ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2000/74 Karar Sayısı : 2004/9 Karar Günü : 10.2.2004 Resmi Gazete tarih/sayı: 11.5.2004/25459 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEMELER: 1- Van 1. Asliye Hukuk Mahkemesi (Esas:2000/74) 2- Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi (Esas:2000/79) İTİRAZLARIN KONUSU : 4.2.1924 günlü, 406 sayılı
Telgraf ve Telefon Kanunu'nun Ek 18. maddesinin sonuna 4502 sayılı Kanun'un 12.
maddesi ile eklenen fıkrada yer alan “...sabit ücret...” sözcüklerinin
Anayasa'nın 5., 22. ve 56. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Bakılmakta olan davalarda, 406 sayılı Yasa'nın Ek 18. maddesinin
sonuna 4502 sayılı Yasa ile eklenen fıkrada yer alan “...sabit ücret...”
sözcüklerinin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler iptali için
başvurmuşlardır. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu'nun Ek 18. maddesinin sonuna
4502 sayılı Kanun'un 12. maddesi ile eklenen ve itiraz konusu sözcükleri de
içeren fıkra şöyledir: “Bir iş ve hizmetin karşılığı olarak alınan ücret; abonman
ücreti, sabit ücret, konuşma ücreti, hat kirası ve benzeri
kira, ücretler ve bunlar gibi değişik ücret kalemlerinden birisi veya birkaçı
olarak tespit edilebilir.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararlarında itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 5., 22. ve
56. maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME VE SINIRLAMA SORUNU Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 8. maddesi uyarınca, 2000/74 esas
sayılı dosyaya ilişkin 26.10.2000 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısı
sonunda, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
geçilmesine, E:2000/79 sayılı dosyanın 23.11.2000 tarihinde yapılan ilk
incelemesinde ise öncelikle sınırlama sorunu üzerinde durulmuş, Anayasa'nın
152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'ne itiraz yoluyla
yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada
uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlı olduğundan, Bursa 1. Asliye Ticaret
Mahkemesi tarafından yapılan başvuru sonucunda, 4.2.1924 günlü, 406 sayılı
Telgraf ve Telefon Kanunu'nun Ek 18. maddesinin sonuna, 4502 sayılı Yasa ile
eklenen fıkraya ilişkin esas incelemenin, fıkradaki Mahkemenin uygulayacağı
kural olan ‘...sabit ücret...' sözcükleriyle sınırlı olarak yapılmasına, işin
esasına geçilmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Birleştirme Kararı 4.2.1924 günlü, 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu'nun Ek 18.
maddesinin sonuna, 4502 sayılı Yasa'nın 12. maddesi ile eklenen fıkrada yer
alan ‘ ...sabit ücret...' sözcüklerinin iptali istemiyle yapılan
itiraz başvurusuna ilişkin dava dosyalarının aralarındaki hukuki irtibat
nedeniyle 2000/79 esas sayılı dosyanın 2000/74 esas sayılı dosya ile
BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2000/74 esas sayılı
dosya üzerinden yürütülmesine, 10.2.2004 gününde oybirliği ile karar
verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu İtiraz başvurularında, ücretin bir emek veya hizmet karşılığı
olarak alınan parayı ifade ettiği, mobil telefon abonelerinden alınan aylık
sabit ücretin herhangi bir emek veya hizmet karşılığı olmadığı, yasa çıkarma
yetkisine dayanılarak hiçbir karşılığı olmaksızın sabit ücret adı altında bedel
alınmasının temel hak ve özgürlükleri ekonomik yönden engelleyeceği, kişinin
kendisine verilecek hizmetin ne olduğunu ve karşılığı ücretin nasıl
belirlendiğini bilme hakkının bulunduğu, Devletin tüketicileri aşırı fiyata
karşı koruması gerektiği, herkesin haberleşme özgürlüğüne, sağlıklı ve dengeli
bir çevrede yaşama hakkına sahip bulunduğu, Anayasa'nın 5. maddesine göre,
Devlete düşen görevin bu engelleri ortadan kaldırmak olduğu, aylık sabit
ücretin telefondan yararlanma olanaklarını azaltması nedeniyle Anayasa'nın 22.
maddesinde yer alan haberleşme hürriyetini de kısıtladığı, bu nedenlerle, 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu'nun Ek 18. maddesinin sonuna 4502 sayılı Yasa
ile eklenen fıkrada yer alan “ ...sabit ücret...” sözcüklerinin
Anayasa'nın 5., 22. ve 56. maddelerine aykırılık oluşturduğu ileri sürülmüştür. 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu'nun Ek 18. maddesinin sonuna
4502 sayılı Yasa ile eklenen fıkrada, “ Bir iş ve hizmetin karşılığı olarak
alınan ücret; abonman ücreti, sabit ücret, konuşma ücreti hat kirası ve benzeri
kira, ücretler ve bunlar gibi değişik kalemlerden birisi veya birkaçı olarak
tesbit edilebilir” denilmektedir. Anayasa'nın 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve
mutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti
ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve
sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için
gerekli şartları hazırlamaya çalışmak Devletin temel amaç ve görevleri arasında
sayılmıştır. Bu maddeyle kişinin hak ve hürriyetlerini engelleyen sınırları
kaldırarak refahını gerçekleştiren ve güvence altına alan bir devlet
tanımlanırken, kişinin özgürleştirilmesi amacı da güdülmektedir. Böylece,
devlet, kişinin insan haysiyetine uygun bir ortam içinde yaşamasını
sağlayacaktır. Anayasa'nın 22. maddesinde de, herkesin haberleşme hürriyetine
sahip olduğu belirtilmiştir. Haberleşme hürriyeti, kişilerin kendi aralarında
serbestçe iletişim kurabilmesini ve maddede sayılan durumlar dışında herhangi
bir nedenle engellenememesini gerektirir. İtiraz konusu fıkrada bir iş veya hizmetin karşılığı olarak alınan
ücret çeşitleri arasında yer alan “ sabit ücret” in, mobil telefon
hatlarının, hiç konuşma yapmadan gelen aramaları cevaplandırması, sürekli
olarak baz istasyonları aracılığıyla kontrol edilmesi ve çalışır durumda
olmasının sağlanması amacıyla yapılan işletme maliyetinin karşılığında, bir
tarifeye ve abonelik sözleşmesine dayanılarak alındığı anlaşılmaktadır. Kaldı
ki yasakoyucu, bir iş veya hizmetin karşılığı olarak alınan ücret çeşitleri içinde
sabit ücreti sayarken bunu zorunlu olarak alınacak bir ücret kalemi olarak
tanımlamamış, yapılacak abonelik sözleşmelerine konulması konusunda emredici
bir kural getirmemiştir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu sabit ücretin abone tarafından
ödenmesi, Anayasa'nın 5. maddesinde temel amaç ve görevleri belirtilen sosyal
hukuk devleti ve adalet ilkelerine aykırılık oluşturmayacağı ve kişinin maddî
ve manevî varlığını geliştirme hakkını zedelemeyeceği gibi, Anayasa'nın 22.
maddesindeki haberleşme hürriyetini de engellemez. Kural, Anayasa'nın 5. ve 22. maddelerine aykırı değildir.
İtirazların reddi gerekir. Konunun Anayasa'nın 56. maddesi ile ilgisi görülmemiştir. Bu sonuca Fulya KANTARCIOĞLU ve Fazıl SAĞLAM farklı gerekçelerle
katılmışlardır. VI- SONUÇ 4.2.1924 günlü, 406 sayılı “Telgraf ve Telefon Kanunu”nun Ek 18.
maddesinin sonuna, 4502 sayılı Yasa'nın 12. maddesi ile eklenen fıkrada yer
alan “...sabit ücret,...” sözcüklerinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, 10.2.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Fazıl SAĞLAM DEĞİŞİK
GEREKÇE 406 sayılı Kanun'un Ek 18. maddesinin sonuna 4502 sayılı Kanun'un
12. maddesi ile eklenen fıkrada “Bir iş ve hizmetin karşılığı olarak alınan
ücret; abonman ücreti, sabit ücret, konuşma ücreti, hat kirası ve benzeri kira
ücretleri ve bunlar gibi değişik ücret kalemlerinden birisi veya birkaçı olarak
tespit edilebilir” denilmektedir. İtiraz yoluna başvuran mahkemeler bu fıkrada
geçen “sabit ücret”in herhangi bir emek veya hizmet karşılığı olmaksızın
alınmasının Anayasa'ya aykırılığını ileri sürmüşlerdir. 406 sayılı Kanun'un Ek 18. maddesine eklenen fıkraya göre, “sabit
ücret” adı altında bir ücretin talep edilebilmesi, bunun ancak bir iş ve
hizmetin karşılığı olmasına bağlıdır. Başka bir anlatımla ücret kalemleri
arasında yer alan “sabit ücret” belli bir iş ve hizmet karşılığı değilse
alınamaz. Bu durumda, ortada anayasal değil somut olaya bakarak mahkemelerin
çözmesi gereken bir sorun vardır. Çünkü sabit ücretin, bir iş veya hizmetin
karşılığı olup olmadığının saptanması, mahkemelerin yapacağı incelemeler sonucunda
ortaya çıkacak bir husustur. Anayasa Mahkemesi'nin dava dosyalarındaki
bilirkişi incelemelerinden veya diğer verilerden yararlanarak sağlıklı bir
sonuca varması mümkün olmadığı gibi, bu hususun tespiti anayasal denetimin
sınırları içinde de değildir. Açıklanan nedenlerle, karara bu gerekçe ile katılıyorum. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU FARKLI
GEREKÇE 27.1.2000 gün ve 45023 sayılı Kanun ile 406 sayılı Telgraf
Kanunu'nun Ek 18. maddesinin sonuna aşağıdaki kural eklenmiştir: “ Bir iş ve
hizmetin karşılığı olarak alınan ücret; abonman ücreti, sabit ücret, konuşma
ücreti, hat kirası ve benzeri kira, ücretler ve bunlar gibi değişik ücret
kalemlerinden birisi veya birkaçı olarak tespit edilebilir. ” Anayasa'ya
aykırılık itirazında bulunan Mahkemeler, bu kuralda ye alan “ sabit ücret ”
sözcüğünün, bir hizmet karşılığı olmadığı gerekçesiyle iptalini talep
etmişlerdir. Yukarda anılan kural yakından incelendiğinde, kuralın, “sabit
ücret”adı altında bir ücret kaleminin tesbitini zorunlu kılmadığı
anlaşılmaktadır. Bu husus çoğunluk kararında da vurgulanmıştır. Ancak aynı
kuralda, böyle bir ücret kaleminin belirlenebilmesi, sabit ücretin bir iş ya da
hizmet karşılığı olması koşuluna bağlı kılınmıştır. Başka bir deyişle yasaya
göre bir iş ya da hizmet karşılığı olmaksızın sabit ücret adı altında bir ücret
talep edilemez. Bu anlam ve kapsamıyla itiraz konusu kuralda yer alan “sabit
ücret” sözcüğü, anayasal bir sorun içermemektedir. Çünkü bu sözcüğün yer aldığı
kural, bir iş ya da hizmet karşılığı olmayan herhangi bir ücretin alınmasına
zaten cevaz vermemektedir. İmtiyaz sözleşmelerinde ya da abone sözleşmelerinde sabit ücret
adı altında bir ücret kalemi yer almışsa, bunun bir hizmet karşılığı olup
olmadığı, Anayasa Mahkemesi'nde değil, imtiyaz sözleşmeleri bakımından idari
yargıda, abone sözleşmeleri bakımından adli yargıda çözülmesi gereken bir
sorundur. Bu yargı yerlerini anayasaya aykırılık itirazında bulunmaya yönelten
olgu, sabit ücretin bir hizmet karşılığı olduğu yönündeki bilirkişi raporlarının
uygulamaya egemen olması ve temyiz mercilerinin de bu raporları onaylama
eğilimi göstermesidir. Ancak bu konuda gerek uzmanlar arasında ve gerekse yargı
kararlarında farklı görüşlere de rastlanmaktadır. Anayasa Mahkemesi, anılan
yargı yerlerinin temyiz mercii olmadığı gibi, teknik özelliği ağır basan bir
konuda halen uygulamada etkili olan görüşleri sabit gerçeklermiş gibi
benimseyip, buna dayanarak karar veremez. Kaldı ki abone sözleşmelerinde yer
alan sabit ücretin gerçekten bir iş ya da hizmet karşılığı olup olmadığı sorunu
henüz bir içdihadı birleştirme kararı ile ilgili mahkemeleri bağlayıcı bir
çözüme kavuşmuş değildir. Bu nedenle uygulamada baskın olan görüş, aksi yöndeki
teknik raporların yetkili mahkemelerce benimsenmesiyle değişikliğe uğrayabilir. Bu açıklamalar çerçevesinde, itiraz konusu kuralın, hizmet
karşılığı olmayan bir ücrete cevaz vermemesi ve bu niteliği ile de norm
denetimi bakımından anayasal bir sorun içermemesi nedeniyle çoğunluk kararının
sonuç bölümüne katılıyorum. Ancak, çoğunluk kararında sabit ücretin, bir iş ya
da hizmetin karşılığı olduğunu varsayan gerekçenin, uygulamada henüz kesinlik
kazanmamış bulunan ve halen mahkemeleri bağlayıcı bir nitelik taşımayan teknik
bir görüşe Anayasa Mahkemesi kararlarının yargı organlarını bağlayıcı etkisi
nedeniyle süreklilik kazandırabileceği, oysa bu konunun idari ve adli yargının
denetim alanı içinde olması gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun bu yöndeki
gerekçesine katılmıyorum. Üye Fazıl SAĞLAM