ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1995/20 Karar Sayısı : 1996/4 Karar Günü : 1.2.1996 R.G. Tarih-Sayı :31.07.1996-22713 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Nevşehir Asliye Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 7.1.1932 günlü, 1918 sayılı "Kaçakçılığın
Men ve Takibine Dair Kanun"un 25. maddesinin son fıkrasının, Anayasa'nın
2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Yurtdışından, getirdiği naftayı gümrüğe teslim etmeyerek satan
sanık hakkında açılan kamu davasında Mahkeme, 1918 sayılı Yasa'nın 25.
maddesinin son fıkrasının Anayasa'ya aykırılığı savıyla itiraz yoluna
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenen Yasa Kuralı 1918 sayılı Yasa'nın iptali istenilen son fıkrasını da içeren 25.
maddesi şöyledir : "Bu Kanunun 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında yazılı
haller haricinde, kaçak inhisar maddelerini istimal veya istihlak maksadıyla
yanlarında veya herhangi bir yerde bulunduranlar ile gümrükten kaçırılarak
yurda sokulmuş eşyayı kaçak olduğunu bilerek kendisinin veya başkalarının
ihtiyaçlarında kullanmak üzere yurt içinde satın alan veya bilerek yanlarında
yahut herhangi bir yerde bulunduranlar gümrük kaçağı eşyanın gümrüklenmiş
değerinin, inhisar maddeleri için CİF değeri ile birlikte hususi kanunlarında
yazılı para cezası veya resminin birer misli hafif para cezasıyla
cezalandırılır. Madde ve eşyanın müsaderesine de hükmolunur. Bu suretle
hükmolunacak hafif para cezası bin liradan aşağı olamaz. Yukarıdaki fıkra dışında kalan ve bu Kanunda ayrıca cezası
bulunmayan her nevi kaçakçılık suçlarının failleri, gümrük kaçağı eşyanın
gümrüklenmiş değerinin, tekel kaçağı maddeler için CİF değeri ile birlikte özel
kanunlarında yazılı para cezasının veya resminin birer misli ağır para cezası
ile cezalandırılır ve mal veya eşyanın müsaderesine karar verilir. Mal veya
eşyanın, tekele tabi olması veya memlekete ithalinin veya ihracının özel kanunlarla
veya (...)(2) ihracat rejimi kararlarıyla yasaklanmış olması durumunda
fail hakkında ayrıca bir seneden beş seneye kadar hapis cezasına da hükmolunur. Eşya ve maddelerin müsadere edilememesi veya memnu eşya ve
maddelerden madut bulunması veya bunlar için hususi kanunlarında para cezası
tayin edilmemiş olması hallerinde hükmolunacak para cezasına, bunların
gümrüklenmiş piyasa değeri miktarınca bir meblağ ilave olunur." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa maddeleri şunlardır: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ,
Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Lütfi F. TUNCEL'in
katılmalarıyla 30.5.1995 günü yapılan ilk inceleme toplantısında; "dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, sınırlama sorununun
esasla birlikte ele alınmasına" oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, iptali
istenilen yasa kuralı, Anayasa'ya aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa
kurallarıyla bunlarla ilgili gerekçeler ve dosyada bulunan tüm belgeler okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddelerine göre,
Anayasa Mahkemesi'ne itiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna
başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile
sınırlı tutulmuştur. Uygulanacak yasa kurallarından amaç, davanın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da
olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan yahut tarafların istek ve
savunmaları çerçevesinde bir karar vermek için ön plânda tutulması gereken
kurallardır. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada, sanık
tarafından gümrüğe teslim edilmesi gereken nafta teslim edilmeyip satılmıştır.
Bu nedenle zoralım (müsadere) olanağı bulunmamaktadır. Bu durumda Yasa'nın 25.
maddesinin son fıkrasının olayla ilgili "Eşya ve maddelerin müsadere
edilememesi .... hallerinde hükmolunacak para cezasına bunların gümrüklenmiş
piyasa değeri miktarınca bir meblağ ilâve olunur." bölümü ile sınırlı
olarak incelemenin yapılması gerekmiştir. B- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun'un "cezai
hükümlere" ilişkin üçüncü faslının "Gümrük ve inhisar kaçakçılığına
ait cezai hükümler" başlığı altındaki ikinci kısımda yer alan 25. maddenin
değişik birinci ve ikinci fıkralarında, "Bu kanunun 14 üncü maddesinin
birinci fıkrasında yazılı haller haricinde, kaçak inhisar maddelerini istimal
veya istihlâk maksadıyla yanlarında veya herhangi bir yerde bulunduranlar ile
gümrükten kaçırılarak yurda sokulmuş eşyayı kaçak olduğunu bilerek kendisinin
veya başkalarının ihtiyaçlarında kullanmak üzere yurt içinde satın alan veya
bilerek yanlarında yahut herhangi bir yerde bulunduranlar gümrük kaçağı eşyanın
gümrüklenmiş değerini, inhisar maddeleri için CİF değeri ile birlikte özel
kanunlarında yazılı para cezası veya resminin birer misli hafif para cezasıyla
cezalandırılır. Madde ve eşyanın müsaderesine de hükmolunur. Bu suretle
hükmolunacak hafif para cezası bin liradan aşağı olamaz. Yukarıdaki fıkra dışında kalan ve bu Kanunda ayrıca cezası
bulunmayan her nevi kaçakçılık suçlarının failleri, gümrük kaçağı eşyanın
gümrüklenmiş değerinin, tekel kaçağı maddeler için CİF değeri ile birlikte özel
kanunlarında yazılı para cezasının veya resminin birer misli ağır para cezası
ile cezalandırılır ve mal veya eşyanın müsaderesine karar verilir. Mal veya
eşyanın, tekele tabi olması veya (...) memlekete ithalinin veya ihracının özel
kanunlarla veya ihracat rejimi kararlarıyla yasaklanmış olması durumunda fail
hakkında ayrıca bir seneden beş seneye kadar hapis cezasına da
hükmolunur." denilmiştir. Anayasa Mahkemesi 6.7.1993 günlü, Esas 1993/5,
Karar 1993/25 sayılı kararıyla; fıkranın (...) işaretli kısmında önceden yer
alan "ithalat ve" sözcüklerini iptal etmiştir. Maddenin iptali istenilen son fıkrasında ise, 7.9.1956 günlü, 6829
sayılı Yasa ile yapılan değişiklikle, "eşya ve maddelerin müsadere
edilememesi veya memnu eşya ve maddelerden madut bulunması veya bunlar için
hususi kanunlarında para cezası tayin edilmemiş olması hallerinde hükmolunacak
para cezasına bunların gümrüklenmiş piyasa değeri miktarınca bir meblağ ilâve
olunur" kuralı getirilmiştir. Son fıkranın uygulanabilmesi için eşya ve maddelerin zoralımının
olanaksızlığı ya da eşya veya maddenin ithal veya ihracının yasaklanmış
bulunması veya Özel yasalarında para cezası öngörülmemiş olması koşullarından
birinin gerçekleşmesi gerekir. Bu durumlarda, hükmolunacak para cezasına
bunların gümrüklenmiş piyasa değeri tutarınca bir meblağ eklenecektir. Öğretide, zoralımın, eşyanın suçla ilgisi nedeniyle kimi kez bir
ceza ve mahkûmiyetin yasal sonucu olduğu, kimi kez de ceza olduğuna ilişkin
görüşler çoğunluktadır. "Gümrüklenmiş piyasa değeri"nin, kaçak eşyanın CİF
değerine gümrük vergisi ve diğer rüsumlarla normal ithalatçı, toptancı ve
perakendeci kârlarının ilavesi ile bulunacağı; ithalatçı, toptancı ve
perakendeci kârlarının ise 213 sayılı Vergi Usul Yasası'nda düzenlenen esaslara
göre saptanması uygulamada benimsenmiştir. Kaçak eşya veya maddelerin müsadere olanağının kalmaması durumunda
yukarıda iptali istenilen kural uyarınca para cezasına eklenen
"gümrüklenmiş piyasa değeri" tutarındaki miktar ayrı bir para cezası
niteliği taşımaktadır. Yasakoyucu, 25. maddenin son fıkrasında öngörülen
durumların ortaya çıkmasında "para cezası"nın hesaplanmasının özel
bir yöntemle belirlenmesini amaçlamıştır. C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Mahkeme, kaçakçılık suçlarında idarî ve malî yaptırımların
sözkonusu olduğunu, yasakoyucunun bu konuda ekonomik suç görüşünü benimsediğini
ve maktu veya nisbî para cezası değil de tazminî nitelikte para cezası
verilmekte iken Yasa'nın son fıkrası hükmü ile ikinci bir tazminî para cezası
verilmesinin mükerrerlik oluşturduğunu bunun da, Anayasa'nın 2.
maddesindeki hukuk devleti ilkesi ile, 10. maddesindeki kanun önünde eşitlik
ilkesine aykırı olduğunu ileri sürmüştür. 1- Anayasa'nın 2. Maddesi Yönünden İnceleme Hukuk devleti, tüm işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine
açık, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmayı ve sürdürmeyi amaç edinmiş,
Anayasa ve hukukun üstün kurallarına bağlılığa özen gösteren devlettir. Hukuk
devleti ilkesinin öğeleri arasında yasaların kamu yararına dayanması,
kuralların herkes için konulması, kamu düzeninin kurulması ve korunması amacına
yönelik bu kurallarda adalet ve hakkaniyet ölçütlerinin de gözönünde tutulması
gerekliliği bulunmaktadır. Hukuk devletinde, Anayasa'nın açık kurallarıyla birlikte, hukukun
bilinen ve tüm uygar ülkelerde benimsenen ilkelerine de uygun davranılması
gerekir. Kamu düzeninin korunması, güven ve huzuru bozan eylemlerin etkili bir
biçimde önlenmesi için yasama organı, anayasal sınırlar içinde, değişik cezalar
öngörebilir. Ceza alanında düzenleme yaparken, Anayasa'nın
temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak koşuluyla,
toplumda belli eylemlerin suç sayılıp sayılmamaları, suç sayılanların hangi tür
ve ölçüde yaptırımlarla karşılanmaları gerektiği, hangi durum ve davranışların
ağırlaştırıcı ya da hafifletici öge olarak kabul edileceği hususları da
Yasakoyucunun takdir yetkisi kapsamı içindedir. Hukuk devleti ilkesi, yasaların kamu yararına dayanması gereğini
de içermektedir. Buna göre kamu yararı düşüncesi olmaksızın diğer bir
anlatımla, yalnız özel çıkar veya belli kişilerin yararına olarak herhangi bir
yasa kuralı konulamaz. Hukukumuzda cezanın yasallığı ilkesi, bir suça uygulanacak
yaptırımın ve buna ilişkin sınırların, hafifletici ve ağırlaştırıcı unsurların
yasakoyucu tarafından kurala bağlanmasını zorunlu kılmaktadır. Gerek Türk Ceza Yasası'nda gerekse başka yasalarda, kullanılması,
yapılması, taşınması, bulundurulması veya satılması suç teşkil eden eşyanın
müsadere edileceğine ilişkin kurallar yer almıştır. Esasen Anayasa'nın 38. maddesinin yedinci fıkrasında sadece
"genel müsadere cezası verilemez" denilmiştir. 1918 sayılı Yasa'nın Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen 25.
maddesinin son fıkrasında öngörülen, eşyanın ele geçirilememesi nedeniyle
müsadere edilememesi halinde para cezasına eklenen "eşyanın gümrüklenmiş
değerine eşit meblağ"ın anılan hüküm içeriğindeki koşullarda uygulanacak
ayrı bir para cezası niteliği taşımaktadır. Nitekim, Yargıtay'ın yerleşik
kararlarında da bu görüş benimsenmiştir. Eşya ve maddelerin zoralımı durumunda, devletin uğradığı maddî
zarar düşünülecek olursa yasakoyucunun bu durum için "gümrüklenmiş piyasa
değeri" tutarınca bir meblağın para cezasına eklenmesi suretiyle bulunacak
meblağı ceza olarak belirlemesinde ceza hukukunun temel ilkelerine aykırılık
bulunmadığı gibi yasakoyucunun cezanın belirlenmesindeki takdir yetkisini kamu yararı
amacını gözeterek kullandığı da açıktır. Bu durumda, aynı suç için mükerrer para cezasından söz etmeye
olanak bulunmamaktadır. İptali istenen kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırılık
oluşturmamaktadır. 2- Anayasa'nın 10. Maddesi Yönünden İnceleme "Eşitlik" kavramıyla, yasa önünde eşitlik, diğer bir
anlatımla hukuksal eşitlik amaçlanmıştır. Bu ilkeyle kişilere veya kimi
topluluklara, aynı durumda bulunanlardan daha çok veya daha geniş hak ve
yetkiler tanımak yasaklanmaktadır. Anayasa Mahkemesi'nin birçok kararında, herkese her zaman aynı
kuralların uygulanamayacağı, haklı bir nedene dayanılarak farklı kuralların
uygulanmasının yasa önünde eşitlik ilkesini zedelemeyeceği belirtilmiştir. Aynı
hukuksal durumda bulunanlara aynı kuralların uygulanması zorunludur. 1918 sayılı Yasa'nın 25. maddesi ile ortaya çıkan kaçakçılık
olaylarında farklı cezaların öngörülmesi, ceza adaleti ve ceza siyasetinin
gereği olduğu kadar, yasa koyucunun takdir hakkı kapsamına girmesi nedeniyle
eşitlik ilkesine de aykırı bir yönü bulunmamaktadır. Kaldıki, eşitlik her yönüyle aynı hukuksal durumda bulunanlar
arasında söz konusu olabileceğinden benzer suçları işleyenlerin
cezalandırılmasında, yasa önünde eşitlik ilkesinin zedelendiğinden söz
edilebilmesi için eşitsizlik yarattığı ileri sürülen kuralın haklı bir nedene
dayanmaması veya kamu yararının bulunmaması gerekir. Zoralım olanağı kalmayan madde veya eşyanın "gümrüklenmiş
piyasa değeri" kadar bir meblağın para cezasına eklenmesiyle, kaçakçılık
nedeniyle devletçe uğranılan maddî zararın, sanık tarafından giderilmesi
amacıyla uygulanan cezaî yaptırımla kamu yararının gerçekleştirilmek
istenildiği açıktır. Kaçak eşya veya maddelerin zoralım olanağının bulunmaması halinde
"gümrüklenmiş piyasa değeri" tutarındaki meblağın para cezasına
eklenmesinde Anayasa'nın suç ve ceza yönünden koyduğu ilkelere aykırı bir yön
bulunmadığı gibi kuralın herkes için getirilmiş olduğu, kamu düzeninin
kurulması ve korunması amacına yönelik bulunduğu da düşünüldüğünde, Anayasa'nın
10. maddesine aykırılıktan söz edilemez. Açıklanan nedenlerle, istemin reddi gerekir. VI- SONUÇ 7.1.1932 günlü, 1918 sayılı "Kaçakçılığın Men ve Takibine
Dair Kanun"un 25. maddesinin son fıkrasının, "Eşya ve maddelerin
müsadere edilememesi ... hallerinde hükmolunacak para cezasına bunların
gümrüklenmiş piyasa değeri miktarınca bir meblağ ilâve olunur." kuralı
yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 1.2.1996 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER