ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/411 Karar Sayısı : 2001/348 Karar Günü : 6.11.2001 R.G. Tarih-Sayı :27.12.2001-24623 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 10. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 14.7.1965 günlü, 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu'na, 18.5.1994 günlü, 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle
eklenen I SAYILI CETVEL'in "II- TEKNİK HİZMETLER SINIFI " başlıklı
bölümünün (b) bendinde yer alan "Kimyager" sözcüğünün Anayasa'nın
Başlangıç'ı ile 2., 6. ve 91. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Kimyager olarak görev yapan davacının, bitirdiği öğrenim kurumunun
niteliğine göre 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle 657 sayılı Yasa'nın 43.
maddesinin (B) fıkrasına eklenen I SAYILI CETVEL'in, II- TEKNİK HİZMETLER
SINIFI'na ait bölümünün (a) bendinde yer alan ek göstergeler esas alınarak
maaşının ödenmesi için yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali
istemiyle açtığı davada, Anayasa'ya aykırılık savını ciddî bulan Mahkeme, 657
sayılı Devlet Memurları Kanunu'na 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 3.
maddesiyle eklenen I- SAYILI CETVEL'in, "II- TEKNİK HİZMETLER SINIFI"
başlıklı bölümün (b) bendindeki "Kimyager" sözcüğünün iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Kural 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na 527 sayılı KHK'nin 3.
maddesiyle eklenen I-SAYILI CETVEL'in "II-TEKNİK HİZMETLER SINIFI"
başlıklı bölümünün (b) bendi şöyledir: "b) Kadroları bu sınıfa dahil olup, en az 4 yıl süreli
yükseköğretim veren fakülte ve yüksekokullardan mezun olarak yürürlükteki
hükümlere göre, Şehir Plancısı, Bölge Plancısı, Jeolog, Hidrojeolog, Hidrolog,
Jeomorfolog, Jeofizikçi, Fizikçi, Matematikçi, İstatistikçi, Yöneylemci
(hareket araştırmacısı), Matematiksel İktisatçı, Ekonomici ve Kimyager unvanını
almış olanlarla Teknik Yüksek Öğretmen Okulu mezunları". B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1 - Başlangıç Anayasa'nın Başlangıç'ının ilgili bölümü şöyledir: "Millet iradesinin mutlak üstünlüğü, egemenliğin kayıtsız
şartsız Türk Milletine ait olduğu ve bunu millet adına kullanmaya yetkili
kılınan hiçbir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi
demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına
çıkamayacağı;" 2- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 3- "MADDE 6.- Egemenlik, kayıtsız
şartsız Milletindir. Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre,
yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye
veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan
bir Devlet yetkisi kullanamaz. " 4- "MADDE 91 .- Türkiye Büyük Millet Meclisi,
Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak
sıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının
birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri
ile dördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemez. Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin, amacını,
kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazla
kararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir. Bakanlar Kurulunun istifası, düşürülmesi veya yasama döneminin
bitmesi, belli süre için verilmiş olan yetkinin sona ermesine sebep olmaz. Kanun hükmünde kararnamenin, Türkiye Büyük Millet Meclisi
tarafından süre bitiminden önce onaylanması sırasında, yetkinin son bulduğu
veya süre bitimine kadar devam ettiği de belirtilir. Sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde, Cumhurbaşkanının Başkanlığında
toplanan Bakanlar Kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarmasına ilişkin
hükümler saklıdır. Kanun hükmünde kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün
yürürlüğe girerler. Ancak, kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki bir
tarih de gösterilebilir. Kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye Büyük
Millet Meclisine sunulur. Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,
Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle ve
ivedilikle görüşülür. Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayan
kararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilen
kararnameler bu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlükten
kalkar. Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, bu
değişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'nın katılmalarıyla
6.11.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Kanun Hükmünde Kararname kuralı, dayanılan Anayasa kuralları bunların
gerekçeleri, öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 1- KHK'nin Yargısal Denetimi Hakkında Genel Açıklama Anayasa'da KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimi de
öngörülmüştür. KHK'lerin, işlevsel yönden yasama işlemi niteliğinde
olduklarından bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve yetkisi de
Anayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Yargısal denetimde KHK'nin, öncelikle
yetki yasasına sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi
gerekir. Her ne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetki yasalarına
uygunluğunun denetlemesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim ve esas
bakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de,
Anayasa'ya uygunluk denetiminin içerisine öncelikle KHK'nin yetki yasasına
uygunluğunun denetimi girer. Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kurulu'na ancak yetki
yasasında belirtilen sınırlar içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesi
öngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması, KHK'yi Anayasa'ya aykırı duruma
getirir. Böylece, KHK'nin yetki yasasına aykırı olması Anayasa'ya aykırı olması
ile özdeşleşir. Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan
(mad.121) alırlar. Bu tür KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması gerekli
değildir. Buna karşılık olağan dönemlerdeki KHK'lerin bir yetki yasasına
dayanması zorunludur. Bu nedenle, KHK'ler ile dayandıkları yetki yasası
arasında çok sıkı bir bağ vardır. KHK'nin yetki yasası ile olan bağı, KHK'yi aynı ya da değiştirerek
kabul eden yasa ile kesilir. KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasına
dayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadan
çıkartılan veya dayandığı yetki yasası iptal edilen bir KHK'nin kuralları,
içerikleri yönünden Anayasa'ya aykırılık oluşturmasalar bile Anayasa'ya
uygunluğundan söz edilemez. KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri, yasaların denetimlerinden
farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, "kanunlar Anayasaya aykırı
olamaz" denilmektedir. Bu nedenle, yasaların denetiminde, onların yalnızca
Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu, amaç,
kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem de Anayasa'ya
uygun olmak zorundadırlar. Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya yetki yasasının
kapsamı dışında kalan ya da dayandığı yetki yasası iptal edilen KHK'lerin
anayasal konumları birbirlerinden farksızdır. Böyle durumlarda, KHK'ler
anayasal dayanaktan yoksun bulunduklarından içerikleri Anayasa'ya aykırı
bulunmasa bile dava açıldığında iptalleri gerekir. Bu nedenlerle, iptaline karar verilen bir yetki yasasına
dayanılarak çıkarılan KHK'lerin, Anayasa'nın Başlangıç'ındaki "hiç bir
kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun
icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı," 2. maddesindeki
"Hukuk devleti" ilkeleriyle 6. maddesindeki "Hiç kimse veya
organ kaynağını Anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz" kuralı
ve KHK çıkarma yetkisine ilişkin 91. maddesiyle bağdaştırılmaları
olanaksızdır. 2- İtiraz Konusu Yapılan Sözcüğün Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu Başvuru kararında itiraz konusu "Kimyager" sözcüğünün Anayasa'nın
Başlangıç'ı ile 2., 6. ve 91. maddelerine aykırılığı savıyla iptaline karar
verilmesi istenilmiştir. İtiraz konusu sözcüğü içeren 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararname,
18.5.1994 günlü, 3990 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır.
KHK'nin dayandığı 3990 sayılı Yetki Yasası Anayasa Mahkemesi'nin 5.7.1994
günlü, Esas 1994/50, Karar 1994/44-2 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.
Böylece, 527 sayılı KHK anayasal dayanaktan yoksun kalmıştır. Bu nedenle, Anayasa'ya aykırı görülerek iptal edilen 3990 sayılı
Yetki Yasası'na dayanılarak çıkarılmış bulunan, 527 sayılı KHK'nin 3.
maddesiyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in II-
TEKNİK HİZMETLER SINIFI başlıklı bölümünün (b) bendinde yer alan
"kimyager" sözcüğü, Anayasa'nın "hiç bir kişi ve kuruluşun, bu
Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk
düzeni dışına çıkamayacağı,"nı öngören Başlangıç ile 2., 6.ve 91.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. B- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin
dördüncü fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında
ise, Anayasa Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu
düzenini tehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görmesi halinde
yukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir. 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in II- TEKNİK HİZMETLER sınıfı başlıklı
bölümünün (b) bendinde yer alan itiraz konusu "Kimyager" sözcüğünün
iptaline karar verilmesinin doğuracağı hukuksal boşluk, kamu düzeni ve kamu
yararını bozucu nitelikte olduğundan gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla
iptal kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra
yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VI- SONUÇ A- 18.5.1994 günlü, 527 sayılı "Memurlar ve Diğer Kamu
Görevlileri ile İlgili Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname"nin, 3. maddesiyle 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in "II-TEKNİK HİZMETLER
SINIFI" başlıklı bölümünün (b) bendinde yer alan "...Kimyager..."
sözcüğünün Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B- İptal edilen sözcüğün doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararını
ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları
gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK
BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 6.11.2001 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA