ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1985/5 Karar Sayısı : 1985/23 Karar Günü : 10/12/1985 R.G. Tarih-Sayı :21.01.1986-18995 İptal Davasını Açan : Türkiye Büyük Millet Meclisinin seksensekiz
üyesi. İptal Davasının Konusu : 28/3/1965 günlü, 3175 sayılı "Köy
Kanununun 74 üncü Maddesine İki Fıkra Eklenmesine Dair Kanun"un 1.
maddesinin Anayasa'nın 15., 119., 120., 121. ve 128. maddelerine aykırılığı
nedeniyle iptali istemidir. II - METİNLER : A - İptali İstenen Yasa Kuralı : 28/3/1985 günlü, 3175 sayılı Kanun'un 1. maddesi şöyledir : "Madde 1. 18 Mart 1340 tarihli ve 442 sayılı Köy Kanununun 74
üncü maddesine aşağıdaki fıkralar eklenmiştir. Bakanlar Kurulunca tespit edilecek illerde; Olağanüstü Hal İlanını
gerektiren sebeplere ve şiddet hareketlerine ait ciddi belirtilerin köyde veya
çevrede ortaya çıkması veya ne sebeple olursa, olsun köylünün, canına ve malına
tecavüz hareketlerinin artması hallerinde de, valinin teklifi ve İçişleri
Bakanlığının onayı ile yeteri kadar "Geçici Köy Korucusu"
görevlendirilebilir. Bu şekilde görevlendirilen geçici köy korucularına
görevleri süresince ödenecek ücret ile hizmetin bitiminde verilecek tazminat
miktarı ile giyim bedelleri İçişleri Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar
Kurulunca tespit edilir ve Maliye ve Gümrük Bakanlığı bütçesine ilgili transfer
harcamaları bölümünden İçişleri Bakanlığı bütçesine aktarılacak ödenekten bu
Bakanlıkça karşılanır. Köy Korucuları ve Geçici Köy Korucuları görevde bulundukları süre
içinde yaralanmaları, sakatlanmaları veya ölmeleri halinde "2330 sayılı
Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında, Kanun" hükümleri
uygulanır." B - Dayanılan Anayasa Kuralları : Madde 15.- Savaş, seferberlik, sıkıyönetim veya olağanüstü
hallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla,
durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya
tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykırı
tedbirler alınabilir. Birinci fıkrada belirlenen durumlarda da, savaş hukukuna uygun
fiiller sonucu meydana gelen ölümler ile, ölüm cezalarının infazı dışında,
kişinin yaşama hakkına; maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamaz;
kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bundan
dolayı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez; suçluluğu mahkeme kararı
ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz. "Madde 119.- Tabii afet, tehlikeli salgın hastalıklar veya
ağır ekonomik bunalım hallerinde, Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar
Kurulu, yurdun bir veya birden fazla bölgesinde veya bütününde süresi altı ayı
geçmemek üzere olağanüstü hal ilan edebilir." "Madde 120.- Anayasa ile kurulan hür demokrasi düzenini veya
temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet
hareketlerine ait ciddi belirtilerin ortaya çıkması veya şiddet olayları
sebebiyle kamu düzeninin ciddi şekilde bozulması hallerinde, Cumhurbaşkanı
başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu, Milli Güvenlik Kurulunun da görüşünü
aldıktan sonra yurdun bir veya birden fazla bölgesinde veya bütününde, süresi
altı ayı geçmemek üzere olağanüstü hal ilan edebilir." "Madde 121.- Anayasanın 119 ve 120 nci maddeleri uyarınca
olağanüstü hal ilanına karar verilmesi durumunda, bu karar Resmi Gazete'de
yayınlanır ve hemen Türkiye Büyük Millet Meclisinin onayına sunulur. Türkiye
Büyük Millet Meclisi tatilde ise derhal toplantıya çağrılır. Meclis, olağanüstü
hal süresini değiştirebilir. Bakanlar Kurulunun istemi üzerine, her defasında
dört ayı geçmemek üzere, süreyi uzatabilir veya olağanüstü hali kaldırabilir. 119 uncu madde uyarınca ilan edilen olağanüstü hallerde
vatandaşlar için getirilecek para, mal ve çalışma yükümlülükleri ile olağanüstü
hallerin her türü için ayrı ayrı geçerli olmak üzere; Anayasanın 15 inci
maddesindeki ilkeler doğrultusunda temel hak ve hürriyetlerin nasıl
sınırlanacağı veya nasıl durdurulacağı, halin gerektirdiği tedbirlerin nasıl ve
ne suretle alınacağı, kamu hizmeti görevlilerine ne gibi yetkiler verileceği,
görevlilerin durumlarında, ne gibi değişiklikler yapılacağı ve olağanüstü
yönetim usulleri, Olağanüstü Hal Kanununda düzenlenir. Olağanüstü hal süresince, Cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan
Bakanlar Kurulu, olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda, kanun hükmünde
kararnameler çıkarabilir. Bu kararnameler, Resmi Gazete'de yayımlanır ve aynı
gün Türkiye Büyük Millet Meclisinin onayına sunulur; bunların Meclisce
onaylanmasına ilişkin süre ve usul, İçtüzükte belirlenir." "Madde 18.- Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer
kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür. Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları,
görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer
özlük işleri kanunla düzenlenir. Üst kademe yöneticilerinin yetiştirilme usul ve esasları kanunla
özel olarak düzenlenir." III - İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca H. Semih
Özmert, Orhan Onar, Necdet Darıcıoğlu, Kenan Terzioğlu, Yılmaz Aliefendioğlu,
Yekta Güngör Özden, Muammer Turan, Mehmet Çınarlı, Selahattin Metin, Mahmut C.
Cuhruk ve Mustafa Şahin'in katılmalarıyla 25/6/1985 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında; işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. IV - ESASIN İNCELENMESİ : İşin esasına ilişkin rapor, dava dilekçesi, iptali istenilen kanun
maddeleri, Anayasaya aykırılık iddiasına dayanak yapılan Anayasa maddeleri,
bunlarla ilgili gerekçeler ve öteki metinler incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü : Dava konusu Yasanın amaç ve kapsamı : Anayasa'ya aykırılık savlarının incelenmesine geçilmeden önce,
iptali istenilen Yasa hükümlerinin amaç ve kapsamı üzerinde durulmasında yarar
görülmüştür: Yasa tasarısının gerekçesinde, olağanüstü hal ilanını gerektiren
muhtemel şiddet hareketlerinin köylerde veya çevrede ortaya çıkması hallerinde
veya her ne sebeple olursa olsun köylünün canına ve malına yönelik tecavüz
hareketlerinin artması durumlarında, bu tür olaylara anında müdahale edebilmek
maksadıyla, ilgili valinin önerisi ve İçişleri Bakanlığının onayı ile
"Geçici Köy Korucusu"nun görevlendirilmesi imkanının sağlanmak
istendiği ifade edilmiştir. Son günlerde özellikle doğu ve güneydoğu illerinin köylerinde yasa
dışı örgüt mensuplarının savunmasız vatandaşlara acımasız davrandıkları ve
bunların can ve mallarına tecavüzde bulundukları bir gerçektir. Nitekim bu
hususlar, tasarının Türkiye Büyük Millet Meclisindeki görüşülmesi sırasında,
İçişleri Bakanı tarafından dile getirilmiştir. Mahalli idarelerin en küçük birimini oluşturan köylerde asayiş ve
düzeni korumak Devlete olduğu kadar köy tüzelkişiliğini temsil eden muhtara ve
onun emrindeki köy korucularına ait bir görevdir. Birbirinden oldukça uzak mesafelerde bulunan köy ve mezraların
tümünde Devletin jandarma karakolu bulundurmasının güçlüğü ortadadır. Gerçi 442
sayılı Köy Kanunu, köylerde mevcut köy korucularının sayılarını belli
koşullarda artırma imkanını öngören hükümler içermektedir. Ancak bunların,
ortaya çıkan yeni durumlarda ihtiyacı karşılamaya elverişli olduğu söylenemez. Gerçekten, "Köy Kanununun Köy Korucuları ve Göreceği
İşler" başlıklı 8. Faslında yer alan 68. maddesinde; "Köy sınırı
içinde herkesin ırzını, canını ve malını korumak için köy korucuları
bulundurulur." 69. maddesinde : "Her köyde en aşağı bir korucu bulunur.
Nüfusu binden yukarı köylerde her beşyüz kişiye bir korucu daha tutulur." 74. maddesinde ise : "Köy muhtarı ve ihtiyar mecl1isi mahsul
zamanlarında çapulcular ve eşkiya türemiş ise yağmada köy halkını korumak için
köylünün eli silah tutanlarından lüzumu kadarını gönüllü korucu ayırarak
bunların isimlerini bir kağıda yazıp kaymakama götürür. Kaymakamın müsaadesi
olursa bu gönüllü korucular asıl korucularla beraber yağmacılara ve eşkiyaya
karşı köy ve köylüyü korurlar." hükümlerine yer verilmiştir. Görülüyor ki; 442 sayılı Köy Kanununun 74. maddesindeki köy
korucularının sayılarının artırılması nedenleri, bu maddeye eklenen ve iptali
istenilen fıkralar hükümlerinde öngörülen nedenlerden farklıdır. İptali istenilen Yasa kuralları ile hangi koşullarda köy
zabıtasının takviye edileceği gösterilmekte, sayıları artırılacak köy
korucularına kimi mali olanaklar sağlanmakta ve bunların özlük hakları
düzenlenmektedir. Yasa, köylerde geçici korucuların görevlendirilebilmesini üç
koşula bağlı tutmuştur. Bunlar : a) Geçici köy korucularının görevlendirileceği illerin Bakanlar
Kurulunca tesbiti; b) Olağanüstü hal ilanını gerektiren sebeplere ve şiddet
eylemlerine ilişkin belirtilerin köyde veya çevresinde ortaya çıkması veya her
ne suretle olursa olsun köylünün canına ve malına tecavüz hareketlerinin
artması; c) Bu sebeplerin köyün bağlı olduğu ilin valisi tarafından
değerlendirilerek yeterli sayıda köy korucusunun görevlendirilmesinin İçişleri
Bakanlığına önerilmesi ve bu önerinin adı geçen Bakanlıkça onaylanması; koşullarıdır. İptali istenilen Yasa kurallarının amaç ve kapsamı hakkında
yapılan bu kısa açıklamadan sonra Anayasa'ya aykırılık savlarının incelenmesine
geçilebilir. 1 - Anayasa'nın 15. maddesi yönünden inceleme : Dava dilekçesinde, iptali istenilen Yasa kuralının üstü kapalı
olarak yeni bir olağanüstü hal yönetimi oluşturduğu, böylece Anayasa'nın 15.
maddesinde belirtildiği üzere, temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının
kısmen veya tamamen durdurulabilmesine veya bunlar için Anayasa'da öngörülen
güvencelere aykırı tedbirler alınabilmesine olanak tanındığı, oysa yeni
olağanüstü hal yönetimleri ihdasının mümkün olmadığı ileri sürülmüştür. Yasanın amaç ve kapsamı bölümünde açıklandığı gibi, iptali
istenilen Yasa maddesi; köylerde mevcut köy korucularının, kimi koşulların
gerçekleşmesi durumunda, geçici köy korucuları ile takviye edilmesini
amaçlamaktadır. Maddede yer lan "... Olağanüstü hal ilanını gerektiren
sebeplere ve şiddet hareketlerine ait ciddi belirtilerin köyde veya çevrede
ortaya çıkması veya ne sebeple olursa olsun köylünün canına ve malına tecavüz
hareketlerinin artması..." ibareleri, bu yola başvurmanın bir koşuludur. Öte yandan bu düzenleme, olağanüstü hallerde Anayasa'nın 15.
maddesinin öngördüğü, temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının kısmen veya
tamamen durdurulabilmesine veya bunlar için Anayasa'da öngörülen güvencelere
aykırı tedbirler alınabilmesine imkan veren hükümler içermemektedir. Bu itibarla, 3175 sayılı Kanunun 1. maddesinin Anayasa'nın 15.
maddesine aykırı olduğuna ilişkin iddia yerinde görülmemiştir. 2 - Anayasa'nın 119., 120. ve 121. maddeleri yönünden inceleme : Dava dilekçesindeki Anayasa'ya aykırılık savlarının bir bölümü de,
dava konusu Yasa maddesinin yeni olağanüstü hal durumunun tesbiti ve bu duruma
ilişkin yöntemin oluşturulmasına yönelik bulunmaktadır. İddiaya göre,
olağanüstü hal ilanına ilişkin usule uyulmamış, Milli Güvenlik Kurulunun görüşü
alınmadan ve Bakanlar Kurulunun kararına gerek görülmeden, valinin önerisi ve
İçişleri Bakanlığının onayı ile yeni bir sistem oluşturulmasına imkan
tanınmıştır. Bu yönlerden Yasa maddesi Anayasa'nın 119., 120, ve 121.
maddeleriyle çelişmektedir. Bundan önceki bölümlerde, dava konusu maddenin geçici köy
korucularının görevlendirilme koşullarını ve bunlara ilişkin kimi özlük
haklarını düzenlediği, yeni bir olağanüstü hal yönteminin ihdasının söz konusu
olmadığı açıklanmıştı. Bu durumda konunun, olağanüstü yönetim usullerini
düzenleyen, tabii afet ve ağır ekonomik bunalım sebebiyle olağanüstü hal
durumuna ilişkin 119., şiddet olaylarının yaygınlaşması ve kamu düzeninin ciddi
şekilde bozulması sebebiyle olağanüstü hal ilanı ile ilgili 120. ve olağanüstü
hallerle ilgili düzenleme başlıklı 121. maddesiyle ilişkisi bulunmadığı fazla
açıklamaya gerek bırakmayacak kadar açıktır. 2 - Anayasa'nın 128. maddesi yönünden inceleme : Davacılar, 3175, sayılı Kanunun 1. maddesinde; özel bir kolluk
kuvveti olarak oluşturulan geçici köy korucularının niteliklerinin, görev ve
yetkilerinin, hakları ve yükümlülüklerinin belirtilmediğini, bu durumun
Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrasının "Memurların ve diğer kamu
görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve
yükümlülükleri... kanunla düzenlenir" hükmüne aykırı bulunduğunu öne
sürmüşlerdir: (12 Şaban 1342) 18 Mart 1340 günlü, 442 sayılı "Köy Kanununun
Köy Korucuları ve Göreceği İşler" başlıklı 8. Faslında yer alan 68. ve
takip eden maddelerinde köy korucularının atanmaları, nitelikleri, görev ve
yetkileri, hakları ve yükümlülüklerine ilişkin hükümler mevcuttur. 442 sayılı
Köy Kanununun 74. maddesine 3175 sayılı Kanunla eklenen dava konusu hükümlere
göre köylerde görevlendirilecek olan geçici köy korucularının bu yönden köy
"korucularına ilişkin hükümlere tabi olacaklarında kuşku yoktur. Kaldıki, geçici köy korucularının yerine getirecekleri görevler,
genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken sürekli görev niteliğinde de
değildir. Bu nedenlerle; Anayasa'nın 128. maddesine aykırılık savı da
yerinde görülmemiştir. Açıklanan nedenlerden dolayı 28/3/1985 günlü, 3175 sayılı Köy
Kanununun 74 üncü Maddesine İki Fıkra Eklenmesine Dair Kanun"un 1. maddesi
Anayasa'ya aykırı olmadığından iptal davasının reddine karar verilmelidir. V - SONUÇ : 28/3/1985 günlü, 3175 sayılı "Köy Kanununun 74 üncü Maddesine
İki Fıkra Eklenmesine Dair Kanun"un 1. maddesinin Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin reddine, 10/12/1985 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan H.
  Semih ÖZMERT Başkanvekili Orhan
  ONAR Üye Necdet
  DARICIOĞLU Üye Kenan
  TERZIOĞLU Üye Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye Muammer
  TURAN Üye Mehmet
  ÇINARLI Üye Selahattin
  METİN Üye Servet
  Tüzün Üye Mahmut
  C. CUHRUK Üye Mustafa
  ŞAHİN