ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/121 Karar Sayısı : 2002/62 Karar Günü : 9.7.2002 Resmi Gazete tarih/sayı:31.08.2002/24862 İPTAL YOLUNA BAŞVURAN : Siyasi Parti Kapatma
Davasına Bakan Mahkeme Sıfatıyla Anayasa Mahkemesi İPTAL DAVASININ KONUSU : 10.11.1983 günlü,2949 Sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 25.
maddesinin, Anayasa'nın 2. ve 148. maddelerine aykırılığının incelenmesidir. I - OLAY Halkın Demokrasi Partisi'nin kapatılması hakkındaki davaya bakmakta
olan Anayasa Mahkemesi'nin, 9.7.2002 günlü toplantısında, 2949 Sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 25. maddesi
Anayasa'ya aykırı görüldüğünden Anayasa'nın 152., 2949 Sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddeleri
uyarınca iptaline karar verilmesi istenilmiştir. II- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 10.11.1983 günlü,2949 Sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 25. maddesi şöyledir: "Madde 25.- 12 Eylül 1980 tarihinden, ilk genel seçimler
sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisinin Başkanlık Divanı
oluşturuluncaya kadar geçecek süre içinde, yasama ve yürütme yetkilerini Türk
milleti adına kullanan, 2356 sayılı Kanunla kurulu Milli Güvenlik Konseyinin
yönetim dönemi içinde çıkarılan kanunlar, kanun hükmünde kararnameler ile 2324
sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve tasarrufların
Anayasaya aykırılığı iddia edilemez." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şöyledir : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru,millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2-"MADDE 148.- Anayasa Mahkemesi,
kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi
İçtüzüğünün Anayasaya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetler. Anayasa
değişikliklerini ise sadece şekil bakımından inceler ve denetler. Ancak,
olağanüstü hallerde, sıkıyönetim ve savaş hallerinde çıkarılan kanun hükmünde
kararnamelerin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla,
Anayasa Mahkemesinde dava açılamaz. Kanunların şekil bakımından denetlenmesi, son oylamanın, öngörülen
çoğunlukla yapılıp yapılmadığı; Anayasa değişikliklerinde ise, teklif ve oylama
çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı hususları
ile sınırlıdır. Şekil bakımından denetleme, Cumhurbaşkanınca veya Türkiye Büyük
Millet Meclisi üyelerinin beşte biri tarafından istenebilir. Kanunun
yayımlandığı tarihten itibaren on gün geçtikten sonra, şekil bozukluğuna dayalı
iptal davası açılamaz; def'i yoluyla da ileri sürülemez. Anayasa Mahkemesi Cumhurbaşkanını, Bakanlar Kurulu üyelerini,
Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdare
Mahkemesi Başkan ve üyelerini, Başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcı Vekilini,
Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ve Sayıştay Başkan ve üyelerini görevleriyle
ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar. Yüce Divanda, savcılık görevini Cumhuriyet Başsavcısı veya
Cumhuriyet Başsavcı Vekili yapar. Yüce Divan kararları kesindir. Anayasa Mahkemesi, Anayasa ile verilen diğer görevleri de yerine
getirir." III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,
Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis
TUNGA'nın katılmalarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, işin esasının
incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralıyla dayanılan Anayasa kuralı, bunların gerekçeleri ve öteki
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Halkın Demokrasi Partisi'nin kapatılması hakkındaki davanın
görülmesi sırasında Davalı Parti Genel Başkanı ve Parti vekilleri tarafından
Siyasi Partiler Yasası'nın 78, 79, 80, 81 ve 82. maddelerinin Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülmüştür. 2949 Sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 25. maddesinde; "12 Eylül 1980 tarihinden, ilk genel
seçimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisinin Başkanlık Divanı
oluşturuluncaya kadar geçecek süre içinde, yasama ve yürütme yetkilerini Türk
milleti adına kullanan, 2356 sayılı Kanunla kurulu Milli Güvenlik Konseyinin
yönetim dönemi içinde çıkarılan kanunlar, kanun hükmünde kararnameler ile 2324
sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve tasarrufların
Anayasaya aykırılığı iddia edilemez." denilmektedir. Bu kuralın dayanağını oluşturan 1982 Anayasası'nın Geçici 15.
maddesinin, 12 Eylül 1980 tarihinden ilk genel seçimler sonucu toplanacak
Türkiye Büyük Millet Meclisinin Başkanlık Divanını oluşturuncaya (6.12.1983)
kadar geçecek süre içinde çıkarılan kanunların, kanun hükmünde kararnameler ile
2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve
tasarrufların Anayasa'ya aykırılığının iddia edilemeyeceğine ilişkin son
fıkrası 3.10.2001 günlü, 4709 sayılı Yasa ile yürürlükten kaldırılmıştır. Anayasanın Geçici 15. maddesinin son fıkrasını yürürlükten
kaldıran 4709 sayılı Yasa'nın gerekçesinde, "12 Eylül 1980 - 6 Aralık 1983
döneminde çıkarılan kanunlar, kanun hükmünde kararnameler ile 2324 sayılı
Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve tasarrufların Anayasaya
aykırılığının iddia edilmesinin sağlanması"nın amaçlandığı açıkça
belirtilmiştir. Böylece Siyasî Partiler Yasası'nın Anayasa'ya aykırılığı ileri
sürülen kurallarının yasalaştığı 22.4.1983 tarihini de kapsayan 12 Eylül 1980 tarihi
ile 6.12.1983 tarihleri arasında kalan dönemde çıkarılan yasaların Anayasa'ya
aykırılığının ileri sürülebilmesi için anayasal engel ortadan kaldırıldığı
halde, 2949 sayılı Yasa'nın 25. maddesindeki 1982 Anayasası'nın Geçici 15.
maddesinin son fıkrasına koşut kural, yürürlükte kalmıştır. Anayasa'nın 148. maddesinde, kanunların, kanun hükmünde
kararnamelerin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasa'ya şekil ve
esas bakımlarından uygunluğunu denetlemek Anayasa Mahkemesi'nin görevleri
arasında sayılmıştır. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 25. maddesi ise Anayasa Mahkemesi'nin bu görevlerini
Anayasa'ya uygun olarak yerine getirmesini engellediği gibi, Anayasa'nın Geçici
15. maddesinde yapılan değişikliğe koşut olarak anayasal dayanağını da
yitirmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde sözü geçen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygı gösteren, bu hak ve özgürlükleri
koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla
kendini bağlı sayıp işlem ve eylemleri yargı denetimine açık olan, yasaların
üstünde yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğunun
bilincinde olan devlettir. Hukuk devleti ilkesinin gerçekleşmiş sayılabilmesi için, yasaların
Anayasa'ya uygunluğunun yetkili organlarca denetlenebilmesi gerekir. Bu denetim
engellenmiş ise, temel hak ve özgürlüklerin tam anlamıyla güvence altına
alınmış olduğundan söz edilemez. Bu durum karşısında, 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın
belirtilen dönemde çıkarılmış kurallarının, Anayasa'ya aykırılığının ileri
sürülmesini engelleyen 2949 sayılı Yasa'nın 25. maddesi, Anayasa'nın 2. ve 148.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. V- SONUÇ 2949 Sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 25. maddesinin re'sen Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 9.7.2002 gününde karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA