ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1992/2 Karar Sayısı : 1992/22 Karar Günü : 31.3.1992 R.G. Tarih-Sayı :05.01.1994-21809 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Giresun Ağır Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 12.4.1991 günlü, 3713 sayılı Terörle Mücadele
Kanunu'nun geçici 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin Anayasa'nın 2.
ve 10. madddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY : Toplu Kaçakçılık suçundan 1918 sayılı Yasa'nın 27/3-4, 33/son, 41.
ve Türk Ceza Yasası'nın 59. maddeleri uyarınca sonuçta on yıl ağır hapis ve
141.029.980.- lira ağır para cezasına çarptırılan ve cezasını Giresun Yarıaçık
Cezaevinde çekmekte olan hükümlü, 18.12.1991 günlü dilekçe ile, Giresun Ağır
Ceza Mahkemesi'ne başvurarak şartla salıverilmesi isteminde bulunmuştur. Görüşü sorulan Cumhuriyet Savcısı, hükümlünün 3713 sayılı Yasa'nın
geçici 1. maddesinden yararlanması için 141.029.980.- lira olan para cezasını
ödemesi gerektiğini, bu nedenle istemin reddini talep etmiş, ancak bu zorunluğu
getiren 3713 sayılı Yasa'nın geçici 4. maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendinin Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Anayasa'ya aykırılık savını ciddi bulan Giresun Ağır Ceza
Mahkemesi (c) bendinin iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ : A. İptali İstenen Yasa Kuralı : 3713 sayılı Yasa'nın iptali istenen kuralı şöyledir : "Geçici Madde 4.- 8.4.1991 tarihine kadar; a)......... b)......... c) Türk Ceza Kanununun ikinci kitabının "Devlet İdaresi
Aleyhinde İşlenen Cürümler" başlıklı üçüncü babında yer alan hükümlere
aykırı hareket edenler ile Bankalar Kanununa aykırı hareketle bankalardan
haksız ve usulsüz para alanlar, 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibi Hakkında
Kanun hükümlerine muhalefet ederek menfaat temin edenler; usulsüz, yolsuz ve
gerçek dışı işlemlerle ihracat, ithalat ve yatırım teşvikleri suretiyle vergi
iadesi, prim, kredi, faiz farkı ve benzeri adlarla kamu kaynaklarından haksız
menfaat temin edenler, yukarıda belirtildiği şekilde haksız, usulsüz ve yolsuz
olarak sağladıkları menfaat karşılıkları ve bunların fer'ilerini zamanaşımına
bakılmaksızın ödemedikleri takdirde, d)......... Hakkında bu Kanunun geçici 1 inci maddesi hükümleri uygulanmaz.
Ancak, bu maddede sayılan suçlar dolayısı ile verilen ölüm cezaları yerine
getirilmez. Bu hükümlüler hakkında; Ölüm cezasına hüküm giyenler 20 yıllarını; müebbet ağır hapis
cezasına hükümlüler 15 yıllarını; diğer şahsî hürriyeti bağlayıcı cezalara
mahkûm edilmiş olanlar hükümlülük süresinin 1/3 ünü; çektikleri takdirde iyi
halli olup olmadıklarına bakılmaksızın ve talepleri olmaksızın şartla
salıverilirler. Bu sürelerin tayininde hükümlünün tutuklu kaldığı süreler de
hesaba katılır. Bu hükümlüler hakkında 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında
Kanunun Ek 2 nci maddesindeki indirim hükümleri uygulanmaz. Geçici 2 nci madde (son fıkrasındaki Geçici 1 inci maddeye yapılan
atıf hükmü hariç) ve Geçici 3 üncü madde hükümleri, bu hükümlüler hakkında da
uygulanır." B. İlgili Yasa Kuralı : "Geçici Madde 1.- 8/4/1991 tarihine kadar işlenen suçlar
sebebiyle; a) Verilen ölüm cezaları yerine getirilmez. Bu durumda olanlar 647
sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun 19 uncu maddesi hükmüne göre çekmeleri
gereken cezalarının on yılını, b) Müebbet ağır hapis cezasına hükümlü olanlar çekmeleri gereken
cezalarının sekiz yılını, c) Diğer şahsi hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilmiş olanlar
hükümlülük süresinin beşte birini, Çektikleri takdirde iyi halli olup olmadıklarına bakılmaksızın ve
talepleri olmaksızın şartla salıverilirler. Bu sürelerin tayininde hükümlünün tutuklu kaldığı süreler de
hesaba katılır. Bu hükümlüler hakkında 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında
Kanunun Ek 2 nci maddesindeki indirim hükümleri uygulanmaz." C. Dayanılan Anayasa Kuralları : İtirazın gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır. 1. "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2. "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN,
Ahmet N. SEZER, Erol CANSEL, Yavuz NAZAROĞLU, Haşim KILIÇ ve Yalçın ACARGÜN'ün
katılmalarıyla 31.3.1991 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında konunun
özelliği nedeniyle başka hususlar üzerinde durulmaksızın işin esastan
incelenmesi uygun bulunarak başvuru kararı ve ekleri, Anayasa'ya aykırı olduğu
ileri sürülen yasa kuralı ile iptal istemine dayanak yapılan Anayasa kuralları,
bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A. Sınırlama Sorunu : Salıverilme isteminde bulunan hükümlü Türk Ceza Yasası'nın diğer
maddeleri ile birlikte 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibi Hakkında Kanun
uyarınca cezalandırılmıştır. Bu bakımdan itiraz konusu kurala ilişkin esas inceleme (c)
bendindeki (1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibi Hakkında Kanun hükümlerine
muhalefet ederek menfaat temin edenler;) hükmüyle sınırlı olarak yapılmalıdır. B. Dava Konusu Fıkranın Anlam ve Kapsamı : 3713 sayılı Kanunun geçici 4. maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendinde; - Türk Ceza Yasası'nın 202- 281. maddeleri hükümlerine aykırı
hareket edenler, - Bankalar Kanununa aykırı hareketle bankalardan haksız ve usulsüz
para alanlar, - 1918 sayılı Kanun hükümlerine muhalefet ederek menfaat temin
edenler, - Usulsüz, yolsuz ve gerçek dışı işlemlerle ihracaat, ithalat ve
yatırım teşvikleri suretiyle vergi iadesi, prim, kredi, faiz farkı ve benzeri
adlarla kamu kaynaklarından haksız menfaat temin edenler hakkında Yasa'nın
geçici 1. maddesinden yararlanabilmeleri için kimi koşullar getirilmektedir. Buna göre; yukarıda belirtilen hükümlere aykırı hareket edenler,
haksız, usulsüz ve yolsuz olarak sağladıkları menfaat karşılıklarını ve
bunların fer'ilerini zaman aşımına bakılmaksızın ödemedikleri takdirde geçici
1. maddeden yararlanamazlar. C. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu : Anayasa'nın 38. maddesinde, ceza hukuku alanında yapılacak
düzenlemelerde yasa koyucunun suç ve cezalara ilişkin uyması gereken temel
ilkeler belirlenmiştir. Suç ve cezalara ilişkin bu ilkelerin gözetilmesi
koşuluyla ne tür eylemlerin suç sayılacağı, suç sayılan eylemlere ne kadar ve
ne tür ceza verileceği, nelerin cezayı ağırlaştırıcı ya da hafifletici neden
sayılacağı yasa koyucunun takdir alanı içindedir. Suç ve ceza yönünden sınırları belirtilen bu takdir alanı, ceza
sisteminin tamamlayıcı bölümünü oluşturan infaz hukuku için de geçerlidir. Bu
nedenle yasakoyucu, şartla salıverilme de hükümlünün yararlanma koşullarını,
suç türüne göre ayrım yaparak zaman içinde toplumsal koşul ve gereklere göre
serbestçe farklı biçimde takdir edebilir. Geçici 4. maddenin (c) bendinde belirtilen suçları işleyenler için
özel salıverme şartlarının öngörülmesi Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırılık
oluşturmaz. Anayasa Mahkemesi'nin birçok kararında belirtildiği gibi, yasa
önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına
gelmez. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik mutlak anlamda bir eşitlik
olmayıp, haklı nedenlerin ve ayrı konumların bulunmaması durumunda uygulanacak
bir ilkedir. Geçici 4. maddenin (c) bendinde sayılan suçları işleyenlerin bent
hükmünde belirtilen şekilde haksız, usulsüz ve yolsuz olarak sağladıkları
menfaat karşılıklarını ve bunların fer'ilerini zamanaşımına bakılmaksızın
ödemeleri koşuluna tabi tutularak şartla tahliyesini öngören dava konusu kural
için yasakoyucuyu farklı düzenlemeye yönelten haklı nedenler vardır. Toplum
düzeni ve kamu yararı gözetilerek suça göre ayrım yapılmış, değişik adlarla
kamu kaynaklarından haksız menfaat temin edenlerin şartla salıverilmesi için
ayrıca sağladıkları menfaat karşılıklarını ve fer'ilerini ödeme koşulu
getirilmiştir. Suçun neden olduğu zararın ödenmesi ile şartla salıverme kurumu
arasında ilişki kurulmasının çeşitli örnekleri mevcuttur. Şartla salıverilmede
her türlü zararın ödenmesi koşulu kimi yabancı infaz yasalarında görülmektedir.
Verilen zararın veya sağlanan menfaat karşılığının ödettirilmesinin cezaya ve
şartla salıvermeye etkisini düzenleyen kurallar hukukumuzda da mevcuttur. Türk
Ceza Yasası'nın 532. maddesinde iade veya zararın tazmininin kimi koşullarda
cezanın tayininde üçte ikiye varan indirim sebebi olarak kabul edilmiştir. 647
sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun'un şartla salıverilmeyi düzenleyen 19.
maddesinde, şartla salıverilmenin hükümlünün maddî gücü nisbetinde kişisel
hakları tazmin etmesi şartına talik edilebileceği öngörülmektedir. Bu nedenlerle 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun geçici 4.
maddesinin birinci fıkrasının dava konusu (c) bendinde (1918 sayılı
Kaçakçılığın Men ve Takibi Hakkında Kanun hükümlerine muhalefet ederek menfaat
temin edenler;) tümcesi yönünden Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılık
görülmemiştir. V- SONUÇ : 12.4.1991 günlü, 3713 sayılı "Terörle Mücadele
Kanunu"nun; A- Geçici 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin iptaline
yönelik itiraza ilişkin esas incelemenin, bent içeriğinde geçen "...1918
sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibi Hakkında Kanun hükümlerine muhalefet ederek
menfaat temin edenler;..." hükmüyle sınırlı olarak yapılmasına,
OYBİRLİĞİYLE, B- Sınırlı olarak incelenmesine karar verilen bu kuralın
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Selçuk
TÜZÜN, Ahmet N. SEZER ve Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 31.3.1992 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Servet TÜZÜN Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Erol CANSEL Üye Yavuz
  NAZAROĞLU Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1992/2 Karar Sayısı : 1992/22 Karar Günü : 31.3.1992 25.12.1991 günlü, Esas: 1991/49, Karar: 1991/54 sayılı karar
nedeniyle yazdığım Karşıoy Gerekçesini bu karar için de tekrarlıyorum. Üye Selçuk TÜZÜN