ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı :2002/126 Karar Sayısı :2004/27 Karar Günü : 3.3.2004 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 19.02.2005 - 25732 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Çine
Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 19.3.1985 günlü, 3167
sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlen­mesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında
Kanun'un 16. maddesinin birinci fıkrasının ve 19.3.1969 günlü, 1136 sayılı
Avukatlık Kanunu'nun 4667 sayılı Yasa ile değiştirilen 164 maddesinin son
fıkrasının birinci tümcesinde yer alan “... avukata aittir” sözcükleri ile aynı
Yasa'nın 168. maddesinin son fıkrasının, Anayasa'nın 2., 36. ve 38. maddelerine
aykırılığı savı ile iptali istemidir. I- OLAY Karşılıksız çek keşide etmek suçundan açılan davada, 3167 sayılı
Yasa'nın 16. maddesinin birinci fıkrası ile 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun
164 maddesinin son fıkrasının birinci tümcesinde vekalet ücretinin vekile ait
olduğunu gösteren “... avukata aittir” sözcüklerinin ve aynı yasanın vekalet
ücretinin takdirinde esas alınacak tarifeyi belirleyen 168. maddesinin son
fıkrasının Anayasa'ya aykırı oldukları kanısına varan Mahkeme, söz konusu
hükümlerin iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 1- 19.3.1985 günlü, 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi
ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'un 16. maddesinin birinci fıkrası
şöyledir: “ İbraz süreci içinde veya üzerinde yazılı keşide tarihinden önce, 4
üncü maddeye göre ibraz edildiğinde, yeterli karşılığı bulunmaması sebebiyle
kısmen de olsa ödenmeyen çeki keşide eden kişiler bir yıldan beş yıla kadar
hapis cezası ile cezalandırılırlar. Mahkeme ayrıca işlenen suçun mahiyetine
göre bir yıl ile beş yıl arasında belirleyeceği bir müddet için failin
bankalarda çek hesabı açmasının ve çek keşide etmesinin yasaklanmasına karar
verir. Yasaklama kararı bütün bankalara duyurulmak üzere T.C. Merkez Bankasına
bildirilir.” 2- 19.3.1969 günlü, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 4667
sayılı Yasa ile değiştirilen 164 maddesinin itiraz konusu bölümü de içeren son
fıkrası ve aynı Yasa'nın 4667 sayılı Yasa ile değiştirilen 168. maddesinin son
fıkrası şöyledir: “MADDE 164/Son - Dava sonunda, kararla tarifeye
dayanılarak karşı tarafa yüklenecek vekalet ücreti avukata aittir. Bu ücret, iş
sahibinin borcu nedeniyle takas ve mahsup edilemez, haczedilemez.” “MADDE 168/Son - Avukatlık ücretinin takdirinde,
hukuki yardımın tamamlandığı veya dava sonunda hüküm verildiği tarihte
yürürlükte olan tarife esas alınır.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında itiraz konusu kuralların Anayasa'nın 2., 36. ve
38. maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Nurettin TURAN, Aysel
PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in
katılımlarıyla 11.9.2002 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, Ali HÜNER'in “ 1136
sayılı Yasa'nın 164. ve 168. maddelerine ilişkin kuralların davada
uygulanamayacağı ” yolundaki karşıoyu ve oyçokluğuyla karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ve
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Yasa'nın 16. maddesinin birinci fıkrasının İncelenmesi Yasa'nın 16. maddesi, 26.02.2003 günlü, 4814 sayılı Yasanın 14.
maddesi ile değiştirilmiştir. Yeni düzenlemede “ Üzerinde yazılı keşide
tarihinden önce veya ibraz süresi içinde 4 üncü madde uyarınca ibraz
edildiğinde, yeterli karşılığı bulunmaması nedeniyle kısmen de olsa ödenmeyen
çeki keşide eden hesap sahipleri veya yetkili temsilcileri, kanunların ayrıca
suç saydığı haller saklı kalmak üzere, çek bedeli tutarı kadar ağır para
cezasıyla cezalandırılırlar. Ancak verilecek para cezası seksen milyar liradan
fazla olamaz. Bu miktar, 1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun ek
2 nci maddesine göre her yıl artırılır. Bu suçtan mükerrirlere, bir yıldan beş
yıla kadar hapis cezası verilir. ” denilmektedir. Başvuru tarihinde yürürlükte olan 16. maddenin birinci fıkrasının
birinci tümcesine göre yeterli karşılığı bulunmaması sebebiyle kısmen de olsa
ödenmeyen çeki keşide eden kişiler için öngörülen “bir yıldan beş yıla kadar
hapis cezası”, yeni yasa ile ancak söz konusu suçun tekerrürü halinde verilecek
bir yaptırım olarak düzenlenmiştir. Sanık lehine olan bu değişiklik davada
uygulanacağından 19.03.1985 günlü, 3167 sayılı Yasa'nın 16. maddesinin birinci
fıkrasının ilk tümcesinde yer alan “… bir yıldan beş yıla kadar hapis
cezası ile cezalandırılırlar ” hükmüne ilişkin itiraz başvurusunun konusu
kalmamıştır. Bu nedenle, konusu kalmayan istem hakkında karar verilmesine yer
yoktur. B- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 4667 sayılı Yasa ile
Değiştirilen 164. Maddesinin Son Fıkrasının Birinci Tümcesinde Yer Alan “...
avukata aittir” Sözcüklerinin Anayasa'nın 2. ve 36. Maddeleri Yönünden
İncelenmesi Başvuru kararında, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 164.
maddesinin son fıkrasının birinci tümcesinde yer alan “… avukata aittir”
sözcüklerinin hak arama özgürlüğünü kısıtladığı, bu nedenle Anayasa'nın 2. ve
36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın hak arama özgürlüğüne ilişkin 36. maddesinde, herkesin
meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davalı
ve davacı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip bulunduğu
belirtilmiştir. İtiraz konusu kural ile dava sonunda tarifeye dayanılarak karşı
tarafa yüklenecek vekalet ücretinin avukata ait olacağı öngörülmüştür. Böylece
taraflar arasında ücretin kararlaştırılmadığı durumlarda, avukatın sunduğu
hizmetin karşılıksız kalmamasını sağlama ve vekil ile müvekkil arasında
çıkacak ücret uyuşmazlıklarına engel olma amacı güdülmüştür. Vekalet ücretinin davayı takip eden avukata ait olduğu yasal
güvence altına alınmış olsa da, bu durum avukatlık ücretinin vekil ile müvekkil
arasındaki bir iç sorun olma niteliğini ve avukatlık ücretinin kişisel hak olma
özelliğini değiştirmemektedir. Nitekim Avukatlık Kanunu'nun 163. maddesinde
avukatlık sözleşmesinin serbestçe düzenleneceği belirtilerek, avukatlık
ücretinin de, asgari ücret tarifesi altında olmamak üzere (m.164/4 cümle 1)
taraflarca kararlaştırılabileceği öngörülmüştür. Öte yandan, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunun 59. maddesinin
birinci fıkrası ile Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesinin üçüncü fıkrasına göre,
dava ehliyeti olan herkes, savını kanıtlamak için davayı kendisi açıp takip
edebilir. Dava ehliyeti olan davalı da, avukat aracılığı olmadan kendisini
savunabilir. Davacı veya davalının davayı vekil aracılığıyla takip etmeleri ise
kendi iradelerine bağlıdır. Avukatların hukuksal bilgi ve tecrübelerinden yararlanma, hak
arama ve savunmada başvurulacak meşru yol ve vasıtaların başında gelir. Vekalet
ücreti, savunma hakkının en önemli parçası olan hukuki danışmanlık görevinin,
konunun uzmanı hukukçular tarafından yapılmasının doğal bir sonucudur.
Avukatların mesleklerini serbestçe ve herhangi bir kaygı olmadan yapabilmeleri
için yaptıkları hizmetin karşılığı olan makul bir ücret almaları gerekir.
Avukatla yapılacak sözleşmede ücret kararlaştırılırken, dava sonunda karşı
tarafa yüklenecek avukatlık ücretinin gözetilmesi engellenmediğinden, itiraz
konusu kuralla hak arama özgürlüğünün kullanılmasının zorlaştırıldığından da
söz edilemez. İtiraz konusu kural, anılan nedenlerle, Anayasa'nın 2. ve 36.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. C- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 168. maddesinin son fıkrasının
Anayasa'nın 38. Maddesi Yönünden İncelenmesi Başvuru kararında, anılan hükmün, ceza davalarında cezanın suçun
işlendiği, hukuk davalarında da dava konusu olayın her davanın açıldığı
tarihteki koşula göre değerlendirilebileceği kuralına paralel olarak suç
tarihine göre belirlenmesi gereken yargılama giderinin hüküm tarihine göre
belirlenmesinin Anayasanın 38. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralın incelenmesinden, avukatların yaptıkları
hukuksal yardımın karşılığı olarak almaya hak kazandıkları vekalet ücretinin
takdirinde, hukuki yardımın tamamlandığı veya dava sonunda hüküm verildiği
tarihte yürürlükte olan tarifenin esas alınacağı anlaşılmaktadır. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun değişiklikten önceki 168.
maddesinde avukatlık ücretinin takdirinde hukuksal yardımın başladığı veya
davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan tarifeler esas alınmış ise de itiraz
konusu kuralla ekonominin gerekleri gözetilerek avukatların emeklerinin gerçek
karşılıklarını almaları amaçlanmıştır. Öte yandan, vekalet ücreti maddi ceza hukukuna değil, usul
hukukuna ilişkin bir düzenleme olup, usul hukukuna göre yargılama giderlerinde
yapılacak bir artış değişiklikten önce açılmış olan davalara da
uygulanacağından, benzer bir düzenlemenin vekalet ücreti için de öngörülmüş
olması, Anayasa'nın 38. maddesi kapsamında değerlendirilemez. İptal isteminin
reddi gerekir. VI- SONUÇ A- 19.3.1985 günlü, 3167 sayılı "Çekle Ödemelerin
Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun"un 16. maddesi,
26.2.2003 günlü, 4814 sayılı Yasa'nın 14. maddesi ile değiştirildiğinden, 3167
sayılı Yasa'nın 16. maddesinin birinci fıkrasına ilişkin KONUSU KALMAYAN İSTEM
HAKKINDA KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, B- 19.3.1969 günlü, 1136 sayılı “Avukatlık Kanunu”nun
4667 sayılı Yasa ile değiştirilen, 164. maddesinin son fıkrasının birinci
tümcesinde yer alan “... avukata aittir” sözcüklerinin ve 168. maddesinin son
fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 2004. gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Fazıl SAĞLAM