ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     :  2018/153 Karar Sayısı  :  2018/119 Karar Tarihi :  27/12/2018 R.G. Tarih – Sayı :  15/1/2019
– 30656 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Erzurum 1. Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 26/9/2004 tarihli ve
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 292. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar
verilmesi talebidir. OLAY: Sanık hakkında ceza infaz kurumundan kaçma
suçunu işlediği iddiasıyla açılan kamu davasında itiraz konusu kuralın
Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ A. İptali İstenen Kanun Hükmü 5237 sayılı Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 292.
maddesi şöyledir: “ Hükümlü veya tutuklunun kaçması Madde 292- (1) Tutukevinden, ceza infaz kurumundan
veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlü
hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (2) Bu suçun, cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde,
bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (3) Bu suçun, silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü
tarafından birlikte işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza
bir katına kadar artırılır. (4) Bu suçun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi
sebebiyle ağırlaşmış hallerinin veya kasten öldürme suçunun gerçekleşmesi ya da
eşyaya zarar verilmesi durumunda, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre
cezaya hükmolunur. (5) Bu maddede yazılı hükümler, ceza infaz kurumu dışında
çalıştırılan hükümlüler ile hapis cezası adlî para cezasından çevrilmiş olanlar
hakkında da uygulanır. (6) (Mülga: 29/6/2005 – 5377/33 md.) ” B. İlgili Görülen Kanun Hükmü 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin
İnfazı Hakkında Kanun’un 97. maddesi şöyledir: “ İzinden dönmeme, geç dönme Madde 97- (1) İzinden dönmeyen veya iki günden fazla bir süre
geçtikten sonra dönen hükümlüler hakkında Türk Ceza Kanununun 292 nci ve
izleyen maddelerinde yazılı hükümler uygulanır. (2) İzin süresini iki gün veya daha az bir süre geçiren hükümlüler
hakkında disiplin işlemi yapılır. İzinli iken firar eden hükümlüye bir daha
izin verilmez. ” II.  İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Burhan ÜSTÜN,  Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Recep
KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan
Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki
HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 6/12/2018 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında öncelikle sınırlama sorunu görüşülmüştür. 2. Anayasa’nın 152. maddesi ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.
maddesine göre Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz
yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile
sınırlıdır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 5237 sayılı Kanun'un 292.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının iptalini istemiştir. Söz konusu fıkra
hükümlü ya da tutuklunun ceza infaz kurumundan, tutukevinden veya gözetimi
altında bulunduğu sırada görevlilerin elinden kaçması hâlinde uygulanacak genel
kuraldır. 4. Bakılmakta olan davadaki uyuşmazlık konusunu ise sanığın açık
ceza infaz kurumunda hükümlü iken ceza infaz kurumundan kaçması
oluşturmaktadır. Dolayısı ile tutukevinden veya gözetimi altında bulunduğu
görevliler elinden kaçan tutuklu fiilinin cezalandırılması için açılmış bir
dava bulunmamaktadır. Bu bakımdan fıkraya ilişkin esas incelemenin “… ceza
infaz kurumundan… ” ve “… hükümlü… ” ibareleri ile sınırlı olarak yapılması
gerekir. 5. Açıklanan nedenlerle 5237 sayılı Kanun’un 292. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının esasına yönelik incelemenin “… ceza infaz kurumundan… ”
ve “… hükümlü… ” ibareleri ile sınırlı olarak yapılmasına, OYBİRLİĞİYLE
karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 6.  Başvuru kararı ve ekleri Raportör Aydın AYGÜN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen kanun
hükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 7.  Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralın ceza
infaz kurumundan kaçma suçunu düzenlediği, bu suçun oluşabilmesi için ceza
infaz kurumundan kaçtıktan sonra geçmesi gereken zorunlu bir sürenin
bulunmadığı, 5275 sayılı Kanun’un 97. maddesinin itiraz konusu kurala atıf
yaptığı ve itiraz konusu kural kapsamında ceza öngördüğü ancak 5275 sayılı
Kanun’un 97. maddesindeki suçun oluşabilmesi için ceza infaz kurumundan izinli
olarak ayrılan hükümlünün izin süresinin bitiminden itibaren en az iki günlük
sürenin geçmesine rağmen dönmemesinin gerektiği, izin bitiminden itibaren iki
günlük süre geçtikten sonra dönen hükümlü ile ceza infaz kurumundan firar eden
hükümlünün ceza infaz kurumunda bulunma yükümlülüğü bakımından eşit konumda
oldukları hâlde firar fiili yönünden izinden dönmeme suçuna benzer şekilde iki
günlük bir sürenin öngörülmemesinin eşitlik ilkesiyle çeliştiği belirtilerek
kuralın Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 8. 5237 sayılı Kanun’un 292. maddesinin (1) numaralı fıkrasında
tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu
görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlünün hapis cezası ile
cezalandırılacağı öngörülmektedir. İtiraz
konusu kural,  5237 sayılı Kanun’un 292. maddesinin (1) numaralı
fıkrasında yer alan “… ceza infaz kurumundan… ” ve “… hükümlü… ”
ibareleridir. 9 Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem
ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri
koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa
ve kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. 10. Hukuk devletinde, ceza ve ceza yerine geçen güvenlik
tedbirlerine ilişkin kurallar, Anayasa’ya aykırı olmamak üzere ülkenin sosyal,
kültürel yapısı, ahlaki değerleri ve ekonomik hayatın gereksinimlerini gözönüne
alan suç politikasına göre belirlenir. Kanun koyucu, izlediği suç politikası
gereği bazı fiilleri ceza hukuku alanından çıkarabileceği gibi korudukları
hukuki yararları ve neden olduğu sonuçları esas alarak bir takım suçları farklı
yaptırımlara da tâbi kılabilir. Kanun koyucunun bu konudaki tercih ve
takdirinin yerindeliğinin incelenmesi, anayasal denetimin kapsamı dışında
kalmaktadır. 11. Bununla birlikte hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan
ölçülülük ilkesi uyarınca düzenlemelerde öngörülen cezalar, insan onuruna
aykırı olmamalı ve suçla yaptırım arasında bir ölçüsüzlüğe yol açmamalıdır.
Ölçülülük ilkesi elverişlilik , gereklilik ve orantılılık olmak
üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik , başvurulan önlemin
ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, gereklilik başvurulan
önlemin ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını, orantılılık ise
başvurulan önlem ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifade
etmektedir. Bir kuralda öngörülen düzenleme ile ulaşılmak istenen amaç arasında
da ölçülülük ilkesi gereğince makul bir dengenin bulunması
zorunludur. 12. Anayasa Mahkemesi birçok kararında hangi fiillerin suç olarak
düzenleneceği hususunun Anayasa’ya aykırı olmamak kaydıyla suç politikasına
ilişkin bir mesele olduğunu belirtmiştir. İtiraz konusu kuralın öngördüğü ceza
yaptırımının, devletin adli yargı fonksiyonlarını cezaların infazı ile
ulaşılmak istenen amaçlar çerçevesinde yerine getirebilmesini, ceza infaz
sisteminin etkin bir biçimde işlemesini, suçların ve suçluların takibinin temin
edilmesini sağlamayı amaçladığı anlaşılmaktadır. Kanun koyucunun anılan
amaçlara uluşmak için hükümlünün kaçma fiiline hapis cezası öngörmesinin
elverişsiz ve gereksiz olduğu söylenemez. Ayrıca kaçma fiilinin cebir ve
tehditle ya da silahla gerçekleştirilmesi cezanın artırılmasına neden olan
nitelikli hâller olarak düzenlenmiştir. Yine bu suç için hükümlünün ceza infaz
kurumundan kaçtıktan sonra belirli bir süre içerisinde kendiliğinden teslim
olması hâlinde cezanın indirilmesine imkân sağlayan etkin pişmanlık hükümlerine
de yer verilmiştir. Bu bağlamda fiilin işleniş biçimine göre cezaların
belirlendiği ve etkin pişmanlık hükümlerine de yer verildiği görülmektedir.
Dolayısıyla kurala konu suç yönünden Kanunda bir bütün olarak ulaşılmak istenen
amaç ve araç arasında makul bir denge gözetildiği anlaşılmaktadır. Bu
nedenlerle  kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında düzenlediği itiraz
konusu kural ölçülülük ilkesine aykırı değildir. 13. İtiraz başvurusunda izin süresinin bitiminden itibaren iki
günlük süre içerisinde ceza infaz kurumuna dönen hükümlüler ile ceza infaz
kurumundan firar eden hükümlüler karşılaştırılmak suretiyle itiraz konusu
kuralın eşitlik ilkesi ile çeliştiği ileri sürülmüştür. 14. Anayasa’nın 10. maddesinde “Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./ Kadınlar ve erkekler eşit haklara
sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu maksatla
alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz./ Çocuklar,
yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve
gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz./
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz./ Devlet organları
ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine
uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” denilmek
suretiyle kanun önünde eşitlik ilkesi ne yer
verilmiştir. 15. Kanun önünde eşitlik ilkesi, hukuksal durumları
aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil
hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı
aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı
tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.
Bu ilkeyle aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar
uygulanarak kanun karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Kanun
önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına
gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. 16. Ceza infaz kurumundan izin verilerek ayrılmasına müsaade
edilen hükümlünün izinden süresi içerisinde dönmemesi ile firar eden hükümlünün
hukuki statülerinin farklı olduğu açıktır. İzinden süresinde dönmeme fiilinin
ihlal ettiği hukuki yarar ile ceza infaz kurumundan kaçma fiilinin ihlal ettiği
hukuki yarar birbirinden farklıdır. Bu kapsamda kanun koyucunun izinden
süresinde dönmemeyle ceza infaz kurumundan firar etme suçlarının maddi
unsurlarını farklı olarak düzenlemesi eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. 17.  Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. ve 10. 
maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. IV. HÜKÜM 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 292.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “…ceza infaz
kurumundan…” ve “…hükümlü…” ibarelerinin Anayasa'ya
aykırı olmadıklarına ve itirazın REDDİNE 27/12/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ