ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     :  2016/168 Karar Sayısı  :  2017/82 Karar Tarihi :  29.3.2017 R.G. Tarih Sayısı :  18.4.2017
- 30042 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Mersin
2. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 27.10.1999
tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun geçici 6. maddesinin birinci
fıkrasının (1) numaralı bendinin (c) alt bendinin gümrük müşavirleri yönünden,
Anayasa’nın 2. ve 70. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar
verilmesi talebidir. OLAY: Gümrük müşavirliği sınavına giriş başvurusunun, daha önce üç
kez sınava girildiği gerekçesiyle davalı idare tarafından reddedilmesi üzerine
açılan davada, Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkeme, itiraz konusu
kuralın iptalini talep etmiştir. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralı da içeren geçici 6. maddesinin
ilgili kısmı şöyledir: “GEÇİCİ MADDE 6- Gümrük
müşavirleri ve gümrük müşavir yardımcıları çıkarılacak bir kanunla bağlı
bulundukları gümrük ve muhafaza başmüdürlüğü görev alanı itibariyle kamu kurumu
niteliğinde meslek kuruluşu şeklinde örgütleninceye kadar aşağıdaki hükümler
uygulanır: 1. 1615 sayılı Gümrük Kanunu hükümlerine göre kurulan Gümrük
Komisyoncuları Dernekleri faaliyetlerine devam eder ve sınav açılması ile izin
belgeleri verilmesi işlemleri Gümrük Müsteşarlığınca yürütülür. a) Gümrük müşavirliği ve gümrük müşavir yardımcılığı sınavları
Müsteşarlıkça belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde her yıl bir kez yapılır. b) 227 ve 228 inci maddelerde belirtilen koşulları sınavın
açıldığı yıl başında sağlamış olanlar, o yıl açılan gümrük müşavirliği veya
gümrük müşavir yardımcılığı sınavlarına müracaat edebilirler. c) Gümrük müşavirliği ve gümrük müşavir yardımcılığı
sınavlarına en fazla üçer kez girilebilir . …” II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri
uyarınca, Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN,Engin YILDIRIM,Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh
KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN,
Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir
ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla
12.10.2016 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Cengiz ERTEN
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle, Anayasa’nın 70. maddesiyle
hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım
gözetilemeyeceği hükmünün getirildiği, kamu hizmetine alınmada aranacak
koşulların belirlenmesinde kanun koyucuya takdir yetkisi tanınırken bu
koşulların görevin gerektirdiği niteliklere uyumlu olması gereği vurgulanarak
kanun koyucunun takdir yetkisinin sınırlandırıldığı, kanun koyucunun hukuki
düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlamalar içinde
adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması
gerektiği, itiraz konusu kural tarafından öngörülen gümrük müşavirliği
sınavlarına üçten fazla girilemeyeceği şeklinde bir yasağın, gümrük müşavirliği
mesleğinin icrasının bir gereği olarak düşünülemeyeceği ve böyle bir koşulun
objektif bir gerekçesinin bulunmadığı, sınavda üç kez başarısızlığın gümrük
müşavirliği görevinin gerektirdiği niteliklere sahip olunamayacağının
karinesini teşkil etmediği belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2. ve 70.
maddelerine aykırılık teşkil ettiği ileri sürülmüştür. B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. İtiraz konusu kuralda, gümrük müşavirleri ve gümrük
müşavir yardımcılarının çıkarılacak bir kanunla bağlı bulundukları gümrük ve
muhafaza başmüdürlüğü görev alanı itibariyle kamu kurumu niteliğinde meslek
kuruluşu şeklinde örgütleninceye kadar, gümrük müşavirliği ve
gümrük müşavir yardımcılığı sınavlarına en fazla üçer kez girilebileceği
öngörülmektedir. İtiraz konusu kuralın gümrük müşavirleri yönünden iptali
talebi başvuru konusunu oluşturmaktadır. 5. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem
ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri
koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, bütün etkinliklerinde hukuka
ve Anayasa’ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olan
devlettir. 6. Kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması,
genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi
hukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle kanun koyucunun hukuki
düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde
adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması
gerekir. 7. Hukuk devletinde kanunların kamu yararı gözetilerek
çıkarılması zorunludur. Kanun koyucu, Anayasa’ya ve hukukun genel ilkelerine
aykırı olmamak kaydıyla her türlü düzenlemeyi yapma yetkisine sahip olup,
düzenlemenin kamu yararına, başka bir anlatımla ülke koşullarına uygun olup
olmadığının belirlenerek takdir edilmesi kanun koyucuya aittir. Anayasa’ya
uygunluk denetiminde, kanun koyucunun kamu yararı anlayışının isabetli olup
olmadığı değil, incelenen kuralın kamu yararı dışında belli bireylerin ya da
grupların çıkarları gözetilerek yasalaştırılmış olup olmadığı incelenebilir. 8. Kanun’un 227. maddesinin birinci fıkrasında gümrük müşavir
yardımcısı olmak için gerekli koşullar sayılmış, 228. maddenin birinci
fıkrasında ise gümrük müşavir yardımcılığı koşullarını taşıyan ve iki yıl süre
ile gümrük müşavir yardımcılığı yaparak, gümrük mevzuatı ve gümrüğe ilişkin
iktisadi, ticari ve mali konuları kapsayan sınavda başarılı olan kişilerin,
gümrük müşavirliği yapmaya hak kazanacakları hüküm altına alınmıştır. Gümrük
müşavirleri, Kanunda öngörülen bu koşulların gerçekleşmesi halinde, Gümrük ve
Ticaret Bakanlığı Müsteşarlığı tarafından verilen Gümrük Müşavirliği İzin
Belgesi gereğince faaliyetlerini serbest meslek mensubu olarak yürütürler.
Kanun’un 225. ve 226. maddelerinden gümrük müşavirlerinin, eşyanın gümrükçe
onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin faaliyetleri
dolaylı temsil yoluyla takip ederek sonuçlandırabilecekleri anlaşılmaktadır.
Gümrük müşavirleri, her türlü gümrük işlemlerinin takibi ve yerine
getirilmesinde yetkili kılındıklarından, bu faaliyetleri niteliği ve önemi
açısından bir tür kamu hizmeti ile ilişkili olsa da kamu görevlisi değillerdir.
İtiraz konusu kural, gümrük müşavirleri yönünden, çıkarılacak bir kanunla bağlı
bulundukları gümrük ve muhafaza başmüdürlüğü görev alanı itibariyle kamu kurumu
niteliğinde meslek kuruluşu şeklinde örgütleninceye kadar, gümrük müşavirliği
sınavlarına en fazla üçer kez girebileceklerine ilişkin geçici bir düzenlemeyi
içermektedir. 9. Gümrük müşavirliği için öngörülen kısıtlamaların hizmetin
etkin ve verimli bir biçimde yürütülmesi amacına uygun olması gerekmektedir.
Yani kısıtlama ile yürütülen hizmet arasında günün koşullarına ve gerçeklerine
uyan ve zorunlu bir neden-sonuç bağının kurulması ve hukuk devleti ilkesinin
bir gereği olarak da adalet ve hakkaniyet ölçüsünün zedelenmemesi
gerekmektedir. Gümrük müşavirliği görevini yerine getirecek kişilerde hizmetin
gereklerine göre medeni hakları kullanma ehliyetine sahip olmak, kamu haklarından
mahrum bulunmamak, belirli suçlardan dolayı hükümlü bulunmamak, yükseköğretim
kurumlarından mezun olmak, iki yıl süre ile gümrük müşavir yardımcılığı
yapmak gibi genel ve objektif birtakım sınırlamalar ve kısıtlamalar
getiren yasal düzenlemelerin yapılması anayasal ilkeler çerçevesinde kanun
koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır. 10. Gümrük müşavirliği sınavı, gümrük mevzuatı ile gümrüğe
ilişkin iktisadi, ticari ve mali konularda bilgileri ölçüp değerlendiren
bir sınavdır. Gümrük Yönetmeliğinin hükümlerine göre gümrük müşavirliği
sınavı, ön eleme ve mesleki yeterlilik olmak üzere iki aşamada test yöntemiyle
yapılır. Bu sınavlardan ön eleme sınavı, Yükseköğretim Kurulu Öğrenci
Seçme ve Yerleştirme Merkezi veya sınav yapan diğer resmi kuruluşlar
tarafından, mesleki yeterlilik sınavı ise Müsteşarlık tarafından
gerçekleştirilir. Söz konusu sınav, mesleki faaliyetle ilgili bilgi ve
liyakati ölçmek,mesleki birikimin bulunup bulunmadığını belirlemek için
yapıldığından objektif niteliktedir. Başka bir deyişle, gümrük müşavirliği için
diğer koşulları taşıyan bütün adaylar, aralarında bir ayrım
yapılmaksızın, gümrük mevzuatı ve gümrüğe ilişkin iktisadi, ticari ve mali
konularda aynı soruları içeren test yöntemiyle yapılan yazılı sınava katıldıklarından
herhangi bir sübjektif değerlendirme söz konusu değildir. 11. Öte yandan kanun koyucu, gümrük müşavirliği mesleğini icra
edeceklerin bu sınava en fazla üç kez girerek başarılı olmalarında kamu yararı
bulunduğunu düşünerek bir sınırlandırma getirmiştir. İki yıl süreyle gümrük
müşavir yardımcılığı yaparak mesleki deneyime sahip olma koşulu da göz önüne
alındığında, gümrük müşavirliğine hak kazanmak için itiraz konusu kuralda
belirtilen sınava en fazla üç kez girebilme şartı objektif nitelikte, sınava
katılan bütün gümrük müşavir yardımcılarına uygulanan adalet ve hakkaniyet
ölçüsünü zedelemeyen bir koşul niteliğindedir. Bu nedenle kural kanun koyucunun
takdir yetkisi kapsamında bulunmakta olup hukuk devleti ilkesine aykırı
değildir. 12. Açıklanan nedenlerle kural gümrük müşavirleri yönünden,
Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 13. Kuralın Anayasa’nın 70. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. IV- HÜKÜM 27.10.1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun geçici 6.
maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin (c) alt bendinin, gümrük
müşavirleri yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
29.3.2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ