ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/169 Karar Sayısı : 1975/179 Karar Günü : 25.9.1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Kadıköy Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı
“Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında
Kanun”un 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 499.  maddesiyle
sınırlı olarak iptali istemidir. I. OLAY: Türk Ceza Kanununun, sanık hakkında uygulanacak 499. maddesinin yer
aldığı 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendinin Anayasa’nın 92.
maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere aykırı uyulmadan yasalaştırıldığı
sanık vekilince ileri sürülmüş, bu sav Mahkemece de ciddî görülerek sözü edilen
madde hükmünün  iptali için, Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü 44
sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar
vermiştir. II. İTİRAZIN GEREKÇESİ ÖZETİ: İtiraz yoluna başvuran Mahkemece, 1803 sayılı Af Yasasının 2.
maddesinin (B) bendinin,  Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasında
öngörülen biçim kuralına aykırı olarak yasalaştığı ileri sürülmüştür. III- YASA METİNLERİ: 1- İtiraz konusu yasa kuralı: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin, itiraz konusu
(B) bendi şöyledir: “Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş: A) ………… B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210,
212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddelerinde 404 üncü
maddesinin 1 inci bendinde ve 406, 407, 414/1, 415, 416/2-3, 491, 492, 493,
495, 496, 497, 498, 499, 500, 503 ve 510 uncu maddeleriyle Askerî Ceza
Kanununun 131 ve 132 nci maddelerinde gösterilen suçları işleyen hakkında
ilgili maddede öngörülen Devlet zararı önceden ödenmek; tazminat hükümleri ise
saklı kalmak şartiyle bu maddenin (A) bendi hükmü uygulanır.” 2- Dayanılan Anayasa kuralı: Mahkemenin Anayasaya aykırılık gerekçesine dayanak tutulan Anayasanın
92 nci maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: “Madde 92/5.- Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse,
her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir
karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine
sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca da veya
daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul
etmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile
kabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca toplanarak yaptığı
ilk inceleme sonunda: 1- Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının 15.5.1974
günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itiraz konusu yapılan (B) bendinin
Türk Ceza Kanununun 499. maddesiyle sınırlı olarak incelenmesine oybirliğiyle; 2- Konunun niteliği gözönünde tutularak işin esası hakkındaki
incelemenin başka güne bırakılmaksızın sürdürülmesine oybirliğiyle; Karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,
iptali istenen yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler
ve diğer yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 1- İtiraz eden Mahkemenin kararında, uygulanacak yasa kuralının
biçim yönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaştırıldığı ve bu nedenle iptali
gerektiği belirtilmiştir. 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendindeki
kural Türk Ceza Kanununun 414. maddesinin birinci fıkrası ile sınırlı olarak Anayasa
Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/39, Karar: 1974/51 sayılı kararı ile
Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarına aykırı oluştuğu
gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15136 sayılı Resmî
Gazetede yayımlanmıştır. Şu halde, 1803 sayılı yasanın 2. maddesinin (B) bendi için daha
önce saptanmış bulunan iptal nedeni, burada dahi geçerlidir. Bu neden, yukarıda
gün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmî Gazetenin gün ve sayısı
gösterilen Anayasa Mahkemesi Kararında tüm ayrıntıları ile  belirtilmiş
olduğundan, bunların burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Yukarıdaki açıklamalara göre, itiraz konusu kuralın iptali gerekir. Muhittin Gürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu, bu sonuca değişik
gerekçe ile  katılmışlardır. İhsan Ecemiş, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi, bu görüşe
katılmamışlardır. 2- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü: Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasına göre, özel bir
durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe gecikmeksizin konulması
asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığı anlaşılmış bir kuralın
yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamış ve bu nedenle de iptal
hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerek görülmemiştir. İhsan Ecemiş, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu
bu görüşe katılmamışlardır. VI- SONUÇ: 1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itiraz
konusu yapılan (B) bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasanın 92.
maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniyle
biçim yönünden ve Türk Ceza Kanununun 499. maddesi açısından iptaline Muhittin
Gürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun değişik gerekçeleriyle ve İhsan Ecemiş,
Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile; 2- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılmasına yer olmadığına, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel,
Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu’nun karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile; 25.9.1975 gününde karar verildi. Başkanvekili Kâni VRANA Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Adil ESMER Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet H.
  BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI 12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Anayasa
Mahkemesinin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda
açıkladığım gerekçelerle çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım. Üye İhsan ECEMİŞ KARŞIOY YAZISI 21.1.975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış olan
Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı
kararında açıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine
katılmıyorum. Üye Ziya ÖNEL KARŞIOY YAZISI Cumhuriyetin 50 nci Yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı Af
Kanununun 2. maddesinin (A) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92.
maddesinin beşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle Anayasa
Mahkemesince, esası incelenmeksizin ve Türk Ceza Kanununun 171. maddesi açısından
iptaline karar verilmiştir. Bu itibarla yasama organının sözü edilen hükmü
yeniden düzenlemek yetkisi mevcuttur. Böyle olunca, yasama organına bu
yetkisini kullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama organının bu yetkisini kullanabilmesi için de Anayasa
Mahkemesi kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren, Anayasanın 152.
maddesiyle 44 sayılı Kanununun 50. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, iptal
kararının yürürlüğe girmesi hususunda yeterli bir sürenin verilmesi gerekmektedir.
Böyle bir süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı Resmî
Gazetede yayımlandığı tarihte iptal edilen kanun hükmü yürürlükten kalkacak ve
bu suretle yasama organının bu hükmü yeniden düzenlenmesine fırsat ve imkân
kalmıyacaktır. İptal kararının yürürlüğe girmesinde bir süre verilmek için her
halde kamu düzenini tehdit edici yasal bir boşluk meydana gelmesine kanunen
gerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde böyle bir şart aranmamış ve 44 sayılı
Kanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrasında da yine böyle şart istenmemiş, ancak
Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabileceği yazılı bulunmuştur. Olayda, Anayasanın 152. maddesindeki (Gereken hal) kaydının mevcut
olup olmadığı sorununa gelince: Anayasanın 64. maddesine göre genel ve özel af ilân etme yetkisi
Türkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi
affın kapsamını ve sınırını da belli etmeğe yetkilidir. Anayasa Mahkemesinin
görüşü de bu yoldadır. (Anayasa Mahkemesi kararı, 9.6.1964 gün ve Esas:
1964/12, Karar: 1964/47, Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, Cilt 2, Sh. 176). Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yetkiye dayanarak ve Memleketin
sosyal yararlarını da gözönünde tutarak, 1803 sayılı Af Kanunu ile bir bölüm
suçları ve cezalarını tamamen affederken bir bölüm suçların cezalarının 12
yılını ve diğer bir bölüm suçların cezalarından ise yalnız beş yılı affetmeği
uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanununun 499. maddesinde yazılı para almak
için. bir kimseyi silâhla tehdit ederek dağa kaldırma suçunun cezasının 12 yılı
değil yalınız beş yılının affedilmesini öngörmüştür. İptal kararının yürürlüğe girmesi konusunda süre verilmemesi
halinde Anayasa Mahkemesi kararı Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte Af
Kanununun sözü edilen hükmü yürürlükten kalkacak ve bu suçları işleyenler de
kanun koyucunun istek ve iradesi hilâfına 12 yıllık Kanunun 1. maddesiyle 12
yıllık aftan yararlanmış olacaklardır. Yukarıda yazılı nedenlerle kararın (iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer olmadığına) ilişkin kısmına
karşıyım. Üye Abdullah ÜNER KARŞIOY YAZISI 21.1.975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Esas
1974/34, Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy
yazımın 3 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararının
aynı konu ile ilgili kısmına katılmıyorum. Üye Ahmet KOÇAK KARŞIOY YAZISI Yukarıdaki kararda (1975/169-179), kanun teklif ve tasarılarının
Cumhuriyet Senatosundaki görüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul
edilmiş bulunan madde metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu
değişikliklerin benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasanın 92. maddesinin
beşinci fıkrası gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyen
maddelere ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet
Meclisince düzenlenen metinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenin
toptan Millet Meclisince oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı Af
Kanunu hakkında bu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuş
olmaları, Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeye
dayandırılmıştır. Bu görüş, Anayasanın hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerine
aykırı bulunmaktadır. İptal kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve
28.11.1974 günlü ve (1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı Anayasa
Mahkemesi kararlarına ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş
olduğundan tekrarı gereksiz bulunmuştur. (Resmî Gazete- günler: 12.7.1974,
29.1.1975; sayılar: 14943: Sb9-12; 15133: S.19-20) Söz konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın
gerekçesine katılmıyorum. Üye Muhittin GÜRÜN KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Mahkememizin 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralı
bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptale ilişkin görüşlerine
karşıyım. Üye Ahmet Salih ÇEBİ KARŞIOY YAZISI Anayasa 92. madde 5. fıkra hükmünün işletilişi bakımından
“oylanacak metin” ve “oylama usulü” için, 14943 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan
2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı Mahkememiz kararına bağlı ve iptâl hükmünün
yürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluğu olarak da Resmî Gazete’nin 
15125 sayısında Mahkememizin 28.11.1974 günlü kararına ek olarak yayımlanan
karşoy yazılarımda belirttiğim nedenlerle, sayın çoğunluktan ayrılmaktayım. Üye Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU