ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1972/43 Karar Sayısı : 1972/43 Karar Günü : 3.10.1972 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Bornova İcra Tetkik
Mercii. İTİRAZIN KONUSU: 17.7.1964 günlü, 507 sayılı
Esnaf ve Küçük Sanatkârlar Kanununun 5. maddesinin Anayasaya aykırı olduğu
yolundaki borçlu iddiasının ciddî olduğu ve kuralın Anayasanın değişik 29.
maddesine aykırı bulunduğu kanısına varan hâkimlik Anayasanın değişik 151.
maddesine dayanarak Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. I. OLAY: 507 sayılı Kanunun 5. maddesindeki aynı kanunun 2. maddesinde
belirtilmiş esnafla hizmet, müslük, küçük sanat sahiplerinin ve yanlarında
çalıştırdıkları aynı nitelikteki kimselerin mesleklerine en yakın konuda kurulu
esnaf ve küçük sanatkârlar derneklerine kayıtlarını zorunlu kılan kurala
dayanarak Bornova Esnaf ve Küçük sanatkârlar Derneğince bir marangozun kaydı
yapılmış; yapılan giriş ücretini ve yıllık aidatı ödemediği için yine 507
sayılı Yasanın 39. maddesinde yer alan (derneklerin kayıt ücretleri, yıllık
aidat ve para cezaları ile ilgili ve usulünce itiraz mercilerinden geçerek
kesinleşmiş kararlarının ilâm değerinde olduğu ve genel hükümler uyarınca
yerine getirileceği) yolundaki kural gereğince Bornova İcra Dairesine
başvurulup borçluya 17.1.1969 günlü 1969/14 sayılı icra emri çıkartılması
üzerine borçlu icra tetkik merciine giderek kayıttan haberi bulunmadığını ileri
sürmüş ve takibin durdurulmasını istemiştir. İcra tetkik merciinin önce 1969/6
daha sonra 1972/6 sayısını alan itiraz sırasında borçlu 507 sayılı Kanunun 5.
maddesinin Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmüş; icra tetkik mercii iddianın
ciddî ve sözü geçen maddenin Anayasanın değişik 29. maddesine aykırı bulunduğu
kanısına vardığı için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına 8.8.1972 gününde
1972/16 sayılı ile karar vermiştir. II. METİNLER: 1- Anayasaya aykırılığı ileri sürülen kural: 17.7.1964 günlü, 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkârlar Kanununun
Anayasaya aykırılı ileri sürülen 5. maddesi (Beşinci Tertip Düstur: Cilt: 3-
ikinci kitap, sayfa 2885 teki metne göre) şöyledir: “Madde 5- İkinci madde belirtilen esnaf ile hizmet, meslek, küçük
sanat sahipleri ve aynı niteliği taşıyıp, yanlarında çalışanların meslekleri
ile en yakın konuda kurulu esnaf ve küçük sanatkârlar derneklerine kayıtları
zorunluluğu vardır. Dernek olmayan yerlerde işbu zorunluluk birlik ajanlığına
kayıtla yerine getirilir.” 2- Dayanak olarak ileri sürülen Anayasa maddesi: İtiraz yoluna başvuran mahkemenin Anayasaya aykırılık iddiasının
ciddî olduğu kanısına varışını desteklemek üzere ortaya koyduğu Anayasanın
değişik 29. maddesi aşağıda yazılı olduğu gibidir. “Madde 29- (20.9.1971 günlü, 1488 sayılı Yasa ile değişik) Herkes,
önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir. Bu hakkın kullanılışında
uygulanacak şekil ve usuller konunda gösterilir. Kanun, Devletin ülkesi ve
milletiyle bütünlüğünün, millî güvenliğin, kamu düzeninin ve genel ahlâkın
korunması maksadiyle sınırlar koyabilir. Hiç kimse bir derneğe üye olmaya veya dernekte üye kalmaya
zorlanamaz. Dernekler, kanunun gösterdiği hallerde hâkim karariyle
kapatılabilir. Devletin ülkesi ve milletiyle bütünlüğünün, millî güvenliğin,
kamu düzeninin ve genel ahlâkın korunması bakımından gecikmede sakınca bulunan
hallerde de, hâkim kararına kadar konunun açıkça yetkili kıldığı merciin emriyle
faaliyetten alıkonulabilir.” III. İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 3.10.1972
gününde yapılan ilk inceleme toplantısında rapor, Bornova İcra Tetkik Merciinin
11.9.1972 günlü 1972/6-16 sayılı yazısına bağlı olarak gelen gerekçeli karar ve
ekleri, konuyu ilgilendiren öteki metinler okunduktan sonra önce hâkimliğin
itiraz yoluna başvurmaya yetkili bulunup bulunmadığı üzerinde durulmuştur. Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27.
maddeleri kurallarına göre bir mahkemenin herhangi bir kanun hükmünü, Anayasaya
uygunluk denetiminden geçirilmesi için, Anayasa Mahkemesine getirebilme
yetkisini kazanması, elinde bakmakta olduğu bir davanın bulunmasından başka
ayrıca Anayasa Mahkemesine getirdiği kanun kurallarını o davada uygulama
durumunda olmasına bağlıdır. Olayda söz konusu olan, 507 sayılı kanunun 39. maddesi arıcılığı
ile 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanununun ilâmların icrasına
ilişkin İkinci Babı hükümlerine (madde 24-41) bağlı bir takiptir ve borçlu
takibin durdurulması istemiyle icra tetkik merciine başvurmuştur. 2004 sayılı
Kanunun değişik 33. maddesine göre “İcra emrinin tebliği üzerine borçlu yedi
gün içinde dilekçe ile icra tetkik merciine başvurarak borcun zamanaşımına
uğradığı veya ihmal veya itfa edildiği itirazında bulunabilir. İtfa ve imhal
iddiası yetkili merciilerce resen yapılmış veya usulüne göre tasdik edilmiş
yahut icra dairesinde veya tetkik merciinde veya mahkeme önünde ikrar olunmuş
senetle tevsik edildiği takdirde icra geri bırakılır.” Şu duruma göre Bornova İcra Tetkik Mercii bakmakta olduğu itirazda
işi ancak zamanaşımı, imhal ve itfa yönlerinden, tabiatiyle böyle bir iddia
varsa, ele almağa ve incelemeye yetkilidir. Şu sınırlı yetki içinde 507 sayılı
Kanunun kayıt zorunluğuna ilişkin 5. maddesinin uygulanması söz konusu olamaz.
O nedenle de Anayasanın değişik 151. maddesine dayanarak merciin sözü geçen
kuralı, anayasaya uygunluk denetimi için, Anayasa Mahkemesine getirmesine
olanak yoktur. Çünkü bu yol için Anayasaca öngörülmüş olan iki koşuldan
ikincisi, yani iptali istenen kanun kuralının mahkemenin elindeki işte
uygulanacak bir kural olması koşulu gerçekleşmiş değildir. Anayasanın değişik
151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddelerine uymayan başvurmanın, itirazda bulunan
hâkimliğin yetkisizliği nönünden reddi gerekir. IV. SONUÇ: İtiraz konusu kural icra ve tetkik merciinin bakmakta bulunduğu
işte uygulayacağı hükümlerden olmadığı için Anayasanın değişik 151. maddesine
uymayan itirazın, itiraz yoluna başvuran hâkimliğin yetkisizliği yönünden
reddine 3.10.1972 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Muhittin
  TAYLAN Başkanvekili Avni GİVDA Üye Fazıl ULUOCAK Üye Sait KOÇAK Üye Nuri ÜLGENALP Üye Şahap ARIÇ Üye İhsan ECEMİŞ Üye Recai SEÇKİN Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Kâni VRANA Üye Muhittin GÜRÜN Üye Şevket
  MÜFTÜGİL Üye Ahmet H.BOYACIOĞLU