevlendirmelerde tebligat, işten ayrılma, mehil müddeti
ve işe başlama konularında Devlet memurlarına ilişkin hükümler uygulanır. Bu madde veya bu Kanunun 40 ıncı maddesinin (b) fıkrası
hükümlerine göre yapılan görevlendirmelerde, görevlendirme kararında görev
süreleri belirtilir. Bunlara özlük hakları kurumlarında devam etmek kaydıyla
görev yapacağı kurumun bulunduğu yer ve özelliklerine göre o kurum kadrolarında
çalışanların yararlandıkları ödenek ve diğer haklar ve 6245 sayılı
Harcırah Kanununa göre
geçici görev yolluğu, görev yapacağı üniversite bütçesinden ödenir. Bu maddede veya bu Kanunun 40 ıncı maddesinin (b) fıkrasında
belirtildiği şekilde görevlendirildikleri kendilerine tebliğ edilenlerden
kanuni süresi içinde göreve başlamayanlar istifa etmiş sayılır. Bu şekilde
istifa etmiş sayılanlar, bu hizmeti yerine getirmedikçe herhangi bir
yükseköğretim kurumunda yeniden görevlendirilemezler ve diğer kamu
kuruluşlarında çalıştırılamazlar.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2. ve 130. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Cafer
ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 9.9.2009 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 1- Kuralın Anlam ve Kapsamı 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun 17.8.1983
günlü, 2880 sayılı Yasa'nın 22. maddesiyle değişik 'Öğretim Üyesi
İhtiyacının Karşılanması' başlıklı 41. maddesi,
öğretim üyesi ihtiyacı bulunan bir üniversitenin bu ihtiyacının başka bir
üniversiteden karşılanmasında uyulacak usul ve esasları düzenlemektedir. Buna
göre; Yükseköğretim Kurulunca, bu kanun kapsamındaki Devlet
Yükseköğretim kurumlarının, çeşitli bilim ve sanat dallarındaki öğretim üyesi
ihtiyaçları ve bu öğretim üyesi ihtiyaçlarının hangi yükseköğretim
kurumlarından karşılanacağı, öğretim üyesi mevcutları dikkate alınarak tespit
edilecek ve Yükseköğretim Kurulunca yapılan bu tespitler, ihtiyaçlar
karşılanmak üzere ilgili üniversitelere bildirilecektir. Yükseköğretim Kurulunca kendilerine bildirimde bulunulan
üniversitelerin rektörleri, ihtiyaç listelerinin kendilerine intikal
ettirilmesi tarihinden itibaren en çok iki hafta içinde, bu işte görev alacak
olan öğretim üyelerini belirleyecekler ve ihtiyaçları karşılamak üzere hangi
öğretim üyelerini görevlendirdiklerini Yükseköğretim Kuruluna bildireceklerdir. Bu görevlendirmeler bir yarı yıldan az, dört yarı yıldan fazla
olmamak üzere öğretim üyelerinin kadrolarının kendi üniversitelerinde kalması
kaydıyla yapılacak ve görevlendirme kararında görev süreleri belirtilecek;
madde hükümlerine göre yapılan görevlendirmelerde tebligat, işten ayrılma,
mehil müddeti ve işe başlama konularında Devlet memurlarına ilişkin hükümler
uygulanacaktır. Görevlendirilen öğretim üyelerinin özlük hakları kurumlarında
devam edecektir. Ayrıca, bunlara görevlendirme kararına bağlı olarak görev
yapacakları kurum kadrolarında çalışanların yararlandıkları ödenek ve diğer
haklar ile 6245 sayılı Harcırah Kanununa göre
doğan geçici görev yollukları da ödenecektir. Bu ödemeler görev yapacakları
üniversite bütçesinden ödenecektir . Maddede belirtildiği şekilde görevlendirildikleri kendilerine
tebliğ edilenlerden, kanuni süresi içinde göreve başlamayanlar istifa etmiş
sayılacaklardır. Bu şekilde istifa etmiş sayılanlar, bu hizmeti yerine
getirmedikçe herhangi bir yükseköğretim kurumunda yeniden
görevlendirilemeyeceklerdir ve diğer kamu kuruluşlarında
çalıştırılamayacaklardır. Görüldüğü üzere, maddede, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre
öğretim elemanlarının görevlendirilmesi konusu düzenlenirken, görevlendirmeyi
kimin yapacağı, görevlendirme süresinin ne kadar olabileceği, görevlendirilen
öğretim elemanlarının özlük haklarının ne olacağı, görevlendirme kararının
gereğinin yerine getirilmemesi halinde bunun yaptırımının ne olacağı hususları
ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun ' Öğretim
Üyesi İhtiyacının Karşılanması ' başlıklı 41.
maddesinin (1983 yılında 2880 sayılı Yasa'yla yeniden düzenlenmeden önceki) ilk
haline göre, ihtiyacı olan üniversitelerde öncelikle istekli olanların
görevlendirileceği, istekli çıkmaz veya yeterli sayıda olmazsa
görevlendirilecek olan öğretim üyelerinin ad çekme yöntemi ile belirleneceği öngörülmüşken,
maddenin halen yürürlükte bulunan halinde, Yükseköğretim Kurulu tarafından
belirleme yapılırken üniversitelerin öğretim üyesi mevcutlarının dikkate
alınacağı belirtilmiş olmasına karşın, rektörlerin görevlendirmede
uygulayacakları esaslar konusunda herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği ve
bu konuda tek yetkili olarak rektörlerin belirlendiği, oysa anayasakoyucunun,
Anayasa'nın 130. maddesiyle üniversiteleri anayasal bir kuruluş olarak kabul
ettiği ve üniversitelerle ilgili başlıca kuralları belirleyip, üniversitelerin
'kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe' sahip olduklarını kurala bağlayıp,
başka konularla birlikte 'üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim
elemanlarının görevlendirilmesi' konusunun da yasayla düzenlenmesini
öngördüğü, dolayısıyla bu hüküm uyarınca öğretim üyelerinin diğer
üniversitelerde görevlendirilmesinde uygulanacak usul ve esasların da yasada
düzenlenmesi gerekirken, iptali istenilen kuralda sadece yetkili makamın
belirlenip, yetkili makamca görevlendirmenin hangi kriterlere göre
yapılacağının düzenlenmediği, hal böyle olunca 41. maddenin birinci fıkrasının
ikinci tümcesinin Anayasa'nın 130. maddesinin dokuzuncu fıkrasına aykırı
olduğu, Anayasa'nın 130. maddesine aykırı olan kuralın, aynı zamanda
Anayasa'nın 2. maddesinde ifadesini bulan 'hukuk devleti ilkesi'yle de
bağdaşmadığı ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk
devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun
olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her
alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 'Yükseköğretim kurumları' başlıklı
130. maddesinin dokuzuncu fıkrasında diğer bazı hususların yanında
üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi
konusu da kanunla düzenlenmesi gereken bir alan olarak ele alınmıştır. Keza
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7. maddesinde 'Gerektiğinde yeni
kurulan veya gelişmekte olan üniversitelere gelişmiş üniversitelerin eğitim -
öğretim ve eleman yetiştirme alanlarında yapacağı katkıyı gerçekleştirmek için
gelişmiş üniversiteleri görevlendirmek ve bu konudaki uygulama esaslarını
tespit etmek ' Yükseköğretim Kurulu'nun görevleri arasında sayılmıştır. Belirtilen bu Anayasal ve yasal düzenlemelerden, öğretim üyesi
ihtiyacı bulunan üniversitelerin bu ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla gelişmiş
üniversitelerin öğretim üyeleri arasından görevlendirme yapılabileceği
anlaşılmaktadır. İtiraz konusu yasa kuralında da, ihtiyacı karşılayacak sayı ve
nitelikte öğretim üyesinin görevlendirilmesi konusunda Yükseköğretim Kurulu'nca
tespit edilecek üniversitelerin rektörlüklerine görev ve yetki verilmektedir.
Buna karşılık, öğretim üyelerini görevlendirecek olan üniversite rektörlüğünün
görevlendirilecek öğretim üyesini hangi kriterlere göre belirleyeceği konusunda
hiçbir hükme Yasa'da yer verilmemiştir. Bu çerçevede, görevlendirmeyi yapacak
olan rektörlük makamının konunun muhatabı olan herhangi bir öğretim üyesini
görevlendirilebileceği, bu durumun ise öğretim üyesi gönderecek üniversitelerin
çalışmaları ve ilgili öğretim üyeleri bakımından belirsizlik oluşturacağı
açıktır. İtiraz konusu yasa kuralı, rektörlük makamına tanınan yetkinin
hangi ölçütler çerçevesinde kullanılacağına ilişkin hiçbir hüküm içermemesi
nedeniyle kişilere hukuki güvenlik sağlamayı hedefleyen hukuk devleti ilkesiyle
bağdaşmamakta ve üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının
görevlendirilmesinin yasayla düzenlenmesini buyuran Anayasal kurala da aykırı
düşmektedir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu yasa kuralı, Anayasa'nın 2. ve
130. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, 'Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, 30.3.2011 günlü, 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. 2547 sayılı Kanun'un 17.8.1983 günlü, 2880
sayılı Kanun'un 22. maddesiyle değiştirilen 41. maddesinin birinci fıkrasının
ikinci cümlesinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu
yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin
üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince İPTAL
HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA
YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 28.4.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VII- SONUÇ 1- 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun
17.8.1983 günlü, 2880 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle değiştirilen 41.
maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, 2- 2547 sayılı Kanun'un 17.8.1983 günlü, 2880 sayılı Kanun'un
22. maddesiyle değiştirilen 41. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinin
iptal edilmesi nedeniyle, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216
sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un
66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ
GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 28.4.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Serruh
  KALELİ Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN