ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No:1963/144. Karar No:1967/6 Karar tarihi:14/2/1967 Resmi Gazete tarih/sayı:27.6.1967/12632 Davacı
: C. H. P. Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupları Başkanlığı Dâvanın
konusu : 6830 sayılı istimlâk Kanununun l inci maddesi ile 5 inci maddesinin 3
numaralı bendi, özel kişiler yararına kamulaştırmayı söz konusu ettiğinden
Anayasa'nın kamulaştırmanın ancak Devlet ve kamu tüzel kişileri yararına
yapılabileceğini bildiren 38 inci maddesi hükmüne; Aynı
Kanunun 14 üncü maddesinin ikinci fıkrasındaki "altıncı maddenin son
fıkrasında gösterilen ve umumî menfaat karan alınmasına ve tasdikine lüzum
olmayan hususlardan dolayı Şûrayı Devlete dâva açılamaz" hükmünün
Anayasa'nın idarenin bütün eylem ve işlemlerini yargı denetimine tabi tutan 114
üncü maddesi hükmüne; Aynı
Kanunun 20 nci maddesindeki "mahkemece ihtiyatî tedbir kararı
verilemez." hükmünün, Anayasa'nın hak arama hürriyetine ilişkin 31. ve
idarenin yargı denetimi altında bulunmasını isteyen 114 üncü maddelerine; JjHİ Aynı
Kanunun acele kamulaştırmalardan söz eden 27 nci maddesine 4 Haziran 1957 günlü
ve 7036 sayılı Kanunla eklenmiş olan fıkradaki Kuzey Atlantik Teşkilatı
Andlaşması müşterek enfrastrüktür program gerekince memleketimizde yapılacak
inşa tesis işleri için gerekli olup ivediliğine Bakanlar Kurulunca karar
verilecek olan gayrimenkul kamulaştırmalarında yılı bütçesinde ödenek
bulunmadığı takdirde bedel, önceden Maliye Bakanlığının muvafakati alınmak
şartiyle, müteakip yıl bütçesine konulacak tahsisattan yukarıdaki esaslar
dairesinde ödenir hükmünün, Anayasa'nın 38 inci maddesindeki gerçek
karşılıkların peşin ödenmesi esasına; Aynı
Kanunun 32 nci maddesinin B fıkrasındaki kamulaştırma kararının tebliğinden sonra
kamulaştırma bedelinin veya gayrimenkul'" başkasına devir veya ferağ ve
temlikini önleyen hükmün, Anayasa'nın 36 ncı maddesindeki mülkiyet hakkı
ilkesine; Aykırı
bulunduğu ileri sürülerek sözü geçen hükümlerin iptali isten inektedir. İNCELEME
: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi gereğince 8/3/1963 gününde yapılan ilk
incelemede : 1-
Dâva açanların Gurup Başkan Vekilleri oldukları noterlikçe düzenlenen
vekâletnamede belli edilmiş olduğundan bu yönün ayrıca araştırılmasına yer
olmadığına, 2-
C. H. P., T. B. M. M. Genel Kurulunun 14/2/1963 gününde ve 57 nci birleşiminde
verdiği kararda dâva konusu kanun hükümlerinin iptali için dâva açılacağı
belirtildiğinden işbu kararda sözü geçen önerge ve eklerinin onanlı
örneklerinin 15 gün içinde gönderilmesi için tebligat yapılmasına oybirliği ile
karar verilmiş ve bu karar gereğinin süresi içinde yerine getirilmesi üzerine
15/4/1963 günü işin esasının incelenmesi kararlaştırılmış olmakla düzenlenen
rapor, ilgili kanun ve Ananasa hükümleri, Meclis tutanakları okunduktan sonra
gereği görüşülüp düşünüldü : GEREKÇE
: 1-
6830 sayılı Kanunun l inci maddesinin "... hususî şahıslar lehine mahsus
kanunlarına müsteniden yapılacak istimlâkler bu kanun hükümlerine tâbidir,
"hükmünün, Anayasa'nın kamulaştırmanın ancak Devlet ve kamu tüzel kişileri
yararına yapılabileceğine dair 38 inci maddesi hükmüne aykırılığı ileri
sürülerek iptali istenmektedir. Aynı hüküm hakkında, daha önce Adalet Partisi
Cumhuriyet Senatosu ve Mille Meclisi Gurupları adına açılmış olup 1963/66 esas
numarasında kayıtlı bulunan dâva Mahkememizin 28/12/1965 günlü ve 1965/67
sayılı kararı ile, reddedilmiştir. Söz konusu madde hükmünün Anayasa'nın 38
inci maddesine aykırı bulunduğu yolundaki o dâvanın daha önce Anayasa
Mahkemesince reddine karar verilmiş olması, sonradan açılmış bulunan bu dâvanın
esastan incelenerek karara bağlanmasına engel olmayacağına üyelerden A. Şeref
Hocaoğlu ve Muhittin Gürün'ün karşı oylariyle ve çoğunlukla karar verildikten
sonra, ortada önce verilmiş bulunan kararda bir değişiklik yapılmasını
gerektiren yeni bir hal ve koşul bulunmadığından, 6830 sayılı Kanunun l inci
maddesinin dâva konusu hükmünün Anayasa'nın 38 inci maddesine aykırılığı
yolundaki iddia, sözü geçen karardaki gerekçelerle yerinde görülmemiştir, 2-
6830 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin 3 numaralı bendinde özel kişiler yararına
kamulaştırma söz konusu olduğu ve bu hükmün Anayasa'nın 38 inci maddesine
aykırı bulunduğu ileri sürülmüştür. Sözü geçen 6830 sayılı Kanunun
kamulaştırmada kamu yararının bulunduğuna karar verecek mercileri gösteren 5
inci maddesinin iptali istenen 3 numaralı bendi şöyledir : "Hakikî
şahıslar lehine istimlâklerde bu şahısların ve hususî hükmî şahıslar hakkında
da idare meclislerinin müracaatları üzerine gördükleri hizmet bakımından murakabesine
tâbi oldukları köy, belediye, hususî idare veya vekâlet" Anayasa'nın sözü
geçen 38 inci maddesinin ilk fıkrasında ise, "Devlet ve kamu tüzel
kişileri, kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin
ödemek şartiyle özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların, kanunda gösterilen
esas ve usullere göre, tamamım veya bir kısmını kamulaştırmaya veya bunlar
üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir." denilmektedir. Anayasa'nın
38 inci maddesi kamulaştırmanın, hangi durumlarda, hangi mercilere yapılacağını
göstermiş, esas ve usullerini ise, kanana birikmiştir 6830 sayılı Kanun da bu
esas ve usulleri göstermektedir. Bu Kanunen dâva konusu hükmü özel kişiler
yararına kamulaştırma yapılmasını sağlayan bir kural koymamakta; ancak kamu
yararının bulunduğuna karar verecek mercileri göstermektedir. Su duruma göre,
özel kişiler yararına kamulaştırma yapılmasında Anayasa'ya aykırılık bulunduğu
yolundaki iddia, dâva konusu hüküm yönünden değil, böyle bir kamulaştırmaya
yetki veren özel kanun hükmü yönünden incelenebilir. Öte yandan Anayasa'nın 38
inci maddesi, kamulaştırma için kamu yararını gerekli görmüşse de, kamu
yararının hangi esas ve usullere göre belirtileceğinin düzenlenmesini kanun
koyucuya bıraktığından, bu yönün sözü geçen 3 numaralı bentte gerçek kişilerle
özel tüzel kişiler yararına yapılacak kamulaştırmalarda, kamu yararının
bulunduğuna, bunların başvurmaları üzerine, gördükleri hizmet bakımından
denetimine tâbi oldukları köy, belediye, özel idare veya Bakanlıkça karar
verilir yolunda düzenlenmiş olmasında Anayasa'nın 38 inci maddesine bir
aykırılık görülmemektedir. 3-
Dâva dilekçenin 6830 sayılı Kanunun 14 üncü maddesine ilişkin bölümünde: (Aynı
Kanunun 14 üncü maddesinin ikinci fıkrasında 46 ncı maddenin son
fıkrasında gösterilen ve umumî menfaat karan alınmasına ve tasdikine lüzum
olmayan hususlardan dolayı Şûrayı Devlete dâva açılamaz" hükmü
Anayasamızın idarenin bütün eylem ve işlemlerini vargı denetimine tâbi tutmağı
emreden 114 üncü maddesine aykırı bulunmaktadır.) diye yazılıdır. Söz konusu
madde 10. 11/11/1960 gününde yayınlanan, 6830 sayılı Kanunun 10, 11, 14, 15,
17, 19 ve 30 uncu maddelerinin değiştirilmesi ve bu Kanuna iki geçici madde
eklenmesi hakkındaki 122 sayılı Kanunla değiştirilmiş olup, madde bu
değişiklikten önce "istimlâk olunacak gayrimenkulun sahibi, zilyed ve
diğer alâkalılar veya istimlâki yapan idare tarafından 13 üncü madde gereğince
İkametgahlarında tebligat yapılmış olanlar, tebliğ tarihinden itibaren 15 gün,
bunlar haricindekiler, son ilân tarihinden itibaren 30 gün içinde istimlâk
muamelesine karşı Şûrayı Devlete ve takdir edilen bedel ile maddi hatalara
karşı da gayrimenkulun bulunduğu mahal asliye hukuk mahkemesinde dâva
açabilirler. Şu kadar ki, Şûrayı Devlete müracaat edildiği takdirde mahkemeye
müracaat müddeti Şûrayı Devlet kararırım katileştiği tarihten, bu karar
aleyhine karar tashihi istenmiş ise, bu talebin reddine dair ilâmın tebliği
tarihinden cereyana başlar. 6
ncı maddenin son fıkrasında gösterilen ve umumi menfaat karan alınmasına ve
tasdikine lüzum olmayan hususlardan dolayı Şûrayı Devlete dâva açılamaz. İstimlâk
dâvaları diğer dâvalara tercihan basit mahkeme usulü ile görülür,
"şeklinde iken değişiklikten sonra:" İstimlâk olunacak gayrimenkulun
sahibi zilyed ve diğer alâkalılar veya istimlâki yapan idare tarafından 13 üncü
madde gereğince İkametgâhlarında tebligat yapılmış olanlar tebliğ tarihinden
itibaren 15 gün, bunlar haricindekiler son ilân tarihinden itibaren 30 gün
içinde istimlâk muamelesine karşı Danıştay'da ve takdir edilen bedel ile maddî
hatalara karşı da gayrimenkulun bulunduğu mahal asliye hukuk mahkemesinde dâva
açabilirler. Şu kadar ki, Danıştay'a müracaat edildiği takdirde mahkemeye
müracaat müddeti Danıştay kararının katileştiği tarihten, bu karar aleyhine
karar tashihi istenmiş ise bu talebin reddine dair ilâmın tebliği tarihinden
cereyana başlar. 6
ncı maddenin son fıkrasında gösterilen ve umumî menfaat kararı alınmasına ve
tasdikine lüzum olmayan hususlardan dolayı Danıştay'a dâva açılamaz. İştirak
halinde mülkiyette de iştirakçi kendi hissesi hakkında bedel dâvası açabilir. İstimlâk
dâvaları diğer dâvalara tercihan basit muhakeme usulü ile görülür."
şeklini almıştır. Dâvanın
dâva gününde yürürlükte bulunan hüküm hakkında değil, sözü geçen 122 sayılı
Kananla değiştirilerek yürürlükten kaldırılmış bulunan hüküm için açıldığı,
maddenin yeni metninde (Danıştay) terimi kullanılmış olduğu halde, dâva
dilekçesinde, yürürlükten kaldırılmış bulunan maddede mevcut (Şûrayı Devlet)
teriminin kullanılmış olmasından anlaşılmaktadır. Şu hale göre dâvanın açıldığı
günde yürürlükte olmayan hüküm hakkındaki dâvanın reddi gerekir. 4-
Dâva dilekçesinde aynı Kanunen 20 nci maddesindeki "mahkemece ihtiyatî
tedbir kararı verilemez." hükmünün, Anayasa'nın 31 inci maddesinde yer
alan hak arama hürriyetine aykırı olduğu gibi, idarenin yargı denetimi altında
bulunmasını öngören 114 üncü maddesine de aykırı düştüğü ileri sürülmektedir. 6830
sayılı Kanunun 20 nci maddesinin, aynı hükmünün Anayasa'nın 31 inci ve 114 üncü
maddelerine aykırı bulunduğundan iptalinin daha önce itiraz yolu ile.
Mahkememizde ileri sürülmesi üzerine Anayasa'ya aykırı olmadığı sonucuna
varılarak 5/6/1964 günlü ve 1964/15, 964/45 sayılı kararla itiraz reddedilmiş
bulunmakta ise de, sözü gecen 20 nci madde hükmünün Anayasa'ya aykırılığı yolundaki
bir dâvanın daha önce Anayasa Mahkemesince reddedilmiş bulunması aynı maddedeki
Mahkemece ihtiyatî tedbir kararı verilemez." hükmünün iptali istemi ile
sonradan açılan bu dâvanın da esastan incelenerek karara bağlanmasına engel
olmayacağına, Üyelerden A. Şeref Hocnoğlu ve Muhittin Gürün'ün
muhalefetlerine karşı çoğunlukla karar verildikten sonra işin esasına geçildi : Söz
konusu 20 nci madde şöyledir : "Madde
20- 16, 17 ve 19 uncu maddelere tevfikan tapu siciline şerh verilen ve lehine
istimlâk yapılan idare namına tapu dairesince tescil edilen gayrimenkulun
tahliyesi idarece icra memurundan istenir. İcra memuru gayrimenkulu 15 gün
içinde tahliye etmelerini şagillerine tebliğ eder. İtiraz veya şikâyet
tahliyeyi durdurmaz ve mahkemece ihtiyâti tedbir kararı verilemez. Gayrimenkulun
tahliyesi sebebiyle mal sahibi ve idare tazminat ile mesul tutulamaz." Anayasa'nın
31 inci maddesi şöyledir : "Madde
31- Herkes meşru bütün vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı
mercileri önünde davacı veya dâvâlı olarak, iddia ve savunma hakkına sahiptir. Hiçbir
mahkeme, görevi ve yetkisi içindeki dâvaya bakmaktan kaçınamaz." Anayasa'nın
114 üncü maddesi şöyledir : "Madde
114- idarenin hiç bir eylem ve işlemi, hiç bir halde yargı mercilerinin
denetimi dışında bırakılamaz. İdarenin
işlemlerinden dolayı açılacak dâvalarda süre aşımı yazılı bildirim tarihinden
başlar. İdare
kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür." Önce
şu yönün belirtilmesi gerekir ki, ihtiyatî tedbir, bir dâvadan ayrı olarak
yararlanılabilecek veya dâvayı çözümleyen ve tarafların haklarını ortaya koyan
bir işlem olmadığından, istem ve karar konusu olarak dâva niteliği taşımaz,
ancak bir dâvada uygulanabilir. İhtiyatî tedbir, Anayasa'nın 136 ncı ve 140
ıncı maddelerine göre kanunla düzenlenmesi gereken ve Anayasa'nın 31 inci
maddesinde dâva hakkının kullanılmasında yararlanılacağına değinilen, meşru
vasıta ve yollar sözünün kapsamına da giren yargılama usullerine ilişkin bir
konudur. Kısacası bu, bir dâva sırasında veya açılacak bir dâva dolayısiyle
başvurulabilen ve hükme bağlanacak hakkın yerine getirilebilmesi için, duruma
göre, pek önemli olan bir yoldur. Kanun koyucunun, konuyu düzenlerken kamu
yararının gerektirdiği durumlarda ihtiyatî tedbir kararı verilmesini
yasaklayıcı bir hüküm koyabilmesi yetkisinin içindedir. Yasaklayıcı dâva konusu
hükümle kamu yararı amacının güdüldüğü acıktır. Gerçekten kamulaştırmanın usul
ve esaslarını gösteren 6830 sayılı Kanunun 20 nci maddesi tüm olarak
incelendiğinde görülür ki maddedeki (Mahkemece ihtiyatî tedbir karan
verilemez.) hükmü, her davada uygulanabilecek, genel bir kural niteliği
taşımamaktadır. Bu hüküm, kamulaştırma ve tescil işlemleri tamamlanarak
mülkiyeti, lehine kamulaştırma yapılan idareye geçmiş bulunan bir
gayrimenkulun, boşaltılması işlemine karşı mahkemece ihtiyatî tedbir kararı
verilmesini yasaklamaktadır. Bu yasaklamanın, kamulaştırma ile güdülen amacı,
yani kamu hizmetini ve kamu yararını bir an önce gerçekleştirme düşüncesiyle
konulduğu açıkça anlaşıldığından dâva konusu hükümde Anayasa'nın 31 inci
maddesine aykırılık görülmemektedir. Öte
yandan, dâva konusu hüküm, yukarıda açıklandığı üzere yalnız tedbir kararı
verilmesini yasaklamakta olup, tarafların boşaltma işlemi aleyhine yargı
yerlerine başvurmalarım ve yargı yerlerinin de dâvayı inceleyerek hakkı
belirten bir karara bağlamalarını, başka bir deyimle, yargı denetiminin yerine
getirilmesini engelleyici bir nitelik taşımadığından Anayasa'nın 114 üncü
maddesine de aykırı bulunmamaktadır. 5-
Davacı 6830 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin de Anayasa'ya aykırılığını ileri
sürerek iptalini istemiş ise de, bu konuda bir gerekçe göstermemiştir. İptali
istenilen madde şöyledir : "Madde
21- İdare, istimlâkin her safhasında istimlâkten tek taraflı olarak kısmen veya
tamamen vazgeçebilir. Şu kadar ki, dâva sırasında vazgeçme halinde dâva
masrafları ile sarfedilen emek ve işin ehemmiyeti gözetilerek mahkemece maktuan
takdir olunacak avukatlık ücreti idareye tahmil olunur." Anayasa'nın
38 inci maddesiyle kamulaştırmanın usul ve esaslarının kanunla düzenleneceği
kabul edilmiştir. Kamulaştırmanın bitiminden önce kamulaştırmadan
vazgeçilmesini düzenleyen dâva konusu hüküm de bu düzenlemeye ilişkin bir
hükümdür. Anayasa'da kamulaştırmadan vazgeçmeyi yasaklayan bir hüküm yoktur.
Burada gözönünde tutulması gereken yön, kamulaştırmadan vazgeçmenin, kazanılmış
haklara etki yapıp yapmadığı ve böylece Anayasa'nın hukuk devleti ilkesine
aykırı bir durum yaratıp yaratmadığıdır. Dâva konusu hükmün kamulaştırmanın
gerçekleşmesinden önceki safhaya ilişkin olduğu "istimlâkin her
safhasında" sözünden anlaşıldığı gibi, kamulaştırmanın gerçekleşmesinden
sonra benzeri durumlarda yapılacak işlemler için, 22 ve 23 üncü maddelerde
ayrıca hüküm bulunması da bu görüşü doğrulamaktadır. Dâva konusu maddenin, dâva
sırasında vazgeçme halinde dâva masrafları ile mahkemece takdir olunacak
avukatlık ücretinin idareye yükletileceğine ilişkin hükmünde ise Anayasa
hükümlerine bir aykırılık bulunmamaktadır. 6-
Davacı, 6830 sayılı Kanunun acele istimlâklerden bahseden 27 nci maddesine, 24
Haziran 1957 günlü 7036 sayılı Kanunla eklenmiş olan fıkranın da Anayasa'nın 38
inci maddesine aykırı olduğunu ileri sürerek iptalini istemekte ise de, dâva
konusu fıkra, Mahkememizin 31/10/1966 günlü ve 1963/122-1966/39 sayılı
karariyle ve bu dâvanın açılmasından sonra iptal edilmiş bulunduğundan bu
fıkraya ilişkin dâva için yeni bir karar verilmesine yer kalmamıştır. 7-
Dâva dilekçesinde, 6830 sayılı Kanunun 32 nci maddesinin (b) bendindeki,
kamulaştırma kararının tebliğinden sonra kamulaştırma bedelinin veya
gayrimenkulun başkasına devir veya ferağ ve temlikini önleyen hükmün
Anayasa'nın 36 ncı maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İptali
istenilen 32 nci maddenin (b) bendi şöyledir : "Madde
32- Aşağıda yazılı muamele ve fiiller memnudur a-
.......................................... b-
İstimlâk kararının tebliğinden sonra istimlâk bedelinin veya gayrimenkulun
başkasına devir veya ferağ ve temliki; Anayasa'nın
36 ncı maddesi şöyledir : "Madde
36- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yaran
amaciyle, kanunla sınırlanır. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına
aykırı olamaz." İptali
istenilen hüküm, kamulaştırılan gayrimenkulun veya kamulaştırma bedelinin,
başkasına devir ve ferağ veya temlikini yasaklamış olması bakımından mülkiyet
hakkını sınırlayıcı bir nitelik taşımaktadır. Ancak Anayasa'nın 36 ncı
maddesinde, mülkiyet hakkının, ancak kamu yararı amacıyla ve kan u nla
sınırlanabileceği ve bu hakkın kullanılmasının toplum yararına aykırı
olamayacağı açıklandığı gibi, 38 inci maddesinde de "Devlet ve kamu tüzel
kişileri, kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek karşılığı peşin ödenmek
şartiyle, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların kanunda gösterilen esas ve
usullere göre, tamamını veya bir kısmını kamulaştırmaya yetkilidir."
denildiğinden Anayasa'ya aykırılık sorununun çözümlenmesi dâva konusu
sınırlamada kamu yaran amacının bulunup bulunmadığının anlaşılmasına bağlıdır. 6830
sayılı Kanuna, geçici komisyonun teklifi ile girmiş bulanan 32 nci maddenin
gerekçesinden ve komisyon başkanının meclisteki açıklamasından anlaşılacağı
üzere, dâva konusu yasaklayıcı hüküm, maddeye, kamulaştırmalarda suiistimal ve
spekülâsyona ve gayrimenkul değerlerinin bu yollardan yükseltilmesine yer
bırakmamak, gerçek değerin biçilmesini sağlayarak idareyi kanunun öngördüğü
gerçek karşılık üstünde malî bir yüküm altında kalmaktan korkmak ve bu yönden
kamulaştırmanın amacına ulaşmasını güçleştirecek veya aksatacak durumları
önlemek düşüncesiyle konulmuştur. Görülüyor
ki, iptali istenilen hüküm, kamulaştırma işlemine bağlı ve onun belli bir
safhasından sonrasına ilişkin olup, kamulaştırmanın kanuna ve kamu yararına uygun
olarak amacına ulaşması ile ilgili ve bu konuda gerekli ve yararlı bir nitelik
taşımakladır. Bu nedenler karşısında dâva konusu hükümde de Anayasa'ya
aykırılık görülmemektedir. SONUÇ
: Yukarıda
açıklanan sebeplerden ötürü ; a)
6830 sayılı kanunun l inci maddesinde yer alan "....... ile hususi
şahıslar lehine mahsus kanunlarına müsteniden yapılacak istimlâklar" ın bu
kanuna tabi olacağına ilişkin hükmün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve bu hükme
ilişkin dâvanın reddine; b)
Aynı Kanunun 5. maddesinin dâva konusu 3 numaralı bendi hükmünün Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve bu bende ilişkin dâvanın reddine; c)
Aynı kanunun 14 üncü maddesinin dâva konusu ikinci fıkrası 4/11/1960 günlü ve
122 sayılı kanunla değiştirilmiş ve dâvanın ise değiştirilen eski hüküm hakkında
açıldığı dâva dilekçesinden anlaşılmış olmakla yürürlükten kalkmış olan hükme
yöneltilmiş bulunan dâvanın reddine; ç)
Aynı kanunun 20 nci maddesinde yer alan "....... ve mahkemece ihtiyati
tedbir kararı verilemez." şeklindeki hükmün Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve bu hükme yöneltilen dâvanın reddine; d)
Aynı kanunun 21 inci maddesi hükümlerinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve bu
hükümlere ilişkin dâvanın reddine; e)
Aynı kanunun 27 inci maddesine 7036 sayılı kanunla eklenen ve dâvaya konu
yapılan fıkra , Mahkememizin 31/10/1966 günlü ve 1953/122 -1966/39 sayılı
kararı ile ve işbu dâvanın açılmasından sonra iptal edilmiş olduğundan konusu
kalmayan bu fıkraya ilişkin dâva hakkında karar verilmesine yer olmadığına; f)
Aynı kanunun 32 nci maddesinin dâva konusu (b) bendinin Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve bu bende ilişkin dâvanın reddine; 14/2/1967 gününde oybirliği ile
karar verildi. 14/2/1967 Başkanvekili Lütfi
  Ömerbaş Üye Şemsettin
  Akçoğlu Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye Salim
  Başol Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Fazlı
  Öztan Üye Celâlettin
  Kuralmen Üye Fazıl
  Uluocak Üye Sait
  Koçak Üye Avni
  Givda Üye İhsan
  Ecemiş Üye Recai
  seçkin Üye Ahmet
  Akar Üye Ziya
  Önel Üye Muhittin
  Gürün MUHALEFET
ŞERHİ Yukardaki
kararın l ve 4 No. lu bentleri ile; 6830 sayılı istimlâk Kanununun l inci ve 20
nci maddelerinde yer alan ve bu dâvaya konu teşkil eden hükümlerinin iptali
hakkındaki istemin esastan incelemeye tâbi tutularak sözü geçen hükümlerde
Anayasa'ya aykırı bir cihet olmadığı sonucuna varılmış bulunmaktadır. Halbuki,
karar içinde de açıklandığı üzere, bunlardan; l
inci maddede yer alan hükmün aynı konuda açılmış bulunan bir iptal dâvası
sonucunda, ve 20
nci maddede yeralan hükmünde, aynı konunun itiraz yolu ile incelenmesi
sonucunda; Anayasa'ya
aykırı bulunmadıkları, daha önce, Anayasa Mahkemesi tarafından hükme bağlanmış
olduğundan aynı konularda bir defa da bu dâva üzerine yeniden inceleme
yapılması ve işin esası hakkında yeni bir karar verilmesi mümkün olmadığından,
bu kere daha önceki kararlardan bahisle (Yeni bir karar verilmesine yer
olmadığı) yolunda karar verilmesi gerekirdi. Her
ne kadar kararın, dâva konusu 1 inci maddeye ilişkin l No. lu bendinde, usule
ait olan bu görüş reddedilmekle beraber hemen altında (önce verilmiş kararda
bir değişiklik yapılmasını gerektiren yeni bir hal ve koşu] bulunmadığından) o
karardaki gerekçelerle dâvanın reddedildiğinin açıklanmış olmasından, bu dâvada
da bir bakıma eski kararın esas alındığı, ve bu seferki dâvanın çözümünün
evvelki dâvaya bağlandığı anlaşılmakta, ancak (Yeni bir şart ve koşulun araya
girmesi halinde) inceleme yapılması yoluna gidileceği ileri sürülmekte ve bu
suretle muhalefet görüşüne, tam olmamakla beraber kısmen yaklaşan bir gerekçe
ortaya konulmakta ise de kararın 4 No. lu bendinde yer alan ve kanunun 20 nci
maddesine ilişkin bulunan inceleme de yukarıda konulan prensipten ayrılarak,
yani önceki karardan sonra geçen zaman içinde (Yeni bir şart ve koşulun araya
girip girmediği) yolunda bir incelemeye girişilmiyerek, bazı noktalarda evvelki
karara ait gerekçeden farklı sayılabilecek nitelikte, yeni bir gerekçeye
başvurulduğu görülmektedir. Anayasa'nın
152 nci ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki 44
sayılı Kanunun 50 ve 51 inci maddelerinde, aralarında bir ayırım yapmaksızın ve
genel nitelikte olmak üzere, Anayasa Mahkemesi kararlarının kesin olduğu ve
Devlet organ ve makamları ile gerçek ve tüzel kişileri bağladığı açık bir
şekilde yazılı bulunduğundan, bu nitelikleri sadece iptal kararlarına
tanıyarak, ayni surette nihai çözüm sağlayan, Anayasa'ya uygunluğu tesbit eden
kararları bunun dışında saymanın mümkün olamıyacağı düşüncesindeyiz. Konuya
ilişkin sair görüşlemizi 28/6/1966 günlü ve 1963/132 1966/29 sayılı karara ait
muhalefet şerhinde de ayrıca açıklamış bulunmaktayız, Gerek
sözü geçen muhalefet şerhindeki, gerekse yukarıdaki sebeplerle kararın bu
konulara ilişkin kısımlarına muhalifiz. Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Muhittin
  Gürün