ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1991/28 Karar Sayısı: 1991/26 Karar Günü: 19.7.1991 R.G. Tarih-Sayı :28.09.1991-21005 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Trabzon Asliye 2. Hukuk Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 25.10.1984 günlü, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi
Yasası'nın 24. maddesinin (C) bendinde yer alan "Faiz"in Katma Değer
Vergisi matrahı içine alınmasının Anayasa'nın 35. ve 36. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY: Türkiye Elektrik Kurumu, sözleşme ile satınaldığı ve kullandığı
elektrik bedelini zamanında ödemeyen Davacı AKFA AŞ'nin 8.9.1988-6.1.1989
dönemine ait, elektrik bedeli, gecikme zammı ve gecikme zammına uygulanacak
katma değer vergisi toplamı olarak 425.983.771 lira ödemesi istemiyleTrabzon 1.
icra Mahkemesi'ne yaptığı ilamsız icra yolu başvurusu 1989/178 no.lu dosyada
işlem görmüştür. Tarafların Mahkemeye verdikleri dilekçelerdeki sav ve
savunmalarla, duruşma tutanaklarından, söz konusu 425.983.771 liranın,
borçlu-davacı AKFA AŞ. tarafından TEK'na ödendiği anlaşılmaktadır. İcra Dairesi'nce daha sonra borçlu AKFA Şirketi adına 461.143.247
liralık bir borç listesi düzenlenmiş; bu listede, ilkin istenen ve ödendiği
anlaşılan 425.983.771 lira "Baş Para" biçiminde gösterilerek, kimi
icra masrafları ile ayrıca 10.1.1989-14.2.1989 dönemine ilişkin olmak üzere
21.725.172 liralık faiz istenmiştir. Ancak,, istenen bu faizin ne tür bir faiz
olduğu borç listesinde yazılı değildir. Bu bildirim üzerine AKFA AŞ., Mahkemeye başvurarak, borçlu
oldukları 425.983.771 liranın taksitlerle ödendiğini, sonradan istenen faizin
reeskont faizi (faize faiz uygulaması) ve bu faize ilişkin katma değer
vergi&i olduğunu, Katma Değer Vergisi Yasası'nın 10. maddesine göre,
elektrik kullanımında verginin tahakkuk ettirilmesi durumunda alınacağını, söz
konusu reeskont faizi ve buna uygulanan katma değer vergisinin haksız ve
kanunsuz istendiğini bildirerek, böyle bir borçlarının olmadığının Mahkemece
tesbitini istemiştir. Alacaklı TEK, enerji satış tarifesinde belirlenen son ödeme
tarihinde borcun ödenmemesi durumunda gecikme zammı isteneceğini, AKFA Anonim
Şirketi'nin bu nitelikteki borcunun icraya konduğu tarihten başlayarak borç
toplamına (elektrik bedeli ve gecikme zammına) gecikme faizi uygulandığını,
gecikme zammı ile gecikme faizinin öğelerinin farklı olduğunu, alacak
isteklerinin Borçlar Yasası'nın 104. maddesine aykırı bulunmadığını, gecikme
zammına katma değer vergisi uygulanmasında TEK'nun arası olduğunu ve bu
verginin, Katma Değer Vergisi Yasası'nın 24/c maddesine göre uygulandığını
bildirmiştir. Dava bu asamda iken AKFA Anonim Şirketi vekilince Mahkemeye
verilen bir dilekçe ile, sonradan istenen alacağın TEK veznesine yatırıldığı,
İcra iflas Yasası'nın 72. maddesine göre davaya istirdat davası olarak devam
etmek istediklerini bildirmiş ve Katma Değer Yasası'nın 24. maddesinin (c)
bendinin vergilendirmenin ruhuna ve Anayasa'ya aykırı bulunduğunu ileri sürerek
bu hükmün Anayasa Mahkemesi'nce iptali için dosyanın Anayasa Mahkemesi'ne
gönderilmesini istemiştir. Mahkemece, davacı vekilinin savı ciddi görülerek, Anayasa
Mahkemesi'ne başvurulmasına karar verilmiştir. III- YASA METİNLERİ: A. iptali istenen Yasa Kuralı: 25.10.1984 günlü ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Yasası'nın 24.
maddesinin iptali istenen "Faiz" sözcüğünün yer aldığı (C) bendi,
aynen şöyledir: "Madde 24- Aşağıda yazılı unsurlar matraha dahildir. c- Vade farkı, fiyat farkı, faiz, prim gibi çeşitli gelirler ile
servis ve benzer adlar altında sağlanan her türlü menfaat, hizmet ve
değerler." B. Dayanılan Anayasa Kuralı: Anayasa'ya aykırılık savının dayandığı Anayasa kuralları
şunlardır: 1- "Madde35.- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının
kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." 2- "Madde 36.- Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma
hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz." IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında; itiraz yoluna başvuran mahkemenin iptalini istediği
kurallar yönünden bakmakta olduğu bir davanın bulunup bulunmadığı sorunu
öncelik taşıdığından ilk inceleme raporu, itiraz konusuyla ilgili dava dosyası
ve ekleri, iptali istenen yasa ve dayanılan Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. maddesinin birinci fıkrasıyla 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 28. maddesi
uyarınca bir davaya bakmakta olan mahkemenin itiraz yolunu izleyerek iptal
istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için Anayasa'ya aykırı gördüğü ya
da davanın yanlarından birinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu
kanısına varacağı kuralın elindeki davada uygulanacak kural olması başlıca
koşuldur. Bu zorunluluk bulunmadıkça itiraz yolunun izlenmesi olanaksızdır. Olayda, katma değer vergisine faiz uygulanması eklenmesi ve katma
değer vergisi ile faizin nitelikler 1 , öğeleri hakkında görevli vergi
mahkemesinin konuyu temelden çözen bir kararı olmadıkça, istirdat (geri alma)
davasına bakmakta olan Asliye Hukuk Mahkemesi'nin miktarların yerinde olup
olmadığına ilişkin bir belirleme yapamayacağı açıktır. Hukuksal açıklığın bir
ön sorun olarak çözümünden sonra Asliye Hukuk Mahkemesi miktarlar yönünden ve
alacağın gerçeğe uygunluğu bakımından incelenmesini yapıp istemi karara
bağlayacaktır. Bu evre, itiraz yoluna başvurularak iptali istenilen kuralın Vergi
Mahkemesi'nce değerlendirilmesinden sonraki süreçtir. Bu nedenle, hakkında
doğrudan değerlendirme yapamayacağı, uygulayamayacağı bir kural için iptal
istemiyle itiraz başvurusu yapmaya Asliye Hukuk Mahkemesi'nin yetkisi yoktur. Yargıcının adı yazılı bulunmayan, Anayasa Mahkemesi'nce eksiklik
nedeniyle geri çevirmeden sonra duruşma yapılıp yapılmadığı, bir karara dayanıp
dayanmadığı belli olmayan tezkere (yazı) üzerinde durulmadan, Mahkemenin
yapmaya yetkili olmadığı bu tür başvurusunun reddine karar verilmesi gerekir. V- SONUÇ: Mahkemenin yukarda belirtilen nedenlerle yapmaya yetkili olmadığı
başvurusunun REDDİNE, 19.7.1991 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye Servet TUZUN Üye Mustafa ŞAHİN Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Erol CANSEL Üye Yavuz
  NAZAROĞLU Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN