ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:2002/162 Karar Sayısı:2007/89 Karar Günü:27.11.2007 Resmi gazete tarihi ve Sayısı:26.01.2008 - 26768 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ermenek Asliye Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 22.11.2001 günlü, 4721
sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 112. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan
"...tüzükte gösterilen sebeplerle..." ibaresinin Anayasa'nın 2., 11.,
13., 33. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Vakfı zarara uğrattıkları gerekçesiyle Türk Medeni Kanunu
Hükümlerine Göre Kurulan Vakıflar Hakkında Tüzük'ün 23. maddesi uyarınca vakıf
yöneticilerinin görevden uzaklaştırılmaları amacıyla açılan davada, itiraz
konusu ibarenin Anayasaya aykırılığı iddiasını ciddi bulan Mahkeme iptali
istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun itiraz
konusu ibareyi de içeren 112. maddesi şöyledir: " Haklı sebepler varsa mahkeme, vakfın yönetim organı veya denetim
makamının istemi üzerine diğerinin yazılı görüşünü aldıktan sonra vakfın
örgütünü, yönetimini ve işleyişini değiştirebilir. Mahkeme, denetim makamının başvurusu üzerine, tüzükte
gösterilen sebeplerle duruşma yaparak yöneticileri görevden alabilir ve
vakıf senedinde başka bir hüküm yoksa yenisini seçebilir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuruda Anayasa'nın 2., 11., 13., 33. ve 38. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in
katılımlarıyla 12.11.2002 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında; dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, temel hakların ancak kanunla
sınırlanabileceği, Anayasa'nın 33. maddesinde herkesin önceden izin almaksızın dernek
kurma özgürlüğünün bulunduğu, bu kuralın vakıflar için de geçerli olduğu,
kuralın bir cezai yaptırım niteliğinde olması nedeniyle yasayla düzenlenmesi
gerekirken tüzükte düzenlenmesine olanak tanındığı, vakıf yöneticilerinin hangi
nedenlerle görevden alınacağı hususunun yasanın yollamasıyla düzenleyici bir
idari işlem niteliğinde olan tüzükte gösterilmesi ve tüzük hükmüne göre
yaptırım uygulanmasına olanak tanınmasının Anayasa'nın 2., 11. 13., 33. ve 38.
maddelerine aykırılık oluşturacağı ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kural 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun vakıflara
ilişkin üçüncü bölümünde yer almaktadır. Vakıf yöneticilerinin değiştirilmesini
konu alan kuralın birinci fıkrasında, haklı nedenlerin varlığı durumunda,
vakfın yönetim organı veya denetim makamının istemi üzerine diğerinin yazılı
görüşü alındıktan sonra vakfın örgütü, yönetimi ve işleyişinin mahkeme
kararıyla değiştirilebileceği öngörülmektedir. İtiraz konusu ibarenin de yer
aldığı ikinci fıkrasında, denetim makamının başvurusu üzerine, tüzükte
gösterilen sebeplerle ve duruşma yapılarak vakıf yöneticilerinin mahkeme
tarafından görevden alınabileceği ve vakıf senedinde başka bir hüküm
bulunmadığı hallerde yenisinin yine mahkemece seçilebileceği belirtilmektedir. 3.12.2001 günlü, 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve
Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 22. maddesinde 4721 sayılı Türk Medeni
Kanunu'nda öngörülen tüzük ve yönetmeliklerin çıkartılması ya da eski kanuna
göre çıkartılmış olanların değiştirilmesine kadar Türk Medeni Kanunu'na aykırı
olmayan hükümlerinin uygulanacağı öngörülmektedir. İtiraz konusu kuralın atıfta
bulunduğu tüzük, 21.8.1970 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Türk Medeni Kanunu
Hükümlerine Göre Kurulan Vakıflar Hakkında Tüzük'tür. Bu Tüzüğün 23. maddesine
göre yöneticilerin görevden alınması amacıyla dava açma yetkisi, denetim makamı
olan Vakıflar Genel Müdürlüğü'nündür. Anayasa'nın 33. maddesinin dördüncü fıkrasında dernek kurma
hürriyetinin kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir
denilmektedir. Buna göre derneklerin organlarının oluşumunun, görevden
alınmasının, seçiminin, faaliyet esas ve usullerinin kanunla düzenleneceği
açıktır. Maddenin son fıkrasında bu hükümlerin vakıflarla ilgili olarak da
uygulanacağı öngörüldüğünden, iptali istenen kuralda vakıf yöneticilerinin
görevden alınma nedenlerinin yasa yerine tüzüğe bırakılması Anayasa'ya
aykırılık oluşturur. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu ibare Anayasa'nın 33.
maddesine aykırıdır; iptali gerekir. Ahmet AKYALÇIN karara ek gerekçe ile katılmıştır. VI- SONUÇ 22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 112.
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "... tüzükte gösterilen
sebeplerle..." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
27.11.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit ADALI Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Mustafa YILDIRIM Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla PERKTAŞ EK GEREKÇE Anayasa'nın 7. maddesinde, "Yasama yetkisi Türk Milleti
adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez"
denilmektedir. Buna göre Anayasa'da yasa ile düzenlenmesi öngörülen konularda
yürütme organına genel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesi
olanaklı değildir. Yürütmenin düzenleme yetkisi, sınırlı, tamamlayıcı ve bağlı
bir yetkidir. Bu nedenle, Anayasa'da öngörülen ayrık durumlar dışında, yürütme
organına yasalarla düzenlenmemiş bir alanda genel nitelikte kural koyma yetkisi
verilemez. Ayrıca, yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir yasa kuralının
Anayasa'nın 7. maddesine uygun olabilmesi için temel ilkelerin konulması,
çerçevesinin çizilmesi, sınırsız, belirsiz, geniş bir alanın bırakılmaması
gerekir. Bu nedenle, iptali istenilen kuralla vakıf yöneticilerinin
görevden alınma sebeplerinin çerçevesi çizilmeden sınırsız ve belirsiz olarak
tüzüğe bırakılması ayrıca Anayasa'nın 7. maddesine de aykırılık oluşturur. Üye Ahmet AKYALÇIN