ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/128 Karar Sayısı : 2014/66 Karar Günü : 27.3.2014 R.G. Tarih-Sayı :
12.09.2014-29117 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR : 1- Yahyalı Sulh Ceza Mahkemesi(E.2013/128) 2- Adıyaman 2. Sulh Ceza Mahkemesi  (E.2014/10) İTİRAZLARIN KONUSU : 24.4.1969 günlü, 1163
sayılı Kooperatifler Kanunu'nun, 23.1.2008 günlü, 5728 sayılı Kanun'un 340.
maddesiyle değiştirilen ek 2. maddesinin (2) numaralı fıkrasının
Anayasa'nın 2., 10., 13. ve 48. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline
karar verilmesi istemidir. I- OLAY Kooperatif genel kurulunu olağan toplantıya çağırmamak suçundan
açılan kamu davalarında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkemeler, iptali için başvurmuşlardır. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren ek 2. maddesi şöyledir: " Ek Madde 2- (Ek:
6/10/1988 - 3476/26 md.; Değişik: 23/1/2008-5728/340 md.) 1. 8 inci maddenin üçüncü fıkrasına, 16 ncı maddenin beşinci
fıkrasına, 56 ncı maddenin altıncı fıkrasına, 59 uncu maddenin dördüncü,
altıncı, yedinci ve sekizinci fıkralarına ve 90 ıncı maddenin beşinci fıkrasına
aykırı hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri ve
memurları üç aydan iki yıla kadar hapis ve elli günden beşyüz güne kadar adlî
para cezası ile cezalandırılırlar. 2. Genel kurulu olağan toplantıya
çağırmayan yönetim kurulu üyeleri ile 2 nci maddenin dördüncü fıkrasına, 8 inci
maddenin ikinci fıkrasına, 16 ncı maddenin birinci fıkrasına, 66 ncı maddenin
ikinci fıkrasına ve 90 ıncı maddenin üçüncü fıkrasına aykırı hareket eden
kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri altı aya kadar hapis ve
otuz günden üçyüz güne kadar adlî  para cezası ile cezalandırılırlar. 3. 56 ncı maddenin ikinci ve dördüncü fıkralarına, 66 ve 67 nci
maddeye aykırı hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının denetim kurulu
üyeleri bir aydan altı aya kadar hapis ve otuz günden üçyüz güne kadar
adlî  para cezası ile cezalandırılırlar. İlgili bakanlık, kooperatifler ve üst kuruluşlarının yönetim ve
denetim kurulu üyeleri ile memurları hakkında görevlerine ilişkin olarak
işledikleri suçlardan dolayı açılan kamu davalarına katılma talebinde
bulunabilir. " B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 2., 10., 13. ve 48. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca E.2013/128 sayılı
dosyanın 11.12.2013, E.2014/10 sayılı dosyanın ise 29.1.2014 gününde yapılan
ilk inceleme toplantılarında öncelikle sınırlama sorunu görüşülmüştür. Anayasa'nın 152. maddesi ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, Anayasa
Mahkemesine yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır. İtiraz yoluna başvuran mahkemeler, Kanun'un ek 2. maddesinin (2)
numaralı fıkrasının tamamının iptalini talep etmişlerdir. Kanun'un ek 2. maddesinin (2) numaralı fıkrası, kooperatif yönetim
kurulu üyelerinin genel kurulu olağan toplantıya çağırmamaları durumu ile
Kanun'un 2. maddesinin (4) numaralı fıkrasında, 8. maddesinin (2) numaralı
fıkrasında, 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, 66. maddesinin (2) numaralı
fıkrasında ve 90. maddesinin (3) numaralı fıkrasında kendilerine yüklenen diğer
görevleri yerine getirmemeleriyle ilgili olarak ceza sorumluluklarını
düzenlemektedir. Başvuran mahkemelerin baktıkları davalar, bu görevlerden biri
olan genel kurulun zamanında toplantıya çağrılmamasıyla ilgilidir. Dolayısıyla,
itiraz konusu kuralda geçen " 2 nci maddenin dördüncü fıkrasına, 8 inci
maddenin ikinci fıkrasına, 16 ncı maddenin birinci fıkrasına, 66 ncı maddenin
ikinci fıkrasına ve 90 ıncı maddenin üçüncü fıkrasına" aykırı
hareket edildiği iddiası ile açılmış bir kamu davası bulunmamaktadır. Bu
nedenlerle esasa ilişkin incelemenin kuralda yer alan "Genel kurulu
olağan toplantıya çağırmayan yönetim kurulu üyeleri ile." ibaresiyle
sınırlı olarak yapılması gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle; A- 24.4.1969 günlü, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun,
23.1.2008 günlü, 5728 sayılı Kanun'un 340. maddesiyle değiştirilen ek 2.
maddenin (2) numaralı fıkrasının esasının incelenmesine, B- Esasa ilişkin incelemenin fıkrada yer alan "Genel
kurulu olağan toplantıya çağırmayan yönetim kurulu üyeleri ile." ibaresi
ile sınırlı olarak yapılmasına, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- BİRLEŞTİRME KARARI 24.4.1969 günlü, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun, 23.1.2008
günlü, 5728 sayılı Kanun'un 340. maddesiyle değiştirilen ek 2. maddenin (2)
numaralı fıkrasında yer alan "Genel kurulu olağan toplantıya
çağırmayan yönetim kurulu üyeleri ile." ibaresinin iptaline karar
verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin E.2014/10 sayılı
davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2013/128 sayılı dava ile
BİRLEŞTİRİLMESİNE, E.2014/10 sayılı dosyanın esasının kapatılmasına, esas
incelemenin E.2013/128 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 29.1.2014 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, Raportör Hasan Mutlu ALTUN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararlarında, "genel kurulun toplantıya
çağrılmaması" sonucunda oluşabilecek sorunların, hukuki ya da
idari nitelikteki önlemlerle giderilebileceği, buna rağmen söz konusu eylemin
ceza yaptırımına bağlanmasının ekonomik ve toplumsal hayatın gerekleriyle
örtüşmediği, bu türlü bir yaklaşımın toplumsal yaşama zarar vereceği, başka
önlemler kullanılarak elde edilebilecek olumlu sonuçlar varken hapis ve adli
para cezası içeren yaptırımların uygulanmasının ölçülü olmadığı, ekonomik ya da
ticari nitelikteki bu eylemin hapis cezasıyla yaptırım altına alınmasının Devletin
ekonomik ve ticari hayatın gelişmesiyle ilgili gerekli önlemleri alma
yükümlülüğüyle bağdaşmadığı, kooperatif genel kurulunu toplantıya çağırma
konusunda yönetim kuruluna ve gerekli durumlarda denetim kuruluna yetki
verildiği, buna karşın toplantıya çağrı yapmayan denetim kurulu üyelerine ceza
verilmezken itiraz konusu kuralla yönetim kurulu üyelerinin
cezalandırılacağının öngörülmesinin eşitlik ilkesiyle de çeliştiği belirtilerek
kuralın, Anayasa'nın 2., 10., 13. ve 48. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralla kooperatiflerde her yıl en az bir kez
yapılması zorunlu olan olağan genel kurul toplantısına çağrı yapmayan yönetim
kurulu üyelerinin altı aya kadar hapis ve otuz günden üç yüz güne kadar
adli  para cezası ile cezalandırılacakları öngörülmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde, ceza ve ceza yerine geçen güvenlik
tedbirlerine ilişkin kurallar, ceza hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa'nın
konuya ilişkin kuralları başta olmak üzere, ülkenin sosyal, kültürel yapısı,
etik değerleri ve ekonomik hayatın gereksinmeleri göz önüne alınarak saptanacak
ceza siyasetine göre belirlenir. Kanun koyucu, cezalandırma yetkisini
kullanırken toplumda kimlerin hangi eylemlerinin suç sayılacağı, bunun hangi
tür ve ölçüdeki ceza yaptırımı ile karşılanacağı, nelerin ağırlaştırıcı veya
hafifletici sebep olarak kabul edilebileceği konularında takdir yetkisine
sahiptir. Genel kurul toplantıları, kooperatiflerin varlığını
sürdürebilmesi ve yönetim kurulunun denetiminin sağlanabilmesi açısından büyük
öneme sahiptir. Kooperatifler çoğunlukla düşük ve orta gelir düzeyine sahip
kişilerin, karşılıklı güven temelinde bir araya gelerek kurdukları
ortaklıklardır. Kanun koyucu belirli gelir düzeyine sahip olan kooperatif
üyelerinin mali menfaatlerinin kötü niyetli davranışlarla ihlâl edilmesini
önlemek adına, yönetim kuruluna genel kurulu yılda en az bir kez toplantıya çağırma
görevi vermiştir. Bu şekilde kooperatifin amacına uygun yönetilip
yönetilmediğinin ve kooperatifin malvarlığı üzerindeki tasarrufların usule
uygun biçimde yapılıp yapılmadığının, genel kurulu oluşturan üyeler tarafından
etkin biçimde denetlenmesine olanak tanınmak istenmiştir. Kanun koyucunun
kooperatiflerde güven ilkesinin zedelenmesini önlemek ve ortakların mali
menfaatlerini korumak üzere, genel kurulu yılda bir kez olağan toplantıya
çağırmayan yönetim kurulu üyeleri hakkında hapis ve adli para cezası içeren
yaptırım öngörmesi takdir yetkisi kapsamında olup kuralın hukuk devleti
ilkesiyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır. Diğer taraftan, Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen " kanun
önünde eşitlik ilkesi " hukuksal durumları aynı olanlar için söz
konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik
ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme
bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını
önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı
kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Kanun
önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına
gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı
hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik
ilkesi zedelenmez. Kanun'da, yönetim kurulu ve denetim kurulu arasında bir astlık ya
da üstlük ilişkisine yer verilmemiştir. Ancak bu durum iki organın birbirine
eşit olduğu anlamına gelmemektedir. Kooperatiflere özgü işbölümü esaslarına
göre her iki organa farklı işlev ve statüler tanınmıştır. Bu durumuyla her iki
organın birbiriyle eşit değil, birbirini tamamlayıcı statüde olduklarını kabul
etmek gerekir. Dolayısıyla farklı hukuksal konumda bulunan kişiler
hakkında farklı kuralların uygulanmasını öngören itiraz konusu kuralda eşitlik
ilkesine aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 13. ve 48. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. VII- SONUÇ 24.4.1969 günlü, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun, 23.1.2008
günlü, 5728 sayılı Kanun'un 340. maddesiyle değiştirilen ek 2. maddesinin (2)
numaralı fıkrasında yer alan "Genel kurulu olağan toplantıya
çağırmayan yönetim kurulu üyeleri ile." ibaresinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 27.3.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ