ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/61 Karar Sayısı : 2002/43 Karar Günü : 17.4.2002 R.G. Tarih-Sayı :30.05.2002-24770 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bakırköy 2. Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 21.12.2000 günlü, 4616
sayılı 23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla
Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun'un 1. maddesinin 5.
bendinin (a) alt bendinin, "Türk Ceza Kanunu"nun 192. maddesi
yönünden, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Sanık hakkında, Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesinin birinci ve
ikinci fıkrası ile 80. maddesi gereğince cezalandırılması için Asliye Ceza
Mahkemesi'ne açılan kamu davasında, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine
Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların
Ertelenmesine Dair Kanun"un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendini,
"... Türk Ceza Kanunu"nun 192. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı
gören Mahkeme, iptali istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan
Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun"un
1. maddesinin kapsam dışı bırakılan suçları belirleyen 5. bendinin itiraz
konusu bölümü de içeren (a) alt bendi şöyledir: "Ancak; a) Türk Ceza Kanununun 125 ilâ 157, 161, 162, 168, 171, 188, 191,
192, 202, 205, 208, 209, 211 ilâ 219, 240, 243, 264, 298, 301 ilâ 303, 305 inci
maddelerinde, 312 nci maddenin ikinci fıkrasında, 313 üncü maddesinde, 314 üncü
maddesinin birinci fıkrasında, 339 ilâ 349, 366, 367, 383, 394, 403 ilâ 408,
414 ilâ 418 ve 503 ilâ 506 ncı maddelerinde, .... yer alan suçları işleyenler hakkında bu madde hükümleri
uygulanmaz." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun
huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,
Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Nurettin TURAN, Aysel
PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'ın
katılmalarıyla 17.4.2002 günüde yapılan ilk inceleme toplantısında; dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendinde,
bu bentde belirtilen ve aralarında Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesinin de
bulunduğu suçları işleyenlerin Yasa'nın 1. maddesinde öngörülen hükümlü ve
tutukluların lehine olan düzenlemeden istifade edemeyecekleri hüküm altına
alınmıştır. Türk Ceza Kanunu'nun "Hürriyet Aleyhinde İşlenen
Cürümler" başlıklı ikinci babın "Şahıs Hürriyeti Aleyhinde
Cürümler" isimli üçüncü faslında yer alan 192. maddesi, tehditte bulunmak
suretiyle kendisine veya başkasına para verilmesi ya da bir yarar sağlanması
maksadı ile hareket eden kişi hakkında uygulanacak cezai yaptırımı
düzenlemektedir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, benzeri kimi suçlar ile aynı
fasılda yer alan diğer suçlar 4616 sayılı Yasa kapsamına alındığı halde, 192.
maddede yaptırıma bağlanan suçun istisna tutulduğunu, bunun ise Anayasa'nın 2.
ve 10. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde tanımı yapılan Hukuk Devleti, insan
haklarına saygılı ve bu hakları koruyan toplum yaşamında adalete ve eşitliğe
uygun bir hukuk düzeni kuran ve bu düzeni sürdürmekle kendini yükümlü sayan,
bütün davranışlarında hukuk kurallarına ve Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri
yargı denetimine bağlı olan devlettir, Türk Ceza Yasası'nın 192. maddesiyle aynı fasılda yer alan ve
benzer unsurları içerip daha ağır cezayı gerektiren Türk Ceza Kanunu'nun
"kişi hürriyetinden mahrumiyet" suçuna ilişkin 179. maddesi ile
tehdit suçunun unsur olarak içerisinde bulunduğu diğer fasıllardaki
"gasp" suçunu düzenleyen 495. maddesi, "zorla kadın
kaçırma" suçuna ilişkin 429. maddesi, "reşit olmayan bir kimseyi
kaçırma veya bir yerde alıkoyma" suçuna ilişkin 430. maddesi,
"Hükümete müracaata muktedir olduğu ahvalde iddia eylediği bir hakkı
istihsal maksadıyla eşya üzerinde kuvvet sarfiyle veya şahıslara karşı tehdit,
şiddet istimal ederek hak alma" suçuna ilişkin 308. maddesi, "cebir
ve şiddet yahut tehdit ile sanat veya ticaret serbestisini tahdit veya
menetme" suçuna ilişkin 201. maddesinde belirtilen suçlar Yasa kapsamına
alındığı halde, 192. maddesi ayrık tutulmuştur. Böylece, benzer nitelikteki daha ağır suçları işleyenler için
getirilmiş olanaklar anılan suçu işleyenlere tanınmamış, 192. madde kapsamına
giren suçlar yönünden adaletsiz bir sonuç yaratılmıştır. Açıklanan nedenlerle, kural Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesi
yönünden Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY bu görüşe katılmamışlardır. Kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar
İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine
Dair Kanun"un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendinin, Türk Ceza
Kanunu'nun 192. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
Mustafa BUMİN ile Ertuğrul ERSOY'un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 17.4.2002
gününde karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Nurettin TURAN Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA KARŞIOY
YAZISI 21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar
İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine
Dair Kanun"un 1. maddesinin 4. bendi dışında kalan kimi kurallarının
iptali yolundaki çokluk oyuna esastan; redle sonuçlanan bölümlerine ise aşağıda
açıklanan nedenlerle gerekçe yönünden katılmıyoruz. 4616 sayılı Kanun'un adında her ne kadar "... işlenen
suçlardan dolayı şartla salıverilmeye, dava ve cezaların ertelenmesine dair
Kanun" denilmiş ise de, taşıdığı kuralların içeriği itibariyle bozucu
(infisahi) koşula bağlı toplu özel af niteliği ağır basan kendine özgü bir
düzenleme olduğu Mahkememiz kararının bir çok yerinde vurgulanmaktadır. Bu
nedenle, değerlendirmelerin bu çerçeve içinde yapılması gerekir. 4616 sayılı Kanun'un kabul edildiği tarihte yürürlükte bulunan
Anayasa'nın 87. maddesinde, 14. maddedeki eylemlerden dolayı hüküm giyenler
hariç olmak üzere, genel ve özel af ilanına karar vermenin Türkiye Büyük Millet
Meclisi'nin görev ve yetkileri içinde olduğu belirtilmiş, kimi maddelerinde de
genel ve özel af çıkartılamayacak durumlar gösterilmiştir. Başka bir anlatımla
Anayasa ile yasaklanan alanlar dışında genel ve özel af çıkartmak yasakoyucunun
takdir alanı içinde bırakılmıştır. Mahkemelerce, yargılanarak suçluluğu sabit görülüp hüküm
giyenlerin, aldıkları hapis cezasını çekmeleri ve böylece topluma yeniden
kazandırılmaları ceza hukukunun temel kurallarındandır. Yasaların yasakladığı
her eylem için, bu eylemin işlendiği sırada yürürlükte olan Yasa'da gösterilen
ceza verilir ve bu cezanın nerede ve ne tarzda infaz edileceği de önceden
belirlenir. Aslolan mahkemelerce tayin edilen hürriyeti bağlayıcı cezaların
tamamen infaz edilmesidir. Çok istisnai hallerde, çıkartılması gereken af
yasalarından, hangi suçluların ne kadar yararlanacaklarının takdiri ise
yasakoyucuya aittir. Toplu af suçlu için temel hak ve hürriyetlerden olmadığına
göre, suçları veya suçluları birbiriyle mukayese ederek yasakoyucunun bu
alandaki geniş takdir hakkına müdahale edilemez. Yasakoyucu, Anayasa ile
yasaklanan alanlara girmedikçe af yasasının kapsamının tayininde herhangi bir
kısıtlayıcı kurala tabi değildir. Anayasa Mahkemesi'nce verilen kimi kararlarda belirtildiği gibi,
Anayasa'nın 38. maddesinde, ceza hukuku alanında suç ve cezalara ilişkin
düzenlemelerde uyulması gereken temel ilkeler belirlenmiş olup, bu ilkelerin
gözetilmesi koşuluyla ne tür eylemlerin suç sayılacağı ve suç sayılan eylemlere
ne kadar ve ne türde ceza verileceği, nelerin cezayı ağırlaştırıcı ya da
hafifletici neden sayılacağı yasakoyucunun takdir alanı içine girmektedir.
Kuşkusuz ki, yasakoyucunun af konusundaki takdir hakkı cezaların
tayinindekinden daha geniştir. Öte yandan Anayasa Mahkemesi, Anayasa'ya aykırı bulduğu yasaları
iptal ederek yürürlükten kalkmasını sağlar. Yasakoyucu gibi davranarak yeni bir
uygulamaya yol açacak hüküm kuramaz. Anayasa'nın öngördüğü ve mutlak
düzenlenmesini istediği hususlara yer vermeme durumu dışındaki, yasakoyucunun
isterse getirebileceği bir kuralı getirmemesi iptal nedeni olamaz. İsterse yer
verilip isterse yer verilmeyecek bu tür noksanlıklar, yasakoyucunun takdir
yetkisi içindedir. Yasa maddesine içindeki kimi sözcükleri ayıklayarak yeni bir
kural niteliği vermek Anayasa'ya uygunluk denetimiyle bağdaşmaz. Bir kuralın,
uygulama alanının genişletilmesi amacıyla değiştirilmesini sağlamak için de
iptali istenemez. Yasakoyucunun dilediği zaman giderebileceği noksan düzenleme,
anayasal zorunluluk dışında; Anayasa'ya aykırılık oluşturmaz. Yasakoyucunun
takdir alanı içine giren bir konuda getirilen bir kuralın denetimi yerindelik
denetimi olur. Oysa Anayasa yargısında yerindelik denetime yer yoktur. Ayrıca, 4616 sayılı Yasa kapsamı dışında bırakılan kuralların,
kapsama alınan kurallarla karşılaştırılarak iptaline kadar vermek, kendini
yasakoyucu yerine koymaktan farksızdır. Kabul edilmelidir ki Anayasamızda
gösterilen temel hak ve özgürlükler arasında aftan yararlanma diye bir hakka
yer verilmemiştir. Bu nedenledir ki, yargılanarak suçluluğu sabit görülenler,
affedilmelerini bir hak olarak isteyemezler. Yasak alana girmediği sürece affa
yetkili olan yasakoyucu, çıkaracağı affın kapsamını da belirlemeye yetkilidir. Açıklanan nedenlerle, 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5.
bendinin (a) alt bendinin, Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesi yönünden iptaline
ilişkin çokluk görüşüne katılmıyoruz. Başkan Mustafa BUMİN Üye Ertuğrul ERSOY