ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/82 Karar Sayısı : 2005/45 Karar Günü : 28.7.2005 R.G. Tarih-Sayı :Tebliğ edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Deniz Kuvvetleri Komutanlığı
Askeri Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 26.10.1963 günlü, 357 sayılı
Askeri Hakimler Kanunu'nun: A- 1611 sayılı Yasa ile değiştirilen 11. maddesinin, B- 1611 sayılı Yasa ile değiştirilen 12. maddesinin birinci
fıkrasının; 1- 3562 sayılı Yasa ile değiştirilen (A) bendinin, a- Birinci paragrafında yer alan “… subay (asteğmen-albay) sicil
belgesi …” ibaresinin, b- Altıncı paragrafının, 2- (B) Bendinin, a- “İkinci sicil üstü: Kuruluş bağlantısına göre birinci sicil
üstünün bir üst görev yerinde bulunan komutan veya amir durumundaki,”
biçimindeki üçüncü paragrafının, b- “Üçüncü sicil üstü: Kuruluş bağlantısına göre ikinci sicil üstünün
bir üst görev yerinde bulunan komutan veya amir durumundaki subay olup
aşağıdaki istisnalar saklıdır.” biçimindeki dördüncü paragrafının, c- (1) numaralı alt bendinin, C- 16. maddesinin 2948 sayılı Yasa ile değiştirilen ikinci
fıkrasının, Anayasanın 2., 9., 10., 138., 139., 140/2-3. ve 145/4. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi istemidir. I- OLAY Uzman Jandarma Çavuş olan sanığın, mükerrer firar suçunu işlediği
iddiasıyla açılan kamu davasında, itiraz konusu yasa kurallarını Anayasa'ya
aykırı bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur. II- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 26.10.1963 günlü, 357 sayılı Askeri Hakimler Kanunu'nun 11.
maddesi ile itiraz konusu kuralları da içeren 12. ve 16. maddelerinin ilgili
fıkra ve bentleri şöyledir: “ MADDE 11- (Değişik: 1611 - 17.7.1972) Askerî hâkim ve askerî
savcı yardımcılıkları görevlerinde bekleme süresi üç yıldır. Bu süre sonunda
yeterli görülenler askerî hâkimliğe geçirilirler. Yeterli görülmeyenlerden; bu
kanunun 10 uncu maddesinin (A) bendi kapsamına girenler eski sınıfına iade
edilirler. (B) bendi kapsamına girenler, yardımcılıkta bir yıl daha denenirler.
Bu süre sonunda da yeterlik gösteremeyenler, Genelkurmay Başkanlığınca ihtiyaç
görülen sınıflara geçirilirler. Türk Silâhlı Kuvvetlerinde hizmet ihtiyacı
görülmeyenlerin, Millî Savunma Bakanlığınca Türk Silâhlı Kuvvetlerinden
ilişkileri kesilir. Bunlara hizmet süresince ödenen aylık, ödenek ve
tazminatlar hariç, Devletçe yapılan diğer masraflar kanunî faizleri ile
birlikte kendilerinden tahsil olunur. Bu yeterlik için, askerî hâkim veya askerî savcı yardımcılığı
görev süresi içinde alınan meslekî sicil notları ortalamasının meslekî sicil
tam notunun %50 veya daha fazlası olması şarttır. “MADDE 12 - (Değişik: 1611 - 17.7.1972) Askeri hakim subayların
rütbe, terfii, rütbe kıdemliliği, kademe ilerlemesi yapmalarını temin edecek
yeterlilikleri sicil ile saptanır. A) (Değişik: 3562 - 24.5.1989) Sicil belgeleri; general-amiral
sicil belgesi, subay (astteğmen-albay) sicil belgesi ve mesleki sicil
belgesi olmak üzere üç çeşittir. Bu belgelerin şekil ve kapsamları (EK-1), (EK-2) ve (EK-3)'de
olduğu gibidir. General-amiral sicil belgesi; idarî sicil üstlerince askerî hâkim
general- amiraller hakkında; Subay (Atğm.-Alb.) sicil belgesi; idarî sicil üstlerince askerî
hâkim subaylar hakkında; Meslekî sicil belgesi; askerî hâkimlik, askerî savcılık, adlî
müşavirlik ve disiplin subaylığı görevlerinde bulunanlar hakkında düzenlenir. Ancak; Askerî Yargıtay Başkanı, Başsavcısı, İkinci Başkanı, Daire
Başkanları ve üyeleri ile Askerî Yüksek İdare Mahkemesi Başkanı, Başsavcısı,
Daire Başkanları ve üyeleri hakkında general-amiral sicil belgesi, subay sicil
belgesi ve meslekî sicil belgesi düzenlenmez. B) Subay Sicil Belgesini Düzenlemeye Ve Sicil Vermeye Yetkili
İdari Sicil Üstleri Birinci sicil üstü: Sicili düzenlenecek askerî hâkim subayın
kuruluş bağlantısına göre nezdinde askerî mahkeme kurulan komutan veya askerî
kurum amiri; Askerî Adalet İşleri Başkanlığı, Askerî Adalet Teftiş Kurulu
Başkanlığı ve Askerî Yargı ile ilgili diğer idarî hizmette bulunanlar için amir
durumunda bulunan en az yüzbaşı rütbesindeki, İkinci sicil üstü: Kuruluş bağlantısına göre birinci sicil üstünün
bir üst görev yerinde bulunan komutan veya amir durumundaki, Üçüncü sicil üstü: Kuruluş bağlantısına göre ikinci sicil üstünün
bir üst görev yerinde bulunan komutan veya amir durumundaki subay olup
aşağıdaki istisnalar saklıdır. 1- Kıdemli hâkimler, birlikte çalıştıkları hâkimlerin; askerî
savcılar, birlikte çalıştıkları yardımcı savcı ve savcı yardımcılarının; adlî
müşavirler, birlikte çalıştıkları adlî müşavir yardımcılarının birinci sicil
üstleridir. Sıralı sicil üstleridir. …” “MADDE 16-(Değişik 2. Fıkra: 2948 - 10.11.1983) Askerî Hâkim ve
askerî savcılar ile yardımcı askerî savcılar muvafakatları alınmadıkça ikinci
bölgede hizmet sürelerini tamamlamadan, birinci bölgede dört yıldan önce başka
bir yere ve göreve atanamazlar. Ancak bir mahkemenin veya kadronun
kaldırılması, teşkilatında mahkeme bulunan birliğin yer değiştirmesi veya
yükselme sebebiyle aynı kadroda kalmalarına imkân olmayanların yahut ikinci
bölgeye atanma sırası gelenlerle (Değişik ibare: 4894 - 12.6.2003 / m.2 -
Yürürlük m.4) sıkıyönetim halinde sıkıyönetim mahkemelerine atanmalarda
muvafakat şartı aranmaz." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 9., 10., 138., 139., 140. ve
145. maddelerine dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itiraz konusu
yasa kuralları ve dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa bu hükmün iptali
için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince
açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları ise,
davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki
kurallardır. 357 sayılı Askeri Hakimler Kanunu'nun itiraz konusu 11.
maddesinde, askeri hakim ve savcıların yardımcılık statüsünden askeri hakimliğe
geçirilmeleri, 12. maddesinde sicil belgeleri ve sicil üstleri, 16. maddesinde
de yer değiştirme esasları düzenlenmiştir. Başvuran Mahkeme'de görülmekte olan
davanın konusu ise, bir uzman jandarma çavuşun mükerrer firar eylemi nedeniyle
cezalandırılması istemidir. Bu durumda itiraz konusu yasa kuralları, açılmış
olan ceza davasında uygulanacak kurallar değildir. Görülmekte olan davada,
hakimlerin atanmaları ve sicil verilmesi gibi kuralların bu davanın olumlu ya
da olumsuz yönde sonuçlanmasında etkili olduğundan söz edilemez. Bu nedenlerle itiraz başvurusunun itiraz yoluna başvuran
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. IV- SONUÇ 26.10.1963 günlü, 357 sayılı “Askerî Hâkimler Kanunu”nun: A- 1611 sayılı Yasa ile değiştirilen 11. maddesinin, B- 1611 sayılı Yasa ile değiştirilen 12. maddesinin birinci
fıkrasının; 1- 3562 sayılı Yasa ile değiştirilen (A) bendinin, a- Birinci paragrafında yer alan “... subay (asteğmen-albay) sicil
belgesi ...” ibaresinin, b- Altıncı paragrafının, 2- (B) bendinin, a- “İkinci sicil üstü : Kuruluş bağlantısına göre birinci sicil
üstünün bir üst görev yerinde bulunan komutan veya amir durumundaki,” biçimindeki
üçüncü paragrafının, b- “Üçüncü sicil üstü : Kuruluş bağlantısına göre ikinci sicil
üstünün bir üst görev yerinde bulunan komutan veya amir durumundaki subay olup
aşağıdaki istisnalar saklıdır.” biçimindeki dördüncü paragrafının, c- (1) numaralı alt bendinin, C- 16. maddesinin 2948 sayılı Yasa ile değiştirilen ikinci
fıkrasının, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada
uygulanma olanağı bulunmadığından, bunlara ilişkin başvurunun Mahkeme'nin
yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 28.7.2005 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Cafer
  ŞAT Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Ali
  GÜZEL Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR