ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı:1980/17 Karar sayısı:1980/27 Karar günü:29.4.1980 Resmi Gazete
tarih/sayı:3.11.1980/17149 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul İkinci Sulh Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Yasasının,
12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin altıncı
fıkrasında yer alan "birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralardaki
suçlardan dolayı hükmolunacak cezalar ertelenemez ve bunların yerine 647 sayılı
Cezaların İnfazı Hakkındaki Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen ceza ve
tedbirler uygulanamaz." hükmünün Anayasanın 33. maddesine aykırı olduğu
ileri sürülerek iptali istemidir. I - O L A Y : Sanıklar, İstanbul, Kocamustafapaşa Semtinde duvarlara
(Sıkıyönetime Hayır-Faşizme geçit yok- İ.G.D. Birleşelim-Kahrolsun Faşistler-
Maocu Faşistler) biçiminde sloganlar yazarken yakalanmış ve haklarında Türk
Ceza Yasasının 64/1. Maddesi delâletiyle, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536/1-6.
Ve 40. Maddeleri uyarınca kamu davası açılmıştır. Yargılama sırasında, sanıkların avukatı, Türk Ceza Yasasının
536. Maddesinde yapılan değişikliğin özünde Anayasaya aykırılık bulunduğunu öne
sürmüştür. Davaya bakmakta olan mahkeme, anılan 536* maddenin altıncı
fıkrasına ilişkin Anayasaya aykırılık savun ciddi bularak Anayasa Mahkemesine
başvurmuştur. III- METİNLER: A) Yasa hükümleri: l- İptali istenen hükmü de içeren, Türk Ceza Yasasının 12.6.1979
günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesi şöyledir: "MADDE 536- Her kim, belediyeler, köy ihtiyar kurulları
veya yasalarla yetkili kılınmış diğer makamlarca Önceden ayrılmış ya da
oturulan yerler dışında, o yerin en büyük mülkiye amirine yapılacak bir başvuru
üzerine ayrılan yerlere, izin almaksızın veya verilen izne aykırı biçimde,
basılı olan veya olmayan, elle yapılmış veya yazılmış her türlü resim, yazı ve
işaretler veya bunları içeren kâğıt, pano, pankart, bant ya da benzerlerini
asar veya yapıştırırsa veya izne dayalı olsa bile bu yerleri boyar veya bu
yerlere yazı yazar, resim ya da işaret yaparsa, eylem başka bir suç oluştursa
bile ayrıca altı aydan bir yıla kadar hafif hapis ve bin liradan aşağı olmamak
üzere hafif para cezasına çarptırılır. Bu eylemler yukarıdaki fıkra dışında kalan yerlerde veya kamuya
ayrılmış veya kamuya açık veya herkes tarafından görülebilecek yerlerde veya
her türlü taşıt araçları veya kamu hizmetlerine ait iletişim araçları veya kamu
hizmetine ayrılmış veya özel kişi ve kuruluşlara ait işaret veya levhalar
üzerinde işlenirse, eylem başka bir suçu oluştursa bile ayrıca bir yıldan iki
yıla kadar hafif hapis ve ikibin liradan az olmamak üzere hafif para cezasına
çarptırılır. Yukarıdaki fıkralarda gösterilen eylemlerin derneklerin veya
benzeri kuruluşların mensupları tarafından veya onların iştirakiyle yapıldığı
sabit olduğu takdirde suçu işleyen veya suça bu suretle katılan dernek ve
kuruluş mensuplarına sözü edilen fıkralardaki cezalar iki katı olarak
hükmedilir. Şu kadar ki hafif hapis cezası iki yılı aşamaz. Yukarıdaki fıkralardaki eylemleri küçüklere veya ceza ehliyeti
olmayan kişilere işletenlere yukarıdaki fıkralar uyarınca verilecek cezalar
yarısı kadar artırılır. Yukarıdaki fıkralardaki eylemler, siyasal veya ideolojik olmayan
amaçlarla işlenir ve içeriği bakımından bir suçu oluşturmazsa yukarıdaki
fıkralarda yazılı cezalar onda birine kadar indirilebilir. Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralardaki suçlardan
dolayı hükmolunacak cezalar ertelenemez ve bunların yerine 647 sayılı Cezaların
İnfazı Hakkındaki Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen ceza ve tedbirler
uygulanamaz. Bu maddede suç sayılan eylemlerin işlenmesinden dolayı sebebiyet
verilen zararların tazminine ayrıca hükmolunur. Görenek ve geleneklere göre asılacak kâğıt, pano, pankart, bant
ya da benzerleri bu madde hükümleri dışındadır. 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri
Hakkındaki Kanun hükümleri saklıdır." 2- İlgili yasa hükmü: 13.7.1965 günlü, 647 sayılı Yasanın değişik 4. maddesi şöyledir: "MADDE 4- Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalar, suçlunun
kişiliğine, sair hallerine ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre mahkemece; 1. Kabahatlerde beher gün karşılığı 50 ilâ 100 lira hafif,
cürümlerde 100 ilâ 200 lira hesabıyla ağır para cezasına, 2. .Aynen iade veya tazmine, 3. Altı ayı geçmemek üzere bir eğitim veya ıslâh kurumuna devam
etmeye, 4. Bir yılı geçmemek kaydıyla muayyen bir yere gitmekten, bazı
faaliyetleri veya meslek ve sanatı icradan men'e, 5. Her nev'i ehliyet ve ruhsatnamenin bir aydan bir yıla kadar
muvakkaten geri alınmasına, Çevrilebilir. Suç tarihinden önce, para cezasına veya tedbire çevrilmiş olsa
dahi, hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilmemiş olanlar hakkında, hükmolunan
otuz güne kadar (otuz gün dahil) hürriyeti bağlayıcı cezalarla, suç tarihinde
18 yaşını ikmal etmemiş olanların mahkûm edildikleri kısa süreli hürriyeti
bağlayıcı cezalar yukarıki bendlerde yazılı ceza veya tedbirlerden birine
çevrilir. Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hürriyeti bağlayıcı ceza uzun
süreli de olsa fail hakkında bu maddenin ilk fıkrasının (1) numaralı bendi
hükmü uygulanabilir. Uygulamada asıl ceza, bu madde hükümlerine göre para cezasına
veya tedbire çevrilen hürriyeti bağlayıcı cezadır. Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezaları, birinci fıkranın 2, 3,
4 ve 5 numaralı bentlerinde yazılı tedbirlerden birine çevrilmiş olanlardan
tedbir hükümlerini Cumhuriyet Savcılığınca yapılan tebligata rağmen 30 gün
içerisinde yerine getirmeyenler veya hüküm gereklerine aykırı hareket edenlerin
tedbire çevrilmiş olan kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalarının, tedbir
hükümlerine muhalefetlerinin derecesine göre kısmen veya tamamen infazına veya
infaz olunmamasına hükmü veren mahkemece karar verilir. Tedbire ilişkin hükümlere muhalefet, haklarında ikinci fıkra
hükmü uygulanmış olanlar tarafından vukubuldukta; tedbir, hükmü veren mahkemece
birinci fıkrada yazılı esaslar dairesinde para cezasına çevrilir. Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezadan çevrilen para cezasını,
hükümde taksit öngörülmüş ise taksit süreleri, aksi halde 5 inci maddenin 8
inci fıkrasında yazılı süreler içerisinde ödemeyenlerin işbu cezaları
mahkemece, hükümde bir günlük hürriyeti bağlayıcı ceza ne miktar para cezasına
karşılık tutulmuş ise aynı miktar üzerinden hürriyeti bağlayıcı cezaya
çevrilir. Tedbir hükümlerinin yerine getirilmesi hükümlünün ihtiyarında
olmayan sebepler yüzünden imkânsız hale gelmişse hükmü veren mahkemece bu
tedbir yerine başka bir tedbire hükmolunur. Bu madde hükümleri sırf askerî suçlar ile askerî disiplin suçları
ve birinci fıkranın 3 ve 4 numaralı bendi hükümleri de subaylar, askerî
memurlar ve astsubaylar hakkında uygulanmaz." B) Dayanılan Anayasa kuralı: Mahkemenin İptal istemine dayanak yaptığı Anayasanın 33. maddesi
şöyledir: "MADDE 33- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan
kanunun suç saymadığı bir fiilinden dolayı cezalandırılamaz. Cezalar ve ceza tedbirleri ancak kanunla konulur. Kimseye, suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan
cezadan daha ağır bir ceza verilemez. Kimse, kendisini veya kanunun gösterdiği yakınlarını suçlandırma
sonucu doğuracak beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza sorumluluğu şahsîdir. Genel müsadere cezası konulamaz." IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 4.3.1980
gününde Şevket Müftügil, Ahmet H.Boyacıoğlu, Ahmet Erdoğdu, Osman Tokcan, Rüştü
Aral, Ahmet Salih Çebi, Muammer Yazar, Âdil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğlu,
Kenan Terzioğlu, Necdet Darıcıoğlu, İhsan N. Tanyıldız, Bülent Olçay, Yılmaz
Aliefendioğlu ve Yekta Güngör Özden'in katıldıkları ilk inceleme toplantısında,
sınırlama konusu üzerinde durulmuştur: Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın
27. maddelerine göre, mahkemeler, ancak bakmakta oldukları davada uygulanacak
yasa kurallarının Anayasaya aykırı olduğu itirazında bulunabilirler. Bu olayda,
itiraz yoluna başvuran Mahkeme, Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesinin
altıncı fıkrasını Anayasaya aykırı görmüş ve iptalini istemiştir. Sözü geçen
fıkrada ise, bu hükmün 536. maddenin ilk dört fıkrasında yazılı cezalar
hakkında uygulanacağı belirtilmiş olup, bakılmakta olan davada, maddenin ilk
dört fıkrasından hangisi uygulanacaksa, itiraz konusu altıncı fıkra da o fıkra
yönünden uygulanacak demektir. Öte yandan, Ceza Yargılamaları Yöntemi Yasasının 257/1.
maddesine göre, "hükmün mevzuu, duruşmanın neticesine göre iddianamede
gösterilen fiilden ibaret" olacağından, davada uygulanacak kuralın
saptanması için eylemin niteliğine bakmak gerekmektedir. İddianamede eylem; ".... İstanbul, Kocamustafapaşa semtinde
duvarlara (Sıkıyönetime Hayır. Faşizme geçit yok- İ.G.D. Birleşelim, Kahrolsun
Faşistler, Maocu Faşistler) gibi sloganlar yazmak." biçiminde
nitelendirilmiştir. Belirtilen bu eylem, Türk Ceza Yasasının değişik 536. Maddesinin
birinci fıkrasında nesnel öğeleri gösterilen suçu oluşturmaktadır. Gerçekten,
Türk Ceza Yasasının sözü geçen maddesi tüm olarak incelendiğinde, suçun nesnel
öğelerinin yalnız birinci fıkrada gösterildiği, öteki fıkralarda bu yönden
birinci fıkraya göndermede bulunulmakla yetinildiği görülmektedir. Bu nedenle,
dolaylı da olsa öteki fıkraları birinci fıkradan bağımsız saymaya olanak
yoktur. Öte yandan, dava konucu suç, birinci fıkrada belirlenen ilân
yerleri dışında ve ayrıca herkes tarafından görülebilecek bir yerde işlenmiş
bulunduğundan, anılagelen maddenin ikinci fıkrası da davada uygulanacak kural
olmaktadır. Böylece, bakılmakta olan davada Türk Ceza Yasasının 536.
maddesinin birinci ve ikinci fıkraları uygulanabileceğinden, altıncı fıkranın
tümüne ilişkin itirazın, birinci ve ikinci fıkralarla sınırlı olarak
incelenmesi gerekmektedir. Bu nedenlerle ve "dosyada eksiklik bulunmadığından, işin
esasının Türk Ceza Yasasının 12.6.1979 günlü, 2243 sayılı Yasa ile değişik 536.
maddesinin altıncı fıkrası hükmünün aynı yasanın birinci ve ikinci fıkraları
açısından ve bu fıkra hükümleriyle sınırlı olarak incelenmesine Muammer Yazar
ve Nihat O.Akçakayalıoğlu'nun altıncı fıkra hükmü hakkındaki esasın
incelenmesinde sınırlamaya gerek olmadığı görüşü, Kenan Terzioğlu, Necdet
Darıcıoğlu, İhsan N. Tanyıldız, Bülent Olçay ve Yekta Güngör Özden'in birinci
ve ikinci fıkralarla birlikte, altıncı fıkranın ikinci fıkrayla sınırlı olarak
esasın incelenmesi gerektiği yolundaki karşıoylarıyle ve oyçokluğuyle"
karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: Esasa ilişkin rapor, itiraz konusu yasa hükmü, ilgili yasa
maddeleri, dayanılan Anayasa kuralları ve öteki yasama belgeleri incelendi,
gereği görüşülüp düşünüldü: İtirazcı mahkeme, Türk Ceza Yasasının değişik 556. maddesinin
son fıkrasının iptalini istemektedir. Bu fıkra birbirinden ayrı şu iki
hükmü içermektedir: 1- Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralardaki suçlardan
dolayı hükmolunacak cezalar ertelenemez. 2- Bu fıkralardaki suçlardan dolayı hükmolunacak cezalar yerine
647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkındaki Yasanın 4. maddesinde belirtilen ceza ve
tedbirler uygulanamaz. İtirazcı Mahkeme, bu iki hükmü de Anayasanın 33. maddesinde yer
alan "Ceza sorumluluğunun kişiselliği" ilkesine aykırı görmektedir. Oysa,
Anayasa Mahkemesinin daha önce aynı nitelikteki başka bir itiraz nedeniyle
verdiği 29.4.1980 günlü, Esas:1979/37, Karar: 1980/26 sayılı kararında (Resmi
Gazete Gün: 23.8.1980, Sayı: 17084) belirtildiği gibi, itiraz konusu fıkranın
anılan ilkeye aykırı bir yönü yoktur. O kararda ayrıntılı biçimde gösterilen
gerekçeler, bu davada da geçerli olduğundan, yinelenmesine gerek görülmemiştir. Bu bakımdan, Yasa Koyucunun toplumsal bir bunalım döneminde,
kamu yararıyle ilgili takdirinin bir ürünü olan itiraz konusu hükmün Anayasaya
aykırı yönü bulunmadığından, başvurunun reddine karar verilmelidir. VI- SONUÇ : 1.3.1926 günlü,765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun
12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin itiraz konusu
altıncı fıkrası hükmünün aynı maddenin birinci ve ikinci fıkraları yönünden
Anayasaya aykırı olmadığına ve itirazın reddine, 29.4.1980 gününde oybirliğiyle karar verildi Başkan Şevket Müftügil Üye Osman Tokcan Üye Rüştü Aral Üye Ahmet Salih Çebi Üye Muammer Yazar Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Nahit Saçlıoğlu Üye Hüseyin Karamüstantikoğlu Üye Kenan Terzioğlu Üye Orhan Onar Üye Necdet Darıcıoğlu Üye İhsan N. Tanyıldız Üye Bülent Olçay Üye Yılmaz Aliefendioğlu Üye Yekta Güngör Özden İlk İncelemede Karşıoy Mahkeme, 536. maddenin bütün fıkralarıyla, tamamının iptalini
istemiştir. Gerekçeli kararında bu isteğinin nedenlerini de açıklamıştır. Dava da 536. maddenin bütün fıkraları ile açılmıştır. 6. fıkranın "tecil edilemez" hükmünü bir sınırlama
yapmadan incelemek gerekir. Zirâ, birden çok hallere uygulanacak hüküm tek
olup, o da "tecil edilemez" hükmüdür ve itiraz da bu hükmü
hedeflemiştir. Sayın çoğunlukça alınan ilk inceleme sonundaki "sınırlama"
kararına bu nedenlerle karşıyım. Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu KARŞIOY YAZISI 1- itirazcı Mahkemede sanık vekilleri Türk Ceza Yasasının 536.
maddesinin tümünün Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmüşlerdir. Mahkeme, kısa
kararında, bir sınırlama yapmaksızın, bu savı ciddi bulmuş, ancak Anayasa
Mahkemesine gönderdiği başvurma kararında itirazı 536. maddenin altıncı
fıkrası ile sınırlama gereğini duymuştur. Ceza Yargılama yöntemi kurallarına göre, tefhim edilen kısa
kararla gerekçeli karar arasında farklılık bulunması durumunda kısa kararın
esas alınması gerekmekte olup, 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasada da bunun
tersini öngören bir kural yer almadığından, Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla
başvurmada, itirazın kapsamının mahkemenin kısa kararına göre saptanmasında
zorunluluk vardır. Bu bakımdan, Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesinin tümüne
yönelik sayılması gereken itirazın incelenmesi sınırlanırken, anılan maddenin
bakılmakta olan davada uygulanma durumunda bulunan birinci ve ikinci
fıkralarının da incelemenin kapsamına alınmasında zorunluluk vardır. 2- Öte yandan, inceleme 536. maddenin altıncı fıkrası yönünden
sınırlandırılırken de, bu fıkranın kapsam ve niteliği üzerinde durmak
gerekmektedir. Bilindiği gibi, Türk Ceza Yasasının 536/6. maddesi hükmü, aynı
maddenin birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarından birine göre ceza
tâyin edildikten sonra uygulama alanına girmektedir. Böyle olunca, sınırlama
yapılırken altıncı fıkra hükmünün, itirazcı Mahkemece bakılmakta olan davada,
aynı maddenin birinciden dördüncüye kadarki fıkralarından hangisine göre tâyin
edilecek ceza yönünden uygulanması söz konusu olacağının saptanması
gerekmektedir. Her ne kadar maddenin birinci fıkrası, daha sonraki fıkralardaki
suçların da maddi öğelerini içermekte ise de, olayda sanıklara verilebilecek
ceza yalnızca ikinci fıkrada gösterilen ceza olduğundan, Anayasa Mahkemesince
altıncı fıkra yönünden yapılacak incelemenin, olayda ceza tâyinine esas
alınacak ikinci fıkra ile sınırlı tutulmasında zorunluluk vardır. Çoğunluk
görüşünce benimsendiği gibi, altıncı fıkraya ilişkin inceleme birinci fıkrayı
da kapsayacak genişlikte tutulacak olursa, verilecek karar, olayda ceza tâyini
yönünden uygulanması söz konusu bulunmayan birinci fıkrayı da etkiler. Bu
durum, kanımızca, Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın
27. maddeleri hükümleri ile bağdaştırılamaz. Yukarıda belirtilen nedenlerle, ilk inceleme sonunda verilen
karara katılamıyoruz. Üye Kenan Terzioğlu Üye Necdet Darıcıoğlu Üye İhsan N. Tanyıldız Üye Bülent Olçay Üye Yekta Güngör Özden