ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No.:1975/13 Karar No.:1975/20 Karar günü:17/2/1975 Resmi Gazete tarih/sayı:6.6.1975/15257 İtiraz
yoluna başvuran mahkeme: Erzincan Ağır Ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu: 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı "Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle
bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun" un 2. maddesinin (B) bendinin
biçim yönünden Anayasanın 151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27.
maddeleri uyarınca iptali istemidir. I -
OLAY: İlçe
Belediye Muhasibinin görevini yapmakta olan sanık hakkında zimmet eyleminden
ötürü Türk Ceza Kanununun 202. maddesine göre açılmış bulunan davanın
duruşmasında Cumhuriyet Savcısının, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin davada
uygulama yeri bulunan (B) bendinin biçim yönünden Anayasa'nın 92. maddesinin
beşinci fıkrası hükmüne aykırılığına ilişkin savının ciddî olduğu kanısına
varan yerel Mahkeme, (B) bendindeki kuralın iptali için Anayasa'nın değişik
151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri uyarınca Anayasa
Mahkemesine itiraz yoliyle başvurmuştur. III
- YASA METİNLERİ: 1 -
İptali istenen yasa kuralı: 15/5/1974
günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itiraz konusu yapılan (B) bendi
şöyledir: "B)
Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210, 212, 213, 214, 215,
216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin l nci bendinde ve
406, 407, 414/1, 415, 416/2-3, 491, 492, 493, 495, 496, 497, 498, 499, 500, 503
ve 510 ncü maddeleriyle Askerî Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerinde
gösterilen suçları işleyenler hakkında ilgili maddede öngörülen Devlet zararı
önceden ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartiyle ve bu maddenin
(A) bendi hükmü uygulanır." 2 -
Konu ile ilgili yasa kuralları: A -
Türk Ceza Kanununun değişik 202 nci maddesi metni aşağıdadır: "Madde
202 - (1/8/1953-6123) kendisine tevdi olunan veya vazife dolayısiyle muhafaza,
murakabe veya mesuliyeti altında bulunan para veya para hükmündeki evrak ve
senetleri veya sair malları zimmetine geçiren veya mal edinen memura beş
seneden on seneye kadar ağır hapis cezası verilir ve hâsıl olan zarar kendisine
ödettirilir. Zarar
hafif ise ceza bir sene ağır nasipten başlar. Eğer
vâki olan zarar muhakeme edilmezden evvel fail tarafından tamamiyle ödenmiş
olursa ceza yarısına kadar indirilir ve eğer hüküm verilmezden evvel tamamiyle
ödenirse cezasının üçte bir miktarı indirilir" B -
Bazı cürümlerden dolayı memurlar ve şerikleri hakkında takip ve muhakeme
usulüne dair 15/5/1930 günlü, 1609 sayılı Kanunun 1. maddesinin birinci ve
üçüncü fıkraları metinleri aşağıya çıkarılmıştır: Madde
l/l/ ve 3 - irtikâptan, rüşvet alıp vermekten ihtilas ve zimmete para
geçirmekten, gerek doğrudan doğruya ve gerek memuriyet vazifesini suistimal
suretiyle kaçakçılıktan ve resmen vukubulârı müzayede ve münakaşalara ve alım
ve satıma fesat karıştırmaktan ve Devlet haricesine ait mahrem evrakı veya
şifreleri ifşa veya ifşaya sebebiyet vermekten ve bu cürümlere iştirakten
maznun olanlar hakkında Memurin Muhakematı Kanunu cari değildir. ......................................................................... Vilâyetlerin
millî irade ile mansup olmayan memurlariyle talî memurları hakkında Cumhuriyet
Müddeiumumisi takibata lüzum görürse maznunu sorguya çekmiyerek hazırlık
tahkikatı yapmakla beraber keyfiyeti Valiye bildirir. Vali isterse ayrıca
tahkikat da yaparak azamî onbeş gün içinde takibata muvafakatini beyan eder.
Muvafakat edemediği takdirde Müddeiumumi o memurun mensup olduğu Vekaletten
Adliye Vekâleti vasıtasiyle takibat icrasına müsaade edilmesini ister." 3 -
Dayanılan Anayasa kuralı; Anayasanın
92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: "Madde
92/5 - Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her
iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir
karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine
sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha
önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek
zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul
edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için üye tam sayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur." IV -
İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi, içtüzüğünün 15. maddesi gereğince 17/2/1975 gününde yaptığı
toplantıda aşağıdaki sorunlar üzerinde durmuştur: l -
İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin yetkili olup olmadığı sorunu: Bir
mahkemenin itiraz yoliyle Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için Anayasanın
değişik 151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı kanunun 27. maddeleri uyarınca iki
koşulun gerçekleşmesi zorunlu bulunmaktadır. Bunlardan birisi, itiraz yoluna
başvuran mahkemenin elinde yöntemine uygun biçimde açılmış ve elinde bakılmakta
olan bir davanın varlığı ve diğeri ise, iptali istenen kuralı mahkemenin böyle
bir davada uygulama durumunda bulunmasıdır. Üyelerin
çoğunluğu, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin elinde bakılmakta olan bir davanın
varlığında birleşmiş iseler de, gerekçede ayrılmışlardır. A)
Sıfat ve memuriyeti ile kendisine yükletilen cürümün niteliğine göre sanık
hakkında doğrudan doğruya yapılacak kovuşturma için Cumhuriyet Savcılığınca,
Sorgu Hakimliğince veya Mahkemece 15/5/1930 günlü, 1609 sayılı Kanunun 1.
maddesinin üçüncü fıkrası hükmü gereğince yetkili yerden alınması zorunlu
"kovuşturmaya muvafakat" ı belirleyen bir belgenin dava dosyasının
içinde yer almaması ve bu suretle ortada kanuna uygun biçimde açılmış bir
davanın bulunmaması karşısında Mahkemenin elinde Anayasa'nın 151. maddesindeki
anayasal denetime olanak verecek nitelikte (bakılmakta olan bir davanın)
varlığından söz edilemez. Bir başka deyimle böyle durumdaki bir mahkeme, davayı
sürdürerek sözü geçen kanun hükmünü uygulama durumuna geçemeyeceğinden,
Anayasa'nın 151. maddesinde öngörülen (bir davaya bakmakta olan mahkeme olarak da
sayılamaz. Bu nedenle, itirazın Mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine karar
verilmelidir. Bu
gerekçeyi İhsan Ecemiş, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ahmet Koçak, Muhittin Gürün
ve Nihat O. Akçakayalıoğlu ileri sürmüşlerdir. B)
Bu işde itiraz yoluna başvuran Mahkemenin elinde ceza yöntemi yasaları
hükümleri uyarınca bir kamu davası varsa da sıfat ve memuriyeti ile kendisine
yükletilen suçun niteliğine göre sanık hakkında doğrudan doğruya yapılacak
kovuşturma için yetkili yerden alınması zorunlu "kovuşturmaya muvafakat"
ı gösterir bir belgenin dava dosyası içinde yer almaması nedeniyle, bu dava,
Ceza Yargılamaları Yasası kurallarına göre görülme koşulundan yoksun
bulunmaktadır. Ancak, 1609 sayılı Yasa uyarınca "kovuşturmaya
muvafakat" ı gösteren bir belgenin sonradan düzenlenerek verilmesi, kamu
davasının niteliğinde bir etki yapmamakla birlikte, bu davanın görülmesini yani
davaya bakılmasını olanak içine sokar. O
halde Anayasa'nın 151. maddesi açısından mahkemenin elinde bir davanın
bulunduğunu, ancak ilgili yasa uyarınca "'kovuşturmaya muvafakat"
belgesi alınmadığından Mahkemenin bu evrede davaya bakamıyacağını kabul etmek
gerekir. Bundan dolayı da Mahkemenin elindeki davayı "bakmakta olduğu bir
dava" olarak nitelemeye olanak yoktur. Bu
gerekçeyi ise Kani Vrana, Ziya Önel, Adil Esmer ve Ahmet H. Boyacıoğlu
benimsemişlerdir. O
halde, bu işte itiraz yoluna başvuran Mahkeme Anayasa Mahkemesine itiraz
yoliyle başvurmaya yetkili bulunmamaktadır. Muhittin
Taylan, Kemal Berkem, Şahap Arıç, Abdullah Üner ve Lütfi Ömerbaş bu görüşe
karşı oyda bulunmuşlardır. 2-
Dosyanın eksiği bulunup bulunmadığı sorunu: Mahkemenin
başvurması yetkisizliği nedeniyle reddedilmiş bulunduğuna göre, ilk inceleme
raporunda 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca saptanan
diğer eksiklikler üzerinde durulmasına artık yer kalmamıştır. V-
SONUÇ: 1-
İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin elinde bakılmakta olan bir dava
bulunmadığından itirazın yetki yönünden reddine, Muhittin Taylan, Kemal Berkem,
Şahap Arıç, Abdullah Üner ve Lütfi Ömerbaş'ın karşı oyları ile ve oyçokluğu
ile; 2-
Kararın niteliğine göre 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddesine göre
diğer eksiklikler üzerinde durulmasına yer olmadığına oybirliğiyle; 17/2/1975
gününde karar verildi. Başkan Muhittin
  Taylan Başkanvekili Kâni
  Vrana Üye Kemal
  Berkem Üye Şahap
  Arıç Üye İhsan
  Ecemiş Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI Suçun
niteliği bakımından 1609 sayılı Yasa gereğince kovuşturma yapılması için
Validen alınmaksızın dava açılmış olması bu davanın geçersiz sayılmasını ya da
izin yazısı bulunduğu halde Anayasa Mahkemesine gönderilmemiş bulunması
dosyanın geri çevrilmesini gerektirmez. İzin alınmadan dava açılmış bulanması
durumunda duruşmaya ara verilir. Bu evrede izin alınırsa yargılamaya kaldığı
yerden başlayarak sürdürülür. A halde ortada geçerli bir davanın varlığını
kabul etmek ve işin esasının incelenmesine geçmek gerekir. Çoğunluğun tersine
olan görüşüne bu nedenlerle karşıyım. Başkan Muhittin Taylan KARŞIOY
YAZISI Karar
Günü: 17/2/1975 Sayın
Abdullah Üner'in karşıoy yazısındaki görüşe katılıyorum. Üye Şahap Arıç KARŞIOY
YAZISI Tercan
Belediye Muhasibi olan sanık hakkında zimmetine para geçirmekten dolayı
Cumhuriyet Savcılığınca 1609 sayılı Kanuna göre Kamu davası açılarak dosya
Erzincan Ağır Ceza Mahkemesine verilmiş, Ağır Ceza Mahkemesince de bu davada
uygulanacak olan 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin biçim
yönünden Anayasa'ya aykırı olduğundan bahisle Anayasa Mahkemesine
başvurulmasına karar verilmiştir. Herne
kadar dosyada 1609 sayılı Kanuna göre Valinin kovuşturmaya muvafakat ettiğine
dair belgeye rastlanmamakta ise de: Bu belge'nin dosyada mevcut olmaması,
Cumhuriyet Savcılığınca usulüne göre soruşturma yapılarak açılmış olan kamu
davasını hükümsüz ve geçersiz kılmayıp ancak ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun
değişik 253. maddesine göre muhakemesinin durmasını gerektirmektedir. Duruşma
safhasında da bu muvafakat alındığı taktirde Muhakeme olduğu noktadan yürümeye
devam edecektir ve bundan önce yapılmış olan bütün adli işlemlerin kanunen
geçerli olduğu da şüphesizdir. Anayasa Mahkemesinin 14/11/1967 günlü. Esas;
1967/14, Karar: 1967/36 sayılı kararı da (Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi,
Sayı: 5 sayfa 201-202) bu görüşü benimsemiş bulunmaktadır. Bu
nedenle, ortada usulen açılmış ve mahkemenin elinde bakmakta olduğu dava mevcut
olduğundan Mahkemenin itiraz yetkisinin kabulü zorunludur. Bu itibarla itirazın
esasının incelenmesi gerekir. Mahkemenin yetkisizliği bakımından itirazın
reddine dair verilen karara karşıyım. Üye Abdullah Üner KARŞIOY
YAZISI Sayın
Abdullah Üner'in karşıoy yazısındaki düşüncelerine katılıyorum. Üye Kemal Berkem KARŞIOY
YAZISI Zimmetine
para geçirmekten sanık Belediye Muhasebecisi hakkında Ağır Ceza Mahkemesinde
görülmekte olan davaya ilişkin dosyada 1609 sayılı Kanun hükmü uyarınca Valinin
kovuşturmayı uygun gördüğünü belirten belgenin bulunmadığı anlaşılmakta ise de,
bu belgenin yokluğu, Cumhuriyet Savcılığınca açılmış olan kamu davasının
varlığına etkili olamaz. Mahkemece aksine bir karar verilmedikçe dava,
Mahkemenin elinde bulunma ve görülmekte olma niteliğini sürdürür. Bu nedenlerle
Mahkemenin, Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkili olduğunun kabul edilmesi ve
işin esas yönünden incelenmesi gerekir. Üye Lûtfi Ömerbaş