ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/89 Karar Sayısı : 2011/40 Karar Günü : 10.2.2011 R.G. Tarih-Sayı :
07.02.2012-28197 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul 11. Asliye
Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.1.1961 günlü, 213 sayılı
Vergi Usul Kanunu'nun 23.1.2008 günlü, 5728 sayılı Yasa'nın 280. maddesiyle
değiştirilen 367. maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarının,
Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Vergi kaçakçılığı iddiası ile açılan kamu davasında, iddia
makamının bazı kaçakçılık suçlarının cezalandırılmasında geçerli olan usulü
düzenleyen itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırılığı savını ciddi bulan
Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 23.1.2008 günlü,
5728 sayılı Yasa'nın 280. maddesiyle değiştirilen ve itiraz konusu fıkraları
içeren 367. maddesi şu şekildedir: ' Yaptıkları inceleme sırasında 359 uncu maddede yazılı suçların
işlendiğini tespit eden maliye müfettişleri, hesap uzmanları ile bunların
yardımcıları ve gelirler kontrolörleri ile stajyer gelirler kontrolörleri
tarafından doğrudan doğruya ve vergi incelemesine yetkili olan diğer memurlar
tarafından ilgili vergi dairesinin bağlı bulunduğu vergi dairesi başkanlığının
veya defterdarlığın mütalaasıyla, keyfiyetin Cumhuriyet başsavcılığına
bildirilmesi mecburidir. 359 uncu maddede yazılı suçların işlendiğine sair suretlerle
ıttıla hasıl eden Cumhuriyet başsavcılığı hemen ilgili vergi dairesini haberdar
ederek inceleme yapılmasını talep eder. Kamu davasının açılması, inceleme neticesinin Cumhuriyet
başsavcılığına bildirilmesine talik olunur. 359 uncu maddede yazılı suçlardan dolayı cezaya hükmedilmesi,
vergi ziyaı cezası veya usulsüzlük cezalarının ayrıca uygulanmasına engel
teşkil etmez. Ceza mahkemesi kararları, bu Kanunun dördüncü kitabının ikinci
kısmında yazılı vergi cezalarını uygulayacak makam ve mercilerin işlem ve
kararlarına etkili olmadığı gibi, bu makam ve mercilerce verilecek kararlar da
ceza hâkimini bağlamaz.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 138. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 3.12.2009 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 1- Yasa'nın 367. Maddesinin Birinci Fıkrasının İncelenmesi Başvuru kararında, bazı görevlilere tespit ettikleri vergi suçları
ile ilgili doğrudan doğruya Cumhuriyet savcılarına suç duyurusunda
bulunmalarına izin verildiği, bazılarına ise doğrudan bu imkân tanınmayarak
hazırladıkları raporların defterdarlığın onayına tabi tutulduğu, bu şekilde
aynı bilgi ve eğitime sahip kişiler arasında ayrım yapıldığı, diğer yandan,
görevli kişi ve idari makamların mükellefler arasında vergi incelemesi yapma ve
yapmama veya bazısı için mütalaa verme ve bazısı için vermeme şeklinde ayrım
yapabilecekleri belirtilerek kuralın Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralda, vergi incelemesi esnasında, 213 sayılı
Yasa'nın 359. maddesinde yazılı kaçakçılık suçunun tespiti halinde, maliye
müfettişleri, maliye müfettiş yardımcıları, hesap uzmanları, hesap uzman
yardımcıları ve gelirler kontrolörleri ile stajyer gelirler kontrolörlerinin
doğrudan doğruya; vergi incelemesine yetkili olan diğer memurların (vergi
denetmenleri, vergi denetmen yardımcıları, vergi dairesi müdürleri ve müdür
kadrolarında görev yapanlar ile ilin en büyük mal memuru) ise ilgili vergi
dairesinin bağlı bulunduğu defterdarlığın veya gelirler bölge müdürlüğünün
mütalaasıyla yetkili Cumhuriyet savcılığına durumu bildirmeye mecbur oldukları
hüküm altına alınmıştır. Anayasa'nın 10. maddesinde, herkesin, dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu, hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamayacağı, Devlet organları ve idare makamlarının bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda
olduğu belirtilmiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal
eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin
yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını
ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi
ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin ihlali
yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. İtiraz konusu kural kapsamında doğrudan mütalaa verebilen kamu
görevlileri ile defterdarlığın veya gelirler bölge müdürlüğünün mütalaasıyla
konu hakkındaki raporu hüküm ifade edebilen kamu görevlilerinin hukuki
statüleri, yapılan yasal düzenlemeler ve ikincil mevzuatla ayrı ayrı
belirlenmiştir. Doğrudan mütalaa verebilenler Maliye Bakanlığının merkez
teşkilatına bağlı birimlerde çalışmakta ve Türkiye çapında teftiş, denetim ve
inceleme yetkisine sahip bulunmaktadırlar. Diğerleri ise Maliye Bakanlığının
taşra teşkilatında çalışmakta olup, bulundukları il veya bölge çapında denetim
ve inceleme yetkisine sahiptirler. Farklı statülerde görev alan kamu
görevlileri için vergi kaçakçılığı suçu kapsamına giren eylemlerin Cumhuriyet
savcılıklarına bildirilmesinde farklı bir usulün belirlenmesi; taşra
teşkilatına bağlı olarak ve daha sınırlı yetkilerle çalışanların bu konudaki
bildirimlerinin bağlı bulundukları birimlerin mütalaalarına bağlanması eşitlik
ilkesine aykırılık oluşturmaz. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural Anayasa'nın 10. maddesine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. 2- Yasa'nın 367. Maddesinin İkinci ve Üçüncü Fıkralarının
İncelenmesi Başvuru kararında, muhakeme şartı olan mütalaanın idare tarafından
verilmesi nedeniyle siyasi olarak kötüye kullanabilecek olmasının hukuk devleti
ilkesine aykırılık oluşturduğu, ayrıca bu mütalaanın yargı organlarının
işlemlerine müdahale anlamına geleceği için de yargı bağımsızlığına, yargının
hiçbir makamdan emir, talimat ve tavsiye almayacağı kuralına aykırılık
oluşturacağı belirtilerek kuralların Anayasa'nın 2., 11. ve 138. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu ikinci ve üçüncü fıkralarda, vergi kaçakçılığı
suçunun işlendiğini birinci fıkrada belirtilen halin dışında herhangi bir
şekilde öğrenen Cumhuriyet savcılığının hemen durumu ilgili vergi dairesine
bildirerek inceleme yapılmasını talep edeceği, kamu davasının açılmasının söz
konusu inceleme neticesinin Savcılığa bildirilmesine kadar erteleneceği kurala
bağlanmıştır. Ceza hukukunda soruşturma yapmakla yükümlü olan makamların bir suç
işlendiğini öğrenmeleri halinde hemen ceza muhakemesi sürecini başlatmaları
asıldır; ancak bu sürecin başlatılması kimi hallerde bazı şartlara bağlanmış
olabilir. Davanın açılabilmesi için ilgili vergi dairesinden alınması gereken
'mütalaa' da bu kapsamda bir muhakeme şartıdır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu'nun 223. maddesinin sekizinci fıkrası hükmü uyarınca, ceza muhakemesi
şartının henüz gerçekleşmediği durumlarda gerçekleşmesini beklemek üzere 'durma
kararı', gerçekleşmeyeceğinin anlaşıldığı durumlarda ise 'düşme kararı'
verilir. Anayasa'nın 138. maddesinde, hakimlerin, görevlerinde bağımsız
oldukları, Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre
hüküm verecekleri, hiçbir organ, makam, merci veya kişinin, yargı yetkisinin
kullanılmasında mahkemelere ve hakimlere emir ve talimat veremeyeceği, genelge
gönderemeyeceği, tavsiye ve telkinde bulunamayacağı, görülmekte olan bir dava
hakkında Yasama Meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru
sorulamayacağı, görüşme yapılamayacağı veya herhangi bir beyanda
bulunulamayacağı, yasama ve yürütme organları ile idarenin, mahkeme kararlarına
uymak zorunda oldukları, bu organların ve idarenin, mahkeme kararlarını hiçbir
suretle değiştiremeyecekleri ve bunların yerine getirilmesini
geciktiremeyecekleri belirtilmiştir. Bu kuralla, yargı yetkisinin
kullanılmasının herhangi bir şekilde engellenmesi veya etki altına alınması
önlenmek istenmiştir. Vergi kaçakçılığı suçu gibi ayrı uzmanlık bilgisi gerektiren bir
konuda uzman ve yetkili olan kişilerin mütalaa vermesi, bu konuda uzmanlığı
bulunmayan soruşturma makamlarının kanuna ve hukuka uygun olarak karar
vermelerine yardımcı olacak bir müessesedir. Vergi kaçakçılığı suçu kapsamına
giren eylemlerin bulunup bulunmadığına ilişkin özel ve teknik bilginin yer
aldığı bu mütalaalar, koğuşturma aşamasında değerlendirilebilecek takdiri delil
niteliğinde olduğundan hakimlere emir ve talimat verme, telkin ve tavsiyede
bulunma olarak değerlendirilemez. Açıklanan nedenlerle, 367. maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları
Anayasa'nın 138. maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. İtiraz konusu kuralların Anayasa'nın 2. ve 11. maddeleri ile
ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp
çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin
çalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah
OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas
sayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 23.1.2008
günlü, 5728 sayılı Kanun'un 280. maddesiyle değiştirilen 367. maddesinin
birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 10.2.2011 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN