ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2008/106 Karar Sayısı: 2009/54 Karar Günü : 12.3.2009 R.G. Tarih-Sayı
:03.10.2009-27365 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kara Kuvvetleri
Komutanlığı 2 inci Ordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi (Esas: 2008/106) (Esas: 2008/107) (Esas: 2008/108) İTİRAZLARIN KONUSU: 4.12.2004 günlü, 5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin; 1- 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 23. maddesiyle eklenen ve
23.1.2008 günlü, 5728 sayılı Yasa'nın 562. maddesiyle değiştirilen (5) numaralı
fıkrasının, 2- 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 23. maddesiyle eklenen
(6) ve (12) numaralı fıkralarının, Anayasa'nın 2., 36., 38. ve 90. maddelerine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildikten sonra
sanıkların itirazları üzerine önüne gelen davalarda, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun itiraz konusu fıkraları da
içeren 231. maddesi şöyledir: 'Madde 231- (1) Duruşma sonunda, 232
nci maddede belirtilen esaslara göre duruşma tutanağına geçirilen hüküm fıkrası
okunarak gerekçesi ana çizgileriyle anlatılır. (2) Hazır bulunan sanığa ayrıca başvurabileceği kanun yolları,
mercii ve süresi bildirilir. (3) Beraat eden sanığa, tazminat isteyebileceği bir hâl varsa bu
da bildirilir. (4) Hüküm fıkrası herkes tarafından ayakta dinlenir. (5) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Sanığa yüklenen
suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, (Değişik ibare: 5728 -
23.1.2008 / m.562 ) 'iki
yıl' veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün
açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler
saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kurulan hükmün sanık hakkında
bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder. (6) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için; a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış
bulunması, b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum
ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda
kanaate varılması, c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın, aynen
iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi, gerekir. (7) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Açıklanmasının geri
bırakılmasına karar verilen hükümde, mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez ve
kısa süreli olması halinde seçenek yaptırımlara çevrilemez. (8) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi halinde sanık, beş yıl
süreyle denetim süresine tâbi tutulur. Bu süre içinde bir yıldan fazla olmamak
üzere mahkemenin belirleyeceği süreyle, sanığın denetimli serbestlik tedbiri
olarak; a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması halinde, meslek veya
sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine, b) Bir meslek veya sanat sahibi olması halinde, bir kamu
kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının
gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına, c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devam
etmek hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü
yerine getirmesine, karar verilebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur. (9) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Altıncı fıkranın (c)
bendinde belirtilen koşulu derhal yerine getiremediği takdirde; sanık hakkında
mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler halinde
ödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da hükmün açıklanmasının geri
bırakılması kararı verilebilir. (10) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Denetim süresi
içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirine
ilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan
hüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı verilir. (11) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Denetim süresi
içinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin
yükümlülüklere aykırı davranması halinde, mahkeme hükmü açıklar. Ancak mahkeme,
kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu
değerlendirerek; cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine
ya da koşullarının varlığı halinde hükümdeki hapis cezasının ertelenmesine veya
seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü
kurabilir. (12) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Hükmün açıklanmasının
geri bırakılması kararına itiraz edilebilir. (13) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararı, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir.
Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak
Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi halinde, bu maddede
belirtilen amaç için kullanılabilir. (14) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md;Değişik fıkra:
23/01/2008-5728 S.K./562.mad) Bu maddenin hükmün açıklanmasının geri
bırakılmasına ilişkin hükümleri, Anayasanın 174 üncü maddesinde koruma altına
alınan inkılâp kanunlarında yer alan suçlarla ilgili olarak uygulanmaz.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 2., 36., 38. ve 90. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 12.3.2008 gününde birleştirilen dosyalarla
ilgili yapılan ilk inceleme toplantısında; A- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine, B- Kara Kuvvetleri Komutanlığı 2 inci Ordu Komutanlığı Askeri
Mahkemesi'nin başvurusuna ilişkin 2008/107 ve 2008/108 Esas sayılı davaların,
aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2008/106 sayılı dava ile
birleştirilmesine, birleştirilen davaların esaslarının kapatılmasına, esas
incelemenin 2008/106 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararlarında, iptali istenilen düzenlemelerin de içinde
bulunduğu Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinde hükmün açıklanmasının geri
bırakılmasına karar verildiği takdirde buna ilişkin kararların itiraza tabi
olduğunun belirtildiği, itiraz üzerine yapılacak incelemenin yalnızca hükmün
açıklanmasının geri bırakılması koşullarının bulunup bulunmadığıyla ilgili
itiraza konu kurallarda belirtilen hükümler çerçevesinde sınırlı bir inceleme
niteliğinde olacağı, hakkında beraat kararı verilmesi gerektiğini düşünen
sanığın bu kararı daha üst bir yargılama makamına götürme olanağının
bulunmadığı, sonradan koşullarının gerçekleşmesi halinde verilecek bir
mahkumiyet kararının temyizi üzerine sanığın beraatine karar verilmesi
gerektiği anlaşılırsa beş yıl süre ile denetime tabi tutulan kimsenin gereksiz
ve haksız yere kişi hürriyetinden mahrum bırakılacağı,  bu uygulamaya yol
açan düzenlemenin Anayasa'nın 38. maddesindeki masumiyet karinesini ve AİHS'nin
6. maddesindeki adil yargılanma ilkesini ihlal edeceği, bu nedenlerle anılan
kuralların Anayasa'nın 2., 36., 38. ve 90. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmektedir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin itiraz konusu
fıkralarında hükmün açıklanmasının ertelenmesinin kapsam ve koşullarına yer
verilmiş, ertelemeye ilişkin karara itiraz edilebileceği belirtilmiştir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin itiraza konu (5)
numaralı fıkrası ile getirilen düzenlemeye göre, mahkeme, sanığa yüklenen
suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza iki yıl veya daha az
süreli hapis veya adli para cezasıysa, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına
karar verebilecektir. Fıkrada uzlaşmaya ilişkin hükümler saklı tutulmuş, hükmün
açıklanmasının geri bırakılmasının, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki
sonuç doğurmamasını ifade edeceği açıkça belirtilmiştir. 231. maddenin (6) numaralı fıkrasında hükmün açıklanmasının
ertelenmesinin koşullarına ilişkin düzenlemeler yapılmıştır. Buna göre, hükmün açıklanmasının geri bırakılabilmesi için; - Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, - Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve
davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda
kanaate varılması, - Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın, aynen
iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi, gerekir. (12) numaralı fıkraya göre ise, hük­mün açık­lan­ma­sı­nın ge­ri
bı­ra­kıl­ma­sı ka­ra­rı­na iti­raz edi­le­bi­lir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ile ilgili kurallar kurumun
tamamı gözetilerek değerlendirilmelidir. Hükmün açıklanmasının geri
bırakılmasına karar verildikten sonra öngörülen süre, bir deneme süresidir.
Kurum yalnızca sanığın menfaat ve çıkarları düşünülerek getirilmiş olmayıp,
önemli ölçüde toplum menfaati ve kamu düzeninin korunması amaçlanmıştır.
Mukayeseli hukukta suç ve suçlulukla mücadele, suç işlenmesinin önlenmesi ve
caydırıcılık açısından bu ve buna benzer kurumlara geniş biçimde yer verildiği
görülmektedir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulaması için beş yıllık
bir sürenin öngörülmesi ve bu sürede uygulanmak üzere denetimli serbestlik
tedbiri olarak bir kısım yükümlülükler yüklenmesine olanak sağlanması yasakoyucunun
suç ve suçlulukla mücadele, caydırıcılık ve suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla
takdir yetkisine dayanarak kabul ettiği bir sistemdir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, bütün etkinliklerinde hukuka ve
Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olan
devlettir. Anayasanın 36. maddesinde ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin
6. maddesinde, herkesin, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı
mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma
hakkına sahip bulunduğu belirtilmiştir. Anayasanın 38. maddesinde, suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar
kimsenin suçlu sayılamayacağı hükme bağlanmıştır. Ceza hukukunun, toplumun kültür ve uygarlık düzeyi, sosyal ve
ekonomik yaşantısıyla ilgili bulunması nedeniyle suç ve suçlulukla mücadele
amacıyla ceza ve ceza muhakemesi alanında sistem tercihinde bulunulması
Devletin ceza siyaseti ile ilgilidir. Bu bağlamda ceza hukukuna ilişkin
düzenlemeler bakımından yasakoyucu Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza
hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak koşuluyla, soruşturma ve yargılamaya
ilişkin olarak hangi yöntemlerin uygulanacağı, toplumda belli eylemlerin suç
sayılıp sayılmaması, suç sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçülerdeki ceza
yaptırımlarıyla karşılanmaları gerektiği,  hangi hal ve hareketlerin
ağırlaştırıcı ya da hafifletici öğe olarak kabul edileceği gibi konularda
takdir yetkisine sahiptir. Öte yandan, (12) numaralı fıkrada hükmün açıklanmasının geri bırakılması
kararına itiraz edilebileceği belirtilmekte ise de, bu kuralla temyiz
incelemesi yolu kapatılmış değildir. İtiraz yolu da verilen kararın bir üst
merci tarafından yeniden gözden geçirilmesini sağlayan ve kararın sağlığı
bakımından güvence oluşturan kanun yollarından biridir. Hükmün açıklanmasının
geri bırakılması kararları sanık hakkında hukuki sonuç doğuran kesin hüküm
niteliğinde olmadığından, deneme süresi sonunda verilecek düşme kararı veya
geri bırakma koşullarına uyulmaması halinde verilecek karar hakkında esas
hükümle birlikte temyiz denetimi olanaklı bulunmaktadır. Bu niteliğiyle itiraz
konusu kuralların adil yargılama ilkesi ve masumiyet karinesine aykırı bir yönü
bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, 231. maddenin (5), (6) ve (12) numaralı
fıkralarında yer alan kurallar Anayasa'ya aykırı değildir. İptal isteminin
reddi gerekir. İtiraz konusu kuralların Anayasa'nın 90. maddesiyle ilgisi
görülmemiştir. 231. maddenin (12) numaralı fıkrası ile ilgili görüşlere Fulya
KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN ile A.Necmi ÖZLER katılmamışlardır. VI- SONUÇ 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231.
maddesinin: 1- 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 23. maddesiyle
eklenen ve 23.1.2008 günlü, 5728 sayılı Yasa'nın 562. maddesiyle değiştirilen
(5) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 2- 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 23. maddesiyle
eklenen; a- (6) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, b- (12) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN ile A. Necmi ÖZLER'in
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 12.3.2009 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY GEREKÇESİ 5560 sayılı Yasa ile 5271 sayılı Yasa'nın 231. maddesine fıkralar
eklenerek 'hükmün açıklanmasının geri bırakılması' adı altında yeni
düzenlemelere yer verilmiştir. Ceza hukukundaki çağdaş gelişmelere uygun olarak, daha hafif kabul
edilebilecek suçlar yönünden, her suçlunun hemen cezalandırılması yerine
davranışlarının sonuçlarını, topluma karşı sorumluluklarını yeniden
değerlendirebilmesi için bir denetim sürecinden geçirilmesine olanak tanınması,
bu arada suçtan zarar görenin tatmininin de sağlanmasını içeren düzenlemelere
yer verilmesi, insan onurunu öne çıkaran devlet anlayışı içinde önemli bir
yeniliktir. Ancak, belirtilen amaç ve anlayış çerçevesinde getirildiği
anlaşılan ve bu nedenle de kişi ve hak ve özgürlükleri bakımından ileri bir
aşamayı oluşturan dava konusu düzenlemenin, Anayasa ile uyumlu olabilmesi için,
hukuk devletinde vazgeçilemez kabul edilen sav, savunma ve  adil
yargılanma hakkı  gibi, bazı temel hak güvenceleri konusunda duraksamaya
yol açmaması gerekir. 231. maddeye eklenen dava konusu (12) numaralı fıkrada, 'Hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararına itiraz edilebilir' denilmektedir. 5271
sayılı Yasa'nın 267. ve devamındaki maddelerinde itiraz yolu düzenlenmektedir.
Bu kanun yolunda, 288. maddede düzenlenen 'temyiz' yolunda olduğu gibi bir
hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması nedenine dayalı inceleme
yapılamayacağından 'itiraz', diğer nedenlerle sınırlı olarak incelenip kabul
veya reddedilecektir. Ancak itirazın reddedilmesi ve daha sonra hükmün,
açıklanmasını gerektiren koşulların oluşması halinde, bu hükme karşı temyiz
yoluna başvurulması sonucu 289. maddedeki hukuka aykırılık hallerinin tespiti
ile hükmün  bozulmasına ve sanığın beraatine karar verilebilmesi
olanaklıdır. Bu durumda, 231. maddenin (8) numaralı fıkrası uyarınca, hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararına bağlı olarak hakkında denetimli
serbestlik tedbirlerinden birinin uygulanmasına karar verilmiş olan sanık,
beraat edebileceği bir davada önceden temyize başvurma hakkı olmaması nedeniyle
gereksiz bir yükümlülük altında bırakılmış olacaktır. Bu tür temel hak
ihlâllerine yol açılmaması için hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına
bağlı olarak herhangi bir yükümlülük getirilmemesi veya bu kararlara karşı
temyiz yolunun açılması gerekmektedir. Anayasa aykırılığın hangi şekilde
giderileceği ise kuşkusuz, yasakoyucunun takdirinde olan bir husustur. Açıklanan nedenlerle Yasa'daki düzenleme biçimiyle Anayasa'nın 2
ve 36. maddelerine aykırı olan itiraz konusu (12) numaralı fıkranın, iptali ve
yeniden düzenleme yapılması için yasakoyucuya süre verilmesi gerektiği
düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU KARŞI OY 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına İlişkin Kanun'un 23. maddesiyle 4.12.2004 günlü 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesine eklenen (12) numaralı fıkrasının,
E.2007/14, K.2009/48 sayılı, 12.3.2009 günlü Anayasa Mahkemesi Kararı'ndaki
karşı oy yazımın 2 numaralı bendinde belirttiğim gerekçe uyarınca iptal
edilmesi gerektiğinden, redde ilişkin çoğunluk kararına katılmıyorum. Üye Mehmet
  ERTEN KARŞIOY 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin (12) 
numaralı fıkrasının reddine ilişkin karara, 12/03/2009 günlü, E:2008/45,
K:2009/53  sayılı kararında yazdığım karşıoyumu yineliyorum. Üye A. Necmi ÖZLER