ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1992/47 Karar Sayısı : 1993/13 Karar Günü : 30.3.1993 R.G. Tarih-Sayı :31.05.1993-21597 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Samsat Asliye Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 8.5.1991 günlü 3717 sayılı Adli Personel ile
Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492
sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kaldırılması Hakkında
Kanun'un 2. maddesinin altıncı ve yedinci fıkralarında yer alan kimi hükümler
ile dokuzuncu fıkranın, Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu savıyla iptali
istemidir. I- OLAY : Atatürk Barajı'nın yapımı nedeniyle Samsat İlçesi Tepeönü Köyünde
bulunan davacıya ait taşınmaz DSİ Genel Müdürlüğü tarafından 100.500.000.-TL.
bedel karşılığı kamulaştırılmıştır. Bu tutarın taşınmazın gerçek değeri
olmadığı savıyla, bedelin 130.500.000.-TL.'sına çıkarılması istenerek Samsat
Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açılmıştır. Yargılama sırasında davacı vekili
keşif gideri konusunda Anayasa'ya aykırılık savında bulunmuş, sadece bilirkişiye
ve mahkeme kuruluna ödenen tutardan sorumlu olacaklarını belirtmiştir. Davaya
bakan Samsat Asliye Hukuk Mahkemesi bu savı ciddi bularak, keşif masraflarının
dayanağı olan 3717 sayılı Yasa'nın 449 sayılı KHK ile değişik 2. maddesinin
altıncı ve yedinci fıkralarında yer alan kimihükümler ile dokuzuncu fıkra
hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak 13.11.1992 gününde iptal
istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ : A. İptali İstenen Yasa Kuralları : 3717 sayılı Yasa'nın 449 sayılı KHK ile değişik 2. maddesinin
altıncı ve yedinci fıkraları hükmü ile dokuzuncu fıkrası hükmü aynen şöyledir : 1. Altıncı Fıkra : "(Değişik: 19/8/1991 - KHK - 449/2 md.) Birinci fıkrada
sayılanlardan adli yargı hakim ve savcıları ile adli yargıda görevli yazı
işleri müdürü, zabıtkatibi, mübaşir, icra müdürü, icra müdür yardımcısı ile
diğer personele tahakkuku müteakip yol tazminatının 1/2'si ödenir. Yol
tazminatının kesilen 1/2'si o yerdeki bir kamu bankasında açılan bir hesaba
yatırılır. Bu hesaba yatırılan paraların % 10'u her ayın ilk haftası içinde
Ankara'da bir kamu bankasında açtırılan Adalet Bakanlığı merkez hesabına
gönderilir. Mahalli hesapta toplanan paraların arta kalanı, o yargı çevresinde
görevli adli yargı hakim ve savcıları ile adli yargıda görevli yazı işleri
müdürü, zabıtkatibi, mübaşir, icra müdürü, icra müdür yardımcısı ile diğer
personeline (ceza infaz kurumu personeli hariç) ayda bir, eşit miktarda ödenir;
ancak, bu ödemenin yıllık tutarı en yüksek Devletmemuru aylığının (ek gösterge
dahil) yıllık tutarının yarısını geçemez." 2. Yedinci Fıkra : "(Ek: 19/8/1991 - KHK-449/2 md.) Adalet Bakanlığı merkez
hesabına gönderilen paralardan, Adalet Bakanlığı merkez teşkilatının hakim ve
savcı dışındaki personeline, Adalet Bakanınca belirlenen miktar ve esaslar
dahilinde üç ayda bir ödeme yapılır." 3. Dokuzuncu Fıkra : "Hazine Avukatı veya devlet davalarını takibe yetkili kişiye
ödenecek yol tazminatının tahakkukunu müteakip, % 85'i ödenir. Yol tazminatının
kesilen % 15'i emanet hesabına alınarak o il ve ilçede muhakemat hizmetlerinde
görev yapan raportör, şef ve memurlara ayda bir eşit olarak ödenir." B. Dayanılan Anayasa Kuralı : İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralı şudur : "MADDE 10.- Herkes, dil,ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,
felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun
önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Servet TÜZÜN, Mustafa GÖNÜL, Mustafa
ŞAHİN, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ ve Yalçın
ACARGÜN'ün katılmalarıyla 1.12.1992 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, Yekta Güngör
ÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Ahmet NSEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN'ün
"İptali istenen bölüm davada uygulanacak kural olmadığından itirazın
başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir." yolundaki
karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ : İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ile ekleri, Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülen yasa kuralı, itiraza dayanak yapılan Anayasa
kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri, okunup incelendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü: İlk inceleme evresinde çözümlenmesi gerekli bir sorunla, dosyanın
esas inceleme aşamasında karşılaşıldığında öncelikle incelemeyi bu yönden
sürdürmek ve sonuca varmak gerekmektedir. Bu nedenle bakılmakta olan davada,
itiraz konusu hükümlerin uygulanacak yasa kuralı olup olmadığının incelenmesi
önem taşımaktadır. Anayasa'nın 152. maddesinin birinci fıkrasıyla 2949 sayılı
Yasa'nın 28. maddesi uyarınca bir davaya bakmakta olan mahkemenin itiraz yolunu
izleyerek iptal istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için Anayasa'ya
aykırı gördüğü ya da davanın taraflarından birinin ileri sürdüğü aykırılık
savının ciddi olduğu kanısına varacağı kuralın elindeki davada uygulanacak
kural olması başlıca koşuldur. Bu yasal koşul bulunmadıkça itiraz yolunun
izlenmesi olanaksızdır. Davada uygulanacak yasa kuralından, yalnız dava
dilekçesi ve ilgili belgelerde uygulanması istenen kurallar değil, davanın
özüne etkili ve sonucu değiştirecek nitelikte doğrudan veya dolaylı biçimde
uygulanacak kurallar anlaşılmak gerekir. İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin önündeki dava, 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu'nun 14. maddesinin birinci fıkrasına dayanılarak açılmış
olan kamulaştırma bedelinin arttırılması davasıdır. Mahkeme yargılama
sırasında, yargılama giderlerinden keşif giderinin paylaştırılması konusunda
dayanak olan 3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu
yolundaki davacı vekili iddiasını ciddi bularak anılan maddenin bazı
hükümlerinin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. 3717 sayılı Adli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol
Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492 sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin
Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Kanunun 2. maddesi, tebliğden başka bir işlem
yapmak için görev yerinden uzaklaşma durumunda olan hakimler, savcılar, askerimahkemelerdeki
subay üyeler ve icra müdürleri ile yardımcılarına, adli tabiblere, yazı işleri
müdürlerine, zabıtkatiplerine, mübaşirlere, hizmetlilere, bu işlemlere katılan
hazine avukatlarına verilecek yol tazminatının esaslarını ayrıntılarıyla
düzenlemektedir. İtiraz eden Mahkemeye göre, 3717 sayılı Yasa'nın bu davada
uygulanma olanağı, yargılama giderleri aşamasındadır. Keşif ve bilirkişi
ücretinin yargılama giderleri arasında bulunduğu ve verilen karara göre
taraflar arasında ne şekilde paylaştırılacağı hususları Hukuk Usulü
Muhakemeleri Kanunu'nun 413-426. maddelerinde düzenlenmiştir. Davacının davayı
kaybetmesi durumunda keşif ve bilirkişi ücretini yükümleneceği kuşkusuzdur.
Ancak, bu durum Mahkemenin 3717 sayılı Yasa hükümlerini yargıç ve yardımcı
adalet personelinin mali hakları yönünden uyguladığı anlamına gelmemektedir.
Burada davanın yargılama gideri aşamasında uygulanan yasa, adli personele
ödenecek giderin hesaplanma yöntemini belirleyen 3717 sayılı Yasa değil,
HUMK.'nudur. Dolayısıyla itiraz yoluna başvuran Samsat Asliye Hukuk
Mahkemesi'nin iptalini istediği 3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin kimi
hükümleri davada uygulanacak kural olmadığından mahkemenin iptali istemiyle
itiraz başvurusunda bulunmaya yetkisi yoktur. VI - SONUÇ : Anayasa'nın 152. maddesinin birinci fıkrası ve 2949 sayılı
Yasa'nın 28. maddesine göre iptali istenen kuralın başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı kural olmaması nedeniyle itirazın REDDİNE, Güven
DİNÇER, Mustafa ŞAHİN ile Selçuk TÜZÜN'ün karşıoylarıve OYÇOKLUĞUYLA, 30.3.1993 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye Servet TÜZÜN Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1992/47 Karar Sayısı : 1993/13 Anayasamızın 152 ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddelerinde, bir davaya bakmakta olan
mahkemenin o dava sebebi ile uygulanacak kanun hükümlerini Anayasa'ya aykırı
görürse konuyu itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne götürebileceği
öngörülmüştür. Mahkemelerin bu konuda kendilerine tanınan yetkiyi
kullanabilmeleri için yukarıda sözü edilen maddelerde iki temel unsurun yanyana
bulunması gereklidir. 1- Mahkemede bakılmakta olan bir davanın bulunması, 2- Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen kuralın o davada
uygulanacak bir kural olması, Dava konusu olayda heriki yasal unsur bir arada bulunmaktadır. Yargılama sonunda mahkemelerin verdiği kararlar esas hakkında
verilen hüküm ile yargılama giderlerini kapsayan hükümden oluşurlar. Keşif ve
bilirkişi ücretleri yargılama giderleri arasında yer alır ve bunların taraflar
arasında nasıl paylaştırılacağı hususu, Hukuk Usulu Muhakemeleri Kanunu'nun 413
426. maddelerinde gösterilmiştir. İtiraz konusu olayda, istimlak sebebi ile takdir olunan bedelin
arttırılmasını isteyen davacı, gerçek mahkeme masraflarını ödemek istemektedir.
Zira dava konusu düzenleme ile, davayla ilgisi olmayan görevlilere dava için
alınan yargılama giderlerinden bir kısmının ödenmesi öngörülmektedir. Bütün bu
ödemeler, dava ve hüküm aşamasında davacının mali yükünü oluşturmaktadır. "Davada Uygulanan Kural" deyimi yargılamada ve hükümde
uygulanan kurallar demetinin bütünü kapsar. Dava konusu kurallar, hukuk
davasının yürümesi için ödenmesi gerekli yargılama giderlerini düzenlemekte
olup yargılama ve hüküm aşamasında davacının mali yükünü arttırıcı
mahiyettedir. Bu yönden dava konusu kurallar Anayasa'nınve Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki Kanun'un anladığı manada davada
uygulanan kuraldır. Açıklanan nedenlerle itirazın yetkisizlik nedeniyle reddini
oluşturan çoğunluk görüşüne karşıyız. Başkanvekili Güven
  DİNÇER Üye MustafaŞAHİN KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1992/47 Karar Sayısı : 1993/13 8.5.1991 günlü, 3717 sayılı "Adli Personel İle Devlet
Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat Verilmesi İle 492 Sayılı
Harçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kaldırılmasına Hakkında
Kanun"un 2. maddesinin, 19.8.1991 günlü, 499 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname'nin 2. maddesiyle değiştirilen altıncı, bu fıkradan sonra gelmek
üzere eklenen yedinci fıkraları ile dokuzuncu fıkrasının Anayasa'nın 10.
maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptali istenilmiştir. Anayasa'nın 152. ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddelerine göre Mahkemenin konuyu itiraz
yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne getirebilmesi için bakmakta olduğu bir davada
Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen hükmün uygulanacak kural olması
gerekmektedir. Davacı vekili keşif heyetine ve bilirkişilere ödenen miktarın
dışında kendilerine masraf yükletilmemesi gerektiğini ileri sürmüştür. Mahkeme
keşif giderinin paylaştırılmasında 3717 sayılı Yasa'yı davacı taraf hakkında
uygulayacağını belirterek Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddi bulmuş ve iptal
istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. Keşif ve bilirkişi ücretleri yargılama giderlerindendir.
Nitelikleri Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nda ayrıntıları ile belirlenmiştir.
İtiraza konu olan hüküm Mahkemenin önündeki davada uygulayacağı kural olup bu
deyim duruşmadan kararın kesinleşmesine kadar kuralların tümünü kapsar. Belirtilen nedenlerle koşulları gerçekleştiğinden işin esasına
geçilerek incelenmesi gerekirken "İptali istenen kuralın başvuran
mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı kural olmaması nedeniyle
itirazın reddine" dair çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Selçuk TÜZÜN