ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/303 Karar Sayısı : 2001/333 Karar Günü : 19.7.2001 R.G. Tarih-Sayı :15.09.2001-24524 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Adana 2. Sulh Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 18.5.1955 günlü, 6570 sayılı
"Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun"a 16.2.2000 günlü, 4531 sayılı
Yasa ile eklenen Geçici 7. maddenin birinci fıkrasının ilk tümcesindeki
"...2001 yılında ise yıllık % 10..." ibaresinin Anayasa'nın 2., 5. ve
35. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Kira tespiti istemiyle açılan davada, 6570 sayılı Yasa'ya
16.2.2000 günlü, 4531 sayılı Yasa ile eklenen Geçici 7. maddenin birinci
fıkrasının ilk tümcesindeki "...2001 yılında ise yıllık % 10..."
ibaresini Anayasa'ya aykırı bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 6570 sayılı "Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun"a 4531
sayılı Yasa ile eklenen ve itiraz konusu kuralı da içeren Geçici 7. madde
şöyledir : "GEÇİCİ MADDE 7.- Sözleşmelerde
kararlaştırılan kira paraları 2000 yılında yıllık % 25, 2001 yılında ise yıllık
% 10 oranında artırılabilir. Ancak, taşınmazın bulunduğu bölgede rayiç kira
parasındaki artış bu oranların altında ise bu oranlar uygulanmaz. Kira parasının yabancı para veya kıymetli madene endeksli olarak
belirlendiği sözleşmelerde ayrıca yıllık artış uygulanmaz. Kira parasının artış sınırlarının aşılması amacıyla yeniden kira
sözleşmesi yapılamaz. Kira tespit davalarında da yukarıdaki sınırlamalara uyulur." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 5.- Devletin temel amaç ve
görevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin
bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır." 3- "MADDE 35.- Herkes, mülkiyet ve
miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı
olamaz." C- İlgili Anayasa Kuralı İlgili görülen Anayasa kuralı şöyledir: "MADDE 13.- Temel hak ve
hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünün, millî
egemenliğin, Cumhuriyetin, millî güvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin,
kamu yararının, genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıca
Anayasanın ilgili maddelerinde öngörülen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve
ruhuna uygun olarak kanunla sınırlanabilir. Temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalar
demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldükleri amaç
dışında kullanılamaz. Bu maddede yer alan genel sınırlama sebepleri temel hak ve
hürriyetlerin tümü için geçerlidir." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,
Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Mahir
Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'nın
katılmalarıyla 17.5.2001 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, aykırılık savına dayanak yapılan ve ilgili görülen Anayasa
kurallarıyla bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 6570 sayılı "Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun"a,
16.2.2000 günlü, 4531 sayılı Yasa ile eklenen Geçici 7. maddenin birinci
fıkrası ile, ekonomik göstergelerde öngörülen yıllık değişikliklerin kira
parası artışlarına yansıtılması amacıyla bunlara sınırlama getirilmiş,
sözleşmelerde kararlaştırılan bedelin 2000 yılı için % 25, 2001 yılı için de %
10 oranında artırılabileceği belirtilmiştir. Mahkeme başvuru kararında, itiraz konusu kuralla, sözleşmelerde
kararlaştırılan kira paralarının 2000 yılında yıllık yüzde 25, 2001 yılında ise
yıllık yüzde 10 olarak artırılabileceğini; 2000 yılı program hedefinde
enflasyonun yüzde 25 olarak öngörülmesine karşın yüzde 39 oranında
gerçekleştiğini; bu sapma sonucunda kiralayanların yüzde 14 oranında bir kayba
uğradığını; 2001 yılında ise 22 Şubat 2001 tarihindeki ekonomik kriz nedeniyle,
yeni enflasyon hedefinin yüzde 50'nin üzerine çıktığını; 2001 yılı kiralarını
yüzde 10 oranıyla sınırlayan düzenlemenin uygulama olanağı kalmadığını;
kira parasının belirlenmesinde mülkiyet hakkının özünün zedelenmemesi
gerektiğini; bu nedenlerle, itiraz konusu ibarenin Anayasa'nın 2., 5. ve 35.
maddelerine aykırı olduğunu ileri sürmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasa'ya
aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmaya
mecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka
gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, itiraz konusu
kural yalnız Anayasa'nın 2., 5. ve 35. maddeleri yönünden değil, ilgisi
nedeniyle 13. maddesi yönünden de incelenmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti toplumun
huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,
Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir" denilmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen "hukuk devleti"
insan haklarına saygılı, bu hakları koruyan, toplum yaşamında adalete ve
eşitliğe uygun bir hukuk düzeni kuran ve bu düzeni sürdürmekle kendini yükümlü
sayan, bütün davranışlarında Anayasa'ya ve hukuk kurallarına uyan işlem ve
eylemleri yargı denetimine bağlı olan devlettir. Öte yandan, Anayasa'nın 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, devletin temel
amaç ve görevleri arasında sayılmıştır. Anayasa'nın 35. maddesinde, herkesin, mülkiyet ve miras haklarına
sahip olduğu, bu hakların, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlanabileceği, mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı
olamayacağı hükme bağlanmıştır. Mülkiyet hakkı kişiye, başkasının hakkına zarar vermemek ve yasaların
koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi olduğu şeyi dilediği gibi
kullanma, ürünlerden yararlanma ve tasarruf olanağı verir. Anayasa'nın temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasına ilişkin 13.
maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez
bütünlüğünün, millî egemenliğin, Cumhuriyetin, millî güvenliğin, kamu
düzeninin, genel asayişin, kamu yararının, genel ahlâkın ve genel sağlığın
korunması amacı ile ve ayrıca Anayasa'nın ilgili maddelerinde öngörülen
özel sebeplerle, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunla
sınırlanabileceği, temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel
sınırlamaların demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamayacağı ve
öngörüldükleri amaç dışında kullanılamayacağı, bu maddede yer alan genel
sınırlama sebeplerinin temel hak ve hürriyetlerin tümü için geçerli olduğu
belirtilmiştir. Çağdaş demokrasiler, temel hak ve özgürlüklerin en geniş ölçüde
sağlanıp güvence altına alındığı rejimlerdir. Temel hak ve özgürlüklerin özüne
dokunup onları büyük ölçüde kısıtlayan veya kullanılamaz hale getiren
sınırlamaların demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaştığı kabul
edilemez. Temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamaların yalnız ölçüsü
değil, koşulları, nedeni, yöntemi, kısıtlamaya karşı öngörülen kanun yolları
hep demokratik toplum düzeni kavramı içinde değerlendirilmelidir. Özgürlükler,
ancak ayrık durumlarda ve demokratik toplum düzeninin sürekliliği için zorunlu
olduğu ölçüde sınırlandırılabilmelidir. Demokratik bir toplumda temel hak ve özgürlüklere getirilen
sınırlama bununla güdülen amacın gerektirdiğinden fazla olmamalıdır. 4531 sayılı Yasa'nın gerekçesinde de belirtildiği gibi, ekonomi
kurallarına göre hak ve adalete uygun, makûl bir kira parasının saptanmasında
kiracıların durumu ve tüketici fiyat endeksinin üstünde seyreden kira
paralarındaki artışın diğer fiyatlar üzerindeki olumsuz etkileri gözetilerek
taşınmaz mal kira bedellerinin kamu yararı amacıyla ve yasayla
sınırlandırılmasının Anayasa ile çelişen bir yönü bulunmamaktadır. Ancak, 4531
sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihte öngörülen fiyat artışlarına koşut
olarak kiralarda 2001 yılı için kabul edilen %10 oranındaki artış, 2001 yılında
yaşanan ekonomik kriz nedeniyle oluşan fiyat artışlarının çok altında kalmıştır.
Böylece, kira bedellerine getirilen sınırlama, amacını aşarak kiracı ile
kiralayan arasında bulunması gereken adil dengenin kiralayan aleyhine
demokratik bir toplumda makûl, kabul edilebilir olarak nitelendirilemeyecek
biçimde bozulması sonucunu doğurmuştur. Bu durumda, itiraz konusu ibare ile
mülkiyet hakkının özüne dokunacak biçimde yapılan ölçüsüz sınırlamanın
demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaştığı ileri sürülemez. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu "...2001 yılında ise
yıllık % 10..." ibaresi, Anayasa'nın 2., 5., 13. ve 35. maddelerine
aykırıdır. İptali gerekir. VI- SONUÇ 18.5.1955 günlü, 6570 sayılı "Gayrimenkul Kiraları Hakkında
Kanun"a 4531 sayılı Yasa ile eklenen Geçici Madde 7'nin, birinci
fıkrasının ilk tümcesindeki "...2001 yılında ise yıllık % 10..."
ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 19.7.2001 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN