ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2011/80 Karar Sayısı : 2012/122 Karar Günü : 20.9.2012 R.G. Tarih-Sayı :
01.12.2012-28484 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Hava Kuvvetleri
Komutanlığı Hava Eğitim Komutanlığı Askeri Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 25.10.1963 günlü, 353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesinin
'' eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı bir suç ise sanıkların
yargılanmaları askeri mahkemelere '' bölümünün, Anayasa'nın
145. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sanıklar hakkında askerlikten kurtulmak amacıyla hile yaptıkları
iddiasıyla açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı
olduğu kanaatine varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü
Kanunu'nun itiraz konusu bölümünün de yer aldığı 12. maddesi şöyledir: ' Madde 12- Askeri mahkemelere ve adliye
mahkemelerine tabi kişiler tarafından bir suçun müştereken işlenmesi
halinde eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı bir suç ise sanıkların
yargılanmaları askeri mahkemelere ; eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı
olmayan bir suç ise adliye mahkemelerine aittir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında Anayasa'nın 145. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Fettah OTO, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 22.9.2011
günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Melek ACU
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı,
dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, 5982 sayılı Kanun ile Anayasa'nın 145.
maddesinde değişiklik yapılarak savaş hali haricinde asker olmayan kişilerin
askeri mahkemelerde yargılanamayacağının hüküm altına alındığı, Anayasa'nın
anılan maddesinde değişiklik yapılmasına rağmen itiraz konusu kuralın halen
mevcudiyetini koruduğu, böylece itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı hale
geldiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 145. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. İtiraz konusu kuralın da yer aldığı 353 sayılı Kanun'un ' Müşterek
Suçlar ' başlıklı 12. maddesinde, askeri mahkemelere ve adliye mahkemelerine
tabi kişiler tarafından bir suçun müştereken işlenmesi halinde eğer suç Askeri
Ceza Kanunu'nda yazılı bir suç ise sanıkların yargılanmalarının askeri
mahkemelerde; eğer suç Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olmayan bir suç ise adliye
mahkemelerinde yapılacağı kural altına alınmıştır. 7.5.2010 günlü 5982 sayılı Kanun ile değiştirilen Anayasa'nın 145.
maddesinde, ' Askerî yargı, askerî mahkemeler ve disiplin mahkemeleri
tarafından yürütülür. Bu mahkemeler; asker kişiler tarafından işlenen askerî
suçlar ile bunların asker kişiler aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleriyle
ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevlidir. Devletin
güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlara ait davalar
her halde adliye mahkemelerinde görülür. Savaş hali haricinde, asker olmayan
kişiler askerî mahkemelerde yargılanamaz. Askerî mahkemelerin savaş halinde
hangi suçlar ve hangi kişiler bakımından yetkili oldukları; kuruluşları ve
gerektiğinde bu mahkemelerde adlî yargı hâkim ve savcılarının
görevlendirilmeleri kanunla düzenlenir.' denilmiştir. Anayasa'nın 145. maddesinin değişiklik gerekçesinde, askeri
yargının görev alanının yeniden düzenlendiği, mevcut hükümde askeri yargının
görev alanının oldukça geniş düzenlenmesi nedeniyle uluslararası belgelerde bu
durumun eleştirildiği, askeri mahkemelerin görev alanının demokratik hukuk
devletinin getirdiği ölçüler çerçevesinde yeniden tanımlandığı, getirilen
düzenlemeyle askeri mahkemelerin görev alanının askeri suçların yargılanmasıyla
çağdaş ülkelerde olduğu gibi sınırlandırıldığı ve asker kişilerin sadece
askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri askeri suçlara ait
davalarla sınırlı tutulduğu, asker olmayan kişilerin savaş hali haricinde,
askeri mahkemelerde yargılanamayacağının anayasal teminat altında alındığı
belirtilmiştir. İtiraz konusu kurala göre, asker olmayan kişilerin asker kişilerle
birlikte suç işlemeleri durumunda işlenilen suç Askeri Ceza Kanunu'nda
düzenlenmiş ise bu kişiler askeri mahkemelerde yargılanacaklardır. Ancak,
Anayasa'nın 145. maddesinin değişiklik gerekçesinde de belirtildiği üzere,
savaş hali dışında asker olmayan kişilerin işledikleri suçlar nedeniyle askeri
mahkemelerde yargılanamayacağı anayasal olarak teminat altına alınmıştır. Bu
durumda, Anayasa'nın 145. maddesinde yapılan değişiklik sonucunda itiraz konusu
kural, Anayasa'ya aykırı hale gelmiştir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural Anayasa'nın 145.
maddesine aykırıdır. İptali gerekir. VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasında, kanunun belirli
kurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunu
doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesince iptaline karar verilebileceği
öngörülmektedir. 353 sayılı Kanun'un 12. maddesinde yer alan ' 'eğer suç Askeri
Ceza Kanun'unda yazılı bir suç ise sanıkların yargılanmaları askeri mahkemelere ''
bölümünün iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan iptal edilen bölümünün
öncesinde ve sonrasında kalan ' Askeri mahkemelere ve adliye mahkemelerine
tabi kişiler tarafından bir suçun müştereken işlenmesi halinde ' eğer suç
Askeri Ceza Kanununda yazılı olmayan bir suç ise adliye mahkemelerine aittir. '
bölümünün de 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası
gereğince iptali gerekir. VII- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında 'Kanun,
kanun hükmünde kararname ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, 6216
sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural
tekrarlanmaktadır. 25.10.1963 günlü, 353 sayılı Kanun'un 12. maddesinin iptal
edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluğun kamu yararını ihlal edecek
nitelikte olduğu görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla
6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptal
hükmünün, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra
yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VIII- SONUÇ 1- 25.10.1963 günlü, 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve
Yargılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesinin '' eğer suç Askeri Ceza Kanununda
yazılı bir suç ise sanıkların yargılanmaları askeri mahkemelere'' bölümünün
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2- 353 sayılı Kanun'un 12. maddesinde yer alan '' eğer suç Askeri
Ceza Kanununda yazılı bir suç ise sanıkların yargılanmaları askeri
mahkemelere'' bölümünün iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan maddenin
kalan bölümünün de, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince
İPTALİNE, 3- 353 sayılı Kanun'un 12. maddesinin iptal edilmesi nedeniyle,
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı
fıkrası gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 20.9.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN