ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1996/11 Karar Sayısı : 1997/4 Karar Günü : 29.1.1997 R.G. Tarih-Sayı :30.06.2001-24448 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara İkinci Vergi Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 6.12.1984 günlü, 3100 sayılı "Katma
Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları
Mecburiyeti Hakkında Kanun"un mükerrer madde 8'inin 2 no'lu paragrafının,
Anayasa'nın 2., 7. ve 38 maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Satın almış olduğu ödeme kaydedici cihazı, 3100 sayılı Yasa
uyarınca çıkartılan Tebliğde öngörülen süre içinde kaydettirmemesi nedeniyle
verilen cezanın kaldırılması için açılan dâvâda, Mahkeme, mükerrer madde 8'in 2
no.lu paragrafının Anayasa'ya aykırılığı savıyla, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 6.12.1984 günlü, 3100 sayılı Yasa'nın mükerrer madde 8'inin 2
no.lu paragrafı şöyledir: "2. Maliye ve Gümrük Bakanlığınca belirlenip açıklanan usul
ve esaslara uymayan, üretici veya ithalatçı kuruluşlar, bunların satış,
bakım-onarım servislerinde görevli elemanları ile ödeme kaydedici cihazları
kullanma mecburiyeti bulunan mükellefler hakkında; her bir tespit için ayrı
ayrı olmak üzere, Vergi Usul Kanununa bağlı "Usulsüzlük Cezalarına
Ait Cetvel'de yer alan birinci derece usulsüzlük cezalarının beş katı
uygulanır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin itiraz gerekçesinde dayandığı
Anayasa kuralları şunlardır : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru,
millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 7.- Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye
Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez." 3- "MADDE 38.- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan
kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu
işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza
verilemez. Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkûmiyetinin sonuçları konusunda
da yukarıdaki fıkra uygulanır. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla
konulur. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz. Hiç kimse kendisini veya kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan
bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza sorumluluğu şahsîdir. Genel müsadere cezası verilemez. İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir
müeyyide uygulayamaz. Silahlı kuvvetlerin iç düzeni bakımından bu hükme kanunla
istisnalar getirilebilir. Vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye geri verilemez." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,
Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya KANTARCIOĞLU'nun
katılmalarıyla 19.3.1996 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, iptali
istenilen Yasa kuralı, aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa maddeleri ile
bunların gerekçeleri ve dosyada bulunan tüm belgeler okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü : A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddelerine göre,
Anayasa Mahkemesi'ne yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin
bakmakta olduğu davada uygulayacağı Yasa kuralları ile sınırlıdır. Uygulanacak yasa kurallarından amaç, dâvanın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya dâvayı sonuçlandırmada olumlu ya da
olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan ya da tarafların istek ve
savunmaları çerçevesinde bir karar vermek için gözönünde tutulması gereken kurallardır. Bakılmakta olan dâvâda dâvâcı, ödeme kaydedici cihazları kullanma
mecburiyetinde olan mükelleftir. Bu nedenle incelemenin, itiraz konusu 2 no'lu
paragrafın "ödeme kaydedici cihazları kullanma mecburiyetinde bulunan
mükellefler" tümcesiyle sınırlı olarak yapılmasına karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, hangi eylemlerin idarî suç sayılacağının
belirlenmesi konusunda Maliye ve Gümrük Bakanlığı'na yetki verildiği ileri
sürülerek itiraz konusu Yasa kuralının, Anayasa'nın 2., 7. ve 38. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk
Devleti olduğu belirtildikten sonra, 7. maddesinde, "Yasama yetkisi Türk
Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez";
38. maddesinin birinci fıkrasında, "kimse, işlendiği zaman yürürlükte
bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz",
sekizinci fıkrasının ilk tümcesinde de, "idare, kişi hürriyetinin
kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide uygulayamaz" denilmektedir. İtiraz konusu yasa kuralı ile ödeme kaydedici cihazları
kullanırken Bakanlıkça çıkarılan usul ve esaslara uymayanların cezalandırılması
öngörülmüştür. Vergi ve benzeri malî yükümlülüklere ilişkin uygulamaya yönelik
kuralların idarî düzenleyici metinlere bırakılması yasama organının takdir
alanı içindedir. Yasakoyucu bu tür kuralları kendisi ayrıntılı biçimde
düzenleyeceği gibi, çerçevesini belirleyerek ayrıntıları idarenin düzenlemesine
de bırakabilir. Anayasa'nın 115. ve 124. maddelerine göre idare, yasa ile
yetkili kılındığı konularda objektif düzenleyici kurallar koyabilir. 115.
maddeye göre, kanunların uygulanmasını göstermek veya emrettiği işleri
belirtmek üzere Bakanlar Kurulu'nca tüzük, 124.maddeye göre de, Başbakanlık,
Bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerince, kendi görev alanlarını ilgilendiren
kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak
koşuluyla yönetmelikler çıkarılabilir. İtiraz konusu kuralla Bakanlığa tanınan düzenleme yetkisi, vergi,
resim, harç ve benzeri mali yükümlülük getirilmesine ilişkin olmadığı gibi,
yasama yetkisinin devri niteliğinde de değildir. Maliye ve Gümrük Bakanlığı'nca belirtilen süre içerisinde, ödeme
kaydedici cihazı vergi dairesine kaydettirmeyen davacı hakkında usulsüzlük
cezası verilmesini öngören yasa kuralında, Anayasa'nın 38. maddesinin birinci
fıkrasıyla, sekizinci fıkrasının ilk tümcesine aykırılık bulunmamaktadır.
Çünkü, mükelleflerin ödeme kaydedici cihazları bulundurma ve vergi dairesine
kaydettirme konusunda Yasa ile Maliye Bakanlığı yetkili kılınmış, bu
gereğe uymayanlar hakkında da usulsüzlük cezası öngörülmüştür. Anayasa'nın 38.
maddesinin sekizinci paragrafında yer alan, idarenin kişi hürriyetinin
kısıtlanması sonucunu doğuran bir yaptırım uygulayamayacağı biçimindeki
kuraldan açıkça anlaşılacağı gibi, yasayla yetkili kılındığı sürece idarece
para cezası verilebilir. Nitekim, bu kural uyarınca idarelerce bir çok konuda
re'sen idari para cezası uygulanabilmektedir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2.,7. ve 38.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 6.12.1984 günlü, 3100 sayılı "Katma Değer Vergisi
Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında
Kanun"un mükerrer 8. maddesinin 2 no.lu paragrafının, sınırlama kararı
uyarınca incelenen, "... ödeme kaydedici cihazları kullanma mecburiyeti
bulunan mükellefler..." bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN ile Ahmet N. SEZER'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
29.1.1997 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N.SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU KARŞIOY
GEREKÇESİ Vergiye ilişkin "usulsüzlük cezası"da olsa, suçun yasaca
değil, Maliye ve Gümrük Bakanlığı'nca belirlenmesine (saptanmasına) ilişkin
düzenleme Anayasa'nın 2., 7. ve 38. maddelerine aykırıdır. Suç sayılacak eylemin yasalarla belirlenmesi, Anayasa'nın 38. maddesinin
gereğidir. Bir eylemin suç sayılması ancak yasa kuralıyla olabilir. Ayrı
eylemin, başlangıç ve sonuç ilişkisi-bağlantısı içinde, cezasının yasada
gösterilmesi suçunun gösterilmemesini geçerli kılamaz. Cezanın gösterilmesi
gibi hangi eylemin suç sayıldığının da yasada gösterilmesi gerekir. Bakanlar
Kurulu'na Anayasa'nın 73. maddesinin son fıkrasıyla tanınan yetki, belli
konularda yasanın belirttiği alt ve üst sınırlar içinde değişiklik
yapabilmektir. Bunun da ilgili yasada öngörülmesi koşuldur. TBMM'nin,
Anayasa'nın 87. maddesi uyarınca yapacağı yasada, 38. madde gereğince
belirlemesi gereken bir durumu Bakanlar Kurulu'nu aşarak Maliye ve Gümrük
Bakanı'na bırakması Anayasa'nın 7. maddesine, bu tutum da
sonuçta Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdır. Hiçbir belirleme yapmadan, yetkinin Bakanlığa devri, Anayasa
katında geçerli görülemez. Yasa ilkeleri koymalı, çerçeveyi çizip sınırları
belirlemeli idi. Bu koşullara uyarak Bakanlığın yetkilendirilmesi yasaya
bağlılığı sağlamış olurdu. Eldeki işte suçu yasa değil, Bakanlık belirlemektedir. Önceden açıklanmış, bilinir
olması anayasal gereğe uyulmuş sayılmasına yeterli değildir. Yönetsel bir
karar, yasal bir kural yerine geçmektedir. Kararla suç oluşturulması,
Anayasa'ya uygun biçimde yasalarla verilen sınırlı yetkiyle olanaklıdır. Bu
zorunluluğa aykırı olan kuralın iptal edilmesi gerektiği görüşüyle karşıoy
kullanıyorum. 29.1.1997 Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN KARŞIOY
YAZISI 3100 sayılı "Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme
Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanun"un, "Ceza
ve sorumluluk" başlıklı, 3482 sayılı Yasa'yla değişik Mükerrer 8.
maddesinin 2. fıkrasında, Maliye Bakanlığı'nca belirlenip açıklanan ilke ve
yöntemlere uymayan ödeme kaydedici cihazları kullanma zorunluluğu bulunan
yükümlüler hakkında, her bir saptama için ayrı ayrı olmak üzere, Vergi Usul
Yasası'na bağlı "Usulsüzlük Cezalarına Ait Cetvel"de yer verilen
birinci derece usulsüzlük cezalarının beş katının uygulanacağı belirtilmiştir. Maliye Bakanlığı'nca çıkarılan 27 seri sayılı tebliğde,
yükümlülerin aldıkları ödeme kaydedici cihazları, alış faturasının düzenlendiği
günden itibaren on beş gün içinde vergi dairesine kaydettirmek zorunda
oldukları belirtilmiş; buna uymayanlara itiraz konusu kuralda belirtilen
usulsüzlük cezasının uygulanacağı öngörülmüştür. Anayasa'nın 38. maddesinde "kanunsuz suç ve ceza olmaz"
ilkesi getirilmiştir. Suç ve cezanın yasallığı ilkesi, Anayasa'nın yasaklayıcı
ve buyurucu kuralları ile toplum yaşamı ve kişi hak ve özgürlükleri yönlerinden
getirdiği güvencelere aykırı olmamak koşuluyla suç ve ceza konusundaki
düzenlemeleri yapma yetkisinin yalnız yasakoyucuya ilişkin olmasını zorunlu
kılar. Yine bu ilke, suçun, yani ne gibi eylemlerin yasaklandığının
hiçbir kuşkuya yer vermeyecek biçimde yasada belirtilmesini ve bu suçun
cezasının da yine yasada gösterilmesini gerektirir. Kişinin, yasak eylemleri ve
bu eylemlerin cezalarını önceden bilmesi, hak ve özgürlüklerinin güvencesidir. Anayasa'nın 7. ve 87. maddeleri gereğince yasama yetkisi, Türkiye
Büyük Millet Meclisi'ne ilişkin olup, devredilemez. Bu anayasal ilke karşısında
yürütmenin suç oluşturabilmesi olanaksızdır. Suç ve ceza konusunda yürütme organına genel ve sınırları belirsiz
düzenleme yetkisi veren yasa kuralı, Anayasa'nın yukarıda belirtilen
ilkeleriyle bağdaşmaz. Bu nedenle, temel kuralları koymadan, ölçüsünü belirlemeden ve
sınırını çizmeden yürütmeye suç oluşturma yetkisi veren itiraz konusu kuralın,
Anayasa'nın 38., 2., 7. ve 87. maddelerine aykırı olduğunu düşünüyor ve
çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Ahmet N.SEZER