ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2011/31 Karar Sayısı : 2011/56 Karar Günü : 30.3.2011 R.G. Tarih-Sayı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Edremit Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 14.12.2009 günlü, 5941
sayılı Çek Kanunu'nun 5. ve 6. maddelerinin Anayasa'nın 2., 10., 19., 36., 38.,
ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Verilen çekin karşılıksız çıkması üzerine yapılan şikâyet
sonucunda sanık hakkında açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralların
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur. II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALLARI 1- 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 5. maddesi şöyledir: 'Ceza sorumluluğu, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı MADDE 5 ' (1) Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre
kanunî ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemi
yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir
çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adlî para cezasına hükmolunur. Ancak,
hükmedilecek adlî para cezası, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az
olamaz. Mahkeme ayrıca, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına; bu yasağın
bulunması hâlinde, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının devamına
hükmeder. Bu davalar, çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği veya çek
hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer ya da hesap sahibinin yahut
şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesinde görülür. (2) Birinci fıkra hükmüne göre çek karşılığını ilgili banka
hesabında bulundurmakla yükümlü olan kişi, çek hesabı sahibidir. Çek hesabı
sahibinin tüzel kişi olması hâlinde, bu tüzel kişinin malî işlerini yürütmekle
görevlendirilen yönetim organının üyesi, böyle bir belirleme yapılmamışsa yönetim
organını oluşturan gerçek kişi veya kişiler, çek karşılığını ilgili banka
hesabında bulundurmakla yükümlüdür. (3) Çek hesabı sahibi gerçek kişi, kendisi adına çek düzenlemek
üzere bir başkasını temsilci veya vekil olarak tayin edemez. Gerçek kişinin
temsilcisi veya vekili olarak çek düzenlenmesi hâlinde, bu çekten dolayı hukukî
ve cezaî sorumluluk çek hesabı sahibine aittir. (4) Karşılıksız çek düzenleyen, adına karşılıksız çek düzenlenen
ve ileri düzenleme tarihli çek üzerinde yazılı tarihe göre kanunî ibraz süresi
içinde ibrazında, karşılığını ilgili banka hesabında bulundurmayan gerçek ve
tüzel kişi hakkında, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının talebi üzerine,
sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde resen mahkeme tarafından,
karşılıksız çıkan her bir çekle ilgili olarak, çek düzenleme ve çek hesabı açma
yasağı kararı verilir. (5) Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı ile ilgili
olarak, herhangi bir adres değişikliği bildiriminde bulunulmadığı sürece
ilgilinin çek hesabı açtırırken bildirdiği adrese 11/2/1959 tarihli ve 7201
sayılı Tebligat Kanununun 35 inci maddesine göre derhal tebligat çıkarılır.
Adresin bankaya yanlış bildirilmesi veya fiilen terkedilmiş olması hâlinde de,
tebligat yapılmış sayılır. (6) Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı
verilmiş olan kişi, elindeki bütün çek yapraklarını ait olduğu bankalara iade
etmekle yükümlüdür. Bu kişi adına yeni bir çek hesabı açılamaz. (7) Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı
verilmiş olan kişi, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren on gün
içinde, düzenlemiş bulunduğu ve henüz karşılığı tahsil edilmemiş olan çekleri,
düzenleme tarihlerini, miktarlarını ve varsa lehtarlarını da göstermek
suretiyle, muhatap bankaya liste hâlinde vermekle yükümlüdür. (8) Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararına ilişkin
bilgiler, güvenli elektronik imza ile imzalandıktan sonra, Adalet Bakanlığı
Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankasına elektronik ortamda bildirilir. Bu bildirimler ile bankalara yapılacak
duyurulara ilişkin esas ve usuller, Adalet Bakanlığının uygun görüşü alınarak
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından belirlenir. (9) Karşılıksız kalan bir çekle ilgili olarak yapılan soruşturma
veya kovuşturma neticesinde; a) Cumhuriyet savcısı tarafından kovuşturmaya yer olmadığına, b) Mahkeme tarafından, beraat, ceza verilmesine yer olmadığı,
davanın düşmesi veya davanın reddine, karar verilmesi hâlinde, aynı kararda, çek düzenleme ve çek hesabı
açma yasağının kaldırılmasına da karar verilir. Bu karar, kesinleşmesi hâlinde,
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına sekizinci fıkradaki usullere göre
bildirilir ve ilân olunur. (10) Koruma tedbiri olarak verilen çek düzenleme ve çek hesabı
açma yasağı kararına yapılan itirazın kabulü hâlinde, bu kararla ilgili olarak
da sekizinci fıkradaki bildirim ve yayımlanma usulü izlenir. (11) Birinci fıkrada tanımlanan suç nedeniyle kamu davasının açılmasının
ertelenmesine, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına, ön ödemeye ve
4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 297 nci maddesinin
üçüncü fıkrasındaki tebliğnamenin tebliğine ilişkin hükümler uygulanmaz.' 2- 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 6. maddesi şöyledir: 'Etkin pişmanlık ve yasak kararının kaldırılması MADDE 6 ' (1) Karşılıksız kalan çek bedelini, üzerinde yazılı
bulunan düzenleme tarihine göre kanunî ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095
sayılı Kanuna göre ticarî işlerde temerrüt faiz oranı üzerinden hesaplanacak
faizi ile birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında; a) Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı tarafından
kovuşturmaya yer olmadığına, b) Kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından davanın düşmesine, c) Mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra mahkeme tarafından
hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına, karar verilir. (2) Şikâyetten vazgeçme hâlinde de birinci fıkra hükmü uygulanır. (3) Kişi, mahkûm olduğu adlî para cezası tamamen infaz edildikten
veya bu cezayı ödemediği için hakkında hapis uygulanıp serbest bırakıldıktan
itibaren üç yıl ve her hâlde yasağın konulduğu tarihten itibaren on yıl
geçtikten sonra, hükmü veren mahkemeden çek düzenleme ve çek hesabı açma
yasağının kaldırılmasını isteyebilir; mahkemenin vereceği karara itiraz
edebilir. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılmasına ilişkin
karar kesinleştiğinde, yasağın kaldırıldığı, Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankasına 5 inci maddenin sekizinci fıkrasındaki usullere göre bildirilir ve
ilân olunur.' III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itiraz
konusu yasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde kararnamenin
hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa bu hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca bir mahkemenin
Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince açılmış ve
mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralın da o
davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik
evrelerinde, ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır. Kamu davasına konu olan karşılıksız çek, 3167 sayılı Yasa'nın
yürürlükte olduğu zaman keşide edilmiş ve karşılıksız kalmıştır. Kamu davası
ise 5941 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girmesinden sonra açılmıştır. İddianamede
sonradan yürürlüğe giren 5941 sayılı Yasa'nın lehe olduğu ve bu nedenle sanığın
anılan Yasa'nın 5. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarından cezalandırılması
talep edilmiştir. Kamu davasına konu olan çekin bedeli 29.000 TL'dir. Bu çek
bedeline göre gerçekten hangi Yasa hükümlerinin lehe olduğunun tespit edilmesi
uygulanacak kural sorunu açısından önem arzetmektedir. 3167 sayılı Yasa'nın 16. maddesinin 4814 sayılı Yasa ile değişik
birinci fıkrasına göre, üzerinde yazılı keşide tarihinden önce veya ibraz
süresi içinde 4. madde uyarınca ibraz edildiğinde, yeterli karşılığı
bulunmaması nedeniyle kısmen de olsa ödenmeyen çeki keşide eden hesap sahipleri
veya yetkili temsilcileri, kanunların ayrıca suç saydığı haller saklı kalmak
üzere, çek bedeli tutarı kadar adli para cezasıyla cezalandırılmaktadır. 5941 sayılı Yasa'nın 5. maddesinde ise ' Üzerinde yazılı bulunan
düzenleme tarihine göre kanunî ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili
olarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin
şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adlî para
cezasına hükmolunur. Ancak, hükmedilecek adlî para cezası, çek bedelinin
karşılıksız kalan miktarından az olamaz. ' denilmiştir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 7. maddesinin (2) numaralı
fıkrasında, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan Kanun ile sonradan
yürürlüğe giren Kanunların hükümleri farklı ise failin lehine olan Kanunun
uygulanacağı kurala bağlanmıştır. Bu nedenle önceki yasa kuralının sanığın
lehine olması durumunda, bu kural yürürlükten kalkmış olsa bile uygulanması
gerekmektedir. Sanık hakkında 3167 sayılı Yasa kuralının uygulanması durumunda
verilebilecek en yüksek ceza, karşılıksız çıkan çek bedeli tutarı olan 29.000
lira adli para cezasıdır. Bu cezanın mahkeme tarafından belirlenen biçimde
ödenmemesi durumunda sanık, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı
Hakkında Kanun'un Geçici 1. maddesine göre adli para cezasının bir günü yüz
Türk Lirası hesabı ile hapsedilebilecek ve böylece en fazla 290 gün hapis
cezası ile cezalandırılabilecektir. 5941 sayılı Yasa kuralının uygulanması durumunda ise sanık, çek
bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olmamak üzere binbeşyüz güne kadar
adlî para cezasıyla cezalandırılabilecektir. Mahkeme belirlenen adli gün para
cezasını, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 52. maddesinin (2) numaralı fıkrası
uyarınca sanığın ekonomik ve diğer şahsi hallerini göz önünde bulundurarak en
az yirmi ve en fazla yüz Türk Lirası olmak üzere gün karşılığı adlî para
cezasına hükmedebilecektir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'de görülmekte olan kamu davasında
karşılıksız kalan çek bedelinin miktarı 29.000 lira olduğuna göre sanık, bir
gün karşılığı adlî para cezasının miktarı yirmi Türk Lirası olarak uygulanması
durumunda 1.450 gün adli para cezasına, yüz Türk Lirasının uygulanması
durumunda 290 gün adli para cezasına çarptırılabilecektir. Adlî para cezası
ödenmediği takdirde ise 5275 sayılı Yasa'nın 106. maddesinin (3) numaralı
fıkrası gereğince sanık, Cumhuriyet savcısının kararı ile ödenmeyen kısma
karşılık gelen gün miktarınca hapsedileceğinden ve adlî para cezası yerine
çektirilen hapis cezasının süresi aynı maddenin (7) numaralı fıkrası gereğince
üç yılı geçemeyeceğinden 290 gün ila 1.095 gün arasında hapis cezasına maruz
kalabilecektir. Bu durumda 290 gün hapis cezası en az miktar olup, sanık daha
fazla hapis cezası ile de cezalandırılabilecektir. Yukarıda anılan yasa kuralları göz önüne alındığında, 3167 sayılı
Yasa hükümlerinin lehe olduğu anlaşılmakta ve 5941 sayılı Yasa hükümlerinin
bakılmakta olan davada uygulanma olanağı bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle başvurunun, Mahkeme'nin yetkisizliği
nedeniyle reddi gerekir. IV- SONUÇ 1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp
çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin
çalışmasına bir engel bulunmadığına, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla
PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada
belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- 14.12.2009 günlü, 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 5. ve 6.
maddelerinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada
uygulanma olanağı bulunmadığından, bu maddelere ilişkin başvurunun Mahkeme'nin
yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 30.3.2011 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN