ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/158 Karar Sayısı : 1975/175 Karar Günü : 8.7.1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Aydın Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı
“Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında
Kanun”un 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 209.  maddesiyle
sınırlı olarak iptali istemidir. I. OLAY: Türk Ceza Kanununun, sanık hakkında uygulanacak 209. maddesinin
yer aldığı 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendinin Anayasanın 92.
maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere uyulmadan yasalaştığı Cumhuriyet
Savcısı tarafından ileri sürülmüş, bu sav Mahkemece de ciddî görülerek, iptali
için, Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü 44 sayılı Yasanın 27.
maddeleri gereğince Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir. II. İTİRAZIN GEREKÇESİ: İtirazın gerekçesi özeti: 1803 sayılı Af Yasasının 2. maddesinin (B) bendinin, Anayasanın
92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kuralına aykırı olarak yasalaştığı
ileri sürülmüştür. III- YASA METİNLERİ: 1- İtiraz konusu Yasa kuralı: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin, itiraz konusu
(B) bendi şöyledir: “Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş: A) ………… B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210,
212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddelerinde 404 üncü
maddesinin 1 inci bendinde ve 406, 407, 414/1, 415, 416/2-3, 491, 492, 493,
495, 496, 497, 498, 499, 500, 503 ve 510 uncu maddeleriyle Askerî Ceza
Kanununun 131 ve 132 nci maddelerinde gösterilen suçları işleyen hakkında
ilgili maddede öngörülen Devlet zararı önceden ödenmek; tazminat hükümleri ise
saklı kalmak şartiyle bu maddenin (A) bendi hükmü uygulanır.” Yukarıda yazılı suçlardan dolayı beş yıldan fazla süre ile mahkûm
edilenlerin hürriyeti bağlayıcı cezalarının beş yılı ve para cezalarının tamamı
affedilmiştir. 2- Dayanılan Anayasa kuralı: Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: “Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse,
her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir
karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine
sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca da veya
daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul
etmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile
kabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca toplanarak
itirazı incelemeye görevli ve yetkili olup olmadığı sorunu üzerinde durmuştur. Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olup
olmadığı sorunu: Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasaya
uygunluk denetimine bağlı olup olmıyacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bu
denetimin Anayasa Mahkemesince yapılmasına anayasal açıdan olanak bulunduğu
sonucuna varılmıştır. Konu hakkında ayrıntılı gerekçeler, Anayasa Mahkemesinin
28.11.1974 günlü, Esas: 1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyle
açıklanmış bulunduğundan (Resmî Gazete; gün: 21.1.1975, sayı: 15125), bunların
burada yinelenmesine gerek kalmamıştır. Şu duruma göre, bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi için
de bulunduğu açıktır. Halit Zarbun bu görüşe katılmamıştır. Yukarıda açıklanan sorunun incelenmesi sonunda: 1- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi
içinde bulunduğuna Halit Zarbun’un karşıoyu ile ve oyçokluğu ile; 2- Dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve
konunun niteliği gözönünde tutularak işin esası hakkındaki incelemenin başka
güne bırakılmaksızın sürdürülmesine oybirliğiyle; karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,
iptali istenen yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler
ve diğer yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 1- İtiraz eden Mahkemenin kararında, uygulanacak yasa kuralının
biçim yönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaştırıldığı ve bu nedenle iptali
gerektiği belirtilmiştir. 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (A) bendindeki
kural Türk Ceza Kanununun 127. ve Askerî Ceza Kanununun 56. maddelerinin olayla
ilgili hükümleri ile sınırlı olarak Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü,
Esas: 1974/39, Karar: 1974/51 sayılı kararı ile Anayasanın 92. maddesinin
beşinci fıkrasındaki biçim kurallarına aykırı oluştuğu gerekçesiyle iptal
edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15136 sayılı Resmî Gazetede
yayımlanmıştır. Şu halde, 1803 sayılı yasanın 2. maddesinin (B) bendi için daha
önce saptanmış bulunan iptal nedeni, burada dahi geçerlidir. Bu neden, yukarıda
gün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmî Gazetenin gün ve sayısı
gösterilen Anayasa Mahkemesi kararında bütün açıklık ve ayrıntıları ile
belirtilmiş olduğundan, burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Muhittin Gürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bu görüşe değişik
gerekçeler ile katılmışlardır. İhsan Ecemiş, Halit Zarbun ve Ahmet Koçak bu görüşe
katılmamışlardır. 2- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü: Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmış
ilkeye göre özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe
gecikmeksizin konulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığı
anlaşılmış bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamış
ve bu nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına
gerek görülmemiştir. İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O.
Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır. VI- SONUÇ: 1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itiraz
konusu yapılan (B) bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasanın 92.
maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniyle
biçim yönünden ve Türk Ceza Kanununun 209. maddesi açısından iptaline Muhittin
Gürün ve Nihat O.Akçakaalıoğlu’nun değişik gerekçeleri ve İhsan Ecemiş, Halit
Zarbun, Ahmet Koçak’ın karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile; 2- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına
yer olmadığına, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat
O. Akçakayıloğlu’nun karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile; 7.7.1975 gününde karar verildi. Başkanvekili Kâni VRANA Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Adil ESMER Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet H.
  BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 14943 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Anayasa
Mahkemesinin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda
açıkladığım gerekçelerle çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım. Üye İhsan ECEMİŞ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Anayasa
Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, 1974/34 Esas, 1974/50 sayılı kararına ilişkin
karşıoy yazımda açıkladığım görev ve yetkiye ilişkin gerekçelerle, çoğunluğun
bu kararına da katılmıyorum. Üye Halit ZARBUN KARŞIOY YAZISI 21.1.975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış olan
Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı
kararında açıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine
katılmıyorum. Üye Ziya ÖNEL KARŞIOY YAZISI Cumhuriyetin 50 nci Yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı Af
Kanununun 2. maddesinin (A) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92.
maddesinin beşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle Anayasa
Mahkemesince, esası incelenmeksizin ve Türk Ceza Kanununun 171. maddesi açısından
iptaline karar verilmiştir. Bu itibarla yasama organının sözü edilen hükmü
yeniden düzenlemek yetkisi mevcuttur. Böyle olunca, yasama organına bu
yetkisini kullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama organının bu yetkisini kullanabilmesi için de Anayasa
Mahkemesi kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren, Anayasanın 152.
maddesiyle 44 sayılı Kanununun 50. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, iptal
kararının yürürlüğe girmesi hususunda yeterli bir sürenin verilmesi gerekmektedir.
Böyle bir süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı Resmî
Gazetede yayımlandığı tarihte iptal edilen kanun hükmü yürürlükten kalkacak ve
bu suretle yasama organının bu hükmü yeniden düzenlenmesine fırsat ve imkân
kalmayacaktır. İptal kararının yürürlüğe girmesinde bir süre verilmek için her
halde kamu düzenini tehdit edici yasal bir boşluk meydana gelmesine kanunen
gerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde böyle bir şart aranmamış ve 44 sayılı
Kanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrasında da yine böyle şart istenmemiş, ancak
Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabileceği yazılı bulunmuştur. Olayda, Anayasanın 152. maddesindeki (gereken hal) kaydının mevcut
olup olmadığı sorununa gelince: Anayasanın 64. maddesine göre genel ve özel af ilân etme yetkisi
Türkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi
affın kapsamını ve sınırını da belli etmeğe yetkilidir. Anayasa Mahkemesinin
görüşü de bu yoldadır. (Anayasa Mahkemesi kararı, 9.6.1964 gün ve Esas:
1964/12, Karar: 1964/47, Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, Cilt 2, Sh. 176). Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yetkiye dayanarak ve
memleketin sosyal yararlarını da gözönünde tutarak, 1803 sayılı Af Kanunu ile
bir bölüm suçları ve cezalarını tamamen affederken bir bölüm suçların
cezalarının 12 yılını ve diğer bir bölüm suçların cezalarından ise yalnız beş
yılı affetmeği uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanununun 171. maddesinde
yazılı Anayasayı cebren ortadan kaldırmak ve Türkiye Büyük Millet Meclisini
cebren ıskata teşebbüs etmek suçlarının tamamen değil, cezasından yalnız beş
yıl indirilmesini öngörmüştür. İptal kararının yürürlüğe girmesi konusunda süre verilmemesi
halinde Anayasa Mahkemesi kararı Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte Af
Kanununun sözü edilen hükmü yürürlükten kalkacak ve bu suçları işleyenler de
kanun koyucunun istek ve iradesi hilafına 12 yıllık aftan yararlanmış
olacaklardır. Yukarıda yazılı nedenlerle kararın (iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer olmadığına) ilişkin kısmına
karşıyım. Üye Abdullah ÜNER KARŞIOY YAZISI 21.1.975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Esas
1974/34, Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy
yazımın 3 numaralı bendinde açıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararının
aynı konu ile ilgili kısmına katılmıyorum. Üye Ahmet KOÇAK KARŞIOY YAZISI Yukarıdaki kararda (1975/158-175), kanun teklif ve tasarılarının
Cumhuriyet Senatosundaki görüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul
edilmiş bulunan madde metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu
değişikliklerin benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasanın 92. maddesinin
beşinci fıkrası gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyen
maddelere ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet
Meclisince düzenlenen metinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenin
toptan Millet Meclisince oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı Af
Kanunu hakkında bu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuş
olmaları, Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeye
dayandırılmıştır. Bu görüş, Anayasanın hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerine
aykırı bulunmaktadır. İptal kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve
28.11.1974 günlü ve (1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı Anayasa
Mahkemesi kararlarına ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş
olduğundan tekrarı gereksiz bulunmuştur. (Resmî Gazete- günler: 12.7.1974,
29.1.1975; sayılar: 14943: Sb9-12; 15133: S.19-20) Söz konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın
gerekçesine katılmıyorum. Üye Muhittin GÜRÜN KARŞIOY YAZISI Anayasa 92. madde 5. fıkra hükmünün işletilişi bakımından
“oylanacak metin” ve “oylama usulü” için, 14943 sayılı Resmî Gazetede
yayınlanan 2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı Mahkememiz kararına bağlı karşıoy
yazımda açıkladığım: Resmî Gazetenin 21 Ocak 1975 günlü, 15125 sayısında yayımlanan
Mahkememiz 26.11.1974 günlü kararına ek karşıoy yazımda iptal hükmü
yürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluğu olarak işaretlediğim: Görüş ve düşüncelerimle 8.7.1975 gün ve 160/176 sayılı kararın
belirtilen bölümlerinde sayın çoğunluktan ayrılmaktayım. Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU