ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1990/37 Karar Sayısı: 1990 / 32 Karar Günü: 11.12.1990 R.G. Tarih-Sayı :21.12.1990-20732 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bigadiç Kadastro Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun
45. maddesinin üçüncü fıkrasındaki "... toprak tevzii yoluyla ..."
sözcüklerinin Anayasa'nın 169. ve 170. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptali istemidir. I- OLAY: Davacı Orman Genel Müdürlüğü adına vekili tarafından 23.11.1971
günlük dilekçeyle açılan davada; Çağiç Bucağı Yapağılı Tepe çevresinde 1525
dekarlık arazinin % 5-16 eğimli 1000 dekarlık bölümünün örnek bağ ve mera
oluşturulması için Tarım Bakanlığı'nca Teknik Ziraat Müdürlüğü ile Topraksu
Başmühendisliği'ne, % 28 eğimli 525 dekarlık bölümün orman alam olarak
ayrıldığı 18.10.1970 günü yapılan orman sınırlamasında 12 No.lu Orman Tahdit
Komisyonu'nun Yapağılı Tepe'de 152 dekar araziyi orman olarak koruduğu, geriye
kalan ve Bakanlıkça Orman İdaresi'ne verilen 373 dekarlık arazinin Topraksu
Başmühendisliği ile Teknik Ziraat Müdürlüğü'ne ve öbür davalı özel kişilerin
elatmalarına bırakıldığı savında bulunarak hatalı sınırlama işleminin iptaliyle
373 dekarlık arazinin orman sayılarak bu düzen içine alınmasını ve davalıların
elatmalarının önlenmesini istemiştir. Davalılardan Köyişleri Bakanlığı, davanın tahkim yoluyla
çözümlenmesi gerektiğini, 12 No.lu Orman Tahdit Komisyonu'nun sınırlama
işlemini yaptığı günden sonra 6831 sayılı Yasa'nın 11. maddesinin ikinci
fıkrasında öngörülen bir yıllık dava açma süresinin geçtiğini, öbür
davalılardan kimi, dava konusu yerlerleilgileri olmadığını, kimileri de bu
yerlerin orman olmadığını savunarak davanın reddini istemişlerdir. Yargılama sırasında, 36 No.lu Toprak Komisyonu, 20.11.1972 günlü
yazısında, Orman İdaresi'nin orman alanını 400 dönüme çıkarmak istediğini, bu
bölümün köylüye dağıtılmayıp orman olarak korunduğunu 152 dönüme ek 250 dönümle
birlikte yaklaşık 400 dönümlük bölümün Orman İdaresi'nin istediği gibi
kaldığını, ilişik krokiden bu durumun saptanabileceğini ; Orman Genel Müdürlüğü de 21.12.1972 günlü yazısında, Yapağılı
Devlet Ormanı'nın 6831 sayılı Orman Yasası'nın 7.-12. maddelerine göre orman
sınırlamasına başlamadan önce ilân yoluna gidildiğini, 15.11.1969 gününde
başlanan orman sınırlamasının aynı gün bitirildiğini, ilânların ise 23.1.1970
gününde yapıldığını bildirmiş ancak yazıya ekli tutanaktan ilânın 23.10.1970
gününde yapıldığı anlaşılmıştır. Mahkemenin, 15.10.1973 de, tahkime bağlı olduğu kanısıyla davanın
reddine ilişkin kararını, davacının temyizi üzerine Yargıtay 1. Hukuk Dairesi,
Mahkemenin görevli olduğu gerekçesiyle bozmuş, mahkeme de bozmaya uyarak
incelemelerini sürdürmüştür. Bu arada bölgede tapulama çalışmalarına başlanarak
3054, 3060, 3061, 3062 ve 3063 no.lu parseller tapulamaya bağlı tutulmuş ve
malikleri mahkemedeki 1971 / 368 sayılı davada belirleneceğinden malik haneleri
boş bırakılmıştır. 373000 m 2 lik dava konusu yerin orman olduğunu Orman
Bakanlığı 6.11.1975 günlü yazısıyla bildirmiş, Asliye Hukuk Mahkemesi de dava
konusu yerler için tapulama tutanağı düzenlendiğinden 766 sayılı Tapulama
Yasası'nın 50. maddesi uyarınca, 5.5.1976 gününde, dosyayı Tapulama
Mahkemesi'ne devretmiş, adı geçen mahkemenin 23.3.1990 günlü kararıyla yukarda
belirtilen sözcüklerin iptali için kendiliğinden Anayasa Mahkemesi'ne yaptığı
başvurudaki eksiklikler nedeniyleişin geri çevrilmesine karar verilmiş, bu
kararın gereğinin yerine getirildiğinden söz edilerek dosya yeniden
gönderilmiştir. III- YASA METİNLERİ: A. İptali İstenen Yasa Kuralı: 21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun Anayasa
Mahkemesi'nin iptal kararlarından sonra üçüncü fıkrasının kalan bölümüyle
birlikte 45. maddesinin yürürlükteki biçimi şöyledir: "Madde 45.- (Birinci ve ikinci fıkralar Anayasa Mahkemesi'nin
1.6.1988 günlü, Esas 1987/31, Karar 1988/13 kararıyla iptal edilmiştir.) Orman dışına çıkarılan alanlarda toprak tevzii yoluyla verilen
yerler (işlemleri tamamlanmamış olsa dahi) başka bir şart aranmadan hak
sahipleri adına tespit ve tescil edilir. (Bu üçüncü fıkradaki "tapulu yerlerle" ibaresi 1.6.1988,
Esas 1987/31, Karar 1988/13 sayılı; "iskân suretiyle veya" ibaresi
14.3.1989 günlü, Esas 1988/35, Karar 1989/13 sayılı; "orman sınırlan
içerisinde kalan" ibaresiyle bu ibareden sonra gelen "veya"
bağlacı da 13.6.1989 günlü, Esas 1987/7, Karar 1989/25 sayılı Anayasa Mahkemesikararıyla
iptal edilmiştir.) 6831 sayılı Orman Kanununun değişik 2 nci maddesinin (B) bendinin
uygulanmasında bu madde hükmü tatbik edilir. 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu gereğince belirtilen turizm
alanlarında, Orman Kanunları hükümlerine göre tahsis edilen yerlerde ve imar
planlarının kapsadığı alanlarda kalan taşınmaz mallar hakkında yukarıdaki
fıkralar hükümleri uygulanmaz." B. İlgili Yasa Kuralları: a) Yürürlükten kaldırılan 11.6.1945 günlü, 4753 sayılı Çiftçiyi
Topraklandırma Kanunu'nun konuyla ilgili maddeleri şunlardır: 1- "Madde 34.- Bu kanun hükümlerine göre arazi, aile reislerine
verilir. Arazi verilmesinde aşağıdaki sıra gözetilir: a) Hiç arazisi olmayıp başkalarının arazisinde ortakçılık,
kiracılık yapanlar; b) Arazisi yetmeyen çiftçiler; c) Hiç arazisi olmayıp yerleşmiş bulunduğu yerde öteden beri tarım
işçiliğiyle geçinenler; d) Göçebeler ve göçmenler ve göçürülenlerden çiftçi olanlar; e) 59 uncu madde hükmüne göre miras ortaklığından ayrılanlar; f) Tarım ve veteriner okullarını veya Tarım Bakanlığınca tanınmış
tarım kurslarını bitirenlerden arazisi olmayanlar veya yetmeyenler; g) Evvelce çiftçi olmayıp ta arazi edindiği takdirde çiftçilik
yapacaklarına Tarım Bakanlığınca kanaat getirilenler. Bu madde şümulüne giren kimselerden bağımsız bir işletme kuracak
durumda bulunanlara, aile sahibi olmasalar dahi, arazi verilir." 2- "Madde 35.- Arazi verilmesinde yukarıdaki maddenin her
bendi içinde de aşağıdaki sıra gözetilir: a) Çocuk sahibi olanlar; b) Evi ve yeter miktarda istihsal araçları bulunanlar; c) Evi olup yeter istihsal araçları bulunmayanlar; d) Yeter istihsal aracı bulunup ta, evi olmayanlar." 3- "Madde 36.- Arazi verileceklerin Türk ve medeni hakları
kullanma yeterliğine sahip bulunmaları ve çiftçi olmaları veya çiftçilik
yapmayı yüklenmeleri ve her iki halde de verilecek araziyi kendilerinin
işletmeleri şarttır. Vasisi ister ve sulh yargıcı da izin verirse, velisi olmayan
küçüklere de toprak verilebilir." 4- "Madde 37.- Arazi, bu kanun hükümlerine uygun olarak Tarım
Bakanlığınca verilir." 5- "Madde 38.- Arazi isteyenler: a) Kimliklerini ve medeni durumlarını; b) Arazileri olup olmadığını, varsa çeşitlerini ve gerçek yüz
ölçümlerini; c) Arazi üzerindeki yapı ve tesislerle tarım âlet ve vasıtalarını; d) Arazi istedikleri yeri; Gösteren o yerin ihtiyar kurullarından onanmış bir beyan kâğıdını
Tarım Bakanlığınca yetkilendirilecek yerlere verirler." 6- "Madde 39.- Hiç arazisi olmayanlara, bölgelere ve tarım
çeşitlerine göre bir çiftçi ailesinin geçinmesine ve aile fertlerinin iş
kuvvetlerinin değerlendirilmesine yetecek genişlik, kuvvet ve çeşitte olmak
üzere küçük arazi haddi içinde arazi verilir. Toprağı yetmeyenlerin arazileri yukarıdaki fıkra hükümleri
dairesinde yeter miktara çıkarılır. Verilecek arazinin imkân nispetinde bir yerde ve toplu olması
gözetilir." 7- "Madde 40.- Arazi dağıtımı bölgenin tabii ve iktisadi
şartlarına göre çeşitli istihsal bölümlerini içine alan mürekkep işletmeler
kurulabilecek surette yapılabileceği gibi istihsallerini bağcılık, meyvacılık,
bahçecilik, fidancılık, tarla ziraatı ve hayvancılık gibi bir istihsal
bölümünde toplayan basit işletmeler kurulabilecek şekilde de yapılabilir." b) 6831 sayılı Orman Yasası'nın konuyla ilgili 2. maddesi
şöyledir: "Madde 2.- (5.6.1986 günlü, 3302 sayılı Yasa'nın 1.
maddesiyle değişik) Orman sayılan yerlerden: A) Öncelikle orman içindeki köyler halkının kısmen veya tamamen
yerleştirilmesi maksadıyla, orman olarak muhafazasında bilim ve fen bakımından
hiçbir yarar görülmeyen aksine tarım alanlarına dönüştürülmesinde yarar olduğu
tespit edilen yerler ile halen orman rejimi içinde bulunan funda ve makilerle
örtülü yerlerden tarım alanlarına dönüştürülmesinde yarar olduğu tespit edilen
yerler, B) 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman
niteliğini tam olarak kaybetmiş yerlerden; tarla, bağ, bahçe, meyvelik,
zeytinlik, fındıklık, fıstıklık (antep fıstığı, çam fıstığı) gibi çeşitli tarım
alanları veya otlak, kışlak, yaylak gibi hayvancılıkta kullanılmasında yarar
olduğu tespit edilen araziler ile şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak
bulunduğu yerleşim anları. Orman sınırları dışında çıkartılır. Orman sınırları dışına çıkartılan bu yerler Devlete ait ise Hazine
adına, hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ise bu müesseseler adına,
hususi orman ise sahipleri adına orman sınırları dışına çıkartılır. Uygulama
kesinleştikten sonra tapuda kesin tashih ve tescil işlemi yapılır. Bu yerler dışında orman sınırlarında hiçbir suretle daraltma
yapılamaz. Bu madde hükümleri; muhafaza ormanı, milli park olarak ayrılan,
izin ve irtifak hakkı tesis edilen ormanlık alanlarda ve 3 üncü madde ile orman
rejimi içine alınan yerlerde bu niteliklerin devamı süresince, yanan orman
sahalarında ise hiçbir şekilde uygulanmaz. (Ek: 22.5.1987-3373/l md.) Bu maddenin (B) bendi ile ormanı
sınırları dışına çıkarılıp, 2924 sayılı Kanunun 11 ve 12 nci maddeleri
gereğince fiili durumlarına göre ifraz edilerek bedeli karşılığı satılacak yer,
yapı ve tesisleri kullananlardan, satış işlemleri tamamlanıncaya kadar ecri
misil alınmaz." C. Dayanılan Anayasa Kuralları: Anayasaya aykırılık savının dayanağı gösterilen Anayasa kuralları
da şunlardır: l- "Madde 169.- Devlet, ormanların korunması ve sahalarının
genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır. Yanan
ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım ve
hayvancılık yapılmaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir. Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanları
kanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir. Bu ormanlar zamanaşımı ile mülk
edinilemez ve kamu yaran dışında irtifak hakkına konu olamaz. Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade
edilemez. Ormanların tahrip edilmesine yol açan siyasî propaganda yapılamaz;
münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları, yakmak,
ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel af
kapsamına alınamaz. Orman olarak muhafazasında bilim ve fen bakımından hiçbir yarar
görülmeyen, aksine tarım alanlarına dönüştürülmesinde kesin yarar olduğu tespit
edilen yerler ile 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman
niteliğini tam olarak kaybetmiş olan tarla, bağ, meyvelik, zeytinlik gibi
çeşitli tarım alanlarında veya hayvancılıkta kullanılmasında yarar olduğu
tespit edilen araziler, şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak bulunduğu
yerler dışında, orman sınırlarında daraltma yapılamaz." 2- "Madde 170.- Ormanlar içinde veya bitişiğindeki köyler
halkının kalkındırılması, ormanların ve bütünlüğünün korunması bakımından,
ormanın gözetilmesi ve işletilmesinde Devletle bu halkın işbirliğini sağlayıcı
tedbirlerle, 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman
niteliğini tamamen kaybetmiş yerlerin değerlendirilmesi; bilim ve fen
bakımından orman olarak muhafazasında yarar görülmeyen yerlerin tespiti ve orman
sınırları dışına çıkartılması; orman içindeki köyler halkının kısmen veya
tamamen bu yerlere yerleştirilmesi için Devlet eliyle anılan yerlerin ihya
edilerek bu halkın yararlanmasına tahsisi kanunla düzenlenir. Devlet, bu halkın işletme araç ve gereçleriyle diğer girdilerinin
sağlanmasını kolaylaştırıcı tedbirleri alır. Orman içinden nakledilen köyler halkına ait araziler, Devlet
ormanı olarak derhal ağaçlandırılır." IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında; Anayasa Mahkemesi'nin 1990/ 14 esas sayılı dosya
üzerinden 3.5.1990 gününde verdiği işin geri çevrilmesine ilişkin kararda geçen
kimi hususlar yerine getirilmemekle birlikte orman sınırlama tutanak örneği ile
haritası gönderildiğinden öbür eksiklikler üzerinde durulmayarak esas yönünden
karar verilmesi uygun bulunarak ilk inceleme raporu, itiraz konusuyla ilgili
dava dosyası ve ekleri, iptali istenen Yasa ve dayanılan Anayasa kuralları ile
bunların gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A. Yerel mahkeme, Anayasa'nın 152. maddesi ile 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesinin
birinci fıkrasına göre Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. Gönderilen işin incelenmesi, Anayasa'nın 148. ve 2949 sayılı
Yasa'nın 18. maddesinin 2. bendi uyarınca Anayasa Mahkemesi'nin görev ve
yetkisi kapsamındadır. Bu konularda bir yanlışlık söz konusu değildir. B. Davacı Orman Genel Müdürlüğü'nün hatalı bulduğu sınırlama
işleminin iptaliyle bir bölüm arazinin orman rejimi içine alınmasını ve
davalıların elatmasının önlenmesi istemiyle açtığı dava, konu olarak yerel
mahkemenin görev ve yetkisi içinde bulunduğundan 2949 sayılı Yasa'nın 28.
maddesinegöre bakılmakta olan bir dava vardır. C. 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca,
itiraz yoluna başvuran yerel mahkeme, dosyadaki belgelerin konuyla ilgili
olanlarının onanlı örnekleri yerine dosyanın kabarık olduğundan söz ederek
asıllarını göndermişse de geri çevirme kararında değinilen Tapulama Komisyonu
krokisinin arazide uygulanarak dava konusu yerlerde toprak dağılımı yoluyla
davalılara taşınmaz verilip verilmediğini saptama işlemine ilişkin tutanakla
Orman Kadastro Komisyonu'nunkararını göndermemiştir. Ancak, işin niteliği ve
aşağıda belirtilecek durum karşısında bu eksiklik sorunu üzerinde durulmasına
gerek görülmemiştir. D. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddelerinin
birinci fıkraları gereğince, bir mahkemenin bir yasa kuralını Anayasaya aykırı
görerek iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, o kuralın,
bakmakla olduğu davada uygulanacak kural olması gerekir. Anayasa Mahkemesi'nin
yerleşik kararlarıyla uyulması zorunlu bir koşul niteliğinde olduğuyinelenip
vurgulanan bu hususun incelenen dosyada gerçekleşmediği saptanmıştır. Davada uygulanacak kuralın belirlenmesini amaçlayan ve dava konusu
yerlerin toprak dağıtımı yoluyla verilip verilmediğiyle orman dışına çıkarılıp
çıkarılmadığının saptanmasına yönelik olan, işin geri çevrilmesine ilişkin
kararın gereği tam olarak yerine getirilmemişse de orman sınırlama tutanağı
örneği ile haritası gönderilmiştir. Bu belgelerden dava konusu yerlerde 6831
sayılı Orman Yasası'nın 2. maddesine uygun biçimde ormandışına çıkarma işlemi
değil, 7. ve sonraki maddelerine göre orman sınırlaması yapıldığı
anlaşılmaktadır. İptali istenilen sözcüklerin uygulanacak kural olabilmesi için
dava konusu yerlerin hem toprak dağıtımı yoluyla verilmesi, hem de orman dışına
çıkarılanyerlerden olması gerekir. Bu koşullardan birisi gerçekleşmeyince
öbürünün aranması zorunlu değildir. Orman dışına çıkarılan bir yer aynı zamanda
toprak dağıtımı yoluyla verilmişse, iptali istenilen kural, uygulanacak kural
niteliğini taşıyacaktır. 6831 sayılı Yasa'nın 2. maddesine göre yapılan orman sının dışına
çıkarma işlemi ile orman sınırlama işlemi birbirinden ayrıdır. Orman dış
şuurlarının kapatıldığını açıklayan 12 No.lu Orman Tahdit Komisyonu kararı ile
tahdit krokisinde gösterilen Yapağılı DevletOrmanı, orman dışına çıkarma
işlemlerinin yapılmadığının, dava konusu yerin komisyonca doğrudan orman kabul
edilmeyen yerlerden sayıldığının kanıtıdır. Bu durumda iptali istenen
sözcüklerin davada uygulanacak kural olmadığı anlaşıldığından mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle başvuru reddedilmelidir. V- SONUÇ: Öbür eksiklikler üzerinde durulmasına gerek görülmeksizin, istemde
bulunan Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle başvurunun REDDİNE, 11.12.1990 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Necdet
  DARICIOĞLU Başkanvekili Yekta Güngör
  ÖZDEN Üye Servet TÜZÜN Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Erol CANSEL Üye Yavuz
  NAZAROĞLU Üye Güven DİNÇER Üye Haşim KILIÇ