ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1996/26 Karar Sayısı : 1996/22 Karar Günü : 20.6.1996 R.G. Tarih-Sayı :09.01.1997-22872 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Karamanlı Kadastro Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 17.10.1983 günlü, 2924 sayılı "Orman
Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun"un 11.
maddesinin üçüncü fıkrasına 30.10.1995 günlü, 4127 sayılı Yasa'nın 1. maddesi
ile eklenen "Kadastro çalışmaları sırasında, fiilî kullanım durumuna göre
sınırlandırılması ve Hazine adına tespit yapılacak bu yerler üzerindeki
muhdesat ile tasarruf edenlerin isimleri, kadastro tutanağının beyanlar
hanesinde gösterilir" içerikli kuralın, Anayasa'nın 153. ve 170.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Hazine adına orman alanı dışına çıkarılıp tescil edilen
taşınmaza ilişkin davaya bakmakta olan Mahkeme, 2924 sayılı Yasa'nın 11.
maddesinin üçüncü fıkrasına 4127 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle eklenen
"Kadastro çalışmaları sırasında fiili kullanım durumuna
göre sınırlandırılması ve Hazine adına tespit yapılacak bu yerler
üzerindeki muhdesat ile tasarruf edenlerin isimleri, kadastro tutanağının
beyanlar hanesinde gösterilir" içerikli kuralın Anayasa'ya aykırılığı
savıyla iptalini istemiştir. III- YASA METİNLERİ A- İptali istenilen Yasa Kuralı 17.10.1983 günlü, 2924 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının
Desteklenmesi Hakkında Kanun'a 30.10.1995 günlü, 4127 sayılı Yasa'nın 1.
maddesi ile eklenen itiraz konusu tümceyi içeren üçüncü fıkranın da yer aldığı
11. madde şöyledir : "Madde 11- Bu Kanunun 2 nci madde (c) bendi kapsamına giren
tarla, bağ, bahçe, meyvelik, zeytinlik, fındıklık, fıstıklık (antep fıstığı)
gibi tarım alanları ve buralardaki yapı ve tesislerin yerleri; orman sınırları
dışına çıkarıldıkları tarihteki fiilî durumlarına göre ifraz edilerek, bu
yerleri kullanan kişilere, rayiç bedelleri peşin veya on yıllık süre içinde ve
eşit taksitle alınmak üzere, Tarım ve Orman Bakanlığınca satılır. Taksitle ödemelerdeki borçlanmalara, TC. Ziraat Bankasının ziraî
kredilere uyguladığı yıllık faiz oranı uygulanır. 3402 sayılı Kadastro Kanununa göre bu yerlerin kadastrosu öncelikle
yapılır. Kadastro çalışmaları sırasında, fiilî kullanım durumuna göre
sınırlandırması ve Hazine adına tesbit yapılacak bu yerler üzerindeki muhdesat
ile tasarruf edenlerin isimleri, kadastro tutanağının beyanlar hanesinde
gösterilir. 3402 sayılı Kanunun 11 inci maddesinde belirtilen askı ilanı hariç,
diğer ilanlar yapılmaz. Kadastro çalışmaları sonucunda belirlenen kişilerin, bu
maddenin dördüncü fıkrasına göre, gerçek hak sahibi olup olmadıkları hususu,
ayrıca Orman Bakanlığınca tespit edilir. Hak sahiplerinin bu madde hükmünden
yararlandırılmasında, sulu toprakta 40, kuru toprakta 100 dönümlük sınırlamaya
uyulur. Yararlanacak kişilerin hak sahibi olabilmesi için, orman köyü
nüfusuna kayıtlı olmaları ve bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren geriye
yönelik en az 5 yıl müddetle o yerde ikâmet etmiş bulunmaları gerekir. Rayiç bedelin belirlenerek hak sahiplerine tebliğinden itibaren
hak sahiplerince bir yıl içinde satın alınmayan yerler, ihale ile hak sahipliği
tanımına uygun üçüncü kişilere, birinci fıkradaki şartlarla satılır. 31/12/1981 tarihinden itibaren Orman köyü nüfusuna kayıtlı olanlar
da hak sahibi sayılırlar. Orman Kanunu hükümlerine göre tahsis edilen yerler ile hazinenin
mülkiyetinden çıkan veya kamu hizmetine tahsis edilen veya bu maksatla fiilen
kullanılan taşınmaz mallarda bu madde hükmü uygulanmaz." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin dayandığı Anayasa kuralları
şunlardır: 1- "MADDE 153/Son.- Anayasa Mahkemesi kararları Resmî
Gazetede hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare
makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar." 2- "MADDE 170.- Ormanlar içinde veya bitişiğindeki köyler
halkının kalkındırılması, ormanların ve bütünlüğünün korunması bakımlarından,
ormanın gözetilmesi ve işletilmesinde Devletle bu halkın işbirliğini sağlayıcı
tedbirlerle, 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman
niteliğini tamamen kaybetmiş yerlerin değerlendirilmesi; bilim ve fen
bakımından orman olarak muhafazasında yarar görülmeyen yerlerin tespiti ve
orman sınırları dışına çıkartılması; orman içindeki köyler halkının kısmen veya
tamamen bu yerlere yerleştirilmesi için Devlet eliyle anılan yerlerin ihya
edilerek bu halkın yararlanmasına tahsisi kanunla düzenlenir. Devlet, bu halkın işletme araç ve gereçleriyle diğer girdilerinin
sağlanmasını kolaylaştırıcı tedbirleri alır. Orman içinden nakledilen köyler halkına ait araziler, Devlet
ormanı olarak derhal ağaçlandırılır." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,
Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 11.6.1996 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, iptali
istenilen yasa kuralı, aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa maddeleri ile bunların
gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı Türkiye'nin kadastrol topoğrafik haritasına dayalı olarak taşınmaz
malların sınırlarını arazi ve harita üzerinde belirterek hukuksal durumlarını
saptamak ve bu suretle Medenî Yasa'da öngörülen tapu sicilini kurmak amacıyla
21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro Yasası çıkarılmıştır. Bu Yasa'nın 45.
maddesinin tarla, bağ, bahçe, meyvelik gibi yerlerin, 6831 sayılı Yasa'nın 2.
maddesinin (B) bendi uyarınca orman dışına çıkarılması ve 31.12.1981'den önceki
vergi kaydı ya da geçerli bir belgeye dayanmak koşuluyla aynı Yasa'nın 14.
maddesine göre zilyedleri adına tesbiti öngörülen birinci fıkrası ile ikinci
fıkrası ve üçüncü fıkrasındaki "... tapulu yerlerle ..." ibaresi ve
ikinci fıkrası Anayasa Mahkemesi'nin 1987/31 Esas, 1988/13 Karar sayılı,
1.6.1988 günlü kararı ile iptal edilmiştir. İptal kararından sonra bu kez, Orman Köylülerinin Kalkınmalarının
Desteklenmesi Hakkında 2924 sayılı Yasa'da 28.8.1991 günlü, 3763 sayılı Yasa
ile değişiklik yapılarak 11. maddenin üçüncü fıkrasına eklenen "Kadastro
sırasında Hazine adına tesbit edilen bu yerler üzerinde sözü geçen Kanunun 14.
maddesinde öngörülen 40 ve 100 dönümlük sınırlama gözönünde bulundurularak
kullanan kişilerin adları kadastro tutanağının beyanlar hanesinde gösterilir.
Bu tesbitlerin kesinleşmesinden sonra, beyanlar hanesinde adı geçen kişilere
Orman Bakanlığınca bir arazi kullanma belgesi verilir." kuralı, orman
köylüsü olup olmadıklarına bakılmaksızın bu yerlerin kadastro tutanağının
beyanlar hanesinde gösterilen kişilere satışını öngörmesi ve madde içeriğinin
tümlüğü gözetilerek Anayasa Mahkemesi'nin 30.3.1993 günlü, Esas 1992/48, Karar
1993/14 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. İtiraz konusu 4127 sayılı Yasa ile 2924 sayılı Yasa'nın iptal
edilen kuralı yeniden düzenlenmiştir. Böylece, kadastro çalışmaları sırasında
eylemli kullanım durumuna göre sınırlandırılan ve Hazine adına tesbiti yapılan
bu yerler üzerindeki muhdesat ile tasarruf edenlerin adlarının kadastro
tutanağının beyanlar hanesinde gösterilmesi; ayrıca bu kişilerin gerçek hak
sahibi olup olmadıklarının Orman Bakanlığınca saptanması; bu kişilerin hak
sahibi olabilmeleri için Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak geriye
doğru 5 yıl süreyle o yerde ikamet etmeleri ve orman köyü nüfusuna kayıtlı
olmaları koşuluna bağlanmıştır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuran Mahkeme itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 153. maddesinin
son fıkrasıyla 170. maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüştür. 1- Anayasa'nın 153. Maddesi Yönünden İnceleme Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasında; Anayasa Mahkemesi
kararlarının, yasama, yürütme ve yargı organları ile yönetim makamlarını,
gerçek ve tüzelkişileri bağlayacağı öngörülmüştür. Bu kural gereğince yasama
organı, yapacağı yeni düzenlemelerde daha önce aynı konuda verilen Anayasa
Mahkemesi kararlarını gözönünde bulundurmak; bu kararları etkisiz kılacak
biçimde yeni yasa çıkarmamak; Anayasa'ya aykırı bulunarak iptal edilen
kuralları aynen yasalaştırmamak yükümlülüğündedir. Yasama organı,
kararların yalnız sonuçları ile değil, bir bütünlük içinde, gerekçeleri ile de
bağlıdır. Anayasa Mahkemesi kararları, gerekçeleriyle, genel olarak yasama
işlemlerini değerlendirme ölçütlerini içerir ve yasama organının etkinliklerini
yönlendirme işlevi de görürler. Bu nedenle yasama organı, yasa çıkarırken iptal
edilen yasalara ilişkin kararların sonuçları ile birlikte gerekçelerini de
gözönünde bulundurur. İptal edilen yasalarla sözcükleri ayrı da olsa aynı
doğrultu, içerik ya da nitelikte yeni yasa çıkarılması Anayasa'nın 153.
maddesine aykırı olur. Bir yasa kuralının Anayasa'nın 153. maddesine aykırılığından söz
edilebilmesi için, iptal edilen önceki kural ile "aynı" ya da
"benzer nitelikte" olması gerekir. Bunların saptanabilmesi için
öncelikle, aralarında "özdeşlik" yani amaç, anlam ve kapsam
yönlerinden benzerlik olup olmadığının incelenmesi gerekir. İçeriği yukarıda açıklanan, iptal edilen önceki kuralla itiraz
konusu yeni kural anlam ve kapsam yönlerinden aynı nitelikte olmadığından
Anayasa'nın 153. maddesine aykırılık görülmemiştir. 2- Anayasa'nın 170. Maddesi Yönünden İnceleme Başvuran Mahkeme, iptalini istediği kuralla, orman köylüsü olup
olmadıklarına hattâ ormanı tahrip edip etmediklerine bakılmaksızın, bu yerleri
kullanan kişilere arazi verilmesinin ve takdir edilecek râyiç bedel üzerinden
satışının yapılmasının orman alanlarının daraltılması ve tahribi sonucunu
doğuracağından, bu durumun Anayasa'nın 170. maddesine aykırı olduğunu ileri
sürmüştür. Oysa, Anayasa'nın 170. maddesinde orman içinde ya da bitişiğindeki
köyler halkının kalkındırılması, ormanların ve tümlüğünün korunması
yönlerinden, ormanın gözetilmesi ve işletilmesinde Devletle bu halkın
işbirliğini sağlayıcı önlemlerle, 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen
bakımından orman niteliğini tamamen yitirmiş yerlerin değerlendirilmesi, bilim
ve fen bakımından da orman olarak korunmasında yarar görülmeyen yerlerin
tesbiti ve orman sınırları dışına çıkartılması, orman içindeki köyler halkının
kısmen veya tamamen bu yerlere yerleştirilmesi için Devlet eliyle bu
yerlerin ihya edilerek yasayla bu halkın yararlanmasına özgülenmesinin (tahsis
edileceği) yasayla düzenleneceği öngörülmüştür. Orman alanı dışına çıkarılan yerlerin hak sahiplerine satışını
öngören kural, Mahkeme'nin itiraz konusu yaptığı kural olmayıp 11. maddenin
bunu izleyen öbür bölümleridir. Bu durumda itiraz konusu kuralın Anayasa'nın
170. maddesiyle bir ilgisi yoktur. VI- SONUÇ 17.10.1983 günlü, 2924 sayılı "Orman Köylülerinin
Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun"un 11. maddesinin üçüncü
fıkrasına 30.10.1995 günlü, 4127 sayılı Yasa'nın 1. maddesi ile eklenen
"Kadastro çalışmaları sırasında, fiilî kullanım durumuna göre
sınırlandırması ve Hazine adına tespit yapılacak bu yerler üzerindeki muhdesat
ile tasarruf edenlerin isimleri, kadastro tutanağının beyanlar hanesinde
gösterilir." tümcesinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
Aysel PEKİNER'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 20.6.1996 gününde karar verildi. Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1996/26 Karar Sayısı : 1996/22 Anayasamızın dördüncü kısmında yer alan Malî ve Ekonomik
hükümlerin ikinci bölüm, IV. kısımda Ormanlar ve Orman Köylüsü başlığı altında
169. maddede ormanların korunması ve geliştirilmesi, 170. madde hükmü ile de
orman köylüsünün korunmasına ilişkin kurallar düzenlenmiştir. Anayasa'nın 170. maddesinde, ormanlar içinde veya bitişiğindeki
köyler halkının kalkındırılması, ormanların ve orman bütünlüğünün korunması
bakımından, ormanın gözetilmesi ve işletilmesinde devletle bu halkın
işbirliğini sağlayıcı tedbirlerin alınacağı, 31.12.1981 tarihinden önce bilim
ve fen bakımından orman niteliğini tamamen kaybetmiş yerlerin
değerlendirilmesi, bilim ve fen bakımından orman olarak muhafazasında yarar
görülmeyen yerlerin tesbiti ve orman sınırları dışına çıkartılması, orman
içindeki köyler halkının kısmen veya tamamen bu yerlere yerleştirilmesi için
Devlet eliyle anılan yerlerin ihya edilerek Yasa'yla bu halkın yararlanmasına
tahsis edileceği öngörülmüştür. Orman köylülerinin kalkınmalarının desteklenmesi hakkındaki
düzenlemelerde, orman içi veya bitişiği köyler halkının ekonomik yönden
güçlendirilmelerine olanak sağlanırken sadece yararlanmaya tahsis edileceğine
ilişkin kuralların yer alması halinde Anayasa'nın yukarıda sözü
edilen kuralına uyulmuş olacaktır. İptale konu edilen 2924 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının
Desteklenmesi Hakkında Kanun'un değişikliğine ilişkin 4127 sayılı Yasa ile
değiştirilen 11. maddenin dördüncü fıkrasında "... muhdesat ile tasarruf
edenlerin isimleri kadastro tutanağının beyanlar hanesinde gösterilir."
ifadesine yer verilmiş, belirlenen kişilerin gerçek hak sahibi olup
olmadıklarının ayrıca Orman Bakanlığı'nca saptanacağı öngörülmüş, anılan
maddenin son fıkrasında ise rayiç bedelin belirlenerek hak sahiplerine
tebliğinden itibaren hak sahiplerince bir yıl içinde satın alınmayan yerlerin
ihale ile hak sahipliği tanımına uygun üçüncü kişilere satılacağı hükme
bağlanmıştır. Burada kadastro tutanağının beyanlar hanesinde tasarruf edenlerin
isimlerinin yazılması ile başlanılan uygulama sonucunda bu yerlerin satışının
gerçekleştirilebileceği anlaşılmaktadır. Oysa Anayasa'nın anılan maddelerinde Devletin ormanların korunması
ve sahalarının genişletilmesi yükümlülüğü bulunduğu gibi Devlet ormanlarının
mülkiyetinin devredilemeyeceği de kurala bağlanmıştır. Anayasa'nın 170. maddesinde öngörülen orman köylüsünün korunmasına
yönelik önlemler sonucunda da "bu halkın yararlanmasına tahsisin kanunla
düzenleneceği" hükmünün yer alması karşısında Anayasa'nın özel kişilere
mülkiyetin devri sonucunu doğuracak satış amacını taşımadığı açıktır. Oysa
iptali istenen kural, satışla sonuçlanabilecek bir dizi işlemin başlangıcı ve
mülkiyetin kazanılmasına neden olabilecek nitelikte olup, kadastro çalışmaları
sırasında tasarruf edenlerin isimlerinin beyanlar hanesinde gösterilmesi ile bu
kişilerin Orman Bakanlığı tarafından hak sahibi olup olmadıklarının
saptanmasına olanak sağlanması ve rayiç bedelin belirlenerek satışın
gerçekleştirilmesi yukarıdan beri açıklandığı üzere Anayasa'nın 170. maddesi
ile gözetilen amaca aykırıdır. Anayasa Mahkemesi 30.3.1993 günlü, Esas 1992/48, Karar 1993/14
sayılı kararında; Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında
Yasa ile getirilecek düzenlemelerin, Anayasa'nın 170. maddesinde öngörülen
amaca uygun olması gerekeceği, orman niteliğini yitirdiği için orman sınırları
dışına çıkarılan yerlerin, orman köylüsünün yararlanmasına tahsis edilmesi
gerekeceği ve 2924 sayılı Yasa'nın değişik 11. maddesinin birinci fıkrasında
yer alan; orman niteliğini yitiren yerleri kullanan kimselere orman köylüsü
olup olmadıkları gözetilmeden arazi verilmesi ve bu yerlerin takdir edilecek
rayiç bedel üzerinden kullanan kişilere satışının yapılmasını sağlayan anılan
Yasa'nın 11. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci tümcesinin sonundaki "...
kullanan kişilerin adları kadastro tutanağının beyanlar hanesinde
gösterilir." kuralı Anayasa'ya aykırı görülerek iptal edilmiştir. Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasında, "Anayasa
Mahkemesi kararları Resmî Gazete'de hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve
yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar."
denilmektedir. Yasama organı, iptal kararından sonraki yeni yasada Anayasa
Mahkemesi kararlarının gerekçelerini gözetmek zorundadır. Kuşkusuz hukuk
devletinin niteliklerinden biri de Anayasa Mahkemesi kararlarına uyma ve
gereğini yerine getirme yükümlülüğüdür. 2924 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi
Hakkında Kanun'un değişikliğine ilişkin 4127 sayılı Yasa ile getirilen 11.
maddenin dördüncü fıkrasında yer alan "muhdesat ile tasarruf edenlerin
isimleri kadastro tutanağının beyanlar hanesinde gösterilir." kuralının,
Anayasa Mahkemesi'nin sözü edilen kararının bağlayıcılığı gözönüne alınmadan
Anayasa'nın 153. maddesine aykırı olarak yasalaştırılması karşısında iptali
gerekir. Belirtilen nedenlerle Anayasa'ya aykırılık itirazını reddeden
karara karşıyım. Üye Aysel PEKİNER