ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/58 Karar Sayısı : 2011/37 Karar Günü : 10.2.2011 R.G. Tarih-Sayı :
14.05.2011-27934 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Aydın Bölge İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4.1.1961 günlü, 213 sayılı
Vergi Usul Kanunu'nun 112. maddesine 4369 sayılı Kanun'un 2. maddesi ile
eklenen (4) numaralı fıkranın Anayasa'nın 2., 10. ve 35. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. I- OLAY İhtirazı kayıtla beyan edilip ödenen geçici vergi ile damga
vergisinin kaldırılması ve ödenen tutarın ödeme tarihinden itibaren işleyecek
yasal faizi ile birlikte iadesi istemi ile açılan davanın itiraz incelemesinde,
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun itiraz konusu
fıkrayı da içeren 112. maddesi şöyledir: 'Madde 112 - (Değişik madde: 04/12/1985 - 3239/8 md.) 1. İkmalen, re'sen veya idarece tarh olunan vergiler taksit
zamanlarından evvel tahakkuk etmişse taksit süreleri içinde; taksit süreleri
kısmen veya tamamen geçtikten sonra tahakkuk etmişse; geçmiş taksitler,
tahakkuk tarihinden başlayarak bir ay içinde ödenir. 2. Memleketi terk ve ölüm gibi mükellefiyetin kalkmasını mucip
haller dolayısıyla beyan üzerine tarh olunan vergiler, beyanname verme süreleri
içinde ödenir. Mükellefin, vadeleri mezkur süreden sonra gelen vergileri de aynı
süre içinde alınır. Memleketi terk edenlerin, ölenlerin veya benzeri haller
dolayısıyla mükellefiyetleri kalkanların ikmalen, re'sen veya idarece tarh
olunan vergileri tahakkuk tarihinden başlayarak bir ay içinde ödenir. Bu fıkrada yazılı tahsil süreleri Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun mucibince teminat gösterildiği takdirde, Vergi Kanunu ile belli
taksit zamanına kadar ve taksit zamanı geçmiş ise üç ay uzatılır. 3. Vergi mahkemesinde dava açma dolayısıyla 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanununun 27 nci maddesinin 3 numaralı fıkrası gereğince
tahsili durdurulan vergilerden taksit süreleri geçmiş olanlar, vergi mahkemesi
kararına göre hesaplanan vergiye ait ihbarnamenin tebliği tarihinden itibaren
bir ay içinde ödenir. Ayrıca ikmalen, re'sen veya idarece yapılan
tarhiyatlarda: a) Dava konusu yapılmaksızın kesinleşen vergilere, kendi vergi
kanunlarında belirtilen ve tarhiyatın ilgili bulunduğu döneme ilişkin normal
vade tarihinden itibaren, son yapılan tarhiyatın tahakkuk tarihine kadar; b) Dava konusu yapılan vergilerin ödeme yapılmamış kısmına, kendi
vergi kanunlarında belirtilen ve tarhiyatın ilgili bulunduğu döneme ilişkin
normal vade tarihinden itibaren, yargı organı kararının tebliğ tarihine kadar; Geçen süreler için 6183 sayılı Kanuna göre tespit edilen gecikme
zammı oranında gecikme faizi uygulanır. Gecikme faizi de aynı süre içinde
ödenir. Gecikme faizinin hesaplanmasında ay kesirleri nazara alınmaz. Uzlaşılan vergilerde gecikme faizi; uzlaşılan vergi miktarına, (a)
fıkrasında belirtilen tarihten itibaren uzlaşma tutanağının imzalandığı tarihe
kadar geçen süre için uygulanır. Dava açılması nedeniyle tahsili duran vergi ve cezalar mükellefler
tarafından istenildiği takdirde davanın devamı sırasında da kısmen veya tamamen
ödenebilir. 4. (Ek bent: 22/07/1998 - 4369/2 md.) Fazla veya yersiz olarak
tahsil edilen veya vergi kanunları uyarınca iadesi gereken vergilerin, ilgili
mevzuatı gereğince mükellef tarafından tamamlanması gereken bilgi ve belgelerin
tamamlandığı tarihi takip eden üç ay içinde iade edilmemesi halinde, bu
tutarlara üç aylık sürenin sonundan itibaren düzeltme fişini mükellefe tebliğ
edildiği tarihe kadar geçen süre için aynı dönemde 6183 sayılı Kanuna göre
belirlenen tecil faizi oranında hesaplanan faiz, 120 inci madde hükümlerine
göre red ve iadesi gereken vergi ile birlikte mükellefe ödenir. 5. (Ek fıkra: 28/12/2001 - 4731 S.K./4. md.) İhtirazi kayıtla
beyan edilip ödendikten sonra yargı kararına göre iade edilip yine yargı kararı
uyarınca tahsili gereken vergilere, iade tarihinden yargı kararının vergi
dairesine tebliği tarihine kadar geçen süre için bu maddede yer alan esaslar
dahilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre
belirlenen tecil faizi oranında gecikme faizi hesaplanır.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10. ve 35. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve yürürlüğü durdurma
isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE, 26.6.2008
gününde karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kural ile fazla veya yersiz
alınan vergilerin iadesinde istenen bilgi ve belgelerin tesliminden üç ay sonra
başlamak üzere tecil faizi verildiği, oysa eksik beyan edilen ve ödenen
vergiler için ödenmesi gereken günden itibaren gecikme faizi alındığı
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 10. ve 35. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 112. maddesinin dördüncü fıkrası
ile mükelleflerden fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin iadesinde,
tahsilâtın üzerinden çok zaman geçmiş olsa da istenen bilgi ve belgelerin
teslimiyle yapılan iade talebinden sonraki üç ay içinde yapılmayan iadeler için
bu üç ayın sonundan başlamak üzere düzeltme fişinin tebliğ edildiği güne kadar
işleyen tecil faizinin vergi aslı ile beraber ödenmesi öngörülmektedir. Buna
karşın aynı maddenin üçüncü fıkrası ile eksik tahsil edilen veya tahsil
edilemeyen vergiler için mükelleflerden verginin ödenmesi gereken tarihten
itibaren ödemenin yapıldığı güne kadar işleyen gecikme faizi alınmaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; insan
haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her eylem ve
işlemi hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla
kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık devlettir. Anayasa'nın 35. maddesinde ise, herkesin, mülkiyet ve miras
haklarına sahip olduğu, bu hakların ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlanabileceği, mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı
olamayacağı hükme bağlanmıştır. Mülkiyet hakkı, herkese başkasının hakkına
zarar vermemek ve yasaların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi
olduğu şey üzerinde dilediği biçimde yararlanma, tasarruf etme, başkalarına
devretme, kullanma, biçimini değiştirme, harcama ve tüketme olanağı verir. İtiraz konusu kural, kamu kurumları ile kişiler arasında kamu
idarelerinin kamu gücüne dayalı yetkilerini kullanırken hatalı işlemleri nedeni
ile oluşan alacaklı-borçlu ilişkilerinin borçlu olan kamu kurumları lehine
bozulmasına sebebiyet vermektedir. Bunun yanında kamu kurumlarının borcunu
ödemesini geciktirmede teşvik edici olmakta ve vatandaşların devlete olan
güvenini sarsmaktadır. Vergi, devletin vatandaşlardan kamu gücüne dayalı ve karşılıksız
tahsil ettiği bedel olsa da idarece yapılmış olan vergi tahsilâtının fazla veya
yersiz olduğu tespit edildikten sonra bu tahsilât, mükellefler için bir
'alacak' haline gelmektedir. Alacak hakkı mülkiyet hakkı kapsamında kişilerin temel
haklarındandır. Kişiler yanlış veya yersiz vergi tahsilatı nedeni ile belli bir
süre mülkiyetlerinde olması gereken bir meblağdan kullanma, tasarruf etme ve
harcama şeklinde yararlanma imkanından mahrum kalmaktadırlar. Bu süre zarfında
enflasyon nedeni ile paranın değerinde oluşan aşınma ile mülkiyetin gerçek
değeri azaldığı gibi bu mülkiyetin tasarruf veya yatırım aracı olarak
getirisinden yararlanmak imkânı da bulunmamaktadır. Bu şekilde kişiler mülkiyet
haklarından mahrum edilerek haksızlığa uğratılmaktadır. İtiraz konusu düzenleme ile devlet fazla veya yersiz yapılmış
tahsilâtlar ile hazinesinde tuttuğu meblağı kişilere iade ederken üzerinden
uzun zaman geçmiş olsa bile talep tarihinden üç ay sonra başlamak üzere
işleyecek faizi ödemektedir. Düzenleme ile elde edilen kamu yararı kamu için
öncelikli, genel menfaatleri koruyan, kamu hizmetlerinin sürdürülmesi için
zorunlu bir durum arz etmemekte, sadece devlete başkasının mülkü üzerinde
sebepsiz ve karşılıksız biçimde tasarruf etme hakkını vermektedir. Fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin iadesinde, tahsilâtın
yapıldığı tarih yerine başvuru tarihinden üç ay sonra başlamak üzere işleyecek
faizin ödenmesine ilişkin kural, kişinin belli bir dönem için faiz gelirinden
mahrum kalması sonucunu doğurarak genel yarar ile kişi yararı arasındaki
dengenin bozulmasına yol açmakta, bu durum hukuk devletinde korunması gereken
mülkiyet hakkının ihlaline neden olmaktadır. Nitekim Avrupa İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin
Korunmasına İlişkin Sözleşme'ye Ek Protokol'ün 1. maddesinde de: 'Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı
gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı
sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel
ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun
olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya
para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama
konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.'denilmektedir. Bu kural uyarınca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Eko-Elda
Avee/Yunanistan davasında (9.3.2006 günlü, Başvuru No: 10162/02); haksız olarak
tahsil edilen verginin beş yıl beş ay sonra faizsiz olarak iade edilmesini,
belli bir meblağdan yararlanma hakkı uzun süre engellenen şahsın, mali
durumunda önemli ve kesin zararlara neden olunduğu, bu durumun sürdürülmesi
gereken genel yarar ile kişi yararı arasındaki dengeyi bozduğu, şahıs üzerine
aşırı yük yüklediği gerekçesiyle mülkiyet hakkının ihlali olarak değerlendirmiş
ve mülkiyet hakkı çiğnenen şahsa faiz ödenmesi gerektiğine karar vermiştir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2. ve 35.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. VI- iptal kararının yürürlüğe gireceği gün sorunu Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, 'Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez.' denilmekte; Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesinin dördüncü fıkrasında da
bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise, Anayasa
Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini
tehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görürse yukarıdaki fıkra
hükmünü uygulayacağı belirtilmektedir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 112. maddesinin dördüncü fıkrası
fazla veya yersiz alınan vergilerin iadesinde başvuru tarihinden üç ay sonra
başlamak üzere sınırlı da olsa faiz ödenmesine imkân tanımaktadır. Fıkranın
iptali halinde sınırlı olarak yapılan ödemelerin dayanağını oluşturacak bir
düzenleme kalmayacaktır. Doğacak bu hukuksal boşluk, iptal gerekçelerinde izah
edilen kişilerin mülkiyet haklarında mevcut durumdan daha da geriye gidilmesine
ve Anayasa gereği olması gereken durumdan daha da uzaklaşılmasına sebep olarak
kamu düzeni ve kamu yararını bozucu nitelikte olduğundanAnayasa'nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrasıyla Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları
gereğince, bu fıkraya ilişkin İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE,
10.2.2011 gününde karar verilmiştir. VII- yürürlüğün durdurulması istemi 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 112. maddesine
22.7.1998 günlü, 4369 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle eklenen (4) numaralı
fıkranın iptaline ilişkin hükmün süre verilerek yürürlüğe girmesinin
ertelenmesi nedeniyle bu fıkranın YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 10.2.2011
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VIII- SONUÇ 1-7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili
gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin
ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engel
bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ
ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilen
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2-4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 112. maddesine
22.7.1998 günlü, 4369 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle eklenen (4) numaralı
fıkranın Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE, 3-213 sayılı Kanun'un 112. maddesine, 4369 sayılı Kanun'un 2.
maddesiyle eklenen (4) numaralı fıkranın iptal edilmesi nedeniyle doğacak
hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın
153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkraları gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE, 10.2.2011 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN