ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/385 Karar Sayısı : 2002/40 Karar Günü : 27.3.2002 Resmi Gazete tarih/sayı: 03.08.2002/24835 İPTAL DAVASINI AÇAN : Anamuhalefet (Doğru Yol) Partisi TBMM Grubu
Adına Grup Başkanı Prof. Dr. Tansu ÇİLLER İPTAL DAVASININ KONUSU : 14.6.2001 günlü, 4682 sayılı "2001
Malî Yılı Bütçe Kanunu ile Bağlı Cetvellerinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun"un 3. maddesiyle 20.12.2000 günlü, 4611 sayılı 2001 Malî Yılı Bütçe
Kanunu'nun 33. maddesinin (a) fıkrasının 4 numaralı bendinin sonuna eklenen
paragrafın, Anayasa'nın 163. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 14.6.2001 günlü, 4682 sayılı "2001 Mali Yılı Bütçe Kanunu ile
Bağlı Cetvellerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un iptali istenilen
3. maddesi şöyledir: "MADDE 3.- 4611 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin (a)
fıkrasının 4 numaralı bendinin sonuna aşağıdaki hüküm eklenmiştir. Dış proje kredisi kullanımlarından kaynaklanan Katma Değer
Vergilerinin karşılanmasında; dış kredi gerçekleştiği halde, KDV karşılığı iç
kaynağın bulunamaması durumunda Yatırım Programı ile ilişkilendirmek suretiyle
ilgili kuruluşların bütçelerinin mevcut ya da yeni açılacak tertiplerine söz
konusu miktarlarda ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir" B- Dayanılan Anayasa Kuralı İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralı şöyledir: "MADDE 163.- Genel ve katma bütçelerle verilen
ödenek, harcanabilecek miktarın sınırını gösterir. Harcanabilecek miktar
sınırının Bakanlar Kurulu kararıyla aşılabileceğine dair bütçelere hüküm
konulamaz. Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik
yapmak yetkisi verilemez. Carî yıl bütçesindeki ödenek artışını öngören
değişiklik tasarılarında ve carî ve ileriki yıl bütçelerine malî yük getirecek
nitelikteki kanun tasarı ve tekliflerinde, belirtilen giderleri
karşılayabilecek malî kaynak gösterilmesi zorunludur." III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,
Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'ın
katılmalarıyla 12.9.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, "dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle" karar
verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen
yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleriyle diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü. 4611 sayılı 2001 Malî Yılı Bütçe Kanununun 33. maddesinin (a)
fıkrasında, yabancı ülke, banka ve kurumlarla veya uluslararası kuruluşlarla
yapılmış ve yapılacak anlaşmalara göre genel ve katma bütçeli kuruluşlara dış
proje kredisi olarak kullandırılan imkanların kayıt ve takibine ilişkin usul ve
esaslar gösterilmiş, bu fıkranın 4 numaralı bendinin sonuna eklenen dava konusu
kuralla da, dış proje kredisi kullanımlarından kaynaklanan Katma Değer
Vergilerinin karşılanmasında, dış kredi gerçekleştiği halde, Katma Değer
Vergisi karşılığı iç kaynağın bulunamaması durumunda Yatırım Programı ile
ilişkilendirmek suretiyle ilgili kuruluşların bütçelerinin mevcut ya da yeni
açılacak tertiplerine söz konusu KDV miktarı kadar ödenek eklemeye Maliye
Bakanı yetkili kılınmıştır. Dava dilekçesinde, Yasa'nın 1. ve 2. maddelerinde eklenen ödenek
miktarları açıkça belirlendiği halde, iptali istenilen kuralla Maliye Bakanı'na
miktarı belli olmayan ödenek ekleme yetkisi tanınmasının Anayasa'nın 163.
maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Devletin ve diğer kamu kuruluşlarının bir yıllık gelir ve gider
tahminleri ile bunların uygulanması (gelirlerin toplanması-giderlerin
yapılması) konusunda Hükümete Bütçe Kanunlarıyla izin verilmektedir. Devlet
hizmetlerinin gerektirdiği harcamaların bütçedeki karşılıklarını ifade eden
ödeneklerin miktarı, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin onayından geçen bütçe
kanunlarında gösterilir. Öngörülen bu ödeneklerin bütçe yılındaki tüm
ihtiyaçları karşılayacak şekilde belirtilmesi gerekir. Ancak, söz konusu
ödenekler tahmine dayalı olduğundan bunun çeşitli nedenlerle yıl içinde
yetersiz kalması söz konusu olabilmektedir. Böyle durumlarda ortaya çıkacak
ödenek ihtiyacının 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu ile yılı bütçesi
kanunlarında yer alan usullere uygun olarak bütçenin kendi içinde
gerçekleştirilecek ödenek aktarması yoluyla karşılanmakta, bu şekilde ödeneğin
karşılanamaması durumunda ise çıkarılacak bir ek ödenek kanunuyla yapılması
gerekmektedir. Anayasa'nın bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esaslarını
düzenleyen 163. maddesinde, genel ve katma bütçelerle verilen ödeneğin,
harcanabilecek miktarın sınırını göstereceği belirtilmiş, bu sınırın Bakanlar
Kurulu kararıyla aşılabileceğine dair bütçelere hüküm konulamayacağı ve
Bakanlar Kurulu'na kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik yapma
yetkisinin verilemeyeceği açıklanmış, yılı için tahsis edilen ödeneğin yetersiz
kalması durumunda ise gereken ek ödeneğin öngörülen giderleri karşılayacak
kaynağın gösterilmesi koşuluyla kanunla verilmesi esası benimsenmiştir.
Böylece, bütçenin uygulanması sırasında ortaya çıkan ek ödenek ihtiyacının
karşılanması konusunda Türkiye Büyük Millet Meclisi'nden izin alınması
zorunluluğu getirilmiştir. 2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun iptali istenen kuralıyla Maliye
Bakanı'na verilen yetki, bütçe içi ödenek aktarma yetkisi değildir. Ayrıca,
eklenecek ödeneğin miktarı da dış kredi gerçekleşmelerine bağlı olarak her an
değişebilecek Katma Değer Vergisi karşılığı olması nedeniyle belirsizdir.
Bakanlar Kurulu'na bile verilmeyen ve kullanılması durumunda bütçelerle verilen
ödenek sınırının aşılması sonucunu doğuracak Maliye Bakanı'na verilen bu
yetkinin dayanağı olan kural Anayasa'nın 163. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. V- SONUÇ 14.6.2001 günlü, 4682 sayılı "2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu ile
Bağlı Cetvellerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un 3. maddesiyle
20.12.2000 günlü, 4611 sayılı 2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 33. maddesinin
(a) fıkrasının 4 numaralı bendinin sonuna eklenen paragrafın Anayasa'ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, 27.3.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA