ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1995/26 Karar Sayısı: 1995/13 Karar Günü : 20.6.1995 R.G. Tarih-Sayı :28.12.1995-22507 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Hatay 2. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 6.12.1984 günlü, 3100 sayılı "Katma Değer
Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti
Hakkında Kanun"un mükerrer 8. maddesi 5. bendinin Anayasa'nın 2., 7., 8.,
38. ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Vergi Dairesi Müdürlüğü'nce düzenlenen Vergi Suçu Raporu'nda,
ödeme kaydedici cihaz kullanması gereken sanık, bu yükümlülüğü süresi içersinde
yerine getirmediğinden, 3100 sayılı Yasa'nın mükerrer 8. maddesi 1. bendine
göre kaçakçılığa teşebbüs etmiş sayılarak hakkında 213 sayılı Vergi Usulü
Yasası'nın 360. maddesi uyarınca işlem yapılması ve durumun Cumhuriyet
Başsavcılığı'na iletilmesi gerektiği bildirilmiştir. Defterdarlığın uygun görmesi üzerine durum Hatay Cumhuriyet
Başsavcılığı'na yansıtılmış, hazırlanan İddianame ile de sanık hakkında kamu
dâvâsı açılmıştır. Sanık vekili müvekkilinin su tesisatçısı olduğunu, malzeme
satmadığını, dolayısıyla ödeme kaydedici cihaz kullanma zorunda bulunmadığını
beyân etmiştir. Vergi Dairesi Müdürlüğü mahkemeye gönderdiği yazısında sanığın
1991-92 yıllarına ilişkin Gelir Vergisi Beyannameleri'nde "Ortalama Kâr
Haddi Esası" bildirimini de doldurduğunu, bu bildirimlerde perakende
satışının olduğunu belirttiğini, bu yüzden 1.1.1993'den itibaren ödeme kaydedici
cihaz kullanması gerektiğini vurgulamıştır. Mahkeme, 3100 sayılı Yasa'nın mükerrer 8. maddesi 5. bendinin
iptali istemiyle doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına karar vermiştir. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 3100 sayılı Yasa'ya 3482 sayılı Yasa'yla eklenen mükerrer 8. madde
şöyledir: "Madde 8- 1. (Değişik: 24/6/1994-4008-38 md.) Onaylanan
modele uygun üretim veya ithalat yapmayan, cihazları satışa sunmadan önce
Maliye Bakanlığı'nın özel mühürü ile mühürlettirmeyen, servis teşkilatını
(satış, bakım-onarım) kurmayan, satışına yaptığı her cihazın yedek parça da
dahil olmak üzere en az 10yıllık bakım ve onarımını sağlayamayan üretici veya
ithalatçı kuruluşlar ile süresi içerisinde ödeme kaydedici cihazları almayan,
cihazları bozan, bozuk cihazları kullanan veya başkalarının kullanmasına izin
veren mükellefler, kaçakçılığa teşebbüs etmiş sayılırlar. Bu mükellefler
hakkında Vergi Usul Kanunu'nun 360 ıncı maddesinde yer alan ceza uygulanır. Üretici veya ithalatçı kuruluşlar, Maliye Bakanlığı'nın özel
mühürü ile mühürlenen her 500 cihaz için en az bir eleman bulunduracak şekilde
yurt sathına yayılmış bakım ve onarım teşkilatlarını kurmak zorundadırlar. 2. Maliye ve Gümrük Bakanlığınca belirlenip açıklanan usul ve
esaslara uymayan, üretici veya ithalatçı kuruluşlar, bunların satış,
bakım-onarım servislerinde görevli elemanları ile ödeme kaydedici cihazları
kullanma mecburiyeti bulunan mükellefler hakkında; her bir tespit için ayrı
ayrı olmak üzere, Vergi Usul Kanununa bağlı "Usulsüzlük Cezalarına Ait
Cetvel"de yer alan birinci derece usulsüzlük cezalarının beş katı
uygulanır. 3. Bu Kanunun uygulanması ile ilgili olarak Maliye ve Gümrük
Bakanlığından onay alan üretici veya ithalatçı kuruluşlar, kurmuş oldukları
satış ve bakım-onarım servisleri ile birlikte müteselsilen sorumludurlar. 4. Satışını yaptığı cihazları, (daha önce satılan ve halen
mükelleflerce kullanılanlar da dahil) Maliye ve Gümrük Bakanlığınca uygun
görülen şekilde düzenlemeyen veya arızalandığı halde çalışır hale getirmeyen
üretici veya ithalatçı kuruluşlar, düzenlemedikleri veya çalışır hale
getirmedikleri cihazların rayiçveya emsal bedelini ilgili mükellefe ödemek
zorundadırlar. 5. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esasları Maliye ve
Gümrük Bakanlığınca belirlenir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin dayandığı Anayasa kuralları
şunlardır : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 7.- Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük
Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez." 3- "MADDE 8.- Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı ve
Bakanlar Kurulu tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve
yerine getirilir." 4- "MADDE 38.- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan
kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu
işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza
verilemez. Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkûmiyetinin sonuçları konusunda
da yukarıdaki fıkra uygulanır. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla
konulur. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz. Hiç kimse kendisini veya kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan
bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza sorumluluğu şahsidir. Genel müsadere cezası verilemez. İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir
müeyyide uygulayamaz. Silahlı kuvvetlerin iç düzeni bakımından bu hükme kanunla
istisnalar getirilebilir. Vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye geri verilemez." 5- "MADDE 138.- Hakimler, görevlerinde bağımsızdırlar;
Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hükümverirler. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin
kullanılmasında mahkemelere ve hakimlere emir ve talimat veremez; genelge
gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz. Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı
yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya
herhangi bir beyanda bulunulamaz. Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak
zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle
değiştiremez ve bunlarınyerine getirilmesini geciktiremez." IV- İLK VE ESASIN İNCELENMESİ Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca 20.6.1995 günü
yapılan ilk inceleme toplantısında, 3100 sayılı Katma Değer Vergisi
Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında
Kanun'un mükerrer 8. maddesi 5. bendinin iptali istemini içeren başvuruya
ilişkin itirazın esasının dosyada eksiklik bulunmadığından bu aşamada başka
hususlar üzerinde durulmaksızın incelenmesine oybirliğiyle karar verilerek, ilkinceleme
raporu, dâva dosyası ve ekleri, iptali istenen Yasa hükmü ve dayanılan Anayasa
kuralları ile bunların gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Uygulanacak yasa kuralı, bakılmakta olan davayı yürütmeye,
uyuşmazlığı çözmeye, davayı sona erdirmeye veya kararın dayanağını oluşturmaya
yarayacak kurallardır. Olayda, itiraz konusu kuralın, başvuran Mahkeme'nin elindeki
dâvada uygulanacak yasa kuralı olup olmadığını saptayabilmek için, öncelikle
sanığa yüklenen suçun açık biçimde belirlenmesi gerekir. Sanığa yüklenen suç,
ödeme kaydedici cihaz kullanmayarak kaçakçılığa teşebbüs suçudur. Süresi içinde ödeme kaydedici cihazları almayan yükümlülerin
eylemlerini kaçakçılığa teşebbüs suçu olarak niteleyen bent, mükerrer 8.
maddenin 1. bendidir. Mükerrer 8. maddenin getiriliş amacı gerekçede şöyle
belirtilmiştir: "Ödeme kaydedici cihazların kullanımından sonra Vergi Usul
Kanununda öngörülmeyen ve fakat cezai müeyyide uygulanmasını gerektiren fiiller
doğmuştur. Bu düzenleme ile ödeme kaydedici cihaz uygulamasının sağlıklı bir
baza oturtulması amaçlanmıştır" Nitekim Yasa'nın 6. maddesinde öngörülen süreler, ödeme kaydedici
cihazların "alımı"na değil, "kullanım" zorunluluğunun
başlangıcına ilişkin sürelerdir. Yasada ödeme kaydedici cihazların alımı için
süre getiren bir başka düzenleme de bulunmamaktadır. Sanığa yüklenen suç, öngörülen tarihten itibaren ödeme kaydedici
cihazları kullanmama olduğuna göre, mükerrer 8. maddenin 1. bendi kapsamına
girmektedir. Mükerrer 8. maddenin itiraz konusu 5. bendinde ise, "bu
maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esasları belirleme yetkisi" Maliye
Bakanlığı'na verilmektedir. Oysa, ödeme kaydedici cihazların kullanılmaya başlanılması ile
ilgili süreler, Yasa'nın 6. ve geçici 1. maddeleri ile 3482 sayılı Yasa'nın
geçici 2. maddelerinden kaynaklanan yetkilerle Maliye Bakanlığı'nca 1992 yılı
sonuna kadar saptanmıştır. Yetki süresi sona ermiş ve yeni yetki de
verilmemiştir. Bu durumda tüm yükümlülerin, 1.1.1993'den itibaren ödeme
kaydedici cihaz kullanmaları zorunlu hâle gelmiştir. Bu nedenle, mükerrer 8.
maddenin itiraz konusu 5. bendiyle verilen yetkinin konuyla ilgisi ve sonuca etkisi
bulunmamaktadır. Yasa tasarısının Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu'nda
görüşülmesi sırasında verilen bir önerge ile 4. ve 5. bentler metne
eklenmiştir. Önergede, 5. bent için yazılan gerekçede aynen şöyle
denilmektedir: "Yapılan diğer bir ilâve ile de maddenin uygulanmasına
ilişkin usul ve esasların Maliye ve Gümrük Bakanlığınca tespit edileceği
belirtilmiştir. Buna göre, ödeme kaydedici cihazları kullanan mükelleflerin
üretici veya ithalatçı kuruluşlardan hangi hâllerde ve ne şekilde talepte bulunabilecekleri
Maliye ve Gümrük Bakanlığınca belirlenecek ve mükellefler bu esaslar
çerçevesinde haklarını arayabileceklerdir". Belirtildiği gibi 5. bent kuralı, maddenin tümünü değil, yalnız
ödeme kaydedici cihazların üretici ve ithalatçılarının kimi sorumluluklarını
düzenleyen 3. ve 4. bentlerinin uygulanmasına ilişkin usûl ve esasların
saptanması amacıyla getirilmiştir. Böyle bir düzenlemenin cezalara ilişkin
kuralları etkilemeyeceği ve bu kuralların dayanağını oluşturamayacağı açıktır. Bu nedenlerle, mükerrer 8. maddenin 5. bendi Mahkeme'nin bakmakta
olduğu davada uygulanacak kural olmadığından, başvurunun, Mahkeme'nin
yetkisizliği yönünden reddi gerekir. V- SONUÇ 6.12.1984 günlü, 3100 sayılı Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin
Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanun'un mükerrer
8. maddesinin 5. bendi, iptal isteminde bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu
davada uygulanacak kural olmadığından itiraz başvurusunun Mahkemenin
yetkisizliği yönünden REDDİNE, 20.6.1995 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili GüvenDİNÇER Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL