ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/47 Karar Sayısı : 2014/123 Karar Günü : 3.7.2014 R.G. Tarih-Sayı :
13.3.2015-29294 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Konya
5. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.12.2004 günlü, 5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun; 1- 5. maddesinin (2) numaralı fıkrasının, 2- 309. maddesinin, a- (1) numaralı fıkrasının ".karar veya hükümde
hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, o karar veya hükmün
Yargıtayca bozulması istemini, yasal nedenlerini belirterek Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığına yazılı olarak bildirir." bölümünün, b- (2) numaralı fıkrasında yer alan ".bu nedenleri
aynen yazarak." ibaresinin, Anayasa'nın 2., 6., 9., 10., 13., 36., 37. ve 138. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi istemidir. I- OLAY İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, sanıklar hakkında açılan kamu
davasında görevsizlik kararı vererek dosyanın yetkili olan ağır ceza
mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir. Görevsizlik kararına yapılan
itiraz, ağır ceza mahkemesince incelenerek kabul edilmiş ve görevsizlik kararı
kaldırılmıştır. Görevsizlik kararının kaldırılmasına ilişkin verilen kararın
kesin olması nedeniyle, itiraz yoluna başvuran Mahkeme, Adalet Bakanlığına kanun
yararına bozma yoluna başvurulması talebinde bulunmuştur. Adalet Bakanlığı
tarafından kanun yararına bozma yoluna gidilmediğinin bildirilmesi üzerine,
itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,
iptalleri için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları Kanun'un itiraz konusu fıkra, bölüm ve ibarenin de yer aldığı 5.
ve 309. maddeleri şöyledir: " Görevsizlik kararı verilmesi
gereken hâl ve sonucu Madde 5- (1) İddianamenin
kabulünden sonra; işin, davayı gören mahkemenin görevini aştığı veya dışında
kaldığı anlaşılırsa, mahkeme bir kararla işi görevli mahkemeye gönderir. (2) Adlî yargı içerisindeki mahkemeler bakımından verilen
görevsizlik kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir. Kanun yararına bozma Madde 309- (1)
Hâkim veya mahkeme tarafından verilen ve istinaf veya temyiz incelemesinden
geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu
öğrenen Adalet Bakanlığı, o karar veya hükmün Yargıtayca bozulması istemini,
yasal nedenlerini belirterek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak
bildirir. (2) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, bu nedenleri aynen
yazarak karar veya hükmün bozulması istemini içeren yazısını
Yargıtayın ilgili ceza dairesine verir. (3) Yargıtayın ceza dairesi ileri sürülen nedenleri yerinde
görürse, karar veya hükmü kanun yararına bozar. (4) Bozma nedenleri: a) 223 üncü maddede tanımlanan ve davanın esasını çözmeyen bir
karara ilişkin ise, kararı veren hâkim veya mahkeme, gerekli inceleme ve
araştırma sonucunda yeniden karar verir. b) Mahkûmiyete ilişkin hükmün, davanın esasını çözmeyen yönüne veya
savunma hakkını kaldırma veya kısıtlama sonucunu doğuran usul işlemlerine
ilişkin ise, kararı veren hâkim veya mahkemece yeniden yapılacak yargılama
sonucuna göre gereken hüküm verilir. Bu hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan
cezadan daha ağır olamaz. c) Davanın esasını çözüp de mahkûmiyet dışındaki hükümlere
ilişkin ise, aleyhte sonuç doğurmaz ve yeniden yargılamayı gerektirmez. d) Hükümlünün cezasının kaldırılmasını gerektiriyorsa cezanın
kaldırılmasına, daha hafif bir cezanın verilmesini gerektiriyorsa bu hafif
cezaya Yargıtay ceza dairesi doğrudan hükmeder. (5) Bu madde uyarınca verilen bozma kararına karşı
direnilemez." B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 6., 9., 10., 13., 36., 37. ve
138. maddelerine dayanılmış, Anayasa'nın 141. ve 142. maddeleri ise ilgili
görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,
Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ,
Recep KÖMÜRCÜ,  Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin
KUZ'un katılımlarıyla 13.3.2014 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında
öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkeme, bakmakta
olduğu davada uygulayacağı kanun ya da kanun hükmünde kararname kurallarını
Anayasa'ya aykırı görür veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık
iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, o hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin
Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin
görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların da o davada
uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak kanun kuralları, davanın değişik
evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. Kanun yararına bozma, hâkim veya mahkemeler tarafından
verilen ve istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar ve
hükümlerdeki gerek maddi hukuka ve gerekse yargılama hukukuna ilişkin hukuka
aykırılıkların giderilmesi için kural olarak Adalet Bakanlığı, istisnaen de
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından başvurulan olağanüstü bir kanun
yoludur. Kanun yararına bozma yoluna başvurma yetkisinin yalnızca Adalet
Bakanlığı ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına ait olması sebebiyle bunların
dışındaki makam ve kişilerin kanun yararına bozma yoluna başvurmaları mümkün
değildir. Ancak, hâkim veya mahkeme kararı nedeniyle hukuken korunan bir
menfaati ihlal edilen kişiler ile mahkemeler veya Cumhuriyet savcıları kanun
yararına bozma yoluna başvurulması için yapacakları başvuru ile Adalet
Bakanlığı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığını harekete geçirebilirler. Bakılmakta olan davada itiraz yoluna başvuran Mahkemece, Adalet
Bakanlığına kanun yararına bozma yoluna başvurulması talebinde bulunulmuş
ancak, Adalet Bakanlığınca kanun yararına bozma yoluna gidilmediği
bildirilmiştir. Burada kanun yararına bozma yoluna gitmek konusunda mahkemelere
tanınmış bir yetki söz konusu olmadığından, kanun yararına bozma yolunu düzenleyen
Kanun'un 309. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ".karar veya
hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, o karar veya
hükmün Yargıtayca bozulması istemini, yasal nedenlerini belirterek Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bildirir." bölümü ile (2)
numaralı fıkrasında yer alan ".bu nedenleri aynen
yazarak." ibaresinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin
bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle; 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun; A- 309. maddesinin; 1- (1) numaralı
fıkrasının ".karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu
öğrenen Adalet Bakanlığı, o karar veya hükmün Yargıtayca bozulması istemini,
yasal nedenlerini belirterek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak
bildirir." bölümünün, 2- (2) numaralı fıkrasında
yer alan ".bu nedenleri aynen yazarak." ibaresinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada
uygulanma olanağı bulunmadığından, bu bölüme ve ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, B- 5. maddesinin (2) numaralı fıkrasının esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma BABAYİĞİT tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Kanun'un 4. maddesinin (4) numaralı fıkrası
hükmü gereğince asliye ceza mahkemesi ile ağır ceza mahkemesi arasında oluşacak
görev uyuşmazlığının çözüleceği ortak yüksek görevli mahkemenin Yargıtay 5.
Ceza Dairesi olduğu, ancak asliye ceza mahkemesince davaya bakmakla görevli
mahkemenin ağır ceza mahkemesi olduğundan bahisle verilen görevsizlik kararına
karşı itiraz konusu kural uyarınca itiraz yoluna başvurulması üzerine ağır ceza
mahkemesinin kendilerinin davaya bakıp bakmayacağı hususunda itirazı
değerlendirerek görevlerini kendilerinin belirlemesi gibi bir durumun oluştuğu,
oysa asliye ceza mahkemesinin görevsizlik kararına itirazda bulunulmaması
durumunda ağır ceza mahkemesinin kendisinin de görevli olmadığı yönündeki karşı
görevsizlik kararı vermesi hâlinde Kanun'un 4. maddesinin (2) numaralı fıkrası
uyarınca her iki mahkeme arasında oluşan görev uyuşmazlığının çözümü konusunda
yetkili merciin Yargıtay 5. Ceza Dairesi olacağı, oysa görevsizlik kararlarının
itiraza tabi olması nedeniyle oluşan fiili durum neticesinde asliye ceza
mahkemeleri ile ağır ceza mahkemeleri arasında görev uyuşmazlığı oluşması ve bu
hususun içtihat makamı olan Yargıtay 5. Ceza Dairesi tarafından
değerlendirilememesi sonucunun ortaya çıktığı, aynı durumun sulh ceza mahkemesi
tarafından verilen görevsizlik kararları için de söz konusu olduğu, itiraz
konusu kuralın Kanun'un 4. maddesinin (2) numaralı fıkrasını fiilen işlemez
hâle getirdiği, bu hükümlerin birbirleri ile çakışan ve olayın oluş şekline
göre biri diğerini devre dışı bırakan çelişkiler içerdiği belirtilerek kuralın,
Anayasa'nın 2., 6., 9., 10., 13., 36., 37. ve 138. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralda, adli yargı içerisindeki mahkemeler
bakımından verilen görevsizlik kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebileceği
hususu düzenlenmektedir. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca, itiraz konusu kural
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 141. ve 142. maddeleri yönünden de incelenmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında, " Herkes,
meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
ve davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. "
hükmüne yer verilmiştir. Maddeyle güvence altına alınan hak arama özgürlüğü ve
adil yargılanma hakkı, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının yanında,
diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların
korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Anayasa Mahkemesinin daha
önceki kimi kararlarında da belirtildiği üzere, kanun yoluna başvurma hakkı da,
hak arama hürriyeti ve adil yargılanma hakkı kapsamındadır. Kanun yolu, bir yargı yeri tarafından verilen ve hukuka aykırı
olduğu ileri sürülen bir kararın, kural olarak başka bir yargı yeri tarafından
incelenmesini sağlayan hukuki bir yoldur. Kanun yolunun amacı, yargı yerleri
tarafından verilen kararların, kural olarak başka bir yargı yeri tarafından
denetlenmesine imkân tanınmak suretiyle daha güvenceli bir yargı hizmeti
sunmaktır. Kanun yoluna başvuru hakkı, adil yargılanma hakkının kapsamı
içerisinde kabul edilmektedir. Bunun nasıl yapılacağı ise usul hükümleri ile
gösterilmektedir. Anayasa'nın 142. maddesinde "mahkemelerin
kuruluşunun, görev ve yetkilerinin, işleyişlerinin ve yargılama
usullerinin" kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür. Buna göre, kanun
yolu usulünün ve merciinin belirlenmesi hususu kanun koyucunun takdirine
bırakılmıştır. Ancak, kanun koyucu bu takdir yetkisini kullanırken hukukun
genel ilkelerine ve Anayasa'daki kurallara, özellikle de hukuk devleti ilkesine
ve adil yargılama hakkına uygun hareket etmelidir. Anayasa'nın 36. maddesi
kapsamında korunan kanun yoluna başvurma hakkının etkili bir şekilde
sağlanabilmesi için kanun yolu merciinin, incelenen kararı gerektiğinde
değiştirme yetkisine de sahip olması gerekir. İtiraz, henüz kesinleşmemiş hâkim veya mahkeme kararında hata
veya hukuka aykırılıkların bulunduğu gerekçesiyle bu kararın daha yüksek bir
mercii tarafından incelenmesini ve denetlenmesini sağlamak için yapılan olağan
bir kanun yolu başvurusudur. İtirazın konusu, " hüküm " başlığı
altında son kararlardan önce verilen ve son karara esas teşkil etmeyen "ara
karar" lar olup itiraz yasa yoluna hükümden önceki safhada, yani dava
bitmeden önce başvurulabilir. Adli yargı içerisindeki mahkemeler bakımından
verilen görevsizlik kararları da bu neviden ara kararlar olduğu için bu
kararlara karşı kanun yoluna başvurma hakkının tanınması adil yargılanma
hakkının gereğidir. Diğer taraftan kanun yoluna başvurma hakkının birden fazla tanınmasına
ilişkin Anayasa'da bir hüküm de bulunmamaktadır. Kanun yoluna başvurma hakkı
sonsuz olmayıp, bu hakkın bir yerde kesilmesi gerekmektedir. Adli yargı
içerisindeki mahkemeler bakımından verilen görevsizlik kararlarına karşı itiraz
yoluna başvurma imkânı tanıyan itiraz konusu kural, kanun koyucunun takdir
yetkisi kapsamında olup, kuralın adalet duygusunu rencide eden ve demokratik
toplum düzeninin gerekleri ile çelişen bir yönü bulunmamaktadır. Anayasa'nın 141. maddesinin son fıkrasında, davaların en az
giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması düzenlenerek, usul ekonomisi
ilkesine yer verilmiştir. İtiraz konusu kuralla görevsizlik kararlarına karşı
itiraz yasa yolu tanınmış olmakla henüz görev uyuşmazlığı çıkmadan önceki
aşamada görevsizlik kararında hata veya hukuka aykırılık bulunup bulunmadığı
hususunun incelenip, görev konusunun bir an önce çözüme kavuşturularak esasa
geçilmesi sağlandığı gibi her türlü görevsizlik kararında görev uyuşmazlığının
çıkması ve bu uyuşmazlığın zaten iş yükü ağır olan Yargıtay ilgili dairesince
çözülmesinin önüne geçilmesi de sağlanmış olmaktadır. Dolayısıyla, itiraz
konusu kural, usul ekonomisi ilkesini de uygun bir düzenlemedir. Başvuru kararında, asliye ceza mahkemesi tarafından verilen
görevsizlik kararına itiraz edilmesi üzerine itirazı incelemeye yetkili merciin
ağır ceza mahkemesi olması sebebiyle ağır ceza mahkemelerinin kendilerinin
davaya bakıp bakmayacakları hususunda itirazı değerlendiren ve kendi
görevlerini belirleyen konuma geldikleri ileri sürülmüş ise de,  itiraz
konusu kural sadece görevsizlik kararlarına karşı itiraz yasa yoluna
başvurulacağı hususunu düzenlemekte olup itirazı inceleyecek merciiler 5271
sayılı Kanun'un 268. maddesinde sayılmıştır. Kaldı ki başvuruda belirtilen
husus bir uygulama sorunu olup, Yargıtay içtihatları ile açıklığa
kavuşturulmuştur. Dolayısıyla, görevsizlik kararlarına karşı başvurulacak kanun
yoluna ilişkin itiraz konusu kural, kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında
olup hukuk devleti ilkesi ve adil yargılanma hakkına aykırı bir yönü
bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 36.,
141. ve 142. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 6., 9., 10., 13., 37. ve 138. 
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 5.
maddesinin (2) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 3.7.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN