ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/111 Karar Sayısı : 2004/1 Karar Günü : 7.1.2004 Resmi Gazete tarih/sayı: 24.1.2004/25356 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Erdemli Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 8.6.1942 günlü, 4250 sayılı
"İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu"nun 4619 sayılı Yasa
ile değiştirilen 28. maddesi ile 40. maddesinin, Anayasa'nın 2., 5., 10., 11.
ve 48. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sanık hakkında, ruhsatsız olarak açıktan içki satışı yapmak
suçundan açılan kamu davasında, 4250 sayılı Yasa'nın itiraz konusu
kurallarının, Anayasa'ya aykırılığı savını ciddî bulan Mahkeme, iptali
istemiyle başvurmuştur. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları 8.6.1942 günlü, 4250 sayılı "İspirto ve İspirtolu İçkiler
İnhisarı Kanunu"nun itiraz konusu 28. ve 40. maddeleri şöyledir: "MADDE 28- (Değişik: 11/1/2001-4619/5.m.) 19. maddenin birinci fıkrasına göre ruhsat almadan satış yapanlar
ve aynı maddenin üç ve dördüncü fıkralarındaki esaslara uymayanlar altmışmilyon
Türk Lirasından altıyüzmilyon Türk Lirasına kadar ağır para cezası ile
cezalandırılırlar. Bu miktarlar Maliye Bakanlığınca her yıl belirlenen yeniden
değerleme oranında artırılır. Ayrıca, bu fiili işleyenlere ait işyerlerinin bir
aydan üç aya kadar kapatılmasına hükmolunur." "MADDE 40- Müsadere edilen eşya ve maddelerin satışından elde
edilecek paralarla, kaçakçılıktan başka suçlardan dolayı bu kanuna göre
hükmolunup tahsil edilen para cezaları, İnhisar İdaresi Bütçesine irat
kaydedilir." B- İlgili Yasa Kuralı 4250 sayılı Yasa'nın ilgili görülen 19. maddesi şöyledir: " Madde 19 - (Değişik: 3023 - 14.6.1984) İspirto ile bira ve şarap
dahil her çeşit ispirtolu içki satmak isteyenler İnhisarlar İdaresinden ruhsat
almaya mecburdurlar. Bu ruhsatın esasları Maliye ve Gümrük Bakanlığınca
objektif kurallar belirlenerek düzenlenecek bir yönetmelikle tespit edilir. Açık olarak satanlar 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet 7 nci
maddesine göre en büyük mülki amirden, içki yerleri için aranan ruhsatı almaya
mecburdurlar. (Değişik 3. fıkra: 4619 - 11.1.2001) Öğrenci yurtları, spor
kulüpleri, her türlü öğretim ve eğitim kurumları, kahvehane, kıraathane,
pastahane, bezik ve briç salonlarında alkollü içkilerin satışı için ruhsat
verilmez. Akaryakıt istasyonlarının mağaza ve lokantalarında ise, hacmen % 5
alkolden fazla alkol içeren yüksek alkollü içkilerin satışı için ruhsat
verilmez. (Değişik 4. fıkra: 4619 - 11.1.2001) Alkol, bira ve şarap dahil
her çeşit alkollü içkinin televizyon, kablolu yayın, radyo ve kamu yayın
araçlarıyla reklamının yapılması, ayrıca, içki satış yerleri ile tüm ticari ve
kamuya açık yerlerde, tüketilmek veya beraberinde götürülmek üzere onsekiz
yaşından küçüklere alkollü içecek satılması veya sunulması yasaktır. Ruhsatlı
bayiler, tüketici talepleri doğrultusunda alkollü içki bulundurur ve bunlara
satış mahallinde adil teşhir imkânı sağlarlar." C- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, itiraz konusu kuralların Anayasa'nın 2., 5.,
10., 11. ve 48. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itiraz
konusu ve ilgili görülen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: Ruhsatsız olarak açıktan içki satışı yapan sanık hakkında 4250
sayılı Yasa'nın 19., 28. ve TCK'nın 119. maddeleri uyarınca cezalandırılması
istemiyle açılan kamu davasında, 4250 sayılı Yasa'nın 28. ve 40. maddelerinin
Anayasa'ya aykırılığı savını ciddî bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa bu hükmün iptali
için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince açılmış
ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralın o
davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları ise, davanın
değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki
kurallardır. 4250 sayılı Yasa'nın 28. maddesinde, 19 uncu maddenin birinci
fıkrasına göre ruhsat almadan satış yapanlar ve aynı maddenin üç ve dördüncü
fıkralarındaki esaslara uymayanlar için yaptırım öngörülmüş, göndermede
bulunulan 19. maddenin birinci fıkrasında da ispirto ile bira ve şarap dahil
her çeşit ispirtolu içki satmak isteyenlerin İnhisarlar İdaresinden ruhsat
almaya mecbur oldukları belirtilmiştir. Dosyadaki belgelerin incelenmesinden olayda, içki satışı yapılan
işyerinde "kapalı içki ve mamul tütün satış belgesi" bulunduğu
anlaşılmakta olup, sanık hakkında da bu nedenle değil, açıkta alkollü içki
içirdiği ileri sürülerek işlem yapılmıştır. Belirtilen eylem ise, itiraz konusu
28. madde ile kapsama alınmayan 19. maddenin ikinci fıkrasıyla ilgilidir. Bu
fıkraya göre, açık olarak satanlar 2559 sayılı Polis Vazife ve Selâhiyet
Kanunu'nun 7. maddesine göre en büyük mülki amirden içki yerleri için aranan
ruhsatı almaya mecburdurlar. Bu durumda, 19. maddenin sanığın eylemine uyan ikinci fıkrasına
gönderme içermeyen 4250 sayılı Yasa'nın itiraz konusu 28. maddesi ile bu
Kanun'a göre hükmolunup tahsil edilen para cezalarının, İnhisar İdaresi
Bütçesi'ne irat kaydedileceğine ilişkin 40. maddesi bakılmakta olan davada
uygulanacak kurallar değildir. Başvurunun, Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. Bu görüşlere Mehmet ERTEN, Sacit ADALI ve Fazıl SAĞLAM
katılmamışlardır. IV- SONUÇ 8.6.1942 günlü, 4250 sayılı "İspirto ve İspirtolu İçkiler
İnhisarı Kanunu"nun 4619 sayılı Yasa ile değişen 28. maddesi ve 4250
sayılı Yasa'nın 40. maddesinin; itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin davada
uygulayacağı kural olmadığından, bu maddelere yönelik itiraz başvurusunun
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Sacit ADALI, Mehmet ERTEN ile Fazıl
SAĞLAM'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 7.1.2004 gününde karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Fazıl SAĞLAM KARŞIOY
YAZISI Market işleticisi olan sanık Bünyamin Çetin hakkında izinsiz
olarak açık içki sattığı yolunda zabıtaca düzenlenen tutanakla
başlayan soruşturmada, adı geçenin ayrıca ruhsatsız olarak kapalı içki
sattığının da tesbit edilmesi üzerine, C. Savcısının, kovuşturmaya yetkili
olduğu ruhsatsız olarak kapalı içki satma suçundan dolayı
sanığa ön ödeme önerisinde bulunduğu, öneriye uymaması üzerine de anılan suç
nedeniyle 4250 sayılı Kanun'nun 19/1. maddesi aracılığı ile aynı Kanun'un 28.
ve Türk Ceza Kanunu'nun. 119. maddeleri uyarınca cezalandırılması için kamu
davası açtığı anlaşılmış, açılan bu davada da Mahkeme, sanığın Anayasa'ya
aykırılık iddiasını ciddi bularak olayda uygulanması istenen 4250 sayılı
Kanun'un 28. ve 40. maddelerinin iptali için başvurmuştur. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun "Tahkikat ve hükmün
hududu" başlıklı 150. maddesinin birinci fıkrasında "Tahkikat ve
hüküm, yalnız iddianamede beyan olunan suça ve zan altına alınan şahıslara
hasredilir." denilmekte, aynı Kanun'un "Hükmün mevzuu ve suçu
takdirde mahkemenin yetkisi" başlıklı 257. maddesi ise "Hükmün
mevzuu, duruşmanın neticesine göre iddianamede gösterilen fiilden ibarettir.
Fiili takdirde mahkeme, iddia ve müdafaalarla bağlı değildir." hükmünü
içermektedir. Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu uyarınca takibi gereken izinsiz
olarak açık içki satmak eylemini takiple görevli olmayan C. Savcısı,
kovuşturmaya yetkili olduğu ruhsatsız olarak kapalı içki satma
suçunu açtığı kamu davasına konu etmiş ve eylemine uyan 4250 sayılı Kanun'un
28. ve Türk Ceza Kanunu'nun 119. maddeleri uygulanarak sanığın
cezalandırılmasını istemiştir. Buna göre, ortada yetkili makamca usulüne uygun
olarak açılmış bir dava ve suç tarihinde TEKEL idaresinden alınmış kapalı
içki satma ruhsatının bulunmadığı yargılama aşamasında belgeli olarak
saptanan, bu nedenle de ruhsatsız olarak kapalı içki satma
suçundan cezalandırılması istenen bir sanık ve de açılan davaya bakmaya yetkili
ve görevli bir mahkeme bulunmaktadır. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 150.
ve 257. maddeleri uyarınca Mahkeme, dava konusu edilen bu suça ve zan altındaki
sanığa hasren iddianamede gösterilen ruhsatsız olarak kapalı içki
satma fiilini takdir ederek açılan kamu davasını sonuçlandırıcı nitelikte nihai
bir hüküm vermek durumundadır. Bu hükmü verirken de kamu davası yolu ile takip
edilemeyen, sadece zabıtaca işyerinin kapatılmasını gerektiren izinsiz
olarak açık içki satmaya ilişkin diğer eylemini dava konusu yaparak
vasıf değişikliğine gitmesi ve yine bu eylemi esas alarak görevsizlik kararı
vermesi, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 7., 263. ve 258. maddeleri
gereğince mümkün bulunmamaktadır. Bu itibarla, açılan davada belirtilen sevk
maddeleri, 2949 sayılı Kanun'un 28. maddesi çerçevesinde olayda uygulanacak
kurallar olmaktadır. Diğer taraftan, 4250 sayılı Kanun'un 19/1. maddesi aracılığı ile
aynı Kanun'un 28.ve 40. maddeleri yerine suç tarihinde yürürlükte olan 4733
sayılı Kanun'un 8/2. maddesinin uygulanması gerektiği düşünülebilirse de, her
iki ceza normunun yürürlükte olduğu ve bunlardan önceki ceza normunun sonraki
ceza normu ile zımnen ilga edildiği yönünde yerleşik bir içtihat oluşmadığı ve
esasen Yargıtay uygulamasında her iki normun da uygulandığı, ancak bu ayırımın
hangi norm olgularına göre yapıldığı hususunda belirgin bir ölçütün bulunmadığı
gözönünde tutularak, Mahkemenin bakmakta olduğu davada 4733 sayılı Kanun'un
8/2. maddesini uygulaması gerektiği düşüncesiyle 4250 sayılı Kanun'un 28. ve 40.
maddelerinin uygulanacak kural olmadığı şeklinde bir değerlendirme yapmak da
mümkün görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle esasa girilmesi gerekirken başvurunun
yetkisizlik yönünden reddi gerektiği yolundaki çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Üye Sacit ADALI Üye Mehmet ERTEN Üye Fazıl SAĞLAM