ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı:1980/64 Karar sayısı:1981/15 Karar günü:9.4.1981 Resmi Gazete
tarih/sayı:17.5.1981/17343 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Senirkent Tapulama Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 28.6.1966 günlü, 766 sayılı "Tapulama
Kanununun 75. maddesinin, Anayasanın 2., 8., 31. ve 126. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istenmiştir. I- OLAY: İtirazcı mahkeme, 766 sayılı Tapulama Yasası hükümlerine göre,
dosyaları tamamlanan işlerin ilk oturumunun birlik mahallinde açılmasının
zorunlu olduğunu, bu oturumda hüküm verme olanağı bulunmayan durumlarda,
sonraki oturumların bölge merkezinde yapılacağını, bu evrede yerine getirilmesi
gereken keşiflerde, adliye mahkemelerindeki usul kuralları uygulandığı halde,
zaruri masrafların haksız çıkan tarafa yükletilmek üzere, bütçeye konulan
ödenekten harcandığını, mahkemece keşfe karar verildiği halde, ödenek
bulunmaması ve tarafların da giderleri vermemeleri nedeniyle taşınmaz üzerinde
keşif yapılamadığını, 766 sayılı tapulama Yasasının 75. maddesinin; Anayasanın
2, 8, 31 ve 126. maddelerine aykırı olduğunu kendiliğinden ileri sürerek,
iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. III- METİNLER: l- İtiraz konusu yasa hükmü: 28.6.1966 günlü, 766 sayılı tapalama Yasası'nın 75. maddesi
şöyledir: "Madde 75- Tapulama mahkemelerinde ve 51 inci madde
uyarınca devredilen davalar hakkında mahalli asliye mahkemelerinde itiraz ve
davaların gerektirdiği zaruri masraflar, haksız çıkan tarafa yükletilmek üzere,
bütçeye konulan ödenekten harcanır. Birden fazla dava için yapılan masraflar; ihtilaflı parsellerin
sayısı ile orantılı olmak üzere paylaştırılır. Davada taraflar kısmen haklı,
kısmen haksız çıkmışlarsa, bu masraflar takdir edilecek oran içinde taraflara
yükletilir. Birliklerde ilk duruşma oturumu, ödenek bulunmaması gibi
sebepler yüzünden açılamıyor veyahut gayrimenkul üzerinde keşif ve tatbikat
gibi işlemler mahkemece re'sen lüzumlu görülmüş olduğu halde aynı sebepler
yüzünden yapılamıyorsa, tarafların, hakim ve diğer görevlilerin yevmiyelerini
keşif ve tatbikatın gerektirdiği sair giderleri vermeleri ve mûtat aracı da
sağlamaları halinde, ilk duruşma oturumu açılabilir ve arazi üzerinde gerekli
görülen sair işlemler yerinde yapılabilir. Bu halde yapılan işlemlerin masrafı davada haksız çıkan tarafa
yükletilir. Taraflar kısmeti haklı, kısmen haksız çıkmışlarsa oranları takdir
ve tayin edilerek ilâmda gösterilir. Tapulama hakimi ve diğer görevlilerin bu kanun gereğince
birliklerde yapacakları oturum, keşif ve tatbikatlarda 6245 sayılı Harcırah
Kanununun 50 nci maddesine göre Bütçe Kanunu ile tesbit edilecek cetvellerde
belirtilen yevmiyeleri, tazminat olarak ödenir. Tapulama Mahkemesinin kararlarına karşı kanun yollarına başvuran
taraf, posta ve tebliğ masraflarını ödemekle zorunludur." 2- İlgili Yasa hükümleri: a- 29.2.1980 günlü, 2298 sayılı 1980 Yılı Bütçe Yasasının (H)
işaretli cetveline bağlı (3) sayılı cetvel şöyledir: "(3) sayılı cetveli Günlük Tazminat Miktarı (Lira) l- 50 nci maddenin 3 numaralı bendinde gösterilen Tapu
  Kadastro personeli ile 766 sayılı Kanunun 75 inci maddesinde yazılı Tapulama
  Hâkimi ve diğer personel: a) Tapulama Hâkimleri 165 b) Grup kontrol başmühendis ve mühendis, müdürler,
  mühendisler, harita uzmanları 155 c) Tapu fen amir ve memurları, nirengi ve nirengi poligon
  arazi ekip şefi, nirengi grup ve ekip amiri, teknisyenler, kontrol memurları,
  fen amir ve memurları, tapu azaları, posta tapu memurları 145 d) Teknisyen yardımcısı, fen memur muavinleri ve diğer memur
  ve daimi hikmetliler (şoförler dahil) e) Yardımcı sınıf personeli 120 90 Köyde Birlik Merkezinde geceleyen tapulama hizmetinde
çalışanlara yukarıda gösterilen gündelik miktarının 1/4'ü tutarında ek olarak
Ödeme yapılır." b- 10.2.1954 günlü, 6245 sayılı Harcırah Yasasının 50. maddesi
şöyledir: "Madde 50- Aşağıdaki bentlerde gösterilen memur ve
hizmetlilerden (4 üncü maddenin son fıkrası şümûlüne girenler dahil) l, 2, 3 ve
5 numaralı bentlerde yazılı olanlara hertürlü arazi üzerinde fiile çalıştıkları
günler için ve 4 numaralı bendinde yazılı olanlara da Ankara dışında görevle
geçirdikleri günler için derece ve vazifelerinin mahiyetine göre her yıl Bütçe
Kanununa bağlı bir cetvel ile tesbit edilecek miktarlarda yevmiyeler tazminat
olarak verilir. 1- Harita almak veya harita almaya müteallik işleri görmek üzere
araziye çıkan harita ve orman umum müdürlükleri fen memurlarına; 2- Amenejman, teşcir ve onaan sınırlama işlerinde fiilen çalışan
orman fen memurları ile teknik memurlara ve diğer memur ve hizmetlilere; 3- Toprak üzerinde ve köylerde kadastro ve tapu tahriri
işlerinde ve Tapulama Kanununun tatbikinde bilfiil çalışan memur ve
hizmetlilerle gezici hâkimlere; 4- Toprak komisyonları reis, âza, ve memurlarıyla tayinleri
merkezden yapılan hizmetlilerine ve bu komisyonların bulundukları yerlerde
gezici olarak vazifelendirilen hâkim, zabıtkâtibi ve mübaşirlere; (6092 sayılı
Kanunun birinci maddesinin son fıkrası gereğince teşkil olunan komisyonların
memur olan azaları dahil); 5- Maden arama işlerinde çalışan mühendis, jeolog, prospektör ve
bunlarla beraber çalışması zaruri bulunan diğer memur ve hizmetlilere; (Orman sınırlama komisyonlarıyla kadastro ve tapu tahriri
komisyonlarının memur olmayan azalarına ve bilirkişilere bu kanunun 8 inci
maddesinin birinci fıkrası hükmü dahilinde yevmiye verilir.)" 3- Dayanılan Anayasa kuralları: "Madde 2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve
Başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, millî, demokratik, lâik ve
sosyal bir hukuk devletidir. "Madde 8- Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz. Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare
makamlarını ve kişileri bağlıyan temel hukuk kurallarıdır." "Madde 31- Herkes, meşru bütün vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya dâvâlı olarak, iddia
ve savunma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki dâvaya bakmaktan
kaçınamaz." "Madde 126- Devletin ve kamu iktisadî teşebbüsleri
dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları yıllık bütçelerle yapılır. Kanun, kalkınma plânları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan
fazla sürecek iş ve hikmetler için özel süre ve usûller koyabilir. Genel ve katma bütçelerin nasıl yapılacağı ve uygulanacağı
kanunla gösterilir. Bütçe kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir
hüküm konulamaz." IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca Şevket
Müftügil, Ahmet H. Boyacıoglu, Rüştü Aral, Osman Tokcan, Muammer Yazar, Adil
Esmer, Nihat O.Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu, Hüseyin Karamüstantikoğlu,
Kenan Terzioğlu, Orhan Onar, Necdet Darıcıoğlu, İhsan N.Tanyıldız, Bülent Olçay
ve Yılmaz Aliefendioğlu'nun katılmaları ile 6.11.1980 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında: "Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine, sınırlamaya gerek olup olmadığının esasın incelenmesi sırasında
düşünülmesine" oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: İşin esasına ilişkin rapor, başvurma kararı ve ekleri, itiraz
konusu yasa kuralı ve Anayasaya aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa
ilkeleri, bunlarla ilgili gerekçeler ve başka yasama belgeleri, konu ile
ilişkisi görülen öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: l- incelemenin sınırlandırılması sorunu: Davada uygulanacak yasa hükümlerinin belirlenmesi ve Anayasaya
aykırılıklar nedeniyle iptali yolundaki itirazın incelenmesi ve böylece
uygulanacak yasa hükümleri hakkındaki Anayasaya aykırılık sorununun çözümü için
önce iptali istenen hükümlerin kapsamı üzerinde durularak bunların
niteliklerinin belirtilmesi, ilk inceleme kararı uyarınca, davada uygulanacak
kuralın saptanması, itiraz konusu yasa hükümlerinin sınırlandırılmasına yer
olup olmadığının karara bağlanması gerekmektedir, 28.6.1966 günlü, 766 sayılı Tapulama Yasasının itiraza konu
edilen 75. maddesinin beşinci fıkrasında, tapulama hakimi ve öteki görevlilerin
bu yasa gereğince birliklerde yapacakları oturum, keşif ve uygulamalarda 6245
sayılı Harcırah Yasasının 50. maddesine göre bütçe yasası ile tesbit edilecek
cetvellerde belirtilen gündeliklerin, tazminat olarak Ödeneceği yazılıdır. 10.2.1954 günlü, 6245 sayılı Harcırah Yasasının 50. maddesinin
yalnızca 3 numaralı bendinde Tapulama Yasası uygulanmasında çalışan memur,
hizmetli ve gezici hakimlerden, 2298 sayılı 1980 yılı Bütçe Yasasının (H)
işaretli cetveline bağlı (3) sayılı cetvelin birinci maddesinin (a) fıkrasında
tapulama hâkiminden, (d) fıkrasında "diğer memur" lardan ve (e) fıkrasında
da "yardımcı sınıf personel"den sözedilmesi açısından itiraza konu
edilen 75. maddenin beşinci fıkrası hükmünün Tapulama mahkemesi hâkimi, kâtibi
ve mübâşirleri ile sınırlandırılarak yapılması gerekmektedir. 2- iptali istenen hükümlerin niteliği: İptal konusu hükümlerin niteliğini saptamadan önce, tapulama
işleminin Özelliğini belirtmekte yarar vardır. İstatistikler il ve ilçelerin merkez belediye sınırları dışında
bulunan taşınmazların yaklaşık % 60'ının tapusuz olduğunu ortaya
koymaktadır. Bu durum kişiler arasındaki uyuşmazlıkların artmasına ve toplumsal
düzenin bozulmasına, bunun yanında tarımsal üretimin gelişememesine neden
olduğundan Yasa Koyucu, Türk Medeni Yasasının öngördüğü sağlıklı ve eksiksiz
kadastro plânlarının ve tapu sicillerinin tezelden yapılmasını zorunlu bularak
Tapulama Yasasını düzenlemiştir. Öte yandan, bu yasanın uygulanmasından doğan uyuşmazlıkların
çözümü, tapulama hakimine görev olarak verilmiştir. Hakimin kararı sicilin düzenlenmesine esas alınacağından,
tapulama hâkiminin durumu, adliye mahkemelerine gelen başka işler karşısındaki
öteki hâkimlerin durumu ile bir tutulamaz. Genel mahkemelerde davacı savını
ispatlamak sorundadır. İleri sürdüğü sav ispatlanmışsa hakimin kararı, karşı
tarafın hukuksal durumunda değişiklik yaratır; dava ispatlanmamışsa red olunur
ve hukuksal durum olduğu gibi korunur. Oysa tapulama hakimi yalnız hukuksal
durumu korumakla görevli değildir; vereceği karar, sicili oluşturacaktır.
Tapulama Yasasının amacı da tescili gereken bütün taşınmazların sicilini kurmak
olduğundan, hâkim itirazlı işlerin ilk oturumunu birlik merkezinde açmak,
taşınmazlara ilişkin davalarda yerinde keşif yapmak ve bilirkişi dinlemek
zorundadır. Mahkeme, davayı ya da itirazlı işleri, kendiliğinden yürütecek,
taraflarla iddia ve savunması ile bağlı olmaksızın araştırma yaparak, bu işler
için zorunlu yargılama giderlerini hazineye ödettirerek ve geniş takdir
yetkisini de kullanarak varacağı kanıya göre, taşınmazın gerçek hak sahibi
adına tesciline karar verecektir. İşin niteliğinden kaynaklanan bu değişik
durumu gözönünde tutan Yasa Koyucu, yerine getirilmesi gereken çalışmanın
önemini ve özelliğini, Devlete yükleyeceği parasal yönünü de gözönüne alarak,
tapulama hâkimi ile bu mahkemelerin kâtip ve mübaşirine, diğer mahkeme hâkim,
kâtip ve mübaşirinden farklı bir gündelik vermeyi gerekli bulmuştur. İptali istenen hükümlerin niteliğine gelince: 766 sayılı Tapulama Yasasının 75. maddesinin beşinci fıkrasına
göre: Tapulama hâkiminin ve öteki görevlilerin bu yasa gereğince birliklerde
yapacakları ilk oturum, keşif ve uygulamalar için, 6245 sayılı Harcırah
Yasasının 50. maddesi uyarınca bütçe yasalarında yer alan cetvellerde
belirtilen gündelikler, "Tazminat" olarak ödenecektir. Ekonomik
koşulların ve fiyatların her yıl değişebileceğini gözönünde tutan Yasa Koyucu,
tapulama mahkemesinin hakimi, kâtibi ve mübaşirine Ödenecek gündeliklerin Bütçe
Yasasında yer alacak cetvellerde belirtilmesini uygun bulmuştur. Öte yandan,
10.2.1954 günlü 6245 sayılı Harcırah Yasasına göre gündelik, bu yasanın birinci
maddesinde yazılı kurumlarca Ödenir. 3- Anayasaya aykırılık sorununun incelenmesi: a) Anayasanın 126. maddesi yönünden inceleme: Anayasanın bütçeye ilişkin 126. maddesinin üçüncü fıkrasının son
cümlesinde "Bütçe Kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiç bir hüküm
konulamaz." kuralı yer almıştır. Konunun açıklık kazanması bakımından burada "bütçe ile
ilgili hüküm" deyimi üzerinde kısaca durmak yerinde olacaktır. Anayasa tasarısının Temsilciler Meclisindeki görüşülmesi
sırasında kural üzerinde yapılan değişiklik, konuyu gereği gibi aydınlatacak
niteliktedir. Anayasa tasarısında bu kural, "Bütçe Kanununa malî hükümler
dışında hiçbir hüküm konulamaz" biçiminde iken Temsilciler Meclisindeki
birinci görüşme sırasında bir üye "mali hükümler" deyimi üzerinde
durarak, erek, bütçe uygulamasiyle ilgili olmayan konuların Bütçe yasasında yer
almaması olduğuna göre, deyimin bunu karşılamadığını ileri sürmüş ve
komisyondan açıklama istemiştir. Komisyon bu konuda bir açıklama yapmadan öteki
görüşmeleri de gözönünde bulundurmak üzere maddeyi geri almış ve yeniden
düzenlerken "malî hükümler" deyimini "bütçe ile ilgili hükümler"
olarak düzeltmiş ve madde böylece Temsilciler Meclisinde kabul edilmiştir. Şu duruma göre, Anayasanın 126. maddesinin son fıkrasında yer
alan "Bütçe İle ilgili hükümler" deyimini, mali nitelikte hüküm
anlamına değil, bütçenin uygulanmasiyle ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı veya
yasa konusu olabilecek yeni bir kuralı kapsamamak koşulu altında, açıklayıcı
nitelikte hükümler olarak düşünmek zorunluğu vardır. Başka bir deyişle itiraz
konusu hükmün Bütçe Yasasında yer alabilmesi, "Bütçe ile ilgili"
olması koşuluna bağlıdır. 766 sayılı Tapulama Yasasının 75. maddesinde "bütçeye
konulan Ödenekten harcanır" biçiminde yer alan kuralın bütçe yasası
olmayıp bütçeye ödenek konulmasının dayanağını oluşturduğu ve bu yönüyle
Anayasanın 126. maddesiyle ilgili bulunmadığı açıktır. b) Anayasanın 2. maddesi yönünden inceleme: Anayasanın 2. maddesi "Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına
ve Başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, Millî, demokratik, lâik ve
sosyal bir hukuk devletidir" kuralını öngörmüştür. Anayasa Mahkemesinin
çeşitli kararlarında açıklandığı gibi, demokratik sosyal hukuk devleti; insan
hak ve özgürlüklerine saygı gösteren, bireylerin huzur ve refahını
gerçekleştirip güvence altına alan, kişi ile toplum arasında denge kuran, emek
ve sermeye ilişkilerini dengeli bir biçimde düzenleyen, özel teşebbüsün güven
içinde çalışmasını sağlayan, çalışanların insanca yaşaması ve çalışma hayatının
gelişmesi için sosyal, ekonomik ve mali önlemler alarak çalışanları koruyan,
işsizliği önleyici ve milli gelirin, sosyal adalet ilkelerine uygun biçimde
dağıtılmasını sağlayıcı tedbirler alan, adaletli bir hukuk düzeni kuran ve bunu
sürdürmeye kendini yükümlü sayan, hukuka bağlı kalarak ve gerçekçi bir özgürlük
rejimini uygulayan devlet demek olduğuna göre, mahkemenin itirazında ileri
sürüldüğü gibi Tapulama Yasasının 75. maddesindeki düzenlemeyle Yasama
Organının Yürütme Organına karşı üstünlüğü kalkmadığı gibi, Yasama Organınca
kabul edilen yasa maddesinin uygulanması da yürütme organının takdirine
bırakılmış değildir. c) Anayasanın 31. maddesi yönünden inceleme: Anayasanın 31. maddesiyle herkese tanınan hak arama özgürlüğü,
766 sayılı Tapulama Yasasının 75. maddesinin beşinci fıkrasiyle
kısıtlanmamıştır. Bu hükümde, herkesin meşru bütün vasıta ve imkânlardan
yararlanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma hakkını kısıtlayan veya Tapulama hakimine gerçek hak sahibini ortaya
çıkarmak için yasa ile kendisine tanınmış geniş taktir yetkisinin uygulanmasını
engelleyen bir yönün bulunduğu düşünülemez. Tapulama işlemlerinin gerine
getirilmesi için Bütçeye konulan ödeneğin yetmemesi, tarafların da hakim ve
diğer görevlilerin yevmiyelerini, keşif ve uygulamanın gerektirdiği giderleri
vermemesi durumunda, tapulama hakiminin, bütçeye ödenek konulmasına ya da
tarafların bu giderleri karşılanmasına değin davaya devam etmesi gerekir. Bu
durumun "hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz" ilkesi ile çelişir bir yönü yoktur. d) Anayasanın 8. maddesi yönünden inceleme: Gerek yukarıdaki açıklamalar gerek Anayasanın öteki hükümler
gÖ2önüne alındığında itiraza konu edilen hükümde Anayasaya uymayan bir yönün
bulunduğu ve "Kanunların Anayasaya aykırı olamıyacağını belirleyen 8.
maddesine aykırılık olduğu düşünülemez. Bu nedenlerle itirazın reddine karar verilmelidir. VI- SONUÇ: 1- İşin esasına ilişkin incelemenin, 28.6.1966 günlü, 766 sayılı
Tapulama Yasasının 75. maddesinin beşinci fıkrası ve bu fıkra hükmünün de
tapulama hâkimi, kâtibi ve mübaşiriyle sınırlandırılarak yapılmasına, 2- Sınırlama kararı uyarınca incelenen Yasa hükmünde Anayasaya
aykırılık bulunmadığına ve itirazın reddine, 9.4.1981 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Şevket Müftügil Başkanvekili Ahmet H. Boyacıoğlu Üye Ahmet Salih Çebi Üye Muammer Yazar Üye Ahmet Zeyneloğlu Üye Adil Esmer Üye Hakkı Müderrisoğlu Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Nahit Saçlıoğlu Üye Hüseyin Karamüstantikoğlu Üye Kenan Terzioğlu Üye Orhan Onar Üye Necdet Darıcıoğlu Üye Yılmaz Efendioğlu Üye Yekta Güngör Özden