ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1977/62 Karar Sayısı : 1977/69 Karar Günü : 28.4.1977 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Ankara
Dördüncü Sulh Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 12.9.1960 günlü, 80
sayılı “1580 sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesinin 58 inci Bendine
Tevkifan Belediyelerce Kurulan Toptancı Hal’lerinin Sureti İdaresi Hakkında
Kanun”un 4. maddesinin dördüncü fıkrasında yeralan “…. (1000) liraya kadar para
cezaları ile bir aya kadar Hal dahilinde faaliyetten men’e ait kararlar kesin
olup, aleyhine adlî ve idarî mercilere müracaat olunamaz.” yolundaki hükmün
Anayasaya aykırı olduğu nedeniyle iptali istenmiştir. I- OLAY: Toptancı Hal Yönetmeliğine aykırı hareketinden dolayı hakkında
Belediye Encümenince verilen 995 lira, para cezasiyle beş gün meslek
faaliyetinden menedilmesine ilişkin karar aleyhine davacı mahkemeye başvurmuş
ve mahkemenin bu işe bakmasını engelleyen 12.9.1960 günlü 80 sayılı Yasanın 4.
maddesinin dördüncü fıkrasının Anayasaya aykırılığını savunmuştur. Bu sav
mahkemece ciddî görülerek sözü geçen yasa kuralının iptali için Anayasa
Mahkemesine başvurulmuştur. II- ANAYASAYA AYKIRILIK GEREKÇESİ: Anayasanın 114. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemine
karşı yargı yolunun açık olduğu yazılıdır. İtiraza konu yapılan hüküm
Anayasanın bu kuralına aykırıdır. III- METİNLER: 1- 12.9.1960 günlü 80 sayılı Yasanın 4. maddesinin dördüncü
fıkrasında yeralan itiraz konusu hüküm şöyledir: “… (1000) liraya kadar para cezaları ile bir aya kadar hal
dahilinde faaliyetten men’e ait kararlar kesin olup, aleyhine adlî ve idarî
mercilere müracaat olunamaz.” 2- Dayanılan Anayasa kuralı: Madde 114- İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu
açıktır. Yargı yetkisi, yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve
esaslara uygun olarak yerine getirilmesini sınırlıyacak tarzda kullanılamaz.
İdarî eylem ve işlem niteliğinde yargı kararı verilemez. İdarenin işlemlerinden dolayı açılacak dâvalarda süre aşımı yazılı
bildirim tarihinden başlar. İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlüdür. 2- İlgili Anayasa kuralı: Anayasanın geçici 4. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir: “Normal demokratik rejimi bütün teminatı ile kurmak amacıyle
gerçekleştirilen ve yürütülen 27 Mayıs 1960 Devrim tarihinden 6 Ocak 1961
tarihine kadar çıkarılan kanunlar, Türkiye Cumhuriyetinin diğer kanunlarının
değiştirilmesi ve kaldırılmasında uygulanan kurallara göre değiştirebilir veya
kaldırabilir. Ancak, bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiasiyle, Anayasa
Mahkemesinde iptâl dâvası açılamıyacağı gibi, itiraz yoluyla dahi mahkemelerde
Anayasaya aykırılık iddiası ileri sürülemez.” IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesinin 28.4.1977 gününde Kâni Vrana, Şevket
Müftügil, Halit Zabun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Şekip Çopuroğlu,
Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Hasan Gürsel,
Ahmet Salih Çeli, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu’nun
katılmalariyle yaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıda açıklanan konu
üzerinde durulmuştur: Anayasanın Geçici 4. maddesinin üçüncü fıkrasında, 27.Mayıs.1960
tarihinden Kurucu Meclisin toplandığı 6.Ocak.1961 gününe kadar çıkarılan
kanunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiasiyle, Anayasa Mahkemesinde iptal
davası açılamayacağı ve bu konuda itiraz yoluyla dahi mahkemelerde Anayasaya
aykırılık iddiası ileri sürülemeyeceği hükme bağlamıştır. 22.4.1962 günlü, 44
sayılı Yasanın geçici 6. maddesi de aynı nitelikte bir kurala yer vermiştir. İtiraz konusu kuralı içeren 12.9.1960 günlü, 80 sayılı Kanun,
Anayasanın Geçici 4. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın geçici 6.
maddelerinde sözü geçen kanunlardandır. Durum böyle olunca, Mahkemenin, Anayasa
Mahkemesine başvurması olanaksızdır. İtiraz, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
reddedilmelidir. V- SONUÇ: İtiraz konusu kuralın yer aldığı 12.9.1960 günlü, 80 sayılı Yasa;
Anayasanın geçici 4. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, iptali için Anayasa
Mahkemesine başvurulması olanaksız yasalardan bulunduğundan itirazın Mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddine, 28.4.1977 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Kâni VRANA Başkanvekili Şevket MÜFTÜGİL Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Fahrettin ULUÇ Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Ahmet ERDOĞDU Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet H.
  BOYACIOĞLU