ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/138 Karar Sayısı : 2015/7 Karar Tarihi : 14.1.2015 R.G. Tarih-Sayı :
7.4.2015-29319 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay
Onuncu Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 20.6.2012
tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 3. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının, 12.7.2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun'un 101. maddesiyle
değiştirilen (f) bendinde yer alan " .Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında
çalışma hayatını denetleyen müfettişler. " ibaresinin Anayasa'nın 2.,
10. ve 49. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
istemidir. I- OLAY Türk Mimar ve Mühendis Odaları Birliği tarafından, yönetmelik
değişikliğinin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu yönetmeliğin kanuni
dayanağı olan itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddi bulan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 3. maddesi şöyledir: " Tanımlar MADDE 3- (1) Bu Kanunun
uygulanmasında; a) Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını, b) Çalışan: Kendi özel kanunlarındaki statülerine bakılmaksızın
kamu veya özel işyerlerinde istihdam edilen gerçek kişiyi, c) Çalışan temsilcisi: İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili
çalışmalara katılma, çalışmaları izleme, tedbir alınmasını isteme, tekliflerde
bulunma ve benzeri konularda çalışanları temsil etmeye yetkili çalışanı, ç) Destek elemanı: Asli görevinin yanında iş sağlığı ve güvenliği
ile ilgili önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri
konularda özel olarak görevlendirilmiş uygun donanım ve yeterli eğitime sahip
kişiyi, d) Eğitim kurumu: İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer
sağlık personelinin eğitimlerini vermek üzere Bakanlıkça yetkilendirilen kamu
kurum ve kuruluşlarını, üniversiteleri ve Türk Ticaret Kanununa göre faaliyet
gösteren şirketler tarafından kurulan müesseseleri, e) Genç çalışan: Onbeş yaşını bitirmiş ancak onsekiz yaşını
doldurmamış çalışanı, f) (Değişik: 12/7/2013-6495/101 md.) İş Güvenliği Uzmanı: Usul ve
esasları yönetmelikle belirlenen, iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak
üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine
sahip, Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyen
müfettişler ile mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin
mezunları ile teknik elemanı, g) İş kazası: İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana
gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli
hâle getiren olayı, ğ) İşveren: Çalışan istihdam eden gerçek veya tüzel kişi yahut
tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşları, h) İşyeri: Mal veya hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan
unsurlar ile çalışanın birlikte örgütlendiği, işverenin işyerinde ürettiği mal
veya hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında
örgütlenen işyerine bağlı yerler ile dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku,
yıkanma, muayene ve bakım, beden ve mesleki eğitim yerleri ve avlu gibi diğer
eklentiler ve araçları da içeren organizasyonu, ı) İşyeri hekimi: İş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak
üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, işyeri hekimliği belgesine sahip hekimi, i) İşyeri sağlık ve güvenlik birimi: İşyerinde iş sağlığı ve
güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere kurulan, gerekli donanım ve personele
sahip olan birimi, j) Konsey: Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyini, k) Kurul: İş sağlığı ve güvenliği kurulunu, l) Meslek hastalığı: Mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya
çıkan hastalığı, m) Ortak sağlık ve güvenlik birimi: Kamu kurum ve kuruluşları,
organize sanayi bölgeleri ile Türk Ticaret Kanununa göre faaliyet gösteren
şirketler tarafından, işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunmak
üzere kurulan gerekli donanım ve personele sahip olan ve Bakanlıkça
yetkilendirilen birimi, n) Önleme: İşyerinde yürütülen işlerin bütün safhalarında iş
sağlığı ve güvenliği ile ilgili riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için
planlanan ve alınan tedbirlerin tümünü, o) Risk: Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka
zararlı sonuç meydana gelme ihtimalini, ö) Risk değerlendirmesi: İşyerinde var olan ya da dışarıdan
gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol
açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek
derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla
yapılması gerekli çalışmaları, p) Tehlike: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek,
çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelini, r) Tehlike sınıfı: İş sağlığı ve güvenliği açısından, yapılan işin
özelliği, işin her safhasında kullanılan veya ortaya çıkan maddeler, iş
ekipmanı, üretim yöntem ve şekilleri, çalışma ortam ve şartları ile ilgili
diğer hususlar dikkate alınarak işyeri için belirlenen tehlike grubunu, s) (Değişik: 12/7/2013-6495/101 md.) Teknik eleman: Teknik
öğretmen, fizikçi, kimyager ve biyolog unvanına sahip olanlar ile
üniversitelerin iş sağlığı ve güvenliği programı mezunlarını, ş) İşyeri hemşiresi: 25/2/1954 tarihli ve 6283 sayılı Hemşirelik
Kanununa göre hemşirelik mesleğini icra etmeye yetkili, iş sağlığı ve güvenliği
alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş işyeri hemşireliği
belgesine sahip hemşire/sağlık memurunu, ifade eder. (2) İşveren adına hareket eden, işin ve işyerinin yönetiminde
görev alan işveren vekilleri, bu Kanunun uygulanması bakımından işveren
sayılır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10. ve 49. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,
Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Erdal TERCAN,
Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ın
katılımlarıyla 11.9.2014 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURAN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasının
işçileri çalışmaları sırasında sağlığa aykırı etkenlerden ve tehlikelerden
korumakla mümkün olabileceği, dolayısıyla konunun çalışma hayatına ilişkin
teknik bilgi birikimi ve teknik uzmanlık gerektirdiği, kural ile iş güvenliği
uzmanlığının sadece mühendis, mimar ve teknik elemanlar tarafından
yapılabilecek bir iş olmaktan çıkarıldığı, kuralda bahsedilen müfettişlerin
hukuk, siyasal bilimler ve idari bilimler gibi sosyal bilimler alanlarından
mezun olan kişiler olduğu ve bu kişilerin teknik bilgi birikiminden yoksun
oldukları, bu durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğu, iş güvenliği uzmanlığı
tanımının bu şekilde idari denetim, inceleme ve soruşturma yapmakla görevli ve
yetkili olanlara açılmasının kavram karışıklığına yol açabileceği ve çalışma
barışını bozucu nitelikte olduğu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 10. ve
49. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kanun'un iş güvenliği uzmanının tanımının yapıldığı ve aynı
zamanda itiraz konusu kuralın da yer aldığı 3. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (f) bendinde, " İş Güvenliği Uzmanı: Usul ve esasları
yönetmelikle belirlenen, iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere
Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip, Bakanlık
ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyen müfettişler ile
mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik
elemanı.ifade eder. " denilmektedir. İtiraz konusu kural, Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını
denetlemekle görevli müfettişlerin de iş güvenliği uzmanı olabileceklerini
düzenlemektedir. Buna göre iş güvenliği uzmanı olmak için hem kuralın itiraza konu
kısmında anılanlar hem de diğer şekilde iş güvenliği uzmanı olabilecek teknik
personel için; usul ve esasları yönetmelikle belirlenen, iş sağlığı ve
güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği
uzmanlığı belgesine sahip olmak şarttır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 49. maddesinin ikinci fıkrasında, "Devlet,
çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için
çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye
elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli
tedbirleri alır. " hükmüne yer verilmiştir. Yasamanın genelliği ilkesi uyarınca Anayasa'da bir konuda emredici
ya da yasaklayıcı bir kural konulmamışsa, bu konunun düzenlenmesi anayasal
ilkeler içinde kanun koyucunun yetkisindedir. İş güvenliği uzmanlığı ile ilgili
olarak Anayasada herhangi bir hükme yer verilmediğinden kimlerin bu mesleği
yürütebileceği hususu kanun koyucunun takdirindedir. Kuralda bahsedilen görevliler; Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu ve Türkiye İş Kurumunda görev yapan ve
çalışma hayatını denetleyen müfettişlerdir. Söz konusu kişiler mesleğe özel bir
yarışma sınavı ile müfettiş yardımcısı olarak girmekte, en az üç yıl boyunca
başarılı olarak çalışma şartlarını yerine getirdikten sonra kurumlarınca
yapılacak yeterlilik sınavına girebilmekte ve sınavda başarılı olmaları hâlinde
müfettiş olarak atanabilmektedirler. Anılan görevliler, gerek yardımcılık ve
yetişme dönemlerinde ve gerekse mesleklerini ifa ettikleri ilerleyen yıllarda
hem görev yaptıkları kurum mevzuatının gerektirdiği bilgilere sahip olmakta hem
de çalışma hayatını ilgilendiren diğer teknik mevzuatın öğrenilmesi ve
uygulanması konusunda gerekli ve yeterli donanıma sahip olarak
yetişmektedirler. Kaldı ki çalışma hayatını denetleyen kapsama dâhil
müfettişler, kural ile kendilerine ilave bir imkân olarak verilen iş güvenliği
uzmanlığı mesleğini icra edenlerin yapmış olduğu iş ve işlemleri denetlemekle
görevli ve yetkilidirler. Çalışma hayatı içerisinde daha önceden yer almayan ve Kanun ile
sisteme dâhil olan iş güvenliği uzmanlarının, işyerlerinde ve diğer çalışma
ortamlarında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olarak alınacak ve uygulanacak
tedbirleri belirleme ve belirlenen bu tedbirlerin hayata geçirilmesi konusunda
gerçekleştirecekleri faaliyetler doğrudan doğruya çalışanları korumaya yönelik
olacağından söz konusu unvana sahip kişiler arasına yukarıda niteliklerine
değinilen kişilerin de dâhil olması Anayasa'nın 49. maddesiyle çelişmez. Buna göre iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olmak şartıyla,
iş güvenliği uzmanı olabilecek kişiler olan mühendis, mimar ve teknik elemanlar
arasına Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve ilgili kuruluşlarında çalışma
hayatını denetlemekle görevli müfettişlerin de dâhil edilmesi kanun koyucunun
takdirindedir. Bu düzenlemenin kanun koyucunun gözettiği amacı yerine getirip
getiremeyeceği hususu yerindeliğe ilişkin olup anayasallık denetiminin kapsamı
dışındadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 49.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 20.6.2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği
Kanunu'nun 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının, 12.7.2013 tarihli ve 6495
sayılı Kanun'un 101. maddesiyle değiştirilen (f) bendinde yer alan ". Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyen
müfettişler. " ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE,  14.1.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN