ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2005/134 Karar Sayısı: 2009/3 Karar Günü : 8.1.2009 R.G. Tarih-Sayı
:06.10.2009-27368 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Şırnak Sulh Hukuk
Mahkemesi (E.2005/134, E.2005/135, E.2005/136, E.2005/137) İTİRAZLARIN KONUSU: 1.7.2003 günlü, 4915 sayılı
Kara Avcılığı Kanunu'nun 28. maddesinin üçüncü fıkrasının, Anayasa'nın 36.
maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY 4915 sayılı Yasa'ya aykırı olarak avlandıkları ileri sürülen
kişilere karşı açılan tazminat davalarında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu'nun itiraz konusu üçüncü fıkrayı
da içeren 28. maddesi şöyledir: 'Bu Kanunla yasak edilen fiilleri işleyenler derhal avdan men
edilir. Bunların bizatihi av suçunda kullandıkları suç vasıtaları, suç aletleri
kime ait olursa olsun idarece zapt ve yetkili sulh ceza mahkemesince müsadere
edilir. Canlı ve cansız av hayvanları da müsadere olunur. Müsadere edilen silâhlar dışındaki suç alet ve ekipmanları ile suç
vasıtaları ve cansız av hayvanları orman idaresince satılarak ücreti Döner
Sermaye İşletmesine gelir kaydedilir. 20 nci madde gereğince zapt edilerek
satılan ve emanete alınan bedeller ise, müsadere kararının kesinleşmesini
müteakip Döner Sermaye İşletmesine gelir kaydedilir. Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak avlanan, öldürülen veya
yaralanan hayvanlar müsadere edilmiş olsa dahi talep halinde hükmolunacak
tazminat av hayvanı türlerine göre Bakanlıkça tespit edilen değerler üzerinden,
zehirle avlanmalarda ise beş misli fazlasıyla hesaplanır ve tahsiline mahkemece
karar verilir. Tahsil edilen para, Döner Sermaye İşletmesine gelir kaydedilir .' B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında, Anayasa'nın 36. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün katılımlarıyla 17.11.2005 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- BİRLEŞTİRME KARARLARI 4915 sayılı Yasa'nın 28. maddesinin üçüncü fıkrasının iptali
istemiyle yapılan itiraz başvurularına ilişkin 2005/135, 2005/136 ve 2005/137
esas sayılı davaların, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2005/134 esas
sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, birleştirilen davaların esaslarının
kapatılmasına, esas incelemenin 2005/134 esas sayılı dosya üzerinden
yürütülmesine 17.11.2005 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Anlam ve Kapsam 4915 sayılı Yasa, sürdürülebilir av ve yaban hayatı yönetimi için
av ve yaban hayvanlarının doğal yaşam ortamları ile birlikte korunmaları,
geliştirilmeleri, avlanmalarının kontrol altına alınması, avcılığın
düzenlenmesi, av kaynaklarının milli ekonomi açısından faydalı olacak şekilde
değerlendirilmesi amacına yönelik olarak çeşitli esaslar, önlemler, yasaklar ve
yaptırımlar içermektedir. Yasa'nın 'Avdan men etme, müsadere ve tazminat' alt başlıklı 28.
maddesinin birinci fıkrasında, bu Yasa'yla yasak edilen fiilleri işleyenlerin
derhal avdan men edileceği, bunların bizatihi av suçunda kullandıkları suç
vasıtaları ve  aletlerinin kime ait olursa olsun idarece zapt ve yetkili
sulh ceza mahkemesince müsadere edileceği, canlı ve cansız av hayvanlarının da
müsadere olunacağı ve ikinci fıkrasında da, müsadere edilen silahlar dışındaki
suç alet ve ekipmanları ile suç vasıtaları ve cansız av hayvanlarının orman
idaresince satılarak ücretinin Döner Sermaye İşletmesine gelir kaydedileceği,
20. madde gereğince zapt edilerek satılan ve emanete alınan bedellerin ise,
müsadere kararının kesinleşmesini müteakip Döner Sermaye İşletmesine gelir
kaydedileceği belirtilmiştir. Maddenin itiraz konusu üçüncü fıkrasında da bu Yasa hükümlerine
aykırı olarak avlanan, öldürülen veya yaralanan hayvanlar müsadere edilmiş olsa
dahi talep halinde hükmolunacak tazminatın av hayvanı türlerine göre Bakanlıkça
tespit edilen değerler üzerinden, zehirle avlanmalarda ise beş misli fazlasıyla
hesaplanacağı ve tahsiline mahkemece karar verileceği, tahsil edilen paranın
Döner Sermaye İşletmesine gelir kaydedileceği öngörülmüştür. Kural, av hayvanlarının 4915 sayılı Yasa'ya aykırı olarak
avlanması, öldürülmesi veya yaralanması halinde, bu hayvanlar müsadere edilmiş
olsa dahi,  Çevre ve Orman Bakanlığı'na tazminat talep etme hakkı
vermektedir. Bu tazminatın borçlusu, anılan fiilleri gerçekleştirenlerdir.
Kurala göre, Bakanlığın tazminat talebi üzerine mahkeme, tazminatı gerektiren
fiilin gerçekleşmiş olduğu kanaatine ulaşırsa tazminata hükmedecek, aksi halde
tazminat istemini reddedecektir. Mahkeme hükmedeceği tazminat miktarını, av
hayvanı türlerine göre Bakanlıkça tespit edilen değerler üzerinden ve zehirle
avlanmalarda ise beş misli fazlasıyla hesaplayarak tahsiline karar verecektir.
Diğer bir deyişle mahkemenin tazminata hükmederken üzerinden hesaplama yapacağı
değerler, av hayvanı türlerine göre Bakanlıkça tespit edilen değerlerdir.
Mahkemece verilen karar üzerine tahsil edilen para, Döner Sermaye İşletmesine
gelir kaydedilecektir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararlarında, itiraz konusu kuralda, henüz tazminat
doğurucu olay gerçekleşmeden Bakanlığın genel bir düzenleme ile tazminat
miktarlarını belirlemesinin ve fiil gerçekleştiğinde de, önceden belirlemiş
olduğu bu tazminat miktarına hükmedilmesi için mahkemeye başvurmasının
öngörüldüğü, tazminat miktarının mahkemece denetimine elverişli bir kıstas
bulunmadığı, bu haliyle mahkemelerin onay makamı durumuna düşürüldüğü, idarenin
tek taraflı olarak tazminat miktarını saptadığı ve bu tür davalarda idarenin
neden bu miktarda tazminat talep ettiğini kanıtlamak zorunda olmadığı, yasak
avlanma nedeniyle doğan zararın giderilmesinin zorunlu olduğu ancak
mahkemelerin tazminat miktarını objektif esaslara uygun biçimde bilirkişi
yardımıyla belirlemeleri gerektiği, oysa bu davalarda mahkemelerin bilinen
muhakeme kurallarını uygulayamadıkları ve tazminatın miktarı konusunda onay makamı
olmaktan öteye geçemedikleri, belirtilen nedenlerle itiraz konusu kuralın
Anayasa'nın 36. maddesine aykırı olduğu ve iptali gerektiği ileri sürülmüştür. Hak arama hürriyetini düzenleyen Anayasa'nın 36. maddesinin
birinci fıkrasında, ' Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle
yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil
yargılanma hakkına sahiptir. ' denilerek yargı mercilerine davacı ve davalı
olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma, adil
yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Buna göre, hak
arama özgürlüğünün en önemli iki öğesini oluşturan, sav ve savunma haklarını
kısıtlayacak, bu hakların eksiksiz kullanımını engelleyecek ve adil
yargılanmaya engel olacak yasa kurallarının Anayasa'nın 36. maddesine aykırılık
oluşturacağı tartışmasızdır. Anayasa'nın 56. maddesinde de herkesin, sağlıklı ve dengeli bir
çevrede yaşama hakkına sahip olduğu, çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını
korumak ve çevre kirlenmesini önlemenin Devletin ve vatandaşların ödevi olduğu
belirtilmiştir. Av ve yaban hayvanları ve bunların doğal yaşam ortamları da bu
madde çerçevesinde korunması ve geliştirilmesi gereken doğal kaynaklardandır.
4915 sayılı Yasa'ya göre de av ve yaban hayvanlarını ve doğal yaşam ortamlarını
koruma, geliştirme, bu konuda her türlü tedbiri alma ve uygulama, veri toplama,
gerekli düzenlemeleri yapma yetkisi Çevre ve Orman Bakanlığı'na aittir. İtiraz konusu kural, av hayvanlarının 4915 sayılı Yasa hükümlerine
aykırı olarak avlanması, öldürülmesi ya da yaralanması halinde Bakanlığın
tazminat talebinde bulunması üzerine mahkemenin tazminata doğrudan hükmetmesini
zorunlu kılmamaktadır. Diğer bir anlatımla kural, mahkemenin , Yasa'ya
aykırı olarak avlanma, öldürme veya yaralama fiilinin gerçekleşip
gerçekleşmediği hususunda inceleme ve değerlendirme yapmasına engel değildir. Yapılacak inceleme ve değerlendirme sonucunda anılan fiilin
gerçekleşmiş olduğu kanaatine ulaşılması halinde mahkemece hükmolunacak
tazminatın, bu alanda yetkili ve uzman olan Bakanlıkça av hayvanı türlerine
göre tespit edilen değerler üzerinden, zehirle avlanmalarda ise beş misli
fazlasıyla hesaplanarak tahsiline karar verilmesine ve tahsil edilen paranın
Döner Sermaye İşletmesine gelir kaydedilmesine ilişkin kural, olayın
niteliğine, teknik boyutuna ve av ve yaban hayatının dinamik ve değişken
yapısına uygun olup kuralın hak arama özgürlüğünü, savunma hakkını sınırlayan
ve adil yargılanma hakkını zedeleyen bir yönü bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 36. maddesine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Fulya KANTARCIOĞLU bu görüşe katılmamıştır. VII- SONUÇ 1.7.2003 günlü, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu'nun 28.
maddesinin üçüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 8.1.2009 gününde karar
verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY GEREKÇESİ 4915 Sayılı Kara Avcılığı Kanunu'nun 'Avdan men etme müsadere ve
tazminat' başlıklı 28. maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrasında, 'Bu kanun
hükümlerine aykırı olarak avlanan, öldürülen veya yaralanan hayvanlar müsadere
edilmiş olsa dahi talep halinde hükmolunacak tazminat av hayvanı türlerine göre
Bakanlıkça tespit edilen değerler üzerinden, zehirle avlanmalarda ise beş misli
fazlasıyla hesaplanır ve tahsiline mahkemece karar verilir. Tahsil edilen para
Döner Sermaye İşletmesine gelir kaydedilir' denilmektedir. Buna göre, 4915
sayılı Yasa'ya aykırı olarak hayvanların avlanması, öldürülmesi veya
yaralanması halinde bu hayvanlar müsadere edilmiş olsa dahi idare (Çevre ve
Orman Bakanlığı) önceden kendi tespit ettiği değerler üzerinden tazminat talep
edebilecek bu tazminatın sadece tahsiline mahkeme karar verecektir. Tazminatın
miktarıyla ilgili kişilere itiraz hakkı tanınmadığı gibi mahkemeye de takdir
yetkisi verilmemiştir. Av ve yaban hayatının korunması, geliştirilmesi ve
sürdürülmesine yönelik tedbirler, esaslar ve yaptırımlar öngören Kara Avcılığı
Kanunu'nda yer alan itiraz konusu kural ile belirlenen tazminatın, bu Yasa'ya
aykırı olarak hayvanların avlanması, öldürülmesi ya da yaralanması sonucunda av
ve yaban hayatında meydana gelen eksilmeden doğan zararın giderilmesine ve bu
alanda yapılacak giderlerin bir kısmının zarar verenlerden karşılanmasına
yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devletinin temel
ilkelerinden biri 'belirlilik'tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem
kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer
vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca
kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de
gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuk güvenliği ile bağlantılı olup, bireyin
kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilmesi ve davranışlarını buna göre
ayarlayabilmesi için hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya
sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğini
önceden bilmesini gerektirir. İtiraz konusu kuralla 4915 sayılı Yasa'ya aykırı olarak avlanan,
öldürülen ya da yaralanan hayvanlar müsadere edilmiş olsalar dahi talep halinde
hükmolunacak tazminatın av hayvanı türlerine göre Bakanlıkça tespit edilen
değerler üzerinden hesaplanması ve tahsiline mahkemece karar verilmesi
öngörülmüş, ancak av hayvanı türlerine göre değer tespit edilirken Bakanlığın,
avlanan, öldürülen ya da yaralanan hayvanın sayısı, avlanma bedeli, ülkemizde
bulunduğu bölgeler, neslinin tükenmekte olup olmadığı, üreme durumu, av turizmi
yönünden önemi ve avlanma ve pazar değeri, ekolojik sistemdeki yeri,
gelecekteki durumu, yeniden yetiştirilip doğaya salınması için gerekli
masraflar gibi somut ölçütlere yer verilmemiştir. Ayrıca, bu değerlerin, bir
kez mi yoksa belirli dönemlerde yeniden mi tespit edileceği ve bunun zamanı
belirsiz olup, bu konuda Bakanlığa keyfiliğe yol açabilecek şekilde, geniş,
sınırsız ve ölçüsüz bir takdir yetkisi tanınmıştır. Anayasa'nın 36. maddenin birinci fıkrasında, 'Herkes, meşru vasıta
ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı
olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir' denilmiştir. 'Sav
ve savunma hakkı', birbirini tamamlayan ve biri diğerinden ayrılmaz bir bütün
oluşturan niteliğiyle hak arama özgürlüğünün temelidir. İtiraz konusu kuralla, anılan tazminatın alacaklısı durumunda olan
idareye av hayvanı türlerine göre tazminat değeri belirleme konusunda geniş ve
belirsiz bir yetki verilmekte,  hakim de hükmedilecek tazminat miktarının
hesabında, Bakanlıkça takdire dayalı olarak belirlenen bu değerlere bağlı
kılınmaktadır. Böylece, davalının itirazı olanaksız hale getirilerek savunma
hakkı engellenmektedir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuralın,  Anayasa'nın 2 ve
38. maddelerine aykırı olduğu düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU