ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/58 Karar Sayısı : 1975/67 Karar Günü : 3.4.1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: İstanbul İkinci Ağır
Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı
“Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında
Kanun”un 2. maddesinin (A) ve (B) bentlerinin iptali istenmiştir. I. OLAY: İstanbul İkinci Ağır Ceza Mahkemesinin bakmakta olduğu davada
sanıklar hakkında uygulanacak Türk Ceza Kanununun 213. maddesinin yer aldığı
1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendi ile birlikte (A) bendinin de
Anayasanın 92, maddesinin beşinci fıkrasiyle saptanan yöntemlere uyulmadan
yasalaştırıldığı Cumhuriyet Savcısınca ileri sürülmüş, bu iddia Mahkemece ciddî
görülerek, sözü geçen hükmün iptali için Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962
günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesine
başvurulmasına karar verilmiştir. İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçesi özeti şöyledir: 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (A) ve (B) bentlerinin
Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki yöntemlere uyulmadan ayrı ayrı
onaylandığı ve bu nedenle biçim yönünden Anayasaya aykırı olduğu kanısına
varılarak, konunun Anayasa Mahkemesine intikal ettirilmesine karar verilmiştir. III- YASA METİNLERİ: 1- İtiraz konusu Yasa kuralları: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin Anayasaya
aykırılığı öne sürülen (A) ve (B) bentleri şöyledir: “Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş: A) Türk Ceza Kanununun 127, 128, 129, 131, 132, 133 nci
maddelerinde, 135 nci maddesinin ikinci bendinde, 136, 137, 138, 139 ncu
maddelerinde, 146 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında, 148 nci maddesinde, 149 ncu
maddesinin üçüncü fıkrasında, 150, 152, 157, 168, 171, 172 ve 384 ncü
maddeleriyle Askerî Ceza Kanununun 55, 56 ve 59 ncu maddelerinde yazılı
suçlardan dolayı 5 yıl veya daha az bir süre ile mahkûm olanların cezaları,
fer’i ve mütemmim cezaları ile ceza mahkûmiyetlerinin sonuçlarını da kapsamak
üzere affedilmiştir. Yukarıda yazılı suçlardan dolayı beş yıldan fazla süre ile mahkûm
edilenlerin hürriyeti bağlayıcı cezalarının beş yılı ve para cezalarının tamamı
affedilmiştir. B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210,
212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin
1 nci bendinde ve 406, 407, 414/1, 415, 416/2-3, 491, 492, 493, 495, 496, 497,
498, 499, 500, 503 ve 510 ncu maddeleriyle Askerî Ceza Kanununun 131 ve 132 nci
maddelerinde gösterilen suçları işleyenler hakkında ilgili maddede öngörülen
Devlet zararı önceden ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartiyle bu
maddenin (A) bendi hükmü uygulanır.” 2- Dayanılan Anayasa kuralı: Anayasaya aykırılık iddiasını desteklemek üzere dayanılan
Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrazı şöyledir: “Madde 92/5- Millet Meclisi Cumhuriyet Senatosundan gelen metni
benimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki
üyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet
Meclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca
veya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul
etmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile
kabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk
incelemede aşağıdaki sorunlar üzerinde durulmuştur: 1- Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olup
olmadığı sorunu: Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasaya
uygunluk denetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bu
denetimin Anayasa Mahkemesince yapılmasına anayasal açıdan olanak bulunduğu
sonucuna varılmıştır. Konu hakkında ayrıntılı gerekçeler Anayasa Mahkemesinin
28.11.1974 günlü, Esas: 1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyle
açıklanmış bulunduğundan (Resmî Gazetede; gün: 21.1.1975, sayı: 15125),
bunların burada yinelenmesine gerek kalmamıştır. Şahap Arıç ve Halit Zarbun bu görüşe katılmamıştır. 2- Anayasaya aykırılık itirazında bulunan Mahkemenin bu konudaki
yetkisi: Sanığın yargılanması sonunda, Mahkemece uygulanacak kanun
kurallarından birisi de, suçun niteliği ve işlenme günü bakımlarından 15.5.1974
günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendidir. Çünkü, sanığın suçuna uyan Türk Ceza Kanununun 213. maddesi bu Af
Kanununun 2. maddesinin (B) bendinde yazılıdır. Mahkemenin itiraz yoluyla bu
yasa hükmünün iptalini istemesi Anayasanın değişik 151. ve 44 sayılı Yasanın
27. maddelerine uygun düşmekte ise de; aynı Yasanın 2. maddesinin (A) bendi
hakkındaki istemini incelemeye, davada Mahkemenin bu kuralı uygulaması söz
konusu olmadığından, olanak bulunmamaktadır. Bu nedenle, itirazın 1803 sayılı
Yasanın 2. maddesinin (A) bendine yönelen bölümünün, Mahkemenin yetkisizliği
sebebiyle reddine karar verilmelidir. 3- Esasın incelenmesindeki sınır sorunu: Sanık hakkındaki dava Türk Ceza Kanununun 213. maddesine göre
açılmıştır. Mahkeme sanıklar hakkında ceza verirken asıl olarak bu yasa hükmünü
uygulayacaktır. Halbuki Mahkemenin iptalini istediği 1803 sayılı Af Yasasının
2. maddesinin (B) bendinde, yukarıda yazılı yasa maddesinden başka maddeler de
yer almaktadır. Mahkemenin görmekte olduğu davanın öteki maddelerle bir ilgisi
bulunmamaktadır. O halde, Anayasanın değişik 151. ve 44 sayılı Yasanın 27.
maddeleri gereğince, itiraz yoluyla gelen bu işte esasın incelenmesi,
Mahkemenin uygulama durumunda olduğu yasa hükmü ile sınırlandırılmalıdır. Nihat O. Akçakayalıoğlu, bu görüşe katılmamıştır. 4- İlk inceleme evresinde yukarıda açıklanan sorunların
incelenmesi sonunda: Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (A) bendine yönelen itirazın
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine oybirliğiyle, aynı Yasa maddesinin
(B) bendinin, Türk Ceza Kanununun 213. maddesiyle sınırlı olarak incelenmesine,
Şahap Arıç ve Halit Zarbun’un, 1803 sayılı Kanunun esasta yasama meclisleri
kararı niteliğinde olduğundan incelemenin Anayasa Mahkemesinin görevi dışında
bulunduğu ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun da (B) bendini tümünün incelenmesi
gerektiği yolundaki karşıoylariyle ve oyçokluğu ile karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: İtiraza ilişkin rapor, sınırlama kararı uyarınca Anayasaya
aykırılığı ileri sürülen kural, Mahkemenin itirazının gerekçesi, Anayasaya
aykırılık görüşüne dayanak gösterilen Anayasa maddesi, bunlarla ilişkili
gerekçeler, başka yasama belgeleri ve konu ile ilgili bulunan öteki metinler
okunarak, gereği görüşülüp düşünüldü: 1- Anayasa Mahkemesinin 2.7.1974 günlü, 19/31 sayılı kararıyla
saptanmış olan ilkelerin ışığı altında, ilk aşamada, itiraz konusu kuralın
oluşum biçimi tartışılmıştır. 1803 sayılı Kanun teklifi Millet Meclisinden 24 madde olarak
çıktığı halde Cumhuriyet Senatosu kapsamlarını da değiştirerek 23 maddelik bir
tasarı halinde getirmiş ve böylece Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasını
harekete geçirtmiştir. Bu kuralın işleyiş koşulları ve gerekçeleri 12.7.1974
günlü, 14943 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 2.7.1974
günlü, 19/31 sayılı kararında açıklanmış olup, bu kez yapılan tartışma sonunda
çoğunluk aynı görüşte birleşmiş ve itirazcı Mahkemenin uygulayacağı, 1803
sayılı Kanununun 2. maddesinin (B) bendini aynı ilkelerle Türk Ceza Kanununun
213. maddesi açısından incelemiştir. Buna göre, iki Yasama Meclisinin üzerinde
uyuştukları kurallar dışında kalan tüm maddeler topluca bir “metin” olarak
Millet Meclisinin oyuna sunulmak gerekirken, her iki maddenin ayrı ayrı
oylanması yoluyla Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasında belirlenen
kurala aykırı davranıldığı anlaşılmıştır. Bu görüşe, Muhittin Gürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu değişik
gerekçe ile katılmış; Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi ise
katılmamışlardır. 2- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü sorunu: Anayasanın 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmış ilkeye
göre, özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe
gecikilmeksizin konulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya
aykırılığı anlaşılmış bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk
saptanmamış ve bu nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü
kararlaştırılmasına gerek görülmemiştir. Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O.
Akçakayalıoğlu ise bu görüşe katılmamışlardır. VI- SONUÇ: 1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)
bendindeki kuralın Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası
hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeni ile biçim yönünden ve Türk Ceza
Kanununun 213. maddesi açısından iptaline Muhittin Gürün ile Nihat O.
Akçakayalıoğlu’nun değişik gerekçeleriyle ve Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ahmet
Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoylariyle ve oyçokluğu ile, 2- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılmasına yer olmadığına Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ziya Önel,
Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu’nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile, 3.4.1975 gününde karar verildi. Başkan Muhittin
  TAYLAN Başkanvekili Kâni VRANA Üye Şahap ARIÇ Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih
  ÇEBİ Üye Adil ESMER Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet H.BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI Anayasa Mahkemesince; a) İlk inceleme evresinde görev sorunu tartışılarak, itirazın
incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevine girdiğine; b) 1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddelerinin biçim
yönünden iptaline; c) İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152 nci maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılmasına yer olmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasaya
uygun görmediğimden kararın bu kısımlarına katılmıyorum. Bu konulardaki karşıoylarım; (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılı
Resmî Güzetede yayımlanan, Anayasa Mahkemesinin 1974/34, 1974/50 sayı ve
20.11.1974 günlü) kararındaki karşıoy yazımın I, II, III nolu bentlerinde tafsilatlı
olarak yazdığım karşıoyların prensipleri itibariyle aynı nitelikte olduğundan,
bunların burada tekrarına lüzum görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle Anayasa Mahkemesinin bu kararının Anayasaya
uygun olmadığını bildirdiğim kısımlarına, sözü geçen karşıoy yazımın I, II, III
nolu bentlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım. Üye Şahap ARIÇ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararına da katılmıyorum. Üye Halit ZARBUN KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Anayasa
Mahkemesinin 28.11.1974 gün ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararında
açıkladığım nedenlerle çoğunluğun görev ve süreye ilişkin görüşlerine
katılmıyorum. Üye Ziya ÖNEL KARŞIOY YAZISI Cumhuriyetin 50 nci Yılı Dolayısıyle çıkarılan 1803 sayılı Af
Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin; Millet Meclisinde Anayasanın 92.
maddesinde yazılı biçimde oylanmamış olması nedeniyle ve esasa girişilmeksizin
biçim yönünden (Türk Ceza Kanununun 213. maddesi açısından) iptaline karar
verilmiştir. Böyle olunca sözü edilen hükmün yasama organınca yeniden ele
alınıp düzenlenmesi mümkün olduğundan yasama organına bu yetkisini kullanabilme
olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama organının bu
yetkisini kullanabilmesi de Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesi
hususunda Anayasanın 152. maddesi ile 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncü
fıkrası gereğince uygun bir sürenin tanınmasına bağlı bulunmaktadır. Böyle bir
süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı, Resmî Gazetede
yayımlandığı tarihde sözü edilen Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendindeki
kural yürürlükten kalkacak ve bu suretle yasama organının maddeyi yeniden
düzenlenmesine imkân kalmayacak ve bunun sonucu olarak da bu gibi Rüşvet alma
suçundan sanık olanlar kanun koyucunun istek ve iradesi hilâğına genel af
kapsamı içine girmiş olacaklardır. Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesinde bir süre kabul
edilmek için herhalde (iptal hükmünün kamu düzenini tehdit edici yasal bir
boşluğun meydana gelmesi)ne gerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde; Anayasa
Mahkemesinin iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi kararlaştırabilmesi için
böyle bir şart aranmamış ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkındaki 44 sayılı Kanunun 50. maddesinde ise; Anayasa Mahkemesinin, gerekli
gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca
kararlaştırabileceği hükme bağlanmıştır. Görülüyor ki: İptal hükmünün yürürlüğe girmesinde bir süre
verilmesi için her halde (Kanunda kamu düzenini tehdit edici bir boşluğun)
meydana gelmesi gerekmemekte ve (gereken hallerde) de böyle bir sürenin
verileceği öngörülmektedir. Anayasanın 152. maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncü
fıkrasında yer almış olan (gereken haller) in olayda gerçekleşmiş olup olmadığı
sorununa gelince: Anayasanın 64. maddesi hükmüne göre genel ve özel af ilân etmek
yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine aittir. Affın ölçüsünün saptanması da bu
yetki cümlesinden bulunmaktadır. Kanun koyucu da bu yetkisine dayanarak 1803
sayılı Af Kanununda bir bölüm suçları ve cezaları tamamen affederken bir bölüm
suçların cezalarından 12 yılını, diğer bir bölüm suçların cezalarından da 5
yılını affetmeyi uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanununun 213. maddesinde
yazılı Rüşvet alma suçlarını genel affa değil özel affa tabi tutmayı
öngörmüştür. Kanun koyucu, yukarıda da açıklandığı gibi 1803 sayılı Af
Kanununun 2. maddesinin (B) bendinde bu gibi suçların genel değil özel affa
tabi tuttuğuna ve Af Kanununun bu hükmü Anayasa Mahkemesince esası
incelenmeksizin biçim yönünden iptal edilmiş olduğuna göre yasama organının bu
hükmü yeniden düzenlemek imkânını sağlayacak bir süre verilmediği takdirde
iptal hükmünün Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girmesi ile bu
suçlular dahi, kanun koyucunun istek ve iradesi dışında 12 yıllık aftan
yararlanmış olacaklardır. Gerek Anayasada ve gerek 44 sayılı kanunda, biçim yönünden yapılan
iptallerde süre verilmeyeceğine dair kısıtlayıcı bir kayıt yoktur. Aksine
Anayasanın 152. ve 44 sayılı Kanunun 50. maddelerindeki süre ile ilgili
kurallar, gerek biçim ve gerek esas yönünden olsun bütün iptal kararlarını ve
af kanunları da dahil bütün kanunları kapsayacak nitelikte ve genişliktedir. Yukarıda yazılı nedenlerle meydana gelen zorunluk dolayısıyle
Anayasanın 152. maddesi gereğince iptal hükmünün yürürlük tarihinin ayrıca
saptanması gerekir. Süre verilmemesi kararına karşıyım. Üye Abdullah ÜNER KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Esas:
1974/34, Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy
yazımın 3 numaralı bendinde açıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararının
aynı konu ile ilgili kısmına katılmıyorum. Üye Ahmet KOÇAK KARŞIOY YAZISI Yukarıki kararda (1975/58-67), kanun teklif ve tasarılarının
Cumhuriyet Senatosundaki görüşmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul edilmiş
bulunan madde metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu
değişikliklerin benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasanın 92. maddesinin
beşinci fıkrası gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyen
maddelere ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet
Meclisince düzenlenen metinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenin
toptan Millet Meclisinde oylanmaları gerektiğini öne sürülerek, 1803 sayılı Af
Kanunu hakkında bu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuş
olmaları, Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeye
dayandırılmıştır. Bu görüş, Anayasanın, hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerine
aykırı bulunmaktadır. İptal kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve
28.11.1974 günlü ve (1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı Anayasa
Mahkemesi kararlarına ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş
olduğundan tekrarı gereksiz bulunmuştur. (Resmî Gazete-günler: 12.7.1974,
29.1.1975; sayılar: 14943: S: 9-12; 15133: S. 19-20) Söz konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın
gerekçesine katılmıyorum. Üye Muhittin GÜRÜN KARŞIOY YAZISI 29.1.1975 günlü ve 15133 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 gün ve 1974/39-51 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımın 2 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptal
hakkındaki görüşlerine karşıyım. Üye Ahmet Salih
  ÇEBİ KARŞIOY YAZISI T.C. Anayasası 92. madde 5. fıkrası hükmünün işletiliş koşul
biçimi yönünden “oylanacak metin” ile “oylama usulü” için, 14943 sayılı Resmî
Gazetede yayımlanan Mahkememiz 2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı kararına bağlı
karşı oy yazımda açıkladığım, 1803 sayılı kanunun 2. maddesi (B) bendinin taşıdığı ayrıcalık
kuralı niteliği üzerine, aynı madde (A) bendi yönünden de geçerli olarak ve
Resmî Gazete’nin 15125 sayısında yayımlanmış Mahkememiz 28.11.1974 günlü karar
eki karşıoy yazımda belirttiğim, yine hemen yukarda sözünü ettiğim 15125 sayılı Resmî Gazetede yer
almış karara bağlı karşıoy yazımda, iptâl hükmünün yürürlüğünün bir ileri
tarihe bırakılması zorunluğu olarak değindiğim, Nedenlerle, itiraz konusu hükmün iptâli gerekçesinde ve iptâl
hükmü yürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılmayışında sayın çoğunluktan
ayrılmaktayım. Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU