ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No.:1965/17 Karar No.:1965/35 Karar tarihi:7/6/1965 Resmi Gazete tarih/sayı:4.10.1965/12117 Davacı
: Trabzon Ayvasıl esnafından Adalet Partili Yusuf oğlu Gençağa soylu. İstemin
konusu : Millet Partisi İl Kongresinde Parti Başkanlığına seçilen Müdendis
Ahmet Çepi, Trabzon Nafıasında ve Karayollarında Mühendis olduğundan ve
Cemiyetler Kanunu gereğince bir memurun siyasi partilerde görev alması
kesinlikle yasak bulunduğundan kanun hükümlerine aykırı hareket eden Millet
Partisinin feshine karar verilmesi isteminden ibarettir. İNCELEME
: Dilekçe, düzenlenen rapor okunduktan ve istemin niteliğine ve mahkemeye
başvurmanın şekline göre duruşma yapılması gerekli bulunmadığına oybirliği ile
karar verildikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : GEREKÇE
: 334 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 19 uncu maddesiyle, vicdan ve din
hürriyetini, kamu düzenine, genel ahlâka ve kanunlara aykırı olmayan dinî âyin
ve törenlerin serbestliğini kabul ederek kimsenin dînî âyinlere katılmağa, dinî
inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamıyacağını; din eğitim ve öğretiminin
kişilerin isteğine bağlı bulunduğunu ve kimsenin, Devletin sosyal, iktisadi,
siyasi veya hukuki temel düzeninin kısmen de olsa din kurallarına dayandırma
veya siyasi ve şahsi çıkar ve nüfuz sağlama amaciyle, her ne suretle olursa
olsun dinî veya din duygularını istismar etmesini veya kötüye kullanmasını
yasaklamış ve bu yasaklar dışına çıkan ve başkasını bu yola kışkırtanların cezalandırılmasını
kabul etmiştir. Bu yasaklara uymayan (Dernek) olduğu takdirde yetkili mahkemece
ve (Siyasi partilerin) de Anayasa Mahkemesince kapatılmalarını tecviz etmiş ve
57 nci maddesinde de tüzük, program ve faaliyetleri insan hak ve hürriyetlerine
dayanan demokratik ve lâik cumhuriyet ilkelerine ve Devletin ülkesi ve milleti
ile bölünmezliği temel hükmüne uymayan siyasi partilerin temelli olarak
kapatılacağını kabul etmiştir. Gerek
Anayasa'da ve gerekse diğer kanunlarda siyasi partilerin kapatılması hakkındaki
dâvaların kimler tarafından açılabileceği hakkında açık bir hüküm yoktur. Gerçi
Türk Medeni Kanununun 71 inci maddesinde gayesi kanuna yahut umumi âdaba
uymayan cemiyetlerin, savcının veya bir alâkadarın talebi üzerine
fesholunabileceği kabul edilmişse de 22/4/1962 tarih ve 44 sayılı kanunun 32
nci maddesinde, siyasi partilerin kapatılması hakkında açılan dâvalarda Ceza
Yargılamaları Usulü Kanununun uygulanacağı ve bu dâvalara duruşmalı olarak
Cumhuriyet Başsavcısının huzuru ile bakılacağı gösterilmiştir. Anayasa'nın
19 uncu maddesinde yazılı yasaklara riayet etmiyenin (Dernek) olması halinde bu
derneğin kapatılması yetkili mahkemeye bırakıldığı halde siyasi hayatın
vazgeçilmez bir unsuru olarak kabul edilmiş bulunan siyasi partiler diğer
derneklerden ayrı tutulmuş ve bunların kapatılması hakkındaki dâvalar dahi kamu
dâvası niteliğinde bulunmuş olduğundan, siyasi partilerin kapatılması
dâvalarını her hangi bir kişinin veya o partiye kayıtlı bulunan bir kimsenin
irade ve takdirine bırakarak Anayasa Mahkemesine doğrudan doğruya dâva açma
hakkı bulunduğunu kabule imkân görülmemiştir. SONUÇ
: Bu nedenlerle kişiler, siyasi partilerin kapatılması hakkında Anayasa
Mahkemesine dâva açma hakkına sahip bulunmadıklarından istemin reddine, Başkan
Lûtfi Akadlı, Üyelerden İhsan Keçecioğlu, Celâlettin Kuralmen, Muhittin Gürün
ve Ekrem Tüzemen'in davacının kapatılmasını istediği parti ile ilgisi
bulunmaması bakımından dâvanın bu sebeple reddi gerektiği yolundaki
düşünceleriyle esasta oybirliği ve sebebinde oyçokluğu île 7/6/1965 gününde
karar verildi. Başkan Lûtfi
  Akadlı Üye Cemalettin
  Köseoğlu Üye Asım
  Erkan Üye Rifat
  Göksu Üye İbrahim
  Senil Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Salim
  Başol Üye Celâlettin
  Kuralmen Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Fazıl
  Uluocak Üye Sait
  Koçak Üye Muhittin
  Gürün Üye Lûtfi
  Ömerbaş Üye Ekrem
  Tüzemen MUHALEFET
ŞERHİ Anayasa'nın
57 nci maddesinde bahis konusu edilen siyasi partilerin faaliyetini
düzenleyecek olan kanun henüz çıkmamış olduğundan bu partilerin kapatılması
maksadiyle kimlerin dâva açmak hakkı olduğu hususunda halen yürürlükte bulunan
kanun hükümlerinin tatbik olunması zaruridir. Bu itibarla Medeni Kanunun 71
inci maddesi gereğince (İlgili) kişilerin de sözü geçen maddede yazılı
sebeplerle dâva açmak hakkı mevcut bulunmaktadır. Binaenaleyh her ne durumda
bulunursa bulunsun kişilerin siyasi partilerin kapatılması hakkında dâva
açamayacağı yolundaki çoğunluk gerekçesine muhalifiz. Ancak
hâdise davacının kapatılmasını istediği parti ile bir ilgisi bulunmadığı
anlaşılmakta olmasına göre dâvanın bu sebepten reddi gerektiği kanısındayız. Üye Celalettin
  Kuralmen Üye Ekrem
  Tüzemen MUHALEFET
ŞERHİ Anayasa'nın
57 nci maddesinde öngörülen siyasi partilerle ilgili kanunun kabul edilerek
yürürlüğe konulacağı tarihe kadar siyasî partilerin kapatılması dâvalarının
Medeni Kanunun 71 nci maddesine göre o siyasi partilerle ilgisi bulunan
şahıslar tarafından da açılabileceği, daha önce aynı konu hakkında Anayasa
Mahkemesince verilerek 14/12/1962 ve 8/6/1963 tarihli ve 11282 ve 11423 sayılı
Resmi Gazetelerde yayınlanmış bulunan 7/11/1962 ve 11/3/1963 tarihli ve 1962/35
- 75; 1963/37 - 54 sayılı kararlara ait muhalefet şerhlerinde açıklanmış
bulunduğundan, durumu ne olursa olsun, kişiler tarafından siyasi partilerin
kapatılması hakkında dâva açılamıyacağını prensip olarak kabul eden bu kararın
gerekçesine muhalifim. Ancak
Medeni Kanunun 71 inci maddesinde (İlgili kişilere) de dâva açma hakkı tanınmış
olmasına, bu dâvayı açan kişinin ise kapatılmasını istediği Millet Partisi ile
hukuki bir (İlgisi) bulunmamasına göre böyle bir dâva açmaya yetkisi bulunmadığından
kararın, (Dâvanın reddi) yolundaki sonucuna katılmaktayım. Üye Muhittin Gürün