ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  : 2005/68 Karar Sayısı  : 2008/102 Karar Günü   : 2.5.2008 R.G. Tarih-Sayı :20.11.2008-27060 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Onüçüncü
Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 4.4.2001 günlü, 4634
sayılı Şeker Kanunu'nun geçici 8. maddesinin, Anayasa'nın 7. ve 123. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. I- OLAY Şeker Kurumu ve hizmet birimlerinin görev süresinin 31.12.2004
tarihi itibariyla sona erdirilmesi, Şeker Kurulunun görev, yetki ve görev
süresinin ise 31.12.2006 tarihine kadar uzatılması yolunda alınan Bakanlar
Kurulu Kararının iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4634 sayılı Şeker Kanunu'nun geçici 8. maddesi şöyledir: "Uluslararası kuruluşlar ile yapılan anlaşmalar çerçevesinde,
Bakanlar Kurulu, Kurum ve organlarının görev, yetki ve görev süresini
31.12.2004 tarihinde yeniden belirler." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 7. ve 123. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ün
katılımlarıyla 11.7.2005 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin bu konudaki raporun
hazırlanmasından sonra karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet
Meclisine ait olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği, yürütme organına
düzenleme yetkisi veren bir yasa kuralının temel ilkeleri koyması ve çerçeveyi
çizmesi gerektiği, sınırsız ve belirsiz bir düzenleme yetkisinin yürütme
organına bırakılamayacağı, Şeker Kurumu ve organlarının görev, yetki ve görev
süresini belirleme yetkisinin Bakanlar Kuruluna devredilirken çerçevenin ve
sınırların belirlenmediği, kamu tüzelkişiliğinin ancak kanunla veya kanunun
açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulacağı, Şeker Kanunu ile kurulan Şeker
Kurumunun ve organlarının görev, yetki ve görev süresinin de usulde paralellik
ilkesi uyarınca yasa ile belirlenmesi gerektiği, belirtilen nedenlerle itiraz
konusu kuralın Anayasa'nın 7. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Anayasa'nın 7. maddesinde "Yasama yetkisi Türk
Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez" denilmektedir. Buna göre, yasa ile yürütme organına genel ve sınırları belirsiz
bir düzenleme yetkisinin verilebilmesi olanaklı değildir. Yürütmenin düzenleme
yetkisi, sınırlı, tamamlayıcı ve bağımlı bir yetkidir. Yasa ile yetkilendirme
Anayasa'nın öngördüğü biçimde yasa ile düzenleme anlamını taşımamaktadır. Temel
ilkeleri belirlenmeksizin ve çerçevesi çizilmeksizin, yürütme organına
düzenleme yetkisi veren bir yasa kuralı ile sınırsız, belirsiz, geniş bir
alanın yönetimin düzenlemesine bırakılması, Anayasa'nın belirtilen maddesine
aykırılık oluşturur. Anayasa'nın 123. maddesinde, "İdare, kuruluş ve
görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir. İdarenin kuruluş ve görevleri,
merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır. Kamu tüzelkişiliği,
ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulur" denilmektedir. İdarenin kanuniliği ilkesi, idarenin ve organlarının görev ve
yetkilerinin hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde, açık bir biçimde
yasayla düzenlenmesini gerekli kılar. Kamu tüzelkişiliğinin yasayla veya
yasanın açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulması zorunluluğu, usulde
paralellik ilkesi gereği aynı zamanda kamu tüzelkişiliğinin ortadan
kaldırılması bakımından da geçerli bulunmaktadır. İtiraz konusu kuralla Şeker Kurumu ve organlarının görev, yetki ve
görev süresinin, uluslararası kuruluşlar ile yapılan anlaşmalar çerçevesinde
Bakanlar Kurulu tarafından 31.12.2004 tarihinde yeniden belirlenmesi
öngörülmüştür. Anayasa'nın 90. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı
devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların
onaylanmasının, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin onaylamayı bir kanunla uygun
bulmasına bağlı olduğu belirtildikten sonra, Devlet Maliyesi bakımından bir
yüklenme getirmemek, kişi hallerine ve Türklerin yabancı memleketlerdeki
mülkiyet haklarına dokunmamak şartıyla ekonomik, ticari veya teknik ilişkileri
düzenleyen ve süresi bir yılı aşmayan andlaşmaların yayımlanmaları ile
yürürlüğe konabilecekleri, milletlerarası bir andlaşmaya dayanan uygulama
andlaşmaları ile kanunun  verdiği yetkiye dayanılarak yapılan ekonomik,
ticari, teknik veya idari andlaşmaların Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce uygun
bulunması zorunluluğunun bulunmadığı, ancak bu andlaşmalardan ekonomik, ticari
veya özel kişilerin haklarını ilgilendirenlerin yayımlanmadan yürürlüğe
konulamayacağı hükme bağlanmıştır. Türk kanunlarına değişiklik getiren her
türlü andlaşmanın yapılmasında, andlaşmaların onaylanması Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin
onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlı bulunmaktadır. İtiraz konusu kuralın yer aldığı 4634 sayılı Şeker Kanunu
Türkiye'de şeker rejimini düzenlemek amacıyla çıkarılmış ve bu Kanunun
uygulanmasını sağlamak üzere Şeker Kurumu kurulmuştur. Yasa'nın yürürlüğe
girdiği tarihte, Şeker Kurumu ve organlarının görev ve yetkilerinin kapsamı ile
görev sürelerinin belirlenmesine ilişkin olarak Türkiye Cumhuriyeti adına
uluslararası kuruluşlarla yapılmış ve usulüne uygun olarak yürürlüğe konulmuş
bir andlaşma bulunmamaktadır. Uluslararası kuruluşlar ile yapılacak andlaşmalar yönünden itiraz
konusu kural,  belirsiz bir nitelik taşımaktadır. Şeker Kurumu ve
organlarının görev, yetki ve görev süresinin belirlenmesi konusunda Bakanlar
Kurulu'na tanınan yetkinin kullanılmasında esas alınacak uluslararası bir
andlaşmanın yürürlüğe girmesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin onaylamayı bir
kanunla uygun bulmasına bağlı bulunmakta iken, yürürlüğe girmesi Türkiye Büyük
Millet Meclisi'nin onayına bağlı olmayan diğer uluslararası andlaşmaları da
kapsar şekilde itiraz konusu kural ile getirilen düzenleme belirgin değildir. Öte yandan; Bakanlar Kurulu'na tanınan yetkinin, bir uluslararası
andlaşmanın gereğinin yerine getirilmesi bakımından kullanılması zorunlu bir
yetkiyi mi, Bakanlar Kurulu'na ait bir takdir yetkisini mi ifade ettiği de
anlaşılamamaktadır. Bu belirsizlik, Bakanlar Kurulu'na tanınan yetkinin kullanılması
bakımından da geçerlidir. Bakanlar Kurulu'na tanınan bu yetki, Şeker Kurumu ve
bu Kurumun organlarının görev, yetki ve görev süreleri yönünden farklı
şekillerde kullanılmasına yol açabilecek niteliktedir. Söz konusu yasal
düzenleme, Şeker Kurumunun görev süresini sona erdirirken, aynı Kurumun
organlarının görev süresini uzatabilecek bir yetkiyi de içermektedir. Görev süresinin belirlenmesi yetkisi, görev süresinin
uzatılmaması, bir başka deyişle görev süresinin sona erdirilmesi yetkisini de
içerdiğinden, verilen bu yetki kamu kurumunun ve kamu tüzel kişiliğinin ortadan
kaldırılmasına da yetki verilmesi anlamını taşıdığı gibi, görev ve yetkinin
belirlenmesi yetkisi de idarenin görevlerinin kanunla düzenleneceğini öngören
Anayasa'nın 123. maddesine aykırı bulunmaktadır. Buna göre, uluslararası kuruluşlar ile
yapılacak anlaşmalar çerçevesinde Bakanlar Kurulu'na tanınan, Şeker Kurumu ve
organlarının görev, yetki ve görev süresini yeniden belirleme yetkisi, idareye
sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisi verilmesi anlamını taşıdığından,
yasama yetkisinin yürütme organına devri sonucunu doğuracak niteliktedir ve
idarenin kanuniliği ilkesine de aykırıdır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 7. ve 123.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 4.4.2001 günlü, 4634 sayılı Şeker Kanunu'nun geçici 8. maddesinin
yürürlüğünün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE, 2.5.2008
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VII- SONUÇ 4.4.2001 günlü, 4634 sayılı Şeker Kanunu'nun geçici 8. maddesinin
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE , 2.5.2008 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Cafer
  ŞAT Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ