ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1988/33 Karar Sayısı: 1989/17 Karar Günü: 15.3.1989 R.G. Tarih-Sayı :22.06.1989-20203 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Nizip Asliye Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun
Geçici 4. Maddesinin üçüncü fıkrasındaki "... özel ...." sözcüğünün
Anayasa'nın 10., 35. ve 36. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali istemidir. I- OLAY: Tapulama Komisyonu tarafından bir başka parselin miktar fazlası
olarak Hazine adına tesbitinin kesinleşmesi üzerine Hazineye karşı tapu iptali
davası açarak uzun zamandan beri malik sıfatıyla zilyed bulundukları 499 sayılı
parselin adlarına tescil isteyen davacıların Anayasa'ya aykırılık savının ciddi
olduğu kanısına varan yerel mahkeme 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun Geçici 4.
Maddesinin üçüncü fıkrasındaki "....özel ...." sözcüğünün Anayasa'nın
10., 35. ve 36. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali istemiyle Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ: A.İptali İstenilen Yasa Kuralı: 21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun iptali istenilen
sözcüğü de içeren üçüncü fıkrasıyla birlikte Geçici 4. Maddesi şudur: "Geçici Madde 4.- Tapulama ve kadastro mahkemelerince bu Kanunun
yürürlüğe girmesinden önce kesin hükme bağlanmış uyuşmazlıklara bu Kanun
uygulanmaz. Tapulama mahkemeleri ile kadastro mahkemesi sıfatıyla görev yapan
asliye mahkemelerinde, halen görülmekte olan davalar ile 10 yıllık hak düşürücü
süre içerisinde açılacak davalara bu Kanun hükümleri uygulanır. Bu Kanunun yürürlüğünden Önce düzenlenmiş tapulama tutanakları ve
kadastro beyannameleri ile verilmiş bulunan komisyon kararları geçerliliklerini
korurlar. Bunlara süresi içinde itiraz durumunda bu Kanun hükümleri uygulanır. 2613 sayılı Kadastro ve Tapu Tahriri Kanunu ile diğer kanunlar
gereğince özel kadastrosu yapılan ve tutanakları kesinleşmiş bulunan
taşınmazlar için 10 yıllık hak düşürücü süre geçmiş ise, bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde hak sahipleri dava açabilirler. Tapulama ve kadastrosu yapılıp tespit dışı bırakılan yerlerde
tapulu taşınmazların maliklerinin talep etmesi halinde, bu Kanun hükümlerine
göre bunların kadastrosu yapılır." B. Dayanılan Anayasa Kuralları: 1- "Madde 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 2- "Madde 35.- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet
hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." 3- "Madde 36.-Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma
hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içinde davaya bakmaktan
kaçı-namaz." IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mahmut C.
CUHRUK, Yekta Güngör ÖZDEN, Necdet DARICIOĞLU, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Muammer
TURAN, Mehmet ÇINARLI, Mustafa GÖNÜL, Mehmet Şerif ATALAY, Oğuz AKDOĞANLI,
ihsan PEKEL ve Selçuk TÜZÜN'ün katılmalarıyla 14.7.1988 günü yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, Anayasa'ya
aykırı olduğu ileri sürülen yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralları,
bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunduktan sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A. 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun Geçici 4. Maddesinin üçüncü
fıkrasında, "2613 sayılı Kadastro ve Tapu Tahrir Kanunu ile diğer kanunlar
gereğince özel kadastrosu yapılan ve tutanakları kesinleşmiş bulunan
taşınmazlar için on yıllık hak düşürücü süre geçmişse, bu kanun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde hak sahipleri dava açabilirler."
hükmü getirilmiştir. Bu kuralla Yasakoyucu, hak düşürücü süreyi öngören 22. maddesinin
(H) bendinin tapulu taşınmazlar açısından, Anayasa Mahkemesinin 10.2.1970
günlü, 1969/ 60 Esas, 1970/ 8 Karar sayılı kararı ile iptal edilmesi nedeniyle
hak düşürücü süreyle ilgili bir hüküm içermez duruma gelen, 2613 sayılı Yasayı
ve hak düşürücü sürelere yer vermeyen öbür özel (Kadastro) yasalarını amaçlamak
istemiştir. Bu hükmün, 31. maddesi ile on yıllık hak düşürücü süreyi öngörmüş
bulunan 766 sayılı Tapulama Kanunu'na göre yapılan tesbit ve tescillerle birilişkisi
bulunmamaktadır. Aksi durumda, 766 sayılı Kanun'un 31. maddesindeki hak
düşürücü sürenin varlığından doğan hukuksal sonuçların hiçbir değeri kalmazdı. 2613 sayılı Yasa hükümlerince ya da öbür yasalar gereğince yapılan
kesinleşmiş kadastro sınırlamasına karşı hak sahibi olduğunu ileri süren kişi,
3402 sayılı Yasanın yürürlüğünden önce her zaman dava açmak hakkına sahip iken;
3402 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girmesinden sonra 12. maddede yeralan hüküm
nedeniyle dava hakkı, on yıllık hak düşürücü süreile sınırlandığından, on yıl
geçtikten sonra dava açılması durumunda, 3402 sayılı Yasa'nın 12. maddesinin
mahkemece doğrudan uygulanması zorunluğu karşısında bu dava retle
sonuçlanacaktı. Yasakoyucu bu haksızlığı önlemek ve bu gibi durumlara
uygulanması amacı ile Geçici 4. Maddeyle bir yıllık hak düşürücü süre
öngörmüştür. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, üçüncü fıkranın, Anayasa
Mahkemesi'nin 10.2.1970 günlü, 60/8 sayılı kararıyla iptal edilen, 2613 sayılı
Kadastro ve Tapu Tahriri Kanunu'nun 22. maddesinin(H) bendine de uygulanacağı
kanısındadır. 766 sayılı Tapulama Kanunu'nun 31. maddesinde yer alan 10 yıllık
hak düşürücü süreye ilişkin ilkenin 2613 sayılı Yasa'da yer almadığını belirten
3402 sayılı Yasa'nın genel gerekçesiyle, 12. ve Geçici 4. Maddelerinin
gerekçelerinde yerel mahkemenin görüşünü doğrulayan bir açıklık yoktur. Yasakoyucunun amacı, kararlılık sağlamak olduğuna, 3402 sayılı
daha önce bir hak düşürücü süre ile sınırlanmamış olan durumlara bile hak
düşümü getirdiğine göre, daha önce kararlılık sağlanmamış olan durumlarda bu
ilkeden ayrılarak dava hakkını yeniden tanıması ve yenilemesi düşünülemez,
incelenen üçüncü fıkranın yazılış biçimine, 2613 sayılı Yasa'nın 22.
maddesindeki on yıllık sürenin başlangıcına ilişkin yorumlara göre değişik
yargılara varılabilirse de Yargıtay kararlarıyla yerleşen uygulama
Yasakoyucunun amacıyla birlikte gözetildiğinde 3402 sayılı Yasa'nın Geçici 4.
Maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen l yıllık ek süreden, 2613 sayılı
Yasa'nın 22. maddesinin (H) bendine göre Hazine adına tescil edilen
taşınmazlarda hak ileri sürenlerin yararlanamayacağı kabul edilmelidir. B. 3402 Sayılı Yasa'nın Geçici 4. Maddesinin Üçüncü Fıkrasının
Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu: 1- Anayasa'nın 10. Maddesi Yönünden inceleme: Yukarıda belirtilen nedenlerle, gerek 766, gerek 2613 sayılı
Yasalara göre kadastrosu yapılan yerlerde, hak düşürücü süre daha önce kabul
edilmişse ek dava süresi getirilmediğinden herhangi bir eşitsizlik söz konusu
değildir. 3402 sayılı Yasa'nın 12. ve Geçici 4. Maddesi birlikte
değerlendirildiğinde, kadastrosu yapılan bölgelerde daha önce hak düşürücü süre
kabul edilmeyen yerlerin, hak düşürücü süre kapsamına alındığı anlaşılmaktadır.
Yasa'nın yürürlüğe girmesine kadar dava hakkı bulunan kimsenin dava açma hakkı,
geçmişe yürür biçimde elinden alınmıştır. Bu durumdaki taşınmazlar hakkında,
kadastrodan önceki hukuksal nedenlerle dava açma hakkı elinden alınan kimselere
yeni bir olanak tanınması hukuksal yönden uygun karşılanmalıdır. Bu bakımdan,
Geçici 4. Maddedeki ek sürenin 766 sayılı Yasa uyarınca tapulaması yapılan
taşınmazlarda hak sahibi olduğunu ileri sürenlere tanınması Anayasa'ya aykırı
değildir. Çünkü, haklarında değişik düzenleme getirilen taşınmazlarda hak
sahibi olduğunu ileri sürenlerin hukuksal durumları birbirininaynı olmayıp
ayrıdır. Ayrı hukuksal durumların ayrı kurallara bağlanması eşitlik ilkesine
aykırılık oluşturmaz. Anayasa Mahkemesi 8.2.1973 günlü, 52/5 sayılı kararında,
kadastroya dayanılarak düzenlenen plânların ve tapu sicilleriyle belirlenmiş
olan hukuksal durumun kararlılık içinde süregelmesi, bunların düzenlemesinden
önce hukuksal ve eylemli duruma dayanılarak kullanılacak dava haklarını, hakkın
özüne dokunmayacak, ancak kararlılığı da bozmayacak bir ölçüyle sınırlandırarak
gerçekleşebileceğini bildirirken başka kadastro yasalarında itiraz
kısıtlamasının olmadığı durumlarda 7fi6 sayılı yasa'nın 31. maddesiyle
getirilen kısıtlamayı Anayasa'ya aykırı bulmamıştır. Kamu düzeni amacıyla yürürlüğe konulan Kadastro Kanunu ile kararlılık
sağlamak için kesinleşen tutanaklara belli bir süre geçtikten sonra itiraz
edilemeyeceği öngörülmüştür. Bu düzenleme yapılırken daha önce kararlılık
sağlanmış olan durumlarda bu kararlılığı bozacak biçimde yeni dava açma olanağı
tanınmamasında Anayasa'ya aykırı bir yön yoktur. 2- Anayasa'nın 35. Maddesi Yönünden inceleme: Yerel mahkemenin Geçici 4. Maddenin tümünün iptalini istememesiyle
hak düşürücü süreden, bu maddedeki süreden hiç yararlandırılmayanların, bir yıl
süreyle de olsa dava açma haklan olmamasının amaçlandığı düşünülmüş olacaktır.
Mahkemeye göre, bu kişilerin bir yılla sınırlı tutulsa da dava haklarının
olmaması, mülkiyet hakkının sınırlanması olup kamu yararı amacına
dayanmamaktadır. Yasakoyucunun, beliren durumun, belli bir süre geçtikten sonra
eski olaylara dayanılıp tartışma konusu yapılmamasını isteyerek ve bunda kamu
düzeni bakımından yarar görerek getirdiği bir sınırlama olan Geçici 4. Maddenin
üçüncü fıkrasındaki durum, mülkiyet hakkını değil, hak arama özgürlüğünü
ilgilendirir. Aranılması önlenen hakların sonuçta mülkiyet hakkını etkilemesi
sonucu değiştirmez. Aksinin kabul edilmesi durumunda dava ve yasa yollarım
kapayan kuralların mülkiyet hakkını da sınırladığını kabul etmeyi gerektirir ki
bunun düşünülmesi olanaksızdır. Mülkiyet kavramını değiştirmeyen, yapısını
daraltmayan, bağını ortadan kaldırmayan, kullanılıp yararlanılmasını önlemeyen
ancak ona bağlı hakların kullanılma süresini düzenleyen kurallar doğrudan hakka
yönelik değildir. Öğretide ve uygulamada, süreden sonra kazanılmış hak
doğurduğu ve iptalden sonra da dava açılmayacağı ileri sürülmediğine göre,
incelenen düzenlemeyle kısıtlanan, mülkiyet hakkı değildir. Kısıtlanan, genel
nitelikte dava açmak hakkı, başvuru hakidir. Mülkiyet hakkının sınırlandığı kabul edilirse, 10 yıl geçmekle
adına tescil yapılanın lehine kazanılmış hak doğduğu kabul edilmelidir. Bunun
sonucu olarak Anayasa Mahkemesi'nin, 2613 sayılı Yasa'nın 22. maddesinin (H)
bendinin iptalinin de bu hakları etkilememesi gerekirdi. Yargıtay
uygulamalarında bu yön hiç nazara alınmayarak hakdüşümü kalkınca işin esasına
girilmektedir. Mülkiyet hakkının 10 yıl geçmekle düştüğünün kabulü halinde,
Anayasanın 153. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca iptal kararı geriye
yürümediği, mülkiyet haklarının kaybı da kazanılmış hak olduğu için Kadastrobölgelerindeki
davaların reddi gerekirdi. Bu davalar reddedilmediğine göre sınırlamanın
mülkiyet hakkına yönelik olmadığı kabul edilmelidir. Hak düşürücü sürenin mülkiyet haklarını sınırladığı kabul edilse
bile Anayasaya aykırılık söz konusu değildir. Mahkeme, 3402 sayılı Yasa'nın 12.
maddesindeki 10 yıllık genel hak düşürücü hükmü dava konusu yapmamıştır. Tüm
yurtta kamu yararı amacıyla 10 yıllık hak düşümü kuralı getirilirken, daha önce
mülkiyet hakkı düşenlere yeniden bu hakkın tanınmasını isteme olanağıverilmesi
adalete aykırı olur, lehlerine mülkiyet hakkı doğanların kazanılmış haklarını
zedeler. Bu bakımdan yapılan hak kısıtlaması demokratik toplum kurallarına da
aykırı değildir. 3- Anayasa'nın 36. Maddesi Yönünden İnceleme: Dava konusu kural, doğrudan kısıtlama getirmeyip dava
açabilecekleri sayarken yaptığı sınırlama ile dolaylı yoldan kısıtlama
getirmiştir. Kamu yararı nedeniyle hak arama özgürlüğünün sınırlanabilmesi,
Anayasa Mahkemesi'nin kabul ettiği zorunluluklardandır. 10.2.1970 günlü, 60/8
sayılı karar, ayrıntılı biçimde bu sonucu göstermektedir. Yasakoyucu, adalet ve
hakkaniyet ölçülerini gözönünde tutarak yasama yetkisi alanı içinde süreyi
takdir edebilir. Değinilen kararda da açıklandığı gibi kamu yararı amacıyla hak
arama özgürlüğüne getirilen sınırlamalar Anayasa'ya aykırılık oluşturmazlar. 10
yıllık hak düşürücü sürenin yaygınlaştırıldığı bir hukuk düzeninde, daha önce
uygulanıp ta yürürlükten kaldırılmış yasalara göre hak düşürücü süreden
yararlandıklarına inanarak haklarının gerçek olduğunu gösterecek belge ve
kanıtlarını elde tutmayan kişiler aleyhine bir düzenleme yapılarak ek süre
tanınması adalet duygusu ile bağdaşamaz. Tüm yurtta, kamu düzeni için kamu
yararı amacıyla hak arama özgürlüğü kısıtlanırken, daha önce bu hakkı düşmüş
kişilere ek süre olanağı verilmesi kamuyu rahatsız eder. Bu bakımdan,
Anayasa'ya aykırı olmadığı Anayasa Mahkemesi kararıyla saptanmış bulunan 766
sayılı Yasa'nın 31. maddesinin ikinci fıkrasındaki hak düşürücü süreden dolayı
dava haklarını yitirenlere dava açmaolanağını vermeyen "özel"
sözcüğünün Anayasa'ya aykırı olduğu kabul edilemez. 766 ve 2613 sayılı Yasaları
değiştiren 3402 sayılı Yasa ile hem köy, hem ilçe ve illerdeki taşınmazlara
ilişkin olarak süre getirilmiş olup ek süre her durum için
tanınmamıştır."Özel" sözcüğü, uygulama alanını daraltmıştır. iptali,
Yasa'nın kapsamını genişleterek yasakoyucunun amacı dışına sonuçlar
doğurabilecektir. Açıklanan nedenlerle iptal istemi REDDEDİLMELİDİR. VI- SONUÇ : 21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun Geçici 4.
Maddesinin üçüncü fıkrasındaki "....özel...." sözcüğünün Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 15.3.1989 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkanvekili Yekta
  Güngör ÖZDEN Üye Necdet
  DARICIOĞLU Üye Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye Muammer
  TURAN Üye Mehmet
  ÇINARLI Üye Mustafa
  GÖNÜL Üye Oğuz
  AKDOĞANLI Üye İhsan
  PEKEL Üye Selçuk
  TUZUN Üye Ahmet
  N. SEZER Üye Erol
  CANSEL DEĞİŞİK
GEREKÇE Esas Sayısı : 1988/33 Karar Sayısı : 1989/17 21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 12 nci maddesinde
bulunan "Kadastro tutanaklarında belirtilen haklara, sınırlandırma ve
tespitlere ait tutanakların kesinleştiği tarihten itibaren on yıl geçtikten
sonra kadastroda önceki hukuki sebeplere dayanarak itiraz olunamaz vedava
açılmaz" şeklindeki hükmün benzeri; 15.12.1934 günlü, 2613 sayılı Kanunun
22 nci maddesinde ve 28.6.1966 günlü, 766 sayılı Kanunun 31 inci maddesinde de
vardı. 2613 sayılı Kanunun 22/H maddesi tapulu taşınmazlar yönünden, 10.2.1970
günlü, E: 1969/60, K: 1970/8 sayılı Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal edilince
bu Kanunun kapsamındaki tapulu taşınmazlar için düzenlenen kadastro işlemlerine
karşı hak düşürücü süre kalkmış; itiraz ve dava hakkı süresiz kullanılır hale
gelmişti. 3402 sayılı Kanunun 12 nci maddesi, 2613 sayılı Kanunun 22/H
fıkrasındaki taşınmazları da kapsamına alıp, onlar hakkındaki kadastro
işlemlerine karşı itiraz ve dava haklarını da on yıllık hak düşürücü süreye
tabi tutmuş ve sınırlandırmıştır. Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı gereğince itiraz ve dava
hakkını süresiz kullanma imkanına haiz olup bu hakkını kullanmadan on seneyi
geçirenlere münhasır olmak üzere 3402 sayılı Kanunun geçici 4/3 üncü maddesi
ile bir yıllık ek süre tanınmıştır. Anayasa Mahkemesi kararına dayanarak itiraz ve dava hakkını on
sene içinde kullanmayanlara bir senelik ek süre tanınması Anayasa'ya ve hukuka
uygun olduğu gibi bu hakkın diğer taşınmaz mal ilgililerine teşmil
edilmemesinde de bir haksızlık ve eşitsizlik yoktur. Kaldıki, bir kanun
hükmünün kapsamını genişletmek, Anayasa Mahkemesi'nin yetki ve görevi
dışındadır. Bu görüş ve düşüncelerle, itiraz ve davanın reddi yolundaki karara
katılıyorum. Üye Muammer
  TURAN