ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1988- 56 Karar Sayısı : 1988- 50 Karar Günü : 21.12.1988 R.G. Tarih-Sayı :08.01.1989-20043 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Samsun İş Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 20.6.1987 günlü, 3395 sayılı "506 Sayılı
Sosyal Sigortalar Kanununun bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Kanuna Ek
ve Geçici Maddeler Eklenmesine dair Kanun"un Geçici 5. Maddesinin (291
sayılı KHK. İle 506 sayılı Yasanın Geçici 70. Maddesi olmuştur) Anayasa'nın 2.,
10. Ve 55. Maddelerine aykırılğı nedeniyle iptali istemidir. I- OLAY : Davalı sigortalı, 3395 sayılı Yasa'dan yararlanmasının olanaksız
bulunduğuna ilişkin kararın iptaliyle Yasa'dan yararlanabileceğinin saptanması
istemiyle açtığı davada; Sosyal Sigortalar Kurumu'na yaptığı başvurunun 1.
Derecenin 8. kademesinden yaşlılık aylığı bağlandığı için Yasa'dan
yararlanamıyacağı bildirilerek geri çevrildiğini, oysa kendisinin 1. Derecenin
9. Kademesinden bulunması gerektiğini, ancak toplu iş sözleşmesinin
sonuçlanmasının uzaması ve önce aldığı ücretin tavan ücretten az olması nedeniyle
prim farkının ödenmemesine yol açtığını bildirmiş, Yasa'dan yararlanmasının
işveren yazısıyla da doğrulandığını anlatmış, Yerel Mahkeme de sorunun
çözümünde uygulanacak 3395 sayılı Yasa'nın Geçici 5. Maddesi'ni Anayasa'ya
aykırı görerek iptali istemiyle doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ : A. İPTALİ İSTENEN YASA KURALI : 3395 sayılı Yasanın 17. Maddesiyle 506 sayılı Yasaya eklenen
itiraz konusu kural şöyledir : "GEÇİCİ MADDE 5.- A) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte,
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ile 991 sayılı Kanuna göre malullük,
yaşlılık ve ölüm sigortalarından gösterge tablosunun en üst göstergesinden
aylık almakta olan ile aylık talebinde bulunmuş olup, henüz işlemleri
tamamlanmamış olanlardan gösterge tablosunun üst göstergesinden aylık bağlamaya
hak kazananlar; 1. Bakanlar Kurulunca tespit edilecek geçici gösterge tablosundaki
derece ve kademelerden hangisi üzerinden borçlanarak prim ödeyeceklerini tespit
ederek altı ay içinde kuruma yazılı olarak bildirmek, 2. Müracaat tarihini takip eden ay başından başlamak üzere her ay
için 30 gün itibariyle ve 1 inci bende göre seçeceği derece ve kademenin
karşılığı göstergenin, aynı tarihte yürürlükte olan katsayı ile çarpımına göre
bulunacak borçlanmaya esas matrah üzerinden % 20 oranında prim ödemek, 3. Zamanaşımı içerisindeki süreler için prim esas azami kazancın
üzerinde ücret aldığını belgelemek, 4. Zamanaşımı süreleri dışındaki kalan süreler için ise ücretini
beyan etmek, Şartı ile borçlanabilirler. Aylıklıya, seçtiği derece ve kademe üzerinden, hesaplanacak 5
yıllık prim tutarı tebliğ edilir. Tebliğ edilen borcun azami beş yıl içinde ve her yıla isabet eden
bölümünün o yılın sonuna kadar ödenmesi şarttır. Primlerin süresi içinde
ödenmemesi halinde, primi ödenmeyen ilk aydan itibaren borçlanma hakkı düşer. Borçlanma hakkı düşenler bu maddeye göre yeniden borçlanma
yapamazlar. Aylıklının borç ödeme süresi içinde ölüm halinde borçlanmaya ait
primlerin bakiyesi ayın süre içinde olmak şartıyla hak sahipleri tarafından
ödenebilir. Borçlanma sebebiyle, prim veya kesenek ödemek suretiyle geçmiş
veya daha önce borçlanılmış hizmetlere hizmet ilavesi yapılmaz. B) Borçlanmak suretiyle prim ödeyenlerin geçici göstergeleri ve
geçici göstergelere göre bağlanacak aylıkları aşağıda belirtilen şekilde tespit
edilir. a) Geçici Göstergenin Tespiti : 1. Tebliğ edilen borcun tamamı süresi içinde ödendiği takdirde,
aylıklının borçlandırdığı derece ve kademenin karşılığı olan geçici gösterge
esas alınır. 2. Tebliğ edilen borcun bir bölümünün süresi içinde ödenmemesi
sebebiyle borçlanma hakkı düşenlerle bakiye borcunu ödemeyeceğini yazılı olarak
kuruma bildirenlerin geçici göstergesi, ödediği miktarın borcun tamamına oranı
esas tespit edilir. Bu şekilde tespit edilen sayının geçici gösterge tablosunda eşiti
yoksa, buna en yakın geçici gösterge esas alınır. b) Geçici Gösterge Aylığının Bağlanması : 1.Tespit edilen geçici göstergenin cari katsayı ile çarpılması
sonucu bulunacak matrah üzerinden geçici gösterge aylığı bağlanır. 2. Borçlandırılan aylıklının geçici gösterge aylığının
hesaplanmasında da almakta olduğu Malullük, Yaşlılık veya Ölüm aylığı bağlama
oranı nazara alınır. Tebliğ edilen borcun tamamı, süresinden önce ödendiği takdirde,
ödemenin yapıldığı tarihi takip eden aybaşından itibaren, (B) fıkrasının (a) bendinin 2 nci alt bendine göre kısmî ödeme
yapanlara da ödemenin sona erdiği tarihi takip eden aybaşından itibaren, Geçici gösterge aylığı bağlanır. 3. Borçlanma talebinde bulunanların tahsisi yapılmış aylıklarının
ödenmesine devam edilir." B- DAYANILAN ANAYASA KURALLARI : 1. "MADDE 2. - Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiğiline bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2. "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 3. "MADDE 55.- Devlet, çalışanların yaptıkları iye uygun
adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları
için gerekli tedbirleri alır. Asgarî ücretin tespitinde ülkenin ekonomik ve sosyal durumu
gözönünde bulundurur." IV - İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. Maddesi gereğince, Mahmut
C.CUHRUK, Yekta Güngör ÖZDEN, Necdet DARICIOĞLU, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Muammer
TURAN, Mehmet ÇINARLI, Servet TÜZÜN, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N.SEZER
ve Erol CANSEL'in katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, iptali
istenilen maddenin Anayasa Mahkemesi'nce daha önce iptal edilmiş olması karşısında,
dosyada eksiklik bulunduğu üzerinde durulmadan esas yönünden karar verilmesi
uygun bulunarak ilk inceleme raporu, itiraz konusuyla ilgili dava dosyası ve
ekleri, iptali istenen yasa ve dayanılan Anayasa kurullarıyla bunların
gerekçeleri ve ilgili öbür yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp
düşünüldü. A- Yerel mahkeme, Anayasa'nın 152. Ve 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. Maddesinin
birinci fıkrasına göre Anayasa Mahkemesi'ne yolunca başvurmuştur. Gönderilen
işin incelenmesi, Anayasa'nın 148. Ve 2949 sayılı Yasa'nın 18. Maddesinin 2.
Bendi uyarınca Anayasa Mahkemesi'nin görev ve yetkisi içine girmektedir. Bu
konularda bir aykırılık söz konusu değildir. B- İtiraz konusu kuralın yürürlüğe girmesinden çok önce emekliye
ayrılmış olan davacı sigortalı, yeni yasanın getirdiği borçlanma sisteminden
yararlanmak için süresinde SSK.na başvurmuş, ancak koşulları uymadığı
gerekçesiyle istemi kabûl edilmemiştir. Bunun üzerine yetkili ve görevli yerel
mahkemede dava açarak itiraz konusu maddenin aradığı koşulların kendisinde
bulunduğunun saptanmasını istemiştir. Bu durumuyla, konu, yerel mahkemenin
görev ve yetkisi kapsamında bulunduğu gibi henüz karara bağlanmadığından 2949
sayılı Yasa'nın 28. Maddesi uyarınca bakılmakta olan bir dava vardır. Ayrıca,
itiraz konusu madde, saptama kararına esas alınacağından mahkemenin elindeki
davada uygulanacak yasa kuralıdır. C- 2949 sayılı Yasa'nın 28. Maddesinin ikinci fıkrası uyarınca
itiraz yoluna başvuran mahkeme, dosyadaki belgelerin konuyla ilgili olanlarının
onanlı örneklerini Anayasa Mahkemesi'ne gönderecek yerde onansız fotokopilerini
göndermiştir. Ancak, işin niteliği ve aşağıda belirtilecek durum karşısında
eksiklik sorunu üzerinde durulmasına gerek görülmemiştir. D- İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin iptal istemi Anayasa
Mahkemesi'ne 7.12.1988 gününde gelmiş, süresi içinde raportörüne
gönderilmiştir. İtiraz konusu kural ise, daha önce, Anayasa Mahkemesi'nin
26.10.1988 günlü, Esas 1988/19, Karar 1988/33 sayılı kararıyla iptal edilmiş,
iptal kararının Resmî Gazete'nin 11 Aralık 1988 günlü, 20016. Sayısında
yayımlanmasıyla Anayasa'nın 153. Maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, yayım
tarihinde yürürlükten kalkmıştır. Bu durumda geçerliği kalmayan bir hüküm için
karar vermeye gerek kalmamıştır. V- SONUÇ : İtiraz konusu kuralın Anayasa Mahkemesi'nce daha önce iptal
edilmiş olması karşısında bu evrede dosyada eksiklik bulunduğu sorunu üzerinde
durulmayıp esasa geçilerek incelemenin sürdürülmesine ve 20.6.1987 günlü,3395
sayılı Yasa'nın 17. Maddesiyle 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'na eklenen
Geçici 5. Madde, Resmî Gazete'nin 11.12.1988 günlü, 20016. Sayısında yayımlanan
Anayasa Mahkemesi'nin 26.10.1988 günlü, Esas 1988/19, Karar 1988/33 sayılı
kararıyla iptal edildiğinden bu konuda yeniden karar verilmesine yer
olmadığına, 21.12.1988 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Mahmut
  C.CUHRUK Başkanvekili Yekta
  Güngör ÖZDEN Üye Necdet
  DARICIOĞLU Üye Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye Muammer
  TURAN Üye Mehmet
  ÇINARLI Üye Servet
  TÜZÜN Üye İhsan
  PEKEL Üye Selçuk
  TÜZÜN Üye Ahmet
  N.SEZER Üye Erol
  CANSEL