ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/8 Karar Sayısı : 1975/50 Karar Tarihi:11/3/1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : İstanbul
Dokuzuncu Asliye Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin
50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı” hakkındaki 1803 sayılı Kanun’un
2. maddesinin (B) bendinin, biçim yönünden Anayasaya aykırı olduğundan iptali
istemidir. I- OLAY : Sanıklar hakkında 6.2.1973 günlü, 1973/2331 sayılı iddianame ile
açılmış olan kamu davasının görülmesi sırasında uygulanması istenilen Türk Ceza
Kanununun 492. maddesinin yer aldığı, 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin
(B) bendinin Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere
uyulmadan yasalaştırıldığı, Cumhuriyet Savcılığınca ileri sürülmüş, bu itiraz
Mahkemece ciddi görülerek iptali için Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962
günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri uyarınca itiraz yoliyle Anayasa
Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. II- İTİRAZIN GEREKÇESİ : İtirazın gerekçesi özetle şöyledir: 1803 sayılı Af Yasasının 2. maddesinin (B) bendinin Anayasanın
92. maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen yöntemlere uyulmadan
yasalaştırıldığı yolundaki Cumhuriyet Savcısının savı Mahkemece ciddi
görüldüğünden dosyanın Anayasa Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir. III- YASA METİNLERİ : 1- İtiraz konusu Yasa kuralı: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin Anayasaya
aykırılığı ileri sürülen (B) bendi şöyledir: “Madde 2-7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş: A)…………. B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210,
212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin
1 nci bendinde ve
406,407,414/1,415,416/2-3,491,492,493,495,496,497,498,499,500,503 ve 510 ncu
maddeleriyle Askeri Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerinde gösterilen
suçları işleyenler ilgili maddede öngörülen Devlet zararı önceden ödenmek;
tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartıyla bu maddenin (A) bendi hükmü
uygulanır.” 2- Dayanılan Anayasa Kuralı: Anayasanın 92. maddenin beşinci fıkrası şöyledir: “Madde 92/5-Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni
benimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki
üyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet
Meclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca
veya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul
etmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile
kabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV. İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi Muhittin Taylan, Kâni Vrana, Kemal Berkem, Halit
Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş,
Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Şevket Müftügil, Adil Esmer, Nihat
O.Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu’nun katılmalarıyle 25.2.1975 gününde
toplanmış ve İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca gerekli ilk incelemeyi yaparak aşağıdaki
sorunlar üzerinde durmuştur. 1- Anayasa Mahkemesinin itirazı inceleme görevi ve yetkisi olup
olmadığı sorunu: Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasaya
uygunluk denetimine bağlı olduğu, daha önce Mahkememizce verilen ve 21.1.1975
sayı: 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 28.11.1974 günlü, Esas:1974/34,
Karar: 1974/50 sayılı kararda gerekçeleriyle birlikte belirtildiği üzere,
itiraz yoluyla gelen bu işe bakmanın da Anayasa Mahkemesinin görevi içinde
bulunduğu açıktır. Bu görüşe Halit Zarbun katılmamıştır. 2- Esasın incelenmesinde sınır sorunu: Sanıklar hakkındaki kamu davasında uygulanacak olan Türk Ceza
Kanununun 492. maddesi, 15.5.1974 günlü, 1803 Sayılı Kanunun 2. maddesinin
itiraz konusu yapılan (B) bendindeki maddeler arasında yer alması ve olayda (B)
bendinin sözü geçen madde yönünden davada uygulanacak kanun kuralı olması
nedeniyle, Anayasa Mahkemesinin işin esasını, ancak (B) bendinin Türk Ceza
Kanununun 492. maddesi ile sınırlı olarak incelemesi gerekir. Nihat O.Akçakayalıoğlu esasın (B) bendinin tümü yönünden
incelenmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Yukarıdaki sorunların incelenmesi sonunda: 1- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevi içinde
bulunduğu Halit Zarbun’un karşıoyu ile ve oyçokluğu ile; 2- Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının
15.5.1974 günlü, 1803 Sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin, Türk Ceza
Kanununun 492. maddesiyle sınırlı olarak incelenmesine Nihat
O.Akçakayalıoğlu’nun incelemenin (B) bendinin tümü yönünden yapılması gerektiği
yolundaki karşıoyu ile ve oyçokluğu ile, 25.2.1975 gününde karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ : İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,
iptali istenen Yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler
ve başka yasama belgeleri okunduktan sonra , gereği görüşülüp düşünüldü: 1- 25.2.1975 günlü toplantıda yapılan ilk incelemede bulunmamış
kimi üyelerce Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemekle görevli ve yetkili olup
olmadığı sorunu esasın incelenmesi evresinde de görüşülebileceğinin öne
sürülmesi üzerine yapılan tartışmalar sonunda, ilk inceleme evresinde görev
sorunu incelenerek çözülmüş olduğundan, konunun yeniden ele alınarak
görüşülmesine yer olmadığına Şahap Arıç ve Ziya Önel’in karşıoyları ve
oyçokluğu ile karar verilmiştir. 2- Anayasal denetim isteğinde bulunan İstanbul Dokuzuncu Asliye
Ceza Mahkemesi kararında, itiraz konusu Yasa kuralının biçim yönünden Anayasaya
uygun olarak yasalaşmadığı ve bu nedenle iptali gerektiği belirtilmiştir. 15.5.1974 günlü, 1803 Sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendindeki
kural, Türk Ceza Kanununun 514. maddesiyle sınırlı olarak Anayasa Mahkemesinin
28.11.1974 günlü, Esas: 1974/39, Karar : 1974/51 sayılı kararıyle, Anayasanın
92. maddesinin beşinci fıkrasında biçim kurallarına aykırı oluştuğu gerekçesiyle
iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15136 sayılı Resmi Gazetede
yayımlamıştır. Şu halde, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendi için daha
önce gösterilip saptanmış bulunan iptal nedeni doğal olarak burada dahi
geçerlidir. Bu neden, yukarıda gün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmi
Gazetenin gün ve sayısı gösterilen kararımızda bütün açıklık ve ayrıntıları ile
belirtilmiş olduğundan burada yinelenmesine gerek kalmamıştır. Ancak, 25.2.1975 günlü ilk inceleme toplantısında evresinde kararlaştırdığı
üzere, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin, Mahkemenin elindeki
davada uygulama yeri bulunan Türk Ceza Kanununun 492. maddesinin sınırlı olarak
iptal edilmesi gerekmektedir. Nihat O.Akçakayalıoğlu bu sonuca değişik gerekçe ile katılmıştır. Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi bu
görüşe katılmamışlardır. 3- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü: Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmış
ilkeye göre, özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe
gecikmeksizin konulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığı
anlaşılmış bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamış
ve bu nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına
gerek görülmemiştir. Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah Üner ve Nihat O.
Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır. VI- SONUÇ : 1- İlk inceleme evresinde görev sorunu incelenerek çözülmüş
bulunduğundan konunun yeniden ele alınarak görüşülmesine yer olmadığına Şahap
Arıç ve Ziya Önel’in karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 2- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)
bendindeki kuralına Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası
hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniyle biçim yönünden ve Türk Ceza
Kanununun 492. maddesiyle sınırlı olarak iptaline Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun
başka gerekçesi ve Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih
Çebi’nin karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 3- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152.maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılmasına yer olmadığına, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ziya Önel,
Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile: 11.3.1975 gününde karar verildi. Başkan Muhittin TAYLAN Başkanvekili Kâni VRANA Üye Şahap ARIÇ Karşıoy ekli Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Ziya ÖNEL Karşıoy yazısı
  eklidir. Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Lütfi ÖMERBAŞ Karşıoy yazısı eklidir.  Karşıoy
ekli Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Karşıoy yazısı
  eklidir. Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Adil ESMER Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Karşıoy yazısı
  ektedir. Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI Anayasa Mahkemesince; a) İlk inceleme ve esasın incelenmesi evrelerinde görev sorunu
tartışılarak itirazın incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevine girdiğine; b) 1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddesinin biçim
yönünden iptaline; c) İşin niteliğine göre Anayasa’nın değişik 152 nci maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılmasına yer olmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasaya
uygun görmediğimden kararın bu kısımlarına katılmıyorum. Bu konulardaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılı
Resmi Gazetede yayınlanan, Anayasa Mahkemesinin 1974/34,1974/50 sayı ve
20.11.1974 günlü) kararındaki karşıoy yazımın. I,II,III nolu kısımlarında
tafsilatlı olarak yazdığım karşıoyların, prensipleri itibariyle aynı nitelikte
olduğundan bunların tekrarına lüzum görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle Anayasa Mahkemesi bu kararının Anayasaya
uygun olmadığını bildirdiğim kısımlarına, sözügeçen karşıoy yazımın I,II,III
nolu bendlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım. Üye Şahap ARIÇ KARŞIOY YAZISI 12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda
açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım. Üye İhsan
  ECEMİŞ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olan
Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararında
açıkladığım nedenlerle çoğunluğun görev ve süreye ilişkin görüşlerine
katılmıyorum. Üye Ziya
  ÖNEL KARŞIOY YAZISI Cumhuriyetin 50 nci Yılı dolayısiyle çıkarılan 1803 sayılı Af
Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasa’nın 92.
maddesinde yazılı biçimde oylanmamış olması nedeniyle ve esasa girişilmeksizin
biçim yönünden (T.C.K.nun 492. maddesiyle sınırlı olmak üzere) iptaline karar
verilmiştir. Böyle olunca sözü edilen hükmün yasama organında yeniden oylanıp
düzenlenmesi mümkün olduğundan yasama organına bu yetkisini kullanabilmek
olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama organının bu
yetkisini kullanabilmesi de Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesi
konusunda Anayasanın 152. maddesi ile 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncü
fıkrası gereğince uygun bir sürenin tanınmasına bağlı bulunmaktadır. Böyle bir
süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı Resmi Gazete’de
yayımlandığı tarihte sözü edilen Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendindeki
kural yürürlükten kalkacak ve bunun sonucu olarak da bu gibi hırsızlık ve
yankesicilik suçlarından sanık olanlar Kanun Koyucunun istek ve iradesi
hilafına Af Kanununun 1. maddesi ile on iki yıllık aftan yararlanmış
olacaklardır. Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesinde bir süre kabul
edilmek için her halde (iptal hükmünün kamu düzenini tehdit edici yasal bir
boşluğun meydana gelmesi) ne gerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde Anayasa
Mahkemesinin iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi kararlaştırabilmesi için
böyle bir şart aranmamış ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkındaki 44 sayılı Kanunun 50 nci maddesinde ise; Anayasa Mahkemesinin,
gerekli gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca
kararlaştırabileceği gibi bir Kanun veya İçtüzüğün veya bunların belirli
hükümlerinin iptali halinde meydana gelecek olan boşluğun kamu düzenini tehdit
edici mahiyette gördüğü takdirde de iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi
kararlaştıracağı hükme bağlanmıştır. Görülüyorki: İptal hükmünün yürürlüğe girmesinde bir süre
verilmesi için her halde (Kanunda kamu düzenini tehdit edici bir boşluğun)
meydana gelmesi gerekmemekte ve (gereken haller) de böyle bir sürenin
verileceği öngörülmüştür. Anayasanın 152. maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin
üçüncü fıkrasında yer almış olan (gereken haller) in olayda gerçekleşmiş
olmadığı sorununa gelince: Anayasanın 64. maddesi hükmüne göre genel ve özel af ilân etme
yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine aittir. Affın ölçüsünün saptanması da bu
yetki cümlesinden bulunmaktadır. Kanun koyucu da bu yetkisine dayanarak 1803
sayılı Af Kanununda bir bölüm suçları ve cezaları tamamen affederken bir bölüm
suçların cezalarının 12 yılını, diğer bir bölüm suçların cezalarının da yalnız
5 yılını affetmeyi uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanunun 492. maddesinde
yazılı hırsızlık suçlarının tamamen değil ancak bu suçlardan verilen cezalardan
yalnız 5 yılının affedilmesini öngörmüştür. Kanun koyucu, yukarıda da açıklandığı gibi 1803 sayılı Af
Kanununun 2. maddesinin (B) bendinde bu gibi suçlarını tamamen değil sadece
cezalarından 5 yılının affedilmesini öngördüğüne ve Af Kanununun bu hükmü
Anayasa Mahkemesince esası incelenmeksizin biçim yönünden iptal edilmiş
olduğuna göre yasama organına bu hükmü yeniden düzenlemek imkânını sağlayacak
bir süre verilmediği takdirde iptal hükmünün Resmi Gazetede yayımlandığı
tarihte yürürlüğe girmesi ile bu suçlar, Kanun Koyucunun istek ve iradesi
dışında tamamen af edilmiş olacaktır. Yukarıda yazılı nedenlerle, Anayasa’nın 152. maddesi gereğince iptal hükmünün yürürlük
tarihinin ayrıca saptanması gerekeceği görüşündeyim. Üye Abdullah ÜNER KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Esas:1974/34,
Karar:1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3
numaralı bendinde açıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararının aynı konu
ile ilgili kısmına katılmıyorum. Üye Ahmet
  KOÇAK KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan mahkememizin
1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralı bendinde
açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptale ilişkin görüşüne karşıyım. Üye Ahmet
  Salih ÇEBİ KARŞIOY YAZISI Sayın
çoğunluğun görüş ve kabulünden ayrılışım nedenlerini 15158 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanmış 7.1.1975 gün ve Esas:1974/51, Karar: 1975/3 sayılı kararın
eki karşıoy yazımda belirtmiş bulunuyorum. Üye Nihat
  O. AKÇAKAYALIOĞLU