ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     :  2018/53 Karar Sayısı  :  2018/72 Karar Tarihi :  31/5/2018 R.G. Tarih- Sayı :  30/6/2018
– 30464 (2. Mükerrer) İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte
124 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 7/2/2018 tarihli ve
7087 sayılı Olağanüstü Hal  Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un; A. Yok hükmünde olduğunun, Anayasa’nın Başlangıç’ı ile 2., 6.,
7., 8., 9., 11., 15., 121. ve 130 maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
tespitine, B. Yok hükmünde olduğunun kabul edilmemesi hâlinde şekil
bakımından Anayasa’ya aykırılığı nedeniyle iptaline, karar verilmesi talebidir. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ İptali talep edilen 7087 sayılı Kanun şöyledir: “ OLAĞANÜSTÜ HAL KAPSAMINDA BAZI TEDBİRLER ALINMASI HAKKINDA
KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN KABUL EDİLMESİNE DAİR KANUN Kanun No. 7087 Kabul Tarihi: 7/2/2018 İade hükümleri MADDE 1- (1) Ekli listede yer
alan kamu görevlileri, ilgili kanun hükmünde kararnamenin eki listelerin ilgili
sıralarından çıkarılmıştır. (2) İlgili kanun hükmünde kararname hükümleri, birinci fıkrada
belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ilgili kanun
hükmünde kararnamenin yayımı tarihinden geçerli olmak üzere ortadan kalkmış
sayılır. Söz konusu personelden bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren on gün
içerisinde göreve başlamayanlar çekilmiş sayılır. Bu kapsamda göreve
başlayanlara, kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten göreve başladıkları
tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu
kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat
talebinde bulunamaz. Bu personelin görevlerine iadesi, kamu görevinden
çıkarıldıkları tarihte bulundukları yöneticilik görevi dışında öğrenim
durumları ve kazanılmış hak aylık derecelerine uygun kadro ve pozisyonlara
atanmak suretiyle de yerine getirilebilir. Bu maddeye ilişkin işlemler ilgili
bakanlık ve kurumlar tarafından yürütülür. Yürürlük MADDE 2- (1) Bu Kanun yayımı
tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme MADDE 3- (1) Bu Kanun hükümlerini
Bakanlar Kurulu yürütür. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep
KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan
Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki
HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 28/3/2018 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu Kanun, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Kanun’un Yok Hükmünde Olduğunun Tespiti Talebinin İncelenmesi 3. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu Kanun’un olağanüstü hâl
kanun hükmünde kararnamesinin (OHAL KHK’sı) onaylanmasından ibaret olduğu, OHAL
KHK’sı ile olağanüstü hâlle ilgisi olmayan, olağanüstü hâlin gerekli kılmadığı
konularda, olağanüstü hâlin kapsamını ve süresini aşan düzenlemelerin
öngörüldüğü, yürürlükteki kanunlarda genel ve sürekli nitelikte değişikliklerin
yapıldığı, olağanüstü hâl döneminde temel hak ve özgürlüklerin sınırlanması
veya durdurulması hâllerinin kanunla düzenlenmesi gerektiği hâlde OHAL KHK’sı
ile hükme bağlandığı, bu nedenlerle Cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan
Bakanlar Kuruluna tanınan olağanüstü hâllerle ilgili ve sınırlı düzenleme yapma
yetkisinin aşıldığı ve yasama yetkisinin gasp edildiği, OHAL KHK’sında yer alan
hükümler ile ekli listelerin tamamının Bakanlar Kurulu üyelerince okunmadan ve
söz konusu düzenlemelerin hazırlanmasından önce imzalandığı, bu itibarla
Cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulunun iradesinin
oluşmadığı, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün (İçtüzük) öngördüğü otuz
günlük süre içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulunda
görüşülmemesi sebebiyle OHAL KHK’sının bu niteliğini yitirdiği, anılan süreden
sonra görüşülüp karara bağlanmasının ise niteliğini kaybetmiş olan OHAL
KHK’sını geçerli hâle getirmeyeceği, OHAL KHK’sının Meclis kararı ile
onaylanması gerekirken kanunla onaylanmasının yasama yetkisinin gaspı sonucunu
doğurduğu, dava konusu Kanun’da yer alan hükümlerin maddi anlamda kanun olmayıp
bireysel işlem niteliğinde olduğu, bu itibarla yürütme görev ve yetkisinin gasp
edildiği, bireysel işlemlerin kanun şeklinde düzenlemesi suretiyle söz konusu
işlemlerin yargı denetimi dışına çıkarılmanın amaçlandığı, Kanun’a ekli listelerde
yer alan bireylerin terör örgütü üyeliği sebebiyle kurumlarından ilişiklerinin
kesilmesinin ve tüzel kişilerin kapatılmasının hükme bağlanmasının yargısal
yetkinin yasama organı tarafından kullanılması sonucunu doğurduğu, hangi
oluşumların terör örgütü olarak nitelendirileceği konusunda Milli Güvenlik
Kuruluna yetki tanınmasıyla da yargı yetkisinin kullanımının yürütme organına
devredildiği, yüzlerce kişiden oluşan ekli listeler okunmadan ve
milletvekillerince görüşülmeden Kanun’un kabul edildiği, bu nedenle TBMM’nin
iradesinin oluştuğunu söylemenin mümkün olmadığı, yasama işlemleriyle çok
sayıda öğretim elemanının görevden uzaklaştırılmasının, öğretim elemanlarının
Yükseköğretim Kurulunun veya üniversitelerin yetkili organlarının dışında kalan
makamlarca her ne suretle olursa olsun görevlerinden uzaklaştırılmayacağını
öngören Anayasa’nın 130. maddesini açıkça ihlal ettiği, bu itibarla yürütmeye
ait yetkinin yasama organı tarafından gasp edildiği,  temel hak ve
özgürlüklerin Anayasa’nın 15. maddesine aykırı olarak sınırlandırıldığı veya
kullanımının durdurulduğu belirtilerek Kanun’un Anayasa’nın Başlangıç’ı ile 2.,
6., 7., 8., 9., 11., 15., 121. ve 130. maddelerine aykırı olduğu ve öncelikle
yokluğunun tespitine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür. 4. Anayasa'nın 87. maddesinde kanun koymak, değiştirmek ve
kaldırmak, TBMM'nin görev ve yetkileri arasında sayılmış; 89. maddesinde de
Cumhurbaşkanının TBMM'ce kabul edilen kanunları onbeş gün içinde yayımlayacağı,
yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunları ise bir daha görüşülmek üzere aynı
süre içinde TBMM'ye geri göndereceği belirtilmiştir. 5. Kanun tasarı ve tekliflerinin TBMM’de görüşülerek kabul
edilmesi, söz konusu tasarı veya teklifin kanunlaşması sonucunu doğurmakta; bir
başka deyişle TBMM’nin tasarı ve teklifin kabulü yönündeki iradesi, kanunun
varlık kazanması için gerekli ve yeterli bulunmaktadır. Cumhurbaşkanının bir
kanunu yayımlaması, TBMM’nin bu yöndeki kabulü ile vücut bulan kanuna yeniden
varlık sağlamadığı gibi bir daha görüşülmek üzere TBMM’ye geri göndermesi de
kanunun varlığını ortadan kaldırmamaktadır. Belirtilen nedenle Cumhurbaşkanının
kanunu yayımlama iradesi ve kanunun Resmî Gazete’de yayımlanması, kanunun
aleniyet kazanması ve yürürlüğe girmesi bakımından önem taşımaktadır. 6. Bir normun yokluğu, hukuk dünyasında hiç doğmamış
olduğunun ifadesidir. Normun varlığı ise, o normun yürürlüğe girmesine ve
uygulanmasına bağlı bulunmamaktadır. Varlık , yürürlük ve uygulanma kavramları
birbirinden farklı olup varlık , bir normun hukuk âleminde vücut
bulmasını ifade etmektedir. Kanunlar bakımından yokluk, parlamento iradesinin
bulunmaması gibi durumlarda, başka bir ifadeyle bir normun varlığının zorunlu
koşulları bulunmadığı takdirde söz konusu olabilecektir. 7. Yokluktan farklı olan hukuka aykırılık hâli ise hukuk
âleminde var olan normun, hukukun öngördüğü usul ve esaslar çerçevesinde
çıkarılmaması anlamını taşımaktadır. Hukuka aykırılık hâli ne kadar ağır ve
açık olursa olsun bir normun hukuka aykırı olması, zorunlu koşullarının
bulunması suretiyle var olan o normun yokluğu sonucunu doğurmaz. Bu nedenle
kanunların veya kanun hükümlerinin Anayasa’ya uygunluk denetimi kapsamında
incelenmesi gereken hususlarda Anayasa’ya aykırılığının tespiti, ilgili kanun
veya kanun hükümlerinin yokluğunu değil iptalini gerekli kılar. 8. Dava dilekçesinde Kanun'un Anayasa'ya aykırılığı yolunda ileri
sürülen hususlar ile Kanun'da yer alan düzenlemelerin niteliği, Kanun'un varlık
kazanmasını imkânsız kılan hâller kapsamına girmediğinden, söz konusu
kuralların Anayasa'ya uygunluk denetimi kapsamında incelenmesini ve bu inceleme
neticesinde varılacak sonuca göre ilgili kuralın iptalini ya da iptal talebinin
reddini gerekli kılmaktadır. 9. Açıklanan nedenlerle, Kanun'un yok hükmünde olduğunun tespiti
talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Kadir ÖZKAYA ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu sonuca
farklı gerekçeyle katılmışlardır. B. Kanun’un Şekil Bakımından Anayasa’ya Aykırı Olduğu Gerekçesiyle
İptali Talebinin İncelenmesi 10. Dava dilekçesinde özetle; OHAL KHK’larının, TBMM’de
görüşülmesi için İçtüzük’te öngörülen otuz günlük sürenin bitiminin ardından
dava konusu Kanun’a dayanak teşkil eden OHAL KHK’sının TBMM’ce kabul
edilmesinin eylemli İçtüzük değişikliği niteliğinde olduğu ve İçtüzük’ün
değiştirilmesine ilişkin Anayasa ve İçtüzük’te yer alan usul hükümlerine
uyulmadığı, öte yandan Kanun’un doğrudan uygulanabilir şekildeki Anayasa
hükümlerine aykırı düzenlemeler içermesi nedeniyle maddi anlamda Anayasa
değişikliği niteliğinde olduğu ve Anayasa değişiklikleri için özel olarak
Anayasa’da öngörülmüş teklif ve oylama çoğunluğu ile iki kez görüşme
koşullarının yerine getirilmediği belirtilerek Kanun’un şekil bakımından
Anayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 11. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluş
ve Görevleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca ilgisi nedeniyle Kanun
Anayasa’nın 148. maddesi yönünden de incelenmiştir. 12. Kanunların esas bakımından Anayasa’ya uygunluk denetimi;
kanunun içeriği, bir başka ifadeyle kanunun maddi hukuk dünyasında yarattığı
değişiklik bakımından Anayasa’ya uygun olup olmadığını ifade etmektedir. Şekil
bakımından uygunluk ise teklif ve tasarıların kanunlaşabilmesi için, diğer bir
anlatımla maddi olarak varlık kazanabilmesi için Anayasa’da öngörülen usullere
uyulup uyulmadığının denetimini ifade etmektedir. 13. Anayasa'nın 148. maddesinin ikinci fıkrasında, kanunların
şekil bakımından denetlenmesinin son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp
yapılmadığı hususu ile sınırlı olduğu hükme bağlanmıştır. 14. Anayasa'nın 148. maddesinin gerekçesinde de Genel Kurul
tarafından yapılan son oylamadan önce vücut bulan şekil bozukluklarını Genel
Kurulun bildiği veya bilmesi gerektiğinin varsayıldığı belirtilerek son
oylamadan önce yapılan şekil bozukluklarının iptale neden olamayacağı ifade edilmiş
ve “ Genel Kurulun oylama yapıp kanunu kabul etmesi, şekil bozukluğunu, o
kanunu kabul etmemek için yeterli neden saymadığı yolunda bir irade
tecellisidir. En büyük organ genel kuruldur. Onun iradesi hilafına bir sonuç
çıkarmak hukukun ana esaslarına aykırı düşer. Bu nedenle son oylamadan önceki
şekil bozuklukları, iptal sebebi sayılmamıştır.” denilmiştir. 15. Anayasa'nın 148. maddesinin açık hükmü ve gerekçesi karşısında
kanunların şekil bakımından denetiminde, son oylamanın öngörülen çoğunlukla
yapılıp yapılmadığından başka bir hususun esas alınmasına ve bu suretle
kanunların şekil bakımından denetimlerinin yapılabilmesine imkân
bulunmamaktadır. 16. Anayasa'nın “Toplantı ve karar yeter sayısı” başlıklı
96. maddesinde, ”Türkiye Büyük Millet Meclisi, yapacağı seçimler dahil
bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır. Türkiye Büyük
Millet Meclisi, Anayasada başkaca bir hüküm yoksa toplantıya katılanların salt
çoğunluğu ile karar verir; ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye tamsayısının
dörtte birinin bir fazlasından az olamaz” denilmektedir. Bu çerçevede
TBMM’nin bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri olan 184
milletvekiliyle toplanması, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar
vermesi ve karar yeter sayısının hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin
bir fazlası olan 139 milletvekilinden az olmaması gerekmektedir. 17. Kanun'un görüşülmesine ilişkin TBMM Genel Kurul tutanaklarının
incelenmesinden KHK’nın tümü üzerindeki oylamanın işaretle oylama yöntemiyle yapıldığı
anlaşılmaktadır. İşaretle oylama sonucunun rakamsal olarak belirlenmeyip
İçtüzük’ün 141. maddesi uyarınca oturumu yöneten Başkan tarafından Genel Kurula
“kabul edilmiştir” veya “kabul edilmemiştir” denilmek suretiyle ilan edilmesi
karşısında, Kanun’un kabul edildiği birleşimin, toplantı yeter sayısının
bulunduğunun belirtilerek açıldığı, Kanun’un tümünün oylaması sırasında
toplantı ve karar yeter sayısının varlığı konusunda Başkanlık Divanınca
tereddüde düşülmediği gibi herhangi bir milletvekili tarafından yeter sayının
bulunmadığı yönünde bir itirazın da ileri sürülmediği gözetildiğinde son
oylamanın Anayasa'nın 96. maddesinde öngörülen çoğunlukla yapıldığının kabulü
gerekir. 18. Öte yandan dava dilekçesinde yer alan diğer Anayasa’ya
aykırılık iddialarının Kanun’un şekil bakımından denetimini gerektirmesi, bu
denetimin ise son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı hususuyla
sınırlı olması nedeniyle söz konusu aykırılık iddialarının incelenmesi Anayasa
Mahkemesinin denetim yetkisi kapsamı dışında kalmaktadır. 19. Açıklanan nedenlerle, son oylamasının Anayasa'da öngörülen
çoğunlukla yapıldığı açık olan Kanun, Anayasa'nın 148. maddesine aykırı
değildir.  Şekil bakımından iptal talebinin reddi gerekir. IV. HÜKÜM 7/2/2018 tarihli ve 7087 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı
Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair
Kanun’un; A. Yok hükmünde olduğunun tespiti talebinin REDDİNE, B. Şekil bakımından Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE, 31/5/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ FARKLI GEREKÇE Dava konusu Kanun’un yo k
hükmünde olduğunun tespiti yönündeki talebin reddine ilişkin karara, Anayasa
Mahkemesinin 31/5/2018 tarihli ve E.2018/42, K.2018/48 sayılı kararına yazdığım
farklı gerekçeyle katılıyorum. Başkan Zühtü
  ARSLAN FARKLI GEREKÇE Mahkememiz çoğunluğu, dava dilekçesinde ileri sürülen hususların
“Kanun’un varlık kazanmasını imkânsız kılan hâller kapsamına girmediğinden” yok
hükmünde olduğunun tespiti yönündeki talebin reddine karar vermiştir. Çoğunluğun red sonucuna,  Anayasa Mahkemesinin 31/5/2018
tarihli ve E.2018/42, K.2018/48 sayılı kararına Başkan Zühtü ARSLAN’ın yazdığı
farklı gerekçeyle katılıyoruz. Üye Kadir ÖZKAYA Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ