ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1998/47 Karar Sayısı : 1998/84 Karar Günü : 16.12.1998 Resmi Gazete tarih/sayı:16.05.2003-25110 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara Yedinci İş
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 8.5.1985 günlü, 3201 sayılı
"Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin
Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun"un 6.
maddesinin (A) paragrafının birinci fıkrasının (a) bendi ile (B) paragrafının
Anayasa'nın 10., 49., 55., 60., 61., 62. ve 65. maddelerine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. 1 - OLAY 1992 yılında yurt dışından kesin dönüş yaparak, ödemesi gereken
prim borcunu döviz cinsinden yatırmak suretiyle yaşlılık aylığı bağlanan
davacının, 1994 yılına kadar Almanya'dan işsizlik aylığı aldığının anlaşılması
üzerine, yurda kesin dönüş şartının gerçekleşmemesi nedeniyle borçlanma ve tahsis
işlemini iptal eden Sosyal Sigortalar Kurumu'nun işlemlerine karşı açtığı
dâvâda, Mahkeme, Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddî bularak 3201 sayılı
Yasa'nın 6. maddesinin (A) paragrafının birinci fıkrasının (a) bendi ile (B)
paragrafının iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 3201 sayılı Yasa'nın (A) paragrafının birinci fıkrasının itiraz
konusu (a) bendi ile (B) paragrafını da içeren 6. maddesi şöyledir : "A- Bu Kanuna göre değerlendirilen sürelere istinaden aylık
tahsisi yapılabilmesi için; a) Yurda kesin dönülmüş olması, b) Tahakkuk ettirilen döviz borcunun tamamının ödenmiş olması, c) Döviz borcunun tamamının ödenmesinden sonra yazılı istekte
bulunulması, Şarttır. Yukarıdaki şartları yerine getirenlerden tahsise hak kazananların
aylıkları, yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren başlatılmak
üzere ilgili sosyal güvenlik kurumu kanunu hükümlerine göre bağlanır. B- Bu Kanun hükümlerinden yararlanmak suretiyle aylık
bağlananlardan tekrar yurt dışında çalışmaya başlayanların çalışmaya
başladıkları tarihi takip eden ay başından itibaren aylıkları kesilir. Bunlardan yeniden kesin dönüş yapanların, bu hizmetlerini 4 üncü
madde hükümleri gereğince borçlanmaları şartıyla aylıkları bu sürelerde dikkate
alınarak yeniden hesaplanır. Bu borçlanmayı yapmayanların eski aylıkları yurda
kesin dönüş tarihini takip eden ay başından itibaren müracaatları üzerine
tekrar ödenmeye başlanır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz konusu kuralların Anayasa'nın 10., 49., 55., 60., 61., 62.
ve 65. maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Ahmet N.
SEZER, Güven DİNÇER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN,
Sacit ADALI, Lütfi F. TUNCER, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü
SÖNMEZ' in katılımlarıyla 23.10.1998 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
öncelikle uygulanacak kural sorunu üzerinde durulmuştur. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddelerine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddî olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için
Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış
ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralın da
o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın
değişik evrelerinde, ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki
kurallardır. Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen
Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmeleri Hakkında
Kanun'un 6. maddesinin (B) paragrafı yurda kesin dönüş yaparak yaşlılık aylığı
bağlananların, çalışmak üzere tekrar yurt dışına çıkmaları hâlini kapsamaktadır.
Oysa, bakılmakta olan davada uyuşmazlık davalının tekrar yurt dışına çıkmasıyla
değil, aynı maddenin (A) paragrafının birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan
"yurda kesin dönülmüş olması" koşuluna uyulup uyulmamasıyla
ilgilidir. Bu nedenle, aylık bağlandıktan sonra tekrar yurt dışına çıkan veya
yeniden kesin dönüş yapanların durumunu düzenleyen 3201 sayılı Yasa'nın 6.
maddesinin (B) paragrafı, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı kural olmadığından, bu paragrafa ilişkin itirazın
Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE; aynı maddenin (A) paragrafının
birinci fıkrasının (a) bendine ilişkin itirazın ise, dosyada eksiklik
bulunmadığından, esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, 3201 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin (A)
paragrafının birinci fıkrasının (a) bendindeki, bu Yasa'ya göre değerlendirilen
sürelere dayanılarak aylık tahsisi yapılabilmesi için "yurda kesin
dönülmüş olması" koşulu aranmasının, Anayasa'nın eşitlik ilkesiyle ilgili
10. maddesine, çalışma hürriyeti ile ilgili 49. maddesine, devletin
çalışanların sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri
almasını öngören 55. maddesine, sosyal güvenlik hakkı ile ilgili 60. maddesine,
yaşlıların devletçe korunacağına ilişkin 61. maddesine, yabancı ülkelerde
çalışan Türk vatandaşlarına devletin yardımcı olmasına ilişkin 62. maddesine ve
devletin sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini malî
kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceğini öngören 65. maddesine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Türkiye'de mevcut tüm sosyal güvenlik kurumlarının yasalarında
belirtilen yaşlılık aylığı tahsisi ile ilgili kuralların incelenmesinden,
yaşlılık sigortasının, uzun süreli yardım yapan bir sigorta türü olduğu, belli
bir yaşa ulaşılması nedeniyle çalışma gücü azalan sigortalıya iş hayatından
çekilerek, çalışmadan yaşamını sürdürmesini ve bu aşamadaki gelir kaybının
giderilmesini amaçladığı anlaşılmaktadır. Esasen, emeklilik veya yaşlılık
aylığı bağlanabilmesi için, diğer sigorta türlerinden farklı olarak, aktif
çalışma hayatının sona erdirilmesi gerekmektedir. 506 sayılı "Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu" ile 5434
sayılı "Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu"na tabi
çalışanların yaşlılık veya emekli aylığına hak kazanabilmeleri için belli yaş,
prim, sigortalılık süresi ile başvuru zorunluluğu yanında işten ayrılma koşulu
da aranmaktadır. Bu yasalarda olduğu gibi, itiraz konusu kuralda yer alan yaşlılık
aylığı tahsisi için yurda kesin dönülmüş olması ortak koşuluyla, yurt dışındaki
aktif çalışma hayatının sona erdirilmesi amaçlanmaktadır. 2926 sayılı "Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar
Sosyal Sigortalar Kanunu"na tabi sigortalılarla 1479 sayılı "Esnaf ve
Sanatkâ rlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu
Kanunu"na tabi çalışanlar için bu yasalarda işten ayrılma koşulu
getirilmemesi ise, bu Kurumlara bağlı olarak çalışanların kendi işlerini
yapmalarından kaynaklanmaktadır. Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen eşitlik ilkesi, yasaların
uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve
mezhep ayrılığı gözetilerek eşitsizliğe yol açılmasını yasaklamaktadır. Bu
ilkeyle, birbirleriyle aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve
ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılması engellenmektedir. Yasa önünde
eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez.
Durum ve konumlardaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumda olanların aynı,
ayrı hukuksal durumda olanların da ayrı kurallara bağlı tutulmaları Anayasa'da
öngörülen eşitlik ilkesini zedelemez. 3201 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin (A) paragrafının birinci
fıkrasının (a) bendi ile yaşlılık aylığı tahsisi için getirilen yurda kesin
dönülmüş olması koşulu, işten ayrılma yönünden yurt içinde ve dışında
çalışanlar arasında bir ayırıma neden olmadığından Anayasa'da öngörülen eşitlik
ilkesine aykırılık bulunmamaktadır. Anayasa'nın 60. maddesi ile herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip
olması ve bu güvenliği sağlayacak tedbirleri alması ve teşkilâtını kurması, 62.
maddesi ile yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarının aile birliğinin,
çocuklarının eğitiminin, kültürel ihtiyaçlarının ve sosyal güvenliklerinin
sağlanması, anavatanla bağlarının korunması ve yurda dönüşlerinde yardımcı
olunması hususlarında Devlet'e verilen görev 65. maddede öngörülen malî
kaynakların yeterliliği ile sınırlı tutulmuştur. Bu durumda, 3201 sayılı Yasa
ile yurt dışında çalışanların hizmetlerinin sosyal güvenlikleri yönünden
değerlendirilerek yaşlılık aylığı tahsis edilebilmesinin yurda kesin dönülmüş
olması koşuluna bağlanmasında, sosyal güvenlik kurumlarının aktuaryal
dengelerinin ve 65. maddedeki malî kaynakların yeterliği ölçütünün gözetildiği
sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 10., 60., 62. ve 65.
maddelerine aykırı değildir. İstemin reddi gerekir. Konunun, Anayasa'nın 49., 55. ve 61. maddeleri ile ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 8.5.1985 günlü, 3201 sayılı "Yurt Dışında Bulunan Türk
Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından
Değerlendirilmesi Hakkında Kanun"un 6. maddesinin (A) paragrafının birinci
fıkrasının (a) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
16.12.1998 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ