ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1977/7 Karar Sayısı : 1977/22 Karar Günü : 5.4.1977 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Hekimhan
Asliye Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 24.6.1938 günlü, 3491
sayılı Toprak Mahsulleri Ofisi Kanununun 18.8.1971 günlü ve 1470 sayılı Yasa
ile değişik 18. maddesinin (A) bendinin birinci ve ikinci fıkraları ile aynı
kanunun yine 1470 sayılı Yasa ile değişik 27. maddesinin (A) bendinin ikinci
fıkrasının iptali istenmiştir. I. OLAY: Ekim bölgesi dışında haşhaş ekmekten sanık hakkında 3491 sayılı
Toprak Mahsulleri Ofisi Kanunun1470 sayılı Yasa ile değişik 27. maddesinin (A)
bendinin ikinci fıkrası uyarınca cezalandırılması istemiyle Hekimhan Asliye Ceza
Mahkemesinde kamu davası açılmıştır. Duruşma sırasında Cumhuriyet Savcısı, 3491
sayılı Yasanın sözü edilen kuralının Anayasanın eşitlik ilkesine aykırı
düştüğünü öne sürmüş, mahkemece bu itiraz ciddi görülmekle beraber ayrıca bu
yasanın değişik 18. maddesinin (A) bendinin birinci ve ikinci fıkraları da
kendiliğinden Anayasaya aykırı görülerek bu hükümlerin tümünün iptal edilmesi
için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. II. İTİRAZIN GEREKÇESİ: Mahkemenin gerekçesi şöyledir: “3491 sayılı Yasanın 18/A-1. maddesi (haşhaş ekilecek ve ham afyon
üretilecek yerler, her yıl tarımsal ve ekonomik gereklere, ihracat imkânlarına
ve stok ürününe göre Sanayi ve Ticaret ve Tarım Bakanlıklarınca birlikte teklif
ve Bakanlar Kurulunca tesbit edilir. Bu husustaki kararname o yılın en geç 1
Temmuz tarihine kadar Resmi Gazete ile ilân olunur. Bu hususta Bakanlar
Kurulunca yeni bir karar alınmamış olması halinde önceki kararname hükümleri
uygulanır.) denmektedir. Madde metninden de anlaşılacağı üzere haşhaş ekimi
yapılacak yerler, siyasî hüviyeti ağır olan yürütme tarafından tesbit
edilmektedir. Bu hükmün sonucu olarak, aynı Yasanın 27. maddesinden istifade
edecekler veya aynı madde ile cezalandırılacaklar siyasi iktidarın tesbiti
(tercihi) durumuna göre belirlenecektir. Bu durumda toplumun cezalandırılma yetkisinden (daha doğrusu
hakkının) coğrafi sınırı siyasî iktidarlar (yürütme) tarafından istendiği
şekilde çizilmiş olmaktadır. Aynı Yasanın 18/A-2. maddesinde (ekim bölgesinde yapılacak
kısıtlamaların, en az 1 yıl önce ilânı zorunludur. Bu bölgelerde münhasıran ham
afyon üretimi için izin verilir) denmektedir. Buradan da, ekim bölgesini
azaltıp çoğaltmak yetkisinin yürütmede olduğu açıkça anlaşılmaktadır. Yürütme
ekim bölgelerini çoğu zaman siyasî görüş ve endişelerin tesiri altında değiştirmek,
daraltıp genişletmek olanağını elinde bulundurmaktadır. O kadar ki; bir önceki
ekim devresinde ekim yapma izni verilmiş bir coğrafi bölgede (il, ilçe veya
köy) daha sonraki devrede bunun tamamen tersinin yapılması yani ekim izni
verilmemesi yürütmenin tamamiyle takdirine kalmaktadır. Bir önceki ekim devresinde yürütmece izin verilen bir bölgede
yaşayan kişi için ekim yapmak yasal bir hak olduğu halde, ekim izni verilmeyen
devrede kendisi için bu yasa hükmüne uymak bir zorunluluk olmakta ve
uymadığında da suç işlemiş sayılmakta ve cezalandırılmaktadır. Bu durumda, çoğu kez, birbirine sınır komşusu olan iki ilden
birinde yerleşik şahıslar için bu yasa hükmü hak olduğu halde, diğer ilde
yaşayan şahıslar için suç sayılma durumu yürütmenin takdirine bırakılmaktadır.
Hatta bu durum, aynı il dahilindeki ilçe veya aynı ilçe dahilindeki ayrı ayrı
köyler için de olanak dahilindedir. Açıkça görüldüğü üzere: a) Yürütme, 3491 sayılı Yasanın 18/A-1 ve 2 ile aynı yasanın 27.
maddesinin tatbik alanını dilediği gibi genişletip daraltmak veya değiştirmek
olanağına sahiptir. Bu durumu mahkememiz Anayasanın genel esprisine ve ruhuna
aykırı bulmaktadır. b) Aynı coğrafi bölge (il, ilçe veya köy) dahilindeki bir kısım
kişilere hak, bir kısım kişilere de ceza ve bunun ayarlanmasının da yürütmenin
yetkisine (ve bilhassa takdirine) bırakan yasa hükmü, o coğrafi bölgede yaşayan
kişiler yönünden eşitsizlik yaratmaktadır. Bu hali mahkememiz Anayasanın 12.
maddesinde belirttiği eşitlik ilkesine aykırı bulmaktadır. c) Ayrıca, toplumun iktisaden değişmesi ve kalkınmasında ve pek
çok zorunlu ihtiyaçlarının giderilmesinde önemli katkısı bulunan haşhaş
ekiminin, yürütmenin takdirine bırakılması yürütmenin de (çoğu kez siyasî
tercih ve endişelerle ekim bölgelerini tayin eylemesi, bu durumu da Anayasamızın
Başlangıç kısmındaki (…. ferdin ve toplumun kusur ve refahını gerçekleştirmeyi)
hedef alan Devlete yüklenen görevle çelişki teşkil etmektedir. Bu nedenle
Mahkememiz, bu bakımdan da 3491 sayılı Yasanın 18/A-1 ve 2. maddelerine
Anayasanın ruh ve esprisine aykırı bulmaktadır. 3491 sayılı Yasanın 27/A-1. maddesi (Haşhaş ekim bölgeleri içinde
izin belgesi almadan veya belgesinde tesbit edilen alanlardan fazla yere yahut
gösterdiği yerlerden başka yerlere haşhaş ekenlerle bu yerlerde ham afyon
üretenler hakkında 6 aydan 3 seneye kadar hapis ve 1000 liradan 5000 liraya
kadar ağır para cezası hükmolunur.) demektedir. Madde hükümlerinden anlaşılacağı gibi ekim izni verilen belgelerde
ekim izni almadan ekim yapanlarla izin aldığı alandan fazla ekim yapan veya
ekim yapacağını gösterdiği yerden başka yere ekim yapanlara ve ham afyon
üretenlere tayin olunacak ceza gösterilmektedir. 27/A-2. maddesi ise, (ekim bölgeleri dışında haşhaş ekimi yapanlarla
ham afyon üretenler hakkında 2 seneden 5 seneye kadar hapis ve 2000 liradan
10.000 liraya kadar ağır para cezası hükmolunur) demektedir. Bu fıkrada da ekim
bölgesi dışında kaçak haşhaş ekimi yapıp ham afyon üretenler hakkında tayin
olunacak cezalar düzenlenmektedir. 27/A-1 hükmü ekim izni bölgesine girdiği halde yani yasa kendisine
ekim ayrıcalığı bahşettiği halde kaçak ekim yapan veya ham afyon üreten kişi,
yasal sınırları aşarak kötü niyetini göstermiştir. Bu durumda kendisine
verilecek hapis cezası 6 ay ile 3 yıl arasında, verilecek ağır para cezasıda
1000 lira ile 5000 lira arasındadır. Yani fiil kaçak haşhaş ekimi veya afyon
üretimi olduğu halde tayin olunacak cezalar bunlardır. 27/A-2 hükmü ise, ekim bölgesi dışında kalanlara tayin olunacak
hapis ve ağır para cezasıdır ki hapis cezası iki yıldan beş yıla kadar, ağır
para cezası da 2000 liradan 10.000 liraya kadardır. Burada da suçlunun fiili
kaçak ekim yapmak veya ham afyon üretmektir. Birinci fıkrada ekim bölgesinde kaçak ekim yapan veya ham afyon
üretene (zaten ekim izni verilmekle) tanınan ayrıcalık fiili, ekim izni verilen
bölgede bu iznin kötü niyetini göstererek aşmak suretiyle göstermiş bulunmasına
rağmen, kaçak ekim yapmak veya ham afyon üretmek olduğu halde daha az ceza
tayin edilmekle ikinci kez ayrıcalıklandırılmış duruma gelmektedir. Her iki fıkradaki suçlunun fiillerinde ortak yan, kaçak haşhaş
ekmek veya ham afyon üretmektir. Birinci fıkra tatbik olunacaklar, ekim izni
verildiği halde kaçak ekmişlerdir. Kaçak ekim yapmak veya ham afyon üretmekle
kötü niyetlerini göstermişlerdir. İkinci fıkra tatbik edileceklerin kötü
niyetleri ile birinci fıkra tatbik edileceklerin kötü niyetleri arasında bir
fark yoktur. Her iki kişinin niyet ve hareketi arasında fark olmadığı halde
kendilerine tatbik olunacak cezalar nisbet ve miktar bakımından çok farklıdır.
İddia makamı bu durumu Anayasanın eşitlik ilkesine aykırı bulmuş ve mahkememiz
de belirtilen nedenlerle ciddi bularak aşağıdaki kararı vermiştir. Hüküm: Düzenleme yasanın, tatbik yürütmenin olduğundan bir Yasanın
tatbik sahasının yürütmeye kendi tercihine göre düzenleme yetkisi veren 3491
sayılı Yasanın 18/A-1, 2 maddelerinin, Anayasanın genel esprisi ve ruhuna ters
düşmesi ve meydana getirdiği sonuçlar yönünden eşitlik ilkesinin zedelenmesi
bakımından Anayasaya aykırı olduğu, Yasaların hükümlerine aykırı hareket ederek suç işlemiş olanlar
ayrı ayrı cezalar tatbik olunarak, Anayasanın eşitlik ilkesine aykırı olduğu
iddia makamınca ileri sürülen aynı Yasanın 27/A-2 maddesinin Anayasaya
aykırılığı hususunda mahkememizce, ileri sürülen iddia ciddi görülmüş
olduğundan bu konuda bir karar verilmek üzere dosyanın Anayasa Mahkemesine
sevkine karar verildi.” III. YASA MADDELERİ: 1- 3491 sayılı Toprak Mahsulleri Ofisi Kanununun 18.8.1971 gün ve
1470 sayılı Yasa ile değişik 18. maddesinin (A) bendinin birinci ve ikinci
fıkraları aşağıdadır: Madde 18-A) Haşhaş ekilecek ve ham afyon üretilecek yerler, her
yıl tarımsal ve ekonomik gereklere, ihracat imkânlarına ve stok durumuna göre
Sanayi ve Ticaret ve Tarım Bakanlıklarınca birlikte teklif ve Bakanlar
Kurulunca tesbit edilir. Bu husustaki kararname o yılın en geç 1 Temmuz
tarihine kadar Resmî Gazete ile ilân olunur. Bu hususta Bakanlar Kurulunca yeni
bir karar alınmamış olması halinde önceki kararname hükümleri uygulanır. Ekim bölgelerinde yapılacak kısıtlamaların en az 1 yıl önce ilânı
zorunludur. Bu bölgelerde münhasıran ham afyon üretimi için izin verilir, 2- Aynı Yasanın değişik 27. maddesinin (A) bendinin birinci ve
ikinci fıkraları şöyledir: “Haşhaş ekim bölgeleri içinde izin belgesi almadan veya belgesinde
tesbit edilen alandan fazla yere, yahut gösterdiği yerlerden başka yerlere
haşhaş ekenlerle bu yerlerde ham afyon üretenler hakkında 6 aydan 3 seneye
kadar hapis ve 1000 liradan 5000 liraya kadar ağır para cezası hükmolunur. Ekim bölgeleri dışında haşhaş ekimi yapanlarla ham afyon üretenler
hakkında 2 seneden 5 seneye kadar hapis ve 2000 liradan 10.000 liraya kadar
ağır para cezası hükmolunur. 3- Dayanılan Anayasa kuralı: Anayasanın Başlangıç bölümü şöyledir: Başlangıç: “Tarihi boyunca bağımsız yaşamış, hak ve hürriyetleri için
savaşmış olan; Anayasa ve Hukuk dışı tutum ve davranışlarıyla meşruluğunu
kaybetmiş bir iktidara karşı direnme hakkını kullanarak 27 Mayıs 1960 Devrimini
yapan Türk Milleti; Bütün fertlerini, kaderde, kıvançta ve tasada ortak, bölünmez bir
bütün halinde, millî şuur ve ülküler etrafından toplıyan ve milletimizi, dünya
milletleri ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak millî birlik
ruhu içinde daime yüceltmeyi amaç bilen Türk Milliyetçiliğinden haz ve ilham
alarak ve; “Yurtta Sulh, Cihanda Sulh” ilkesinin, Millî Mücadele ruhunun,
millet egemenliğinin, Atatürk Devrimlerine bağlılığın tam şuuruna sahip olarak; İnsan hak ve hürriyetlerini, millî dayanışmayı, sosyal adâleti,
ferdin ve toplumun huzur ve refahını gerçekleştirmeyi ve teminat altına almayı
mümkün kılacak demokratik hukuk devletini bütün hukukî ve sosyal temelleriyle
kurmak için; Türkiye Cumhuriyeti Kurucu Meclisi tarafından hazırlanan bu
Anayasayı kabul ve ilân ve Onu, asıl teminatın vatandaşların gönüllerinde ve
iradelerinde yer aldığı inancı ile, hürriyete, adâlete ve fazilete âşık
evlâtlarının uyanık bekçiliğine emanet eder.” Anayasanın 12. maddesi aşağıdadır: Madde 12- Herkes dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç
din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. 4- İlgili yasa kuralı: Anayasanın 49. maddesinin birinci fıkrası şöyledir: Devlet, herkesin beden ve ruh sağlığı içinde yaşayabilmesini ve
tıbbî bakım görmesini sağlamakla ödevlidir.” IV. İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi, 1.2.1977 gününde, Kâni Vrana, Şevket Müftügil,
Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Ahmet Koçak, Şekip Çopuroğlu, Fahrettin
Uluç, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Hasan Gürsel, Ahmet Salih
Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu’nun katılmalarıyla
İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıda
açıklanan konu üzerinde durmuştur. Sanık hakkında ekim bölgesi dışında haşhaş ekimi yapmak suçundan
kamu davası açılmıştır. İptali istenen 27. maddenin ikinci fıkrasının, ancak bu
açıdan davada uygulama olanağı vardır. Oysa bu fıkrada hem ekim bölgesi dışında
haşhaş ekimi yapanlar hem de ham afyon üretenler söz konusu edilmiştir.  Kamu
davasında sanığın cezalandırılmasına ilişkin hüküm, fıkranın yalnız ekim
bölgesi dışında haşhaş ekilmesi bölümü olduğuna göre, Anayasaya uygunluk
denetiminin de ancak bu bölüm ile sınırlı olarak yapılması gerekmektedir. Böylece yapılan ilk inceleme sonunda: “Dosyanın eksiği olmadığından işin esasının; 3491 sayılı Toprak
Mahsulleri Ofisi Kanununun 18.8.1971 günlü, 1470 sayılı Yasa ile değişik 18.
maddesinin (A) bendinin birinci fıkrası ile aynı kanunun yine 1470 sayılı Yasa
ile değişik 27. maddesinin (A) bendinin ikinci fıkrasının haşhaş ekimi ile
ilgili kuralları açısından sınırlı olarak incelenmesine” oybirliğiyle karar
verilmiştir. V. ESASIN İNCELENMESİ: İşin esasına ilişkin rapor, Hekimhan Asliye Ceza Mahkemesinin
başvurma kararı, iptali istenen yasa kuralları, ilgili Anayasa hükümleri ve
bunlara ilişkin yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 24.6.1938 günlü 3491 sayılı Toprak Mahsulleri Ofisi Kanununun
18.8.1971 günlü, 1470 sayılı yasa ile değişik 27. maddesinin (A) bendinin
ikinci fıkrasının Haşhaş ekimi ile ilgili kuralları, Anayasa Mahkemesince başka
bir dava dolayısiyle Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmiş ve bu
kuralların Anayasaya aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu konudaki
ayrıntılı gerekçeler 5.4.1977 günlü, Esas: 1977/1, Karar: 1977/20 sayılı
kararda belirtilmiş olduğundan burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Bu
dava bakımından da geçerli olan aynı nedenlerle istemin reddine karar
verilmelidir. VI. SONUÇ: 24.6.1938 günlü, 3491 sayılı Toprak Mahsulleri Ofisi Kanununun
18.8.1971 günlü, 1470 sayılı Yasayla değişik 18. maddesinin (A) bendinin
birinci fıkrasiyle, aynı kanunun yine 1470 sayılı yasa ile değişik 27.
maddesinin (A) bendinin ikinci fıkrasının, Haşhaş ekimi ile ilgili kuralları
açısından anayasaya aykırı bulunmadığına, itirazın bu nedenle reddine, 5.4.1977 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Kâni VRANA Başkanvekili Şevket MÜFTÜGİL Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Fahrettin ULUÇ Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Ahmet ERDOĞDU Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Adil ESMER Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet H.
  BOYACIOĞLU