ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2012/65 Karar Sayısı : 2012/128 Karar Günü : 20.9.2012 R.G. Tarih-Sayı :
18.04.2013-28622 İPTAL DAVASINI AÇAN : Türkiye Büyük Millet Meclisi
Üyeleri Kemal
KILIÇDAROĞLU, Mehmet Akif HAMZAÇEBİ, Emine Ülker TARHAN ve Muharrem İNCE ile
birlikte 121 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : 30.3.2012 günlü,
6287 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un; 1- 1.
maddesiyle değiştirilen 5.1.1961 günlü, 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim
Kanunu'nun 3. maddesinin, 2- 2.
maddesiyle değiştirilen 222 sayılı Kanun'un 7. maddesinin, 3- 3.
maddesiyle değiştirilen 222 sayılı Kanun'un 9. maddesinin birinci fıkrasının
son cümlesinin, 4- 7.
maddesiyle değiştirilen 14.6.1973 günlü, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel
Kanunu'nun 22. maddesinin, 5- 8.
maddesiyle değiştirilen 1739 sayılı Kanun'un 24. maddesinin son cümlesinin, 6- 9.
maddesiyle değiştirilen 1739 sayılı Kanun'un 25. maddesinin mülga birinci
fıkrasının, 7- 12.
maddesiyle 5.6.1986 günlü, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 18. maddesinin
birinci fıkrasında yer alan 'yüzde onundan fazla' ibaresinin
madde metninden çıkarılmasına ilişkin hükmün, 8- 13.
maddesiyle 16.8.1997 günlü, 4306 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin (A)
fıkrasının (2) numaralı bendinin (c) alt bendinde yer alan 'sekiz
yıllık kesintisiz ilköğretim' ibaresinin 'ilköğretim ve
ortaöğretim' şeklinde değiştirilmesi ve maddede yer alan 'sekiz
yıllık kesintisiz' ibarelerinin madde metninden çıkartılmasına ilişkin
hükmün, 9- 14.
maddesiyle değiştirilen 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun
45. maddesinin; a- (a), (b),
(c), (d), (e) bentlerinin, b- (f)
bendinin birinci cümlesinde yer alan '' ile ortaöğretimin tamamını yurt
dışında tamamlayan öğrencilerin '' ibaresinin, 10- 16.
maddesiyle 2547 sayılı Kanun'a eklenen Geçici Madde 61'in, 11- 24.
maddesiyle 4.1.2002 günlü, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na eklenen Geçici
Madde 13'ün, 12- 25.
maddesiyle 10.12.2003 günlü, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol
Kanunu'na eklenen Geçici Madde 20'nin, Anayasa'nın
Başlangıç'ı ile 2., 5., 7., 11., 14., 17., 24., 27., 41., 42., 65., 87., 90.,
130., 131., 153., 161., 163., 166. ve 174. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi
istemidir. II- YASA METİNLERİ A-İptali İstenen Yasa Kuralları 1- 6287
sayılı Kanun ile değiştirilen, 5.1.1961 günlü,  222 sayılı İlköğretim ve
Eğitim Kanunu'nun dava konusu kuralları da içeren 3., 7. ve 9. maddeleri şöyledir: ' MADDE
3- Mecburi ilköğretim çağı 6-13 yaş grubundaki çocukları kapsar. Bu çağ çocuğun
5 yaşını bitirdiği yılın Eylül ayı sonunda başlar, 13 yaşını bitirip 14 yaşına
girdiği yılın öğretim yılı sonunda biter. MADDE
7- İlköğretim; 1 inci maddede belirtilen amacı gerçekleştirmek için kurulmuş
dört yıl süreli ve zorunlu ilkokul ile dört yıl süreli ve zorunlu ortaokuldan
oluşan bir Millî Eğitim ve Öğretim Kurumudur . Madde 9- İlköğretim kurumlarının
ilkokul ve ortaokul olarak bağımsız okullar halinde kurulması esastır. Ancak
imkân ve şartlara göre ortaokullar, ilkokullarla veya liselerle birlikte de
kurulabilir. Nüfusun az veya dağınık olduğu yerlerde; köyler gruplaştırılarak,
merkezi durumda olan veya durumu uygun bulunan köylerde ilköğretim bölge
okulları ve bunlara bağlı pansiyonlar, gruplaştırmanın mümkün olmadığı yerlerde
ise yatılı ilköğretim bölge okulları veya gezici okullar açılabilir. Gezici
okullarda gezici öğretmenler görevlendirilir. Bu okullarda yetiştirici sınıflar ve kurslar da açılabilir. Şehir ve kasabalarda, ihtiyaca göre yatılı veya pansiyonlu okullar
kurulabilir .' 2- 6287
sayılı Kanun ile değiştirilen 14.6.1973 günlü, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel
Kanunu'nun dava konusu kuralları da içeren 22., 24. ve 25. maddeleri şöyledir: ' MADDE
22- Mecburi ilköğretim çağı 6'13 yaş grubundaki çocukları kapsar. Bu çağ
çocuğun 5 yaşını bitirdiği yılın Eylül ayı sonunda başlar, 13 yaşını bitirip 14
yaşına girdiği yılın öğretim yılı sonunda biter. MADDE
24- İlköğretim kurumlarının ilkokul ve ortaokul olarak bağımsız okullar hâlinde
kurulması esastır. Ancak imkân ve şartlara göre ortaokullar,
ilkokullarla veya liselerle birlikte de kurulabilir. Madde
25- İlköğretim kurumları; dört yıl süreli ve zorunlu ilkokullar ile dört yıl
süreli, zorunlu ve farklı programlar arasında tercihe imkân veren ortaokullar
ile imam-hatip ortaokullarından oluşur. Ortaokullar ile imam-hatip
ortaokullarında lise eğitimini destekleyecek şekilde öğrencilerin yetenek,
gelişim ve tercihlerine göre seçimlik dersler oluşturulur. Ortaokul ve
liselerde, Kur'an-ı Kerim ve Hz. Peygamberimizin hayatı, isteğe bağlı seçmeli
ders olarak okutulur. Bu okullarda okutulacak diğer seçmeli dersler ile
imam-hatip ortaokulları ve diğer ortaokullar için oluşturulacak program
seçenekleri Bakanlıkça belirlenir. Nüfusun
az ve dağınık olduğu yerlerde, köyler gruplaştırılarak, merkezi durumda olan
köylerde ilköğretim bölge okulları ve bunlara bağlı pansiyonlar,
gruplaştırmanın mümkün olmadığı yerlerde yatılı ilköğretim bölge okulları
kurulur .' 3- 6287
sayılı Kanun'un dava konusu kuralları içeren 12. ve 13.  maddeleri
şöyledir: ' MADDE
12- 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununun 18 inci maddesinin
birinci fıkrasında yer alan 'yüzde onundan fazla' ibaresi madde metninden
çıkarılmıştır. MADDE
13- 16/8/1997 tarihli ve 4306 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin (A)
fıkrasının (2) numaralı bendinin (c) alt bendinde yer alan 'sekiz yıllık
kesintisiz ilköğretim' ibaresi 'ilköğretim ve ortaöğretim' şeklinde
değiştirilmiş ve maddede yer alan 'sekiz yıllık kesintisiz' ibareleri madde
metninden çıkarılmıştır .' 4- 6287
sayılı Kanun ile değiştirilen, 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunu'nun dava konusu kuralları da içeren 45. maddesi şöyledir: ' Madde
45- Yükseköğretime
giriş ve yerleştirme aşağıdaki şekilde yapılır: a.
Yükseköğretim kurumlarına giriş ve yerleştirme işlemleri imkân ve fırsat
eşitliğini sağlayacak tedbirleri almak kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu
tarafından belirlenen usûl ve esaslara göre yapılır. b.
Yükseköğretim kurumlarına esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen
merkezî sınavlarla girilir. Yerleştirme puanlarının hesaplanmasında adayların
ortaöğretim başarıları dikkate alınır. Ortaöğretim bitirme başarı notları en
küçüğü ikiyüzelli, en büyüğü beşyüz olmak üzere ortaöğretim başarı puanına
dönüştürülür. Ortaöğretim başarı puanının yüzde onikisi yerleştirme puanı
hesaplanırken merkezî sınavdan alınan puana eklenir. c.
Ortaöğretim kurumlarını birincilik ile bitiren adaylar için mevcut
kontenjanların yanı sıra Yükseköğretim Kurulu kararı ile ayrı kontenjanlar
belirlenebilir. d.
Meslekî ve teknik ortaöğretim kurumlarından mezun olan öğrenciler, istedikleri
takdirde bitirdikleri programın devamı niteliğinde veya bunlara en yakın olan
meslekî ve teknik önlisans yükseköğretim programlarına sınavsız olarak
yerleştirilebilir. Bu öğrencilerin yerleştirilmesine ilişkin usûl ve esaslar
Millî Eğitim Bakanlığının görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından
çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. e.
Önlisans mezunları için, ilişkili lisans programlarında belirlenmiş kontenjanın
yüzde onunu geçmeyecek şekilde Yükseköğretim Kurulu kararı ile her yıl dikey
geçiş kontenjanı ayrılabilir. f.
Yabancı uyruklu öğrenciler ile ortaöğretimin tamamını yurt dışında
tamamlayan öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına kabul usûl ve
esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir. Uluslararası andlaşmalar
gereği Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarında burslu olarak öğrenim görecek
yabancı uyruklu öğrencilerin yerleştirme işlemleri Yükseköğretim Kurulu
tarafından yapılır. g.
Yükseköğretim Kurulunca belirlenecek usûl ve esaslara göre, belli sanat ve spor
dallarında üstün kabiliyetli olduğu tespit edilen öğrenciler ile Türkiye
Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumunca tespit edilen uluslararası bilimsel
yarışmalarda ödül kazanan öğrenciler, ilgili dallarda eğitim yapmak kaydıyla
yükseköğretim kurumlarına yerleştirilebilir .' 5- 6287
sayılı Kanun ile 2547 sayılı Kanun'a eklenen ve dava konusu olan Geçici Madde
61 şöyledir: ' Geçici Madde 61- Bu maddenin yürürlüğe girdiği
tarih itibariyle bir mesleğe yönelik program uygulayan ortaöğretim kurumlarında
öğrenim görmekte olan öğrenciler bakımından, bu kurumların mezunlarının
Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen aynı meslek dalında yer alan
yükseköğretim programlarına yerleşmelerinde merkezî sınavlardan almış olduğu
puanlara ilave edilecek ortaöğretim başarı puanı hesaplanmasında, bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarihten önceki mevzuat hükümleri uygulanır .' 6- 6287
sayılı Kanun ile 4.1.2002 günlü, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na eklenen ve
dava konusu kural olan  Geçici Madde 13 şöyledir: ' Geçici
Madde 13- Yurtiçi üretimin ve katma değerin artırılması, teknoloji kazanımının
sağlanması, daha önce yurt içinde üretimi bulunmayan ürünlerin üretilebilmesi,
yeni teknoloji ve ürünlere yönelik araştırma-geliştirme faaliyetlerinin
sürdürülmesi ve bilgi toplumuna geçiş hedefleriyle, Millî Eğitim Bakanlığına
bağlı okulöncesi, ilköğretim ve ortaöğretim kademelerindeki okulların
dersliklerine bilişim teknolojisi donanımı, yazılımı, ağ altyapısı ve internet
erişim imkânının sağlanması, dersler için çevrim içi ve çevrim dışı ortamlarda
e-içerik temin edilmesi ve e-içerik altyapısının oluşturulması, Millî Eğitim
Bakanlığına bağlı okullarda görev yapan öğretmenlere ve örgün eğitim gören
öğrencilere e-kitap, tablet bilgisayar ve benzeri ihtiyaçların sağlanması amaçlarıyla
Eğitimde Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi (FATİH) Projesi
kapsamında, Millî Eğitim Bakanlığı ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme
Bakanlığı tarafından 2015 yılı sonuna kadar yapılacak mal ve hizmet alımları
ile yapım işleri, ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç, bu Kanun
hükümlerine tâbi değildir. Bu madde uyarınca yapılacak alımlara ilişkin usûl ve
esaslar Maliye Bakanlığı ve Kamu İhale Kurumunun görüşü alınarak Millî Eğitim
Bakanlığı ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafından
müştereken hazırlanacak yönetmelikle, rekabete açık olacak şekilde düzenlenir. ' 7- 6287
sayılı Kanun ile 10.12.2003 günlü, 5018 sayılı Kanun'a eklenen ve dava konusu
kural olan Geçici Madde 20 şöyledir: ' Geçici
Madde 20- Eğitimde Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi
(FATİH) Projesi kapsamında Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okullara internet
erişim hizmetleri ve ağ altyapısının sağlanması için Millî Eğitim Bakanlığı ve
Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca 2015 yılı sonuna kadar
yapılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde üst yöneticinin onayıyla
15 yıla kadar gelecek yıllara yaygın yüklenmelere girişilebilir. ' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava
dilekçesinde, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 5., 7., 11., 14., 17., 24., 27.,
41., 42., 65., 87., 90., 130., 131., 153., 161., 163., 166. ve 174.
maddelerine dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Erdal TERCAN ve Muammer TOPAL'ın katılımlarıyla yapılan
ilk inceleme toplantısında; 1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine, 2- Yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara
bağlanmasına, 15.6.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava
dilekçesi ve ekleri, Raportör Ayhan KILIÇ tarafından hazırlanan işin esasına
ilişkin rapor, dava konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A- Kanun'un 1. Maddesiyle Değiştirilen 222 Sayılı
Kanun'un 3. Maddesi ile 7. Maddesiyle Değiştirilen 1739 Sayılı Kanun'un 22.
Maddesinin İncelenmesi 1-
Kuralların Anlam ve Kapsamı Dava
konusu kurallarla, 6'14 olan ilköğretim çağı yaş aralığı 6'13 şeklinde
değiştirilmiştir. Düzenlemeyle, ilköğretim çağının başlangıç yaşında değişiklik
yapılmamış olup bitiş yaşı bir yıl düşürülmüştür. İlköğretim çağının başlangıç
yaşının 6 olduğu ve bu çağın, çocuğun 5 yaşını bitirdiği yılın Eylül ayı sonunda
başlayacağı hususu önceki düzenlemede olduğu gibi aynen tekrarlanmıştır. Buna
karşılık, 14 olan ilköğretim çağının bitiş yaşı 13 şeklinde değiştirilmiş ve bu
çağın 13 yaşın bitirilip 14 yaşına girildiği yılın öğretim yılı sonunda
dolacağı belirtilmiştir. Değişiklikten
önce 6'14 yaş aralığını kapsayan ilköğretim çağı, dokuz eğitim ve öğretim
yılına tekabül etmektedir. Böylece sekiz yıllık zorunlu eğitime fiilen başlama
yaşını belirleme hususunda yürütmeye belli ölçüde takdir yetkisi tanınmıştır. Dava
konusu kurallarla yapılan değişiklik sonucu hem ilköğretim çağı dokuz yıldan
sekiz yıla indirilerek sekiz yıllık zorunlu ilköğretim süresiyle uyumlu hale
getirilmiş hem de yürütme organının takdir yetkisi daraltılmıştır. Yürütmenin
takdir yetkisi, ilköğretimin başlangıç yılı olan altıncı yaşın kaçıncı ayında
eğitime başlanacağının tespitiyle sınırlandırılmıştır. 2-
Anayasa'ya Aykırılık Sorunu a-
Anayasa'nın 42. Maddesi Yönünden İnceleme Dava
dilekçesinde, ailesinin veya herhangi bir yakınının yardımına gerek
duymaksızın günlük ihtiyaçlarını karşılayabilme becerisini henüz edinmemiş,
dil, beden ve zihin gelişimi yeterli düzeye ulaşmamış 5 yaş çocuklarının
ilköğretime başlatılmalarının çağdaş ve bilimsel eğitim esaslarına uygun
düşmediği belirtilerek kuralların, Anayasa'nın 42. maddesine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 'Eğitim
ve öğrenim hakkı ve ödevi' başlıklı 42. maddesinin ilk
fıkrasında, 'Kimse, eğitim ve öğrenim haklarından yoksun bırakılamaz' denilerek
eğitim ve öğretim hakkının genelliği ilkesi benimsenmiş, ikinci fıkrasında da
öğrenim hakkının kapsamının kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. Eğitim
esaslarının belirlendiği üçüncü fıkrada, 'Eğitim ve öğretim Atatürk
ilkeleri ve inkılâpları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre
Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. Bu esaslara aykırı eğitim ve
öğretim yerleri açılamaz' kuralına yer verilmiştir. Dördüncü fıkrada,
eğitim ve öğretim hürriyetinin Anayasa'ya sadakat borcunu ortadan
kaldırmayacağı vurgulandıktan sonra, beşinci fıkrada, 'İlköğretim, kız
ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve devlet okullarında parasızdır' kuralıyla
ilköğretimin zorunluluğu esası getirilmiştir. Maddenin diğer fıkralarında ise
özel ilk ve orta dereceli okulların bağlı olduğu esaslara, maddi olanaktan
yoksun öğrencilere verilecek burs ve yardımlara, eğitim ve öğretim
kurumlarındaki faaliyetlerin niteliğine ve eğitim diline ilişkin düzenlemelere
yer verilmiştir. Maddenin
gerekçesinde de, öğrenim hakkının genel ve sosyal bir hak olarak
nitelendirildiği, bu hakkın temel gerçekleşme yerinin ilköğretim olduğu, bu
nedenle zorunlu kılındığı ve parasız eğitim ilkesinin kabul edildiği, kız ve
erkek vatandaşlar arasında fark gözetilmemesi gereğine özellikle işaret
edildiği, öğrenim ve öğretimin, fert bakımından hak olarak tanınırken devlet
bakımından 'başta gelen ödevlerden' sayıldığı, ilköğretim
zorunluluğunun temel hedeflerinden birinin, şahsın manevi ve ekonomik
kişiliğini elverişli koşullarla geliştirmesine yardım etmek olduğu, ilköğretim
zorunluluğunun, küçüklerin okula devamlarının sağlanmasını, bu amaçla
küçüklerin yasal temsilcilerinin zorlanabilmesini de ifade ettiği, devletin,
ilköğretim zorunluluğunun hangi yaştan hangi yaşa kadar devam edeceğini
saptayabileceği belirtilmiştir. Anayasa'daki
bu düzenlemeyle, Atatürk ilkeleri ve inkılâpları doğrultusunda, çağdaş bilim ve
eğitim esaslarına göre, devletin gözetim ve denetimi altında yapılması
öngörülen eğitim ve öğretimin, zorunlu olması esası benimsenmiş ancak, hangi
yaştan hangi yaşa kadar devam edeceği, süresi ile kesintili ya da kesintisiz
yapılmasına ilişkin takdir yetkisi kanun koyucuya bırakılmıştır. Kanun
koyucu, Anayasa'nın verdiği bu yetkiye dayanarak, 6'14 olan ilköğretim çağı yaş
aralığının bitiş yaşını, dava konusu kurallarla 14'ten 13'e indirmiştir.
Düzenlemede ilköğretim çağının başlangıç yaşı ile ilgili olarak herhangi bir
yenilik söz konusu değildir. Eğitim,
doğumla başlayan bir süreç olup bireyin yaşına ve fiziksel, bilişsel,
psiko-sosyal ve ahlaki gelişim düzeyine göre içeriği ve yöntemi
değişebilmektedir.  Eğitimin çağdaş ve bilimsel olması, çocuğa verilecek
eğitimin içeriği ve yönteminin, çocuğun yaşı ve gelişim düzeyiyle uyumlu
olmasını gerektirmekte olup, içerik ve yönteminin çağdaş ve bilimsel esaslara
uygun olarak belirlenmesi koşuluyla Anayasa'nın 42. maddesinde öngörülen zorunlu
eğitimin hangi yaşta başlatılacağının takdiri kanun koyucuya aittir. Açıklanan
nedenlerle, dava konusu kurallar Anayasa'nın 42. maddesine aykırı değildir. b-
Anayasa'nın 2., 7. ve 87. Maddeleri Yönünden İnceleme Dava dilekçesinde, dava konusu kurallarda ilköğretim
çağı 60 ay olarak belirlendiği halde, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yapılan
idari düzenlemelerle ilköğretime başlamanın 66-72 aylık çocuklar yönünden
zorunlu, 60-66 aylık çocuklar yönünden isteğe bağlı kılınmasının dava
konusu kuralların hukuki güvenliğin temelinde yatan belirlilik ve
öngörülebilirlik unsurlarını taşımadığını ortaya koyduğu, öte yandan yürütme
organına, çerçevesi çizilmeden, sınırları belirsiz düzenleme yetkisi
verilmesinin yasama yetkisinin devri anlamına geleceği belirtilerek kuralların,
Anayasa'nın 2., 7. ve 87. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye
Cumhuriyeti'nin bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem
ve işlemleri hukuka uygun olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri
koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün
kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri 'belirlilik ilkesi 'dir.
Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi
bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve
uygulanabilir olması ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı
koruyucu önlem içermesi gerekir. Anayasa'nın 7. maddesinde, 'Yasama yetkisi Türk Milleti
adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.' denilmektedir.
Öte yandan, Anayasa'nın 87. maddesinde 'kanun koyma' yetkisinin
Türkiye Büyük Millet Meclisine ait bir görev olduğu açıklığa
kavuşturulmuştur. Buna
göre, Anayasa'da kanun ile düzenlenmesi öngörülen konularda yürütme organına
genel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesi olanaklı
değildir. Farklı
koşul ve durumlara göre sık sık değişik önlemler alma, bunları kaldırma ve
süratli biçimde hareket etme zorunluluğunun bulunduğu alanlarda, yasama
organının temel kuralları saptadıktan sonra, uzmanlık ve idare tekniğine
ilişkin hususları yürütmeye bırakması, yasama yetkisinin devri olarak
yorumlanamayacağı gibi yürütme organının yasama organı tarafından çerçevesi
çizilmiş alanda ve değişen koşullara uyum sağlayabilecek esnekliğe sahip
kriterlere uygun olarak, genel nitelikte hukuksal tasarruflarda bulunması,
hukuk devletinin belirlilik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Dava
konusu kurallarda, ilköğretim çağının, 6'13 yaşlarını kapsadığı ve bu çağın,
çocuğun 5 yaşını doldurduğu Eylül ayının sonundan başlayacağı, 13 yaşını
doldurup 14 yaşına girdiği yılın, öğretim yılının sonunda dolacağı açıkça
düzenlenmek suretiyle çocuğun hangi yaşlarda zorunlu ilköğretime tabi
tutulacağı belirlenmiştir. Zorunlu ilköğretim çağının yaş aralığı kanunla
belirlendikten sonra, 5 yaşını doldurarak ilköğretim çağına giren bir çocuğun,
6. yaşın kaçıncı ayında fiilen ilköğretime başlatılacağının Milli Eğitim
Bakanlığınca saptanması, belirlilik ilkesine aykırılık oluşturmadığı gibi,
yasama yetkisinin devri anlamına da gelmez. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 7. ve 87. maddelerine
aykırı değildir. c-
Anayasa'nın 166. Maddesi Yönünden İnceleme Dava dilekçesinde, ilköğretime başlama yaşının 60
aya düşürülmesini öngören düzenlemelerin 2007-2013 dönemini kapsayan
Dokuzuncu Beş Yıllık Kalkınma Planı'nda yer almadığı gibi Sekizinci Beş Yıllık
Kalkınma Planıyla getirilen 8 yıllık kesintisiz temel eğitimi de ortadan
kaldırdığı, bu nedenle 3067 sayılı Kalkınma Planlarının Yürürlüğe Konulması ve
Bütünlüğünün Korunması Hakkında Kanun'un 3. maddesine aykırı olarak Plan ve
Bütçe Komisyonunda görüşülmeden kanunlaşmasının, Anayasa'nın 166. maddesine
aykırılık oluşturduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 'Planlama; Ekonomik ve Sosyal
Konsey' başlıklı 166. maddesinde, ekonomik, sosyal ve kültürel
kalkınmayı, özellikle sanayi ve tarımın yurt düzeyinde dengeli ve uyumlu
biçimde hızla gelişmesini, ülke kaynaklarının döküm ve değerlendirilmesini
yaparak verimli şekilde kullanılmasını planlamanın ve bu amaçla gerekli
teşkilatı kurmanın devletin görevi olduğu, planda, milli tasarrufu ve üretimi
artırıcı, fiyatlarda istikrar ve dış ödemelerde dengeyi sağlayıcı, yatırım ve
istihdam geliştirici tedbirler öngörüleceği; yatırımlarda toplum yararları ve gereklerinin
gözetileceği, kaynakların verimli şekilde kullanılmasının hedef alınacağı;
kalkınma girişimlerinin, bu plana göre gerçekleştirileceği; kalkınma
planlarının hazırlanmasına, Türkiye Büyük Millet Meclisince onaylanmasına,
uygulanmasına, değiştirilmesine ve bütünlüğünü bozacak değişikliklerin
önlenmesine ilişkin usul ve esasların kanunla düzenleneceği belirtilmiştir.
Böylece, sosyal devlet ilkesini gerçekleştirmek amacıyla devletin sosyal ve
ekonomik yaşama müdahalesinin bir plan çerçevesinde yapılması öngörülmüştür. Türkiye Büyük Millet Meclisince onaylanmaları
nedeniyle hukuki bir güç kazandırılan kalkınma planlarının, ekonomik, sosyal ve
kültürel kalkınmayı ilgilendiren konularda kanun koyucuyu önceden ilkeleri
belirlenmiş bir doğrultuda düzenleme yapmaya zorladığı bir gerçektir. Ancak bu
durum, kanun koyucunun planın özüne bağlı kalarak ortaya çıkan yeni
gereksinmelere ve önceliklere göre düzenleme yapmasına engel değildir. Bu
itibarla herhangi bir kanun hükmünün plan düzenlemeleriyle uyumlu olmaması,
Anayasa'ya aykırılık oluşturmaz. Kaldı ki, 1.7.2006 günlü, 26215 sayılı Resmî
Gazete'de yayımlanan Dokuzuncu Beş Yıllık (2007-2013) Kalkınma Planında
ilköğretime başlama yaşına yönelik herhangi bir öneriye de yer verilmemiştir. Öte yandan, ilköğretime başlama yaşının
düşürülmesini öngören kuralın Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşülmeden
kanunlaşmasının Anayasa'ya aykırı olduğu iddiası, şekle ilişkin olup
Anayasa'nın 148. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 6287 sayılı Kanun'un Resmî
Gazete'de yayımlandığı 11.4.2012 gününden itibaren 10 günlük süre içerisinde
dava konusu edilmesi gerekirken, 8.6.2012 gününde açılan bu davada söz konusu
iddianın incelenmesine olanak bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kurallar Anayasa'nın
166. maddesine aykırı değildir. İptal istemlerinin reddi gerekir. Kuralların, Anayasa'nın
Başlangıç'ı ile 5., 10., 17., 24., 41. ve 90. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. B-
Kanun'un 2. Maddesiyle Değiştirilen 222 Sayılı Kanun'un 7. Maddesinin
İncelenmesi Dava
dilekçesinde, ilköğretimin dört yıl zorunlu ilkokul, dört yıl zorunlu ortaokul
şeklinde kademelendirilmesinin pedagojik ilkelere aykırı düştüğü, ilköğretime
başlama yaşının da 5 yaşa düşürüldüğü gözetildiğinde 9'10 yaşlarında, henüz
somut işlemler döneminin ortasında bulunan çocukların, soyut eğitim yapılan
ortaokula başlamalarının çağdaş ve bilimsel eğitim ilkesiyle bağdaşmadığı,
ayrıca, ortaokullardaki müfredatın belirsiz olduğu belirtilerek
kuralın, Anayasa'nın 2., 10., 14., 24., 41. ve 42. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Dava
konusu kuralla, sekiz yıllık kesintisiz ilköğretim, dört yıl süreli ve zorunlu
ilkokul, dört yıl süreli ve zorunlu ortaokul şeklinde iki kısma ayrılarak
kademelendirilmiştir. Kanun'un
genel gerekçesinde, ilköğretimin dört yıl ilkokul ve dört yıl ortaokul şeklinde
kademelendirilmesinin amacı, farklı yaş gruplarında bulunan çocukların aynı
ortamlarda eğitim görmelerinin yol açtığı olumsuzlukların ortadan kaldırılması,
sekiz yıllık kesintisiz eğitimle işlevsiz hale gelen köy okullarının tekrar
açılarak özellikle kız çocuklarını yatılı bölge okullarına veya taşımalı
eğitimle başka yerlere göndermekte çekingen davranan velilerin endişelerinin
giderilmesi ve meslek liselerinin yeniden canlandırılması olarak açıklanmıştır. Anayasanın
42. maddesiyle, Atatürk ilkeleri ve inkılâpları doğrultusunda, çağdaş bilim ve
eğitim esaslarına göre, devletin gözetim ve denetimi altında yapılması
öngörülen eğitim ve öğretimin zorunlu olması esası benimsenmiş, ancak, süresi
ve kesintili ya da kesintisiz yapılmasına ilişkin seçim, kanun koyucunun
takdirine bırakılmıştır. Öte
yandan, eğitim hizmetlerinin değişkenliği dikkate alındığında, ortaokul müfredatının
belirlenmesi idari ve teknik bir mesele olup kanunla belirlenmesi zorunluluğu
bulunmamaktadır. Açıklanan
nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 42.  maddesine aykırı değildir.
İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın,
Anayasa'nın 2., 10., 14., 24. ve 41. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. C- Kanun'un 3 . Maddesiyle Değiştirilen 222 Sayılı
Kanun'un 9. Maddesinin Birinci Fıkrasının Son Cümlesi ile 8. Maddesiyle
Değiştirilen 1739 Sayılı Kanun'un 24. Maddesinin Son Cümlesinin İncelenmesi Dava
dilekçesinde, ilköğretimin 4+4 şeklinde iki kademeli olmasını, ilköğretime
başlama yaşının düşürülmesini, mesleki yönlendirmenin temel eğitimin ikinci
devresinde başlamasını öngören düzenlemenin bilimsel esaslara uygun olmadığı
belirtilerek kuralların, Anayasa'nın 2., 5., 10., 17., 27., 41. ve 42.
maddelerine aykırı olduğu öne sürülmüştür. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca, ilgisi nedeniyle
dava konusu kurallar Anayasa'nın 65. maddesi yönünden de incelenmiştir. Dava
konusu kurallarla, ortaokulların, ilkokullar veya liselerle birlikte aynı
binada kurulabilmesine olanak tanınmıştır. Kanun'un gerekçesinde konuyla ilgili
olarak, istisnai durumların oluşabileceği de göz önünde bulundurularak fiziki,
coğrafi ve ekonomik gerekçelerle ilköğretim birinci kademe ve ilköğretim ikinci
kademenin birlikte de kurulabilmesinin amaçlandığı belirtilmiştir. Anayasa'nın
65. maddesinde, devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirtilen
görevlerini, ekonomik istikrarın korunmasını gözeterek, mali kaynaklarının
yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği hükmü bulunmaktadır. Anayasa'nın bu
hükmü, sosyal ve ekonomik hakların gerçekleştirilmesinin ölçüsü konusunda,
yasama organına bir takdir yetkisi vermektedir. Anayasa'da 'sosyal
ve ekonomik hak' olarak düzenlenen eğitim hakkı kapsamında devlete
yüklenen pozitif yükümlülükler yerine getirilirken, devletin mali kaynaklarının
yeterliliğinin gözeteceği açıktır. Kamu kaynaklarının yetersizliğinin veya
fiziki ve coğrafi yapının özelliğinin gerektirdiği durumlarda ortaokulların
ilkokullar veya liselerle birlikte kurulabilmesine olanak tanınması, devletin
mali kaynaklarının yeterliliğinin gözetilmesinin bir sonucudur. Açıklanan
nedenlerle, dava konusu kurallar  Anayasa'nın 65. maddesine aykırı
değildir. İptal istemlerinin reddi gerekir. Kuralların, Anayasa'nın 2., 5., 10., 17., 27., 4. ve 42. maddeleriyle
ilgisi görülmemiştir. D- Kanun'un 9. Maddesiyle Değiştirilen 1739 Sayılı
Kanun'un 25. Maddesinin Mülga Birinci Fıkrasının İncelenmesi 1-
Fıkranın Üçüncü Cümlesinin İncelenmesi Dava dilekçesinde, 'Kur'an-ı Kerim' ve 'Hz.
Peygamberimizin Hayatı' derslerinin, ortaokul ve liselerde isteğe
bağlı seçmeli ders olarak okutulmasını öngören kuralın, İslam dini ile devlet
arasında aidiyet ilişkisi kurduğu, devletin tüm dinler karşısında eşit mesafede
durmasını engelleyeceği, bu dersleri seçmeyecek öğrencileri dolaylı da olsa
inançlarını açıklamaya zorlayacağı ayrıca, ikili bir eğitime yol açacağı,
dolayısıyla kuralla, Anayasa'da korunan laiklik ve eşitlik ilkeleri ile din ve
vicdan özgürlüğünün ihlal edildiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı
ile 2., 10., 14., 17., 24., 27., 41., 42., 65., 90., 153., 163., 166. ve 174.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Dava
konusu kuralla, 'Kur'an-ı Kerim' ve 'Hz.
Peygamberimizin Hayatı' derslerinin ortaokul ve liselerde isteğe bağlı
seçmeli ders olarak okutulması öngörülmektedir. Laiklik,
1937 yılından itibaren anayasalarımızda yer alan temel ilkelerden biridir. Bu
kavramı tanımlarken ve unsurlarını ortaya koyarken, sistematik yorum yöntemi
kullanmak suretiyle Anayasa'nın konuya ilişkin tüm hükümlerini bütüncül bir
yaklaşımla değerlendirmek gerektiği açıktır. Laiklik kavramı, Anayasa'nın
Başlangıç'ı ile 2., 13., 14., 68., 81., 103., 136. ve 174. maddelerinde yer
almaktadır. Söz konusu maddelerde laiklik, devletin dini inançlar karşısındaki
konumunu belirleyen siyasal bir ilke olarak düzenlenmiştir. Diğer bir ifadeyle,
laiklik, bireyin ya da toplumun değil, devletin bir niteliğidir. Laikliğin
tarihsel gelişimi incelendiğinde, din olgusuna yönelik yaklaşım farklılıklarına
bağlı olarak, kavramın iki farklı yorumu ve uygulamasının bulunduğu
görülmektedir. Bunlardan, katı laiklik anlayışına göre din, bireyin sadece
vicdanında yer bulan, bunun dışına çıkarak toplumsal ve kamusal alana
kesinlikle yansımaması gereken bir olgudur. Laikliğin
daha esnek ya da özgürlükçü yorumu ise dinin bireysel boyutunun yanında aynı
zamanda toplumsal bir olgu olduğu tespitinden yola çıkmaktadır. Bu laiklik
anlayışı, dini sadece bireyin iç dünyasına hapsetmemekte, onu bireysel ve
kollektif kimliğin önemli bir unsuru olarak görmekte, toplumsal görünürlüğüne
imkân tanımaktadır. Laik bir siyasal sistemde, dini konulardaki bireysel
tercihler ve bunların şekillendirdiği yaşam tarzı devletin müdahalesi dışında
ancak, koruması altındadır. Bu anlamda laiklik ilkesi din ve vicdan
özgürlüğünün güvencesidir. Dinler
ve inançlar, mensuplarının yaşam biçimlerini, kimliklerini ve diğer insanlarla
ilişkilerini etkiler. Din ve inanç yönünden toplumların çeşitlilik arzettiği,
toplumda farklı dinlerin, inançların ya da inançsızlıkların bulunduğu da
tarihsel ve sosyolojik bir gerçekliktir. Bu nedenle, demokratik ve laik
devletin temel amaçlarından biri, toplumsal çeşitliliği koruyarak, bireylerin
sahip oldukları inançlarıyla barış içinde bir arada yaşabilecekleri siyasal
düzenleri inşa etmektir. Laiklik,
devletin din ve inançlar karşısında tarafsızlığını sağlayan, devletin din ve
inançlar karşısındaki hukuki konumunu, görev ve yetkileri ile sınırlarını
belirleyen anayasal bir ilkedir. Laik devlet, resmî bir dine sahip olmayan, din
ve inançlar karşısında eşit mesafede duran, bireylerin dini inançlarını barış
içerisinde serbestçe öğrenebilecekleri ve yaşayabilecekleri bir hukuki düzeni
tesis eden, din ve vicdan hürriyetini güvence altına alan devlettir. Devletle
dinin ayrılığı, din ve vicdan hürriyetinin bir gereği olmanın yanında, dinin
siyasi müdahalelerden korunması ve bağımsızlığını sürdürmesi için de
gereklidir. Farklı
dini inançlara sahip olanlar ya da herhangi bir inanca sahip olmayanlar laik
devletin koruması altındadır. Nitekim Anayasa'nın 2. maddesinin gerekçesinde
yapılan tanıma göre, 'Hiçbir zaman dinsizlik anlamına gelmeyen lâiklik,
her ferdin istediği inanca, mezhebe sahip olabilmesi, ibadetini yapabilmesi ve
dinî inançlarından dolayı diğer vatandaşlardan farklı bir muameleye tâbi
kılınmaması anlamına gelir.' Devlet, din ve vicdan özgürlüğünün
gerçekleşebileceği ortamı hazırlamak için gerekli önlemleri almak zorundadır. Bu
anlamda laiklik, devlete negatif ve pozitif yükümlülükler yüklemektedir.
Negatif yükümlülük, devletin bir dini ya da inancı resmî olarak benimsememesini
ve bireylerin din ve vicdan hürriyetine zorunlu nedenler olmadıkça müdahale
etmemesini gerektirmektedir. Pozitif yükümlülük ise devletin, din ve vicdan
hürriyetinin önündeki engelleri kaldırması, kişilerin inandıkları gibi
yaşayabileceği uygun bir ortamı ve bunun için gerekli imkânları sağlaması
ödevini beraberinde getirmektedir. Laikliğin
devlete yüklediği pozitif yükümlülüğün kaynağı, Anayasa'nın 5. ve 24.
maddeleridir. Anayasa'nın 5. maddesine göre, Devletin, temel amaç ve
görevlerinden biri 'kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk
devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal,
ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının
gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.' İnsan
haklarına ilişkin milletlerarası antlaşmalarda da korunan din ve vicdan
hürriyeti, bireyin manevi gelişimine hizmet eden temel hak ve hürriyetlerin
başında gelmektedir. Din eğitimi ve öğretimi, Anayasa'nın 24. maddesinde din ve
vicdan hürriyetinin bir gereği olarak kabul edilmiştir. Bu maddede, öncelikle
din eğitimi ve öğretiminin devletin gözetim ve denetimi altında yapılacağı, din
kültürü ve ahlak öğretiminin ilk ve ortaöğretimde okutulan zorunlu dersler
arasında olduğu, bunun dışındaki din eğitim ve öğretiminin ise ancak kişilerin
kendi isteğine, küçüklerin de kanuni temsilcisinin talebine bağlı olduğu
belirtilmektedir. Laik
devlet, dinler karşısında tarafsız olmakla birlikte, toplumun dini
ihtiyaçlarının karşılanması konusunda kayıtsız değildir. Laiklik ilkesi, doğup
geliştiği Batı'da, dinin toplumsal ve kamusal alandan tamamen dışlanması
sonucunu doğurmamış, dini ihtiyaçların karşılanmasına yönelik devlet
politikalarını beraberinde getirmiştir. Devlet okullarında ve özel okullarda
öğrencilere din eğitim ve öğretiminin verilmesi bu politikaların başında
gelmektedir. Avrupa
İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Türkiye hakkında verdiği 9.10.2007 günlü
kararında devlet okullarındaki din eğitimi konusunda karşılaştırmalı hukuku da
incelemiştir. AİHM'nin tespitlerine göre, Avrupa Konseyine üye inceleme konusu
46 ülkeden 43'ü devlet okullarında öğrencilere din dersleri sunmaktadır. 46
ülkeden 26'sında bu eğitim zorunlu dersler arasındadır. Ancak, bu zorunluluğun
biçim ve derecesi ülkelere göre değişmektedir. Bazı ülkeler, din derslerini
mutlak olarak zorunlu tutarken, diğerleri ise bu derslerden muafiyetlere ve
alternatif derslerin alınmasına imkân tanımaktadır. ( Hasan ve Eylem
Zengin/TÜRKİYE, Başvuru No: 1448/04, K.T: 09.10.2007,  par. 30'34 ). Türkiye'de,
430 sayılı Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile başlayan süreçte din eğitimi veren
okulların devlet tarafından kurulması öngörülmüş ve bu alanda özel okulların
açılması yasaklanmıştır.  5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun
3.maddesi uyarınca, 'din eğitimi-öğretimi yapan kurumların aynı veya
benzeri özel öğretim kurumları açılamaz.' Dolayısıyla, devlet bir
taraftan din eğitimi-öğretimi yapan kurumların açılması, diğer taraftan da
okullardaki din eğitimi ve öğretimine ilişkin zorunlu ve seçmeli dersleri
belirleme konusunda tekel konumundadır. Bireylerin devlet kurumları dışında din
eğitim ve öğretimi alabilecekleri kurumsal alternatiflerinin bulunmadığı
gerçeği, laikliğin devlete yüklediği pozitif yükümlülüğü daha anlaşılır ve
önemli hale getirmektedir. Buna
göre, dava konusu kural, devletin din eğitimi konusunda üstlendiği pozitif
yükümlülüğün bir gereğidir. Kuralla getirilen isteğe bağlı seçmeli derslerin,
kişilerin kendi isteği ve küçüklerin de kanuni temsilcisinin talebi kapsamında
sağlanacak olan din eğitim ve öğretiminin gereği olduğu açıktır. Öte
yandan, kanun koyucunun 'Hz. Peygamberimizin Hayatı' ismini
tercih etmesi zorunlu olarak İslam dini ile devlet arasında bir aidiyet
ilişkisinin kurulması sonucunu doğurmaz. Her şeyden önce, kuralla getirilen
isteğe bağlı seçmeli bir derstir. Dersin muhatabı da bu dersi seçecek olan
öğrencilerdir. Dolayısıyla, dersin isminin o dersi seçecekler dikkate alınarak
belirlendiği anlaşılmaktadır. İkincisi, diğer isteğe bağlı seçmeli ders
olan 'Kur'an' dersinin yanına yüceltme ifadesi olan 'Kerim' sıfatının
eklenmesine benzer şekilde 'Hz. Peygamberimizin Hayatı' isminin
kullanılmasının, aidiyetlik kurmaktan ziyade, o dinin mensuplarının
kutsallarına saygıyı ifade etmektedir. Kaldı
ki, bir bütün olarak bakıldığında, Türkiye'de baştan beri laiklik ilkesinin anayasal
düzeyde ve uygulamada Devlet ile İslam dini arasındaki kurumsal ilişkiyi mutlak
surette dışladığı da söylenemez. Anayasa, resmî bir dine yer vermemekle
birlikte, çoğunluk dininin mensuplarının inanç, ibadet ve eğitim gibi
ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik resmî mekanizmalar öngörmüştür. Anayasa'nın
136. maddesi,  Diyanet İşleri Başkanlığını 'laiklik ilkesi
doğrultusunda' özel kanununda gösterilen görevleri yerine getirmek
üzere, genel idare içinde yer alan bir anayasal kurum olarak tanımlamıştır.
1965 tarihli 633 sayılı Kanun'un 1. maddesi uyarınca, bu anayasal kurumun
amacı, 'İslam Dininin inançları, ibadet ve ahlak esasları ile ilgili
işleri yürütmek, din konusunda toplumu aydınlatmak ve ibadet yerlerini
yönetmek' olarak belirlenmiştir. Benzer
şekilde, Anayasa'nın 174. maddesinde 'Türkiye Cumhuriyetinin laiklik
niteliğini koruma amacını güden' ve Anayasa'ya aykırı olduğu şeklinde
anlaşılamayacağı ve yorumlanamayacağı güvence altına alınmış bulunan inkılap
kanunlarının başında '3 Mart 1340 tarihli ve 430 sayılı Tevhidi
Tedrisat Kanunu' gelmektedir. Bu Kanun'un 4. maddesine göre, 'Maarif
Vekaleti yüksek diniyat mütehassısları yetiştirilmek üzere Darülfünunda bir
İlahiyat Fakültesi tesis ve imamet ve hitabet gibi hidematı diniyenin ifası
vazifesiyle mükellef memurların yetişmesi için de aynı mektepler küşat
edecektir.' Buradaki 'imamet' ve 'hitabet' gibi
kavramların İslam dinine ait kavramlar olduğu, dolayısıyla Milli Eğitim
Bakanlığına tevdi edilen görevin, bu dinin mensuplarının dini hizmetlerini
yerine getirecek kişileri yetiştirecek eğitim kurumlarının açılması görevi
olduğu açıktır. Sonuç
olarak, Anayasa, dini hizmetleri toplumsal bir ihtiyaç olarak görmekte ve
devlete bu ihtiyaçların karşılanması yönünde yükümlülükler yüklemektedir.
Anayasa'nın 24. maddesinde din eğitimi ve öğretiminin devletin gözetim ve
denetimi altında yapılmasına dair düzenleme de bunu göstermektedir. Anayasa'da
ifadesini bulan laiklik ilkesi, bir yandan dinin devletin esaslarını
belirlemesini engellemekte, diğer yandan da din eğitim ve öğretimi dâhil dini
hizmetlerin devlet eliyle verilmesine imkân tanımaktadır. Bu nedenle, dava
konusu kural, Anayasa'nın 2. ve 24. maddeleriyle uyum içindedir. Dava
dilekçesinde, dava konusu kuralın sadece bir dinin mensuplarının yararlanacağı
isteğe bağlı seçmeli din dersine yer vererek, diğer dinlerin mensuplarına
yönelik seçmeli dersleri Bakanlığın takdirine bırakmasının Anayasa'nın 10.
maddesinde korunan 'kanun önünde eşitlik' ilkesine de aykırı
olduğu ileri sürülmektedir. Anayasa'da
korunan eşitlik ilkesi, aynı durumda olanlara aynı, farklı konumda olanlara da
farklı kuralların uygulanmasını gerektirmektedir. Dava
konusu kuralla, toplumun çoğunluğunun mensubu olduğu İslam dininin kutsal kitabı
olan Kur'an-ı Kerim ve Peygamberinin hayatıyla ilgili bilgileri içeren
derslerin isteğe bağlı seçmeli ders olarak okutulmasının doğrudan kanunla
öngörülmüş olması, diğer ilahi kitaplar ve peygamberlerin hayatının
seçmeli ders olarak okutulamayacağı anlamına gelmemektedir. 1739 sayılı
Kanun'un 25. maddesinin dava konusu kuralı da içeren birinci fıkrasının son
cümlesiyle, Bakanlığa, ortaokul ve liselerde okutulacak diğer seçimlik dersleri
belirleme yetkisi verilmektedir. Bu yönde toplumsal bir ihtiyacın doğması
halinde, Bakanlıkça diğer dinlerin ilahi kitapları ile peygamberlerinin
hayatının seçmeli ders olarak okutulmasının önünde herhangi bir yasal engel
bulunmamaktadır. Diğer
yandan, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin kuruluşu öncesine giden bazı toplumsal
ve siyasal olayların azınlık dinlerinin mensuplarına özgü hukuki düzenlemeleri
beraberinde getirdiği de bir gerçektir. Dolayısıyla, dava konusu kuralın diğer
dinlerin mensupları aleyhine bir eşitsizliğe neden olup olmadığını incelerken,
sistematik yorum gereği hukuk düzenini bir bütün olarak ele almak, konuyu
mevzuattaki diğer hükümlerle birlikte değerlendirmek gerekecektir. Türkiye
Cumhuriyeti Devletinin kurucu belgelerinden olan Lozan Antlaşması, azınlıkların
haklarını düzenleyen en önemli hukuki metinlerden biridir. Antlaşmanın 'Azınlıkların
Korunması' başlıklı üçüncü faslında (m.37-44), Türkiye'de yaşayan gayri
müslim azınlıkların hukuku düzenlenmektedir. Antlaşma'nın 37. maddesine
göre, 'Türkiye, 38'den 44'e kadar olan Maddelerde musarrah ahkâmın
kavanini asliye şeklinde tanınmasını ve hiç bir kanun, hiç bir nizam ve hiç bir
muamelei resmiyenin bu ahkâma münafi veya muarız olmamasını ve hiç bir kanun,
hiç bir nizam ve hiç bir muamelei resmiyenin ahkâmı mezkûreye ihrazı tefevvuk
etmemesini taahhüt eder.' Böylece,
Türk hukukunun ayrıcalıklı bir parçası haline gelen Lozan Antlaşması'nın
Anayasa'nın 90. maddesi kapsamında kanun hükmünde olduğu açıktır. Nitekim
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, AİHM önündeki bir davada yaptığı savunmada, Lozan
Antlaşması gereğince, Musevi ve Hıristiyan öğrencilerin zorunlu din kültürü ve
ahlak bilgisi derslerinden muaf tutulduğunu bildirmiştir. ( Hasan ve Eylem
Zengin/TÜRKİYE, par.44 ). Lozan
Antlaşması, Türkiye'nin tüm ahalisinin din farkı gözetilmeksizin kanun önünde
eşit olduklarını ve Türkiye tebaası gayri müslim azınlıkların, müslümanların
sahip oldukları aynı medeni ve siyasi haklardan istifade edeceklerini
belirtmiştir. Antlaşma'nın 39. maddesine göre, 'Gayri müslim
akalliyetlere mensup Türk tebaası, müslümanların istifade ettikleri ayni hukuku
medeniye ve siyasiyeden istifade edeceklerdir.' Azınlıklar, 40. madde
gereğince de, 'hukuken ve fiilen diğer Türk tebaaya tatbik edilen ayni
teminattan müstefit olacaklar ve bilhassa' her türlü mektep ve sair muessesatı
talim ve terbiyeyi tesis, idare ve murakabe etmek ve buralarda kendi
lisanlarını serbestçe istimal ve ayini dinilerini serbestçe icra etmek
hususlarında müsavi bir hakka malik bulunacaklardır'. Bunların
dışında, Lozan Antlaşması, Müslüman olmayan azınlıklara muamele konusunda da
önemli ayrıcalıklar getirmiştir. Antlaşma'nın 43. maddesine göre, 'Gayri
Müslim akalliyetlere mensup Türk tebaası, ahkamı itikadiyelerine mugayir veya
dini ayinlerini herhangi bir muamelenin ifasına mecbur tutulmayacakları gibi
hafta tatilleri gününde mahkemelerde ispatı vücut etmekten veya her hangi bir
muamelei kanuniye icrasından istinkaf ettiklerinden dolayı bunların hiç bir
hakları sakıt olmayacaktır.' Dava
konusu kural, Lozan Antlaşması'nın hükümleriyle birlikte değerlendirildiğinde
din eğitimi ve öğretimi konusunda diğer dinlerin mensuplarına ayrımcılık
yapılmadığı anlaşılmaktadır. Kişilere
din ve vicdan özgürlüğü alanında seçenekler sunan, toplumu oluşturan bireylerin
bu alandaki yaygın ve müşterek ihtiyaçlarının karşılanmasını kolaylaştıran
tedbir ve uygulamalar laiklik ilkesine aykırı olarak görülemez. Nitekim hemen
her ülkenin din eğitim ve öğretimi, hâkim dine belli bir ağırlık vermekte,
diğer dinler karşısında çoğunluk dininin mensuplarına bazı öncelikler
tanımaktadır. AİHM de objektif ve gerekli olduğu takdirde bu farklı muamelenin
Sözleşme'ye aykırılık teşkil etmeyeceğini belirtmiştir. AİHM'in
Büyük Dairesi de, Lautsi/İTALYA (2011) davasında, Hıristiyanlığın
sembollerinden olan çarmıha gerilmiş İsa figürünün sınıflarda asılı olmasının
çoğunluk dini olan Hıristiyanlığın okul ortamında baskın bir görünürlüğe sahip
olması anlamına geldiğini kabul etmiştir. Ancak, Mahkeme'ye göre, bu durum tek
başına çoğulculuk ilkelerinden uzaklaşma ve ideoloji aşılama (indoctrination)
anlamına gelmemekte, dolayısıyla din eğitimini güvenceye alan Sözleşme'nin 1
No'lu Protokolünün 2. maddesine aykırılık teşkil etmemektedir (Başvuru
No: 30814/06, K.T: 18.03.2011, par. 71). AİHM,
Hasan ve Eylem Zengin/TÜRKİYE (2007) kararında da, devletin laik
niteliğine karşın İslam'ın Türkiye'de çoğunluk dini olduğu gerçeği
karşısında, 'Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi' müfredatında diğer
dinlere kıyasla İslam dinine daha fazla yer ve öncelik verilmesinin, tek başına
çoğulculuk ve objektiflik ilkelerinden sapma anlamına gelmeyeceğini
belirtmiştir (par. 63). Bu
açıklamalar ışığında, dava konusu kuralın diğer dinlerin mensupları aleyhine
bir düzenleme getirmediği, dolayısıyla Anayasa'nın 10. maddesinde korunan
eşitlik ilkesine aykırı olmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca,
dava dilekçesinde Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde açılan Kur'an
kurslarında gerekli dini bilgilerin verildiği gerçeği karşısında, Milli Eğitim
Bakanlığına bağlı okullarda 'Kur'an-ı Kerim' ve 'Siyer' derslerinin
verilmesinin eğitimin birliği ilkesine, dolayısıyla 430 sayılı Tevhidi Tedrisat
Kanunu'nun korunduğu Anayasa'nın 174. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmektedir. Diyanet
İşleri Başkanlığı'nın kuruluş kanunu gereğince kendisine verilen görevleri
yerine getirmek için açtığı kursların, dava konusu kuralla yapılan düzenlemeden
farklı olduğu açıktır. Öncelikle, iki eğitim ve öğretim arasında nitelik farkı
bulunmaktadır. Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesindeki kurslar, örgün eğitim
değil yaygın eğitim faaliyetidir. İkincisi, dava konusu kuralla öğrencilere ve
kanuni temsilcilerine din eğitimi ve öğretimi konusunda seçenek tanınmaktadır.
En önemlisi her iki kurum tarafından sağlanan din eğitimi ve öğretimi, devletin
gözetim ve denetimi altındadır. Kaldı ki, 430 sayılı Kanun'un 1. maddesine göre, 'Türkiye
dahilindeki bütün müessesatı ilmiye ve tedrisiye Maarif Vekaletine merbuttur.' Dava
konusu kural da Milli Eğitim Bakanlığı bünyesindeki okullarda verilecek isteğe
bağlı seçmeli dersleri düzenlemektedir. Bu yönüyle kuralda, Anayasa'nın 174.
maddesinde yer alan eğitimin birliği ilkesine bir aykırılık söz konusu
değildir. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın Başlangıç'ı
ile 2., 10., 24. ve 174. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi
gerekir. Fulya KANTARCIOĞLU ve Mehmet ERTEN bu görüşe katılmamışlardır. Kuralın, Anayasa'nın 14., 17., 27., 41., 42., 65., 90., 153.,
163. ve 166. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. 2- Fıkranın Kalan Bölümü Dava
dilekçesinde, imam hatip ortaokullarının açılması ve mesleki seçmeli
derslerin konulduğu ilköğretimin ikinci kademesinin 9'10 yaşlarında
başlatılmasının çocukların öğrenmelerini değil, koşullandırılmalarını sağlamayı
amaçladığı ve bu durumun çağdaş bilim ve eğitim esaslarına aykırılık
oluşturduğu gibi devletin her türlü istismara karşı çocukları koruyucu
önlemleri alma göreviyle de bağdaşmadığı, temel eğitim sisteminin
değiştirilmesini öngören kuralın, 2007-2013 dönemini kapsayan Dokuzuncu
Kalkınma Planı'nda yer alan hedeflerle uyumlu olmadığı, öte yandan kuralın,
Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşülmeden yasalaşmasının Anayasa'nın 166.
maddesine aykırılık oluşturduğu, ayrıca Anayasa Mahkemesinin 16.9.1998
günlü, E.1997/62, K.1998/52 sayılı kararında yer alan gerekçelerin gözetilmediği
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 10., 14., 17., 24.,
27., 41., 42., 65., 90., 153., 163., 166. ve 174. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. Dava
konusu kuralla, ilköğretim kurumlarının, dört yıl süreli ve zorunlu ilkokullar,
dört yıl süreli ve zorunlu ortaokullar şeklinde iki kademeden oluşacağı
belirtilerek, Kanun'un 2. maddesiyle 222 sayılı Kanun'un 7. maddesinde yapılan
değişiklikle paralellik sağlanmıştır. Kuralda ayrıca, ilköğretimin ikinci
kademesini oluşturan ortaokulların, ortaokullar ve imam-hatip ortaokulları
şeklinde iki kısma ayrılması ve gerek ortaokulların gerekse imam-hatip
ortaokullarının, farklı programlar arasında tercihe imkân verecek şekilde
oluşturulması öngörülmüştür. Bunun yanında, ortaokullar ile imam-hatip
ortaokullarında lise eğitimini destekleyecek şekilde öğrencilerin yetenek,
gelişim ve tercihlerine göre seçimlik dersler oluşturulması kurala
bağlanmıştır. Ortaokul ve liselerde okutulacak diğer seçmeli dersler ile
imam-hatip ortaokulları ve diğer ortaokullar için oluşturulacak program
seçeneklerinin belirlenmesi hususunda Bakanlığa yetki verilmiştir. Fıkranın
üçüncü cümlesi için açıklanan gerekçelerle kuralın, imam-hatip ortaokullarının
açılmasını öngören bölümü Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 10., 24. ve 174.
maddelerine aykırı değildir. Öte
yandan, 222 sayılı Kanun'un 3. maddesi ve 1739 sayılı Kanun'un 22. maddesi
için açıklanan gerekçelerle dava konusu kural, Anayasa'nın 166. maddesine
aykırı değildir. Anayasa'nın
42. maddesinin üçüncü fıkrasında, eğitim ve öğretimin, Atatürk ilkeleri ve
inkılâpları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, devletin
gözetim ve denetimi altında yapılacağı; 41. maddesinin dördüncü fıkrasında ise
devletin, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri
almakla yükümlü olduğu kurala bağlanmıştır. 6287
sayılı Kanun'un genel gerekçesinde, mesleki eğitimden arzu edilen düzeyde
yararlanabilmek için, öğrencinin ilgi ve beceri alanlarının küçük yaşlardan
itibaren tespit edilerek gerekli yöneltme ve yönlendirmelerin yapılmasının şart
olduğu ancak, 14 yaşını bitirene kadar henüz hiçbir meslek dalına yönelik temel
ve hazırlayıcı eğitim almamış bir öğrencinin, bu yaştan sonra yapılacak yöneltme
ve yönlendirmeler sonucunda alacağı mesleki eğitimin arzu edilen kaliteyi
sağlamaktan uzak kalacağı, böyle bir süreçte yapılacak tercihlerin de bilinçli
ve doğru tercihler olmasını beklemenin mümkün olmadığı belirtilmiştir. Dava
konusu kural, genel gerekçedeki bu açıklamalarla birlikte değerlendirildiğinde,
ortaokulların farklı programlar arasında tercihe imkân verecek şekilde
oluşturmasıyla kastedilen hususun, ortaokullarda mesleki ve teknik eğitim
verilmesi olmayıp, öğrencilere ilgi, yetenek ve becerilerine göre seçimlik ders
imkânlarının sunulmasından ibaret bulunduğu ve amacın, yönlendirme sürecini
daha erken yaşlarda başlatmak olduğu anlaşılmaktadır. Çağdaş
ve bilimsel eğitimin temel hedeflerinden biri, öğrencinin, ilgi, yetenek ve
becerilerine uygun meslek seçimini yapmasını sağlamaktır. Nitekim 1739 sayılı
Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 6. maddesinde 'yöneltme', millî
eğitimin temel ilkeleri arasında sayılmış ve fertlerin, eğitimleri süresince,
ilgi ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrultusunda çeşitli programlara veya
okullara yöneltilerek yetiştirilecekleri, millî eğitim sisteminin, her
bakımdan, bu yöneltmeyi gerçekleştirecek biçimde düzenleneceği kurala
bağlanmıştır. Bu itibarla, yönlendirme sürecinin bir parçası olarak
ortaokullarda, öğrencilerin ilgi, yetenek ve becerilerinin ortaya çıkmasına
yardımcı olmak amacıyla seçimlik derslerden oluşan farklı programların
oluşturulması, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına aykırı olmadığı gibi millî
eğitimin temel hedeflerine de uygundur. Diğer
taraftan, seçimlik ders olanağı sunulmasından ibaret olan farklı program
uygulamasının, çocuğu fiziksel, ruhsal, cinsel ya da sosyal olarak zarara
uğratması söz konusu olmadığından bu uygulamanın, çocuğun istismarı olarak
yorumlanması da olanaksızdır. Anayasa'nın
153. maddesinin birinci fıkrasında, Anayasa Mahkemesi kararlarının kesin
olduğu; altıncı fıkrasında ise Anayasa Mahkemesi kararlarının Resmî
Gazete'de hemen yayımlanacağı ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare
makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlayacağı kurala bağlanmıştır. Yasama
organı, yasama yetkisinin genelliği ilkesi uyarınca, Anayasa'ya aykırı olmamak
kaydıyla, toplumsal ihtiyaçların giderilmesine ilişkin mevcut çözüm yolları
arasından birini tercih ederek kanunlaştırmakta takdir yetkisine sahiptir.
Anayasa Mahkemesinin, yasama organının ürettiği çözümün Anayasa'ya uygun
olduğunu saptamış olması, kanunun değiştirilerek Anayasa'ya aykırı olmayan
başka bir çözüm yolunun benimsenmesine engel değildir. Bu bağlamda Anayasa
Mahkemesinin 4306 sayılı Kanunla getirilen sekiz yıllık kesintisiz ilköğretimin
Anayasa'ya uygun olduğuna karar vermiş olması, yasama organının ilköğretimin
kesintisiz olmasından vazgeçerek kademelendirilmiş bir ilköğretim sistemini
kurmasına engel teşkil etmez. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2., 10., 24.,
41., 42., 153., 166. ve 174. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi
gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 17., 27., 65., 90.
ve 163. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. E- Kanun'un 12. Maddesiyle 5.6.1986 Günlü, 3308
sayılı Kanun'un 18. Maddesinin Birinci Fıkrasında Yer Alan ' yüzde onundan
fazla ' İbaresinin Madde Metninden Çıkarılmasına İlişkin Hükmün İncelenmesi Dava
dilekçesinde, 3308 sayılı Kanun'un 18. maddesinde yapılmak istenen
değişiklikte işletmelerde çalıştırılabilecek çırak oranı konusunda yüzde on
tavan sınırlamasının kaldırılmasının, çocukların asıl işgücüne dönüşmesine yol
açacağı, bu durumun, Çocuk Hakları Sözleşmesi ile Sanayi İşyerlerine
Alınacak Çocukların Asgari Yaş Sınırını Belirleyen 59 Sayılı Uluslararası
Çalışma Sözleşmesi'ne aykırı olduğu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 5.,
10., 17., 42., 65. ve 90. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca, ilgisi nedeniyle
dava konusu kural Anayasa'nın 41. maddesi yönünden de incelenmiştir. Dava
konusu kuralla değişiklik yapılan 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanunu'nun 18.
maddesi, işletmelerde meslek eğitimini düzenlemektedir. Söz konusu maddenin
birinci fıkrasıyla, on ve daha fazla personel çalıştıran işletmelere,
çalıştırdıkları personel sayısının yüzde beşinden az, yüzde onundan da fazla
olmamak üzere mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumu öğrencilerine beceri
eğitimi yaptırmaları zorunluluğu getirilmiştir. Kural, sözü edilen maddenin
birinci fıkrasıyla işletmelerin beceri eğitimi yaptırmak zorunda oldukları
öğrenci sayısına getirilen yüzde onluk üst sınırın kaldırılmasını öngörmektedir. Anayasa'nın 41. maddesinin dördüncü fıkrasında, devletin, her
türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri almakla yükümlü
olduğu kurala bağlanmıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 42. maddesinin beşinci
fıkrasında, ilköğretimin, kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunlu ve devlet
okullarında parasız olduğu hükmü yer almaktadır. 9.12.1994
günlü, 4058 sayılı Kanunla onaylanan Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair
Sözleşme'nin 28. ve 32. maddelerinde, çocuğun eğitim hakkının varlığı kabul
edilmekte, taraf devletlere, ilköğretimin parasız ve zorunlu yapılması,
ortaöğretim sistemlerinin genel olduğu kadar mesleki nitelikte de olmak üzere
örgütlenmesi, eğitim ve meslek seçimine ilişkin bilgi ve rehberliği bütün
çocuklar için elde edilir hale getirme ve çocuğun ekonomik sömürüye ve
eğitimine zarar verecek nitelikte çalıştırılmasına karşı koruma yükümlülüğü
getirilmektedir. 26.11.1992
günlü, 3849 sayılı Kanunla onaylanan Sanayi İşyerlerine Alınacak Çocukların
Asgari Yaş Sınırını Belirleyen 59 Sayılı Uluslararası Çalışma Sözleşmesi'nin 2.
maddesinde, on beş yaşın altındaki çocukların kamu ve özel sektör sanayi
işletmelerinde ya da bunların alt birimlerinde çalıştırılamayacağı kuralı
bulunmakta; 3. maddesinde ise bu kuralın kamu makamları tarafından denetlenmek
kaydıyla teknik okullarda çocuklar tarafından yapılan işlere uygulanmayacağı
belirtilmektedir. Yine,
26.11.1992 günlü, 3850 sayılı Kanunla onaylanan İnsan Kaynaklarının
Değerlendirilmesinde Mesleki Eğitim ve Yönlendirmenin Yeri Hakkındaki 142
Sayılı Uluslararası Çalışma Sözleşmesi'nin 1. maddesinde, her üyenin bu
Sözleşme'de belirtilen hedefleri dikkate alarak, resmî eğitim sistemi içinde
veya bunun dışında yer alacak şekilde, genel, teknik ve mesleki eğitime, eğitim
ve mesleki rehberliğe ve mesleki eğitime ilişkin açık, esnek ve tamamlayıcı
sistemleri oluşturup geliştireceği kuralı yer almaktadır. Anayasa'nın
41. ve 42. maddelerinde benimsenen ilkelerle öz yönünden bir farklılık
içermeyen söz konusu uluslararası sözleşmelerde, çocuğun temel eğitim ve
mesleki-teknik eğitim hakkı kabul edilerek, taraf devletlere bu hakların
gereğini yerine getirme ve çocuk emeğinin sömürüsünü önleme ödevi yüklenmiştir. Beceri
eğitimi, mesleki ve teknik okullarda okuyan öğrencilerin eğitimlerinin bir
parçası olup, okullarda öğrendikleri teorik bilgileri uygulamaya
aktarabilmelerini sağlamaktadır.  On ve daha fazla işçi çalıştıran
işletmelerin beceri eğitimi yaptırmakla yükümlü kılındıkları öğrenci sayısına
getirilen yüzde on üst sınırının kaldırılmasıyla, beceri eğitimi verilen
ortamların artırılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla
değişikliğin, uluslararası sözleşmelerle çocuklara tanınan mesleki ve teknik
eğitim hakkının işlevselleştirilmesine yönelik olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Açıklanan
nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 41. ve 42. maddelerine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Fulya
KANTARCIOĞLU, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT ve Engin YILDIRIM bu
görüşe katılmamışlardır. Kuralın, Anayasa'nın
5., 10., 17., 65. ve 90 maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. F- Kanun'un 13. Maddesiyle 16.8.1997 Günlü, 4306 Sayılı
Kanun'un Geçici 1. Maddesinin (A) Fıkrasının (2) Numaralı Bendinin (c) Alt
Bendinde Yer Alan ' sekiz yıllık kesintisiz ilköğretim ' İbaresinin ' ilköğretim
ve ortaöğretim ' Şeklinde Değiştirilmesi ve Maddede Yer Alan ' sekiz
yıllık kesintisiz ' İbarelerinin Madde Metninden Çıkarılmasına İlişkin
Hükmün İncelenmesi Dava
dilekçesinde, ilköğretimin kademelendirilmesini öngören 222 sayılı Kanun'un 7.
maddesi ile 1739 sayılı Kanun'un 25. maddesinin birinci fıkrasına ilişkin
Anayasa'ya aykırılık iddiaları bu kural yönünden de tekrarlanmış ve kuralın, Anayasa'nın 2.,
5., 10., 14., 17., 24., 27., 42., 65. ve 163.maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Dava
konusu kuralla değişiklik yapılan 4306 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesi, zorunlu
ilköğretimin sekiz yıla çıkarılması nedeniyle ihtiyaç duyulan ek giderlerin
karşılanması amacıyla ihdas edilen ve vergi benzeri mali yüküm niteliğinde
olan eğitime katkı payının tarhı, tahakkuku, tahsili ve harcanmasına ilişkin
usul ve esasları düzenlemektedir. Dava konusu kuralla, 4306 sayılı Kanun'un
geçici 1. maddesinin muhtelif yerlerinde geçen 'sekiz yıllık
kesintisiz' ibareleri madde metninden çıkarılarak kuralın 222 sayılı
Kanun ile 1739 sayılı Kanun'da yapılan diğer değişikliklerle uyumlu hale
gelmesi sağlanmıştır. Öte yandan değişiklikle, eğitime katkı payı gelirlerinin
sadece ilköğretim giderleri için değil, ortaöğretim giderleri için de
harcanabilmesi olanaklı hale getirilmiştir. Dava
konusu kural, sekiz yıllık kesintisiz ilköğretimin, dört yıl süreli ve
zorunlu ilkokul, dört yıl süreli ve zorunlu ortaokul şeklinde
kademelendirilmesini öngören kurallarla bütünlük sağlama amaçlı olarak yapılan
şekli düzenleme niteliği taşıdığından, 222 sayılı Kanun'un 7. maddesi ve 1739
sayılı Kanun'un 25. maddesinin birinci fıkrası için belirtilen gerekçeler bu
kural yönünden de geçerlidir. Açıklanan
nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 42.  maddesine aykırı değildir.
İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın,
Anayasa'nın 2., 5., 10., 14., 17., 24., 27., 65.
ve 163. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. G- Kanun'un 14. Maddesiyle Değiştirilen 2547 Sayılı Kanun'un 45.
Maddesinin (a),
(b), (c), (d) ve (e) Bentleri İle  (f) Bendinin Birinci Cümlesinde Yer
Alan ''ile ortaöğretimin tamamını yurt dışında tamamlayan
öğrencilerin'' İbaresinin İncelenmesi 1-
(a) ve (b) Bentlerinin İncelenmesi a-
Kuralların Anlam ve Kapsamı 2547
sayılı Kanun'un 45. maddesinin (a) bendiyle yükseköğretim kurumlarına giriş ve
yerleştirme işlemlerinin usul ve esaslarının belirlenmesi hususunda
Yükseköğretim Kuruluna (YÖK) yetki verilmiştir. YÖK, yükseköğretim kurumlarına
giriş ve yerleştirme işlemlerine ilişkin usul ve esasları belirlerken, imkân ve
fırsat eşitliğini sağlayacak tedbirleri almakla yükümlü kılınmıştır. Maddenin
(b) bendinin birinci cümlesiyle yükseköğretim kurumlarına girişin merkezi sınavla
olacağı kurala bağlanmış ve uygulanacak sınavın esaslarını belirlemesi
hususunda YÖK yetkili kılınmıştır. Anılan bendin ikinci cümlesinde, yerleştirme
puanlarının hesaplanmasında adayların ortaöğretim başarılarının dikkate
alınacağı belirtildikten sonra üçüncü ve dördüncü cümlelerinde, ortaöğretim
başarı puanının nasıl hesaplanacağı açıklanmıştır. Buna göre, ortaöğretim
bitirme başarı notlarının en küçüğü ikiyüzelli, en büyüğü beşyüz olmak üzere
ortaöğretim başarı puanına dönüştürülmesi ve ortaöğretim başarı puanının yüzde
onikisinin yerleştirme puanı hesaplanırken merkezî sınavdan alınan puana
eklenmesi öngörülmüştür. 2547
sayılı Kanun'un 45. maddesinin önceki şeklinde yükseköğretime giriş için
yapılacak sınava eklenecek ortaöğretim başarı puanının hesaplama yönteminin YÖK
tarafından belirlenmesi söz konusu iken dava konusu kuralla ortaöğretim başarı
puanının ne şekilde hesaplanacağı doğrudan Kanunla düzenlenmek suretiyle YÖK'ün
bu yetkisi kaldırılmıştır. b-
Anayasa'ya Aykırılık Sorunu aa-
Anayasa'nın 131. Maddesi Yönünden İnceleme Dava
dilekçesinde, merkezî sınav notunu etkileyecek ortaöğretim başarı puanını
hesaplama yöntemini belirleme yetkisinin YÖK'e bırakılması anayasal bir
zorunluluk olduğu halde bu hususun doğrudan kanunla düzenlendiği belirtilerek
kuralların, Anayasa'nın 131. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın
131. maddesinin birinci fıkrasında, YÖK'ün görevleri;  yükseköğretim
kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek,
yükseköğretim kurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma
faaliyetlerini yönlendirmek, bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler
doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen
kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının
yetiştirilmesi için planlama yapmak şeklinde sayılmıştır. Anayasa'da
yükseköğretim kurumlarına girişte uygulanacak merkezî sınav notunu etkileyecek
ortaöğretim başarı notunun hesaplama yöntemini belirleme yetkisinin YÖK'e ait
olduğu yolunda doğrudan bir hüküm bulunmadığı gibi dolaylı olarak da bunu
zorunlu kılan herhangi bir düzenleme yer almamaktadır. Kanun koyucunun, yasama
yetkisinin genelliği ilkesi gereğince, yükseköğretim kurumlarına girişte
uygulanacak merkezî sınav notunu etkileyecek ortaöğretim başarı puanını hesaplama
yöntemini doğrudan kanunla belirlemesinde Anayasa'ya aykırı bir yön
bulunmamaktadır. Açıklanan
nedenlerle, dava konusu kurallar Anayasa'nın 131. maddesine aykırı değildir. bb-
Anayasa'nın 2. Maddesi Yönünden İnceleme Dava
dilekçesinde, 6287 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle, önceki sistemde uygulanan
ortaöğretim başarı puanının hesaplanmasında, mezun olunan okulun ağırlık puanı
hesaba dâhil edilirken, yeni sistemde bu uygulamadan vazgeçilmesinin, Seviye
Belirleme Sınavında (SBS) başarı göstererek Anadolu, Fen ve Sosyal Bilimler
Liselerini kazanarak yükseköğretime girişte ek puan almaya hak kazanan
öğrencilerin kazanılmış haklarının ihlali sonucunu doğurduğu, zor koşullara
bağlı, müfredatı da ağır olan bu lise öğrencileriyle daha esnek kurallara bağlı
okulların öğrencilerinin eşitlenmesinin, devlete ve eğitim sistemine güveni
zedelendiği ve bu yolla hukuki güvenlik ilkesinin ihlal edildiği belirtilerek
kuralın, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren,
Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla
kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Kazanılmış haklara saygı ilkesi, hukukun genel ilkelerinden
birisini oluşturmaktadır. Kazanılmış hak, özel hukuk ve kamu hukuku alanlarında
genel olarak, bir hak sağlamaya elverişli nesnel yasa kurallarının bireylere
uygulanması ile onlar için doğan öznel hakkın korunmasıdır. Kazanılmış bir
haktan söz edilebilmesi için bu hakkın, yeni yasadan önce yürürlükte olan
kurallara göre bütün sonuçlarıyla fiilen elde edilmiş olması gerekir.
Kazanılmış hak, kişinin bulunduğu statüden doğan, kendisi yönünden kesinleşmiş
ve kişisel niteliğe dönüşmüş haktır. Bir statüye bağlı olarak ileriye dönük beklenen haklar, kazanılmış
hak niteliği taşımadığından, 6287 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinden önce
ortaöğretimde okuyan kişilerin, yükseköğretime giriş sınavında dikkate alınması
gereken ortaöğretim başarı puanının hesaplama yöntemi yönünden kazanılmış
haklarından söz edilebilmesi olanaklı değildir. Diğer
taraftan, hukuk devleti ilkesinin önkoşullarından biri olan hukuk güvenliği ile
kişilerin hukuki güvenliğinin sağlanması amaçlanmaktadır. Hukuk güvenliği
ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve
işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu
güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Kanunların
uzun süreli uygulanmasına güvenerek hayatını yönlendiren, hukuki iş ve
işlemlere girişen bireyin, bu kanunların uygulanacağı yolunda oluşan
beklentisinin mümkün olduğunca korunması gerekmektedir. Ancak, hukuki güvenlik
ilkesi, her türlü beklentinin korunmasını zorunlu kılmaz.  Bir beklentinin
hukuken koruma görebilmesi için, meşru (haklı) beklenti seviyesine ulaşması
gerekmektedir. Beklentinin meşru olup olmadığı tespit edilirken başvurulacak
ölçüt, 'hakkaniyet' tir. Hakkaniyet, Medeni Kanun'da düzenlenmiş
olup, hâkime takdir hakkı tanınan durumlarda, hâkimin bu takdir hakkını somut
olayın özelliklerine uygun olarak ve adalet ilkelerini gözeterek kullanması
anlamına gelmektedir. Her ne kadar hakkaniyet kavramı daha çok medeni hukuk
alanında işlense de aynı zamanda hukukun genel bir ilkesi olduğundan, anayasa
yargısında da dikkate alınmalıdır. Kanun koyucu da tıpkı mahkemeler gibi takdir
yetkisi kullanırken hakkaniyeti gözetmekle yükümlüdür. Nitekim Anayasa
Mahkemesi birçok kararında hukuk devleti ilkesini tanımlarken 'hakkaniyet
ölçütünün gözetilmesini' hukuk devletinin unsuru olarak saymaktadır. Bu
itibarla dava konusu kuralın yürürlüğe girdiği tarihte lisede okuyanların,
önceki sistemin uygulanacağı yolundaki beklentilerini korumamış olmasının hakkaniyet
ölçütüyle bağdaşıp bağdaşmadığının tespiti gerekir. 6287
sayılı Kanun'un gerekçesinde, katsayı uygulamasının alan dışı tercih yapmayı
engellemesi, ortaöğretim öğrencilerinin istikballerine ilişkin bir konuda
tercihte bulunamamaları veya önceki yıllardaki tercihlerini değiştirememeleri,
kişisel başarının yerini katsayı farklılaştırmaları ile türetilmiş ve
kurgulanmış bir başarının alması, hak edilen ve kazanılan puanların yok
sayılarak sistemin çalışkan ve başarılı öğrencilerin aleyhine işlemesi gibi
olumsuz sonuçlar doğurduğu, farklı katsayı uygulamasının kaldırılmasının
kişisel başarının öne çıktığı bilgi ve gayrete dayalı gerçek rekabete ve
eşitliğe uygun bir ortam hazırlayacağı, diğer taraftan, mesleki eğitimin
desteklenmesi ve geliştirilmesinin günlük siyasi bir tercih olmayıp açık bir
devlet politikası olduğu, oysa farklı katsayı uygulamasının mesleki
ortaöğretimdeki öğrenci profili üzerinde olumsuz sonuçlar doğurduğu ve başarılı
öğrencilerin bu liselere yönelmesini engellediği, bu okullardan mezun
öğrencilerin lisans programlarına yerleşme oranlarını azalttığı, dolayısıyla
mesleki eğitimin desteklenmesi, geliştirilmesi ve özendirilmesi için de katsayı
farklılaştırılmasının kaldırılması gerektiği belirtilmiştir. Kanun
koyucu tarafından, meslek liselerine yönelimi azalttığı ve adaletsiz sonuçlar
doğurduğu değerlendirilen katsayı uygulamasına son verilmesi amacıyla dava
konusu kuralın ihdas edildiği anlaşılmaktadır. Kuralın, adil olmadığı düşünülen
önceki yükseköğretime giriş sınav sisteminin değiştirilmesi amacıyla ihdas
edildiği gözetildiğinde, 6287 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 11.4.2012
tarihinde lisede okuyan öğrencilerin, önceki sistemin uygulanacağı yolundaki
beklentilerinin korunmamasının hakkaniyete aykırı düşmediği ve bu beklentinin
meşru beklenti seviyesine ulaşmadığı sonucuna varılmıştır. Bununla
birlikte, kanun koyucu takdir yetkisini kullanarak, 12.7.2012 günlü, 28351
sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmak suretiyle aynı tarihte yürürlüğe giren 6353
sayılı Kanun'un 10. maddesiyle, 2547 sayılı Kanun'a geçici 63. madde ekleyerek
2012 yılı için eski puanlama sisteminin uygulanmasını öngörmüş ve bu suretle
Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihte lise son sınıfta okuyanların beklentilerini
korumuştur. Açıklanan
nedenlerle, dava konusu kurallar Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir.
İptal isteminin reddi gerekir. Kuralların,
Anayasa'nın 10., 11. ve 130. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. 2-
(c) Bendi ile (f) Bendinde Yer Alan ''ile ortaöğretimin tamamını yurt
dışında tamamlayan öğrencilerin'' İbaresinin İncelenmesi Dava
dilekçesinde, ortaöğretim kurumlarını birincilikle bitiren adaylar için ek
kontenjan belirlenmesinin ve ortaöğretimin tamamını yurtdışında tamamlayan
öğrencilerin yükseköğretime girişte genel, kapsayıcı ve herkes için uygulanan
genel kuraldan ayrık tutulmalarının eşitlik ilkesiyle bağdaşmadığı, hiçbir ölçü
getirilmeden, ilkeye yer verilmeden, çerçeve çizilmeden okul birincileri için
ek kontenjan belirleme ve yerleştirme yetkisi ile ortaöğretimlerinin tamamını
yurt dışında tamamlayan öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına kabul usul ve
esaslarını belirleme yetkisinin YÖK'e bırakılmasının, yasama yetkisinin devri
niteliğinde olduğu belirtilerek kuralların, Anayasa'nın 7., 10. ve 87.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2547 sayılı Kanun'un 45. maddesinin (c) bendinde,
Yükseköğretim Kurumuna, ortaöğretim kurumlarını birincilik ile bitiren adaylar için
mevcut kontenjanların yanı sıra ek kontenjan belirleme yetkisi verilmiş, dava
konusu kuralın da yer aldığı (f) bendinde de ortaöğretimin tamamını yurt
dışında tamamlayan öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına kabul usul ve
esaslarının YÖK tarafından belirleneceği kurala bağlanmak suretiyle bu
öğrencilerin yükseköğretime geçişinde farklı kurallar belirlenmesine olanak
tanınmıştır. Anayasa'nın
10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi, hukuksal durumları aynı olanlar için
söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmektedir.
Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme
bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa karşısında ayrım yapılmasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin ihlali
yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden ayrı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya
da topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar
aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın
öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz. Kanun'un
genel gerekçesinden, ortaöğretimi birincilikle bitiren öğrencilere
yükseköğretime girişte ek kontenjan ayrılmasının, ortaöğretimdeki başarılı
öğrencilerin desteklenmesi amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Kanun
koyucunun, başarıyı özendirmek ve desteklemek amacıyla başarılı öğrencilere
yönelik belirli avantajlar sağlaması, söz konusu avantajlardan yararlanma
ölçütünün objektif esaslara göre belirlenmiş olması şartıyla eşitlik ilkesine
aykırılık oluşturmaz. Dava konusu (c) bendinde de, ek kontenjandan yararlanmada
objektif bir ölçüt olarak okul birinciliği esas alındığından eşitlik ilkesine
aykırılık söz konusu değildir. Ayrıca, her ülkenin eğitim sistemi birbirinden
farklı olduğundan, yabancı ülkelerdeki ortaöğretim kurumlarından mezun olan
öğrencilerin Türkiye'deki ortaöğretim kurumundan mezun olan öğrencilerle aynı
durumda olduklarını söylemek olanaksızdır. Bu nedenle, YÖK'e, okul birincileri
için ek kontenjan belirleme ve ortaöğretimlerinin tamamını yurt dışında
tamamlayan öğrenciler için yükseköğretime girişlerinde farklı usul ve esaslar
belirleme yetkisi verilmiş olması, eşitlik ilkesini zedelememektedir. Öte yandan, Türkiye'deki ortaöğretim kurumlarının sayısı ile
yükseköğretim kurumlarının imkânları ve kontenjanları dikkate alınarak okul
birincilerine ne kadar ek kontenjan ayrılacağının hesaplanması ve ortaöğretimin
tamamını yurtdışında tamamlayanların yükseköğretime giriş ve yerleşme
işlemlerinin detaylarına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi, teknik ve
uzmanlık gerektiren bir mesele olup kanun koyucunun bu konudaki yetkiyi idari
makamlara bırakmış olması, yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine aykırılık
oluşturmaz. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kurallar
Anayasa'nın 7., 10. ve 87. maddelerine aykırı değildir. İptal istemlerinin
reddi gerekir. 3-
(d) ve (e) Bentlerinin İncelenmesi Dava dilekçesinde, mesleki ve teknik eğitim veren
liselerin öğrencilerine önlisans programlarına sınavsız geçiş hakkı, önlisans
programlarından mezun olan öğrencilere de lisans programlarına dikey geçiş
hakkı tanınarak meslek liseliler için, genel liselerde bulunmayan ayrıcalıklı
bir durumun yaratıldığı belirtilerek kuralların, Anayasa'nın 10. maddesine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Maddenin (d) bendiyle, mesleki ve teknik ortaöğretim
kurumlarından mezun olan öğrencilerin, istedikleri takdirde bitirdikleri
programın devamı niteliğinde veya bunlara en yakın olan mesleki ve teknik
önlisans programlarına sınavsız olarak yerleştirilmeleri olanağı getirilmiş;
(e) bendiyle ise önlisans mezunları için, ilişkili lisans programlarında
belirlenmiş kontenjanın yüzde onunu geçmeyecek şekilde YÖK kararı ile her yıl
dikey geçiş kontenjanı ayrılması ve bu yolla önlisans mezunlarının belli bir
bölümünün meslekleriyle ilgili lisans programlarına yerleştirilmeleri mümkün
kılınmıştır. Dava konusu düzenlemenin amacının, mesleki eğitim
kurumlarının cazip hale getirilmesi ve bu nitelikteki okullara yönelimin
artırılması olduğu anlaşılmaktadır. Mesleki ve teknik eğitim kurumları, iş
dünyasının ihtiyaç duyduğu yüksek nitelikli ara insan gücünün karşılanması
amacıyla faaliyet gösteren kurumlar olup bu yönüyle diğer eğitim kurumlarından
ayrılmaktadırlar. Amaçları yönünden farklı konumda oldukları açık olan mesleki
eğitim kurumları ile diğer eğitim kurumları arasında eşitlik karşılaştırmasının
yapılmasına olanak bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kurallar
Anayasa'nın 10. maddesine aykırı değildir. İptal istemlerinin reddi gerekir. H- Kanun'un 16. Maddesiyle 2547 Sayılı Kanun'a Eklenen Geçici
Madde 61'in İncelenmesi Dava
dilekçesinde, 6287 sayılı Kanun'un 16. maddesiyle 2547 sayılı Kanun'a eklenen
Geçici Madde 61 ile, halen meslek ve teknik liselerde okuyan öğrencilerin,
kendi alanlarında bir yükseköğretim kurumunu tercih etmeleri halinde eski kanun
hükmü uygulanmaya devam edilerek kazanılmış hakları korunduğu halde zorlu bir
sınavdan geçerek anadolu, fen ve sosyal bilimler liselerinin halen 1., 2. ve 3.
sınıflarında öğrenim gören öğrencilerin haklarının korunmamasının 'hukuk
devleti' ve 'eşitlik' ilkeleriyle çelişeceği
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2547
sayılı Kanun'un 45. maddesinin önceki metnine göre bir mesleğe yönelik
programlar uygulayan liselerin mezunlarının, aynı alanda olup YÖK tarafından
belirlenen yükseköğretim kurumlarından birini tercih etmeleri durumunda, başarı
notları ayrıca tespit edilecek bir katsayı ile çarpılmak suretiyle
değerlendirilerek giriş sınavı puanlarına eklenmekte iken, 6287 sayılı Kanunla
yapılan değişiklikle, mesleki ve teknik eğitim yapan lise öğrencilerine yükseköğretime
giriş sınavında ek puan verilmesi uygulamasına son verilmiştir. Dava
konusu kural, 6287 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarih itibariyle bir
mesleğe yönelik program uygulayan ortaöğretim kurumlarında öğrenim görmekte
olan öğrenciler bakımından ek puan uygulamasına devam edilmesini öngörmektedir.
Buna göre, 6287 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 11.4.2012 tarihinde meslek
liselerinde okuyan öğrencilere YÖK tarafından belirlenen aynı meslek dalında
yer alan yükseköğretim programlarına yerleşmelerinde merkezî sınavlardan almış
olduğu puanlara ilave edilecek ortaöğretim başarı puanı hesaplanmasında, bu
maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki mevzuat hükümleri
uygulanacaktır. Meslek
liselilere yükseköğretime geçişte ek puan verilmesi ile katsayı uygulaması
birbirinden tamamen farklı uygulamalardır. Ek puan uygulaması, yalnızca mesleki
ve teknik eğitim veren lise öğrencilerine, kendi alanlarıyla ilgili mesleki
yükseköğretim programlarına yerleşmelerini teşvik etmek ve kolaylaştırmak
amacıyla tanınan bir hak olup alanlarıyla ilgili mesleki ve teknik
yükseköğretim programlarını tercih etmeleri haliyle sınırlıdır. Üniversiteye
giriş sınavına eklenecek ortaöğretim başarı puanını hesaplama yöntemi ve YÖK
kararlarıyla geliştirilen katsayı uygulaması ise tüm öğrencileri
ilgilendirmektedir. 6287 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihte meslek
liselerinde okuyan öğrencilerin ek puan hakkını korumaya yönelik geçiş hükmü
öngörüldüğü halde YÖK tarafından önceki mevzuata göre belirlenen ortaöğretim
başarı puanını hesaplama yöntemi ile katsayı sisteminin lise 1., 2. ve 3.
sınıflarda okuyan öğrenciler yönünden uygulanması yolunda herhangi bir geçiş
hükmü öngörülmemesi, her iki durumun birbirinden farklı olması nedeniyle
eşitlik ilkesine aykırı görülemez. Açıklanan
nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 10. maddesine aykırı değildir. İptal
isteminin reddi gerekir. Kuralın,
Anayasa'nın 2. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. I- Kanun'un 24. Maddesiyle 4734 Sayılı Kanun'a
Eklenen Geçici Madde 13'ün İncelenmesi Dava
dilekçesinde, FATİH Projesi kapsamında yapılacak mal ve hizmet alımlarının 4734
sayılı Kanun'un kapsamı dışına çıkarılmasıyla anılan Kanun'da öngörülen idareye
şikâyet, Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet ve Kamu İhale Kurumu incelemesi
ile Kamu İhale Kurumu kararları üzerinden ihalelerin yargısal denetiminin
ortadan kaldırılmasının amaçlandığı, ayrıca Millî Eğitim Bakanlığına bağlı
okulöncesi, ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarının bilişim teknolojisine
ilişkin mal ve hizmet alımları, 4734 sayılı Kanun kapsamından çıkarıldığı halde
başka bilişim projeleri uygulayan diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ait
projelerin kapsam dışına çıkarılmamasının eşitlik ilkesiyle bağdaşmadığı
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Kanun'un
24. maddesi ile 4.1.2002 günlü, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na eklenen Geçici
Madde 13 ile, Eğitimde Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi
(FATİH) Projesi kapsamında, Millî Eğitim Bakanlığı ve Ulaştırma, Denizcilik ve
Haberleşme Bakanlığı tarafından 2015 yılı sonuna kadar yapılacak mal ve hizmet
alımları ile yapım işlerinde, 4734 sayılı Kanun'un ceza ve ihalelerden
yasaklama haricindeki hükümlerinin uygulanmaması öngörülmüştür. 4734 sayılı
Kanun'un uygulaması dışında bırakılan işler; yurtiçi üretimin ve katma değerin
artırılması, teknoloji kazanımının sağlanması, daha önce yurt içinde üretimi
bulunmayan ürünlerin üretilebilmesi, yeni teknoloji ve ürünlere yönelik
araştırma-geliştirme faaliyetlerinin sürdürülmesi ve bilgi toplumuna geçiş
hedefleriyle, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okulöncesi, ilköğretim ve
ortaöğretim kademelerindeki okulların dersliklerine bilişim teknolojisi
donanımı, yazılımı, ağ altyapısı ve internet erişim imkânının sağlanması,
dersler için çevrim içi ve çevrim dışı ortamlarda e-içerik temin edilmesi ve
e-içerik altyapısının oluşturulması, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda
görev yapan öğretmenlere ve örgün eğitim gören öğrencilere e-kitap, tablet
bilgisayar ve benzeri ihtiyaçların sağlanması amacıyla FATİH projesi kapsamında
yapılan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinden ibarettir. Maddenin
son cümlesinde bu madde uyarınca yapılacak alımlara ilişkin usul ve
esasların Maliye Bakanlığı ve Kamu İhale Kurumunun görüşü alınarak Millî Eğitim
Bakanlığı ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafından
müştereken hazırlanacak yönetmelikle, rekabete açık olacak şekilde
düzenleneceği kurala bağlanmıştır. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk
devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun
olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her
alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devleti ilkesinin bir
başka gereği ise kanunların kamu yararı amacını gerçekleştirmek üzere
çıkarılmasıdır. Anayasa Mahkemesinin kimi kararlarında kamu yararı kavramından
ne anlaşılması gerektiği ortaya konulmuştur. Buna göre, kamu yararı, genel bir
ifadeyle, bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal
yararı ifade etmektedir. Kanunun
amaç ögesi bakımından Anayasa'ya uygun sayılabilmesi için kanunun
çıkarılmasında kamu yararı dışında bir amacın gözetilmemiş olması gerekir.
İlgili yasama belgelerinin incelenmesinden kanunun kamu yararı dışında bir
amaçla çıkarılmış olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa amaç unsuru bakımından
Anayasa'ya aykırı olduğu söylenebilir. Kanun
koyucunun kamu yararı amacıyla hareket edip etmediği ancak ilgili yasama
belgeleri incelenerek ve kuralın objektif anlamına bakılarak tespit edilebilir. Devlet
harcamalarında 4734 sayılı Kanun'un uygulanmasını zorunlu kılan bir Anayasa
kuralı bulunmadığından, kanun koyucunun bazı mal ve hizmetler yönünden farklı usuller
benimsemesinde anayasal açıdan bir engel yoktur. Ancak, bir mal ve hizmet alımı
ihalesinin 4734 sayılı Kanun'da öngörülen saydamlık, rekabet, eşit muamele,
güvenirlik, gizlilik ve kamuoyu denetimi esas alınarak belirlenen usullerin
dışına çıkarılırken, hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan kamu yararı amacı
gözetilmelidir. Dava
konusu kuralın gerekçesinde, eğitimde FATİH Projesi kapsamında okullara ve
öğrencilere sağlanacak mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin
gerçekleştirilmesi, belirlenen sürede tamamlanabilmesi, proje hizmetlerinin
kesintisiz olarak öğrencilere eş zamanlı sunulabilmesi, ülkemizde bulunmayan
teknolojilerin transferinin sağlanması ve proje konusu ürün ve hizmetlerin
azami düzeyde katma değerle yurtiçi üretiminin temini amacıyla projenin Kamu
İhale Kanunu kapsamı dışında tutulduğu belirtilmiştir. Kamu
İhale Kanunu'nda düzenlenen şikâyet ve itirazen şikâyet prosedürü, bu
Kanun kapsamına giren ihaleler yönünden uygulanması öngörülen özel idari
başvuru yolu niteliğinde olup, bu prosedürün varlığı diğer ihaleler yönünden
idari ve yargısal başvuru yollarının kapatıldığı anlamına gelmemektedir. Kamu
İhale Kanunu kapsamında olmayan ihalelerdeki hukuka aykırılıkların genel
hükümler çerçevesinde idari ve yargısal başvurulara konu edilmesi mümkündür. Sonuç olarak, FATİH projesi kapsamında kalan mal ve hizmet
alımlarının Kamu İhale Kanunu kapsamı dışına çıkarılmasında kamu yararı amacı
dışında bir amaç güdüldüğü saptanamadığından kuralda, Anayasa'nın 2. maddesine
aykırılık söz konusu değildir. Öte yandan, Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik
ilkesinin bir unsuru olan eşit işlem görme hakkının öznesi bireyler ve bireyler
tarafından oluşturulan topluluklar olup, kamu otoriteleri bu hakkın öznesi
değildir. Kamu otoritelerinin hak, yetki, görev ve sorumluluklarının ne şekilde
düzenleneceği kanun koyucunun takdirindedir. Devletin, kamu gücü kullanan
otoritelere eşit muamele etme yükümlülüğü bulunmamaktadır. Kanun koyucunun, bir
yetkiyi belli bir kamu otoritesine tanıyıp diğerlerine tanımaması eşitlik
ilkesine aykırılık oluşturmaz. Açıklanan
nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. J- Kanun'un 25. Maddesiyle 5018 Sayılı Kanun'a
Eklenen Geçici Madde 20'nin İncelenmesi Dava
dilekçesinde, bütçenin yıllık olması ilkesinden farklı bir süre ve usul
benimsenebilmesi için harcamanın, kalkınma planları ile ilgili yatırımlara veya
bir yıldan fazla sürecek iş ve hizmetlere ilişkin olması gerektiği oysa,
internet erişim hizmetleri ve ağ altyapısının sağlanması için yapılacak mal ve
hizmet satın alma işlerinin, kalkınma planları ile ilgili yatırımlar veya bir
yıldan fazla sürecek iş ve hizmetler kapsamında olmadığı, Millî Eğitim
Bakanlığınca uygulanan FATİH projesi kapsamında yapılacak mal ve hizmet
alımlarında birden fazla yıla yaygın yüklenmelere girişilmesine olanak
tanındığı halde, diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca yürütülen bilişim projeleri
yönünden bu şekilde bir olanağın sağlanmamasının eşitlik ilkesine aykırılık
oluşturduğu, FATİH Projesinin 2007-2013 dönemini kapsayan Dokuzuncu Kalkınma
Planı'nda yer almadığı ve söz konusu Plan hedefleriyle uyumlu olmadığı
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 10., 161. ve 166. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 5018
sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu mali yönetiminin yapısını ve
işleyişini, kamu bütçelerinin hazırlanmasını, uygulanmasını, tüm mali
işlemlerin muhasebeleştirilmesini, raporlanmasını ve mali kontrolünü
düzenlemektedir. Anılan Kanun'da, merkezî yönetim bütçesinin yıllık olması
öngörülmüştür. Bununla birlikte söz konusu Kanun'un 28. maddesinde bütçenin
yıllık olması ilkesine bazı istisnalar getirilmiştir. Dava
konusu kuralla, bütçenin yıllık olması ilkesine yeni bir istisna
getirilmektedir. Buna göre, FATİH Projesi kapsamında Millî Eğitim Bakanlığına
bağlı okullara internet erişim hizmetleri ve ağ altyapısının sağlanması için
Millî Eğitim Bakanlığı ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca 2015
yılı sonuna kadar yapılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde üst
yöneticinin onayıyla 15 yıla kadar gelecek yıllara yaygın yüklenmelere
girişilebilmesi olanaklı hale getirilmiştir. İstisnanın uygulanacağı süre 2015
yılı sonuyla sınırlı tutulmuştur. Dava
konusu kural, Kanun'un 24. maddesiyle değiştirilen 4734 sayılı Kanun'a eklenen
Geçici Madde 13 için belirtilen gerekçelerle Anayasa'nın 10. maddesine; 
222 sayılı Kanun'un 3. maddesi ve 1739 sayılı Kanun'un 22. maddesi için
açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 166. maddesine aykırı değildir. Anayasa'nın
161. maddesinin birinci fıkrasında, devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri
dışındaki kamu tüzelkişilerinin harcamalarının, yıllık bütçeyle yapılacağı
kuralı getirilmiş; üçüncü fıkrasında ise kanunla, kalkınma planları ile ilgili
yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve
usullerin öngörülebileceği düzenlenmiştir. Anayasa koyucu, bu iki tip harcama
yönünden bütçenin yıllık olması ilkesine istisna getirilebileceğini belirtmekle
birlikte bu sürenin ne kadar uzatılabileceğine ilişkin herhangi bir hükme yer
vermeyerek, bu konudaki takdiri kanun koyucuya bırakmıştır. FATİH
projesi, okulöncesi, ilköğretim ile ortaöğretim düzeyindeki tüm okullarda
bulunan 570.000 dersliğe dizüstü bilgisayar, LCD panel etkileşimli tahta ve
internet ağ altyapısı sağlamayı amaçlayan ve beş yılda tamamlanması planlanan
bir proje olup bu projenin, Anayasa'nın 161. maddesinin üçüncü fıkrası
anlamında bir yıldan fazla sürecek iş ve hizmet niteliğinde olduğu
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, Fatih projesi kapsamında yapılacak mal ve hizmet
alımlarında birden fazla yıla yaygın yüklenmelere girişilmesine olanak tanıyan
dava konusu kural, Anayasa'nın 161. maddesine aykırı değildir. İptal isteminin
reddi gerekir. Serruh
KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,  Zehra
Ayla PERKTAŞ ile Recep KÖMÜRCÜ bu görüşe katılmamışlardır. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMLERİNİN İNCELENMESİ 30.3.2012 günlü, 6287 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un: 1-
1. maddesiyle değiştirilen 5.1.1961 günlü, 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim
Kanunu'nun 3. maddesine, 2- 
2. maddesiyle değiştirilen 222 sayılı Kanun'un 7. maddesine, 3-
3. maddesiyle değiştirilen 222 sayılı Kanun'un 9. maddesinin birinci fıkrasının
son cümlesine, 4-
7. maddesiyle değiştirilen 14.6.1973 günlü, 1739 sayılı Milli Eğitim Temel
Kanunu'nun 22. maddesine, 5-
8. maddesiyle değiştirilen 1739 sayılı Kanun'un 24. maddesinin son cümlesine, 6- 9.
maddesiyle değiştirilen 1739 sayılı Kanun'un 25. maddesinin mülga birinci
fıkrasına, 7-
12. maddesiyle 5.6.1986 günlü, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 18.
maddesinin birinci fıkrasında yer alan ' yüzde onundan fazla ' ibaresinin
madde metninden çıkarılmasına ilişkin hükme, 8-
13. maddesiyle 16.8.1997 günlü, 4306 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin (A)
fıkrasının (2) numaralı bendinin (c) alt bendinde yer alan ' sekiz yıllık
kesintisiz ilköğretim ' ibaresinin ' ilköğretim ve ortaöğretim '
şeklinde değiştirilmesi ve maddede yer alan ' sekiz yıllık kesintisiz '
ibarelerinin madde metninden çıkarılmasına ilişkin hükme, 9- 14. maddesiyle değiştirilen, 4.11.1981 günlü,  2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu'nun 45. maddesine, 10-
16. maddesiyle 2547 sayılı Kanun'a eklenen Geçici Madde 61'e, 11-
 24. maddesiyle 4.1.2002 günlü,  4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na
eklenen Geçici Madde 13'e, 12-
25. maddesiyle 10.12.2003 günlü,  5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve
Kontrol Kanunu'na eklenen Geçici Madde 20'ye, yönelik
iptal istemleri, 20.9.2012 günlü, E.2012/65, K.2012/128 sayılı kararla
reddedildiğinden, bu madde, fıkra, cümle ve hükümlere ilişkin yürürlüğün
durdurulması isteminin REDDİNE , 20.9.2012
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- SONUÇ 30.3.2012 günlü, 6287 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un: 1-
1. maddesiyle değiştirilen 5.1.1961 günlü, 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim
Kanunu'nun 3. maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 2- 
2. maddesiyle değiştirilen 222 sayılı Kanun'un 7. maddesinin Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 3-
3. maddesiyle değiştirilen 222 sayılı Kanun'un 9. maddesinin birinci fıkrasının
son cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 4-
7. maddesiyle değiştirilen 14.6.1973 günlü, 1739 sayılı Milli Eğitim Temel
Kanunu'nun 22. maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 5-
8. maddesiyle değiştirilen 1739 sayılı Kanun'un 24. maddesinin son cümlesinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 6- 9.
maddesiyle değiştirilen 1739 sayılı Kanun'un 25. maddesinin mülga birinci
fıkrasının; a- 'Ortaokul
ve liselerde, Kur'an-ı Kerim ve Hz. Peygamberimizin hayatı, isteğe bağlı
seçmeli ders olarak okutulur.' biçimindeki üçüncü cümlesinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU ile
Mehmet ERTEN'in  karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, b-
Kalan bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 7-
12. maddesiyle 5.6.1986 günlü, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 18.
maddesinin birinci fıkrasında yer alan 'yüzde onundan fazla' ibaresinin
madde metninden çıkarılmasına ilişkin hükmün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
iptal isteminin REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT ile Engin YILDIRIM'ın  karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 8-
13. maddesiyle 16.8.1997 günlü, 4306 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin (A)
fıkrasının (2) numaralı bendinin (c) alt bendinde yer alan 'sekiz
yıllık kesintisiz ilköğretim' ibaresinin 'ilköğretim ve
ortaöğretim' şeklinde değiştirilmesi ve maddede yer alan 'sekiz
yıllık kesintisiz' ibarelerinin madde metninden çıkarılmasına ilişkin hükmün
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 9- 14. maddesiyle değiştirilen, 4.11.1981 günlü,  2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu'nun 45. maddesinin, (a), (b), (c), (d) ve (e) bentleri
ile  (f) bendinin birinci cümlesinde yer alan '' ile ortaöğretimin
tamamını yurt dışında tamamlayan öğrencilerin '' ibaresinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 10-
16. maddesiyle 2547 sayılı Kanun'a eklenen Geçici Madde 61'in Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 11-
 24. maddesiyle 4.1.2002 günlü,  4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na
eklenen Geçici Madde 13'ün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 12-
25. maddesiyle 10.12.2003 günlü,  5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve
Kontrol Kanunu'na eklenen Geçici Madde 20'nin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
iptal isteminin REDDİNE, Serruh KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Osman
Alifeyyaz PAKSÜT,  Zehra Ayla PERKTAŞ ile Recep KÖMÜRCÜ'nün karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 20.9.2012
gününde karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN KARŞIOY Dava
konusu kural; Milli eğitime bağlı okullarda internet erişim hizmetleri ve ağ
alt yapısının sağlanması için ilgili bakanlıkların 2015 yılı sonuna kadar
(Nisan 2012-Aralık 2015 arası) yapılacak mal ve hizmet alım ve yapım işlerinde
üst yöneticinin onayı ile 15 yıla kadar gelecek yıllara yaygın yüklenmelere
girişilmesini olanaklı hale getirmektedir. Kuralın
gerekçesinde de, sağlanacak hizmetin hızlı, sürekli ve ekonomikliğinin sağlanması
için, alım ve yapım işlerine ilişkin sözleşmelerin uzun süreli olması gerektiği
ifadesi dışında, öngörülen uzun süreçli yüklenme ile kamusal yarar arası
ilişkinin ve tercih nedenlerini belirleyecek anlam ve kapsamına yönelik net bir
anlatıma rastlanılmamıştır. Anayasa'nın
161. maddesi üçüncü fıkrası bir yıldan fazla sürecek iş ve hizmetler için özel
süre ve usullerin bütçe uygulama, kontrol kanununa konulabileceği iznini
vermiştir ancak esas olan devletin tüm harcamalarının yıllık bütçe ile yapılması
istisnai hallerde de özel süreler öngörülebilmesidir. Kural
kapsamında yapılması düşünülen işin, internet erişim hizmetleri ve ağ alt
yapısının sağlanması ve yapımının Milli eğitime bağlı tüm okulları kapsaması
nedeniyle bir an için yıllık bütçe içinde planlanmasının olası olmadığı
söylenebilir. Ancak yasanın yürürlüğünden itibaren 4 yıl boyunca yapılacak her
ihalede alım ve yapım hizmet iş karşılığının bir üst yönetici (makam kimliği
belirsizdir) onayı ile devlet hizmet hayatında azımsanmayacak bir süreyi içine
alacak şekilde (15 yıl kadar) süreyle iptal konusu kuralın işgal ettiği
internet hizmeti ve ağ alt yapısının sağlanması konusunda devlete ve bütçesine
sürekli bir yükümlülük getirdiği düşünüldüğünde, bugünün üst yöneticisinin
imzası ile Milli Eğitim ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca
aynı konu hakkında yarın için gelecek hükümetlerinin kamu yararı takdirini
blokeleyerek olumlu olumsuz yeni bir tasarruf yapmasını adeta olanaksız
kılmaktadır. Hukuk
devletinde bir kural, yöneticilerine uzun süreli geleceğe imza atma yetkisini
verirken, edinilecek hizmet karşılığının, yaygın yüklenmeye esas olan meşru
amaç ve yarar dengesini, esas alınan marjinal faydayı, istisnadan yararlanmak
için yıllık bütçe plan tekniğini aşma zorunluluğu getiren nedenlerini, buna
imkan veren yasa ve gerekçesinde sistematik yoruma elverişli, açık ve net bir
şekilde anlatabilmelidir. Kuralda
geçen üstlenilen yada yararlanılacak konu bir teknoloji hizmetidir. Çağımızda,
ortalama her altı ayda bir teknoloji kapasitelerinin ve yeniliklerinin misli
ile çoğaltıldığı ya da amacı güdüldüğü bilinen bir gerçektir. 15 uzun yıl
sonuna yayılmış hizmet alım/yapımları tamamlandığında 15 yıl önce yapılmış bir
ihale ile edinilmiş hizmetin demode, çağdışı, güncelden uzak olmadığını
söyleyecek kimsenin olmayacağı da göz önüne alınırsa, bütçe tekniğini kuralda
yer alan hali ile gerekliliği belirsiz şekilde işgal eden hizmetle
ilişkilendirilmiş bakanlıkların, gelecek tasarruflarını ipotek altına alan iptal
konusu kural amaca ulaşmada en elverişli yol değildir. Hukuk
devleti her alanda adaletli düzenin kurucusu olmak zorundadır. Alınmış bir
hizmetin 15 süreyle borcunun ödenmesi başka bir şey, 15 yıl boyunca ihale
edilmiş bir teknoloji hizmetinin bağımlısı ve zorunlu alıcısı kalmak bir başka
şeydir. Kuralın getirdiği bu yaygınlaştırılmış alım/yapım yükünü oluşturan
yetki, kendisi iktidarda, yönetimde değilken bile gelecek bir siyasi oluşumun
ülke adına belirleyeceği tercih ve takdirin ve ihtiyaçların tespitlerinin önüne
geçerek ihale edilmiş hizmete rehin verilmektedir. Anayasa
süreli bütçe uygulama yetkisi veriyorsa da, bu süre demokratik, çağıyla özdeş
bir cumhuriyet ülkesinde, yeniliklere açık, çağdaş bir idarenin gelecek
yöneticilerini, konusu sürekli bir değişim, kapasite artırım ve kullanım,
öğrenim kolaylıkları sağlayan teknoloji hizmeti yükümlülükleri karşısında en
elverişli, en gerekli, ve orantılıyı tercih edebilmek için makul sayılmayacak
uzunluktaki bir süreyle kendini bağlı hissettirmemelidir. İptali
istenen kuralın, her alanda adaletli, hakkaniyetli ve bireyine fırsat eşitliği
yaratan bir düzen kurmak zorunda olan hukuk devletinde, her an bir değişim ve
yeniliğe açık bir teknoloji ihalesi sonrasında makul olduğu kabul edilmeyecek
15 yıl gibi uzun sayılabilecek bir süreyle idareyi yükümlülük altına sokması
hukuk devletinin ölçülülük ilkesine aykırılık taşır. Kuralın
Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu gerekçesi ile çoğunluk görüşüne
katılınmamıştır. Başkanvekili Serruh KALELİ KARŞIOY
GEREKÇESİ Yasa'nın
9. Maddesinin İncelenmesi: 6287
sayılı Kanun'un 9. maddesiyle 1739 sayılı Kanun'un 25. maddesinin yeniden
düzenlenen mülga birinci fıkrasında, 'İlköğretim kurumları; dört yıl süreli ve
zorunlu ilkokullar ile dört yıl süreli, zorunlu ve farklı programlar arasında
tercihe imkân veren ortaokullar ile imam-hatip ortaokullarından oluşur.
Ortaokullar ile imam-hatip ortaokullarında lise eğitimini destekleyecek şekilde
öğrencilerin yetenek, gelişim ve tercihlerine göre seçimlik dersler
oluşturulur. Ortaokul ve liselerde, Kur'an-ı Kerim ve Hz. Peygamberimizin
hayatı, isteğe bağlı seçmeli ders olarak okutulur. Bu okullarda okutulacak
diğer seçmeli dersler ile imam-hatip ortaokulları ve diğer ortaokullar için
oluşturulacak program seçenekleri Bakanlıkça belirlenir.' denilmektedir. Buna
göre ilköğretim kurumları, her ikisi de dört yıl ve zorunlu olan ilkokullar ve
ortaokullar ile imam-hatip ortaokullarından oluşmaktadır. Davacılar tarafından
bu kuralın da iptali istenilmişse de 430 sayılı Tevhidi Tedrisat Kanunu'nun 4.
maddesi ile yüksek din uzmanları yetiştirilmek üzere İlâhiyat Fakültesi, imamet
ve hitabet gibi din hizmetlerinin yerine getirilmesini sağlayacak memurların
yetişmesi için de ayrı okullar kurulması öngörülmüş, söz konusu yasaya,
Anayasa'nın 174. maddesinde sayılan hükümlerinin Anayasa'ya aykırı olduğu
şeklinde anlaşılamayacak ve yorumlanamayacak yasalar arasında yer verilmiştir.
Bu durumda Tevhidi Tedrisat Kanunu ile çizilen sınır ve öngörülen amaç
doğrultusunda imam-hatip okulları açılabilecektir. Ancak bu okulların
belirtilen çerçevenin dışına çıkılarak diğer ortaokullara alternatif
oluşturacak öğretim kurumlarına dönüştürülmeleri halinde Anayasal korumadan
yararlanamayacakları açıktır. Uygulamanın Tevhidi Tedrisat Kanunu kapsamında
yürütülmesi ise idarenin sorumluluğunda olup, Anayasal denetim alanı dışında
kalan bir husustur. Dava
konusu kuralda ayrıca 'ortaokulları ile imam-hatip ortaokullarında lise
eğitimini destekleyecek şekilde öğrencilerin yetenek gelişim ve tercihlerine
göre seçimlik dersler oluşturulur. Ortaokul ve liselerde Kur'an-ı Kerim ve Hz.
Peygamberimizin hayatı, isteğe bağlı seçmeli ders olarak okutulur. Bu okullarda
okutulacak diğer seçmeli dersler ile imam-hatip ortaokulları ve diğer
ortaokullar için oluşturulacak program seçenekleri Bakanlıkça belirlenir'
denilmektedir. Böylece ortaokul ve liselerde 'Kur'an-ı Kerim ve Hz.
Peygamberimizin hayatı' dersleri, yasal korumaya alınarak Bakanlığın
belirleyeceği seçmeli derslere göre daha güvenceli ve imtiyazlı duruma
getirilmektedir. Bu konuda diğer seçmeli derslerin belirlenmesinde olduğu gibi
Bakanlığın takdir yetkisi de bulunmamaktadır. Anayasa'nın
2. maddesinde Cumhuriyetin nitelikleri arasında sayılan lâiklik ilkesi,
devletin bütün din ve inançlara saygılı ve eşit uzaklıkta olmasını gerektirir.
Bunun sonucu olarak lâik bir devlette yasalar dini gerekler gözetilerek ya da
herhangi bir dine ayrıcalık veya üstünlük tanıyacak biçimde düzenlenemez. Bu
bağlamda, devletin dini olmayacağı gibi 'Peygamberi'de olmaz. Dava konusu
kuralla seçimlik dersler arasında sadece İslâm dininin öğrenilmesine yönelik
derslere yasal güvence sağlanmasının, farklı dinlere mensup vatandaşlar
arasında ayrımcılığa yol açarak lâiklik ilkesini zedeleyeceği açıktır. Ayrıca,
Anayasa'nın 10. maddesine göre herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi
düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşit haklara sahip olduğundan, farklı dinlere
mensup vatandaşlara da aynı olanakların sağlanması eşitlik ilkesinin de
gereğidir. Toplumun büyük çoğunluğunun İslâm dinine mensup olması da yapılan
ayırımcılığın nedeni olarak kabul edilemez. Çağdaş demokrasiler çoğunlukçu
değil çoğulcu rejimlerdir. Anayasa'nın tanıdığı haklardan yararlanmada
vatandaşlar arasında çoğunluğu oluşturup, oluşturmamalarına göre ayırım yapılamaz. Öte
yandan, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi'nin dinin toplum içindeki yerinin ve
etkisinin farklılık gösterdiği ülkelerdeki somut olaylara ilişkin kararları
genelleştirilerek lâiklik ilkesine içerik kazandırılamaz. Anayasa Mahkemesi
kararlarında da belirtildiği gibi, düşünsel temellerini Rönesans ve aydınlanma
döneminden alan ve çağdaş demokrasilerin ortak değeri haline gelen lâiklik
ilkesinin amacı, bireye özgür düşünce olanağı vererek din ve vicdan özgürlüğünün
en geniş biçimde tanınması ve yaşama geçirilmesini sağlamak olduğundan, bir
denetim aracı olarak lâiklik ilkesine içerik kazandırılırken sosyal ve kültürel
farklılıklar bir tarafa bırakılarak salt karşılaştırmalı hukuk açısından ve
örnek gösterilen ülkelerin vatandaşlarının mensup olduğu dinin özellikleri ve
toplumsal yaşamda ne ölçüde belirleyici rol oynadığı gibi hususlar gözetilmeden
yapılan değerlendirmelerle sonuca ulaşılmaya çalışılması, ülkemiz koşullarında
çoğulculuğa değil çoğunlukçuluğa hizmet edeceğinden demokratik devletin çağdaş
tanımı ile bağdaşmaz. Dava
konusu düzenleme, belli dine mensup olanların ihtiyaçlarına öncelik tanıyıp,
diğerlerine bu olanağı vermediğinden Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen demokratik,
lâik hukuk devleti ilkesi ve 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesi ile
bağdaşmamaktadır. Kural'ın iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne
katılmıyorum. Yasa'nın
12. Maddesinin İncelenmesi: 6287
sayılı Kanun'un 12'inci maddesi ile, 5.6.1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî
Eğitim Kanunu'nun 18. maddesinin birinci fıkrasında yer alan 'yüzde onundan
fazla' ibaresi madde metninden çıkarılarak fıkra, 'On ve daha fazla personel
çalıştıran işletmeler, çalıştırdıkları personel sayısının yüzde beşinden az,
(yüzde onundan fazla) olmamak üzere meslekî ve teknik eğitim okul ve kurumu
öğrencilerine beceri eğitimİ yaptırır. Öğrenci sayısının tespitinde kesirler
tama iblağ olunur.' biçimini almıştır. Böylece işletmelerdeki üst sınır
kaldırılmış alt sınır ise korunmuştur. Bu sınırın kaldırılmasıyla işletmelerin
daha ucuz olması nedeniyle çocuk iş gücüne yönelebilecekleri dikkate
alındığında, yapılan düzenleme çocuk emeğinin sömürülmesine yol açabilecek
niteliktedir. Anayasa'nın herkesin, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve
geliştirme hakkına sahip olduğunu belirten 17. maddesi ve 'Devlet, her türlü
istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır' diyen 41. maddesi
karşısında çocuk istismarına neden olabileceği açıkça görülen dava konusu
kuralın koruma göremeyeceği ve iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne
katılmıyorum. Yasa'nın
25. Maddesinin İncelenmesi: 6287
sayılı Yasa'nın 25. maddesi ile 5018 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 20. maddede
'Eğitimde Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi (FATİH)
Projesi kapsamında Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okullara internet erişim
hizmetleri ve ağ altyapısının sağlanması ve Millî Eğitim Bakanlığı ve
Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca 2015 yılı sonuna kadar
yapılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde üst yöneticinin onayıyla
15 yıla kadar gelecek yıllara yaygın yüklenmelere girişilebilir.'
denilmektedir. Buna göre Anayasa'nın 161. maddesinde belirtilen bütçenin yıllık
olması kuralına istisna getirilerek FATİH Projesi kapsamında Millî Eğitim
Bakanlığına bağlı okullara internet erişim hizmetleri ve ağ altyapısının
sağlanması için Millî Eğitim Bakanlığı ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme
Bakanlığınca 2015 yılı sonuna kadar yapılacak mal ve hizmet alımları ile yapım
işlerinde üst yöneticinin onayıyla 15 yıla kadar gelecek yıllara yaygın
yüklenmelere girişilebilmesi olanaklı kılınmıştır. Anayasa'nın
161. maddesinin birinci fıkrasında, devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri
dışındaki kamu tüzelkişilerin harcamalarının, yıllık bütçeyle yapılacağı;
ikinci fıkrasında mali yıl başlangıcı ile merkezi yönetim bütçesinin
hazırlanması, uygulanması ve kontrolünün kanunla düzenleneceği; üçüncü
fıkrasında da kanunla, kalkınma planları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan
fazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usûllerin öngörülebileceği
belirtilmiştir. Dava
konusu kuralla düzenlenen internet erişim hizmetleri ve ağ alt yapısının
sağlanması için yapılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işleri, Anayasa'nın
161. maddesinin son fıkrası bağlamında iş ve hizmet olarak
değerlendirilemeyeceğinden bu alımların, 'bir yıldan fazla sürecek iş ve
hizmetler' kapsamında kabûl edilmesine olanak bulunmamakta söz konusu alım ve
işlerin yıllık bütçeyle yapılması gerekmektedir. Bu
durumda Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasına aykırı olduğu sonucuna
varılan kuralın iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU KARŞIOY
GEREKÇESİ I-
İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun'un 9. maddesi ile değiştirilen Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 25.
maddesinin iptali istenen mülga birinci fıkrasında; '...
Ortaokul ve liselerde, Kur'an-ı Kerim ve Hz. Peygamberimizin hayatı, isteğe
bağlı seçmeli ders olarak okutulur'' denilmektedir. Kural
ile ortaokul ve liselerde, Kur'an-ı Kerim ve Hz. Peygamberimizin
hayatının, isteğe bağlı seçmeli ders olarak okutulmasını öngören bir eğitim
sistemi getirilmektedir. Anayasa'nın 'Cumhuriyetin nitelikleri' başlıklı
2.maddesinde; 'Türkiye
Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan
haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel
ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.' kuralı yer
almaktadır. Maddede
yer alan lâiklik ilkesi, Cumhuriyetin temel nitelikleri arasında sayılmış ve
Anayasal olarak değiştirilemeyeceği, değiştirilmesinin teklif bile
edilemeyeceği de Anayasa'nın 4. maddesinde hüküm altına alınmıştır. Bu ilkenin
en temel niteliklerinden biride, Devletin, tüm din, mezhep ve inançlar
karşısında aynı uzaklıkta ve tam bir tarafsızlık içinde kalmak zorunda olmasıdır. Anayasa'nın 'Kanun önünde
eşitlik' başlıklı
10. maddesinde; 'Herkes,
dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir'' ''Devlet
organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine
uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.' hükümleri yer almaktadır. Sözü edilen hükümlerde, herkesin din, mezhep ve inanç karşısında
eşit olduğu, Devlet organlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik
ilkesine uygun hareket etmek zorunda oldukları öngörülmektedir. Anayasa'nın 'Din
ve vicdan hürriyeti' başlıklı 24. maddesinin birinci fıkrasında; '' Kimse,
' dinî inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; dinî inanç ve
kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz . '' şeklinde
düzenlemelere yer verilmektedir. Fıkrada yer alan düzenlemelerle kimsenin dini inanç ve kanaatini
açıklamaya zorlanamayacağı, dini inanç ve kanaatinden,  dini inanç ve
kanaatinin gereklerini yerine getirip getirmemesinden dolayı kınanıp
suçlanamayacağı öngörülerek dini inanç ve kanaat özgürlüğü korunmuştur. Yukarıda belirtilen kurallar, lâik Devlet anlayışının, kanun
önünde eşitliği sağlamanın, din ve vicdan hürriyetinin Anayasa ile korunan
temel ilkeler olduğunu göstermektedir. Anayasa'da yer alan bu ilkeler gözetildiğinde, kanunların din
kuralları gözetilerek ya da bir dine ayrıcalık tanınarak düzenlenemeyeceği,
Devletin, tüm din, mezhep ve inançlar karşısında aynı uzaklıkta ve tam bir
tarafsızlık içinde olması gerektiği, dini inanç ve kanaatlerin korunacağı,
düzenlemelerin bu ilkelere uygun olarak yapılacağı konusunda kuşku
bulunmamaktadır. Kural ile ortaokul ve liselerde Kur'an-ı Kerim ve Hz.
Peygamberimizin hayatının isteğe bağlı seçmeli ders olarak okutulmak istenen
bir eğitim sisteminin getirildiği, bu sistemde diğer ilahî Kitaplar ve
Peygamberlerin hayatının isteğe bağlı seçmeli ders olarak okutulmak üzere yer
almadığı, bunlar arasında bir ayırımın yapıldığı anlaşılmaktadır. Kural bu
haliyle Devletin tüm ilahî Kitaplar ve Peygamberler ile onlara inananlara karşı
aynı uzaklıkta ve tarafsızlık içinde olması, belli bir ilahî Kitap ve Peygamber
ile ona inananlar yanında yer almaması gerektiğine ilişkin Anayasa'da öngörülen
lâik Devlet anlayışına uymamaktadır. Yine, Devlet organlarının din, mezhep ve inançlar karşısında
ayırım yapmadan kanun önünde eşit davranma zorunluluğu, ilahî Kitaplar ve
Peygamberlerin hayatı ile onlara inananlar bakımından da geçerlidir. Bu durum,
Anayasa'da yer alan eşitlik ilkesinin gereğidir. Kuralda, sadece Kur'an-ı Kerim ve Hz. Peygamberimizin hayatının
isteğe bağlı seçmeli ders olarak okutulmak istenmesi, diğer ilahî Kitap ve
Peygamberlerle ilgili derslerin göz ardı edilmesi, lâik Devlet anlayışına ve
eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaktadır. Keza, kural uyarınca Kur'an-ı Kerim ve Hz. Peygamberimizin
hayatının seçmeli ders olarak okutulmak istenmesi nedeniyle yapılacak olan
seçme veya seçmeme yönündeki tercih, dini inanç veya kanaatin açıklanmasına
neden olacak ve bu tercih aynı zamanda kişiler arasında ayrışmaya da yol
açacaktır. Bu durum, kişilerin dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya
zorlanamayacakları ilkesine ve dini inanç ve kanaatinden dolayı kınanıp
suçlanamayacakları kuralına aykırılık oluşturmaktadır. Açıklanan nedenlerle iptali istenilen cümle, Anayasa'nın 2.
maddesindeki demokratik, lâik devlet ilkesine, 10. maddesindeki eşitlik
ilkesine ve 24. maddesindeki dini inanç ve kanaat özgürlüğünün korunması
yolundaki ilkeye aykırıdır, iptali gerekir. II- İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un 25. maddesiyle Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol
Kanunu'na Eklenen Geçici 20. maddesinde; 'Eğitimde
Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi (FATİH) Projesi
kapsamında Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okullara internet erişim hizmetleri
ve ağ altyapısının sağlanması için Millî Eğitim Bakanlığı ve Ulaştırma,
Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca 2015 yılı sonuna kadar yapılacak mal ve hizmet
alımları ile yapım işlerinde üst yöneticinin onayıyla 15 yıla kadar gelecek
yıllara yaygın yüklenmelere girişilebilir' hükmüne yer verilmektedir. Madde
ile FATİH Projesi kapsamında, internet erişim hizmetleri ve ağ altyapısının
sağlanması için mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde, Millî Eğitim
Bakanlığı ile Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca yapılacak
ihalelerde üst yöneticinin onayıyla 15 yıla kadar gelecek yıllara yaygın
yüklenmeye girişilmesi öngörülmektedir. Anayasa'nın 'Bütçenin
hazırlanması ve uygulanması' başlıklı 161. maddesinde; 'Devletin
ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzelkişilerinin harcamaları,
yıllık bütçelerle yapılır. Mali
yıl başlangıcı ile merkezi yönetim bütçesinin hazırlanması, uygulanması ve
kontrolü kanunla düzenlenir. Kanun,
kalkınma planları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş ve
hizmetler için özel süre ve usuller koyabilir. Bütçe
kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.' d enilmektedir. Maddede,
Devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzelkişilerinin
harcamalarının yıllık bütçelerle yapılacağı belirtildikten sonra, Kanunun
kalkınma planları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş ve
hizmetler için özel süre ve usuller koyabileceği istisnasına da yer
verilmiştir. Bu
istisna, 5018 sayılı Kanun'un 28. maddesinde düzenlenmiştir. Kuralda
belirtilen, internet erişim hizmetleri ve ağ altyapısının sağlanması için
yapılacak mal ve hizmet satın alma işleri, kalkınma planları ile ilgili
yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş ve hizmetler kapsamında
olmadığından ihtiyacın mali yıl içinde yıllık bütçelerle karşılanması gerekir.
Bunlar için gereken yapım işleri ise, niteliği itibariyle yılı içinde
tamamlanamayacak türden olması nedeniyle yıllara yaygın hale gelir. Bu da 5018
sayılı Kanun'un 28. maddesince değerlendirileceğinden 5018 sayılı Kanuna geçici
20. maddesine ihtiyaç bulunmamaktadır. 5018
sayılı Kanun 28. maddesinin ek dördüncü fıkrasında, bazı kiralamalarla mal ve
hizmet satın alma işlerinin 3 yılı geçmemek üzere yıllara yaygın yapılabileceği
belirtilmekte ise de; fıkradaki gelecek yıllara yaygın yüklenmeler, 'yılı
bütçesinde ödeneğinin bulunması' , 'Maliye Bakanlığından uygun görüş
alınması' ve 'süresinin üç yılı geçmemesi' biçiminde
koşullara bağlanmıştır. İptali
istenen kural ile FATİH Projesi kapsamında, hiç bir koşula yer verilmeden Millî
Eğitim Bakanlığı ile Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığına, internet
erişim hizmetleri ve ağ altyapısının temini için mal ve hizmet alımları, yapım
işleri ve ilgili ihalelerde üst yöneticinin onayıyla 15 yıl gibi uzunca bir süre
öngörülerek gelecek yıllara yaygın yüklenme yapma yetkisi verilmektedir. Kuralda,
FATİH Projesi kapsamında hiç bir koşulun yer almaması ve üst yöneticinin
onayıyla 15 yıla kadar gelecek yıllara yaygın yüklenme yapmaya imkan tanınması
Anayasa'nın bütçenin hazırlanması ve uygulanması ile ilgili hükümlerine
aykırılık oluşturmaktadır Açıklanan
nedenlerle kural Anayasa'nın 161. maddesine aykırıdır, iptali gerekir. Üye Mehmet ERTEN KARŞIOY
GEREKÇESİ 3308
sayılı Mesleki Eğitim Kanunu, kamu ve özel sektöre ait kurum, kuruluş ve iş
yerleri ile mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarındaki eğitim ve öğretimi
düzenlemekte olup, 18. maddesinin birinci fıkrasıyla, on ve daha fazla personel
çalıştıran işletmelere, çalıştırdıkları personel sayısının yüzde beşinden az,
yüzde onundan da daha fazla olmamak üzere mesleki teknik eğitim okul ve kurumun
öğrencilerine beceri eğitimi yaptırmaları zorunluluğu getirmektedir. 30/3/2012
tarihli ve 6287 sayılı Kanun'un 12. maddesi ile yukarıda yer alan 'yüzde
onundan fazla' ibaresi yasadan çıkarılmıştır. İşletmelerin
çalıştırmak zorunda oldukları stajyer öğrenci sayısına getirilen %10'luk üst
sınırın kaldırılmasıyla mesleki eğitim almakta olan öğrencilerin beceri eğitimi
yapma olanaklarının geliştirilmesinin amaçlandığını söyleyebiliriz. Bununla
birlikte, %10 tavan sınırlanmasının kaldırılması işletmelerde (öğrenci)
çocukların asıl işgücü olarak çalıştırılması olasılığını getirdiğinde,
(öğrenci) çocuk emeğinin istismarının ve sömürülmesinin önünü açabilir. Zaten,
mülga düzenlemede bir üst sınıra yer verilmesinin temel amacı da bunu
önlemekti. BM
Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 1. maddesinde, Sözleşme uyarınca çocuğa
uygulanabilecek olan yasaya göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç 18
yaşına kadar her insanın çocuk sayılacağı belirtilmiştir. Aynı Sözleşme'nin 32.
maddesi de taraf devletlere çocuğun ekonomik sömürüye ve eğitimine zarar
verecek nitelikte çalıştırılmasına karşı koruma yükümlülüğünü getirmektedir Sanayi
işyerlerine Alınacak Çocukların Asgari Yaş Sınırını Belirleyen 59 Sayılı
Uluslararası Çalışma Sözleşmesi'nin 2. maddesinde, 15 yaşın altındaki
çocukların kamu ve özel sektör sanayi işletmelerinde veya bunların alt
birimlerinde çalıştırılmayacağı kabul edilmiş, ancak bu kuralın kamu makamları
tarafından denetlemek kaydıyla teknik okullarda çocuklar tarafından yapılan
işlere uygulanmayacağı 3. maddede belirtilmiştir. Görüldüğü gibi burada
işletmelerde yapılacak olan beceri eğitimi değil, teknik okullarda çocuklar
tarafında yapılacak işler kast edilmektedir. Her
ne kadar beceri eğitimin amacı (öğrenci) çocukların üretimin nasıl
gerçekleştiğini öğrenmelerine ve deneyim sahibi olmalarına yardımcı olmak
olarak ifade edilse de, çocuğun işletmelerdeki üretim faaliyetlerinde asıl
işgücünün bir parçası olarak çalıştırılması ve bu nedenle emeğinin istismar
edilmesi ve sömürülmesi durumu ortaya çıkabilecektir. Anayasa'nın 41.
maddesinin dördüncü fıkrasında, devletin her türlü istismara ve şiddete karşı
çocukları koruyucu tedbirleri almakla yükümlü olduğu kurala bağlanmıştır. Bu
hükmün, devleti çocuk emeğinin sömürüsünü önleyecek tedbirleri almakla yükümlü
kıldığı açıktır. Stajyer öğrenci sayısında hiçbir üst sınıra yer verilmemesi
göreceli ucuz olan (öğrenci) çocuk emeğinin bazı işletmelerce alabildiğince
istismar edilmesine davetiye çıkartılması anlamına gelmektedir. Bu işletmeler
beceri eğitimi altında emek maliyetlerini düşürmek amacıyla kısmen veya tamamen
(öğrenci) çocuk çalıştırma yoluna gidebilir. Yukarıda
belirtilen nedenden dolayı, ilgili kuralın Anayasa'nın 41. maddesinin, son
fıkrasına aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Engin YILDIRIM KARŞIOY
YAZISI 1-
6287 sayılı Kanun'un 12. maddesi ile 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 18.
maddesinin birinci fıkrasında yer alan 'yüzde onundan fazla' ibaresinin madde
metninden çıkarılmasının Anayasa'ya aykırılığı: Kuralla,
Mesleki Eğitim Kanunu'nun işletmelerde meslek eğitimini düzenleyen 18.
maddesinde yer alan, on veya daha fazla personel çalıştıran işletmelere,
çalıştırdıkları personel sayısının yüzde beşinden az, yüzde onundan fazla
olmamak üzere mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumu öğrencilerine beceri
eğitimi yaptırmaları zorunluluğu getiren hükümdeki üst sınır olan yüzde on
tavanı kaldırılmaktadır. Buna göre, kuralın uygulandığı işletmeler,
çalıştırdıkları personel sayısının yüzde yüzüne kadar öğrenciye beceri eğitimi
yaptırma yükümlülüğü ile karşılaşabileceklerdir. Anayasa'nın
42. maddesinde eğitim ve öğrenim hakkı, 48. maddesinde çalışma ve sözleşme
hürriyeti, 49. maddesinde ise çalışma hakkı ve ödevi düzenlenmiştir. Bu
hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden Anayasanın, eğitim ve öğrenim hakkının
kullanılabilmesi bakımından çocuk işgücünün ekonominin asli bir öğesi haline
gelmesine izin vermediği, işyerlerinin ekonomik gereklere göre güven içinde
faaliyet göstermesini sağlamanın ve işsizliği önlemenin devletin görevi olduğu,
bu nedenlerle işyerlerinin verimlilik esası dışında, eğitim kurumu gibi hizmet
sunmaya zorlanamayacağı anlaşılmaktadır. Öğrencilerin
beceri eğitimi altında işyerlerinde büyük oranlarda çalıştırılmalarının öğrenim
ve eğitimi engelleyeceği, çok sayıda beceri eğitimi verme külfetiyle karşılaşan
işverenin bu öğrencilerden üretimde daha fazla fayda sağlamak veya işyerinin
çalışma disiplininin bozulmasına razı olmak seçenekleriyle karşı karşıya
kalacağı, bunun sonucunda ortaya çıkacak tablonun öğrencilerin aleyhine tecelli
etmesinin kaçınılmaz olacağı ve çocukların asıl işgücü gibi kullanılmasının
yetişkin işsizliğine de olumsuz katkı yapacağı gözetildiğinde, hem mesleki
eğitimdeki öğrencilerin hem de işyerinin çıkarları icabı, beceri eğitimine
ilişkin kuralda makul bir üst sınır bulunmasının gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Bu konudaki üst sınırı kaldıran kural bu nedenle Anayasa'nın
42., 48. ve 49. maddelerine aykırıdır. 2-  
Kanun'un 25. maddesiyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na
eklenen Geçici Madde 20'nin Anayasa'ya aykırılığı: Kuralla,
FATİH projesi kapsamında 2015 yılı sonuna kadar yapılacak mal ve hizmet
alımları ile yapım işlerinde üst yöneticinin onayıyla 15 yıla kadar gelecek
yıllara yaygın yüklenmelere girişilebileceği öngörülmektedir. Anayasa'nın
161. maddesinde devletin harcamalarının yıllık bütçelerle yapılacağı, kanunun,
kalkınma planları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş ve
hizmetler için özel süre ve usuller koyabileceği belirtilmiştir. FATİH
kapsamındaki mal ve hizmet alımları anayasadaki bu istisnanın kapsamına
girmemektedir. Kuşkusuz devletin hemen her işi uzun yıllar hatta süresiz devam
eder niteliktedir. Ancak işin bir yıldan fazla sürecek olmasının anlamı yasa
koyucunun veya idarenin yorumu değil, işin niteliğidir. Aksi düşüncenin kabulü
halinde devletin tüm harcamalarının bu yolla bütçe dışına çıkarılması mümkün
olur ve Anayasa hükmü işlevsiz hale gelir. FATİH projesi kapsamındaki alımların
yıllık bütçelerle düzenlenmesine nesnel bir engel bulunmadığı halde 15 yıllık
yüklenme kapsamına alınması, Anayasa'nın 161. maddesine aykırıdır. Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT KARŞIOY
GEREKÇESİ 20.3.2012 
günlü, 6287 sayılı  İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 25. maddesi ile 5018 sayılı Kanun'a
eklenen geçici 20. madde de; 'Eğitimde Fırsatları Artırma  ve Teknolojiyi
İyileştirme Hareketi (FATİH) projesi kapsamında Milli Eğitim Bakanlığına bağlı
okullara internet erişim hizmetleri ve ağ altyapısının sağlanması için Milli
Eğitim Bakanlığı ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca 2015 yılı
sonuna kadar yapılacak mal  ve hizmet alımları ile yapım işlerinde üst
yöneticinin onayıyla 15 yıla kadar gelecek yıllara yaygın yüklenmelere
girişilebilir.' denilmektedir. Anayasa'nın
161. maddesinde, Devletin ve Kamu İktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel
kişilerinin harcamalarının yıllık bütçelerle yapılacağı, Kanun'un kalkınma
planları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş ve hizmetler
için özel süre ve usuller koyabileceği istisnasına yer verilmiştir. Anayasa'nın
161. maddesinin üçüncü fıkrasında sözü edilen Kanun'un öngöreceği 'özel süre ve
usuller' ise, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nda 'gelecek
yıllara yaygın yüklenmeler' başlıklı 28.  maddesinde düzenlenmektedir. Eğitimde
Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi (FATİH) projesinin,
milli eğitim hizmeti kapsamında devletin yükümlü olduğu asli ve sürekli kamu
hizmetlerinden olduğu açık olup, bu hizmetlerin gerektirdiği  harcamaların
yıllık bütçelerle mali yıl içinde yapılması asıldır. Bu
durumda; iptali istenilen geçici 20. madde ile (FATİH) projesi kapsamında hiç
bir koşula bağlanmadan Milli Eğitim Bakanlığı ile Ulaştırma  Denizcilik ve
Haberleşme    Bakanlığına internet erişim hizmetleri ve ağ
yapısının sağlanması için mal ve hizmet alımı ile yapım işlerinde 2012-2016
yılları arasındaki 4 yıl içinde yapılacak ihalelerde üst yönetici onayı ile 15
yıla kadar gelecek yıllara yaygın yüklenmelere girişilebilme yetkisi verilmesi
Anayasa'nın 161. maddesinde belirtilen asli ve sürekli hizmetler nedeniyle
yapılacak kamu harcamalarının yıllık bütçe esasına göre  yapılması esasına
 aykırı bulunmaktadır. Açıklanan
nedenle 6287 sayılı Kanun'un 25. maddesi ile 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve
Kontrol Kanunu'na eklenen geçici 20. maddenin Anayasa'nın 161. maddesine aykırı
olduğu ve iptali gerektiği düşüncesiyle, çoğunluk kararına karşıyız. Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ