ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2022/122 Karar Sayısı : 2022/151 Karar Tarihi : 30/11/2022 R.G. Tarih – Sayı : 27/1/2023 - 32086 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Erzurum 1. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri
Disiplin Kanunu’nun 43. maddesinin 24/6/2021 tarihli ve 7329 sayılı Kanun’un
17. maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan
“ …kınama… ” ve “ …cezaları hariç… ” ibarelerinin Anayasa’nın
2., 36., 125. ve 129. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptallerine
karar verilmesi talebidir. OLAY: Subay olarak
görev yapan davacı hakkında verilen kınama cezasının iptali talebiyle açılan
davada itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. I. İPTALİ
İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 43.
maddesi şöyledir: “Yargı denetimi MADDE 43- (1) (Değişik:24/6/2021-7329/17
md.) Askerî öğrenciler ile erbaş ve erler hakkında verilen disiplin cezaları
ile subay, astsubay, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilen
(İptal ibare: Anayasa Mahkemesi’nin 1/6/2022 tarihli ve E.: 2022/10, K.:
2022/72 sayılı Kararı ile.) kınama (İptal ibare: Anayasa Mahkemesi’nin 1/6/2022 tarihli ve E.: 2022/10, K.:
2022/72 sayılı Kararı ile.) cezaları hariç bu Kanunda yer alan disiplin
cezalarına karşı iptal davası açılabilir. Seferberlik ve savaş zamanında ise
yüksek disiplin kurulları tarafından verilen Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası
hariç bu Kanunda yer alan diğer disiplin cezaları yargı denetimi dışındadır. (2) Dava açma süresi, cezanın kesinleşmesinden itibaren
başlar. Ancak Türk karasuları dışındaki gemilerde verilen cezalarda, dava açma
süresi geminin bağlı bulunduğu üsse/limana dönmesiyle başlar. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,
Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin
MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla
26/10/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı
ve ekleri, Raportör Murat ÖZDEN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin
rapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa
kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle; olağan dönemlerde silahlı kuvvetler mensuplarına verilen disiplin
cezalarına karşı yargı yolunun kapatılamayacağı, Türk Silahlı Kuvvetlerinden
(TSK) ayırma cezası verilmesine ve sözleşmenin feshine dair işlemler ile terfi,
atama, ilişik kesme, özellikli görevlere seçim ve benzeri idari işlemlere karşı
dava açma konusunda bir yasama kısıntısı bulunmasa da bu işlemlerin dayanağı
disiplin cezalarından bir kısmının dava edilemeyecek olması karşısında anılan
işlemlere karşı dava açılmasının hukuksal bir faydasının olmayacağı, yasal
düzenlemeler gereğince sicil verilmesi, çeşitli görevlere atama, astsubaylıktan
subaylığa geçme gibi konularda disiplin cezalarının gözetilmesi nedeniyle yargı
denetimi dışında bırakılan söz konusu disiplin cezasının hafif bir ceza
olduğunun ve sonuçlarının önemsiz olduğunun söylenemeyeceği, bu durumun hak
arama özgürlüğü, hukuk devleti ilkesi, idarenin işlemlerine ve disiplin
cezalarına karşı yargı yolunun kapatılamayacağına ilişkin ilkeler ile
bağdaşmadığı belirtilerek kuralların Anayasa’nın 2., 36., 125. ve 129.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi
uyarınca kurallar, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de
incelenmiştir. 5. İtiraz konusu kurallar 6413
sayılı Kanun’un 43. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer
alan “ …kınama... ” ve “ …cezaları hariç… ” ibareleri olup subay,
astsubay, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilen kınama
cezasına karşı dava açılamayacağını öngörmektedir. 6. Anılan cümlede yer alan “ …uyarma,… ” ve “ …ve hizmete
kısmi süreli devam... ” ibarelerinin iptalleri talebiyle yapılan itiraz
başvurularında Anayasa Mahkemesi, kuralların askerî disiplinin sağlanmasına
yönelik kamusal yarar ile hak arama özgürlüğü arasındaki makul dengeyi söz
konusu asker kişiler aleyhine bozduğu, bu nedenle kuralların Anayasa’nın 13.,
36. ve 129. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar vermiştir
(AYM, E.2022/10, K.2022/72, 1/6/2022, §§ 35, 36). 7. Söz konusu kararda, uyarma ve hizmete kısmi süreli devam
cezalarına karşı dava açılamayacağının öngörülmesi nedeniyle hak arama
özgürlüğü çerçevesinde mahkemeye erişim hakkının sınırlandığı belirtilerek
kuralların Anayasa’nın 13. maddesi gereğince sınırlamanın kanunla yapılması,
Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması şartlarını
taşıyıp taşımadığı incelenmiştir. 8. Bu kapsamda kuralların, kimler hakkında verilen, hangi tür
disiplin cezalarına karşı dava açılamayacağının herhangi bir tereddüde yer
vermeyecek biçimde açık ve net olarak düzenlendiği gözetilerek belirli,
ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olduğu ve bu yönüyle kanunilik şartını
taşıdığı, Anayasa’nın 129. maddesi uyarınca kanun koyucuya tanınmış olan
takdir yetkisi kapsamında TSK açısından disiplinin tesisi amacıyla öngörüldüğü
ve anayasal anlamda meşru bir amaca sahip olduğu, bu amacı gerçekleştirmek için
elverişli ve gerekli olduğu ifade edilmiştir (AYM, E.2022/10,
K.2022/72, 1/6/2022, §§ 28-33). 9. Anılan kararda yargı yolu kapalı olan uyarma ve hizmete kısmi
süreli devam disiplin cezalarının söz konusu askerî personelin TSK’dan
ayrılmalarına ya da sözleşmelerinin feshine yol açabildiği, TSK’dan
ayırma ya da sözleşmenin feshi işlemlerine karşı dava açılabilse de bu
işlemlerin dayanağı olan uyarma ve hizmete kısmi süreli devam cezalarına karşı
yargı yolunun kapalı olması nedeniyle söz konusu yargısal denetimin şeklî bir
hâle geldiği ve etkinliğini yitirdiği, kuralların bu yönüyle asker kişilere
aşırı bir külfet yüklediği ve disiplinin tesisi şeklindeki kamu yararı ile hak
arama özgürlüğü arasında gözetilmesi gereken adil dengeyi bozduğu
belirtilmiştir (AYM, E.2022/10, K.2022/72, 1/6/2022, § 35). 10. Eldeki itiraz başvurusunda Anayasa’ya aykırılığı ileri sürülen
kurallar bakımından yapılacak anayasallık denetiminin konusunu da benzer
şekilde TSK’dan ayırma ya da sözleşmenin feshi sonucunu doğurabilecek kınama
cezasına karşı yargı yolunun kapalı olması hususu oluşturmaktadır. 11. Bu itibarla itiraz konusu kurallar yönünden de Anayasa
Mahkemesinin anılan 1/6/2022 tarihli ve E.2022/10, K.2022/72 sayılı kararından
ayrılmayı gerektirir bir durumun bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla
kurallar Anayasa’nın 13., 36. ve 129. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kadir ÖZKAYA, Recai AKYEL, Yıldız SEFERİNOĞLU, Basri BAĞCI,
İrfan FİDAN ve Muhterem İNCE bu görüşe katılmamışlardır. Kuralların Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu
bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13., 36. ve 129. maddeleri yönünden
yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2.
maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. Kurallar Anayasa’nın 13., 36. ve 129. maddelerine
aykırı görülerek iptal edildiğinden Anayasa’nın 125. maddesi yönünden ayrıca incelenmemiştir. IV. HÜKÜM 31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri
Disiplin Kanunu’nun 43. maddesinin 24/6/2021 tarihli ve 7329 sayılı Kanun’un
17. maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…kınama...” ve “...cezaları hariç…” ibarelerinin Anayasa’ya aykırı olduklarına ve İPTALLERİNE , Kadir ÖZKAYA, Recai
AKYEL, Yıldız SEFERİNOĞLU, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ile Muhterem İNCE’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA 30/11/2022
tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Karşı Oy Anayasa Mahkemesi’nin norm denetimine ilişkin 01/06/2022
gün 2022/10 esas, 2022/72 karar sayılı dosyasında yer alan muhalefet şerhindeki
görüşler çerçevesinde, çoğunluğun iptal yönündeki görüşüne iştirak
edilmemiştir. Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Recai AKYEL Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Muhterem İNCE