ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No.:1968/5 Karar No.:1968/6 Karar tarihi:13/2/1968 Resmi Gazete tarih/sayı:8.6.1968/12919 İtiraz
eden : Pülümür Asliye Ceza Hâkimi İtirazın
konusu: 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 3006 ve 3207 sayılı
Kanunlarla değiştirilen 124. maddesinde yer alan ve sorgu hâkimi kararlarının,
asliye ceza mahkemesi başkanının veya hâkiminin onayı ile tekemmül edeceğine
ilişkin bulunan hükmün, Anayasa'nın 132. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülerek iptali istenilmiştir. OLAY: Sanıklar
hakkında, şikâyetçilere ait biçilmiş ve yığın haline getirilmiş otları gece
vakti yaktıkları iddiasiyle, Pülümür Sorgu Hâkimliğine kamu dâvası açılmış,
Sorgu Hâkimi yaptığı ilk soruşturma sonucunda, son soruşturmanın açılmasını
haklı gösterecek hiç bir delil elde edilmediği gerekçesiyle, bütün sanıkların
yargılanmalarının önlenmesine karar vermiş ve bu kararını, onanmak üzere, bağlı
olduğu asliye ceza hâkimine göndermiştir. Asliye ceza hâkimi de Ceza
Muhakemeleri Usulü Kanununun olayla ilgili 124. maddesinin ikinci fıkrası
hükmünün, Anayasa'ya aykırı olduğu kanısı ile, iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurmuştur. İNCELEME
: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesine göre yapılan ilk incelemede; İşin
niteliği bakımından başka güne bırakılmasına lüzum görülmeyerek Anayasa'nın ve
kanunun ilgili hükümleri ve asliye ceza hâkiminin gönderdiği 1966/17 sayılı
dosyadaki belgeler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü : Anayasa'nın
151. maddesinin birinci fıkrasında "bir dâvaya bakmakta olan mahkeme,
uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa,
Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar dâvayı geri bırakır"
denilmektedir. 22.4.1962
gün ve 44 sayılı Kanunun 27. maddesi ise, şöyledir: "Madde
27- Bir dâvaya bakmakta olan mahkeme: 1- O
dava sebebiyle uygulanacak kanun hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse, bu
yoldaki gerekçeli kararı; veya 2-
Taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına
varırsa, tarafların bu konudaki iddia ve savunmalarını ve kendisini bu kanıya
götüren görüşünü açıklayan kararı, Dosya
muhtevasının mahkemece bu konu ile ilgili görülen tasdikli suretleriyle
birlikte Anayasa Mahkemesi Başkanlığına gönderir. Mahkeme,
Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara resmen ittilâ kesbedinceye
kadar, dâvayı geri bırakır. Anayasa
Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere üç ay içinde kararını
verir." Bu
maddeler hükümlerine göre, Anayasa Mahkemesine itiraz yolu ile ancak bir
mahkeme başvurabilir. Olayda ise, Anayasa Mahkemesine, sorgu hâkimi kararlarını
onamaya yetkili merci olan hâkim başvurmuş olup her şeyden önce hâkimin buna
yetkili olup olmadığının yani makamının "Mahkeme" deyiminin kapsamına
girip girmediğinin incelenmesi gereklidir. Mahkememizin
Esas 1967/4, Karar 1967/5 sayılı ve 7.2.1967 günlü kararında belirtildiği
üzere, ceza yargılaması, ortak bir faaliyeti gerektirir, mahkemelere özgü, herkese
açık duruşma çevresinde gelişir ve mahkemenin uyuşmazlığı çözümleyen son sözü
olan hükümle sona erer. Bu bakımdan "Mahkeme" yi, yargılamayı yapan
ve uyuşmazlığı kesin olarak çözümleyen organ olarak anlamak zorunluğu vardır. İptali
istenilen hükümde ise sorgu hâkiminin kararlarını onamak yetkisi, mahkemeye
değil, toplu mahkemelerde mahkeme başkanına, tek hakimli mahkemelerde de,
mahkeme hâkimine tanınmıştır. Bu hükümden anlaşılıyor ki, kanun koyucu, bu
yetkiyi mahkemenin yukarıda belirtilen fonksiyonu dışında görmüş ve bunu
mahkeme başkanlığına veya hâkimine vermiştir. Ayrıca,
iptal dâvası açmağa yetkili olanlar, 44 sayılı Kanunun 21. maddesinde
belirtilmiş ve burada başkan veya üye olarak kendisine belli bir görev verilmiş
hâkimlerden söz edilmemiştir. Durum
böyle olunca, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 124. maddesinin ikinci
fıkrasında yer alan "mahkeme reisi ve hâkimi" deyimlerinin, mahkeme
deyiminin kapsamı içine girmediğini kabul etmek gerekir. SONUÇ
: İstemde
bulunan, Anayasa'nın 149., 151. ve 44. sayılı Kanunun 21, ve 27. maddeleri
hükümleri karşısında, Anayasa Mahkemesine başvurmağa yetkili olmadığından
İstemin reddine, Üyelerden Hakkı Ketenoğlu, Recai Seçkin ve Halit Zarbun'un
karşı oylarıyla ve oyçokluğu ile 13.2.1968 gününde karar verildi. Başkan İbrahim
  Senil Başkanvekili Lütfi
  Ömerbaş Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye Salim
  Başol Üye Feyzullah
  Uslu Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Fazlı
  Öztan Üye Celâlettin
  Kuralmen Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Sait
  Koçak Üye İhsan
  Ecemiş Üye Recai
  Seçkin Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Muhittin
  Gürün KARŞI
OY YAZISI 1)
Anayasa'nın mahkemelerin baktıkları dâvalarda uygulayacakları hükümlerin
Anayasa'ya aykırı olup olmadığının incelenip karara bağlanmasını Anayasa
Mahkemesinden isteyebileceklerini bildiren 151. maddesi, hukukî durumları
bakımından hâkim olarak nitelendirilebilecek görevlilerin gördükleri işlerde
uygulayacakları yasa hükümlerinin Anayasa'ya uygunluğunu denetlemek ve böylece
belli kişi ve kurumlarca Anayasa'nın 149. maddesi gereğince açılabilecek iptal
dâvaları için Anayasa'nın 150. maddesinde öngörülen hak düşüren sürenin
geçmesiyle hukuk düzeninde yürürlükte kalmış bulunan Anayasa'ya aykırı
hükümlerin ayıklanmasını sağlamaktır. Bu yön, mahkemelerce gönderilen işlerde
Anayasa Mahkemesince verilen iptal kararlarının dahi iptal edilen hükmün
yürürlükten kalkması sonucunu doğurmasından (Anayasa Mad. 151, fık. 1 ve 3)
anlaşıldığı gibi, Temsilciler Meclisi Anayasa Komisyonu raporu ile alt komisyon
raporlarından ve bunlardan başka Temsilciler Meclisinde yapılan görüşmeler
sırasında bütün yurttaşlara iptal dâvası açma yetkisinin tanınmamış olmasından
doğan sakıncaları önlemek ve Anayasa'ya aykırı hükümlerin hukuk düzeninden
ayıklanmasını sağlamak üzere mahkemelere böyle bir yetkinin tanınmış olduğunun
bildirilmiş bulunmasından da anlaşılmaktadır. (Anayasa'nın yapılmasına ilişkin
çalışmalar üzerindeki açıklamalar için bak. 15.12.1967 günlü ve 12777 sayılı
Resmî Gazete'de yayınlanmış olan Anayasa Mahkemesinin Esas 67/29, karar 67/68
sayılı ve 15.9.1967 günlü kararına ilişkin karşı oy yazısı I ve II bentleri) Anayasa
hükmünün yazılış ve konuluş amacından çıkan bu anlamı karşısında, sorgu
hâkiminin bir takım kararlarını onamakla yetkili kılınmış asliye hâkiminin veya
mahkeme başkanının (Anayasa'nın 151. maddesi açısından) hâkim sayılamayacağı
görüşü, Anayasa'ya uygun değildir. II)
Esasını çözümlediği bir dâvada uygulayacağı bir hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu
konusunu Anayasa Mahkemesine getirebilecek olan bir hâkimin sorgu hâkiminin bir
kararını onamak üzere dosyayı incelemesi sırasında uygulayacağı bir hükmü veya
kendisine bu inceleme ve uygulama yetkisini veren bir hükmü bu mahkemeye
getirememesi, hem genel mantık, hem de hukuk mantığı açısından yanlıştır. Bir
dâvayı çözümlemek gibi önemli bir işte bir hâkime tanınan bir yetkinin bir
hâkim kararını onamak gibi daha az önemli bîr işte öncelikle tanınması gerekir. III)
Asliye ceza hâkimlerinin yaptıkları işin ceza yargılamasının bir yönü olduğunda
şüphe edilemez; gerçekten, dâvaların açılmasiyle yargı görevi başlar.
Yargılama, soruşturma ve yargı (Hüküm) olmak üzere iki işlemi kapsar.
Soruşturma ve araştırma olmadan hüküm verilmesi imkansızdır. Ceza dâvalarında
(talepname) ile açılan kamu dâvaları üzerine sorgu hâkimleri ilk soruşturmayı
yaparlar ve bu soruşturma, yargılama işlemleri içindedir. İlk
soruşturma sırasında veya sonunda verilmiş olan bazı kararları onaylamak veya
onaylamamak, asliye ceza hâkiminin yetkisine bırakılmıştır; bu yönü ile asliye
ceza hâkiminin onama veya bozma kararlan ile bu kararları vermek üzere yapacağı
incelemeleri de yargılama işlemleri arasındadır. Yargılamaları, mahkemelerin
yapacağı şüphe götürmediğine göre bazı yetkilerle ilk soruşturmaya katılan
asliye ceza hâkimleri de uygulayacakları kanunların iptal edilmesini itiraz
yolu ile Anayasa Mahkemesinden isteyebilirler. Yargılamanın
soruşturma işlemlerine bir çok hâkimler katılabilir ve soruşturma görevi, usul
hükümlerine göre toplu veya ayrı hâkimler tarafından yapılabilir. Zamanın,
görevlilerin ve işlemlerin değişmesine rağmen dâvaya ilişkin bütün soruşturma
işlemleri mahkemece yapılmış sayılır ve hüküm (Yargı) bu soruşturmanın sonucuna
dayanır. Asliye ceza hâkiminin soruşturmanın bir kısım işlerini yaparken
mahkemeye özgü itiraz yetkilerini kullanması Anayasa'nın 151. maddesine
uygundur. IV)
Çoğunluk görüşünün sonucu olarak istem konusu hükmün İptali yolunda Anayasa'nın
149. maddesi gereğince dâva açılabilmesi için öngörülen süre çoktan geçmiş
olduğundan ve bu maddenin başka bir hâkimce herhangi bir dâvanın esasını
çözümleme bakımından uygulanması olanağı bulunmadığından, eğer bu hüküm
Anayasa'ya aykırı ise, Yasama Meclislerince kaldırılıncaya dek, yürürlükte
kalacak ve böylece 151. madde hükmüyle Anayasa koyucunun önlemek istediği durum
yıllarca sürüp gidecek, başka deyimle söz konusu hüküm binlerce, yüzbinlerce olaya
boyuna uygulanacaktır. Bu sakınca dahi, çoğunluk görüşünün doğru olmadığını
göstermektedir. Sonuç
: Bu nedenlerle Anayasa'ya aykırı olan çoğunluk kararına karşıyız. Üye Halit
  Zarbun Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Recai
  Seçkin