ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1976/10 Karar Sayısı : 1976/36 Karar Günü : 24.6.1976 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Yargıtay
Ceza Genel Kurulu. İTİRAZIN KONUSU: 15.5.1974 günlü, 1803
sayılı “Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında
Kanun”un 6. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasanın 8. ve 12. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. I. OLAY: İki kardeşini aynı suçluluk kastı altında tahrik sonucu
öldürdükten sonra ayrı kasıt altında öz babasını öldürmekten sanık hakkında 18
yıl ağır hapis cezası ile 24 yıl ağır hapis cezaları içtima ettirilip Türk Ceza
Kanununun 77. maddesinin birinci bendi gereğince 36 yıl ağır hapis cezası
verilmiş ve cezadan ayrıca Af Kanununun itiraz konusu 6. maddesinin ikinci
fıkrası gereğince 12 yıl indirim yapılarak sonuçta 24 yıl ağır hapis cezası
hükmedilmiştir. Bu hüküm Yargıtay Birinci Ceza Dairesince “müebbet ağır hapis
cezasından çevrilen 24 yıl ağır hapis cezasının donmuş olacağı ve artık bu
miktar üzerinden ikinci bir indirim yapılamıyacağı ve cezanın 36 yıl ağır hapis
cezası olması gerekeceği” gerekçesi ile bozulmuş, Cumhuriyet Başsavcılığınca bu
karara karşı itirazda bulunulmuş, Ceza Genel Kurulu; olayda uygulanması gereken
1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin ikinci fıkrası hükmünün Anayasanın 8 ve 12.
maddelerine aykırı bulunduğu kanısına vararak Anayasanın değişik 151. maddesi
uyarınca anılan kuralın iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne başvurulmasına
karar vermiştir. II. İTİRAZIN GEREKÇESİ: İtirazın gerekçesi özetle; 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af
Yasasının 6. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasanın eşitlik kuralına uymadığı
biçimindedir. III. YASA METİNLERİ: A. İptali istenen 1803 Sayılı Af Kanununun 6. maddesinin 2.
fıkrası hükmü şöyledir: ……………………… Ancak, bu kanundan yararlanmış olmakla beraber Türk Ceza Kanununun
77. maddesi gereğince, aynı neviden şahsî hürriyeti bağlayıcı muvakkat
cezaların birleştirilmesi sonucu, tatbik edilecek cezadan (12) yıl indirilir. B. İlgili Yasa Metinleri: İptali istenen kuralın uygulanması, Af Kanununun 1. maddesi hükmü
ve Türk Ceza Kanununun 77. maddesi hükümleri ile ilgilidir. 1803 sayılı Af Kanununun 1. maddesi: Madde 1- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş suçlardan: A) Kanunların suçu tesbit eden asıl maddesinde, üst sınırı (12)
yılı geçmiyen hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile yahut yalnız veya birlikte
olarak para cezası ile cezalandırdığı veya müsadereyi yahut bir meslek veya
sanatın yapılmamasını veyahut bu cezalardan birini veya birkaçını gerektiren
fiiller hakkında takibat yapılmaz. B) (12) yıl veya daha az hürriyeti bağlayıcı bir cezaya yahut bir
miktarı aşmıyan hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile birlikte veya müstakillen
hükmedilmiş para cezasına mahkûm olanlar veyahut mahkemelerden başka mercilerce
haklarında para cezası tayin edilenler, “9 ncu madde hükmü saklı kalmak
şartıyle” fer’i ve mütemmim cezalarıyle ceza mahkumiyetlerinin sonuçlarını da
kapsamak üzere affedilmişlerdir. C) Müstakillen (12) yıldan fazla hürriyeti bağlayıcı bir cezaya
veya bununla birlikte para cezasına mahkûm edilenlerin hürriyeti bağlayıcı
cezalarının (12) yılı ve para cezalarının tamamı affedilmiştir. D) Türk Ceza Kanunu ile diğer kanunlarda yazılı suçlardan dolayı
ölüm cezasına mahkûm edilenlerin bu cezaları (30) yıl ağır hapse, müebbet ağır
hapse mahkûm edilenlerin cezaları da 24 yıl ağır hapse çevrilmiştir. E) Yüksek Adalet Divanı tarafından mahkûm edilmiş olanların 78
sayılı, 218 sayılı ve 780 sayılı Af Kanunları ile Anayasanın 97 nci maddesi
uyarınca cezaları kısmen veya tamamen affedilenlerle bu afların dışında
kalanların aslî ve fer’i cezaları dayandıkları kanun hükümleri ayırt
edilmeksizin bütün neticeleri ile birlikte ortadan kaldırılmıştır. Türk Ceza Kanununun 77. maddesinin ilgili 1. bendi: “Madde 77-1) Ayni neviden şahsî hürriyeti bağlayıcı muvakkat
cezaların birleştirilmesi halinde tatbik edilecek ceza ağır hapiste 36, hapiste
25, sürgünde 15, hafif hapiste 10 seneyi geçemez.” C. Anayasa Hükümleri: Anayasanın dayanılan 12. maddesi hükmü de şöyledir: “Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve
mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.” IV. İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi; İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca 25.3.1976 günü
Kâni Vrana, Şevket Müftügil, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah
Üner, Ahmet Koçak, Şekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, Lûtfi
Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.
Boyacıoğlu’nun katılmalarıyle yaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıdaki
sorunlar üzerinde durmuştur. 1- Anayasa Mahkemesi’nin itirazı incelemeye görevli ve yetkili
olup olmadığı sorunu: Suç ve cezaların affı hakkındaki yasaların Anayasaya uygunluk
denetimine bağlı olup olmayacağı tartışılmış ve bunların Anayasaya uygunluk
denetimine bağlı bulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu konudaki ayrıntılı
gerekçeler Anayasa Mahkemesi’nin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/34, Karar:
1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmî Gazete , Gün:
21.1.1975, Sayı: 15125), bunların burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Şu duruma göre bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesi’nin görevi içinde
bulunduğu açıktır. Halit Zarbun bu görüşe katılmamıştır. 2- İncelemenin sınırlandırılması sorunu: Sanığın üzerine atılı suçların niteliğine göre, davada uygulanacak
hüküm, 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin ikinci fıkrası bulunduğundan,
incelemenin bu fıkra ile sınırlı olarak yapılması gerekmektedir. Nihat O. Akçakayalıoğlu, sözü geçen Yasanın 6. maddesinin ikinci
ve üçüncü fıkralarının birlikte incelenmesi gerektiği görüşünde bulunmuştur. İlk İnceleme sonunda verilen karar şöyledir: “1- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesi’nin görev ve yetkisi
içinde bulunduğuna Halit Zarbun’un karşıoyuyla ve oyçokluğuyla, 2- İşin esasının 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af Yasasının 6.
maddesinin ikinci fıkrasıyle sınırlı olarak incelenmesine, Nihat O.
Akçakayalıoğlu’nun aynı maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarının birlikte
incelenmesi gerektiği yolundaki karşıoyuyla ve oyçokluğuyla, 25.3.1976 gününde karar verildi.” V. ESASIN İNCELENMESİ: İşin esasına ilişkin rapor, iptali istenen yasa hükmü ile ilgili
Anayasa ve Millet Meclisi İçtüzüğü hükümleri, bunlara ilişkin gerekçeler ve
Yasama Meclisleri tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 1- İtirazın biçim yönünden incelenmesi: 15.5.1974 günlü, 1803 Sayılı Yasanın 6. maddesinin tümünün Millet
Meclisi Genel Kurulunda son şeklini aldıktan sonra Cumhuriyet Senatosunda aynen
kabul edildiği ve kesinleştiği anlaşıldığından, biçim yönünden Anayasa’nın 92.
maddesi ile İçtüzük hükümlerine uygun şekilde yasalaştığı Kanunun kimi
maddelerindeki biçime ilişkin aykırılığın bu madde için söz konusu olmadığı
anlaşılmıştır. 2- İtirazın esas yönünden incelenmesi: İtiraz konusu Yasa kuralının daha önce Anayasa Mahkemesince
24.6.1976 günlü, Esas: 1976/7, Karar: 1976/35 sayılı kararla iptal edildiği
anlaşılmış bulunduğundan bu konuda yeniden karar verilmesine gerek olmadığı
sonucuna varılmıştır. VI. SONUÇ: 1- 15.5.1974 günlü, 1803 Sayılı Af Kanununun 6. maddesinin ikinci
fıkrasının yasalaşmasında biçim yönünden Anayasaya aykırılık bulunmadığına
oybirliği ile; 2- Sözü geçen Kanunun itiraz konusu yapılan 6. maddesinin ikinci
fıkrası Esas: 1976/7, Karar: 1976/35 sayılı kararla iptal edilmiş olduğundan bu
konuda yeniden karar verilmesine yer olmadığına oybirliği ile; 24.6.1976 gününde karar verildi. Başkan Kâni VRANA Başkanvekili Şevket MÜFTÜGİL Üye Ahmet AKAR Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip
  ÇOPUROĞLU Üye Fahrettin ULUÇ Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Adil ESMER Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet H. BOYACIOĞLU