ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/77 Karar Sayısı : 2003/81 Karar Günü : 11.9.2003 Resmi Gazet tarih/sayı: 14.11.2003/25289 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 9. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 14.7.1965 günlü, 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu'na, 18.5.1994 günlü, 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle
eklenen I SAYILI CETVEL'in "V- AVUKATLIK HİZMETLERİ SINIFI" başlıklı
bölümünün 1. derece avukatlar için 1.1.1995 tarihinden itibaren uygulanacak
3000 ek gösterge yönünden, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6. ve 91.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Avukatlık Hizmetleri Sınıfından emekli olan ve 3000 ek gösterge
üzerinden emekli aylığı alan davacının, 3600 ek gösterge üzerinden aylık
ödenmesi ve birikmiş ek gösterge farklarının tazmin edilmesi için yaptığı
başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı davada ileri sürdüğü
Anayasa'ya aykırılık savını ciddî bulan Mahkeme, 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu'na 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle eklenen I SAYILI CETVEL'in
"V-AVUKATLIK HİZMETLERİ SINIFI" başlıklı bölümünün, 1. derece
avukatlar için 1.1.1995 tarihinden itibaren uygulanacak 3000 ek gösterge
yönünden iptali için başvurmuştur. III-YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Kural 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na 527 sayılı KHK'nin 3.
maddesiyle eklenen I-SAYILI CETVEL'in "V- AVUKATLIK HİZMETLERİ
SINIFI" başlıklı bölümü şöyledir: "V- AVUKATLIK HİZMELERİ SINIFI Kadroları bu sınıfa dahil olanlardan126003000 219002200 313501600 413001500 5 1000 1200 6900 1100 7800 900 8700800" B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava konusu kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile, 2., 6. ve 91.
maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya
KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Mehmet ERTEN'in
katılmalarıyla 11.9.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Kanun Hükmünde Kararname kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ile
bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 1- KHK'nin Yargısal Denetimi Hakkında Genel Açıklama Anayasa'da, KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimi
de öngörülmüştür. KHK'ler, işlevsel (fonksiyonel) yönden yasama işlemi
niteliğinde olduklarından bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve
yetkisi de Anayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Yargısal denetimde KHK'nin,
öncelikle yetki yasasına sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının
çözümlenmesi gerekir. Her ne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetki
yasalarına uygunluğunun denetlemesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim ve
esas bakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de,
Anayasa'ya uygunluk denetiminin içerisine öncelikle KHK'nin yetki yasasına
uygunluğunun denetimi de girer. Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kurulu'na ancak
yetki yasasında belirtilen sınırlar içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesi
öngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması, KHK'yi Anayasa'ya aykırı duruma
getirir. Böylece, KHK'nin yetki yasasına aykırı olması Anayasa'ya aykırı olması
ile özdeşleşir. Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan
(mad. 121) alırlar. Bu tür KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması gerekli
değildir. Buna karşılık olağan dönemlerdeki KHK'lerin bir yetki yasasına
dayanması zorunludur. Bu nedenle, KHK'ler ile dayandıkları yetki yasası
arasında çok sıkı bir bağ vardır. KHK'nin yetki yasası ile olan bağı, KHK'yi aynı ya da değiştirerek
kabul eden yasa ile kesilir. KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasına
dayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadan
çıkartılan veya dayandığı yetki yasası iptal edilen bir KHK'nin kuralları,
içerikleri yönünden Anayasa'ya aykırılık oluşturmasalar bile Anayasa'ya
uygunluğundan söz edilemez. KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri, yasaların denetimlerinden
farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, "kanunlar Anayasaya aykırı
olamaz" denilmektedir. Bu nedenle, yasaların denetiminde, onların yalnızca
Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu, amaç,
kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem de Anayasa'ya
uygun olmak zorundadırlar. Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya yetki yasasının
kapsamı dışında kalan ya da dayandığı yetki yasası iptal edilen KHK'lerin
anayasal konumları birbirlerinden farksızdır. Böyle durumlarda, KHK'ler
anayasal dayanaktan yoksun bulunduklarından içerikleri Anayasa'ya aykırı
bulunmasa bile dava açıldığında iptalleri gerekir. Bu nedenlerle, iptaline karar verilen bir yetki yasasına
dayanılarak çıkarılan KHK'lerin, Anayasa'nın, Başlangıç'ındaki "hiç bir
kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun
icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı," 2. maddesindeki
"Hukuk devleti" ilkeleriyle, 6. maddesindeki "Hiç kimse veya
organ kaynağını Anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz." kuralı
ve KHK çıkarma yetkisine ilişkin 91. maddesiyle bağdaştırılmaları olanaksızdır. 2- İtiraz Konusu Kuralın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın Başlangıç'ı
ile 2., 6. ve 91. maddelerine aykırı olması nedeniyle iptaline karar verilmesi
istenilmiştir. İtiraz konusu kuralı içeren 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararname,
18.5.1994 günlü, 3990 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır.
KHK'nin dayandığı 3990 sayılı Yetki Yasası, Anayasa Mahkemesi'nin 5.7.1994
günlü, Esas 1994/50, Karar 1994/44-2 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.
Böylece, 527 sayılı KHK Anayasal dayanaktan yoksun kalmıştır. Bu nedenle, Anayasa'ya aykırı görülerek iptal edilen 3990 sayılı
Yetki Yasası'na dayanılarak çıkarılmış bulunan 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in "V-
AVUKATLIK HİZMELERİ SINIFI" bölümü, 1. derece avukatlar için 1.1.1995
tarihinden itibaren uygulanacak 3000 ek gösterge yönünden Anayasa'nın
Başlangıç'ı ile 2., 6. ve 91. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. B- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden
başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü fıkrasında da bu
kural tekrarlanarak, beşinci fıkrasında, Anayasa Mahkemesi'nin, iptal halinde
meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu yararını ihlâl
edici mahiyette görmesi halinde yukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağı
belirtilmektedir. 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in V- AVUKATLIK HİZMETLERİ SINIFI başlıklı
bölümünün 1. derece avukatlar için 1.1.1995 tarihinden itibaren uygulanacak
3000 ek gösterge yönünden iptaline karar verilmesinin doğuracağı hukuksal
boşluk, kamu düzeni ve kamu yararını bozucu nitelikte olduğundan gerekli düzenlemelerin
yapılması amacıyla iptal kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak
bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VI- SONUÇ A- 18.5.1994 günlü, 527 sayılı "Memurlar ve Diğer Kamu
Görevlileri ile İlgili Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname"nin 3. maddesiyle 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in "V- AVUKATLIK
HİZMETLERİ SINIFI" başlıklı bölümünün, 1. derece avukatlar için 1.1.1995 tarihinden
itibaren uygulanacak 3000 ek gösterge yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna
ve İPTALİNE, B- İptal hükmünün doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararını ihlal
edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla
2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları
gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 11.9.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Mehmet ERTEN