ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas
Sayısı  : 2004/66 Karar
Sayısı : 2008/99 Karar
Günü   : 2.5.2008 R.G.
Tarih-Sayı :28.05.2008-26889 İTİRAZ
YOLUNA BAŞVURAN: Ankara İkinci İdare Mahkemesi İTİRAZIN
KONUSU: 27.6.1984
günlü, 3030 sayılı Büyük Şehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun'un 18. maddesinin son
fıkrasının 4916 sayılı Yasa'nın 30. maddesiyle değiştirilen ikinci tümcesinin,
Anayasa'nın 127. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I-
OLAY 3030
sayılı Yasa'nın 18. maddesinin son fıkrasının ikinci tümcesi uyarınca genel
bütçe vergi gelirleri tahsilatından büyükşehir belediyelerine pay aktarılmasına
ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada,
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III-
YASA METİNLERİ A-
İtiraz Konusu Yasa Kuralı 27.6.1984
günlü ve 3030 sayılı Yasa'nın 18. maddesinin itiraz konusu ikinci tümcesini de
içeren son fıkrası şöyledir: "Bakanlar
Kurulu, (b) fıkrasındaki % 3 pay oranını % 6 oranına kadar artırmaya veya
kanuni haddine kadar indirmeye yetkilidir. Bu payın % 40'ı doğrudan
ilgili belediye hesabına yatırılır, kalan % 60'ı ise büyükşehir belediyelerine
nüfuslarına göre dağıtılır . Hesaplama ve dağıtım işlemleri Maliye
Bakanlığınca yapılır." B-
Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru
kararında, Anayasa'nın 127. maddesine dayanılmıştır. IV-
İLK İNCELEME Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Sacit
ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, Fazıl SAĞLAM, A.Necmi ÖZLER ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla 8.9.2004
gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından
işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir. V-
ESASIN İNCELENMESİ Başvuru
kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı,
dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru
kararında, yerel yönetimlere görevleri ile orantılı gelir kaynakları sağlanması
gerektiği, belediyelerin hizmet maliyetinin her zaman nüfusla doğru orantılı
olarak artmadığı, kuralda düzenlendiği şekilde nüfus baz alınarak belediyelere
görevleriyle orantılı adil bir dağıtımın sağlanamayacağı belirtilerek, itiraz
konusu kuralın Anayasa'nın 127. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Yasa'nın
"Büyükşehir belediyesi gelirleri" başlıklı 18. maddesi büyükşehir
belediyesinin gelirlerini düzenlemektedir. Bu gelirlerden biri maddenin (b)
fıkrasındaki "Büyükşehir belediyesinin bulunduğu il merkezinde
yapılan Genel Bütçe Vergi Gelirleri Tahsilat toplamı üzerinden gelir
saymanlarınca hesaplanıp, ertesi ayın sonuna kadar ilgili büyük şehir
belediyesine yatırılacak %3 pay" dır. Maddenin
son fıkrasının birinci tümcesine göre Bakanlar Kurulu, (b) fıkrasındaki %3 pay
oranını %6 oranına kadar artırmaya veya kanuni haddine kadar indirmeye
yetkilidir. İptali istenilen ikinci tümcede ise, bu payın %40'ının doğrudan
ilgili belediye hesabına yatırılacağı, kalan %60'ının ise büyükşehir
belediyelerine nüfuslarına göre dağıtılacağı belirtilmektedir. Hesaplama ve
dağıtım işlemleri Maliye Bakanlığı'nca yapılır. İptali
istenilen tümcede, büyükşehir belediyesinin bulunduğu il merkezinde yapılan
genel bütçe vergi gelirleri tahsilat toplamı üzerinden gelir saymanlarınca
hesaplanıp, ertesi ayın sonuna kadar ilgili büyükşehir belediyesine yatırılacak
%3 payın %60'lık bölümünün büyükşehir belediyeleri arasında dağılımı
düzenlenmiştir. Anayasa'nın 127. maddesinin son fıkrasının son tümcesinde mahalli
idarelere "...görevleri ile orantılı gelir kaynakları
sağlanır" denilmiş, aynı maddenin üçüncü fıkrasının son
tümcesinde de "Kanun, büyük yerleşim merkezleri için özel yönetim
biçimleri getirebilir" kuralına yer verilmiştir. Buna dayanılarak
halen büyükşehir belediyesine dönüştürülmüş on altı belediye bulunmaktadır.
Bunlar arasında nüfus, yüzölçüm, sanayileşme, alt yapı sorunları veya gelir
kaynakları açısından farklılıkların olması doğaldır. Bu durumda, mahalli
idarelere görevleri ile orantılı gelir sağlama konusunda yasa koyucunun,
anayasal ilkelere bağlı kalmak koşuluyla takdir hakkı bulunmaktadır. Yasakoyucu
da itiraz konusu kuralda bu takdir hakkını kullanmış ve büyükşehir
belediyesinin bulunduğu il merkezinde yapılan genel bütçe vergi gelirleri
tahsilat toplamından büyükşehir belediyesine yatırılacak payın %40'ının
doğrudan ilgili belediye hesabına yatırılmasını, kalan %60'ının ise büyükşehir
belediyelerine nüfuslarına göre dağıtılmasını öngörmüştür. Ülkemizde
büyükşehirlerde yaşanan nüfus artışının doğumdan ziyade göçten kaynaklanan bir
yapı sergilemesi, nüfusun belediye hizmetleri için tek ölçüt olmamakla beraber,
büyükşehir belediyelerinin görevlerinin yerine getirilmesinde önemli bir ölçüt
olduğunu ortaya koyduğu açıktır. Bu nedenle, büyükşehir belediyesinin bulunduğu il merkezinde
toplanan genel bütçe vergi gelirlerinin %3'lük kısmından belli bir oranının
ilgili büyükşehir belediyesi hesabına aktarılması, geri kalanının da büyükşehir
belediyeleri arasında nüfuslarına göre paylaştırılmasında Anayasa'ya aykırı bir
yön görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 127. maddesine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Haşim
KILIÇ, Sacit ADALI ve Serdar ÖZGÜLDÜR bu görüşe katılmamışlardır. VI-
SONUÇ 27.6.1984 günlü, 3030 sayılı Büyük Şehir Belediyelerinin Yönetimi
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun'un
18. maddesinin son fıkrasının, 3.7.2003 günlü, 4916 sayılı Yasa'nın 30.
maddesiyle değiştirilen "Bu payın % 40'ı doğrudan ilgili belediye hesabına
yatırılır, kalan %60'ı ise büyükşehir belediyelerine nüfuslarına göre
dağıtılır." biçimindeki ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ile Serdar ÖZGÜLDÜR'ün karşıoyları
ve OYÇOKLUĞUYLA, 2.5.2008 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Cafer
  ŞAT Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ KARŞIOY
GEREKÇESİ Anayasa
Mahkemesi'nin 24.7.2003 günlü, E.2003/62, K.2003/77 sayılı iptal kararında
işaret edildiği üzere, her büyükşehir belediyesinin yerine getirmek durumunda
olduğu hizmetlerin nitelik ve nicelik itibariyle farklılık gösterdiği, kuralda belirtilen
"nüfus" kriterinin tek başına bir ölçüt olarak ele alınması halinde
Anayasa'nın 127. maddesinde belirtilen "mahalli idarelere görevleri ile
orantılı gelir kaynakları sağlanır" hükmünün adil şekilde uygulamaya
geçmiş olamayacağı, % 40-% 60 şeklinde yasakoyucu tarafından takdir edilen
dağıtım biçiminin özellikle İstanbul, Ankara, İzmir, Kocaeli gibi yüksek vergi
tahsilatı yapılan Büyükşehirler bakımından ölçülü ve adil sonuçlar doğurmayıp,
bilakis hak edilenden az miktarlarda gelir elde edilmesine yol açacağı,
dolayısıyla kuralın bu biçimiyle Anayasa'nın 2. ve 127. maddelerine aykırı
düştüğü ve iptali gerektiği kanısına vardığımızdan; aksi yöndeki çoğunluk
kararına katılmıyoruz. Başkan Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR