ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/69 Karar Sayısı : 2010/79 Karar Günü : 3.6.2010 R.G. Tarih-Sayı :
22.10.2010-27737 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kadirli 1. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 11.4.1928 günlü, 1219
sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun'un 75.
maddesinin Anayasa'nın 36. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY İtiraz konusu kural gereğince alınması zorunlu olan Yüksek Sağlık
Şurası raporunun geç gelmesi nedeniyle, sanık hakkında görülen davanın zaman
aşımının dolması üzerine itiraz konusu kuralın Anayasaya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 11.4.1928 günlü, 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının
Tarzı İcrasına Dair Kanun'un 75. maddesi şöyledir: 'Tababet ve şuabatı sanatlarının icrasından mütevellit ceraimde
mahkemelerin muvafık görecekleri muhtebirin rey ve mütalaasına müracaat hakkındaki
serbestileri baki kalmak şartiyle meclisi alii sıhhinin mütalaası istifsar
edilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında Anayasa'nın 36. maddesine dayanılmış, 138.
maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımıyla 1.10.2009 günü
yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, adil yargılanma
hakkının davaların makul sürede bitirilmesini de kapsadığı, somut olayda itiraz
konusu kural nedeniyle Yüksek Sağlık Şurası (YSŞ) görüşünün alınmasının zorunlu
olduğu, YSŞ görüşünün Mahkemece istenmesinden itibaren 3 yıl 7 ay 23 gün sonra
geldiği, buna bağlı olarak davanın zaman aşımına uğradığı; bütün mahkemelerden
gelen taleplerin belli zamanlarda toplanan bir kurul tarafından
değerlendirilmesinin gecikmelere neden olduğu, oysa Ceza Muhakemesi Kanunu'na
göre Adli Tıp Kurumu ve doğrudan tayin edilen bilirkişilerden daha kısa sürede
rapor alınmasının mümkün olduğu; YSŞ görüşünün mahkemeleri bağlamadığı, bu
nedenle genelde Adli Tıp'tan da rapor temin edildiği ifade edilerek sanık ve
müştekinin makul sürede yargılanma hakkını engelleyen itiraz konusu kuralın
Anayasa'nın 36. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İlk olarak 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'yla kurulan Yüksek
Sağlık Şurası, 181 sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevlerine Dair
Kanun Hükmünde Kararname'yle Bakanlığın sürekli kurulu olarak yeniden
yapılandırılmıştır. Temelde Bakanlıkça verilen önemli sağlık konuları
hakkında görüş bildirmekle görevli bulunan YSŞ, 1219 sayılı Tababet ve
Şuabatı San'atlarının Tarz-ı İcrasına Dair Kanun'un itiraz konusu hükmüyletıp
mesleklerinin uygulanmasından doğan cezaî konularda görüş vermekle de görevli
ve yetkili kılınmıştır. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 63. maddesinin (1) numaralı fıkrasında,
çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde bilirkişinin oy
ve görüşünün alınmasına re'sen veya talep üzerine karar verilebileceği, ancak
hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözülmesi olanaklı
konularda bilirkişi dinlenemeyeceği belirtilmiştir. Bununla birlikte Kanun,
hangi hallerde bilirkişiye başvurulacağını bazen çok genel ifadelerle
belirtirken, sanığın şuurunun tetkiki, ölünün adli muayenesi, otopsi,
zehirlenme gibi vakıalar bakımından açıkça öngörmüş; bazı özel kanunlarda da
bilirkişiye başvurma mecburiyeti ile bilirkişinin kimliği veya hangi kurum
olduğu açıkça vurgulanmıştır. Bu tür durumlarda mahkemece ancak belirtilen
resmi bilirkişilerin teknik yardımına başvurulabilir. İtiraz konusu kuralla
Şura'ya verilen bu görev de resmî bilirkişilik görevidir. Ancak, hâkimin
yasayla belirlenmiş bilirkişiye başvurma zorunluluğu onun deliller ve bilirkişi
raporu üzerindeki takdir yetkisini ortadan kaldırmaz. On bir üyesi Sağlık Bakanlığınca ülkede sağlık hizmetleri veya
eserleri ile tanınmış kişiler arasından seçilen Şuranın tabii üyeleri Bakanlık
Müsteşarı, Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürü, Tedavi Hizmetleri Genel Müdürü
ve I. Hukuk Müşaviridir. Seçilmiş üyelerin görev süresi bir yıldır. Anayasa'nın 36. maddesinde herkesin, meşru vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu; hiçbir mahkemenin, görev ve
yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamayacağı belirtilmiştir. Anayasanın ilgili görülen 138. maddesine göre Hâkimler,
görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî
kanaatlerine göre hüküm verirler. Bu konuları içeren AİHS'nin 6. maddesinin birinci fıkrasında;
'Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar, gerek cezai
alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, yasayla
kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre
içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir''
denilerek adil yargılanma hakkı tanımlanmıştır. Hukuk devleti ilkesinin en önemli gereklerinden olan bireylerin
temel haklarının korunması, diğer unsurları yanında, adil yargılanma hakkının
tanınmasını da içermektedir. Mahkeme önünde adil yargılanma hakkının bireylerce
kullanılabilmesi her şeyden önce kişinin madde kapsamına giren medeni hak ve
yükümlülükleriyle ilgili nizalar veya cezai alanda kendisine yöneltilen
suçlamalar konusunda bağımsız ve tarafsız bir mahkemeye müracaat hakkını; bu
hakkın kullanılmasından sonra da davasının makul sürede görülmesini isteme
hakkını içermektedir. Ceza davasında amaç maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasıdır. İtiraz
konusu kuralla, bu amaca hizmet edecek şekilde 1930'lu yıllarda YSŞ'na resmi
bilirkişilik görevi verilmiştir. Söz konusu kuralda, mahkemelerin görüşünü
alabileceği üniversitelerin tıp fakülteleri, eğitim veren devlet hastaneleri
veya Adli Tıp Kurumu gibi donanımlı tıbbi kurumlara başvuru olanağının
bulunmasına karşın, belirtilen yapısıyla faaliyet gösteren YSŞ'nın görüşünü
almaya mahkemelerin zorlanması ve söz konusu Kurul'un görüşünün alınması için
belli bir süre de öngörülmemesi davaların gereksiz yere uzamasına neden
olabilecektir. Bu durumun Anayasadaki mahkemelerin bağımsızlığı ve adil
yargılama ilkeleriyle bağdaşmadığı açıktır, kuralın iptali gerekir. Ahmet
AKYALÇIN, Serdar ÖZGÜLDÜR ve Serruh KALELİ bu görüşe katılmamıştır. VI- SONUÇ 11.4.1928 günlü, 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının
Tarzı İcrasına Dair Kanun'un 75. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, Ahmet AKYALÇIN, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ'nin karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 3.6.2010 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU KARŞIOY GEREKÇESİ İtiraz istemine konu 11.4.1928 günlü, 1219 sayılı Tababet ve
Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun'un 75. maddesine göre, sağlık
mesleği mensuplarının tedavi görevlerini yerine getirirken, bu görevin yerine
getirilmesinden doğan suçlarının kovuşturulmasında Yüksek Sağlık Şûrası'ndan
görüş alınması gerekli bulunmaktadır. Yüksek Sağlık Şûrası'ndan zorunlu görüş alınmasının bir nevi
bilirkişilik olduğu, aynı konuda Adli Tıp Kurumu'nun da bilirkişilik görevi
yaptığı, bunun da uygulamada bir ikiliğe ve davaların uzamasına yol açtığı,
dolayısıyla anılan kuralın bu nedenle Anayasa'nın 2. ve 138. maddelerine aykırı
düştüğü öne sürülebilirse de, kanımızca aşağıdaki nedenlerle bu görüşe
katılmaya imkân bulunmamaktadır: 1- Anılan kuralla yasakoyucu, tababet ve şuabatı sanatlarının
icrası dolayısıyla işlenen suçlarda, ülke çapında bir merkezi kurum (Yüksek
Sağlık Şûrası) ihdas ederek, uygulamada belli tıbbi konularda yeknesaklığı ve
prensibe ilişkin hususlarda birliği sağlamayı amaçlamış; ancak bu Kurumun vereceği
görüşün hâkimi (mahkemeyi) bağlayıcı olduğu yolunda bir düzenleme
getirmemiştir. Nitekim uygulamada, Yüksek Sağlık Şûrası'nın yazılı görüşüne
rağmen, hâkim (mahkeme) bunu yeterli görmüyorsa adli tıbba ya da diğer tıbbi
bilirkişilere de başvurabilmekte ve olayın özüne ilişkin yeterli kanaate hangi
görüş ya da rapor nedeniyle ulaşıyorsa, bunu esas alarak bir hüküm vermektedir.
Dolayısıyla, itiraz konusu kuralın mahkemelerin bağımsızlığını zedeleyici bir
yönü bulunmamaktadır. 2- Bir ön bilirkişilik olarak nitelendirilebilecek olan Yüksek
Sağlık Şûrası'nı düzenleyen dava konusu kural, mahiyeti itibariyle bir ceza
yargılaması kuralı olup; bu kuralla getirilen düzenlemenin de ceza muhakemesi
hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa'nın konuya ilişkin kuralları başta olmak
üzere, ülkenin sosyal, kültürel yapısı, etik değerleri göz önüne alınarak
saptanacak ceza yargılaması siyasetine göre belirlenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Anayasa Mahkemesi'nin bu konudaki yerleşmiş içtihatlarına göre, yasakoyucunun
ceza yargılaması kurallarını belirlemede bir takdir yetkisi olup; suç ve ceza
siyasetinin de bir gereği olarak itiraz konusu kuralı getirmesinde hukuk
devleti ilkesine de aykırı bir yön sözkonusu değildir. 3- Dava konusu kuralın, izah edilen mahiyeti itibariyle, yargı yetkisinin
kullanılmasında mahkemeleri ve hâkimleri baskı altına alıcı, onları serbest
vicdan ve kanaatlerini ortaya koymaktan alıkoyucu bir yönünün olmadığına da
ayrıca işaret etmek gerekir. 4- Kural, yine aynı nedenlerle adil yargılanma ilkesini de ihlâl
etmemekte; bilakis bu ilkenin gerçekleşmesine yapıcı bir katkıda bulunmaktadır. Açıklanan gerekçelerle, kuralın Anayasa'nın 2., 36. ve 138.
maddelerine aykırı bir yönünün olmadığı ve iptal isteminin reddi gerektiği
vicdani kanaatine vardığımızdan; çoğunluğun iptale ilişkin kararına
katılmıyoruz. Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ