ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  : 2005/67 Karar Sayısı  : 2009/99 Karar Günü
    : 25.6.2009 R.G. Tarih-Sayı
:06.10.2009-27368 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi
üyeleri Kemal ANADOL, Haluk KOÇ ve 121 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 21.4.2005 günlü, 5335 sayılı
Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun'un 10. maddesinin (b) bendi ile 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu'nun 43. maddesine eklenen (d) bendinin, Anayasa'nın 2.,
6., 7., 8., 10., 11., 42., 73., 123. ve 130. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptalleri ve yürürlüklerinin durdurulması istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları 5335 sayılı Yasa'nın 10. maddesinin (b) bendi ile 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu'nun 43. maddesine eklenen (d) bendi şöyledir; 'Yükseköğretim kurumları, yurt dışındaki yükseköğretim kurumları
ve diğer kuruluşlarla işbirliği tesis ederek ön lisans ve lisans programları da
dahil olmak üzere uluslararası ortak eğitim ve öğretim programları
yürütebilirler. Bu tür eğitim ve öğretim programlarının öğrenci girişi,
müfredat, sınav ve değerlendirme esasları ve mezuniyet şartları dahil,
işleyişine ilişkin usul ve esaslar Yükseköğretim Kurulunun çıkaracağı
yönetmelikle düzenlenir. Bu eğitim ve öğretim programlarına kayıtlı öğrencilerden alınacak
öğrenim ücretleri, gelir ve giderleri ile harcama usul ve esasları Maliye
Bakanlığının olumlu görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılacak
yönetmelikle düzenlenir . ' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 6., 7., 8., 10., 11., 42., 73.,
123. ve 130. maddelerine dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ün
katılımlarıyla 7.7.2005 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma
isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara bağlanmasına,
oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: 1- (d) Bendinin Birinci Fıkrasının Birinci Tümcesinin İncelenmesi Dava dilekçesinde, kuralda düzenlenen işbirliğinin yurtdışındaki
hanginitelikleri taşıyan yükseköğretim kurumları ve diğer kuruluşlarla
kurulabileceğine ilişkin belirlemenin yapılmadığı, yurtdışındaki eğitim
kurumları açısından devletin denetim ve gözetiminin gerçekleştirilemeyeceği,
ortak programları yürütme konusundaki yetkinin sınırlarının belirsizlik
taşıdığı, ortak programların bir kısmının veya tamamının yabancı dille de
yapılabileceği, ancak buna ilişkin esasların gösterilmediği, ayrıca bu tür
programların yükseköğretimde fırsat eşitliğini bozabileceği, bu nedenlerle
kuralın Anayasa'nın 2., 6., 7., 8., 10., 11., 42. ve 130. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Dava konusu birinci tümcede 'Yükseköğretim kurumları, yurt
dışındaki yükseköğretim kurumları ve diğer kuruluşlarla işbirliği tesis ederek
ön lisans ve lisans programları da dahil olmak üzere uluslararası ortak eğitim
ve öğretim programları yürütebilirler.' denilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin hukuk devleti
olduğu, 7. maddesinde yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce
kullanılacağı ve devredilemeyeceği, 10. maddesinde herkesin kanun önünde eşit
olduğu, 42. maddesinde kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağı,
Türkçeden başka hiçbir dilin eğitim ve öğretim kurumlarında Türk vatandaşlarına
ana dilleri olarak okutulamayacağı ve öğretilemeyeceği, eğitim ve öğretimin
Devletin gözetim ve denetiminde olduğu belirtilmiştir. Anayasa'nın 130. maddesinde ise yükseköğretim kurumları
düzenlenerek, üniversitelerin kamu tüzel kişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip
olarak Devlet tarafından kanunla kurulacağı ve Devletin gözetim ve denetimi
altında oldukları vurgulanmış, gerekçesinde de '' genel olarak Devletin üniversiteler
üzerindeki gözetim ve denetim yetkilerinin düzenlenmesi konuları, bilimsel
özerklik dikkate alınmak suretiyle kanunkoyucuya bırakılmıştır '' denilmiştir. Bilimsel özerklik kavramı, yargı içtihatları ve öğretide, bilimsel
çalışmaların üniversite ortamında amacına uygun yürütülebilmesinin olmazsa
olmaz koşulu olarak görülmekte ve bilimsel özerklik, üniversite mensuplarının,
ekonomik ve siyasi yönden nüfuz sahibi bulunan kişi ve kurumların baskısı,
yönlendirmesi olmadan ve toplumda genel olarak hakim olan düşünce ve kabuller
doğrultusunda sonuçlara varmak gibi bir zorunluluk hissetmeden sadece bilimsel
ölçütler ve etik kurallar çerçevesinde eğitim, öğretim, araştırma ve yayın
yapabilme olanaklarına sahip bulunmaları biçiminde açıklanmaktadır. Üniversitelerin bilimsel özerklik derecelerinin saptanmasında ise;
üniversitelerde yürütülen eğitim, araştırma, yayın ve benzeri etkinliklerin
planlanması, düzenlenmesi ve icra edilmesi aşamalarında, yönetim yetkisinin ne
oranda serbestçe kullanılabildiği ve bu konularla ilgili gerekli kararların
üniversite yönetim organlarınca ne ölçüde serbestçe alınabildiği hususlarının
belirleyici olduğu kabul edilmektedir. Bu bağlamda, eğitim ve öğretim kalitesini yükseltme amacıyla
uluslararası işbirliği yapılarak ortak eğitim ve öğretim programlarının
yürütülmesinin, başta Anayasa ve yasalar olmak üzere üniversitelerin bilimsel
özerklikleri çerçevesinde yürütülen faaliyetlerden olduğu anlaşılmaktadır. Devletin eğitim ve öğretim üzerindeki gözetim ve denetimi Anayasa'nın
42. ve 130. maddelerinde vurgulanmış ve 42. maddenin gerekçesinde 'Devlet,
eğitim ve öğretimin yapılmasını sağlayacak ve muhtevasını da denetleyecektir.
Bu denetimin çerçevesi, eğitim ve öğretime katılanların tümünün Anayasa'ya
sadakatini temin etmektir. Eğitim ve öğretim özgürlüğü, hiçbir şekilde
Anayasanın temel felsefesine ve ilkelerine aykırı davranmanın bahanesi olamaz.
Devlet, bu özgürlüğün kullanılmasında, Atatürk ilkelerine çağdaş bilim ve
eğitim esaslarına uyulmasını gözetecektir.' denilmiştir. Dava konusu kuralda yükseköğretim kurumlarının, yurt dışındaki
yükseköğretim kurumları ve diğer kuruluşlarla işbirliği tesis ederek ön lisans
ve lisans programları da dahil olmak üzere uluslararası ortak eğitim ve öğretim
programları yürütmelerinin öngörülmesi, Devletin gözetim ve denetimini ortadan
kaldırmamaktadır. Anayasa'nın 130. maddesine göre yükseköğretim kurumları başta
Anayasa olmak üzere, yürürlükteki yasalara tabidirler. Bu nedenle Anayasa ve
yasalara göre kurulan ve faaliyetlerini yürüten yükseköğretim kurumlarının,
uluslararası ortak eğitim ve öğretim programlarını yürütürken de Anayasa ve
yasalarda belirtilen ilke ve kurallara uyma zorunluluklarının devam edeceği,
buna uyulup uyulmadığının ise Yüksek Öğretim Kurulu tarafından denetleneceği
açıktır. Yüksek Öğretim Kurulu'nun bu konuda olduğu gibi benzer birçok
konuda yayımladığı yönetmeliklerde, ayrıntılı ve teknik düzenlemelerde
bulunduğu görülmektedir. Ortak eğitim ve öğretim programı yürütmede işbirliği
tesis edilecek yurtdışındaki yükseköğretim kurumları ile diğer kurumların
taşımaları gereken niteliklerin mahiyeti, kapsamı ve çeşitliliği dikkate
alındığında yasa içerisinde sayılamayacak kadar teknik ayrıntıları
içerdiğinden, bu konulardaki belirlemenin yasada düzenlenmesinin güçlüğü de
ortadadır. Öte yandan, eğitim hakkı temel haklardandır ve asıl olan her
isteyenin eğitim alabilmesidir.Anayasa'nın 'Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi' başlıklı
42. maddesinin ilk fıkrasında, kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun
bırakılamayacağı, gerekçesinde de öğrenim hakkının genel bir sosyal hak olduğu
belirtilerek, eğitim ve öğretim hakkının genelliği ilkesi benimsenmiştir. Dava
konusu kuralda öngörüldüğü gibi ortak eğitim ve öğretim programları
çerçevesinde eğitim ve öğretim yapılmasının, yükseköğretimdeki fırsat
eşitliğini kaldıran ve Anayasa'nın 10. maddesine aykırı düşen yönü
bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2., 7., 10.,
42. ve 130. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 6., 8. ve 11. maddeleri ile ilgisi
görülmemiştir. 2- (d) Bendinin Birinci Fıkrasının İkinci Tümcesinin İncelenmesi Dava dilekçesinde, ortak eğitim ve öğretim programlarının
işleyişine ilişkin usul ve esasların yasa yerine yönetmelikle düzenlenmesinin
öngörülmesinin Anayasa'nın 2., 6., 7., 8., 11., 123. ve 130.maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Dava konusu kuralda, yükseköğretim kurumlarının yurt dışındaki
yükseköğretim kurumları ve diğer kuruluşlarla işbirliği tesis ederek ön lisans
ve lisans programları da dahil olmak üzere yürüttükleri uluslararası ortak
eğitim ve öğretim programlarının öğrenci girişi, müfredat, sınav ve
değerlendirme esasları ve mezuniyet şartları dahil, işleyişine ilişkin usul ve
esasların Yükseköğretim Kurulu'nun çıkaracağı yönetmelikle düzenlenmesi
öngörülmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin hukuk devleti
olduğu, 7. maddesinde yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce
kullanılacağı ve devredilemeyeceği belirtilmiştir. Buna göre, Anayasa'da yasayla düzenlenmesi öngörülen konularda
yürütme organına genel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesi
olanaklı değildir. Yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir yasa kuralının
Anayasa'ya uygun olabilmesi için temel ilkeleri koyması, çerçeveyi çizmesi,
sınırsız, belirsiz, geniş bir alanı yönetimin düzenlemesine bırakmaması
gerekir. Dava konusu kuralla, dünyada ve özellikle de Avrupa Birliği
ülkelerinde eğitimin kalitesini yükseltmek amacıyla yürütülen ortak eğitim ve
öğretim faaliyetlerine Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarının katılarak ortak
eğitim ve öğretim programlarını yürütebilmesi olanağı getirilmiştir. Temel
kural yükseköğretim kurumlarının, uluslararası ortak eğitim ve öğretim programı
yürütebilmesidir. Bunun da, 'yükseköğretim kurumları ve diğer kuruluşlarla
işbirliği tesis edilerek önlisans ve lisans programları da dahil olmak üzere
ortak eğitim ve öğretim programlarının yürütülebilmesi' yoluyla
gerçekleştirilmesi öngörülmüştür. Bu temel kural çerçevesinde, bu tür eğitim ve öğretim
programlarının öğrenci girişi, müfredat, sınav ve değerlendirme esasları ile
mezuniyet şartları da dahil olmak üzere işleyişine ilişkin usul ve esasların,
içerik ve kapsamları itibariyle yasa içerisinde sayılamayacak kadar teknik
ayrıntıları içerdiği açıktır. Bu durum, lisansüstü öğretim esasları gibi
yükseköğretime ilişkin birçok konunun Yükseköğretim Kurulu'nca teknik
ayrıntılara girilerek yönetmeliklerle düzenlenmesinden de anlaşılmaktadır. Bu
nedenle, yükseköğretimle ilgili yasalarda temel ilkelerin ve sınırların
gösterilerek teknik ayrıntıların Yükseköğretim Kurulu'nca çıkarılacak
yönetmeliklere bırakılmış olması yasama yetkisinin devri niteliğinde değildir. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 7. ve 130. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 6., 8., 11., ve 123. maddeleri ile ilgisi
görülmemiştir. 3- (d) Bendinin İkinci Fıkrasının İncelenmesi Dava dilekçesinde, kuralda belirtilen hususlarla ilgili
düzenlemelerin yasa ile yapılması gerekirken yönetmeliğe bırakılmasınınAnayasa'nın
2., 6., 7., 8., 11., 73., 123 ve 130. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Dava konusu kuralda, yükseköğretim kurumlarının yurt dışındaki
yükseköğretim kurumları ve diğer kuruluşlarla işbirliği tesis ederek ön lisans
ve lisans programları da dahil olmak üzere yürüttükleri uluslararası ortak
eğitim ve öğretim programlarına kayıtlı öğrencilerden alınacak öğrenim
ücretleri, gelir ve giderleri ile harcama usul ve esaslarının Maliye
Bakanlığı'nın olumlu görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılacak
yönetmelikle düzenlenmesi öngörülmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin hukuk devleti
olduğu, 7. maddesinde yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce
kullanılacağı ve devredilemeyeceği, 130. maddesinin dokuzuncu fıkrasında da
yasa ile düzenlenmesi gereken konular belirtilmektedir. Kamu malî yönetiminin yapısını ve işleyişini, kamu bütçelerinin
hazırlanmasını, uygulanmasını, tüm malî işlemlerin muhasebeleştirilmesini,
raporlanmasını ve malî kontrolü düzenlemek amacıyla çıkarılan ve genel yönetim
kapsamındaki kamu idarelerinin malî yönetim ve kontrolünü kapsayan 5018 sayılı
Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 3. maddesinde gelir, gider, harcama,
bütçe, mali yönetim, mali kontrol tanımlamalarına, birinci kısmın ikinci
bölümünde gelirlerin toplanması ve harcamaların yapılmasını içeren kamu
maliyesinin temel ilkelerine, üçüncü bölümünde kamu kaynağının kullanılmasının
genel esaslarına yer verilmiş, ikinci kısmında ise bütçe ile ilgili genel
kurallar, bütçelerin uygulama esasları, harcama yapılması, gelirlerin
toplanması, kesinhesap gibi temel kurallar düzenlenmiştir. 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun 'Cari hizmet maliyeti'
başlıklı 46. maddesinde de, yükseköğretim kurumlarında cari hizmet
ödeneklerinin öğrenci başına olmak üzere belirleneceği, öğrenci başına düşen
cari hizmet ödeneğinin öğrenim dallarının nitelikleri ve süreleri ile
yükseköğretim kurumlarının özellikleri göz önünde tutularak Yükseköğretim
Kurulu'nca farklı miktarlarda tespit edileceği, bu miktarın her yıl Bakanlar
Kurulu'nca belirlenecek kısmının Devletçe karşılanacağı ve öğrenci adına ilgili
yükseköğretim kurumu bütçesine ödenek olarak kaydolunacağı, geri kalan kısmının
öğrenci tarafından ödeneceği, Devletçe karşılanacak kısmın cari hizmet
maliyetlerinin yarısından az olamayacağı, Devlet ve öğrenci tarafından
yapılacak ödemelerin miktar ve bölgelere göre oranları ve yabancı uyruklu
öğrencilerden alınacak ücretlerin miktarı ile uygulamaya ilişkin esas ve
usullerin her yıl Bakanlar Kurulu'nca en geç Temmuz ayı içerisinde
belirleneceği, öğrenci katkısını ödemeyenlerin kayıtlarının yapılamayacağı ve
yenilenemeyeceği, zamanında ödenmeyen kredi borçlarının 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre mal sandıklarınca
tahsil edilerek Yükseköğretim Kredi ve Yurtlar Kurumu'na ödeneceği, kullanım ve
harcamaya ilişkin esas ve usûllerin Maliye ve Gümrük Bakanlığı'nın görüşü
alınarak Yükseköğretim Kurulu'nca belirleneceği gibi kurallara yer verilmiştir. Buna göre, gerek yükseköğretim kurumlarının da kapsamına girdiği
kamu mali yönetimine ilişkin 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu,
gerekse 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nda, dava konusu kuralda yer alan
konulara ilişkin temel kurallara yer verilerek, çerçevenin çizildiği, teknik
ayrıntıya ilişkin hususların yönetmeliklere bırakıldığı anlaşılmaktadır. Bu
nedenle yasama yetkisinin devrinden sözedilemez. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 7. ve 130. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 6., 8., 11., 73. ve 123. maddeleri ile ilgisi
görülmemiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 21.4.2005 günlü, 5335 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 10. maddesinin (b) bendi
ile 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 43. maddesine eklenen
(d) bendine yönelik iptal istemi, 25.6.2009 günlü, E:2005/67, K:2009/99 sayılı
kararla reddedildiğinden, bu bende ilişkin YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN
REDDİNE, 25.6.2009 gününde oybirliğiyle karar verildi. VI- SONUÇ 21.4.2005 günlü, 5335 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 10. maddesinin (b) bendiyle 4.11.1981
günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 43. maddesine eklenen (d) bendinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 25.6.2009 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ