ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1997/59 Karar Sayısı:1998/71 Karar Günü:18.11.1998 R.G.
Tarih-Sayı:16.01.2000-23935 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay Onuncu Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 9.3.1988 günlü, 3417 sayılı
"Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Kanun"un Anayasa'nın 2., 5., 10., 18., 35., 48.,
49. ve 55. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacı tarafından 4 yıl 4 ay süreyle aylıklarından kesilen
zorunlu tasarrufun Devlet katkısı ve nemalarıyla birlikte ödenmesi için yapılan
başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın temyiz
aşamasında Danıştay Onuncu Dairesi, 3417 sayılı Yasa'nın iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 3417 sayılı Yasa şöyledir: 1- "Madde 1.- Bu Kanunun amacı,
çalışanların aylık ve ücretlerinden tasarruf kesintisi yapılmasını,
tasarruflara Devlet veya ilgili işverenlerin katkıda bulunmasını, bağımsız
çalışanların gelirlerinin bir kısmının tasarrufa ayrılmasını temin etmek ve bu
tasarrufların en iyi şekilde nemalandırılmasını sağlamak suretiyle çalışanların
tasarruf yapmalarını teşvik etmektir." 2- "Madde 2.- Bu Kanun hükümleri
çerçevesinde; a) Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı
Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar
Kanunu ve 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu hükümlerine göre almakta
olan kamu görevlileri ile kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak
kurulan kuruluşlarda çalışanların, b) On ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan
işçilerin, c) Kanunları uyarınca sözleşmeli statüde çalışan personelin, Aylık ve ücretlerinden "tasarruf kesintisi" yapılır. Bu tasarruflara Devlet veya ilgili işverenlerin katkısı
sağlanır. 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar
Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununa tabi olarak çalışanlar gelirlerinin, bu kanun
hükümlerine göre belirlenecek kısmını tasarruf olarak her ay ilgili banka
şubesine yatırırlar." 3- "Madde 3.- 2 nci maddenin birinci fıkrasının
(a), (b) ve (c) bentleri kapsamına girenlerle ilgili tasarruflar, ilgililerin
aylık veya ücretlerinden yapılacak yüzde 2 nispetindeki tasarruf kesintisi ile
ilgililerin aylık veya ücretlerinin yüzde 3'ü nispetinde Devlet veya işverence sağlanacak
katkının toplamında oluşur. Tasarruf kesintisinin nispetini yüzde 4'e, Devlet veya işveren
tarafından sağlanacak katkının nispetini yüzde 6'ya kadar yükseltmeye veya
yukarıdaki nispetlere indirmeye ve uygulama tarihlerini belirlemeye Bakanlar Kurulu
yetkilidir. 2 nci maddenin son fıkrası kapsamına girenlerin yatırılacak
aylık tasarruf miktarlarını, Bağ-Kur'a yatırılan azamî aylık prim tutarını
aşmamak üzere tespite, gelir basamaklarına göre tasarruf miktarlarını
farklılaştırmaya ve yatırılacak banka şubelerini belirlemeye bu tasarruflarına
gereğinde yapılacak aylık Devlet katkısı miktarlarını tespite, bu konularla
ilgili her türlü düzenlemeleri yapmaya ve uygulama tarihlerini belirlemeye
Bakanlar Kurulu yetkilidir." 4- "Madde 4.- Kurumlar bu Kanun hükümleri
çerçevesinde çalışanların aylık ve ücretlerinden yapacakları tasarruf kesintisi
ile sağlanacak Devlet katkılarını aylık ve ücret ödemesinin yapıldığı ayı takip
eden ayın sonuna kadar T.C. Ziraat Bankasında personeli adına açtıracakları
"Tasarrufu Teşvik Hesabı"na yatırırlar. İşverenler işçilerinin ücretlerinden yapacakları tasarruf
kesintileri ile sağlayacakları işveren katkılarını tahakkuk ettirerek, ücret
ödenmesinin yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar T.C. Ziraat Bankasında
işçileri adına açtıracakları "Tasarrufu Teşvik Hesabı"na yatırırlar. 1479 sayılı Kanuna tabi olarak çalışanlar 3 üncü madde
hükümlerine göre tespit edilecek aylık tasarruf tutarlarını, ait oldukları ayın
sonuna kadar, belirlenecek ilgili banka şubelerinde kendi adlarına
açtıracakları "Tasarrufu Teşvik Hesabı"na yatırırlar. Yapılan katkı ve kesintiler ilgili bankaya yatırılmasını
müteakip, muhtevası Yüksek Planlama Kurulunca tespit edilip her hak sahibine
verilecek bir hesap cüzdanına işlenir. Bu şekilde tahsil edilen paralar tahsilatın yapıldığı ayı takip
eden ayın sonuna kadar T.C. Ziraat Bankası Ankara Merkez Şubesinde Hazine ve
Dışticaret Müsteşarlığı adına açılacak "Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabı"na yatırılır." 5- "Madde 5.- Hazine ve Dışticaret
Müsteşarlığı 4 üncü maddeye göre açılacak hesapta toplanan paraları, Yüksek
Planlama Kurulunca belirlenecek esaslar dahilinde, gayrimenkul alım satımına
yönelik yatırımlar hariç olmak üzere, her türlü menkul kıymetler ve verimi
yüksek yatırımlara yatırmak suretiyle nemalandırır." 6- "Madde 6.- Emeklilik veya ölüm halinde
biriken tasarruf kesintileri ile Devlet ve işveren katkıları, Bağ-Kur
kapsamında olanlar bakımından tasarruf tutarları ve Devlet katkıları,
ilgililere veya kanunî mirasçılarına neması ile birlikte ödenir. En az 15 yıl tasarrufta bulunanlara istedikleri takdirde biriken
tasarruf kesintileri, Devlet ve işveren katkıları, Bağ-Kur kapsamında olanlar
bakımından tasarruf tutarları ve Devlet katkıları ile bunların nemasının
toplamının 3/5'i ödenir. En az 6 yıl tasarrufta bulunanlara istedikleri takdirde sadece
biriken tasarruf kesintileri, Bağ-Kur kapsamında olanlar bakımından tasarruf
tutarları ödenir. İkinci ve üçüncü fıkralara göre ödeme yapılanlara tasarruf
kesintisi, Devlet veya işveren katkıları, Bağ-Kur kapsamında olanlar bakımından
tasarruf tutarları ve Devlet katkıları ile nemanın ödemeyen kısmı 3 üncü madde
uyarınca T.C. Ziraat Bankası Ankara Merkez şubesinde açılacak hesaba nema
olarak kaydedilir ve bunlar bu Kanunda belirtilen imkânlardan, işe yeni
başlayanlar gibi değerlendirilmek suretiyle yeniden yararlanabilirler. En az iki yıl tasarrufta bulunanlara istedikleri takdirde,
tasarruf kesintileri, Devlet veya işveren katkıları; Bağ-Kur kapsamında olanlar
bakımından tasarruf tutarları ve Devlet katkıları toplamı üzerinden tahakkuk
edecek nemanın 1/3'ü her yıl ödenir." 7- "Madde 7.- İşverenlerin, ücretlerden
yapacakları tasarruf kesintileri ile sağlayacakları işveren katkılarını 4 üncü
maddede belirtilen süreler içinde ilgililerin banka hesaplarına yatırmamaları
halinde, yatırılması gereken miktarlar resen veya ilgililerin başvurusu halinde
Sosyal Sigortalar Kurumunca 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun primlerin
tahsiline ilişkin hükümleri dairesinde tahsil olunarak alınacak gecikme zammı
ile birlikte ilgili banka hesabına yatırılır. Tasarruf tutarlarını süresi içinde ve tam olarak ödemeyen
Bağ-Kur sigortalılarının ödemeleri gereken tutarlar 1479 sayılı Kanunun
primlerin tahsiline ilişkin hükümleri çerçevesinde Bağ-Kur tarafından tahsil
olunarak ilgili banka hesabına yatırılır." 8- "Madde 8.- Çalışanların aylık veya
ücretlerinden yapılacak tasarruf kesintileri ilgililerin aylık veya
ücretlerinin hesaplanmasında gelir vergisi matrahından indirilir. İşverenlerin, bu Kanun hükümlerine göre, sağladıkları katkılar
ile Bağ-Kur kapsamında olanların tasarruf tutarları, bunların gelir veya
kurumlar vergilerinin hesaplanmasında gider olarak kaydedilir. Bu Kanun hükümleri gereğince ilgililere yapılacak ödemeler
hiçbir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz." 9- "Madde 9.- Yüksek Planlama Kurulu; a) Bu Kanun hükümleri uyarınca tasarruf kesintisi ve Devlet ve
işveren katkılarına esas alınacak istihkak tutarlarının kapsamını tayine; bu
kesinti ve katkılar, Bağ-Kur kapsamında olanlar bakımından tasarruf tutarları
ve Devlet katkıları ile nemaların ilgili banka hesaplarına yatırılması ve 6 ncı
madde uyarınca hak sahiplerine ödenmesine ilişkin usulleri tespite, b) T.C. Ziraat Bankası Ankara Merkez Şubesindeki hesapta
toplanacak paraların nemalandırılmasında, öncelikleri tespite; bu paraları
gerektiğinde diğer kamu bankalarında da nemalandırmaya; T.C. Ziraat Bankası ve
diğer kamu bankaları ile bu Kanunun uygulanmasında görevlendirilen kuruluşlara
hizmetleri karşılığının ne şekilde ödeneceğini tespite, c) 3 üncü madde hükümleri saklı kalmak kaydı ile bu Kanunun
uygulanması ile ilgili her türlü düzenlemeleri yapmaya, Yetkilidir." 10- "Geçici Madde 1- Bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihte bu Kanun kapsamına girenlerin kesintiye tabi aylık ve
ücretlerinde herhangi bir azalmaya mahal vermemek amacıyla; a) (Değişik : 28/3/1988 - KHK 318/6.md.) Kurumlar, 15/1/1989
tarihine kadar, 2 nci maddenin (a) ve (c) fıkraları kapsamına giren
personelinin aylık ve ücretlerinin, %2'si tutarındaki meblağı "tasarruf
kesintisi", %3'ü tutarındaki meblağı ise "Devlet katkısı" olarak
hesaplayarak hiçbir vergi ve kesintiye tabi tutmadan ilgililerin adına T.C.
Ziraat Bankasında açtıracakları tasarrufu teşvik hesabına 4 üncü maddedeki
süreler dahilinde yatırırlar. Bu personel bakımından 2 ve 3 üncü madde
hükümlerinin uygulanmasına başlama tarihinin tesbitine ve %2 oranını %4'e ve %3
oranını %6'ya kadar yükseltmeye veya kanuni nispetlerine indirmeye Bakanlar
Kurulu yetkilidir. b) On ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışmakta olan
işçilerin, 3 üncü madde uyarınca tasarruf kesintisine tabi tutulması gereken ücretleri
2822 sayılı Kanun hükümlerine göre yeni bir toplu iş sözleşmesi aktedilinceye
kadar, (toplu iş sözleşmesi bulunmaması halinde ise cari hizmet akdi ile belirlenen
ücretler yeniden tespit edilinceye kadar) işverenlerince, bu Kanunun
uygulanmasına mahsus olmak üzere, yüzde 2 oranında artırılır. Artırılan bu
miktar hiçbir vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın yüzde 3 oranındaki işveren
katkısı ile birlikte 4 üncü madde uyarınca T.C. Ziraat Bankasında işçiler adına
açtırılacak "Tasarrufu teşvik hesabı'na aynı maddede belirtilen süreler
içinde yatırılır." 11- "Geçici Madde 2- (Ek : 28/8/1992 - 3838/14 md.) Erzincan,
Gümüşhane ve Tunceli İllerinde Vuku Bulan Deprem Afetine İlişkin Hizmetlerin
Yürütülmesi Hakkında kanun kapsamına giren yörelerde 13.3.1992 tarihi
itibariyle çalışan ve kendilerinden tasarruf kesintisi yapılanlara; bu tarih
itibariyle birikmiş kesinti ve katkı miktarları ile nemalarının tamamı 1992 yılı
sonuna kadar istekleri halinde, bir defaya mahsus olarak ödenir." 12- "Madde 10.- Bu Kanun yayımını takip eden
ayın başında yürürlüğe girer." 13- "Madde 11.- Bu Kanun hükümlerini
Bakanlar Kurulu yürütür." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir. " 2- "MADDE 5.- Devletin temel amaç ve
görevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin
bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır. " 3- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar. " 4- "MADDE 18.- Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya
yasaktır. Şekil ve şartları kanunla düzenlenmek üzere hükümlülük veya
tutukluluk süreleri içindeki çalıştırmalar; olağanüstü hallerde vatandaşlardan
istenecek hizmetler; ülke ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı alanlarda öngörülen
vatandaşlık ödevi niteliğindeki beden ve fikir çalışmaları, zorla çalıştırma
sayılmaz. " 5- "MADDE 35.- Herkes, mülkiyet ve miras
haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla , kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. " 6- "MADDE 48.- Herkes, dilediği alanda
çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak
serbesttir. Devlet, özel teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve
sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını
sağlıyacak tedbirleri alır. " 7- "MADDE 49.- Çalışma, herkesin hakkı ve
ödevidir. Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma
hayatını geliştirmek için çalışanları korumak, çalışmayı desteklemek ve
işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak için gerekli
tedbirleri alır. Devlet, işçi - işveren ilişkilerinde çalışma barışının
sağlanmasını kolaylaştırıcı ve koruyucu tedbirler alır. " 8- "MADDE 55.- Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret
elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli
tedbirleri alır. Asgarî ücretin tespitinde ülkenin ekonomik ve sosyal durumu
gözönünde bulundurulur. " IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,
Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmaları ile 25.9.1997 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152., 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddeleri uyarınca, bir davaya bakmakta
olan mahkemenin, bir kanun veya kanun hükmünde kararname kuralını, Anayasa'ya
aykırı görmesi ya da davanın taraflarından birinin ileri sürdüğü aykırılık
iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda, itiraz yoluna
başvurabilmesi için o kuralın, bakılmakta olan davada uygulanacak kural olması
zorunludur. Uygulanacak yasa kuralından amaç, davanın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da
olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan yahut tarafların istek ve
savunmaları çerçevesinde bir karar vermek için gözönünde bulundurulması gereken
kurallardır. Bakılmakta olan dava, 4 yıl 4 ay süreyle aylıklardan kesilen
zorunlu tasarrufun Devlet katkısı ve nemalarıyla birlikte ödenmesi için yapılan
başvuruyu reddeden işlemin iptaline ilişkindir. 3417 sayılı Kanun'un
"Ödemeler" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasında, emeklilik ve
ölüm halinde, ikinci fıkrasında da, en az 15 yıl tasarrufta bulunanlara
yapılacak ödemeler düzenlenmektedir. Davacının hukuksal konumu, bu iki fıkranın
kapsamı dışındadır. Davada uygulanacak kural, maddenin üçüncü fıkrasında yer alan
"En az 6 yıl tasarrufta bulunanlara istedikleri takdirde sadece biriken
tasarruf kesintileri,... ödenir" kuralıdır. Bu nedenle, üçüncü fıkra
dışında kalan ve uyuşmazlığın çözümünde uygulanmayacak olan Yasa'nın diğer
kurallarına ilişkin itirazın başvuran Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
reddine, Yasa'nın 6. maddesinin üçüncü fıkrasına ilişkin itirazın esasının
incelenmesine ve sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına
karar verilmiştir. Güven DİNÇER ile Yalçın ACARGÜN, "6. maddenin tümüyle
uygulanacak kural olduğu" yolundaki görüşle kararın bu bölümüne
katılmamışlardır. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülen yasa kuralları ile aykırılık savına dayanak yapılan
Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu 3417 sayılı Kanun'un "kapsam" başlıklı 2. maddesinde,
aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı
Kuvvetleri Personel Kanunu, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu ve 2914
sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu hükümlerine göre almakta olan kamu görevlileri
ile kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kuruluşlarda
çalışanlardan, on ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerin
ve kanunları uyarınca sözleşmeli statüde çalışan personelin aylık ve
ücretlerinden "tasarruf kesintisi" yapılacağı belirtilmiştir. 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu'na göre aylık almakta
iken istifa ederek görevden ayrılan davacı, 3417 sayılı Kanun'un 2. maddesi
kapsamından çıkması nedeniyle tasarruf kesintilerinin iadesini istediğinden 3417
sayılı Kanun'un 6. maddesinin üçüncü fıkrasının, "Yasa'nın 2. maddesi
kapsamından çıkanlar"la sınırlı olarak incelenmesine karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Danıştay 10. Dairesi, çalışanların elde ettikleri
vergilendirilmiş gelirlerinden belli bir kısmının zorunlu tasarrufa
ayrılmasının Anayasa'nın 48. ve 49. maddelerinde düzenlenen çalışma ve sözleşme
hürriyetine aykırı olduğunu; hukuken ve fiilen tasarrufa ayrılabilecek kısmı
bulunmayan ücretlerden yapılan zorunlu tasarruf kesintisinin Anayasa'nın 18.
maddesiyle yasaklanan "angarya" niteliğinde bulunduğunu; gelirlerden
bir kısmının tasarruf adı altında kesilmesinin ve böylece mülkiyet haklarının
çalışanların ellerinden alınmasının "sosyal hukuk devleti ve adalet
ilkeleri"yle bağdaşmadığını; Yasa'nın, ücret geliri elde edenlerle 1479
sayılı Kanun'a tâbi olarak çalışanların gelirlerinden zorunlu tasarruf
yapılmasını öngörmesine karşın, bunların dışında gelir sağlayıp tasarruf
edebilecek durumda olan diğer gerçek ve tüzel kişileri kapsamına almadığını, bu
nedenle itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 2., 5., 10., 18., 35., 48. ve 55.
maddelerine aykırı olduğunu ileri sürerek iptalini istemiştir. 1- Anayasa'nın 2., 5. ve 35. Maddeleri Yönünden İnceleme Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin toplumun
huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,
Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmiş, 5. maddesinde
de, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel
hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak
surette sınırlayan ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmak, devletin temel amaç
ve görevleri arasında sayılmıştır. Anayasa'nın 35. maddesinde de, herkesin
mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğu ve bu hakların, ancak kamu yararı
amacıyla, kanunla sınırlanabileceği öngörülmüştür. Anayasa'nın 2. ve 5. maddelerinde belirtilen "hukuk
devleti" ilkesine göre işlem ve eylemlerin hukuka uygun olması, hukukun
üstünlüğü ilkesinin içtenlikle benimsenmesi, yasakoyucunun çalışmalarında
kendisini her zaman Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla bağlı tutması, insan
haklarına saygı göstermesi ve bu hakları korumayı, âdil bir hukuk düzeni
kurarak bunu geliştirmeyi zorunlu sayması gerekir. Yasaların üstünde
yasakoyucunun da uymak zorunda bulunduğu Anayasa ve temel hukuk ilkeleri
vardır. Anayasa'da öngörülen devletin amacı ve varlığıyla bağdaşmayan, hukukun ana
ilkelerine dayanmayan yasalar kamu vicdanını olumsuz etkiler. İnsanın doğuştan
sahip olduğu onurlu bir hayat sürdürme, maddî ve manevî varlığını geliştirme
hakkını, refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak, sosyal hukuk devleti ilkeleriyle
bağdaşmayacak ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmak sosyal hukuk devletinin
temel amacı ve görevidir. Mülkiyet hakkı kişiye, sahibi olduğu şey üzerinde, yasalar
çerçevesinde dilediği gibi tasarruf olanağı verir. Toplum yararına aykırı
olmamak kaydıyla malik, sahibi olduğu şeyi dilediği biçimde kullanır. Bu
nedenle, çalışanların aylık ve ücretlerinden 3417 sayılı Kanun uyarınca kesilen
ve "Tasarrufu Teşvik Hesabı"nda toplanan tasarruf tutarları üzerinde
kişilerin mülkiyet hakkı bulunmaktadır. Mülkiyet ve miras hakları Anayasa'da güvence altına alınmış, bu
hakların sadece kamu yararı amacıyla sınırlanabileceği kabul edilmiştir. Ancak,
bu sınırlama, Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen biçimde demokratik toplum
düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldüğü amaç dışında kullanılamaz.
Demokrasiler, temel hak ve özgürlüklerin en geniş ölçüde sağlanıp güvence
altına alındığı rejimlerdir. Temel hak ve özgürlüklerin özüne dokunup tümüyle
kullanılamaz hale getiren sınırlamalar, demokratik toplum düzeni gerekleriyle
uyum içinde sayılamaz. Özgürlüklerin yalnızca ne ölçüde kısıtlandığı değil,
kısıtlamanın koşulları, nedeni, yöntemi, kısıtlamaya karşı öngörülen kanun
yolları, hep demokratik toplum düzeni kavramı içinde değerlendirilmelidir.
Özgürlükler, istisnaî olarak ve ancak demokratik toplum düzeninin sürekliliği
için zorunlu olduğu ölçüde sınırlandırılabilirler. Yasa'nın 2. maddesi kapsamından çıkarılanlara kendilerinden
kesilen zorunlu tasarruf kesintilerinin ödenmemesi mülkiyet hakkını ortadan
kaldırmaktadır. İtiraz konusu kural, Anayasa'nın 35. maddesiyle 2. maddesinde
öngörülen "hukuk devleti" ilkesine ve 5. maddesine aykırıdır. İptali
gerekir. 2- Anayasa'nın 10. Maddesi Yönünde İnceleme Danıştay Onuncu Dairesi, gerçek kişilerden, ücret geliri elde
edenlerle 1479 sayılı Yasa'ya tabi olanları kapsayan 3417 sayılı Yasa'nın, yasa
önünde eşit olması gereken diğer gerçek ve tüzelkişileri kapsamaması nedeniyle,
Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen eşitlik, eylemli değil,
hukuksal eşitliktir. Bu ilke, özdeş nitelikte ve durumda olanlar arasında
farklı uygulamaya engel olup, tüm yurttaşların mutlaka her yönden aynı
kurallara bağlı tutulmaları zorunluluğunu içermez. Eşitlik kavramı öncelikle
Anayasa'nın 10. maddesinin birinci fıkrasında sayılan nedenlerle yasa önünde
ayırımı yasaklamaktadır. Bu nedenle, Anayasa'nın 10. maddesi kanunkoyucuya
yasama yetkisini kullanırken eşitlik ilkesine uygun yasa yapma yükümlülüğünü
getirmektedir. Yasa'nın 6. maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrasında, en az
altı yıl tasarrufta bulunanlara istedikleri takdirde sadece biriken tasarruf
kesintilerinin ödeneceği öngörülmüştür. Oysa, altı yıldan az tasarrufta
bulunanlarla altı yıl veya daha fazla tasarrufta bulunanların hukuksal
konumlarında farklılık yoktur. Aynı hukuksal konumda olanların farklı kurallara
bağlı tutulması Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırılık
oluşturur. Kuralın iptali gerekir. 3- Anayasa'nın 18., 48., 49. ve 55. Maddeleri Yönünden İnceleme Anayasa'nın 18. maddesinde, hiç kimsenin zorla
çalıştırılamayacağı ve angaryanın yasak olduğu; şekil ve şartları kanunla
düzenlenmek üzere hükümlülük veya tutukluluk süreleri içindeki çalıştırmalar,
olağanüstü hallerde vatandaşlardan istenecek hizmetler, ülke ihtiyaçlarının zorunlu
kıldığı alanlarda öngörülen vatandaşlık ödevi niteliğindeki beden ve fikir
çalışmalarının zorla çalıştırma sayılamayacağı belirtilmiştir. 48. maddede, "çalışma ve sözleşme hürriyeti", 49.
maddede, "çalışma hakkı ve ödevi" ve 55. maddede de, " ücrette
adalet sağlanması"na ilişkin kurallara yer verilmiştir. İtiraz konusu Yasa kuralının, yukarıda sözü edilen Anayasa
kurallarıyla ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 9.3.1988 günlü, 3417 sayılı "Çalışanların Tasarrufa Teşvik
Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun"un 6.
maddesinin üçüncü fıkrasının, "Yasa'nın 2. maddesi kapsamından
çıkanlar" yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 18.11.1998
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Ahmet Necdet SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F. TUNCEL Üye Fulya KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ