ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı      :  2016/182 Karar Sayısı   :  2017/111 Karar Tarihi  :  14.6.2017 R.G. Tarih-Sayısı   : 
29.6.2017-30109 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay
Onaltıncı Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 11.11.1983
tarihli ve 2954 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu’nun 56. maddesinin
birinci fıkrasında yer alan “…, disiplin cezaları…” ibaresinin,
Anayasa’nın 38. ve 128. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar
verilmesi talebidir. OLAY: Türkiye Radyo - Televizyon Kurumunda (TRT) çalışan davacının,
aylıktan kesme cezası ile cezalandırılmasına dair kararın iptali talebiyle
açtığı davada, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu ibarenin de yer aldığı 56. maddesi
şöyledir: “Personel işlemleri ve personel hizmet tanımları: Madde 56- Türkiye Radyo - Televizyon Kurumu personelinin işe
alınmasındaki usul, şartlar, atanma, terfi, nakil, işe son verme , disiplin
cezaları ve sicil ile ilgili konuları personel yönetmeliğinde
düzenlenir. Kurum hizmetlerinin tanımı, bu hizmetlere atanacaklarda aranacak
özel nitelikler ve atama şartları bir yönetmelik ile düzenlenir.” II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,
Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN,
Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in
katılımlarıyla 23.11.2016 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Volkan HAS tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 1- İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında
özetle, itiraz konusu kuralda TRT personelinin hangi fiillerine,
hangi disiplin cezalarının verileceği hususunun yönetmelikle düzenlenmesinin
öngörüldüğü, kamu görevlisi olan TRT mensupları için disiplin işlemleri
konusunda getirilmiş kanuni bir güvencenin bulunmadığı, disiplin
uygulamalarıyla ilgili genel ilkelerin kanunla belirlenmediği belirtilerek
kuralın,  Anayasa’nın 38. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. İtiraz konusu kuralda, TRT personelinin disiplin cezaları
ile ilgili konunun personel yönetmeliğinde düzenleneceği öngörülmektedir. 5. Anayasa’nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında, "Memurların
ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları
ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla
düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri
saklıdır." denilmek suretiyle memurlar ve diğer kamu görevlileri,
özlük hakları bakımından yasal güvenceye kavuşturulmuştur. Memurlar ve diğer
kamu görevlilerinin ve bu kapsamda yer alan TRT personelinin statü haklarını
doğrudan etkileyen disiplin işlemlerinin "diğer özlük işleri" kavramı
kapsamına girdiğine kuşku bulunmamaktadır. 6. Kanuni düzenleme ilkesi, düzenlenen alanda temel ilkelerin
kanunla konulmasını ve çerçevenin kanunla çizilmesini ifade etmektedir. Bu
niteliği taşıyan bir yasal düzenleme ile uzmanlık ve teknik konulara ilişkin
ayrıntıların belirlenmesi konusunda yürütme organına yetki verilmesi, kanuni
düzenleme ilkesine aykırılık oluşturmaz. 7. Anayasa’nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, " Kimse,
işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı
cezalandırılamaz. " denilerek " suçun kanuniliği " ilkesi;
üçüncü fıkrasında da " Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri
ancak kanunla konulur. " ifadesine yer verilerek " cezanın
kanuniliği " ilkesi getirilmiştir. Anayasa’nın 38. maddesinde yer alan
" suçta ve cezada kanunilik " ilkesi uyarınca, hangi eylemlerin
yasaklandığı ve bu yasak eylemlere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer
bırakmayacak biçimde kanunda gösterilmesi, kuralın açık, anlaşılır ve
sınırlarının belli olması gerekmektedir. Kişilerin yasak eylemleri önceden
bilmeleri gerektiği düşüncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin
güvence altına alınması amaçlanmaktadır. 8. Anayasa’nın 38. maddesinde idari suç ve cezalar ile adli suç ve
cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından, her ikisi de bu maddede öngörülen
ilkelere tabidir. Adli ve idari suçlarda davranış normlarına aykırı ve
haksızlık teşkil eden bir fiille, kanun koyucunun koruma altına aldığı bir
hukuki değerin ihlali söz konusu olup adli ve idari cezaların her ikisi de
cebir içermektedir. 9. Korunan hukuki değer ile ihlalin neden olduğu hukuki
sonuçların aynı olmaması ise idari suç ve cezalar ile adli suç ve cezalar
arasındaki temel farklılığı oluşturmaktadır. Adli para cezalarından daha yüksek
miktarlarda idari para cezalarının verilebilmesine olanak tanıyan düzenlemeler
de bulunmakla birlikte adli suçlar için öngörülen cezaların idari suçlar için
öngörülen cezalardan genellikle daha ağır olması, hürriyeti bağlayıcı cezaların
kural olarak adli suçlar yönünden geçerli olabilmesi, idari suçlarda kanun koyucunun
daha az önem atfettiği bir hukuki değerin ihlal edilmesi ve öngörülen
yaptırımın da genellikle idari bir makam tarafından idari usuller izlenerek
uygulanması nedeniyle Anayasa’nın 38. maddesindeki ilkelerin aynı boyut ve
kapsamıyla idari suçlara da uygulanması, işin mahiyetine uygun düşmemektedir.
Bu bağlamda, yasama organının ağır işleyen yapısı ile ekonomik ve teknik
hayatın hızla değişen ve gelişen şartları gözetilerek, suç ve cezalarda
kanunilik ilkesinin idari suçlar yönünden daha esnek uygulanması gerekmektedir. 10. Buna karşılık, " suçta ve cezada kanunilik "
ilkesinin daha esnek uygulandığı idari suçlar yönünden de suç ve cezalara
ilişkin düzenlemelerin yalnızca kanun metninde yer alması yeterli
değildir. Anayasa Mahkemesinin 14.1.2015 tarihli ve E.2014/100, K.2015/6
sayılı kararında da vurgulandığı üzere, söz konusu düzenlemelerin içerik
bakımından da belirli amacı gerçekleştirmeye elverişli olması gerekir. Bu
açıdan kanunun metni, bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal
yaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte
öngörebilmelerine imkân verecek düzeyde kaleme alınmış olmalıdır. Bu nedenle,
belirli bir kesinlik içinde kanunda hangi fiile hangi hukuksal yaptırımın bağlandığının
bireyler tarafından bilinmesi ve eylemlerin sonuçlarının öngörülebilmesi
gerekir. 11. Disiplin cezaları, kamu hizmetlerinin gereği gibi
yürütülmesini sağlamak amacıyla öngörülmüş, yapma veya yapmama biçiminde
beliren davranış kurallarının ihlali hâlinde uygulanan, yasal olarak
düzenlenmiş idari yaptırımlardır. Kamu hizmetlerini yürütenlerin görev, yetki
ve sorumlulukları kamu hizmeti ve hizmet gerekleri ile sınırlandırılmış, bu
sınırlar dışına çıkanların ise disiplin cezaları ile cezalandırılmaları ilgili
kanunlarda öngörülmüştür. 12. TRT personelinin disiplin suçları ve cezaları,
Anayasa’nın yukarıda yer alan hükümleri gereğince kanunla düzenlenmesi
öngörülen hususlar arasında yer almaktadır. 13. Kanun’da; disiplin suçları, disiplin cezalarının türleri,
disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullar, disiplin cezalarında
zamanaşımı, karar verme süreleri, disiplin cezalarına itiraz, savunma hakkı,
disiplin cezalarının uygulanma şekli ve disiplin cezalarının silinmesi
biçimindeki disiplin hukukuna ilişkin hususlara dair herhangi bir düzenleme
bulunmadığı gibi, disiplin cezalarıyla ilgili konuların yönetmelikle
belirlenmesini öngören kuralda herhangi bir ölçüte de yer verilmemiştir. Bu
hâliyle disiplin suç ve cezaları konusunda TRT personeli için getirilmiş kanuni
bir güvence bulunmamaktadır. İtiraz konusu kural, disiplin suç ve cezalarıyla
ilgili genel ilkeleri ortaya koymamakta, çerçeveyi çizmemekte, disiplin
cezalarını ve cezaları gerektiren eylemleri genel hatlarıyla da olsa
belirlememektedir. 14. Belirtilen niteliği nedeniyle disiplin cezaları ile
ilgili konuların, düzenlenecek yönetmelikle belirlenmesini öngören itiraz
konusu kural, yaptırım türlerini ve yaptırım konusu eylemleri yasal düzeyde
belirlememekte ve bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal
yaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte
öngörebilmelerine yasal çerçevede imkân tanımamaktadır. Bu yönüyle
kural, Anayasa’nın 38. maddesinde düzenlenen “suçta ve cezada
kanunilik” ilkesine ve Anayasa’nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında
hükme bağlanan “kanuni düzenleme” ilkesine aykırılık
oluşturmaktadır. 15. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 38. ve 128.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. IV- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 16 . Anayasa’nın
153. maddesinin üçüncü fıkrasında, “Kanun, kanun hükmünde kararname
veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının
Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde
Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca
kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede yayımlandığı günden
başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 6216 sayılı Kanun’un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanarak, Mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde, Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir
yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 17. 11.11.1983 tarihli ve 2954 sayılı Türkiye Radyo ve
Televizyon Kanunu’nun 56. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “…,
disiplin cezaları…” ibaresinin iptal
edilmesi nedeniyle doğacak
hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden , Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla
6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete’de
yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. V- HÜKÜM 11.11.1983 tarihli ve 2954 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon
Kanunu’nun 56. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “…, disiplin
cezaları…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna
ve İPTALİNE, iptal hükmünün, Anayasa’nın 153. maddesinin
üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası
gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA
YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 14.6.2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ