ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2000/10 Karar Sayısı : 2000/47 Karar Günü : 2.11.2000 Resmi Gazete Tarih/Sayı:18.09.2002/24880 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 1. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 27.7.1967 günlü, 926 sayılı
"Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu"na 4376 sayılı Yasa'nın 7.
maddesi ile eklenen Ek Geçici Madde 73'de yer alan "...31.12.1984 tarihi
ile..." ibaresinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Hava Kuvvetleri Komutanlığı'nda Hv. Per. Kd. Bçvş. rütbesiyle
görev yaparken isteğiyle 5.3.1984 günü, 2. derecenin 5. kademesi üzerinden emekliye
ayrılan davacının, emekli intibakının 1. dereceye yükseltilmesi istemini
reddeden Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü işlemine karşı açtığı davada, 926
sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu'na 4376 sayılı Yasa ile eklenen
Ek Geçici Madde 73'de yer alan "...31.12.1984 tarihi ile" ibaresinin
Anayasa'ya aykırılık savını ciddî bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 27.7.1967 günlü, 926 sayılı "Türk Silahlı Kuvvetleri Personel
Kanunu"na 4376 sayılı Yasa'nın 7. maddesi ile eklenen ve itiraz konusu
ibareyi de içeren Ek Geçici Madde 73 şöyledir: "EK GEÇİCİ MADDE 73.- Türk Silahlı Kuvvetlerinden 31.12.1984
tarihi ile 3.7.1992 tarihleri arasında emekli, adi malullük veya vazife
malullüğü aylığına müstehak olarak ayrılan astsubaylar ile bunlardan dolayı
kendilerine dul ve yetim aylığı bağlananların emekli aylıkları, bu Kanunun ek
25 inci maddesinde öngörülen şartları haiz olmak kaydıyla, aylık almakta
oldukları gösterge rakamından az olmamak üzere 1 inci derecenin gösterge
rakamlarına yükseltilir. Ancak, bunlara geçmişe yönelik aylık ve ikramiye farkı
ödenmez." B- Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralı şöyledir: "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,
Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU,
Aysel PEKİNER, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY ve Tülay TUĞCU'nun
katılmalarıyla 29.2.2000 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Mahkeme başvuru kararında özetle, 926 sayılı Türk Silahlı
Kuvvetleri Personel Kanunu'na 3815 sayılı Yasa ile eklenen ve 3.7.1992 günü
yürürlüğe giren Ek 25. madde ile, VIII sayılı aylık gösterge tablosunun 2.
derecesinde yer alan astsubayların, sicil notu ortalamasına bağlı olarak 1.
dereceye yükselmelerine olanak tanındığını, aynı şekilde 926 sayılı Kanun'a
29.7.1998 günlü 4376 sayılı Yasa ile eklenen Ek Geçici 73. madde ile de
31.12.1984 tarihi ile 3.7.1992 tarihleri arasında emekli olan astsubaylar ile
bunların dul ve yetimlerinin emekli aylıklarının, Ek 25. maddedeki koşulların
varlığına bağlı olarak 1. dereceye yükseltilmesinin öngörüldüğünü, bu durumda,
aynı konumda bulunmalarına karşın 31.12.1984 tarihinden önce emekli olanlarla
31.12.1984 tarihinden sonra emekli olanlar arasında farklılık meydana
getirilmesinin eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğunu ileri sürerek kuralın
iptalini istemiştir. Subay ve astsubayların özlük hakları, askeri hizmetlerin niteliği
gözönüne alınarak 27.7.1967 günlü ve 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri
Personel Kanunu'yla düzenlenmiştir. 926 sayılı Kanun'a, 4376 sayılı Yasa'nın 7.
maddesi ile eklenen Ek Geçici 73. maddeyle, 31.12.1984 - 3.7.1992 tarihleri
arasında emekli olan astsubaylar ile, dul ve yetimlerinin emekli aylıklarının,
belli koşulların varlığına bağlı olarak 1. derecenin gösterge rakamlarına
yükseltilmesi öngörülmektedir. 657 sayılı Kanun'un 243 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile
yeniden düzenlenen 37. maddesine göre, eğitim durumları, hizmet sınıfları ve
görev unvanları itibariyle en çok yükselebilecekleri derecenin 4. kademesine
gelen memurlara sicil notuna bağlı olarak, kadro şartı aranmaksızın bir üst
dereceye yükselme olanağı tanınmış, 243 sayılı KHK'nin 57. maddesi uyarınca
31.12.1984 tarihinde yürürlüğe giren bu kuralın, benzer durumda olan silahlı
kuvvetler mensubu astsubaylar yönünden ortaya çıkardığı eşitsizliğin
giderilebilmesi için 3.7.1992'de yürürlüğe giren 17.6.1992 günlü, 3815 sayılı
Yasa'yla 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu'na eklenen ek 25.
maddeyle daha önce 1. dereceye yükselmesi mümkün olmayan astsubayların da 657
sayılı Kanun'un 37. maddesiyle tanınan hakka paralel olarak, 1. dereceye
yükselebilmeleri sağlanmıştır. Ancak, 657 sayılı Yasa'nın 37. maddesinin yürürlüğe girdiği
31.12.1984 ile 3815 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği 3.7.1992 tarihleri
arasında emekli olan astsubaylar bu olanaktan yararlanamadıklarından aradaki
farklılığın giderilebilmesi için dava konusu Ek Geçici 73. madde ile bu iki
tarih arasında (31.12.1984 - 3.7.1992) 2. dereceden emekli olan ve Ek 25.
maddedeki koşulları taşıyan astsubayların emekli aylıklarının da 1. dereceye
yükseltilmesi öngörülmüştür. Böylece, 657 sayılı Yasa'nın yeniden düzenlenen
37. maddesinin yürürlüğe girdiği 31.12.1984 tarihi ile 3.7.1992 tarihi arasında
926 sayılı Yasa'ya göre emekli olan astsubaylarla, 657 sayılı Yasa uyarınca
emekli olanlar arasındaki farklılık giderilmiştir. Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesine,
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre, herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar. "Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik
öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar
karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi
yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Personel hukukunda, kamu görevinin gerektirdiği statüler
düzenlenirken özellikleri gereği kimi uygulamaların belli bir tarihten
başlatılması doğal olduğundan eşitlik karşılaştırmasının da bu tarih esas
alınarak yapılması gerekir. Bu durumda, 31.12.1984 tarihinden sonra emekli
olanlar arasında ayırım yapılmadığından eşitlik ilkesine aykırılık yoktur. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibare, Anayasa'nın 10.
maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 27.7.1967 günlü, 926 sayılı "Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel
Kanunu"nun 4376 sayılı Yasa ile eklenen Ek Geçici 73. maddesinde yer alan
"...31.12.1984 tarihi ile..." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve itirazın REDDİNE, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI ile Ali HÜNER'in
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2.11.2000 gününde karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN KARŞIOY
YAZISI Davacının, astsubay başçavuş rütbesinde iken 5.3.1984 tarihinde 2.
derecenin 5. kademesinden isteğiyle emekli olduğu, 2.3.1999 tarihinde T.C.
Emekli Sandığı'na başvurarak 926 sayılı Yasa'ya 4376 sayılı Yasa ile eklenen ek
geçici 73. maddesi uyarınca 1. dereceye intibakının yapılmasını istediği,
hakkında tesis edilen olumsuz işlem üzerine açtığı davada ileri sürdüğü
Anayasa'ya aykırılık savını ciddi bulan Ankara 1. İdare Mahkemesi'nin,
31.12.1984 tarihinden önce emekli olan astsubaylar ile bu tarihten sonra emekli
olanlar arasında farklılık meydana geldiğinden eşitlik ilkesine aykırı bulunan
ek geçici 73. maddede yer alan "31.12.1984 tarihi ile" ibaresinin
iptali istemiyle başvurduğu anlaşılmaktadır. 926 sayılı Yasa'ya 4376 sayılı Yasa ile eklenen ek geçici 73.
maddede, Türk Silahlı Kuvvetlerinden 31.12.1984 ile 3.7.1992 tarihleri arasında
emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığına müstehak olarak ayrılan
astsubayların ek 25. maddede öngörülen şartları haiz olmak kaydıyla 1.
derecenin gösterge rakamlarına yükseltilecekleri kuralı yer almaktadır. Personel mevzuatının esasını teşkil eden 657 ve 926 sayılı
Yasalarda, yürürlüğe girdikleri tarihlerden itibaren zaman zaman ve sık
aralıklarla, personelin ve uygulayıcıların kolaylıkla takip edemeyecekleri
türde çok büyük değişiklikler yapıldığı bilinin bir gerçektir. Bu bağlamda 926
sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 137. maddesinde, subay ve
astsubay, uzman çavuş ve uzman jandarma çavuşlarının aylıklarının, rütbe ve
rütbedeki kademe esasına göre tesbit edileceği, en düşük gösterge rakamının 100
ve en yükseğinin 1.000 olduğu, bu tavan ve taban rakamları arasında personelin
rütbe ve kıdemlerine ait gösterge rakamlarının özel kanunla tesbit edileceği
belirtilmiş, ancak madde metninde yer alan özel kanun, 1327 ve 1323 sayılı
Kanunların yürürlüğe girmesine kadar çıkarılamamıştır. 926 sayılı Türk Silahlı
Kuvvetleri Personel Kanunu'nda köklü değişiklikler yapan 31.7.1970 gün ve 1323
sayılı Kanun'la 926 sayılı Kanun'un 137. maddesi değiştirilerek Silahlı
Kuvvetler Personeli için gösterge tabloları getirilmiş, astsubaylar hakkındaki
gösterge tablosu da Ek-8 sayılı cetvelde gösterilerek, astsubay kıdemli
başçavuşların en fazla 4. dereceye yükselebilecekleri kabul edilmiştir. Daha
sonra 3.7.1975 gün ve 1923 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle 926 sayılı
Kanun'un 137. maddesine ekli 8 sayılı cetvel değiştirilerek astsubay kıdemli
başçavuşlar 2. dereceye yükseltilmişlerdir. Davacı da 5.3.1984 tarihinde 2. derecede iken emekli olmuştur. 29.11.1984 günlü, 243 sayılı KHK'nin 2. maddesi ile 657 sayılı
Kanun'un 37. maddesi yeniden düzenlenerek Devlet memurlarının azami
yükselebilecekleri derecelerin dördüncü kademesinden aylık almaya hak kazanan
ve son altı yıllık sicil ortalaması doksan ve daha yukarı olanlardan son sicil
notu olumlu bulunanların kazanılmış hak aylıkları, kadro şartı aranmaksızın bir
üst dereceye yükseltilmiştir. Bu yönde bir düzenleme, 926 sayılı Yasa'da uzun
süre yapılmamış, 17.6.1992 günlü, 3815 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle 926 sayılı
Kanun'un 137. maddesine ekli 8 sayılı cetvelde değişiklik yapılarak astsubay
başçavuşların 1. dereceye yükselmeleri sağlanmış, bu Kanun'un 5. maddesiyle
eklenen Ek-23,24 ve 25. maddelerinde, astsubaylıktan subaylığa geçenlerin,
astsubay iken fakülte ve yüksekokulu bitirenlerin ve ayrıca 2. derece için
öngörülen 3. ve daha sonraki kademelerden aylık alanların son altı yıllık sicil
notu ortalaması yüzde doksan olanların bulundukları aylık gösterge tablosunda
1. dereceye yükselebilecekleri, aynı Kanun'un 6. maddesiyle eklenen ek geçici
59. ve 60. maddelerinde de, Ek-23 ve Ek-24. maddelerdeki şartları taşıyanlardan
evvelce emekli olanların getirilen olanaktan yararlanacakları kabul edilmiş,
ancak Ek-25. maddenin sadece görevde olanları kapsaması ve bunların
emekliliklerine de yansıyacağı yönünde ek geçici 59. ve 60. maddelerde olduğu
gibi bir hüküm bulunmaması nedeniyle 137. maddeye ekli 8 sayılı cetvele tabi
olup daha önce 2. dereceden emekli olan astsubaylar ile Ek-25. madde kapsamında
1. dereceye yükseltilmiş olanlar arasında emeklilik aylık göstergeleri ve
emekli maaşları yönünden önemli ölçüde bir farklılık ortaya çıkmıştır. Bu
farklı durumun düzeltilmesi amacıyla, 926 sayılı Yasa'nın bazı maddelerini
değiştiren 4376 sayılı Yasa çıkarılmıştır. Bu Yasa'nın 7. maddesiyle eklenen ek
geçici 73. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetleri'nden 31.12.1984 ile 3.7.1992
tarihleri arasında emekli aylığına müstehak olarak ayrılan astsubaylar ile
bunlardan dolayı kendilerine dul ve yetim aylığı bağlananların emekli aylıklarının,
bu Kanun'un ek 25. maddesinde öngörülen şartları haiz olmak kaydıyla 1.
derecenin gösterge rakamlarına yükseltileceği kabul edilmiştir. Böylece
31.12.1984 ile 3.7.1992 tarihleri arasında emekli olanlarla 3.7.1992 tarihinden
sonra emekli olan astsubayların emekli aylıklarında eşitlik sağlanmış,
31.12.1984 tarihinden sonra emekli olan tüm astsubay başçavuşların 1. dereceden
emekli aylığı almaları olanağı getirilmiş iken 243 sayılı KHK'nin yürürlük
tarihi olan 31.12.1984 tarihinden önce emekli olan astsubaylar bu haktan
yararlandırılmayarak farklı uygulamalar yaratılarak Anayasa'nın 10. maddesinde
öngörülen eşitlik ilkesi çiğnenmiştir. Aynı rütbe ve statüde bulunan astsubay
başçavuşlardan 31.12.1984 tarihinden evvel emekli olanlarla bu tarihten sonra
emekli olanlar farklı derece ve kademeden emekli aylığı alacaklardır. Anayasa
Mahkemesi kararlarına göre, yasa önünde eşitlik ilkesi, hukuksal durumları aynı
olanların yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını gerektirir. Bu
ilkeyle aynı hukuksal durumda bulunan kişilerin ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. İtiraza konu edilen ek geçici
73. maddede yer alan "31.12.1984 tarihi ile" ibaresi, aynı hukuksal
durumda bulunan astsubay başçavuşlar arasında eşitsizlik yarattığından
Anayasa'nın 10. maddesine ve ayrıca sosyal hukuk Devleti ilkesiyle
bağdaşmadığından Anayasa'nın 2. maddesine de aykırılık oluşturduğundan iptaline
karar verilmesi gerekirken, Anayasa'ya aykırı görülmeyerek iptal isteminin
reddine karar verilmiş olduğundan çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Yalçın ACARGÜN Üye Ali HÜNER