ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2023/178 Karar Sayısı : 2024/125 Karar Tarihi : 27/6/2024 R.G.Tarih-Sayı : 2/10/2024-32680 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Sorgun Sulh Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 7/6/2012 tarihli ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında
Arabuluculuk Kanunu’na 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun’un 37. maddesiyle
eklenen 18/B maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan “…ortaklığın
giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar.” ibaresinin Anayasa’nın 2., 20.,
35. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Ortaklığın
giderilmesi talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un 18/B maddesinin itiraz konusu kuralın da yer
aldığı (1) numaralı fıkrası şöyledir: “(1) Aşağıdaki uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce
arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır: a) Kiralanan taşınmazların 2004 sayılı Kanuna göre
ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere, kira
ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar. b) Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın
giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar. c) 23/6/1965 tarihli ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti
Kanunundan kaynaklanan uyuşmazlıklar. ç) Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ,
Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan
FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 30/11/2023 tarihinde
yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör İsmail Emrah PERDECİOĞLU
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Sınırlama Sorunu 3. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine
göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun
veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi
hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi
olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa
Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve
mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da
o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan
davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan
kurallardır. 4. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 6325 sayılı Kanun’un 18/B
maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan “…ortaklığın
giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar.” ibaresinin iptalini talep etmiştir. 5. Bakılmakta olan davanın konusunu ortaklığın giderilmesi talebi
oluşturmaktadır. İtiraz konusu kuralda yer alan “…ilişkin uyuşmazlıklar.” ibaresi bakılmakta olan davanın konusunun yanı sıra somut davada uygulanma
imkânı olmayan taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ilişkin uyuşmazlıklar
bakımından da geçerli ortak kural niteliğindedir. Bu itibarla bakılmakta olan
davanın konusu gözetilerek itiraz konusu kuralın esasına ilişkin incelemenin
kuralda yer alan “…ortaklığın giderilmesine…” ibaresi ile sınırlı olarak
yapılması gerekir. B. Anlam ve Kapsam 6. Hukuk uyuşmazlıklarına ilişkin arabuluculuk, hukuki
uyuşmazlıkların dava yoluna gidilmesine gerek kalmaksızın sonuçlanmasını
sağlayabilen alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak 6325 sayılı
Kanun’da düzenlenmiştir. Anılan Kanun’da arabuluculukta uygulanacak usul ve
esaslar düzenlenmiştir. Kanun’un 18/B maddesinde ise arabulucuya
başvurulmasının dava şartı olarak öngörüldüğü bazı uyuşmazlıklar sayılmıştır.
Anılan maddenin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi uyarınca ortaklığın
giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar da bu kapsamdadır. 7. Kanun’un 18/A maddesinde dava şartı olarak arabulucuya
başvurulması öngörülen uyuşmazlıklarda arabuluculuk sürecinde uygulanacak usul
ve esaslar hüküm altına alınmıştır. Bu doğrultuda anılan maddenin (6) numaralı
fıkrasında arabulucuya başvuran tarafın kendisine ve elinde bulunması hâlinde
karşı tarafa ait her türlü iletişim bilgisini arabuluculuk bürosuna vereceği,
büronun, tarafların resmî kayıtlarda yer alan iletişim bilgilerini araştırmaya
da yetkili olduğu ve ilgili kurum ve kuruluşların, büro tarafından talep edilen
bilgi ve belgeleri vermekle yükümlü olduğu düzenlenmiştir. 8. Maddenin (7) numaralı fıkrasında taraflara ait iletişim
bilgilerinin, görevlendirilen arabulucuya büro tarafından verileceği,
arabulucunun bu iletişim bilgilerini esas alacağı, ihtiyaç duyduğunda
kendiliğinden araştırma da yapabileceği, elindeki bilgiler itibarıyla her türlü
iletişim vasıtasını kullanarak görevlendirme konusunda tarafları bilgilendirip
ilk toplantıya davet edeceği hüküm altına alınmıştır. 9. (9) numaralı fıkraya göre arabulucunun yapılan başvuruyu
görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırması
gerekmektedir. Bu sürenin en fazla bir hafta uzatılabilmesi mümkündür. (10)
numaralı fıkra uyarınca taraflara ulaşılamaması veya taraflar katılmadığı için
görüşme yapılamaması hâllerinde arabulucu, arabuluculuk faaliyetini sona
erdirecek ve son tutanağı düzenleyerek durumu derhâl arabuluculuk bürosuna
bildirecektir. C. İtirazın Gerekçesi 10. Başvuru kararında özetle; ortaklığın giderilmesine ilişkin
uyuşmazlıklarda taraf teşkilinin sağlanmasında önemli güçlüklerin yaşandığı,
arabuluculuk kurumunun bu tür faaliyetleri icra etme imkânından yoksun olduğu,
itiraz konusu kural uyarınca arabulucuya başvurmak zorunda olan tarafın da
taraf teşkiline ilişkin iş ve işlemleri yerine getirmesinin mümkün olmadığı, bu
durumda kuralın uyuşmazlığın çözümünün gereksiz yere uzamasına sebep olduğu,
taraf teşkilinin sağlanması sürecinde taraf bilgilerinin elde edilmesi
bakımından belirsizliğin ortaya çıktığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2.,
20., 35. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Ç. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 11. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi
nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de incelenmiştir. 12. Anayasa’nın 36. maddesinde “Herkes, meşru vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir./Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi
içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.” denilmektedir. Anılan maddeyle
güvence altına alınan dava yoluyla hak arama özgürlüğü, bir temel hak niteliği
taşımasının ötesinde diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde
yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden
birini oluşturmaktadır. Kişinin bir haksızlığa uğradığını iddia edebilmesinin
ya da maruz kaldığı haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri
sürüp kanıtlayabilmesinin, uğradığı zararı giderebilmesinin en etkili ve
güvenceli yolu yargı mercileri önünde dava hakkını kullanabilmesidir (AYM,
E.2017/178, K.2018/82, 11/7/2018, § 11). 13. Mahkemeye erişim hakkı bir uyuşmazlığı mahkeme önüne
taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını
isteyebilmek anlamına gelmektedir ( Özkan Şen , B. No: 2012/791, 7/11/2013,
§ 52). 14. İtiraz konusu kural ortaklığın giderilmesi davası açılabilmesi
için öncelikle arabulucuya başvurulma şartını öngörmek suretiyle mahkemeye
erişim hakkına sınırlama getirmektedir. 15. Anayasa’nın 13. maddesinde “Temel hak ve hürriyetler,
özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen
sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar,
Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin
gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir. Buna göre
temel hak ve özgürlüklere sınırlama getiren düzenlemelerin kanunla yapılması,
Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir. 16. Bu itibarla mahkemeye erişim hakkını sınırlayan kanunun şeklen
var olması yeterli olmayıp yasal kuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde
belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir düzenlemeler niteliğinde olması gerekir. 17. Esasen temel hakları sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip
olması, Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de
bir gereğidir. Hukuk devletinin temel unsurlarından olan hukuki belirlilik
ilkesi uyarınca kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden
herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,
uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına
karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler
hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk
normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde
devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven
duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41,
K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa’nın 13. maddesinde
sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa’nın 2. maddesinde
güvenceye alınan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır. 18. Kuralda hangi tür uyuşmazlıklar bakımından dava şartının
öngörüldüğü ve dava şartı olarak belirlenen hususun herhangi bir tereddüde yer
bırakmayacak biçimde açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralda
temel hak ve özgürlüklerin kanunla sınırlanması gerektiğine ilişkin anayasal
ilkeye aykırı bir yön bulunmamaktadır. 19. Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle
sonuçlandırılması, Anayasa’nın 141. maddesi kapsamında devletin
yükümlülüklerinden biri olarak düzenlenmiştir. Bu sebeple devlet,
yargılamaların gereksiz yere uzamasını engelleyecek etkin çareler oluşturmak
zorundadır (AYM, E.2013/4, K.2013/35, 28/2/2013). 20. Bu çerçevede tarafların hak ve menfaatlerinin özenli biçimde
gözetildiği, etkili sonuçlar ortaya çıkarabilen alternatif uyuşmazlık çözüm
mekanizmalarının geliştirilmesi Anayasa ile devlete yüklenen yargılamaların
gereksiz yere uzamasının engellenmesi ödevinin yerine getirilmesi amacına
yöneliktir. Nitekim uyuşmazlıkların yargı yetkisi kullanılarak mahkemeler
aracılığıyla çözülmesi esas olmakla birlikte her uyuşmazlığın çözümünün
mahkemelerden beklenmesi mahkemelerin iş yükünün artmasına ve davaların makul
sürelerde bitirilememesine yol açabilmektedir. Böyle bir durumun tarafların
menfaatlerine hizmet etmemesi de söz konusu olabilmektedir AYM, E.2023/160,
K.2024/77, 14/3/2024, §§ 21, 22). 21. Bu bağlamda yargı görevinin ağır iş yükü altında yerine
getirilmesinin zorlaşması, yargının iş yükünün azaltılması, adalete erişimin
kolaylaştırılması ve usul ekonomisi gibi çeşitli nedenlerle yargıya ilişkin
anayasal kuralların etkililiğinin sağlanması gözetilerek uyuşmazlıkların çözümü
için arabuluculuk gibi yöntemlerin uygulamaya konulması tercih
edilebilmektedir. Kanun koyucunun bu yönde düzenlemeler yapma konusunda takdir
yetkisinin bulunduğu açıktır. Bununla birlikte bu yetkinin anayasal sınırlar
içinde kullanılması gerekir (bu yönde bkz. AYM, E.2017/178, K.2018/82,
11/7/2018, § 16). 22. Arabuluculuğun dava şartı olarak öngörüldüğü uyuşmazlıklarda bu
zorunluluğun bir sonucu olarak kişilerin iddiasını öncelikle arabulucuya
taşıması gerekir. Aksi takdirde uyuşmazlığın mahkeme önünde ileri sürülmesi söz
konusu olamayacaktır. Bu suretle kuralın uyuşmazlığın arabuluculuk yöntemiyle
olabildiğince hızlı ve az giderle çözüme kavuşturulmasına ve yargının iş
yükünün azalmasına katkı sunacağı açıktır. Bu nedenle kuralda öngörülen
sınırlamanın anayasal anlamda meşru bir amaca yönelik olduğu anlaşılmaktadır. 23. Diğer yandan Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca sınırlamanın
ölçülü olup olmadığının da değerlendirilmesi gerekir. Anayasa’nın anılan maddesinde
güvence altına alınan ölçülülük ilkesi ise elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen
sınırlamanın ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını diğer bir
ifadeyle aynı amaca daha hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün
olmamasını, orantılılık ise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak
istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade
etmektedir. 24. Kural kapsamında ortaklığın giderilmesine ilişkin
uyuşmazlıklarda arabuluculuğun dava şartı olarak öngörülmesi suretiyle
mahkemeye erişim hakkına getirilen sınırlamanın gerek bu uyuşmazlıkların daha
kısa sürede ve basitçe çözülebilmesi gerekse yargı makamlarının iş yükünün
azaltılarak yargılamaların makul sürede sonuçlandırılması amaçlarına ulaşılması
bakımından elverişli olmadığı söylenemez. 25. Kanun koyucunun uyuşmazlıkların sona erdirilmesinde alternatif
çözüm yöntemlerinin uygulanıp uygulanmayacağı ya da hangi tür uyuşmazlıkların bu
kapsamda değerlendirileceği hususlarında geniş bir takdir yetkisi
bulunmaktadır. Bu bağlamda mahkemeye erişim hakkına sınırlama getirilirken
meşru amaca ulaşmak bakımından kuralda öngörülen sınırlamaya göre daha hafif
bir sınırlama aracına başvurulması gerektiği söylenemez. Dolayısıyla kuralla
getirilen sınırlamanın gereklilik ilkesine aykırı olmadığı anlaşılmaktadır. 26. Ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıkların kapsamını paylı
veya elbirliği mülkiyetine konu taşınır, taşınmaz mallar ve haklar
oluşturmaktadır. Birden fazla malikin paydaş olduğu bu tür mal veya haklar
üzerindeki ortaklığın giderilmesi hususunda tarafların anlaşamamaları hâlinde
ortaklık ancak dava yoluyla sona erdirilebilir. 27. Ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda özellikle malik
sayısının fazla olduğu durumlarda taraf teşkilinin sağlanmasında zorlukların
ortaya çıkması arabuluculuk sürecinde işlemlerinin yürütülmesini
zorlaştırabilir. Ancak bu durumlarda 6325 sayılı Kanun’un 18/A maddesinin (6)
numaralı fıkrasıyla Arabuluculuk Bürosuna tarafların resmî kayıtlarda yer alan
iletişim bilgilerini araştırma yetkisi tanınmış, ilgili kurum ve kuruluşlar da
büro tarafından talep edilen bilgi ve belgeleri vermekle yükümlü kılınmıştır.
Yine anılan maddenin (7) numaralı fıkrasında taraflara ait iletişim bilgilerinin,
görevlendirilen arabulucuya Arabuluculuk Bürosu tarafından verileceği,
arabulucunun, ihtiyaç duyduğunda bu konuda kendiliğinden araştırma yaparak
elindeki bilgiler itibarıyla her türlü iletişim aracını kullanarak
görevlendirme konusunda tarafları bilgilendireceği ve ilk toplantıya davet
edeceği öngörülmüştür. 28. Öte yandan (9) numaralı fıkra uyarınca arabulucunun uyuşmazlığı
en fazla üç hafta içinde sonuçlandırması gerekmekte olup bu süre zorunlu
hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilmektedir. (10) numaralı fıkrada da
arabulucunun taraflara ulaşamaması veya tarafların katılmaması nedeniyle
görüşmenin yapılamaması ya da tarafların anlaşamaması hâllerinde arabuluculuk
faaliyetini sona erdireceği hükme bağlanmıştır. 29. Dolayısıyla kuralla ortaklığın giderilmesine ilişkin
uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulması dava şartı olarak öngörülmüş olmakla
birlikte Kanun’da özellikle arabulucuya taraf teşkilinin sağlanmasına yönelik
çeşitli yetkilerin tanındığı, böylelikle arabuluculuk sürecinin sağlıklı
yürütülmesine yönelik Kanun’da yeterli güvencelere yer verildiği
anlaşılmaktadır. Bu güvencelerle birlikte Kanun’da arabulucunun taraflara
ulaşamaması durumunda arabuluculuk faaliyetini her zaman sonlandırabilmesine
imkân tanınmıştır. Ayrıca arabuluculuk süreci en fazla dört hafta süreyle
sınırlandırılmak suretiyle dava açılmasındaki belirsizlik de ortadan
kaldırılmıştır. Arabuluculuk sürecinden sağlanabilecek faydalar ile söz konusu
uyuşmazlıkların niteliği dikkate alındığında dört haftalık sürenin de makul
olmadığı söylenemez. 30. Bu itibarla kuralda kişiler ile kamu yararı arasındaki dengenin
korunduğu, kuralla mahkemeye erişim hakkına getirilen sınırlamanın kişilere
orantısız bir külfet yüklemediği ve ölçülü olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 31. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 13. ve 36. maddelerine
aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Basri BAĞCI ve Selahaddin MENTEŞ bu görüşe katılmamışlardır. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş
ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13. ve 36. maddeleri
yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle
Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 20. ve 35. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. IV. HÜKÜM 7/6/2012 tarihli ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında
Arabuluculuk Kanunu’na 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun’un 37. maddesiyle
eklenen 18/B maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan; A. “...ortaklığın
giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar.” ibaresinin
esasına ilişkin incelemenin “...ortaklığın giderilmesine...” ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına, B. “...ortaklığın giderilmesine...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, Basri BAĞCI ile Selahaddin MENTEŞ’in karşıoyları
ve OYÇOKLUĞUYLA, 27/6/2024 tarihinde karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR KARŞI OY 1. Sorgun Sulh Hukuk
Mahkemesince 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na 7445
sayılı Kanun’un 37. maddesiyle eklenen 18/B maddesinin (1) numaralı fıkrasının
(b) bendinde yer alan “… ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar.”
ibaresinin Anayasa’nın 2., 20., 35. ve 36. maddelerine aykırılığı talebiyle
itiraz yoluna başvurmuştur. 2. Belirttiğimiz
gerekçelerle Sayın çoğunluğun görüşüne katılmıyoruz. 3. Anayasa
Mahkemesi’nin kararında, iptal istemi ve hükme itiraz gerekçeleri
özetlenmiştir. 4. Ortaklığın
giderilmesi davaları bilindiği üzere niteliği itibariyle taraflardan birinin
davayı kazandığı diğer tarafın davayı kaybettiği davalar değildir. Esasen bu
davalarda mülkiyetin kazanımı anlamında uyuşmazlığı sonlandıracak bir karar
verilmemektedir. Mülkiyetin kullanım şekline ilişkin bir tespit yapılmaktadır.
Uygulamada bu davalara çift taraflı davalar denilmektedir. Tarafların hak ve
menfaatleri davadaki sıfatlarına bakılmaksızın aynıdır. Davanın amacı taşınır
ve taşınmaz mallardaki ortaklığın giderilerek hakların paylaşılması sağlanmaktır. 5. İtiraz yoluyla
mahkemenin önüne gelen kural 6325 sayılı Kanun’da hukuk uyuşmazlıklarının
arabuluculuk yoluyla çözümlenmesini düzenleyen 18/B maddesindeki kuralın
ortaklığın giderilmesi davasında zorunlu olarak uygulanmasıdır. Kuralın hukuk
devleti ilkesi ve hak arama özgürlüğü bağlamında Anayasa’ya uygunluğu
denetlenmelidir. 6. Hukuk devleti
ilkesi gereği kanunlar kamu yararı amacıyla çıkarılır. Anayasa Mahkemesi’nin
kararlarına göre kamu yararı genel bir ifadeyle bireysel, özel çıkarlardan ayrı
ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmektedir. Kanunun amaç ögesi
bakımından Anayasa’ya uygun sayılabilmesi için çıkarılmasında kamu yararı
dışında bir amacın gözetilmemiş olması gerekir. 7. Bununla birlikte
kanun koyucu, takdir yetkisi kapsamındaki düzenlemeleri yaparken hukuk devleti
ilkesinin bir gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Bu ilke elverişlilik,
gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik
getirilen kuralın ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, gereklilik getirilen
kuralın ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını, orantılılık ise
getirilen kural ile ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifade
etmektedir. Bir kuralda öngörülen düzenleme ile ulaşılmak istenen amaç arasında
ölçülülük ilkesi gereğince makul bir dengenin bulunması zorunludur (bazı
farklarla birlikte bkz. AYM, E.2009/11, K.2011/93, 09/6/2011; E.2021/98,
K.2022/9, 26/1/2022, § 7). 8. Anayasa’nın 36.
maddesinde “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı
mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma
hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz.” denilmektedir. Anılan maddeyle güvence altına alınan dava yoluyla
hak arama özgürlüğü, bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde diğer temel
hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını
sağlayan en etkili güvencelerden birini oluşturmaktadır. Kişinin bir haksızlığa
uğradığını iddia edebilmesinin ya da maruz kaldığı haksız bir uygulama veya
işleme karşı haklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin, uğradığı zararı
giderebilmesinin en etkili ve güvenceli yolu yargı mercileri önünde dava
hakkını kullanabilmesidir (AYM, E.2017/178, K.2018/82, 11/7/2018, § 11). 9. Mahkemeye erişim
hakkı bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir
şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelmektedir (Özkan Şen, B.
No: 2012/791, 7/11/2013, § 52). 10. Anayasa 13.
Maddesinde “temel hak ve hürriyetler özlerine dokunulmaksızın yalnızca
Anayasa’nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak
kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar Anayasanın sözüne, ruhuna demokratik
toplum düzenin ve layık cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkelerine aykırı
olamaz.” Denilmektedir. Bu düzenleme karşısında temel hak ve özgürlüklere
getirilen sınırlamaların kanunla yapılması Anayasada öngörülen sınırlama
sebebini uygun ve ölçülü olması gerekir. 11. İtiraz konusu
kuralın Anayasa’nın 36. Maddesi hukuk devleti ilkesi bağlamında incelenmesi
gerekmektedir. Bu bağlamda Anayasanın 13. Maddesinde çerçevesi çizilen
sınırlama ölçütlerini karşılayıp karşılamadığı irdelenmelidir. 12. İtiraz konusu
kuralın yasayla yapıldığı görülmektedir. Sınırlamanın yasayla yapılması
ölçütünü karşıladığı görülmektedir. 13. Ortaklığın
giderilmesi davasında arabuluculuk zorunluluğu yukarıda çerçevesi çizilen
arabuluculuk davalarını niteliği ve çözüm şekli göz önüne alındığında
gereklilik anlamında kural incelendiğinde kuralın meşru bir amacının olduğu
söylenemeyecektir. 14. Dava konusu kural
ile zorunlu arabuluculuğa müracaat ile başlayan süreç en fazla üç hafta
içerisinde zorunlu hallerde ise bir hafta sonrasında sonlanmaktadır. 15. Ortaklığın
giderilmesi davalarında esas mesele taraf teşkilinin sağlanabilmesidir. Davanın
türüne göre ölü olan şahısların mirasçılık belgelerinin alınması, nüfus
kaydındaki ya da belgelerdeki birtakım yanlışlıkların düzeltilmesi gibi
nedenler başka davaların açılmasını zorunlu kılmaktadır. Zorunlu arabuluculuk
için getirilen sürede belirtilen eksiklikleri gidermenin ve taraf teşkilinin
sağlanmasının mümkün olmadığı açıktır. Pratik sonucu olmayan benzeri
davalardaki düzenlemenin hiçbir istisna tanınmadan zorunlu hale getirilmesi
Anayasanın 2., 13., ve 36. Maddeleri göz önüne alındığında gerekli olduğu ve
meşru amacı olduğu söylenemez. Bu nedenle kuralın iptali gerekir. Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Selahaddin MENTEŞ