ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No.:1962/281 Karar No.:1963/52 Karar tarihi:7/3/1963 Resmi Gazete tarih/sayı:11.5.1963/11400 İtirazda
bulunan : Zeytinburnu Asliye Ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu : Ticarette tağşişin men'i ve ihracatın murakabesi ve korunması
hakkındaki 1705 sayılı kanunun ve buna dayanılarak çıkarılan "Deri, Gön ve
Kösele Murakabe Nizamnamesi" nin Anayasa'ya aykırı bulunduğu ileri
sürülmüştür. Olay: "Deri, Gön ve Kösele Murakabe Nizamnamesi"
hükümleri dairesinde 19/3/1962 gününde Yedikule - Kazlıçeşme'de, Niko Oryetas -
Yani Kefalas Komandit Ortaklığına ait kösele fabrikasında yapılan kontrol
sırasında köselelerin, bu Nizamnamenin 11 inci maddesindeki kayıtlara uygun
olarak yapılmadığı tesbit olunmuş ve bu sebeple Dimitri Mardianas hakkında 1705
sayılı kanunun 6 ncı maddesine dayanılarak kamu dâvası açılmıştır, Sanık
vekili tarafından verilen dilekçede şu iddia ileri sürülmüştür: 1705 sayılı
kanun, suçu, suçluluğu ve kanuna aykırı davranışların niteliklerini
açıklamaksızın, Bakanlar Kuruluna bir takım tedbirler alma yetkisi tanımakta ve
bu tedbirlere aykırı hareketleri suç sayıp cezalarını belirtmektedir. Halbuki
suç sayılan eylemler, ancak yasama organı tarafından kanunla tâyin ve tesbit
edilebilir. Bu yetkinin Bakanlar Kuruluna devri, Anayasa'nın 5 inci ve 33 üncü
maddelerine aykırıdır. Bu
sebeplerle hem 1705 sayılı kanunun, hem de bu kanuna dayanılarak çıkarılan
kararnamelerin iptali gerekir. Cumhuriyet
Savcısı, aynı sebeplere dayanarak yukarıda anılan kanunun ve "Deri, Gön ve
Kösele Murakabe Nizamnamesi" nin Anayasa 'ya aykırı bulunduğunu
belirtmiştir. Mahkemede,
Cumhuriyet Savcısının düşüncesine uygun olarak ve sanık vekili tarafından ileri
sürülen sebepleri benimseyerek 1705 sayılı kamınım tümü ile "Deri, Gön ve
Kösele Murakabe Nizamnamesi " nin Anayasa'ya aykırılığı hakkındaki
itirazın mahkememizce incelenmesine ve dâvanın geri bırakılmasına karar
vermiştir. İNCELEME
: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi gereğince yapılan ilk incelemede,
başvurmanın Anayasa'nın 151 inci ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri hakkında 22/4/1962 günlü ve 44 sayılı kanunun 27 nci maddelerine uygun
bulunduğu anlaşıldığından esasın incelenmesine dair verilen 4/1/1963 günlü
karar üzerine, düzenlenen rapor, Zeytinburnu Asliye Ceza Mahkemesi kararı ve
ekli yazı örnekleri; iptali istenen kanun hükümleriyle bu kanunun gerekçesi ve
Büyük Millet Meclisi Komisyonlarının raporları; Anayasa'nın ilgili maddeleriyle
müzakere tutanakları okunmuştur. Gerekçe: l-
Anayasa'nın 151 inci ve Mahkememizin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki
44 sayılı kanunun 27 nci maddeleri gereğince mahkemeler, ancak gördükleri bir
dâvada uygulayacakları kanun hükümlerine hasren Anayasa Mahkemesine başvurmaya
yetkilidirler. Bu bakımdan incelemenin, 1705 sayılı kanunun olayda uygulanacak
l inci ve 6 ncı maddeleri çerçevesi içinde yapılması gerekmiştir. 2-
1705 sayılı kanunun l inci maddesinde (Dahilî ve harici ret menfaatlarını
korumak ve ticaret malları üzerinde tağşiş ve hilelere mâni olmak üzere menşei
nebatî, hayvanı, madenî, bilûmum mevat ile bunların nimmamul ve mamullerini
veyahut bunların terkibinden husule gelen mevadın ihzarına, imaline, tarihine,
muayyen sınıf ve nevilcre tefrikine, ambalajlarına, zarflarına alım-satım ve
nakil ve muhafazalarına ve bu hususlarda tâbi olacakları usul ve şartlara ve bu
gibi mevat için hususi veya millî muayyen alâmet ve izahat istimali
mecburiyetine müteallik tedbirler almaya Hükümet mezundur. Hükümet,
bu mezuniyet dahilindeki tedbirleri tatbika, alâkadar teşekküllerin mütalâasını
aldıktan ve beynelmilel teamülleri tetkik ettikten sonra, ihraç mallarımızın en
müsaitlerinden başlar. 1593 numaralı umumi Hıfzıssıha Kanununun 182 ve 183 üncü
maddeleri hükümleri mahfuzdur) denilmekte ve kanunun 6 ncı maddesinde de bu
kanuna tevfikan Hükümetçe alınan kararlara ve nizamnamelere mugayir hareket
edenlerin muhtelif cezalarla cezalandırılacağı gösterilmektedir. Kanunun
çıkarılmasındaki amaç, Hükümet gerekçesinde etraflı bir şekilde izah edildiği,
gibi, (Türk malının istihsalinde tekemmül ve intizama, satışında itimadı ve
istihlâkinde rağbet ve emniyeti temin) etmektir. Bu yollardan, Türk mallarının
haricî piyasalarda diğer mallarla rekabet edebilecek bir üstünlüğe ulaştırılması
düşünülmüştür. Bu
amacın elde edilmesi, malların istihsalinden satışına ve teslimine kadar tabi
olacağı şartları tâyin ve tesbit etmekle ve bunlara aykırı hareketleri
cezalandırmakla mümkündür. Menşei,
nebatî, hayvani ve madenî bütün mallar, l inci maddenin kapsamına girmekte
olduğundan, önce, malların sınıflandırılması sonra da her sınıftaki malların
istihsal, imal ve satış sırasında tabi olacağı şartların tesbiti çok geniş ve
dağınık bir iştir. Kanunlarda, bu kadar etraflı ve teknik hususlara yer
verilemeyeceğinden amacın ve alınacak tedbirlerin sınırlarının belirtilmesiyle
yetinilmesi ve teknik hususların düzenlenmesi konusunda, yürütme organına yetki
tanınması zaruridir. Cünki alınacak tedbirlerin, zamana ve tatbikatın gidişine
göre, değiştirilmesi veya kaldırılması ihtiyacı zaman zaman duyulacak ve bu
tedbirlerin tâyin ve tesbitini kanunlara bırakmak bunların vaktinde
alınamaması, yeni tedbirler kanunlaşıncaya kadar geçecek zamanda, kanun koyanın
amacına uygunluğunu kaybeden veya artık yetersiz hale gelen hükümlerin devamı
neticesini doğuracaktır. Nitekim,
Anayasa'nın 107 nci maddesindeki hüküm de bu zorunluğun ve ihtiyacın
ifadesidir. Bu hükme göre Bakanlar Kurulunca Kanunun uygulanmasını göstermek
veya kanunun emrettiği işleri belirtmek üzere, kanunlara aykırı olmamak
şartiyle, tüzükler çıkarılabilir. Olayda
1705 sayılı kanun, hangi amaçlarla, hangi mallar hakkında ne gibi tedbirler
alınması lâzım geldiğinin takdirini ve bu tedbirlerin alınmasını Bakanlar
Kuruluna bıraktığına ve "Deri Gön ve Kösele Murakabe Nizamnamesi" bu
hükümlere uygun olarak düzenlendiğine; Bakanlar Kurulunca 1705 sayılı kanunun l
inci maddesinin amaç ve kapsamı içinde çıkarılacak tüzük hükümlerine aykırı
hareketler aynı kanunun 6 ncı maddesi gereğince suç sayılıp cezaları da maddede
gösterildiğine göre yasama yetkisinin, Anayasa'nın 5 inci maddesine aykırı
olarak yürütme "organına devredilmesi söz konusu olamıyacağı gibi,
Anayasa'nın 33 üncü maddesine aykırı surette, kanunla ihdas edilmesi gereken
suçun, tüzükle ihdas edildiği iddiası da yerinde değildir. 3-
"Deri, Gön ve Kösele murakebe Nizamnamesi" nin Anayasa' ya aykırılığı
hakkındaki iddiaya gelince : Anayasanın 147 nci ve Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki 44 sayılı kanunun 20 nci maddeleri gereğince
bu konunun incelenmesi mahkememizin görevi dışındadır. Sonuç
: l- Yukarıda gösterilen sebeplerden ötürü : 1705 sayılı kanunun l inci ve 6
ncı maddeleri Anayasa'ya aykırı olmadığından, bu maddelere ilişkin itirazın
reddine üyelerden Rifat Göksu ve ismail Hakkı Ülkmen'in muhalefetleri ile ve
oyçokluğu ile; 2-
"Deri, Gön ve Kösele Murakabe Nizamnamesi" ne yöneltilen Anayasa'ya
aykırılık itirazının incelenmesi mahkememizin görevi dışında bulunduğundan bu
konudaki itirazın 44 sayılı kanunun 42 nci maddesi uyarınca görev yönünden
reddine oybirliği ile; 7/3/1963
gününde karar verildi. Başkan Sünuhi
  Arsan Başkanvekili Tevfik
  Gerçeker Üye Rifat
  Göksu (muhalif) Üye İ.
  Hakkı Ülkmen (muhalif) Üye Lütfi
  Akadlı Üye Şemsettin
  akçoğlu Üye İbrahim
  Senil Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye Salim
  Başol Üye Yekta
  Aytan Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Ahmet
  Akar Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ekrem
  Tüzemen MUHALEFET
ŞERHİ 334
sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası 33 üncü maddesiyle suçların ve cezaların
kanuniliği prensibi vazetmiş ve 5 inci maddesiyle de yasama yetkisinin
devredilemiyeceğini kabul eylemiştir. Suç,
hürriyetlerin en vahim tahdidini intaç eden bir fiildir. Bu bakımdan suçların
tâyininde Anayasa'nın hürriyetlerin tahdidine müteallik kaidelerinin ve
prensiplerinin uygulanması gerekir. Anayasa
11 inci maddesiyle "Temel hak ve hürriyetlerin Anayasa'nın sözüne ve
ruhuna uygun olarak ancak kanunla sınırlanabileceğini" tam bir kesinlikle
ifade etmiştir, bu sebepledir ki Temsilciler Meclisi Anayasa Komisyonu
raporunda" İdari karar ve nizamnamelerle temel hak ve hürriyetlerin
kayıtlanamıyacağı" belirtilmiştir. Suçun
kanuniliği prensibinin tahakkuk edebilmesi için yalnız ceza müeyyidesinin
kanunda gösterilmiş olması kâfi olmayıp suçun maddi unsurlarının da kanun ile
tâyin edilmiş olması gereklidir. Kanunun cezalandırdığı fiil 6 ncı maddesinde
"Bu kanuna tevfikan hükümetçe alınan kararlara ve nizamnamelere mugayir
hareket" olarak belirtildiğine göre hükümetin alacağı karar ve tedbirler
önceden belli olmadıkça suçun unsurları meydana çıkmamakta ve ancak karar ve
nizamnameler ile taayyün etmekte ve binaenaleyh idari karar ve nizamnameler ile
temel hak ve hürriyetler tahdit edilmiş olmaktadır. Bugünkü
Anayasamızın 4, 5, 11, 33, 107 ve 113 üncü maddelerinde yer almış olan
hükümlerin dayandığı prensipler karşısında teşrii vekâlet (Delegation)
nazariyesinin kabulüne imkân bulunmadığından yürütme organına tenzili
tasarruflar ile suç ihdas etme yetkisi tanımış olan 1705 sayılı kanunun 6 ncı
maddesi Anayasa'nın 5 ve 33 üncü maddelerine aykırı bulunmakta ve iptali
gerekmektedir. Bu sebeple çoğunluk kararının bu noktaya müteallik kısmana
muhalifiz. Üye Rifat
  Göksu Üye İ.
  Hakkı Ülkmen