ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  : 2007/66 Karar Sayısı  : 2008/157 Karar Günü     : 6.11.2008 R.G. Tarih-Sayı :29.01.2009-27125 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet
Meclisi üyeleri Kemal ANADOL, Haluk KOÇ ile birlikte 137 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 15.5.2007 günlü, 5661
sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi ve Tarım Kredi
Kooperatifleri Tarafından Kullandırılan Toplu Köy İkrazatı/Grup Kredilerinden
Doğan Kefaletin Sona Erdirilmesi Hakkında Kanun'un 2. ve 3. maddelerinin
Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 135. maddelerine aykırılığı savıyla iptallerine ve
yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları 15.5.2007 günlü, 5661 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası
Anonim Şirketi ve Tarım Kredi Kooperatifleri Tarafından Kullandırılan Toplu Köy
İkrazatı/Grup Kredilerinden Doğan Kefaletin Sona Erdirilmesi Hakkında Kanun'un
iptali istenilen maddeleri şöyledir: "MADDE 2- (1) Tarım ve
Köyişleri Bakanlığının çiftçi kayıt sistemine kayıtlı çiftçilerden, her türlü
aynî ve nakdî yardım, avans, sübvansiyon, prim gibi tarımsal destekleme ve/veya
kredi kullanılması işlemlerinde çiftçi belgesi aranmaz." "MADDE 3- (1)
31/12/1960  tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 53 üncü
maddesinin son fıkrasında yer alan "ve Ziraat Odasından, bulunmayan
yerlerde Tarım İl veya İlçe Müdürlüklerinden çiftçi belgesini almayan"
ibaresi ile 15/5/1957 tarihli ve 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları
Birliği Kanununun ek 2 nci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır." B- İlgili Yasa Kuralları 1- 6964
sayılı Yasa'nın 5184 sayılı Yasa ile eklenen ek 2. maddesi şöyledir: " Çiftçilere Devletçe verilen
nakdî destek ödemesini yapan aynî veya nakdî tarımsal kredi veren, sözleşmeli
üretim yaptıran kamu ve özel sektör kuruluşları ile bankalar, kooperatifler
veya birlikler ile benzeri kurumlar, ziraat odası bulunan yerlerdeki çiftçilerden,
bağlı bulundukları ziraat odalarından bedelsiz olarak alınmış ve o yılın
tasdikini taşıyan çiftçi belgesini istemek zorundadırlar." 2- 193
sayılı Yasa'nın 4369 sayılı Yasa ile değişik 53. maddesinin ilgili görülen son
fıkrası şöyledir: "Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre
belge alma, verme, saklama ve ibraz yükümlülüklerine uymayan ve Ziraat
Odasından, bulunmayan yerlerde Tarım İl veya İlçe Müdürlüklerinden çiftçi
belgesi almayan çiftçiler, çeşitli kamu kurum ve kuruluşları
tarafından verilen avans, kredi, sübvansiyon, prim gibi aynî ve nakdî destek
unsurlarından yararlanamazlar. Bu hükmün uygulanmasına ilişkin usuller, ilgili
kuruluşların görüşleri de alınarak Maliye Bakanlığınca belirlenir." C- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 135. maddelerine
dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8.
maddesi gereğince, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet
AKYALÇIN,  Mehmet ERTEN, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR,
Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımlarıyla
19.6.2007 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin esas
inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen ve ilgili Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kurallarıyla bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A- Dava Konusu Kuralların Anlam ve Kapsamı 5661 sayılı Yasa'nın 2. maddesinde, Tarım ve Köyişleri
Bakanlığının çiftçi kayıt sistemine kayıtlı çiftçilerden, her türlü aynî ve
nakdî yardım, avans, sübvansiyon, prim gibi tarımsal destekleme ve/veya kredi
kullandırılması işlemlerinde "çiftçi belgesi" aranmayacağı
belirtilmiştir. Çiftçi belgesi, 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları
Birliği Kanunu'na göre kurulan ve Anayasa'nın 135. maddesinde tanımlanan
"kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu" olan Ziraat Odaları
tarafından ücretsiz verilen,  kişinin çiftçilik mesleğini yaptığının
kanıtı olan, yıllık olarak çiftçilik faaliyetinde bulunulup bulunulmadığını
gösteren belgedir. Kayıt sisteminin sürekli yenilenmiş durumunu yansıtan
çiftçilik belgesiyle, kimlerin çiftçilikle uğraştığı, çiftçilik faaliyetini devam
ettirdiği güncel olarak saptanabilmektedir. Ziraat Odaları, 6964 sayılı Yasa'nın 5184 sayılı Yasa'yla değişik
1. maddesine göre, "meslek hizmetleri görmek, çiftçilerin müşterek
ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, çiftçilik
mesleğinin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek
mensuplarının birbirleri ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni
hakim kılmak, meslek disiplin ve ahlakını kollayıp gözetmek, çiftçilikle
iştigal edenlerin mesleki hak ve menfaatlerini korumak amacıyla kurulan, tüzel
kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır ". Çiftçi
kayıtlarını tutmak, çiftçilikle ilgili bilgi ve belgeleri düzenlemek, her türlü
tarımsal desteklere ilişkin gerekli bilgi ve belgeleri çiftçilere ve ilgili
kuruluşlara vermek görevi, aynı Yasa'nın 3. maddesiyle Ziraat Odalarına
verilmiştir. Çiftçilikle iştigal eden gerçek ve tüzel kişiler bu Odaların asli
üyesi olarak tanımlanmış, Yasa'nın 35. maddesiyle bu Yasa'ya göre odaya üyelik
kaydı yapılmadığı tespit edilen çiftçilerin resen kaydedileceği hükmü
getirilmiştir. Ziraat Odası üyeliği ile çiftçilik mesleği ve çiftçi belgesi,
ayrılmaz, özdeşleşmiş ve birbirinin varlığını gösteren unsurlar halindedir. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nın çiftçi kayıt sistemi ise 2005
yılında yürürlüğe giren Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği'ne göre sağlıklı tarım
politikalarının oluşturulması için genel bilgiler içerecek şekilde, yıllık
onaya bağlı olmaksızın yapılmakta, silinmediği sürece fiilen çiftçilik
yapılmadığı dönemlerde de geçerli olmaktadır. Çiftçi kayıt sistemi, sağlıklı
tarım politikalarının oluşturulması için kurulan istatistiksel bir veri
sistemidir. 5661 sayılı Yasa'nın dava konusu 3. maddesiyle de 2.
maddeye bağlı olarak, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 53. maddesinin son
fıkrasında yer alan "ve Ziraat Odasından, bulunmayan yerlerde
Tarım İl veya İlçe Müdürlüklerinden çiftçi belgesi almayan" ibaresi ile
6964 sayılı Yasa'nın çiftçi belgesi istenilmesiyle ilgili ek 2. maddesinin
yürürlükten kaldırılması suretiyle çiftçi belgesinin kullanım alanı
daraltılmıştır. Yürürlükten kaldırılan ek 2. maddede, çiftçilere Devletçe verilen
nakdî destek ödemesini yapan, aynî veya nakdî tarımsal kredi veren, sözleşmeli
üretim yaptıran kamu ve özel sektör kuruluşları ile bankalar, kooperatifler
veya birlikler ile benzeri kurumların, Ziraat Odası bulunan yerlerdeki
çiftçilerden, bağlı bulundukları Ziraat Odalarından bedelsiz olarak alınmış ve
o yılın tasdikini taşıyan çiftçi belgesini istemek zorunda oldukları
belirtilmiştir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun "zirai kazançta
vergileme" başlıklı 53. maddesinin son fıkrasında da "çiftçi
belgesi"ne gönderme yapılmış, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belge
alma, verme, saklama ve ibraz yükümlülüklerine uymayan ve Ziraat Odasından,
bulunmayan yerlerde de Tarım İl veya İlçe Müdürlüklerinden çiftçi belgesi
almayan çiftçilerin, çeşitli kamu kurum ve kuruluşları tarafından verilen
avans, kredi, sübvansiyon, prim gibi aynî ve nakdî destek unsurlarından
yararlanamayacağı hüküm altına alınmıştır. B- Anayasa'ya
Aykırılık Sorunu Dava dilekçesinde, 5661 sayılı Yasa'nın 2. maddesindeki işlemler
için "çiftçi belgesi" yerine "çiftçi kayıt sistemi"nin
getirilmesi ve aynı Yasa'nın 3. maddesiyle yürürlükten kaldırılan kurallarda
yer alan çiftçi belgesi verme işleminin kaldırılmasıyla çiftçiye fiilen
çiftçilik yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın destekleme yapılmasının 
yolunun açılarak kamu yararının zedelendiği, Ziraat Odalarının çiftçi belgesi
verme yetkisinin kaldırılmasıyla, kamu kurumu niteliğindeki bu meslek
kuruluşlarının üyelik ve aidat sorunuyla karşı karşıya kalacakları, anayasal
görevlerini yerine getiremeyecekleri, çiftçilerin bu odalara kayıt
zorunluluğunun örtülü olarak ortadan kaldırıldığı, çiftçi ile oda arasındaki
bağın koparıldığı, Ziraat Odalarının işlevsiz hale getirildiği, Anayasa'nın
135. maddesinde yer alan kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının
hepsinde belge alma zorunluluğu varken, Ziraat Odalarında bu zorunluluğun
kaldırılmasının eşitlik ilkesine aykırı olacağı, bu nedenlerle dava konusu
kuralların Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 135. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri
hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda eşitliği gözeten, adaletli bir hukuk düzeni kurup
sürdürmekle kendisini yükümlü sayan, hukuk güvenliğini sağlayan, bütün
etkinliklerinde hukuka ve Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı
denetimine bağlı olan devlettir. Anayasa'nın 135. maddesinde de kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşları ve üst kuruluşları tanımlanmıştır. Buna göre, kamu kurumu
niteliğindeki meslek kuruluşları, belli bir mesleğe mensup olanların müşterek
ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel
menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri
ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere
meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları
kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi
altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişileridir. Maddenin ikinci fıkrasına
göre kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve
sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti
aranmayacaktır. Çiftçilik mesleğinin kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu
olan Ziraat Odaları ve bu Odaların meslek üst kuruluşu Ziraat Odaları Birliği,
6964 sayılı Yasa hükümlerine dayanarak kurulmuştur. 6964 sayılı Yasa'nın
3. maddesinde belirtilen görev ve yetkilerle birlikte, çiftçi kayıtlarını
tutmak, çiftçilikle ilgili bilgi ve belgeleri düzenlemek, her türlü tarımsal
desteklere ilişkin gerekli bilgi ve belgeleri çiftçilere ve ilgili kuruluşlara
vermek, Ziraat Odalarının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. Demokrasi, Anayasa'nın Başlangıç kısmıyla 2. ve 5. maddelerinde,
devletin korumakla ve özen göstermekle yükümlü olduğu ilkeler arasında yer
almakta, özgürlükçü niteliğinin erdemi ve değeri de, hukuk devletinin
çağdaşlaşmasına katkısı nedeniyle büyük önem kazanmaktadır. Demokrasiler, temel
hak ve özgürlüklerin en geniş ölçüde sağlanıp güvence altına alındığı
rejimlerdir. Demokrasinin en önemli ilkelerinden biri de hukuk devleti ve hukuk
güvenliğidir. Meslek kuruluşlarına, üyelerinin
nitelik ve niceliği, ürettikleri iş ve hizmetlerin toplumun temel ihtiyaçlarına
yönelik olması ve ülke genelinde yaygınlığı, çoğulcu demokratik gelişim
ortamında etkili bir sivil toplum örgütü rolünde bulunmaları, örgütlülüğün
üyelere getirdiği yararlar ile toplum çıkarlarının uygun düzeylerde
dengelenebilmesi ve demokratik toplum kültürünün kamu düzeninde olumsuzluk
yaratmadan derinleştirilebilmesi nedenleriyle, kamusal nitelik kazandırılarak,
Anayasa'da yer verilmiştir. Demokrasi, siyasal mekanizma dışında, aynı zamanda bir yaşam
biçimidir. Bir meslek örgütüne üyelik, işlevsiz olur ve biçimsel üyelikten
öteye geçemezse, demokratik bir örgütlenmeden de söz edilemez. Bu tür işlevsiz
örgütlenmeler, kuramsal ve somut olarak var olmalarına karşın, gerçek anlamda
varlıkları tartışmalı ve etkisiz hale gelir. Kamu hukuku kurallarına göre
yönetilmesi anayasal güvence altında bulunan kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarının işlev ve etkileri de hukukun koruması altındadır. Meslek
kuruluşlarının etkinliği, sorumluluğu ve yükümlülüğü, belirli bir düzen ve
disiplin içinde faaliyette bulunması, görevlerinin boyut ve kapsamına bağlıdır.
İşlevsizliği ve biçimsel örgütlenmeyi aşmanın yolu, mesleğin tüm alanlarında ve
meslekle ilgili işlemlerde, ilgili meslek kuruluşuyla organik bağlantının,
meslek kuruluşunun kimlik ya da belgesinin esas alınması, diğer bir deyişle,
meslekle ilgili faaliyetlerle meslek kuruluşu arasındaki olgusal bağın
koparılmamasıdır. Dava konusu kuralların, meslekle bağlantılı kimi alanlarda meslek
kuruluşu tarafından verilen belgenin kullanılmasını sınırlandırması ve böylece
mesleğin en önemli organının oluşumunu işlevsiz hale getirmesi, Ziraat
Odalarının işleyişinde, demokrasiye ve hukuk güvenliğine aykırı düşen,
demokratik örgütlenmenin sürekliliğini zaafa uğratan bir düzenlemedir. Bu nedenlerle, dava konusu kurallar Anayasa'nın 2. ve 135.
maddelerine aykırıdır ve iptalleri gerekir. Anayasa'nın 2. ve 135. maddelerine aykırı görülerek iptal edilen
kuralların, ayrıca Anayasa'nın 10. ve 11. maddeleri yönünden incelenmesine
gerek görülmemiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI KARARI 15.5.2007
günlü, 5661 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi ve Tarım
Kredi Kooperatifleri Tarafından Kullandırılan Toplu Köy İkrazatı/Grup
Kredilerinden Doğan Kefaletin Sona Erdirilmesi Hakkında Kanun'un; 1-  2.
maddesinin, 2-  3. maddesinin, yürürlüklerinin durdurulması
isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE, 6.11.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. VI- SONUÇ 15.5.2007 günlü, 5661 sayılı
Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi ve Tarım Kredi Kooperatifleri
Tarafından Kullandırılan Toplu Köy İkrazatı/Grup Kredilerinden Doğan Kefaletin
Sona Erdirilmesi Hakkında Kanun'un; 1-  2.
maddesinin, 2-  3. maddesinin, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, 6.11.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Cafer
  ŞAT Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ