ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/142 Karar Sayısı : 2014/182 Karar Günü : 4.12.2014 R.G. Tarih-Sayı :
13.3.2015-29294 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Çankırı
1. Asliye Ceza  Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.12.2004 günlü, 5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun; 1- 271. maddesinin (4) numaralı fıkrasında yer alan "
Merciin, itiraz üzerine verdiği kararları kesindir;." ibaresinin, 2- 309. maddesinin (5) numaralı fıkrasının, Anayasa'nın 2., 10., 11., 13., 36. ve 138. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi istemidir. I- OLAY Kesinleşen iddianamenin iadesi kararına karşı kanun yararına bozma
yoluna gidilmiş ve Yargıtay 9. Ceza Dairesince bu karar bozulmuştur. İtiraza
bakan Ağır Ceza Mahkemesi, bozma kararını gözeterek, Cumhuriyet savcılığınca
yapılan itirazın kabulüne ve iddianamenin iadesine ilişkin kararın
kaldırılmasına karar vermiştir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme de itiraz konusu
kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak, iptalleri için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları Kanun'un itiraz konusu fıkra ve ibarelerin de yer aldığı 271. ve
309. maddeleri şöyledir: " Karar Madde 271- (1) Kanunda yazılı
olan hâller saklı kalmak üzere, itiraz hakkında duruşma yapılmaksızın karar
verilir. Ancak, gerekli görüldüğünde Cumhuriyet savcısı ve sonra müdafi
veya vekil dinlenir. (2) İtiraz yerinde görülürse merci, aynı zamanda itiraz konusu
hakkında da karar verir. (3) Karar mümkün olan en kısa sürede verilir. (4) Merciin, itiraz üzerine verdiği kararları kesindir; ancak
ilk defa merci tarafından verilen tutuklama kararlarına karşı itiraz yoluna
gidilebilir. Kanun yararına bozma Madde 309- (1) Hâkim veya mahkeme
tarafından verilen ve istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen
karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, o
karar veya hükmün Yargıtayca bozulması istemini, yasal nedenlerini belirterek
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bildirir. (2) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, bu nedenleri aynen yazarak
karar veya hükmün bozulması istemini içeren yazısını Yargıtayın ilgili ceza
dairesine verir. (3) Yargıtayın ceza dairesi ileri sürülen nedenleri yerinde
görürse, karar veya hükmü kanun yararına bozar. (4) Bozma nedenleri: a) 223 üncü maddede tanımlanan ve davanın esasını çözmeyen bir
karara ilişkin ise, kararı veren hâkim veya mahkeme, gerekli inceleme ve
araştırma sonucunda yeniden karar verir. b) Mahkûmiyete ilişkin hükmün, davanın esasını çözmeyen yönüne
veya savunma hakkını kaldırma veya kısıtlama sonucunu doğuran usul işlemlerine
ilişkin ise, kararı veren hâkim veya mahkemece yeniden yapılacak yargılama
sonucuna göre gereken hüküm verilir. Bu hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan
cezadan daha ağır olamaz. c) Davanın esasını çözüp de mahkûmiyet dışındaki hükümlere ilişkin
ise, aleyhte sonuç doğurmaz ve yeniden yargılamayı gerektirmez. d) Hükümlünün cezasının kaldırılmasını gerektiriyorsa cezanın
kaldırılmasına, daha hafif bir cezanın verilmesini gerektiriyorsa bu hafif
cezaya Yargıtay ceza dairesi doğrudan hükmeder. (5) Bu madde uyarınca verilen bozma kararına karşı
direnilemez." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 11., 13., 36. ve 138.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla
PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin
KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ın katılımlarıyla 25.9.2014 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkeme, bakmakta
olduğu davada uygulayacağı kanun ya da kanun hükmünde kararname kurallarını
Anayasa'ya aykırı görür veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık
iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, o hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin
Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin
görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların da o davada
uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak kanun kuralları, davanın değişik
evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. Kanun'un 309. maddesinde kanun yararına bozma kanun yolu
düzenlenmiş olup  (5) numaralı fıkrasında, "Bu madde uyarınca
verilen bozma kararına karşı direnilemez." denilmiştir. İtiraz
yoluna başvuran Mahkemedeki bakılmakta olan davada, iddianamenin iadesine
ilişkin itiraz yoluna başvuran Mahkemenin kararına karşı Cumhuriyet
savcılığınca Ağır Ceza Mahkemesi nezdinde itiraz edilmiş ve bu itiraz
reddedilmiştir. İtirazın reddine ilişkin olarak Ağır Ceza Mahkemesince verilen
bu karara karşı Cumhuriyet savcılığı tarafından Kanun'un 309. maddesi uyarınca
kanun yararına bozma kanun yoluna gidilmiş ve Yargıtay 9. Ceza Dairesi
tarafından Ağır Ceza Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.
Kanun'un 309. maddesinin (5) numaralı fıkrası uyarınca kanun yararına
bozma  kararlarına karşı direnilemeyeceğinden dolayı Ağır Ceza Mahkemesi
bozma kararına uyarak bu karar doğrultusunda Cumhuriyet savcılığının itirazının
kabulü ile itiraz yoluna başvuran Mahkemenin iddianamenin iadesine ilişkin
kararının kaldırılmasına karar vermiştir. Dolayısıyla, kanun yararına bozmaya
konu edilen karar, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin iddianamenin iadesine
ilişkin kararı değil, bu karara karşı Cumhuriyet savcılığınca yapılan itiraz
üzerine Ağır Ceza Mahkemesinin itirazın reddine ilişkin verdiği karardır. Buna
göre, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin verdiği karar, kanun yararına bozmaya
konu edilmemiş olduğundan Kanun'un 309. maddenin (5) numaralı fıkrasının itiraz
yoluna başvuran bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı
bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu'nun; A- 309. maddesinin (5) numaralı fıkrasının, itiraz başvurusunda
bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu
fıkraya ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, B- 271. maddesinin (4) numaralı fıkrasında yer alan "Merciin,
itiraz üzerine verdiği kararları kesindir;." ibaresinin ESASININ
İNCELENMESİNE, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma BABAYİĞİT tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, merci tarafından verilen karara karşı, kararı
denetlenen mahkemeye söz hakkı tanınmamasının hukuk devleti ilkesine aykırı
olduğu, mercii tarafından ilk kez verilen tutuklama kararına karşı itiraz hakkı
tanınırken, diğer özgürlüğü kısıtlayıcı kararlara karşı bu hakkın
tanınmamasının eşitlik ilkesine aykırılık teşkil ettiği gibi yapılan bu
sınırlamanın hakkın özüne dokunduğu ve adil yargılanma ilkesiyle bağdaşmadığı
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 10., 11., 13., 36. ve 138. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kanun'un 271. maddesinin itiraz konusu kuralın da yer aldığı (4)
numaralı fıkrasında, merciin, itiraz üzerine verdiği kararların kesin olduğu;
ancak ilk defa merci tarafından verilen tutuklama kararlarına karşı itiraz
yoluna gidilebileceği öngörülmüştür. Buna göre, itiraz konusu kural uyarınca,
merci tarafından itiraz başvurusu üzerine verilen kararlar kesin olduğundan,
artık mahkemece yeni bir değerlendirme yapılmadan aynı kararın verilmesi söz
konusu olamayacaktır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlara kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin
birinci fıkrasında, " Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunma ile
adil yargılanma hakkına sahiptir. " hükmüne yer verilmiştir. Maddeyle
güvence altına alınan hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı, kendisi bir
temel hak niteliği taşımasının yanında, diğer temel hak ve özgürlüklerden
gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili
güvencelerden biridir. Anayasa Mahkemesinin daha önceki kimi kararlarında da
belirtildiği üzere, kanun yoluna başvurma hakkı da, hak arama hürriyeti ve adil
yargılanma hakkı kapsamındadır. Kanun yolu, bir yargı yeri tarafından verilen ve hukuka aykırı
olduğu ileri sürülen bir kararın, kural olarak başka bir yargı yeri tarafından
incelenmesini sağlayan hukuki yoldur. Kanun yolunun amacı, yargı yerleri
tarafından verilen kararların, kural olarak başka bir yargı yeri tarafından
denetlenmesine imkân tanınmak suretiyle daha güvenceli bir yargı hizmeti
sunmaktır. Bunun nasıl yapılacağı ise usul hükümleri ile gösterilir. Anayasa'nın 142. maddesinde, " yargılama
usullerinin" kanunla düzenleneceği öngörülmüştür. Kanun yolu
usulü de yargılama usulü kapsamındadır. Buna göre, kanun yolu usulünün ve
merciinin belirlenmesi hususu kanun koyucunun takdirine bırakılmıştır. Ancak,
kanun koyucu bu takdir yetkisini kullanırken hukukun genel ilkelerine ve
Anayasa'daki kurallara, özellikle de hukuk devleti ilkesine ve adil yargılanma
hakkına uygun hareket etmelidir. Anayasa'nın 36. maddesi kapsamında korunan
kanun yoluna başvurma hakkının etkili bir şekilde sağlanabilmesi için kanun
yolu merciinin, incelenen kararı gerektiğinde değiştirme yetkisine de sahip
olması gerekir. Kanun yoluna başvurma hakkının birden fazla tanınmasına ilişkin
Anayasa'da bir hüküm bulunmamaktadır. Yargı denetiminde sonsuzluk söz konusu
olamayacağından, bunun bir yerde kesilmesi gerekir. Bu nedenle kanun koyucu
kanun yollarını davaların özelliklerine göre düzenlemekte ve kimi kararların
kesin olduğunu belirtmektedir. İtiraz konusu kuralda itiraz incelemesi sonucu verilen kararların
kesin olduğu hüküm altına alınarak kanun yoluna başvurma hakkı, iki derece ile
sınırlandırılmıştır. Dolayısıyla kuralla getirilen itiraz konusu düzenleme,
kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında olup hukuk devleti ilkesi ve adil
yargılanma hakkını zedelememektedir. Diğer taraftan, Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen " kanun
önünde eşitlik ilkesi " hukuksal durumları aynı olanlar için söz
konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik
ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme
bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını
önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı
kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Kanun
önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına
gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı
hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik
ilkesi zedelenmez. İtiraz konusu kural uyarınca merciin itiraz üzerine verdiği
kararlar kesin olmakla birlikte, Kanun'un 271. maddesinin itiraz konusu kuralın
da yer aldığı (4) numaralı fıkrasında buna bir istisna getirilmiş ve mercii
tarafından ilk defa verilen tutuklama kararlarına karşı itiraz yoluna
gidilebileceği hususu düzenlenmiştir. Başvuru gerekçesinde, mercii tarafından
ilk kez verilen tutuklama kararına karşı itiraz hakkı tanınırken, diğer
özgürlüğü kısıtlayıcı kararlara karşı bu hakkın tanınmamasının Anayasa'nın 10.
maddesine aykırılık teşkil ettiği iddia edilmiş ise de, merciin ilk kez verdiği
tutuklama kararı ile özgürlüğü kısıtlanan sanığa bu kararı bir başka yargı
organı önüne taşıma olanağı tanıyan kural ile merci tarafından itiraz başvurusu
üzerine verilen kararların kesin olduğunu düzenleyen itiraz konusu kuralda
farklı hukuksal durumlar düzenlenmekte olup bu iki kuralın Anayasa'nın eşitlik
ilkesi yönünden karşılaştırılması mümkün değildir. Bu nedenlerle, itiraz konusu
kuralın eşitlik ilkesiyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2.,
10.  ve 36. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamıştır. Kuralın Anayasa'nın  11., 13. ve 138.  maddeleriyle
ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 271.
maddesinin (4) numaralı fıkrasında yer alan "Merciin, itiraz
üzerine verdiği kararları kesindir;." ibaresinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün karşıoyu ve
OYÇOKLUĞUYLA, 4.12.2014 gününde karar verildi. Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN KARŞIOY GEREKÇESİ İtirazda bulunan Mahkeme, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun
271. maddesinin (4) numaralı fıkrasında yer alan "Merciin, itiraz
üzerine verdiği kararlar kesindir" ibaresinin Anayasa'nın 2.,
10., 11., 13., 36. ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptalini istemiştir. Mahkemenin başvuru gerekçesinde, kuralın bütününde her ne kadar
ilk defa verilen tutuklama kararlarına karşı itirazı mümkün kılan bir düzenleme
bulunmakta ise de kişi hakkındaki iddianamenin kabulü ile kişinin sanık
yapılmasına veya tutukluluk dışındaki tedbirlere ilişkin merci kararlarının
kesin olmasının, kişi hak ve özgürlükleri ve adil yargılanma hakkı noktasından
ağır sonuçlar doğurduğuna işaret edilmiştir. Bu nedenle ibarenin adil
yargılanma hakkı yönünden incelenmesi gerekmektedir. Kuralda Anayasa'ya aykırılık bulunmadığı yolundaki çoğunluk
görüşünde, itirazın bir kanun yolu olduğuna, kanun yollarına ilişkin usul
kurallarının yasa koyucunun takdir yetkisi dahilinde bulunduğuna, bir kanun
yolu olan itirazın iki derece ile sınırlandırılmasının adil yargılanma hakkına
aykırılık içermediğine değinilmiştir. Hukuk devletinin kişilere sağladığı temel güvencelerin biri de "masumiyet
karinesi" dir. Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan bu ilkeye göre
suçluluğu hükmen sabit olmadıkça kimse suçlu sayılamaz. İnsan onurunu haksız ve
mücerret suçlamalara karşı korumayı da içeren bu ilkenin aynı zamanda, yeterli
delil bulunmadıkça kişinin sanık konumuna getirilmemesini ve kovuşturma
başladıktan sonra da gereksiz tedbirlere konu yapılmamasını da içerdiği
kuşkusuzdur. Masumiyet karinesini sadece kesin hüküm olmadan infaza
başlanmaması veya suçun karşılığı olan cezanın sanık üzerindeki hukuki
sonuçlarının veya toplumsal etkilerinin, hükmün kesinleşmesine kadar ötelenmesi
biçiminde, dar bir şekilde yorumlamak günümüz insan hakları anlayışıyla
bağdaşmaz. Nitekim kişi hakkında sadece dava açılmış olmasının, kişinin çalışma
hayatını, aile ve özel hayatını son derece olumsuz etkileyebildiği, gerçek
hayattaki pek çok örnekleriyle görülebilmektedir.  Bu nedenle, kişi
hakkında yeterli neden olmadan dava açılmasına veya koruma tedbirlerine karar
verilmesine karşı yeterli güvencelerin, bu bağlamda itiraz olanaklarının usul
kanunlarında azami düzeyde sağlanması gerekir. İtiraz yoluyla iptali istenen
kural, bu temel ilkeyle uyumlu değildir. Masumiyet karinesine anlam kazandıran, Anayasa'nın 36. maddesinde
yer alan adil yargılanma hakkıdır. Adil yargılanma, yargılanan lehine azami
usul güvencelerinin uygulanmasını gerektirir. Tutuklama kadar ağır olmasa bile
belli ölçülerde özgürlük kısıtlaması getiren hakim veya mahkeme kararlarına
karşı itiraz imkanının sınırlı tutulması, Türkiye Cumhuriyeti'nin demokratik
bir hukuk devleti olduğuna dair Anayasa'nın 2. maddesi ile adil yargılanma
hakkına ilişkin 36. maddesine aykırıdır. Yukarıdaki nedenlerle çoğunluk görüşüne katılmamaktayım. Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT