ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/85 Karar Sayısı : 2010/12 Karar Günü : 21.1.2010 R.G Tarih-Sayı :
28.04.2010-27565 İPTAL DAVASINI AÇAN : Anamuhalefet (Cumhuriyet
Halk) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanvekili Hakkı Süha OKAY İPTAL DAVASININ KONUSU : 9.7.2008 günlü, 5784 sayılı
Elektrik Piyasası Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun'un 4. maddesiyle, 20.2.2001 günlü, 4628 sayılı Elektrik Piyasası
Kanunu'nun 14. maddesinin sonuna eklenen fıkranın, Anayasa'nın 2., 11. ve 161.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 5784 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un 4. maddesiyle, 20.2.2001 günlü, 4628 sayılı Elektrik
Piyasası Kanunu'nun 14. maddesinin sonuna eklenen fıkra şöyledir: 'Elektrik Üretim Anonim Şirketi ve/veya müessese, bağlı ortaklık,
iştirak, işletme ve işletme birimleri ile varlıklarının özelleştirilmelerinden
elde edilen gelirlerin Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan
masraflar düşüldükten sonra kalan kısmı izleyen onbeş gün içinde Özelleştirme İdaresi
Başkanlığınca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı merkez ödemelerini yapan
muhasebe birimi hesaplarına aktarılır. Aktarılan bu tutarlar aynı birim
tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline özel gelir kaydedilir.
Kaydedilen bu tutarın yüzde seksenini, enerji altyapı yatırımlarında
kullanılmak üzere; Bakanlık görüşleri doğrultusunda Türkiye Elektrik İletim
Anonim Şirketi, Elektrik Üretim Anonim Şirketi, Türkiye Kömür İşletmeleri
Kurumu ve Boru Hatlarıyla Petrol Taşıma Anonim Şirketine sermayeleri artırılmak
suretiyle ve yatırımlarıyla ilişkilendirilerek ödenmek üzere Hazine
Müsteşarlığı bütçesine, yüzde yirmisini ise enerji üretimleri ile ilgili
hidroelektrik santrallerinin yatırımlarında kullanılmak üzere Devlet Su İşleri
Genel Müdürlüğü bütçesine özel ödenek kaydetmeye Maliye Bakanı yetkilidir. Özel
gelir ve ödenek kaydedilen tutarlardan yılı içerisinde kullanılmayan kısımları
ertesi yıl bütçelerine devren gelir ve ödenek kaydetmeye Maliye Bakanı
yetkilidir. Yatırım ödenekleri yılı yatırım programı ile
ilişkilendirilir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 11. ve 161. maddelerine
dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Cafer ŞAT, A. Necmi
ÖZLER, Ali GÜZEL, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ ve Zehra Ayla
PERKTAŞ'ın katılımıyla 18.9.2008 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında;
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü
durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına, oybirliğiyle
karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 161. maddesine göre, mali yıl
başlangıcı ile genel ve katma bütçelerin nasıl hazırlanacağı ve uygulanacağının
kanunla belirleneceği, bütçe ilkelerinin, bütçenin hazırlanması, görüşülüp
onaylanması, uygulanması ve denetlenmesi ile ilgili olarak göz önünde
bulundurulması gereken kuralları ifade ettiği, bütçede genellik ilkesi uyarınca
kamu gelirlerinin tamamının bütün kamu giderleri için ayrılması gerektiği, bu
ilkeyle bazı Devlet dairelerinin kendilerine ayrılmış olan ödenek miktarını,
kendi özel gelirleri ile artırmalarının önlenmesinin amaçlandığı, aksi taktirde
yasama organının bütçeyi denetleme fonksiyonunu etkin bir şekilde yerine
getirme imkânı bulamayacağı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol
Kanunu'nun merkezi yönetim bütçesinin uygulanmasına ilişkin temel kuralları
içerdiği, yasama organının da 5018 sayılı Yasa'yla getirilen kurallara
uymasının hukuk devleti ilkesinin gereği olduğu, iptali istenen kuralla,
belirli gelirlerin belirli giderlere tahsisinin öngörüldüğü, bu nedenle dava
konusu kuralın genel bütçe ilkelerinden olan ademi tahsis ilkesine uygun
düşmediği belirtilerek Anayasa'nın 2. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. İptali istenen yasa kuralı uyarınca, Elektrik Üretim Anonim
Şirketi ve/veya müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletme ve işletme birimleri
ile varlıklarının özelleştirilmesinden elde edilen gelirler net olarak
-giderler düşüldükten sonra- Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığı merkez ödemelerini yapan muhasebe birimi hesaplarına
aktarılacak ve aktarılan bu tutarlar aynı birim tarafından genel bütçenin (B)
işaretli cetveline özel gelir kaydedilecektir. Böylece, özel gelirler karşılığında
idarelere tahsis edilen özel ödenek miktarları, ilgili idarelerin bütçelerinde
gösterilmiş olmaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık, Anayasa'nın ve yasaların üstünde yasa koyucunun da
bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. Hukuk
devletinde yasa koyucu, Anayasa kurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç
duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir. Anayasa'nın 161. maddesinin birinci fıkrasına göre Devletin ve
kamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzelkişilerinin harcamalarının
yıllık bütçelerle yapılması gerekmektedir. Aynı maddenin üçüncü fıkrasında ise
kalkınma planları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş ve
hizmetler için kanunla özel süre veya usuller konulabileceği belirtilmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 13.
maddesinin (g) bendinde, belirli gelirlerin belirli giderlere tahsis
edilmemesinin esas olduğu belirtilmiştir. Hukuk sistemimizde bazı yasa
kurallarının diğer yasa kurallarına üstünlüğü söz konusu olmayıp, yasama
faaliyetleri yürütülürken önceden çıkarılmış yasa kurallarından farklı kurallar
getirilmesine engel bulunmamaktadır. Bütçenin genelliği ve kamu gelirlerinin belli bir kamu hizmetine
ayrılmaması ilkesi olarak da anılan ademi tahsis ilkeleri Anayasal kurallar
olmadığı gibi genel hukuk ilkelerinden de değildir. Bütçenin genelliği ve ademi
tahsis ilkeleri diğer bütçe ilkelerinin yanında, çeşitli yararları nedeniyle
bütçenin hazırlanması sırasında gözetilmesi gerektiği düşünülen mali
ilkelerdir. Bu nedenlerle kamu gelirlerinin belli bir amaç için tahsis
edilemeyeceği konusunda Anayasal bir kural bulunmadığından, enerjiyle ilgili
özelleştirme gelirlerinden elde edilecek gelirlerin bir kısmının enerji
konusunda faaliyet gösteren kamu şirketlerine, bir kısmının ise enerji
üretimleri ile ilgili hidroelektrik santrallerinin yatırımlarında kullanılmak
üzere Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü bütçesine aktarılması Anayasa'ya aykırı
görülmemiştir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 11. maddesi ile ilgisi görülmemiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 5784 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un 4. maddesiyle, 20.2.2001 günlü, 4628 sayılı Elektrik
Piyasası Kanunu'nun 14. maddesinin sonuna eklenen son fıkraya yönelik iptal
istemi, 21.10.2010 günlü, E. 2008/85, K. 2010/12 sayılı kararla
reddedildiğinden, bu fıkraya ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE,
21.10.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VI- SONUÇ 9.7.2008 günlü, 5784 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 4. maddesiyle, 20.2.2001 günlü,
4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 14. maddesinin sonuna eklenen son
fıkranın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Zehra Ayla
PERKTAŞ'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 21.1.2010 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY GEREKÇESİ 9.7.2008 günlü, 5784 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 4. maddesiyle, 20.2.2001 günlü,
4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 14. maddesinin sonuna eklenen fıkrada; 'Elektrik Üretim Anonim Şirketi ve/veya müessese, bağlı ortaklık,
iştirak, işletme ve işletme birimleri ile varlıklarının özelleştirmelerinden
elde edilen gelirlerin Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan
masraflar düşüldükten sonra kalan kısmı izleyen onbeş gün içinde Özelleştirme
İdaresi Başkanlığınca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı merkez ödemelerini
yapan muhasebe birimi hesaplarına aktarılır. Aktarılan bu tutarlar aynı birim
tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline özel gelir kaydedilir.
Kaydedilen bu tutarın yüzde seksenini, enerji altyapı yatırımlarında
kullanılmak üzere; Bakanlık görüşleri doğrultusunda Türkiye Elektrik İletim
Anonim Şirketi, Elektrik Üretim Anonim Şirketi, Türkiye Kömür İşletmeleri
Kurumu ve Boru Hatlarıyla Petrol Taşıma Anonim Şirketine sermayeleri artırılmak
suretiyle ve yatırımlarıyla ilişkilendirilerek ödenmek üzere Hazine
Müsteşarlığı bütçesine, yüzde yirmisini ise enerji üretimleri ile ilgili
hidroelektrik santrallerinin yatırımlarında kullanılmak üzere Devlet Su İşleri
Genel Müdürlüğü bütçesine özel ödenek kaydetmeye Maliye Bakanı yetkilidir. Özel
gelir ve ödenek kaydedilen tutarlardan yılı içerisinde kullanılmayan kısımları
ertesi yıl bütçelerine devren gelir ve ödenek kaydetmeye Maliye Bakanı
yetkilidir. Yatırım ödenekleri yılı yatırım programı ile ilişkilendirilir.'
denilmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, Anayasa
Mahkemesi'nin bir çok kararında açıklandığı gibi eylem ve işlemleri hukuka
uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet
organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan, yargı
denetimine açık, Anayasa'nın ve yasaların üstünde yasakoyucunun da bozamayacağı
temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. Görüldüğü gibi hukuk devleti olmanın gereği 'adaletli hukuk
düzeninin kurulması ve bunun sürdürülmesi' olup, bu bağlamda devlet yönetiminde
keyfiliğin değil, hukuk kurallarının egemen olmasıdır. Anayasa'nın 'Bütçenin hazırlanması ve uygulanması' başlıklı 161.
maddesinin birinci fıkrasında,' Devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri
dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları, yıllık bütçelerle yapılır.'
İkinci fıkrasında ise; 'Mali yıl başlangıcı ile merkezi yönetim bütçesinin
hazırlanması, uygulanması ve kontrolu Kanunla düzenlenir.' hükmü yer almıştır. Bu hüküm çerçevesinde çıkarılan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve
Kontrol Kanunu'nun bütçe ilkelerini düzenleyen 13. maddesinin (g) bendinde ise
' Belirli gelirlerin belirli giderlere tahsis edilmemesi esastır.' denilmek
suretiyle 'bütçenin genelliği ilkesi' ve kamu gelirlerinin belli bir kamu
hizmetine ayrılmaması 'ademî tahsis ilkesi' esas alınmıştır. Buna göre kamu
gelirlerinin tamamı devlet hazinesinde toplanarak, kamu hizmetlerinde öncelik
sırasına göre kamu gideri olarak harcanması suretiyle, bir kısım kamu
dairelerinin kendilerine ayrılan ödenek miktarını artırmaları önlenmekte,
böylece bütçe disiplini ve denetimi daha etkin bir şekilde sağlanmaktadır. Dava konusu kuralda ise, elektrik üretim şirketi veya müessesesi
ve bağlı ortaklık iştirak işletme ve işletme birimleri ile varlıklarının
özelleştirmelerinden elde edilen gelirlerin yüzde sekseninin enerji altyapı
yatırımlarında kullanılmasına, yüzde yirmisinin de hidroelektrik santralleri
yatırımına tahsis edilmesi düzenlenmekte olup Anayasa'nın 161. maddesinde
öngörülen bütçenin hazırlanması ve uygulanması ilkeleri ile yine bu madde
uyarınca verilen yetkiye istinaden çıkarılan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve
Kontrol Kanununda düzenlenen 'bütçenin genelliği ve ademî tahsis ilkelerine'
aykırı olarak belirli gelirlerin belirli giderlere tahsisi öngörülmektedir. Bu durumda kural, Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk
devletinin bir gereği olan 'kanunilik ilkesine ' açık aykırılık
oluşturmaktadır. Açıklanan nedenle dava konusu kuralın iptali gerektiği
düşüncesiyle çoğunluk kararına katılmıyorum. Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ