ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/29 Karar Sayısı : 2006/24 Karar Günü : 22.2.2006 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 27.07.2006 - 26241 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Hamur Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZ DAVASININ KONUSU: 4.7.1934 günlü, 2559
sayılı “Polis Vazife ve Selâhiyet Kanunu'nun 4771 sayılı Yasa ile Değiştirilen
9. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “…usulüne göre verilmiş hakim
kararı…” ibaresinin Anayasa'nın Başlangıcı ile 6., 8., 9., 20. ve 125.
maddelerine aykırılığı savı ile iptali istemidir. I. OLAY Karayolu üzerinde arama yapılmasına izin verilmesi için yapılan
başvuruyu inceleyen Mahkeme, itiraz konusu ibareyi Anayasa'ya aykırı görerek
iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4.7.1934 gün ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Selâhiyet Kanunu'nun
3.8.2002 günlü, 4771 sayılı Yasa'nın 10. maddesi ile değiştirilen ve iptali
istenilen ibareyi de içeren 9. maddesi şöyledir: “Madde 9- Polis, millî güvenlik ve
kamu düzeninin, genel sağlık ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve
hürriyetlerinin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, taşınması veya
bulundurulması yasak olan her türlü silâh, patlayıcı madde veya eşyanın tespiti
amacıyla usulüne göre verilmiş hakim kararı veya bu sebeplere
bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde mahallin en büyük mülkî
amirinin vereceği yazılı emirle; A) 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu kapsamına
giren toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin yapıldığı yerde veya yakın çevresinde, B) Özel hukuk tüzel kişileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşları veya sendikaların genel kurul toplantılarının yapıldığı yerin yakın
çevresinde, C) Halkın topluca bulunduğu veya toplanabileceği yerlerde, D) Öğretim ve eğitim özgürlüğünün sağlanması için her derecede
öğretim ve eğitim kurumlarının ve 20nci maddenin ikinci fıkrasının (A)
bendindeki koşula uygun olarak girilecek üniversite, bağımsız fakülte veya
bağlı kurumların içinde, bunların yakın çevreleri ile giriş ve çıkış
yerlerinde, E) Umumî veya umuma açık yerlerde veya öğrenci yurtlarında ve
eklentilerinde, F) Yerleşim yerlerinin giriş ve çıkışlarında G) Her türlü toplu taşıma ve seyreden taşıt araçlarında Suçun önlenmesi amacıyla kişilerin üstlerini, araçlarını,özel
kağıtlarını ve eşyasını arar; suç unsurlarına el koyar ve evrakı ile birlikte
Cumhuriyet savcılığına tevdî eder. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu ile diğer kanunlara göre suç iz,
eser, emare veya delillerinin tespiti veya faillerinin yakalanması amacıyla
polis tarafından yapılacak aramalar için de usulüne göre verilmiş hakim kararı
veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, diğer
kanunlarda yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmalıdır. 5680 sayılı Basın Kanunu kapsamına giren basılı eserlerin arama ve
zaptı, genel hükümlere tâbidir.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda Anayasa'nın Başlangıcı ile 6., 8., 9., 20. ve
125. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in
katılmalarıyla 24.4.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Anayasa'nın 20. maddesindeki düzenlemenin adlî
aramalara ilişkin olduğu, 2559 sayılı Yasa'nın 9. maddesindeki aramanın ise,
suçun işlenmesi üzerine yargılama önlemlerinden adlî aramadan farklı
nitelikteki önleme araması olduğu, bu açıdan idari işlem niteliği taşıdığı
belirtilerek, bu aramalarda hakim kararı aranmasına ilişkin kuralın Anayasa'nın
Başlangıç'ı ile 6., 8., 9., 20. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2559 sayılı Yasa'nın 9. maddesinde polisin, millî güvenlik ve kamu
düzeninin, genel sağlık ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve
hürriyetlerinin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, taşınması veya
bulundurulması yasak olan her türlü silâh, patlayıcı madde veya eşyanın tespiti
amacıyla usulüne göre verilmiş hakim kararı veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde mahallin en
büyük mülkî amirinin vereceği yazılı emirle suçun önlenmesi amacıyla arama
yapabileceği öngörülmüştür. Anayasa'nın 20. maddesi gereğince özel hayatın gizliliği esastır.
Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine milli güvenlik, kamu düzeni, suç
işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın korunması veya
başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına
bağlı olarak, usulüne göre verilmiş hakim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere
bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış
merciin yazılı emri bulunmadıkça dokunulamaz. Özel yaşamın dokunulmazlığı temel haklardandır ve bu niteliği
nedeniyle insan haklarına ilişkin beyanname ve sözleşmelerde yer almış, tüm
demokratik ülkelerin mevzuatlarında açıkça belirlenen istisnalar dışında
Devlete, topluma ve diğer kişilere karşı korunmuştur. İnsan Hakları Evrensel Bildirisinin 12. maddesinde “Hiç
kimse özel hayatı, ailesi, konutu veya yazışması konusunda, keyfî karışmalara,
şeref ve şöhretine karşı saldırılara maruz bırakılamaz. Herkesin bu saldırı ve
karışmalara karşı yasa ile korunmaya hakkı vardır.” , Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesi'nin 8. maddesinde de, “1. Herkes özel hayatına ve
aile hayatına…saygı gösterilmesi hakkına sahiptir; 2. Bu hakkın kullanılmasında
bir kamu otoritesi tarafından müdahale, demokratik bir toplumda ancak ulusal
güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, dirlik ve düzenliğin
korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın ve ahlâkın veya başkalarının
hak ve özgürlüklerinin korunması için zorunlu olan ölçüde ve yasayla öngörülmüş
olmak koşuluyla sözkonusu olabilir” denilerek özel yaşamın
dokunulmazlığı sağlanmıştır. 3.10.2001 gün ve 4709 sayılı Yasayla Anayasa'nın 20.
maddesindeki “Adlî soruşturma ve kovuşturmanın gerektirdiği istisnalar
saklıdır” tümcesi madde metninden çıkarılmış, değişiklik gerekçesinde
de belirtildiği gibi, bu hak ve özgürlüklerle ilgili özel sınırlar, Avrupa
İnsan Hakları Sözleşmesinde öngörülen esaslar çerçevesinde açık olarak
belirlenmiştir. Anayasa'nın 20. maddesine göre, bir kişinin üstünün ve özel
eşyasının aranması için hakim kararının ve gecikmesinde sakınca bulunan
hallerde kanunla yetkili kılınan merciin yazılı emrinin yirmi dört saat içinde
hakimin onayına sunulması zorunluluğu ve özel sınırlama nedenlerinin varlığının
şart kılınmasıyla, özel yaşam alanının korunması güçlendirilmiştir. Anayasa'nın 20. maddesi, 3.10.2001 gün ve 4709 sayılı Yasa ile
yapılan değişiklik çerçevesinde sadece adlî aramalarda değil, özel yaşama
müdahale oluşturan tüm aramalarda uygulanma olanağına sahiptir. Bu nedenle de
madde ile öngörülen hakim kararı güvencesinden önleme aramalarının istisna
tutulduğu düşünülemez. Kaldı ki, iptali istenilen kuralın 3.8.2002 gün ve 4771
sayılı Yasa ile Anayasa'nın 20. maddesindeki değişikliğe koşut olarak maddeye
eklendiği anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 20.
maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. İptali istenen kuralın Anayasa'nın Başlangıcında yer alan
kuvvetler ayrılığı ilkesi ve 6., 8., 9. ve 125. maddeleri ile ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 4.7.1934 günlü, 2559 sayılı “Polis Vazife ve Selâhiyet Kanunu”nun
4771 sayılı Yasa ile değiştirilen 9. maddesinin birinci fıkrasında yer alan
“... usulüne göre verilmiş hâkim kararı...” ibaresinin, Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, 22.2.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT