ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/52 Karar Sayısı : 2014/139 Karar Tarihi : 11.9.2014 R.G. Tarih-Sayı :
9.4.2015-29321 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR : 1- İstanbul 8. İdare Mahkemesi
(E.2014/52) 2- İstanbul 3. İdare Mahkemesi (E.2014/80) İTİRAZLARIN KONUSU : 13.10.1983 tarihli ve
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun ek 2. maddesine, 31.5.2012 tarihli ve
6321 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle eklenen üçüncü fıkranın Anayasa'nın 2., 5.,
10., 13., 38. ve 49. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
istemidir. I- OLAY Davacılar tarafından haklarında uygulanan idari para cezası ve
altmış gün süre ile trafikten men cezasının iptali istemiyle açılan davaların
görülmesi sırasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına
varan mahkemeler, iptali için başvurmuşlardır. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren ek 2. maddesi şöyledir: "Araçların
tescil edildikleri amacın dışında kullanılması: Ek Madde 2- (Ek:
17/10/1996 - 4199/43 md. Değişik: 21/5/1997 - 4262/4 md.) Araçlarını motorlu
araç tescil ve trafik belgesinde gösterilen maksadın dışında kullananlar ile
sürülmesine izin veren araç sahipleri 14 400 000 lira para cezası ile
cezalandırırlar. Ayrıca, araç onbeş
gün süre ile trafikten men edilir. (Ek fıkra: 31/5/2012-6321/3 md.) İlgili belediyeden izin veya
ruhsat almaksızın, belediye sınırları dâhilinde ticari amaçlı yolcu taşıyan
kişiye, araç sahibine, bağlı bulunduğu durak, işyeri ve işletmelerin
sorumlularına birinci fıkrada gösterilen idari para cezası üç kat olarak,
fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde tekerrürü halinde ise beş kat
olarak uygulanır. Ayrıca, araç her defasında altmış gün süre ile trafikten men
edilir. (Ek fıkra: 31/5/2012-6321/3 md.) Ayırıcı
işareti bulunmayan üçüncü fıkra kapsamındaki araçlardan taşımacılık hizmeti
alanlara da birinci fıkrada belirtilen cezanın üçte biri oranında idari para
cezası uygulanır. " B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 5., 10., 13., 38. ve 49.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME A- E.2014/52 Sayılı Başvuru Yönünden Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,
Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ,
Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN,  Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M.
Emin KUZ'un katılımlarıyla 13.3.2014 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. B- E.2014/80 Sayılı Başvuru Yönünden Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,
Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, 
Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal
TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ın
katılımlarıyla 14.5.2014 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, sınırlama sorununun ise
esas inceleme aşamasında ele alınmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- BİRLEŞTİRME KARARI 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun ek
2. maddesine, 31.5.2012 tarihli ve 6321 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle eklenen
üçüncü fıkrasının iptaline karar verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna
ilişkin davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2014/52 sayılı dava
ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, E.2014/80 sayılı dosyanın esasının kapatılmasına, esas
incelemenin E.2014/52 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine 14.5.2014 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, Raportör Fatma BABAYİĞİT tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, Anayasa Mahkemesine
itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. İtiraz konusu kuralda, ilgili belediyeden izin veya ruhsat
almaksızın, belediye sınırları dâhilinde ticari amaçlı yolcu taşıyan kişiye,
araç sahibine, bağlı bulunduğu durak, işyeri ve işletmelerin sorumlularına
maddenin birinci fıkrasında gösterilen idari para cezasının üç kat olarak,
fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde tekerrürü hâlinde ise beş kat
olarak uygulanacağı; ayrıca, aracın her defasında altmış gün süre ile trafikten
men edileceği belirtilmiştir. İtiraz yoluna başvuran mahkemelerdeki bakılmakta olan davalarda,
itiraz konusu kural uyarınca "araç sahibine" ve
" araç sürücüsüne (yolcu taşıyan kişiye)" uygulanan bir
idari para cezası söz konusu olup bu cezanın iptali istenilmektedir.
Dolayısıyla, itiraz yoluna başvuran mahkemelerdeki bakılmakta olan davalarda,
" bağlı bulunduğu durak, işyeri ve işletmelerin sorumlularına" uygulanmış
idari para cezası ile yasaklanan bu eylemlerin tekerrürü nedeniyle uygulanmış
bir idari ceza söz konusu olmadığı gibi doğal olarak bu cezaların iptali için
açılmış bir dava da bulunmamaktadır. Bu nedenlerle, Kanun'un ek 2. maddesinin
üçüncü fıkrasının birinci cümlesine ilişkin esas incelemenin, cümlede yer
alan ".yolcu taşıyan kişiye ..." ve "araç
sahibine" ibareleri ile sınırlı olarak yapılmasına karar
verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 1- Anayasa'nın 2. ve 10. Maddeleri Yönünden İnceleme Başvuru kararlarında, itiraz konusu kuralda izin belgesiz yolcu
taşımacılığı yapanların, aynı maddenin birinci fıkrasında belirtilen araçlarını
tescil ve trafik belgesinde gösterilen amacın dışında kullananlar hakkında
uygulanandan daha ağır yaptırımlara tabi tutulduğu, bu durumun adalet ve
hakkaniyet kuralları ile hukuk devleti ilkesine aykırı bir sonuç doğurduğu gibi
eşitlik ilkesine de aykırı olduğu, ilgili belediyeden alınması gereken izin
belgesinin kanunda tanımlanmadığı, izin belgesi olarak bulundurulması gereken
belgelerin idari düzenlemeler ile belirlenmesi, bunlara yenilerinin
eklenmesinin mümkün olması ve bu belgelerden birinin bulunmaması hâlinde ticari
araçların izinsiz faaliyet gösterme fiilinin kapsamına alınması nedeniyle
itiraz konusu kuralın kesinlik, öngörülebilirlik koşullarına sahip olmadığı,
sınırı ve sayısı belirsiz belgelerin alınmaması hâlinde izinsiz faaliyette
bulunma sonucunu doğuracak şekilde yaptırım uygulanmasının kişinin temel
haklarını sınırladığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde olduğu
gibi idari yaptırımlar açısından da Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel
ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla hangi eylemlerin kabahat sayılacağı, bunlara
uygulanacak yaptırımın türü ve ölçüsü gibi konularda kanun koyucu takdir
yetkisine sahip olmakla birlikte, bu yetkisini kullanırken kabahat ve yaptırım
arasındaki adil dengenin korunmasını da dikkate almak zorundadır. Ancak sadece
kabahatin konusunu esas alarak ve benzer eylemler için öngörülen yaptırım
miktarlarını kıyaslayarak haksızlık ve yaptırım arasında adil denge bulunup
bulunmadığı konusunda bir karar vermek sorunu tek yönlü ya da eksik olarak ele
almak anlamına gelir. Haksızlığa konu eylem ile yaptırım arasında adalete uygun
bir oranın bulunup bulunmadığının saptanmasında benzer bir fiil için konulmuş
yaptırım ile yapılacak bir kıyaslamanın değil, o fiilin yarattığı etkinin ve
sonuçlarının dikkate alınması gerekir. Kanun koyucu, benzer eylemler için
değişik cezalar yanında, daha hafif bir eylem için daha ağır bir cezayı da
uygun görebilir. Anayasa'nın 2. maddesindeki " hukuk devleti "
ilkesi gereğince, yasama işlemlerinin kişisel yararları değil kamu yararını
gerçekleştirmek amacıyla yapılması zorunludur. Bir kuralın Anayasa'ya aykırılık
sorunu çözümlenirken " kamu yararı " konusunda Anayasa
Mahkemesinin yapacağı inceleme yalnızca kanunun kamu yararı amacıyla yapılıp
yapılmadığı ile sınırlıdır. Kanun ile kamu yararının gerçekleşip
gerçekleşmeyeceğini denetlemenin anayasa yargısıyla bağdaşmayacağı, bunun kanun
koyucunun takdirinde olduğu açıktır. İtiraz konusu kural, korsan tabir edilen yasa dışı taşımacılıkla
mücadele amacını taşımaktadır. Dolayısıyla, gerekli izin ve ruhsatları
almaksızın ticari amaçlı yolcu taşımacılığı yapılması eylemini yasaklamanın ve
bu eylemin hangi tür ceza ile yaptırıma bağlanacağı hususunun kanun koyucunun
takdir yetkisi kapsamında kaldığı açıktır. Bu nedenle, ilgili belediyeden izin
veya ruhsat almaksızın, belediye sınırları dâhilinde ticari amaçlı yolcu
taşıyan kişiye ve araç sahibine idari para cezası verilip verilmeyeceğini
belirleme yetkisi kanun koyucunun takdir alanındadır. Kanun koyucunun, özellikle büyük şehirlerde sayıları çok büyük
boyutlara ulaşan, önemli şekilde vergi kaybına yol açan ve hizmet alan insanlar
için de sıkıntı oluşturan yasa dışı taşımacılığın yol açtığı mağduriyetin önüne
geçmek için kamu yararı amacıyla, takdir yetkisine dayanarak düzenlediği
kuralda hukuk devleti ilkesiyle çelişen bir yön bulunmamaktadır. Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de " belirlilik "tir.
Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi
bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve
uygulanabilir olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı
koruyucu önlem içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle
bağlantılı olup, bu ilke gereği birey hangi somut eylem ve olguya hangi
hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların hangi müdahale
yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Birey ancak bu durumda kendisine düşen
yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını belirler. Hukuk güvenliği,
normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete
güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu
zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. İtiraz konusu kuralda, ilgili belediyeden izin veya ruhsat
almaksızın, belediye sınırları dâhilinde ticari amaçlı yolcu taşıma eyleminin
cezası açık, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olarak belirlenmiştir. İlgili
belediyeden alınması gereken izin veya ruhsatların tümünün önceden öngörülmesi
ve kanun koyucu tarafından önceden tek tek belirlenerek kanun metninde ifade
edilmesinin olanaksız olduğu ve bu belgelerin taşımacılığın türüne göre
değişebileceği düşünüldüğünde kuralda belirlilik ilkesine aykırılık
bulunmamaktadır. Diğer taraftan Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen "kanun
önünde eşitlik" ilkesi, hukuksal durumları aynı olanlar için söz
konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik
ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme
bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını
önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı
kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır.
Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına
gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı
hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik
ilkesi zedelenmez. Kanun'un ek 2. maddesinin birinci fıkrasında, aracın tescil
edildiği amacın dışında kullanılması yasaklanmış; itiraz konusu kuralda ise
ilgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın, belediye sınırları dâhilinde
ticari amaçlı yolcu taşımak yasaklanmıştır. Birinci ve ikinci fıkrada
yasaklanan eylemler birlikte incelendiğinde, korunan hukuki yarar ve unsurları
tümüyle farklı olup haklarında yaptırım uygulanan kimselerin aynı konumda
oldukları kabul edilemeyeceğinden aralarında eşitlik karşılaştırması
yapılmasına olanak bulunmamaktadır. Bu nedenlerle, farklı suçlara farklı ceza
ve yaptırımlar belirlemek kanun koyucunun takdirinde olup eşitlik ilkesine
aykırılık oluşturmaz. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. 2- Anayasa'nın 38. Maddesi Yönünden İnceleme Başvuru kararında, itiraz konusu kural uyarınca, bir kimsenin icrai
veya ihmali herhangi bir hareketi olmasa veya tespit edilmese dahi sadece araç
sahibi olmasından dolayı başkasının bir fiili nedeniyle cezalandırılabileceği,
bu durumun cezaların şahsiliği ilkesine aykırı olduğu belirtilerek kuralın,
Anayasa'nın 38. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında, " Kimse,
işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı
cezalandırılamaz ", üçüncü fıkrasında da, "ceza ve ceza
yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur " denilerek
suçun ve cezanın kanuniliği esası benimsenmiş, yedinci fıkrasında ise ceza
sorumluluğunun şahsi olduğu belirtilerek, herkesin kendi eyleminden sorumlu
tutulacağı, başkalarının suç oluşturan eylemlerinden dolayı
cezalandırılamayacağı kabul edilmiştir. Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun evrensel
ilkelerindendir. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin işlemediği bir
fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Diğer bir anlatımla, bir kimsenin
başkasının fiilinden sorumlu tutulmamasıdır. Dolayısıyla bu ilke kusursuz suç
ve ceza olmaz ilkesini de kapsamaktadır. Anayasa'nın 38. maddesinin yedinci
fıkrası ile ilgili gerekçede de, ''.fıkra, ceza sorumluluğunun 'şahsî'
olduğu; yani failden gayri kişilerin bir suç sebebiyle cezalandırılamayacağı
hükmünü getirmektedir. Bu ilke dahi ceza hukukuna yerleşmiş ve 'kusura dayanan
ceza sorumluluğu' ilkesine dahil, terki mümkün olmayan bir temel
kuraldır." denilmektedir. Anayasa'nın 38. maddesinde idari ve
adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından idari para cezaları da bu
maddede öngörülen ilkelere tâbidir. İtiraz konusu kuralda yaptırım uygulanacak kişiler araç sürücüsü
(yolcu taşıyan kişi) ve araç sahibidir.  Kuralda araç sürücüsü açısından sorumluluk,
kendi kusurlu fiilinden kaynaklanmakta olup bu kişiler ticari amaçlı yolcu
taşımacılığı yapılan araçta yasal izin ve ruhsatlarının bulunup bulunmadığını
bilebilecek ve kontrol edebilecek durumdadır. Bu nedenle yolcu taşıyan kişi
(araç sürücüsü) açısından Anayasa'nın 38. maddesine bir aykırılık
bulunmamaktadır. Ancak itiraz konusu kuralda araç sahibi açısından sorumluluk,
objektif sorumluluk esası benimsenerek düzenlenmiştir. Kuralda, ilgili
belediyeden alınması gereken izin veya ruhsatı olmaksızın ticari amaçlı yolcu
taşımacılığı yapıldığının tespit edildiği durumlarda araç sürücüsü, aynı
zamanda araç sahibi değilse, araç sahibine de aynı miktar için ceza tutanağı
düzenleneceği belirtilmekte, araç sahibi olan kişinin, kusurunun bulunup
bulunmadığı, belgesiz olarak ticari amaçlı yolcu taşımacılığı yapılmasına izin
verip vermediği değerlendirilmeden idare tarafından yaptırım uygulanmaktadır.
Bu durum ise işlemediği bir fiilden dolayı araç sahibine yaptırım uygulanmasına
neden olabilecek niteliktedir. Dolayısıyla, alınması gereken izin veya ruhsatı
olmaksızın ticari amaçlı yolcu taşımacılığı yapılması ve sürücünün araç sahibi
olmaması hâlinde tescil plakası sahiplerine sadece ruhsat sahibi olmaları
nedeniyle yaptırım uygulanması cezaların şahsiliği ilkesine aykırılık
oluşturmaktadır. Öte yandan, Anayasa ve ceza hukukunun temel kuralları uyarınca,
kişilere ceza verilebilmesi için aranan koşullardan biri hukuka aykırı eylemin
kanunda belirtilmiş olmasını, diğeri de bu eylemin o kişi tarafından
gerçekleştirilmiş olduğunun kanıtlanmasını gerektirir.  İtiraz konusu
kuralda araç sahiplerinin hangi eylemleri suç sayıldığı için başkasının
eyleminden sorumlu tutulduğu açık bir şekilde gösterilmediği gibi araç sahibi
olma ile suç arasındaki illiyet bağının da ne suretle oluştuğu
belirtilmemiştir. Kural bu yönleriyle açık ve belirgin değildir. Bu nedenlerle
itiraz konusu kuralın birinci cümlesinde yer alan ". araç
sahibine." ibaresi ile ikinci cümlesindeki "araç
sahibine" ibaresi yönünden cezaların şahsiliği ilkesine
aykırıdır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kuralın birinci cümlesinde yer
alan ". araç sahibine." ibaresi ile ikinci
cümlesinin "araç sahibine" yönünden Anayasa'nın 38.
maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın Anayasa'nın 5., 13. ve 49. maddesiyle ilgisi
görülmemiştir. VII- SONUÇ 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun ek
2. maddesine, 31.5.2012 tarihli ve 6321 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle eklenen
üçüncü fıkranın; A- Birinci cümlesine ilişkin esas incelemenin, cümlede yer alan ".yolcu
taşıyan kişiye..." ve "...araç
sahibine." ibareleri ile sınırlı olarak yapılmasına, B- Birinci cümlesinde yer alan ". araç
sahibine." ibaresi ile ikinci cümlesinin "araç
sahibine" yönünden Anayasa'ya aykırı olduklarına ve İPTALLERİNE, C- Birinci cümlesinde yer alan ".yolcu taşıyan
kişiye." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 11.9.2014 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN