ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı    : 2017/121 Karar Sayısı  : 2017/121 Karar Tarihi : 12.7.2017 R.G.Tarih-Sayısı : 25.8.2017-30165 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kocaeli 2. Vergi
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 27.10.1999 tarihli ve
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun, 18.6.2009 tarihli ve 5911 sayılı Kanun’un 62.
maddesiyle değiştirilen 238. maddesinin 28.3.2013 tarihli ve 6455 sayılı
Kanun’un 15. maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde
yer alan “ …eşyanın gümrüklenmiş değerinin… ” ibaresinin Anayasa’nın 2. ve
13. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir OLAY: Davacı tarafından idarî para cezasının
iptali için açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu ibareyi içeren 238. maddesi şöyledir: “Madde 238- (Değişik: 18/6/2009-5911/62 md.) 1. (Değişik: 28/3/2013-6455/15 md.) 241 inci maddenin üçüncü
fıkrasının (h), (l) ve (m) bentleri, dördüncü fıkrasının (g) ve (h) bentleri
ile beşinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen durumlar hariç, dâhilde işleme
rejimi, gümrük kontrolü altında işleme rejimi ile geçici ithalat rejimine
ilişkin hükümlerin ihlali halinde eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki
katı, tam muafiyet suretiyle geçici olarak ithal edilen özel kullanıma mahsus
taşıtlar için gümrük vergileri tutarının dörtte biri oranında para cezası
verilir. Ancak, dâhilde işleme rejimi kapsamı ithal eşyasının, işleme
faaliyetindeki hali veya işlem görmüş ürün hali de dahil olmak üzere rejim
çerçevesinde izin verilen yerlerde tespiti halinde, ithal eşyasının gümrük
vergileri tutarının iki katı oranında para cezası verilir. Bu cezanın ödeme
süresi içinde eşyanın gümrükçe onaylanmış başka bir işlem veya kullanıma tabi
tutulmaması halinde eşyanın gümrük vergileri tutarında para cezası tahsil
edilir. 2. Birinci fıkraya göre verilen cezalar 241 inci maddenin altıncı
fıkrasında belirtilen miktardan az olamaz. 3. Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri hakkında bu maddenin
para cezasına ilişkin hükümleri ile 241 inci maddenin üçüncü fıkrasının (h),
(l) ve (m) bentleri, dördüncü fıkrasının (g) ve (h) bentleri ile beşinci
fıkrasının (b) bendi hükümleri uygulanmaz. Bu durumda, 241 inci maddenin
birinci fıkra hükmü uygulanır.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep
KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M.
Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf
Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31.5.2017 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Aydın AYGÜN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan
Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A. Sınırlama Sorunu 3. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, Anayasa
Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran
mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. 4. Başvuran Mahkeme, 4458 sayılı Kanun’un, 5911 sayılı Kanun’un
62. maddesiyle değiştirilen 238. maddesinin, 6455 sayılı Kanun’un 15.
maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “ …eşyanın
gümrüklenmiş değerinin… ” ibaresinin iptalini talep etmiştir. 5. Bakılmakta olan davada uyuşmazlık, dâhilde işleme rejimine
aykırılık nedeniyle uygulanan idarî yaptırıma ilişkindir. Kanun’un 238.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan itiraz konusu ibare, dâhilde işleme
rejimi, gümrük kontrolü altında işleme rejimi ile geçici ithalat rejimine ilişkin
hükümlerin ihlali halinde uygulanacak para cezasının belirlenmesinde ölçü
alınacak ortak hükümdür. Ancak bakılmakta olan davada, gümrük kontrolü altında
işleme rejimi ile geçici ithalat rejimine aykırılık bulunmamaktadır. 6. Açıklanan nedenle, 27.10.1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük
Kanunu’nun, 18.6.2009 tarihli ve 5911 sayılı Kanun’un 62. maddesiyle
değiştirilen 238. maddesinin 28.3.2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun’un 15.
maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan, “ …eşyanın
gümrüklenmiş değerinin… ” ibaresine yönelik esas incelemenin “ 241 inci
maddenin üçüncü fıkrasının (h) bendi ile dördüncü fıkrasının (h) bendinde
belirtilen dâhilde işleme rejimiyle ilgili durumlar hariç, dâhilde işleme
rejimi” yönünden sınırlı olarak yapılmasına, OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. B. İtirazın Gerekçesi 7. Başvuru kararında özetle, itiraz konusu ibarenin yer aldığı
kural kapsamında yasaklanan fiillerin gerçekleştirilmesi halinde uygulanacak
idarî para cezasının gümrüklenmiş değer üzerinden belirlenmesinin, hukuk
devleti ilkesinin unsurlarından biri olan suç ve cezalar arasında ölçülülük
ilkesine aykırılık oluşturduğu, para cezasının belirlenmesinde kıstas alınan
gümrüklenmiş değerin, bir suç için öngörülen cezanın, bu suçun işlenmesi sonucu
bozulan kamu düzeninin yeniden tesisi amacına elverişli, gerekli ve bu amaçla
orantılı olmadığı belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2. ve 13. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 8. İtiraz konusu ibarenin yer aldığı kuralda, Kanun’un 241.
maddesinin üçüncü fıkrasının (h), (l) ve (m) bentleri, dördüncü fıkrasının (g)
ve (h) bentleri ile beşinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen durumlar hariç,
dâhilde işleme rejimi, gümrük kontrolü altında işleme rejimi ile geçici ithalat
rejimine ilişkin hükümlerin ihlali halinde eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki
katı, tam muafiyet suretiyle geçici olarak ithal edilen özel kullanıma mahsus
taşıtlar için gümrük vergileri tutarının dörtte biri oranında para cezası
verileceği öngörülmüştür. 9. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. 10. Hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde olduğu
gibi kabahatler hukuku açısından da Anayasa'ya bağlı kalmak koşuluyla hangi
eylemlerin kabahat sayılacağı, bunlara uygulanacak yaptırımın türü ve ölçüsü,
yaptırımın ağırlaştırıcı ve hafifletici nedenlerinin belirlenmesi gibi
konularda kanun koyucunun takdir yetkisi bulunmaktadır. 11. Kanun koyucu, takdir yetkisi içerisindeki bu düzenlemeleri
yaparken hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan ölçülülük ilkesiyle de
bağlıdır. Bu ilke ise “ elverişlilik” , “ gereklilik” ve “ orantılılık ”
olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. “ Elverişlilik ”, getirilen
kuralın ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, “ gereklilik” ,
getirilen kuralın ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını, “ orantılılık” ise
getirilen kural ile ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifade
etmektedir. Bir kuralda öngörülen düzenleme ile ulaşılmak istenen amaç arasında
da “ ölçülülük ilkesi ” gereğince makul bir dengenin bulunması zorunludur. 12. İtiraz konusu ibarenin yer aldığı kuralda, dâhilde işleme
rejimine aykırı davranışları gerçekleştirenlere eşyanın gümrüklenmiş değeri
üzerinden hesaplanacak idarî para cezasının uygulanacağı öngörülmektedir.
Gümrüklenmiş değer kavramı Kanun’un 3. maddesinde, “ Uluslararası Kıymet
Sözleşmesine göre belirlenecek; ithal eşyası için eşyanın CIF kıymeti ile
gümrük vergileri toplamını, ihraç eşyası için FOB kıymeti ile gümrük vergileri
toplamını ifade etmektedir ” şeklinde tanımlanmıştır. Kısaca gümrüklenmiş
değer, eşyanın vergileri de içinde olmak üzere eşyanın kendi değerini ifade
etmektedir. 13. Dâhilde işleme rejimi ekonomik etkili gümrük rejimleri
arasında yer alır. Bu rejim, serbest dolaşımda bulunmayan hammadde veya ara
malın Türkiye Gümrük Bölgesi içerisinde işleme faaliyetine tabi tutulmak üzere
geçici olarak ithal edilmesi ve işleme faaliyeti sonrasında elde edilen işlem
görmüş ürünün yeniden ihraç edilmesi esasına dayanır. Bu kapsamda, ihraç
edilmek üzere geçici ithal edilen eşyanın vergi ve resimleri şartlı muafiyet
sistemi gereği teminata bağlanabilir ya da geri ödeme sistemi uyarınca eşyanın
serbest dolaşıma girişi esnasında tahsil edilmiş olan ithalat vergileri,
ihracatın gerçekleştirilmesi halinde geri ödenir. Ancak dâhilde işleme rejimi
kapsamında ithal edilen eşyanın ihracatının gerçekleşmemesi durumunda ise
mevzuatta öngörülen gümrük yükümlülüğü doğar. 14. Uluslararası ticarete konu olan malın bir ülkeye girişi, bir
ülkeden çıkışı, bir ülkede geçici veya sürekli olarak bulunuşu ya da bir
ülkeden doğrudan geçişi için uygulanması gereken kuralların belirlenmesi kanun
koyucunun takdir yetkisindedir. Mevcut ticaret politikalarının uygulanmasıyla
istihdamın ve ekonomik büyümenin sağlanmasına hizmet etmesi amacıyla kanun
koyucu belirtilen takdir yetkisi çerçevesinde dış ticaretin işleyişine ilişkin
çeşitli kurallar koyabilir, tedbirler alabilir. Buna göre gümrük mevzuatına
aykırı fiiller için adli veya idarî çeşitli yaptırımlar öngörmek, bu
yaptırımların caydırıcılığını belirlemek de takdir yetkisi kapsamındadır. 15. Dâhilde işleme rejimine aykırı davrananlar için belirlenecek
idarî para cezasının miktarının hesaplanmasında eşyanın gümrüklenmiş değerinin
dikkate alınmasının, gümrük rejimlerine aykırı davranışların önüne geçilmesi
için uygulanacak idarî yaptırımların caydırıcı olmasını sağlamaya yönelik
olduğu anlaşılmaktadır. 16. Gümrük rejimi düzenlemelerinin önemli fonksiyonlarından biri
de dış ticarette koruma önlemlerini gerçekleştirmesidir. Dış ticarette koruma
önlemleri dikkate alındığında ulusal sanayi, tarım, ticaret ve hizmetlerin
haksız rekabete karşı korunmasında gümrük rejimi düzenlemelerinin etkisi önemli
role sahiptir. Bu önem nedeniyle de kanun koyucunun gümrük rejimlerinin düzenli
bir şekilde işlemesi için ithalat ve ihracatçılara bazı yükümlülükler
yüklemesinin, kamu yararı bakımından gereksiz olduğu söylenemez. Kanun
koyucunun gümrük rejimlerinin ihlaline, belirlenen yükümlülüklere aykırı
hareket edilmesine idarî para cezası öngörmesi ve bu cezaların da gümrüklenmiş
değer üzerinden belirlemesi takdir yetkisi kapsamındadır. Bu bağlamda itiraz
konusu ibarenin, ölçülülük ilkesinin alt ilkeleri olan elverişlilik ve
gereklilik ilkeleriyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır. 17. Bunun yanında, dış ticaret politikalarının etkin bir biçimde
uygulanması, gümrük rejimlerinin öngörülen amaçlarına uygun şekilde işlemesi
sağlanarak mal ve finans piyasalarının böylece milli ekonominin korunması,
vergi kaybının önlenmesiyle birlikte yerli üretimin haksız rekabet karşısında
dezavantajlı konuma düşürülmemesi amaçları gözetildiğinde dâhilde işleme
rejimine aykırı hareket edenlere uygulanacak idarî yaptırımın belirlenmesinde,
eşyanın gümrüklenmiş değerinin esas alınmasının orantısız olduğu söylenemez.
Bununla birlikte, ithal edilen her farklı hammadde ve ara malın değeri
birbirinden farklıdır. Bu itibarla, idari para cezası belirlenirken “...eşyanın
gümrüklenmiş değerinin.. .”  esas alınmasıyla amaç ile araç arasında
makul ve uygun bir ilişki kurulduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca, itiraz konusu
ibarenin yer aldığı kuralda dâhilde işleme rejimine aykırılık halinde
uygulanacak yaptırımlar, gerçekleştirilen aykırılığın niteliğine göre de farklı
biçimlerde düzenlenmiştir. Bu kapsamda, dâhilde işleme rejiminin sağladığı
ayrıcalıklardan faydalanarak ülkeye getirilen ithal eşyayı, ihraç
pazarlarındaki problemler ya da ihracatçıdan kaynaklı sorunlar nedeniyle
işleyerek ihraç edemeyen, ancak ithal eşyasını dâhilde işleme rejimde
belirlenen yerlerde bulunduranlara öngörülen para cezası ile dâhilde işleme
rejimini kasten ihlal ederek yurda getirdiği eşyayı iç piyasaya satanlara
öngörülen para cezası birbirinden ayrılmıştır. Bu yönüyle de kanun koyucunun
takdir yetkisi kapsamında olan kuralın ölçülülük ilkesine aykırılık oluşturduğu
söylenemez. Dolayısıyla itiraz konusu ibare hukuk devleti ilkesine aykırı
değildir. 18. Açıklanan nedenlerle, 4458 Sayılı Kanun’un, 5911 sayılı
Kanun’un 62. maddesiyle değiştirilen 238. maddesinin, 6455 sayılı Kanun’un 15.
maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer
alan  “ …eşyanın gümrüklenmiş değerinin… ” ibaresi “ 241 inci
maddenin üçüncü fıkrasının (h) bendi ile dördüncü fıkrasının (h) bendinde
belirtilen dâhilde işleme rejimiyle ilgili durumlar hariç, dâhilde işleme
rejimi” yönünden, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin
reddi gerekir. 19. Kuralın Anayasa’nın 13. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. IV. HÜKÜM 27.10.1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 18.6.2009
tarihli ve 5911 sayılı Kanun’un 62. maddesiyle değiştirilen 238. maddesinin,
28.3.2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle değiştirilen (1)
numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan; A- “ …eşyanın gümrüklenmiş değerinin… ” ibaresine ilişkin
esas incelemenin “ 241 inci maddenin üçüncü fıkrasının (h) bendi ile dördüncü
fıkrasının (h) bendinde belirtilen dâhilde işleme rejimiyle ilgili durumlar
hariç, dâhilde işleme rejimi ” yönünden sınırlı olarak yapılmasına, B- “ …eşyanın gümrüklenmiş değerinin… ” ibaresinin “ 241
inci maddenin üçüncü fıkrasının (h) bendi ile dördüncü fıkrasının (h) bendinde
belirtilen dâhilde işleme rejimiyle ilgili durumlar hariç, dâhilde işleme
rejimi ” yönünden, Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
12.7.2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ