ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1977/117 Karar Sayısı:1977/113 Karar Günü:22/9/1977 Resmi Gazete tarih/sayı:21.10.1977/16091 İtiraz
yoluna başvuran Mahkeme : 4. Kolordu Komutanlığı Sıkıyönetim l Numaralı Askeri
Mahkemesi. Mamak - Ankara İtirazın
konusu : 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı "Cumhuriyetin 50 nci yılı nedeniyle
bazı suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun" un 2. maddesinin (A) bendinin,
Türk Ceza Kanununun 168. maddesiyle sınırlı olarak iptali istemidir. I .
OLAY : Sanıkların
Türk Ceza Kanununun 168. maddesi uyarınca cezalandırılmalarına ilişkin karar
Askeri Yargıtay 1. Dairesince; sanıklar hakkında uygulanması gereken 1803
sayılı Kanunun 2. maddesinin (A) bendinin Türk Ceza Kanununun 168. maddesi
yönünden iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulması gerekirken yazılı şekilde
hüküm verilmesi Yasaya aykırı görülerek bozulması üzerine, 4. Kolordu
Komutanlığı Sıkıyönetim l Numaralı Askeri Mahkemesince bozma kararına uyularak
1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (A) bendi kuralının Türk Ceza Kanununun 168.
maddesiyle sınırlı olarak iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar
verilmiştir. III
- YASA METİNLERİ: l -
İtiraz konusu yasa kuralı: 15/5/1974
günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin, itiraz konusu (A) bendi şöyledir : "Madde
2 - 7/2/1974 tarihine kadar işlenmiş: A)
Türk Ceza Kanununun 127, 128, 129, 131, 132, 133 üncü maddelerinde, 135 inci
maddesinin ikinci bendinde, 136, 137, 138, 139 uncu maddelerinde, 146 ncı
maddesinin üçüncü fıkrasında, 148. maddesinde 149. uncu maddesinin üçüncü
fıkrasında, 150, 152, 156, 157, 168, 171, 172 ve 384 üncü maddeleriyle Askeri
Ceza Kanununun 55, 56 ve 59 uncu maddelerinde yazılı suçlardan dolayı 5 yıl
veya daha az bir süre ile mahkûm olanların cezalan fer'i ve mütemmim cezaları
ile ceza mahkûmiyetlerinin sonuçlarını da kapsamak üzere affedilmiştir. Yukarıda
yazılı suçlardan dolayı 5 yıldan fazla süre ile mahkûm edilenlerin hürriyeti
bağlayıcı cezalarının 5 yılı ve para cezalarının tamamı affedilmiştir. 2 -
Dayanılan Anayasa kuralı : Anayasanın
92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: "Madde
92 - ........................... Millet
Meclisi Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her iki Meclisin
ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyon
kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. Millet
Meclisi karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisince
hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır.
Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olan
madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için,
üye tam sayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oya
başvurulur." IV.
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında;
dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve incelemenin
başka güne bırakılmaksızın sürdürülmesine oybirliğiyle; karar
verilmiştir. V.
ESASIN İNCELENMESİ : İtirazın
esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi, iptali istenen yasa ve
dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve diğer yasama
belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 1-
İtiraz eden Mahkemenin kararında, uygulanacak yasa kuralının biçim yönünden
Anayasa'ya aykırı olarak yasalaştırıldığı ve bu nedenle iptali gerektiği
belirtilmiştir. 15/5/1974
günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (A) bendindeki kural Türk Ceza
Kanununun 127. ve Askerî Ceza Kanununun 56. maddelerinin olayla ilgili
hükümleri ile sınırlı olarak Anayasa Mahkemesinin 28/11/1974 günlü, Esas :
1974/34, Karar : 1974/50 sayılı kararı ile Anayasa'nın 92. maddesinin beşinci
fıkrasındaki kurala aykırı biçimde oluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu
karar 21/1/1975 günlü, 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. 1803
sayılı Yasanın 2. maddesinin (A) bendi için daha önce saptanmış bulunan iptal
nedeni, itiraz konusu yasa kuralı yönünden de geçerlidir. Bu neden, yukarıda
gün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmî Gazete'nın gün ve sayısı
gösterilen Anayasa Mahkemesi kararında bütün açıklık ve ayrıntıları ile
belirtilmiş olduğundan burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. O
halde aynı nedenlerle sözü geçen kuralın Türk Ceza Kanununun 168. maddesi
yönünden de iptaline karar verilmelidir. Muhittin
Gürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu iptal görüşüne değişik gerekçeler ile katılmışlardır. Ahmet
Koçak ve Ahmet Salih Cebi iptal görüşüne katılmamışlardır. 2-
İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü : Anayasa'nın
değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmış olan ilkeye göre özel bir
durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe gecikmeksizin konulması
asıldır, İnceleme konusu olayda da Anayasa'ya aykırılığı anlaşılmış bir kuralın
yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk ve bu nedenle de iptal hükmü için
ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerek görülmemiştir. Ziya
Önel, Abdullah Üner, Fahrettin Uluç ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bu görüşe
katılmamışlardır. VI.
SONUÇ: l-
15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin itiraz konusu yapılan (A)
bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasa'nın 92/5. maddesinde açıklanan
yönteme aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniyle biçim yönünden ve Türk Ceza
Kanununun 168. maddesi açısından iptaline, Muhittin Gürün ve Nihat O.
Akçakayalıoğlu'nun değişik gerekçeleriyle, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi'nin
karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla, 2-
İşin niteliğine göre Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer
olmadığına Ziya Önel, Abdullah Üner, Fahrettin Uluç ve Nihat O.
Akçakayalıoğlu'nun karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla, 22/9/1977
gününde karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI 21/1/1975
günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin
28/11/1974 gün ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararında açıkladığım
nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum. Üye Ziya Önel KARŞIOY
YAZISI Cumhuriyetin
50. yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (A)
bendinin Türk Ceza Kanununun 168. maddesi yönünden iptaline ve iptal hükmünün
yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer olmadığına karar
verilmiştir. 1803
sayılı Yasanın sözü edilen hükmü, esasa girişilmeksizin diğer deyimle
Anayasa'da yer alan temel kural ve ilkelere uygun olup olmadığı hakkında bir
inceleme yapılmaksızın sadece bir şekil meselesinden dolayı iptal edilmiş
olmasına göre yasama organının, bu hükmü yeniden ete alarak şekil noksanını
düzeltme ve yasa hükmünü yeniden düzenleme yetkisini haiz olduğu kuşkusuzdur.
Yasama organının bu yetkisini kullanabilmesi de kendisine yeterli bir sürenin
tanınması ile mümkündür. Bu süre verilmediği takdirde, iptal kararı Resmî
Gazete'de yayımlandığı tarihte sözü edilen yasa kuralı yürürlükten kalkacak ve
bu yüzden de yasama organının bu yetkisini kullanma olanağı fiilen ortadan
kalkacaktır. Anayasa'nın
152. maddesinde; "Anayasa Mahkemesince, Anayasa'ya aykırı olduğundan
iptaline karar verilen kanun veya içtüzük veya bunların iptal edilen hükümleri,
gerekçeli kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar.
Gereken hallerde, Anayasa Mahkemesi, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi
ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı günden
başlayarak bir yılı geçemez." denmektedir. Görüldüğü
gibi Anayasa'nın bu maddesinde, iptal edilen bir yasa hükmünün daha bir yıla
kadar, Anayasa Mahkemesi kararı ile yürürlükte kalabileceği açıkça kabul
edilmektedir. Bu itibarla, Anayasa'ya aykırılığı anlaşılan bir kanun hükmünün
daha bir süre yürürlükte kalabilmesinin Anayasa ilkeleri ile
bağdaştırılamıyacağı" yolundaki bir görüşe yer verilemez. Kaldı ki :
yukarıda da işaret edildiği üzere yasama organına bu kanun hükmünü yeniden
düzenleme yetkisini kullanabilme olanağının sağlanması gibi ortada zorunlu bir
durum da söz konusu olmaktadır. Bu
hususlar dikkate alınırsa; bu iptal kararının yürürlüğe girebilmesi için Resmî
Gazete'de yayımlandığı günden başlamak üzere yeterli bir sürenin verilmesinde
zorunluluk mevcut olduğu anlaşılmaktadır. Bu
nedenlerle; iptal kararının "iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü
kararlaştırılmasına gerek görülmediğine" şeklindeki bölümüne karşıyım. Üye Abdullah Üner KARŞIOY
YAZISI 21/1/1975
günlü ve Z5125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Esas : 1974/34, Karar :
1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3 numaralı
bendinde açıkladığım gerekçelerle çoğunluğun bu kararının aynı konu île ilgili
kısmına katılmıyorum. Üye Ahmet Koçak KARŞIOY
YAZISI Anayasa'nın
64. maddesi gereğince genel ve özel af ilân etme yetkisi Büyük Millet Meclisine
aittir; affın ölçüsünün saptanmasının da bu yetki cümlesinden olduğu
kuşkusuzdur. Bu görüş Anayasa Mahkemesinin 9/6/1964 günlü ve 1964/12-27 sayılı
kararında açıklanmıştır. Kanun
koyucu bu yetkisine dayanarak 1803 sayılı Af Kanununun iptal konusu 2.
maddesinin A bendi ile T.C.K nun 168. maddesinde yazılı suçlara tekabül eden
cezanın tümünü değil cezalarından yalnız beş yılının af edilmesini öngörmüştür. Olayda
Anayasa Mahkemesince bu madde hakkında yalnız biçim yönünden iptal kararı
verilmiştir. Biçim yönünden iptal edilen bir hükmün Büyük Millet Meclisinin
yeniden düzenleme yetkisi vardır. Öyle ise yasama organına bu takdir yetkisini
kullanabilecek bir süre kabul etmek gerekir. Yasama
organının bu yetkisini kullanabilmesi de iptal kararının Resmi Gazete'de
yayımlanmasından başlayarak Anayasa'nın 152. maddesi uyarınca yürürlüğe girmesi
bakımından yeterli bir sürenin verilmesine bağlıdır. Süre verilmez ise iptal
kararı Resmi Gazete'de yayımlandığı gün af Yasasının bu hükmü yürürlükten
kalkacak ve yasama organının yeni bir düzenleme yapmasına olanak kalmayacaktır. Böyle
olunca af yasasının sözü edilen hükmü yürürlükten kalkacak, T.C.K. nün 168.
maddesine giren suçlar da kanun koyucusunun istek ve idaresi dışında yasanın
birinci maddesi ile tamamen affın kapsamı içine girmiş olacaktır. Bu
nedenle süre verilmemesi kararına karşıyım. Üye Fahrettin Uluç KARŞIOY
YAZISI Yukarıdaki
kararda (1977/117 - 113) kanun teklif ve tasarılarının Cumhuriyet Senatosundaki
görüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul edilmiş bulunan madde
metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu değişikliklerin
benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasa'nın 92. maddesinin beşinci fıkrası
gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyen maddelere ilişkin
olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet Meclisince düzenlenen
metinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenin toptan Millet
Meclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı Af Kanunu hakkında
bu yolda işlem yapılmayarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuş olmaları,
Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeye dayandırılmıştır. Bu
görüş, Anayasanın, hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerine aykırı
bulunmaktadır. İptal
kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2/7/1974 ve 28/11/1974 günlü ve
(1974/19 - 1974/31), (1974/39 - 1974/51) sayılı Anayasa Mahkemesi kararlarına
ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş olduğundan tekrarı gereksiz
bulunmuştur. (Resmi Gazete - günler: 12/7/1974, 29/1/1975; sayılar: 14943:
S.9-12; 15133 :S. 19 - 20) Söz
konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın gerekçesine katılmıyorum. Üye Muhittin Gürün KARŞIOY
YAZISI 21/1/1975
günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mahkememizin 1974/34-50 sayılı
kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle,
çoğunluğun iptale ilişkin görüşlerine karşıyım. Üye Ahmet Salih Çebi KARŞIOY
YAZISI T.C.
Anayasası 92 nci madde beşinci fıkra hükmünün işletilişi bakımından
"oylanacak metin" ve "oylama usulü" için, 14943 sayılı
Resmî Gazete'de yayımlanan 2/7/1974 gün ve 19/31 sayılı Mahkememiz kararına
bağlı karşıoy yazımda açıkladığım, Resmî
Gazete'nin 21 Ocak 1975 günlü, 15125 sayısında yayımlanan Mahkememiz 28/11/1974
günlü kararına ek karşıoy yazımda iptal hükmü yürürlüğünün bir ileri tarihe
bırakılması zorunluğu olarak işaretlediğim. Görüş
ve düşüncelerimle Anayasal denetime konu yapılan kuralın iptali gerekçesine ve
iptal hükmü yürürlüğü için ayrı bir gün kararlaştırılmayışına karşıyım. Üye Nihat O. Akçakayalıoğlıı