ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2007/43 Karar Sayısı: 2009/51 Karar Günü : 12.3.2009 R.G. Tarih-Sayı
:03.10.2009-27365 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR: 1-  İzmir 22. Asliye Ceza
Mahkemesi         (Esas: 2007/43) 2-  Sındırgı Asliye Ceza(Çocuk)
Mahkemesi      (Esas: 2008/90) İTİRAZLARIN KONUSU: 23.3.2005 günlü, 5320
sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 30. maddesi ile değiştirilen 13.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının 'Bu ücret, yargılama giderlerinden sayılır'
biçimindeki son tümcesinin,Anayasa'nın 36. maddesi ile Avrupa İnsan Hakları
Sözleşmesinin 6. maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY Bakılmakta olan davalarda, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı
olduğu kanısına varan Mahkemeler, iptali için başvurmuşlardır. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 23.3.2005 günlü, 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve
Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa ile
değiştirilen ve itiraz konusu tümceyi de içeren 13. maddesi şöyledir: ' (1) Ceza Muhakemesi Kanunu gereğince soruşturma ve kovuşturma
makamlarının istemi üzerine baro tarafından görevlendirilen müdafi ve vekile,
avukatlık ücret tarifesinden ayrık olarak, Türkiye Barolar Birliğinin görüşü de
alınarak Adalet ve Maliye bakanlıkları tarafından birlikte tespit edilecek
ücret, Adalet Bakanlığı bütçesinde bu amaçla yer alan ödenekten ödenir. Bu
ücret, yargılama giderlerinden sayılır. (2) Bu madde uyarınca yapılacak ödeme ve uygulamaya ilişkin usul
ve esaslar Türkiye Barolar Birliğinin görüşü de alınmak suretiyle Adalet
Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir'. B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 36. maddesi ile Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME A- İzmir 22. Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2007/43 Esas sayılı
başvurusu ile ilgili olarak, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi
gereğince, Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet
ERTEN, Mustafa YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh
KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımlarıyla 7.5.2007 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir. B- Sındırgı Asliye Ceza(Çocuk) Mahkemesi'nin 2008/90 Esas
sayılı başvurusu ile ilgili olarak, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi
gereğince, Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya
KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR,
Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 14.10.2008
gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, öncelikle uygulanacak kural sorunu
üzerinde durulmuştur. Anayasa'nın 152. ve 2949
sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un
28. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları
kanun ya da kanun hükmünde kararname kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler
veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına
varırlarsa, o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler.
Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi
için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın
bulunması ve iptali istenen kuralların da o davada uygulanacak olması
gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya
çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz
yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. İtiraz konusunun müdafi ve
vekile ödenecek ücretin yargılama giderinden sayılmasına ilişkin olması
nedeniyle, 23.3.2005 günlü, 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve
Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 30.
maddesiyle değiştirilen 13. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilk tümcesinde, baro
tarafından görevlendirilen müdafi ve vekile ödenecek ücretin tesbitini
düzenleyen kuralın itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu
davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu tümceye ilişkin başvurunun
Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddine, Dosyada eksiklik
bulunmadığından, 23.3.2005 günlü, 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun
Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa'nın 30. maddesiyle değiştirilen 13. maddesinin (1) numaralı fıkrasının 'Bu
ücret, yargılama giderlerinden sayılır.' biçimindeki son tümcesinin esasının
incelenmesine, C- Sındırgı
Asliye Ceza(Çocuk) Mahkemesi'nin başvurusuna ilişkin 2008/90 Esas sayılı
davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2007/43 sayılı dava ile birleştirilmesine,
birleştirilen davaların esaslarının kapatılmasına, esas incelemenin 2007/43
sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararlarında, Anayasanın 36. maddesinde herkesin savunma
ve adil yargılanma hakkına sahip bulunduğunun belirtildiği, AİHS'nin 6.
maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendinde ise sanık bakımından 'kendi kendini
savunmak veya kendi seçeceği bir savunmacının yardımından yararlanmak ve eğer
savunmacı tutmak için mali olanaklardan yoksun bulunuyor ve adaletin selameti
gerektiriyorsa mahkemece görevlendirilecek bir avukatın para ödemeksizin
yardımından yararlanabilme'nin adil yargılanmanın gereklerinden biri olarak
sayıldığı, AİHS'nin bu hükmünün Anayasa'nın 90. maddesinin son fıkrası gereği
uyulması gereken bir kural olduğu, itiraza konu kuralla, sanık müdafiine ödenen
ücretin yargılama giderinden sayılmasının öngörülmesi ve 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu'nun 325. maddesinin (1) numaralı fıkrasında cezaya veya
güvenlik tedbirine mahkum edilmesi halinde bütün yargılama giderlerinin sanığa
yükleneceğinin hükme bağlanması nedeniyle, kanuni nedenlerle zorunlu olarak
kendisine müdafi tayin edilen veya müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan
eden ve müdafi istemi olan sanık için görevlendirilecek müdafiye ödenen ücretin
mahkumiyet halinde yargılama gideri adı altında sanıktan tahsil edileceği, bu
uygulamanın ise Anayasa'nın 36. maddesine ve AİHS'nin 6. maddesinin üçüncü
fıkrasının (c) bendine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 13. maddesinin itiraz
konusu kuralın da bulunduğu birinci fıkrasında müdafi ve vekil ücreti
düzenlenmektedir. Buna göre, Baro tarafından bu kapsamda görevlendirilen müdafi
ve vekile, avukatlık ücret tarifesinden ayrı olarak, Türkiye Barolar Birliğinin
görüşü de alınarak Adalet ve Maliye Bakanlıkları tarafından birlikte tespit
edilecek ücret, Adalet Bakanlığı bütçesinde bu amaçla yer alan ödenekten
ödenecek ve itiraz konusu kural gereğince bu ücret yargılama giderlerinden
sayılacak, böylece mahkumiyet halinde sanıktan tahsil edilerek bütçeye geri
dönüşü sağlanacaktır. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 'ifade ve sorgunun tarzı' başlıklı 147.
maddesinde, şüphelinin veya sanığın ifadesinin alınmasında veya sorguya
çekilmesi sırasında 'müdafi seçecek durumda olma­dığı ve bir müdafi yardımından
faydalanmak iste­diği takdirde, kendisine baro tarafından bir müdafi
görevlendirileceği' kurala bağlanmıştır. 'Müdafiin görevlendirilmesi' başlıklı
150. maddesindeki düzenlemeye göre, şüpheli veya sanık, müdafi seçebilecek
durumda olmadığını beyan ederse, istemi hâlinde bir müdafi
görevlendirilecektir. Onsekiz yaşını doldur­mamış ya da sağır veya dilsiz veya
kendisini sa­vunamayacak derecede malûl, şüpheli veya sanıklar hakkındaki
soruşturma ve kovuşturmalar ile üst sınırı en az beş yıl hapis cezasını ge­rektiren
suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmalarda bir müdafii bulunmayan
şüpheli veya sanığa istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilecektir.
Zorunlu müdafilik sistemine dahil olmayan ve ödeme gücü olmamakla birlikte
müdafi yardımı isteyen şüpheli ve sanıkların müdafi yardımından
yararlanabilmeleri için 'müdafi seçebilecek durumda olmadıklarını beyan
etmeleri' yeterli olacaktır. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 325. maddesine göre, cezaya veya
güvenlik tedbirine mahkûm edilmesi hâlinde, bütün yargılama giderleri sanığa
yüklenecektir. Devam eden maddelerde verilecek kararların niteliğine göre
yargılama giderlerinin nasıl karşılanacağı düzenlenmiştir.  Müdafi yardımı
kapsamında görevlendirilen müdafi veya vekile ödenecek ücret de yargılama
giderlerinden sayıldığından, cezaya veya güvenlik ted­birine mahkûm edilmesi ve
giderlerin yükletilmesini gerektirecek bir karar verilmesi hâlinde hükümlüden
tahsil edilecektir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık, Anayasa'nın ve yasaların üstünde yasakoyucunun da
bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. Hukuk
devletinde yasakoyucu, Anayasa kurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç
duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir. Ceza hukukunun, toplumun kültür ve uygarlık düzeyi, sosyal ve
ekonomik yaşantısıyla ilgili bulunması nedeniyle suç ve suçlulukla mücadele
amacıyla ceza ve ceza muhakemesi alanında sistem tercihinde bulunulması
Devletin ceza siyaseti ile ilgilidir. Bu bağlamda ceza hukukuna ilişkin
düzenlemeler bakımından yasakoyucu Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza
hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak koşuluyla, soruşturma ve yargılamaya
ilişkin olarak hangi yöntemlerin uygulanacağı, toplumda belli eylemlerin suç
sayılıp sayılmaması, suç sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçülerdeki ceza
yaptırımlarıyla karşılanmaları gerektiği,  hangi hal ve hareketlerin
ağırlaştırıcı ya da hafifletici öğe olarak kabul edileceği gibi konularda
takdir yetkisine sahiptir. Anayasanın 36. maddesinde, herkesin,
meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip bulunduğu
belirtilmiştir. Buna paralel olarak düzenlenen Ceza
Muhakemesi Kanununa göre, yargılama sürecinde hüküm kesinleşinceye kadar
şüpheli veya sanıktan müdafi ücreti istenmemektedir. Hüküm kesinleştikten sonra
ise kendisinden yargılama giderleri içerisinde müdafi ücreti istenen kimse
şüpheli veya sanık değil artık hükümlü sıfatını taşımaktadır. Düzenleme ile
amaçlanan sanığa adil bir şekilde savunma imkanlarının sağlanmasıdır.
Soruşturma ve kovuşturma evrelerinde bu imkan sağlandıktan sonra, yardım
kapsamında ödenen ücretin yargılama gideri olarak hükümlüden tahsilinin
öngörülmesinin Anayasanın adil yargılanma hakkına aykırılığından sözedilemez. Öte yandan, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin
6. maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendinde, her sanığın 'kendi kendini
savunmak veya kendi seçeceği bir savunmacının yardımından yararlanmak ve eğer
savunmacı tutmak için mali olanaklardan yoksun bulunuyor ve adaletin selameti
gerektiriyorsa, mahkemece görevlendirilecek bir avukatın para ödemeksizin
yardımından yararlanabilmek' hakkına sahip bulunduğu açıkça belirtilmiştir.
Buna göre, Sözleşmede ücretsiz müdafi yardımından yararlanma koşula bağlı
tutulduğundan bu hak mutlak bir hak niteliğinde değildir. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2. ve
36. maddelerine aykırı görülmemiştir. İptal isteminin reddi gerekir. Mehmet ERTEN bu sonuca farklı gerekçeyle
katılmıştır. VI- SONUÇ 23.3.2005 günlü, 5320 sayılı
Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 30. maddesiyle değiştirilen 13. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının 'Bu ücret, yargılama giderlerinden sayılır.'
biçimindeki son tümcesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
12.3.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞI OY 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına İlişkin Kanun'un 30. maddesiyle 23.3.2005 günlü, 5320 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un başlığı ile
birlikte değiştirilen 13. maddesinin (1) numaralı fıkrasının son tümcesinin
E.2007/14, K.2009/48 sayılı, 12.3.2009 günlü Anayasa Mahkemesi Kararı'ndaki
karşı oy yazımın 4 numaralı bendinde belirttiğim  gerekçeyle  redde
ilişkin  karara  katılıyorum. Üye Mehmet
  ERTEN