ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1998/1 Karar Sayısı : 1998/86 Karar Günü : 22.12.1998 R.G. Tarih-Sayı :24.06.2000-24089 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 5. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu'nun 20.3.1997 günlü, 570 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 10.
maddesiyle değiştirilen IV sayılı Makam Tazminatı Cetveli'nin 8. sırasının (a)
bendinde yer alan "En az dört yıl süreli yükseköğrenim veren ..."
ibaresinin, Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Millî Eğitim Bakanlığı Müfettişi olan davacı tarafından, 570
sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik IV sayılı Makam Tazminatı
Cetveli'nin 8. sırasının (a) bendinde yer alan denetim elemanlarına getirilen
2000 göstergenin karşılığı olan tazminatın ödenmesi istemiyle yapılan
başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali için açılan davada, Mahkeme,
davacının Anayasa'ya aykırılık savını ciddî bularak "En az dört yıl süreli
yükseköğrenim veren ..." ibaresinin iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na ekli, 570 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname'nin 10. maddesiyle değiştirilen itiraz konusu kuralı da
içeren IV sayılı Makam Tazminatı Cetveli'nin 8. sırasının (a) bendi şöyledir: a) En az dört yıl süreli yükseköğrenim veren fakülte veya
yüksekokulları bitirmiş, birinci dereceli kadroya atanmış ve Türkiye düzeyinde
teftiş, denetim veya inceleme yetkisine sahip merkez denetim elemanlarından;
Başbakanlık Müfettişleri, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Denetçileri,
Bakanlık Müfettişleri, Maliye Bakanlığı Hesap Uzmanları, Hazine Müsteşarlığı
Bankalar Yeminli Murakıpları, Müsteşarlık ve Genel Müdürlük Müfettişleri,
Diyanet İşleri Başkanlığı Müfettişleri, Müsteşarlık Kontrolörleri,
Bakanlıkların merkez teşkilatına dahil Genel Müdürlüklerin Kontrolörleri ile
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Müfettişleri (Tazminat
Göstergesi.............2000) B- Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralı şöyledir: "MADDE 10.-Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce,
felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun
önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Ahmet Necdet
SEZER, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,
Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 13.1.1998 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
sınırlamasorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülen Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların
gerekçeleri ile öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesine göre
Anayasa Mahkemesi'ne itiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna
başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile
sınırlıdır. Başvuru kararında, 570 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik
IV sayılı Makam Tazminatı Cetveli'nin 8. sırasının (a) bendinde yer alan
"En az dört yıl süreli yükseköğrenim veren" ibaresinin iptali
istenilmiştir. (a) bendinde, çeşitli kurum ve kuruluşlarda görev yapan denetim
elemanlarının makam tazminatları düzenlenmiştir. Davacı, Millî Eğitim Bakanlığı
Müfettişi olarak görev yaptığından, IV sayılı Makam Tazminatı Cetveli'nin 8.
sırasının (a) bendinde yer alan "En az dört yıl süreli yükseköğrenim
veren..." ibaresine ilişkin esas incelemenin "Bakanlık
Müfettişleri" ile sınırlı olarak yapılmasına, 22.12.1998 gününde
oybirliğiyle karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Mahkeme, başvuru kararında, IV sayılı Makam Tazminatı Cetveli'nin
8. sırasının (a) bendinde sayılan kadro ve görevlere atanabilmenin koşullarının
çeşitli tarihlerde yapılan yasal düzenlemelerle belirlendiğini, bu kadrolarda
görev yapanların da buna göre atandıklarını, artık söz konusu kadrolarda görev yapanların,
sonradan tanınan haklardan, mezun oldukları yüksekokul veya fakültenin öğrenim
sürelerine bakılmaksızın eşit olarak yararlandırılmaları gerektiğini, bu
nedenle, IV sayılı Makam Tazminatı Cetveli'nin 8. sıra (a) bendinde yazılı
"En az dört yıl süreli yükseköğretim veren" ibaresinin Anayasa'nın
10. maddesinde yer alan "Eşitlik ilkesine" aykırılığını ileri sürerek
iptalini istemiştir. Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesine,
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre, herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiç bir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde
kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar. "Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik
öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar
karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır.
Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı
anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için
değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı,
ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen
eşitlik ilkesi zedelenmez. 657 sayılı Yasa'ya ekli IV sayılı Cetvel'de ünvanları yazılı
görevlerde bulunanlara makam tazminatı ödenmesi öngörülmüştür. Makam tazminatı
tutarı, her ünvan için ayrı ayrı belirlenmiş bulunan gösterge rakamının, memur
aylıklarına uygulanmakta olan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak miktar
kadardır. IV sayılı Makam Tazminatı Cetveli, son kez 20.3.1997 günlü ve 570
sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 10. maddesiyle değiştirilmiş olup, 8.
sıranın (a) bendinde, kimi kurum ve kuruluşlarda çalışan merkez denetim
elemanlarına ödenecek olan makam tazminatı miktarı ve koşulları düzenlenmiştir.
Buna göre, "En az dört yıl süreli yükseköğretim veren fakülte veya yüksek
okulları bitirmiş, birinci dereceli kadroya atanmış ve Türkiye düzeyinde
teftiş, denetim veya inceleme yetkisine sahip..." olanlar bu tazminata hak
kazanmaktadır. Yürütülen görevin ve üstlenilen sorumluluğun önemini veözelliklerini
gözönünde tutan yasakoyucu bu düzenlemeyle denetim elemanlarının eğitim
düzeylerini yükseltmeyi amaçlamıştır. 657 sayılı Yasa'ya ekli IV sayılı Cetvel'in 8. sırasının (a)
bendinde belirtilen Türkiye düzeyinde teftiş, denetim veya inceleme yetkisine
sahip merkez denetim elemanları benzer görevleri yapmalarına karşın, eğitim
süreleri farklı olduğundan iki yıllık eğitim enstitüsünü veya yüksek okulu
bitirenlerle, en az dört yıllık eğitim ve öğretim veren fakülte veya yüksek
okulu bitirenler aynıdurumda değillerdir. Farklı durumda olanların aynı
kurallara bağlı tutulmamasında ise eşitlik ilkesine aykırılık yoktur. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 10.
maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 14.7.1965 günlü, 657 sayılı "Devlet Memurları Kanunu"nun
570 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik IV sayılı Makam Tazminatı
Cetveli'nin 8. sırasının (a) bendinde yer alan "En az dört yıl süreli
yükseköğrenim veren..." ibaresinin "Bakanlık Müfettişleri"
yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Haşim KILIÇ, Mustafa
BUMİN, Sacit ADALI ile Lütfi F. TUNCEL'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
22.12.1998 gününde karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye HaşimKILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ KARŞIOY
YAZISI 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 570 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname ile değişik IV sayılı Makam Tazminatı Cetveli'nin 8. sırasının (a)
bendinde yer alan "En az dört yıl süreli yükseköğrenim veren..."
ibaresinin iptali için başvurulmuştur. İtiraz konusu kural, yükseköğrenimini dört yıldan az yapmış olan
Millî Eğitim Bakanlığı müfettiş veya başmüfettişlerinin "2000"
göstergeli tazminattan yararlanamayacaklarını öngörmektedir. Başka bir
anlatımla, müfettiş, yaptığı işe, atandığı kadroya ve statüsüne göre değil,
öğrenimine göre daha yüksek göstergeli tazminattanyararlanmaktadır. 179 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yürürlükten kaldırılan
2287 sayılı Maarif Vekaleti Merkez Teşkilatı ve Vazifeleri Hakkında Kanun'un
26. maddesiyle, 30.9.1967 günlü, 12713 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Millî
Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin 7. maddesine göre, diğer koşulların
yanında "üniversite veya yüksek okuldan mezun olmak" müfettişliğe
atanacaklarda aranan nitelikler arasında sayılmıştır. Hâl böyle iken, Millî
Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Tüzüğü'nün 12. maddesinde 23.5.1998 günlü, Millî
Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Yönetmeliği'nin 17. maddesinde de 12.9.1998
günlü Resmî Gazetelerde yayımlanarak yürürlüğe giren değişiklikler sonucu,
müfettişliğe atanabilmek için "fakülte veya en az dört yıllık yüksek okul
mezunu olmak" koşulu getirilmiştir. Bu duruma göre, 1998 yılından sonra
iki yıllık yüksek öğrenim görenler müfettişliğe alınmadığından, önceki mevzuata
göre göreve alınan (36) civarında iki veya üç yıllık Eğitim Enstitüsü mezunu
müfettiş Bakanlıkta görevde kalmışlardır. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin, toplumun
huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,
Atatürk milliyetçiğine bağlı, Başlangıç'ta belirtilen temel ilkelere dayanan
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi'nin birçok kararında açıklandığı gibi hukuk
devleti, insan haklarına saygı gösteren, bu hakları koruyucu adaletli bir hukuk
düzeni kurup sürdürmekle kendisini yükümlü sayan, bütün etkinliklerinde hukuka
ve Anayasa'ya uyan Devlet demektir. Öte yandan, "Kanun önünde eşitlik" başlıklı Anayasa'nın
10. maddesine göre, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme tâbi
tutulması gerekir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara
ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Anayasa'nın "Ücrette adalet sağlanması" başlıklı 55.
maddesinde, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri
için Devletin gerekli önlemleri alacağı öngörülmüş; madde gerekçesinde,
"Bu madde, bütün çalışanlara çalışmalarının karşılığı olarak ödenecek olan
ücret, aylık, ikramiyeler ve sosyal yardımların belli esasa dayandırılmasını
öngörmektedir. Bu esaslardan ilki, ücret, aylık, ikramiye ve sosyal yardımlar
ancak "fiilen çalışma" karşılığı olarak ödenecektir. Bunun için de iş
süreleri, işin verimi, değeri ve niteliği dikkate alınacaktır..."
denilmiştir. Makam tazminatı, belirli makam ve sorumluluk gerektiren görevlerde
bulunanlara ödenen bir para olup, tutarı,her makam (ünvan) için ayrı ayrı
saptanmış olan gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile
çarpımı sonucu bulunacak miktar kadardır. 1961 Anayasası'nın 45., 1982
Anayasası'nın da 55. maddesinde yer alan ücrete ilişkin kuralın dayanağı, İnsanHakları
Evrensel Bildirgesi'nin 43. maddesidir. Sözü edilen Bildirgenin 43. maddesinin
(2) nolu bendinde, "herkesin herhangi bir ayırım gözetilmeksizin eşit iş
için eşit ücrete hakkı vardır." denilmiş, Avrupa Sosyal Şartı'nın 4.
maddesinin (1) nolu, Çalışanların Temel, Sosyal Hakları Topluluk Şartı'nın 6/İ ve
6/İİİ maddelerinde de, eşit ve adil ücret hakkına ilişkin kurallara yer
verilmiştir. Eşit işe eşit ücret ilkesi, kamu çalışanlarının aylıklarının
belirlenmesinde yaşamsal bir ölçüt olarak alınmalı, Anayasa ve uluslarüstü
normlarda öngörülen biçimde ücret ödenmesini sağlayacak yasal kurallar
getirilmelidir. Kuşkusuz ki, İLO sözleşmesinde öngörüldüğü gibi ücret deyimi,
her türlü ek ödemeyi de kapsamaktadır. Hangi tür yüksek öğrenim görmüş olursa olsunlar Bakanlık
Müfettişleri aynı ünvan ve sorumluluğu taşımakta ve gördükleri görev bakımından
öğrenim durumları herhangi bir farklılık yaratmamaktadır. Hattâ iki veya üç
yıllık yüksek öğrenim görüp de Bakanlık Müfettişliği yapanlar genellikle
meslekte dahakıdemli ve deneyimli olduklarından, Millî Eğitim Bakanlığı Teftiş
Kurulu Yönetmeliği'nin 54. maddesine göre grup başkanı olarak
görevlendirilerek; - Grubu temsil edip yönetmekte, grubun çalışma programlarını
hazırlamakta, çalışma süresince gruptaki müfettişlerle işbirliği yapıp
toplantılar düzenleyerek teftiş hizmetlerine verilecek en uygun yönü onlarla
birlikte belirlemekte, müfettişlerin görev sırasındaki davranışları ile
ilgilenip müfettiş yardımcılarının yetişmelerine yardımcı olmakta, düzenlenen
toplantılara gerektiğinde katılarak grup adına toplantıyı idare etmekte, gerek
görmesi halinde müfettişlerin çalışmalarını, görev sırasındaki davranışlarını
ve müfettiş yardımcılarının hizmete yakınlıkları ile ilgili kanaatlerini
bildirmektedirler. Yukarıda sayılan nitelikte önemli görev ve sorumluluklar yüklenen
ve kıdemleri nedeniyle çoğu kez grup başkanlığı da yapan Millî Eğitim Bakanlığı
Başmüfettiş ve müfettişlerinin, diğer koşulları da taşımasına karşın, yalnız
başına mezun olduğu yüksek öğrenimin süresinebakılarak "2000"
tazminat göstergesinden yararlandırılmamasının hukuken kabul edilebilir hiçbir
haklı nedeni bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, Anayasa'nın 2., 20. ve 55. maddeleriyle,
İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin 43., Avrupa Sosyal Şartı'nın 4. ve
Çalışanların Temel Sosyal Hakları Topluluk Şartı'nın 6. maddelerine aykırı olan
itiraz konusu yasa kuralının, iptali gerekeceği oyu ile karara katılmıyoruz. Üye Haşim KILIÇ Üye Mustafa BUMİN KARŞIOY
YAZISI Anayasa Mahkemesi'nin 22.12.1998 günlü, Esas: 1998/1, Karar:
1998/86 sayılı kararıyla 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 570 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnameyle değişik IV Sayılı Makam Tazminatı Cetvelinin 8.
Sırasının (a) bendinde yer alan ve Bakanlık Müfettişleri yönünden sınırlı
olarak incelenen "en az dört yıl süreli öğrenim veren" ibaresinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin reddine karar verilmiştir. IV Sayılı Makam Tazminatı Cetvelinin 8. Sırasının (a) bendi
şöyledir: Sıra No Kadro
  Günü veUnvanı Tazminat
  Göstergeleri 8 a) En az dört
  yıl süreli yüksek öğrenim veren fakülte veya yüksekokulları bitirmiş, birinci
  dereceli kadroya atanmış ve Türkiye düzeyinde teftiş, denetim veya inceleme
  yetkisine sahip merkez denetim elemanlarından, Başbakanlık Müfettişleri,
  Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Denetçileri, Bakanlık Müfettişleri,
  Maliye Bakanlığı Hesap Uzmanları, Hazine Müsteşarlığı, Bankalar Yeminli
  Murakıpları, Müsteşarlık ve Genel Müdürlük Müfettişleri, Diyanet İşleri
  Başkanlığı Müfettişleri, Müsteşarlık Kontrolörleri, Bakanlıkların merkez
  teşkilatına dahil Genel Müdürlüklerin Kontrolörleri ile Çalışma ve Sosyal
  Güvenlik Bakanlığı İş Müfettişleri 2000 Dâvâcı, halen Millî Eğitim Bakanlığı'nda, birinci dereceden maaş
alan ve Türkiye düzeyinde teftiş, denetim ve inceleme görevi yapan bir bakanlık
müfettişidir. Ancak dört yıllık değil de, iki yıllık bir yüksekokuldan mezun
olduğu için kendisine makam tazminatı ödenmemektedir. Millî Eğitim Bakanlığı'nda halen fakülte mezunlarının yanısıra,
iki, üç ve dört yıllık yüksekokul çıkışlı bakanlık müfettişleri görev
yapmaktadır. Bugün görevde bulunan bakanlık müfettişlerinin, dâvâcının da
içinde bulunduğu büyük bölümü, 22.3.1954 günlü, 6389 sayılı Yasa'nın 1. maddesi
uyarınca atanmışlardır. Bu madde, Maarif Vekaleti Merkez Kuruluşu ve Görevleri
Hakkındaki 2287 sayılı Yasa'nın, bu Yasa'ya ek 4737 sayılı Yasa'nın 1.
maddesiyle değiştirilen 26. maddesini değiştirmektedir. Buna göre, "maarif
vekaleti müfettişlerinin tayininde aranacak vasıflar şunlardır: 1- Üniversite veya bir yüksekokuldan mezun bulunmak; 2- Orta veya yüksek dereceli okullarda en az 8 yıl öğretmenlik
veya bu müddetin içinde olmak üzere en az üç yıl meslek bünyesinde idare
işlerinde bulunmak ve öğretmenlikle birlikte bu işlerde de üstün başarısı
tespit edilmiş olmak. .. .. ..." Dava konusu, 20.3.1997 günlü, 570 sayılı KHK'nin çıkarıldığı
tarihte Millî Eğitim Bakanlığı Müfettişlerinin atanmalarındaki yöntem yukardaki
kuralda belirtildiği gibidir. Bu kural, 20.1.1993 günlü, 93/4055 sayılı Bakanlar Kurulu
kararıyla yürürlüğe konulan, "Millî Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu
Tüzüğü"nün 12. maddesinde 23.5.1998 gününde yapılan değişiklikle,
"Müfettiş yardımcılığına; fakülte veya en az dört yıllık yüksekokul mezunu
olup, Bakanlığa bağlı okullarda branşında en az on yıl öğretmenlik veya
branşında beş yıl öğretmenlik yaptıktan sonra Bakanlık Teşkilatında veya
okullarda en az üç yıl yöneticilik görevi yapmış olan Bakanlık mensupları ile
hukuk, siyasal bilgiler, iktisat, işletme, iktisadive idari bilimler
fakültelerinden veya bunlara denkliği yetkili makamca kabul edilen yurt içi
veya dışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar arasından giriş
sınavını kazananlar atanır" şekline getirilmiştir. Belirtilen tüzüğün geçici 1. maddesinde de "Bu tüzüğün
yürürlüğe girdiği tarihte kurulda görev yapmakta olan başkan, başmüfettiş ve
müfettişlerin kazanılmış hakları saklı" tutulmuştur. Anayasa'nın 55. maddesinde, ücretin emeğin karşılığı olduğu;
Devlet'in çalışanların yaptıkları işe uygun, adaletli bir ücret elde etmeleri
veya diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gereken tedbirleri alacağı;
10. maddesinde, herkesin, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce felsefî
inanç, dil, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin yasa önünde eşit
olduğu; Devlet organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde
eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda oldukları; 2. maddesinde
de, Türkiye Cumhuriyetinin sosyal bir hukuk devleti olduğu kurala bağlanmıştır. Anayasa'nın 55. maddesinde sözü edilen ücret sözcüğü, kuşkusuz
aylığı ve aylığa bağlı her türlü ek ödentileri de kapsamaktadır. Eşit işe eşit
ücret ilkesi, kamu çalışanlarının aylıklarının belirlenmesinde de yaşamsal
değerde bir kuraldır. Bu kural, Anayasa'nın 55. maddesinin yanısıra, İnsan
Hakları Evrensel Bildirgesi, Avrupa Sosyal Şartı, AET Antlaşması ve
Çalışanların Temel, Sosyal Hakları Topluluk Şartında da yer almıştır. Makam tazminatı bir makamda bulunan kişilere, o makamın
görevlerini ifa etmelerinin karşılığı olarak, makamda bulundukları sürece
ödenen bir paradır. Aynı kurallarla, aynı yerlerde görev yapan, aynı maaş
derecesindeki Bakanlık Müfettişlerinin, her bakımdan eşit değerde iş
yaptıklarına; görevlerinin önemi, nitelikleri ve sorumlulukları aynı olduğuna
göre, eşit ücret almaları gerekir. Maaşı eşit biçimde ödenen, ek göstergeleri
aynı olan, emekliliği aynı koşullara bağlı bulunan Bakanlık Müfettişlerini,
makam tazminatı yönünden iki yıllık veya dört yıllık yüksekokulu tamamlamış
olmak gibi bir koşula bağlamak Anayasa'nın 55. maddesiyle çelişir. Ayrıca yukarda
belirtildiği gibi 570 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği
tarihte, Millî Eğitim Bakanlığı Müfettişlerinin atama koşulları arasında dört
yıllık bir yüksekokuldan mezun olmak koşuluda bulunmamakta, bir yüksekokuldan
mezun olmak yeterli sayılmaktadır. Millî Eğitim Bakanlığı'nda görev yapan müfettişlerin, işgal
ettikleri makamın ve bu makamın gereği olarak yaptıkları görevlerin tamamı aynı
niteliktedir. İşbölümleri, öğrenim sürelerine ya da mezun oldukları okullara
göre değil, yaptıkları işe göre yapılmaktadır. Bu nedenle, dört yıldan az
süreli bir yüksekokuldan mezun olan, ancak birinci dereceyi almış ve Türkiye
düzeyinde teftiş, denetim ve inceleme görevi yapan ve aynı statüde bulunanmüfettişleri
öğrenim süreleri yönünden bir ayrıma bağlı tutmanın, kabul edilebilir haklı bir
nedeni bulunmamaktadır. Bu nedenle, itiraz konusu kural 10. maddesine de
aykırılık oluşturur. Millî Eğitim Bakanlığı'nın özelliği, iki ya da üç yıl süreli
yükseköğretim mezunları da bu bakanlıkta, müfettişliğin yanısıra, illerde il
millî eğitim müdürü, Bakanlık merkez örgütünde de, daire başkanı, genel müdür,
hatta müsteşar olabilmektedir. Bütün bu görevlerde bulunanlar için dört yıllık
yükseköğrenim veren fakülteveya yüksekokul koşulu getirilmemişken, itiraz konusu
kuralla sadece Bakanlık Müfettişleri için bu koşul öngörülmüştür. İki ya da üç
yıl süreli yüksekokul çıkışlı Bakanlık Müfettişlerine makam tazminatı
ödenmemesine yol açan bu kural, haklı bir nedene dayanmadığı gibi, anılan
tazminatın amacına ve özelliğine de uygun düşmemekte ve adalet ve hakkaniyetle
de bağdaşmamaktadır. Adaletli bir hukuk düzeni sağlamak, hukuk devleti olmanın
gereğidir. Anayasa'nın 55. ve 10. maddelerine aykırılık oluşturan itiraz konusu
kural, aynı zamanda Anayasa'nın 2. maddesinde belirlenen hukuk devleti ilkesine
de aykırılık oluşturmaktadır. Açıklanan nedenlerle çoğunluğun, itirazın reddi yönündeki görüşüne
katılmıyoruz. Üye Sacit ADALI Üye Lütfi F.
  TUNCEL