ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/29 Karar Sayısı : 1975/32 Karar Tarihi:4/3/1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : Ağrı
Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 18.5.1974 günlü, 14890
mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin
50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı” hakkındaki Kanun” un 2. maddesinin
(B) bendinin Anayasaya aykırı olduğundan iptali istemidir. I - OLAY : Sanıkların Türk Ceza Kanununun 495. ve 497. maddeleri uyarınca
cezalandırılmaları isteği ile Ağrı Ağır Ceza Mahkemesinde açılan davanın yapılmakta
olan duruşmasında sanıklar vekili, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)
bendinin Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmüş, Mahkeme, ileri sürmenin ciddi
olduğu kanısına vararak iptali için Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü,
44 sayılı Kanunun 27. maddeleri uyarınca itiraz yolu ile Anayasa Mahkemesine
başvurulmasına karar vermiştir. II. İTİRAZIN GEREKÇESİ : İtirazın gerekçesi özeti şöyledir : 1803 sayılı Af Yasasının 5. maddesinin (A) bendini biçim yönünden
iptal etmiş olan Anayasa Mahkemesinin 2.7.1974 günlü, 19/31 sayılı iptal
kararında açıklanan Anayasaya aykırılık nedenleri, Af Kanununun 2. maddesinin
(B) bendi için de geçerli olduğundan, Mahkemenin bakmakta olduğu davada
uygulanacak Türk Ceza Kanunun 495. ve 497 nci maddeleri bakımından Af Kanunun
2/B maddesinin iptali istenmiştir. III- YASA METİNLERİ : 1- Dava konusu Yasa kuralları : a) 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendi
şöyledir: “B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210, 212,
213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin 1
nci bendinde ve 406,407,414/1, 415,416/2-3,491,492,493,495,496,497,498,499,500,503
ve 510 ncu maddeleriyle, Askeri Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerinde
gösterilen suçları işleyenler hakkında ilgili maddede öngörülen Devlet zararı
önceden ödenmek, tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartiyle bu maddenin (A)
bendi hükmü uygulanır.” b) Türk Ceza Kanununun 495. ve 497. maddeleri şöyledir: “Madde 495.- Her kim, menkul bir malın zilyedini veya cürüm
mahallinde bulunan bir başkasını cebir ve şiddet kullanarak veya şahsen veya
malen büyük bir tehlikeye düşüreceği beyanı ile tehdit ederek o malı teslime
yahut o malın kendi tarafından zaptına karşı sükut etmeye mecbur kılarsa on
senden yirmi seneye kadar ağır hapis cezasına mahkum olur. Bir malın yağması esnasında veya akabinde fiili icra veya itham
etmek veya malı kaçırmak yahut kendisini veya şarikini cezadan kurtarmak için
mal sahibine veya vaka mahalline gelen başkasına karşı cebir veya şiddet veya
tehdit icra eden kimse hakkında da aynı ceza hükmolunur.” “Madde 497.- Yukarıdaki maddelerde beyan olunan cürümler,
geceleyin veya silâh ile tehdit ederek işlenirse onbeş seneden yirmi seneye
kadar ağır hapis cezası verilir. Bu fiiller, yok kesmek suretiyle veya içlerinden velev birisi
görünür şekilde silâhlı bulunan ikiden ziyade kimseler yahut kıyafetini tebdil
etmiş olan şahıslar tarafından işlenirse ağır hapis cezası yirmi seneden aşağı
olamaz.” 2- Dayanılan Anayasa kuralları : Anayasa’nın 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: Millet Meclisi Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse,
her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma
komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur.
Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce
kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek
zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul
edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV. İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi, 4.3.1975 gününde toplanmış ve İçtüzüğün 15.
maddesi uyarınca yaptığı ilk incelemede aşağıdaki sorunlar üzerinde durmuştur: 1- Anayasa Mahkemesinin itirazı inceleme görevli ve yetkili olup
olmadığı sorunu: Suç ve cezaların affı hakkındaki kanunların Anayasaya uygunluk
denetiminin, daha önceki kararlarda ve bu meyanda 21.1.1975 sayı: 15125 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanan 28.11.1974 günlü, Esas:1974/34, Karar: 1974/50 sayılı
kararda açıklanmış bulunan nedenlerle Anayasa Mahkemesi’nin görev ve yetkisine
girdiği sonucuna varılmıştır. Şahap Arıç ve Halit Zarbun bu görüşe karşı oyda
bulunmuşlardır. 2- İncelemenin sınırlandırılması sorunu: Anayasanın 151. ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkındaki 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri gereğince bir davaya
bakmakta olan mahkeme ancak o dava sebebiyle uygulayacağı yasa hükümlerinin
iptali için Anayasa Mahkemesine başvurabilir. İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin elindeki davada C.Savcılığı
iddianamesi Türk Ceza Kanununun 495. ve 497. maddelerini kapsamakta, son
soruşturma ise 497. maddeden açılmış bulunmaktadır. Mahkeme uygulayacağı
maddeyi kararında açıkça göstermiş olmakla beraber, olayın niteliğine göre
uygulanma durumunda olan madde Türk Ceza Kanunun 497. maddesidir. 1803 sayılı Af Yasasının 2. maddesinin (B) bendinde Türk Ceza
Kanunun 497. maddesi gibi gerek bu kanunun ve gerek Askeri Ceza Kanununun daha
bir çok maddeleri yer almıştır. Bu nedenlerle esas inceleme Mahkemenin olayda
uygulama durumunda olduğu Türk Ceza Kanununun 497. maddesi ile
sınırlandırılmalıdır. Nihat O.Akçakayalıoğlu incelemenin Af Yasasının 2. maddesinin
(B) bendinin tümü yönünden yapılması gerektiği yolunda karşıoyda bulunmuştur. Diğer yönden; itiraz yoluna başvuran Mahkemece bu davada iptal
isteğine konu edilen 1803 sayılı Af Yasasının 2. maddesinin (B) bendi Türk Ceza
Kanununun 495. ve 497. nci maddeleri yönünden 28.1.1975 gününde Esas: 1974/56,
Karar: 1975/8 sayılı kararla iptal edilmiş bulunduğundan, bu madde bakımından
işin esasının incelenmesine gerek kalmadığından bu konuda yeniden bir karar
verilmesine olanak yoktur. V- SONUÇ : 1- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi
içinde bulunduğuna Şahap Arıç ve Halit Zarbun’un karşıoylariyle ve oyçokluğu
ile; 2- Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza
Kanununun 497. maddesiyle sınırlı olarak incelenmesine Nihat
O.Akçakayalıoğlu’nun incelemenin (B) bendinin tümü yönünden yapılması gerektiği
yolundaki karşıoyu ile ve oyçokluğu ile; 3- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendi Anayasaya
uygunluk denetiminden geçirilerek Türk Ceza Kanununun 495. ve 497. maddeleri
yönünden iptaline 28.1.1975 gününde Esas: 1974/56, Karar: 1975/8 sayı ile karar
verilmiş bulunduğundan bu konuda yeniden karar verilmesine yer olmadığına
oybirliği ile; 4.3.1975 gününde karar verildi. Başkan Muhittin TAYLAN Başkanvekili Kâni VRANA Üye Kemal BERKEM Üye Şahap ARIÇ Karşıoy ilişik Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih
  ÇEBİ Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI Görev sorununa ilişkin karşıoy: İlk inceleme evresinde 1803 sayılı Af Kanuna ait Anayasaya
aykırılık itirazının incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevi içinde olmadığı
ileri sürülmüş ise de bu itiraz Anayasa Mahkemesince çoğunlukla reddedilmiştir. İtirazın konusu 1803 sayılı Af Kanunun bir maddesine ilişkindir.
Anayasamızda yasama meclislerinin af yetkisinin Kanun niteliğinde olmayıp karar
niteliğinde olduğu açıklanmıştır. (Anayasa M.64). Bu iki mefhumun hukuki
sonuçları çok farklıdır. Zira, Anayasa, kanunları Anayasaya uygunluk denetimine
tabi tuttuğu halde kararları bu denetime tabi tutmamış; ancak bu denetime tabi
tutmak istemediği kanun maddelerini ve bu denetime tabi tutmak istediği
kararları Anayasa’nın çeşitli maddelerinde göstermiştir. (Anayasa m.65,81 de
olduğu gibi). Bu nedenledir ki Anayasa’nın 64. maddesinde karar şeklinde
kullanacağı açıklanan af yetkisi, Anayasada istisnai bir hüküm bulunmadığından
Kanun şeklinde tasarruf edilemez. Aksi görüşün kabulü, yasama meclisinin
takdirine bırakılmış olan af yetkisi Anayasa Mahkemesinin takdirine verilmiş
olur. Kanun yapma prosedürüne uymak mecburiyeti varsa o prosedüre riayet
edilir, fakat bu af tasarrufu, sırf bu sebeple kanun niteliği almaz. Zira, af
yetkisinin karar niteliği bir anayasal niteliktir. Anayasada bu hususta
istisnai bir hüküm olmadıkça bu nitelik değişmiş kabul edilemez. Anayasada
karar şeklinde kullanılacağı gösterilen bir yetkinin evvelden beri kanun
şeklinde kullanılmış olması da neticeyi değiştirmez. Açıklanan nedenlerle itirazın incelenmesi Anayasa Mahkemesi’nin
görevi dışında kaldığından bu itirazın tetkikini Anayasa Mahkemesi’nin görevi
içinde kabul eden karara karşıyım. Üye Şahap
  ARIÇ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun görevle ilgili görüşlerine
katılmıyorum. Üye Halit ZARBUN