ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1974/54 Karar Sayısı : 1975/6 Karar Tarihi:7/1/1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : Ankara
9. Asliye Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 18.5.1974 günlü, 14890 mükerrer
sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı (Cumhuriyetin 50
nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında) Kanunun 2. maddesinin (B)
işaretli bendinin Anayasaya aykırı olduğundan iptali istemidir. I- OLAY : Sanıklar …… hakkında 17.7.1973 günlü ve 1973/15826 sayılı
iddianame ile on sekiz yaşından küçük bir kızı rızasiyle kaçırıp alakoymak ve
rızasiyle cinsi münasebette bulunmaktan Türk Ceza Kanununun 416/3, 418/2 ve
430/2 maddeleri hükümlerine dayanılarak açılmış olan kamu davasının görülmesi
sırasında uygulanması istenilen Türk Ceza Kanununun 416. maddesinin üçüncü
fıkrasını kapsayan 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)
bendinin Anayasaya aykırılığı ileri sürülmüş ve itirazı ciddi bulan Mahkemece
iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur. II- İTİRAZIN GEREKÇESİ : İtirazın gerekçesi özeti şöyledir: 1803 sayılı Af Kanununun 5. maddesinin (A) bendinin Anayasa Mahkemesince
biçim yönünden iptal edilmiş ve burada da aynı halin olması ve esas yönünden de
eşitlik ilkesinin zedelendiği iddiasıdır. III- YASA METİNLERİ : 1- Dava konusu Yasa kuralı: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendi
19.5.1974 günlü, 14890 mükerrer sayılı Resmi Gazetede çıkan metne göre
şöyledir: “Madde 2-7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş: A)……….. B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 206, 207, 208, 209, 210, 212, 213,
214, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin 1 nci bendinde,
406,407,414/1, 415,416/2-3,491,493,495,496,497,498,500,503 ve 510 ncu maddeleriyle,
Askeri Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerinde gösterilen suçları işleyenler
hakkında ilgili maddede öngörülen Devlet zararı önceden ödenmek, tazminat
hükümleri ise saklı kalmak şartiyle bu maddenin (A) bendi hükmü uygulanır.” 2- Anayasa kuralları : İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin iddiasını ilke olarak
dayandırdığı Anayasa Mahkemesinin 12 Temmuz 1974 günlü, 14943 sayılı Resmi
Gazete ile yayımlanan 2.7.1974 günlü, 19/31 sayılı kararında incelenen
T.C.Anayasasının 92. maddesinin beşinci fıkrası metni aşağıdadır: “Madde 92/5- Millet Meclisi Cumhuriyet Senatosundan gelen metni
benimsemezse her iki meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki
üyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet
Meclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca
veya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul
etmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile
kabul edilmiş olan madde değişikliklerinde Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV. İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi, Muhittin Taylan, Kâni Vrana, Şahap Arıç, İhsan
Ecemiş, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak,
Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Nihat O.Akçakayalıoğlu
ve Ahmet H.Boyacıoğlu’dan kurulu olarak 5.11.1974 günü toplanmış ve İçtüzüğün
15. maddesi uyarınca gerekli ilk incelemeyi yapmış, itirazcı Mahkemeye
T.C.K.’nun 416/3,418 ve 430/2 hükümlerine göre kamu davası açıldığı ve ancak
mağdurenin nüfus kütüğünde kaydının bulunmadığı görülmekle önce bu eksiğin
tamamlatılması isteğiyle dosya geri çevrilmiş olup, 3.12.1974 günü Muhittin
Taylan, Kâni Vrana, Kemal Berkem, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar, Halit Zarbun,
Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet
Salih Çebi, Şevket Müftügil, Nihat O.Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu’dan kurulu
olarak yapılan ikinci toplantıda, eksikliğin tamamlandığı ve gerçekten
Mahkemenin elinde usulüne göre açılmış bir dava bulunduğu ve bu dava nedeniyle
iptalini istediği yasa hükmünü uygulayacağı anlaşılmış ve işin esasının
incelenmesi, Halit Zarbun’un konunun Anayasa Mahkemesinin görevi dışında
bulunduğu yolundaki karşı oyu ile oy çokluğu ile kararlaştırılmıştır. V- ESASIN İNCELENMESİ : Önce, görev sorunu üzerinde durulmuş, Halit Zarbun’un karşı oyu
ile ve oy çokluğu ile af yasalarının da Anayasaya uygunluk denetiminden
geçirilebileceği ve Mahkememizin bu konuda görevli olduğu kararlaştırıldıktan
sonra, itirazcının genel anlatışla örnek olarak ileri sürdüğü 2.7.1974 günlü
19/31 sayılı kararımızla saptanmış olan ilkelerin ışığı altında, ilk aşamada,
itiraz konusu kuralın oluşum biçimi tartışılmıştır. 1803 sayılı Kanun teklifi Millet Meclisinden 24 madde olarak
çıktığı halde Cumhuriyet Senatosu kapsamlarını da değiştirerek 23 maddelik bir
tasarı haline getirmiş ve böylece Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasını
harekete geçirtmiştir. Bu kuralın işleyiş koşulları ve gerekleri Resmi
Gazetenin 12 Temmuz 1974 günlü, 14943 sayılı nüshasında yayımlanan Anayasa
Mahkemesinin 2.7.1974 günlü, 19/31 sayılı kararında etraflıca açıklanmış olup,
bu kez yapılan tartışma sonunda Mahkememiz çoğunluğu aynı görüşte birleşmiş ve
itirazca Mahkemenin uygulayacağı 1803 sayılı Af Kanunu’nun 2. maddesinin (B)
bendini aynı ilkelerle Türk Ceza Kanununun 416. maddesinin son fıkrası hükmü
açısından incelemiştir. Buna göre, iki Yasama Meclisinin üzerinde uyuştukları
kurallar dışında kalan tüm maddeler topluca bir “metin” olarak Millet
Meclisinin oyuna sunulmak gerekirken, her bir maddenin ayrı ayrı oylanması
yoluyle Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasında belirlenen kurala aykırı
davranıldığı anlaşılmıştır. İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi bu
yönden Anayasaya bir aykırılık bulunmadığı, Nihat O.Akçakayalıoğlu ise,
aykırılığın varlığını değişik nedenle kabul ettiğini bildirmişlerdir. Anayasal denetim sonucu, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin
uygulayacağı Türk Ceza Kanunun 416. maddesinin son fıkrası hükmü ile
sınırlandırılmıştır. İtiraz konusu kuralın biçim yönünden iptali öngörüldüğünden esas
yönünden Anayasaya aykırılık iddiası üzerinde durulmamıştır. 4- İptal hükmünün yürürlüğe giriş sorunu : Anayasanın 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmış ilkeye
göre, özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe gecikmeksizin
konulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığı anlaşılmış
bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamış ve bu
nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerek
görülmemiştir. Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu ise
karşı oy kullanmışlardır. VII- SONUÇ : 1- 18.5.1974 günlü, 14890 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendindeki
kuralın Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası hükmüne
aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniyle biçim yönünden ve Türk Ceza
Kanununun 416. maddesinin üçüncü (yani son) fıkrası ile sınırlı olarak
iptaline, Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun kendisine özgü gerekçesi ile ve İhsan
Ecemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoylarıyle ve oy çokluğu
ile, 2- İtiraz konusu Yasa kuralı biçim yönünden iptal edilmiş olduğuna
göre ayrıca esasa yönünden aykırılık konusu üzerinde durmaya yer olmadığına
oybirliğiyle; 3- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılmasına yer olmadığına, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve
Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşı oyları ve oyçokluğu ile; 7.1.1975 gününde karar verildi. Başkan Muhittin TAYLAN Başkanvekili Kâni VRANA Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Karşıoy yazısı
  ektedir. Üye Abdullah ÜNER Karşıoy yazısı
  ektedir. Üye Ahmet KOÇAK Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Şevket MÜFTÜGİL Karşıoy yazısı eklidir Üye Adil ESMER Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU Karşıoy
yazısı eklidir. KARŞIOY YAZISI 12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda
açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım. Üye İhsan
  ECEMİŞ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun kararına da katılmıyorum. Üye Halit ZARBUN KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Anayasa
Mahkeme’sinin 28.11.1974 gün ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı Kararında
açıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum. Üye Ziya
  ÖNEL KARŞIOY YAZISI Cumhuriyetin 50 nci yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı Af
Kanununun 2 nci maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92 nci
maddesinin beşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle Anayasa
Mahkemesince, esası incelenmeksizin ve TCK.nun 416 ıncı maddesinin üçüncü fıkrasiyle
sınırlı olmak üzere iptaline karar verilmiştir. Bu itibarla Yasama Organının
sözü edilen hükmü yeniden düzenlenmek yetkisi mevcuttur. Böyle olunca, Yasama
Organına bu yetkisini kullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortaya
çıkmaktadır. Yasama Organının bu yetkisini kullanabilmesi için de Anayasa
Mahkemesi kararının Resmi Gazetede yayımlanmasından itibaren – Anayasanın 152
nci maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin üçüncü fıkrası gereğince –
iptal hükmünün yürürlüğe girmesi konusunda yeterli bir sürenin tanınması
gerekmektedir. Böyle bir süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal
kararı Resmi Gazetede yayınlandığı tarihde iptal edilen kanun hükmü yürürlükten
kalkacak ve bu suretle Yasama Organının bu bend hükmünü yeniden düzenlenmesine
zaman ve fırsat kalmayacaktır. İptal Hükmünün yürürlüğe girmesinde bir süre verilmek için her
halde kamu düzenini tehdit edici yasal ve boşluk meydana gelmesine gerek
bulunmamaktadır. Anayasanın 152 nci maddesinde böyle bir şart aranmış ve 44
sayılı Kanunun 50 nci maddesinin üçüncü fıkrasında da Anayasanın bu hükmüne
paralel olarak yine böyle bir şart konulmamış, Anayasa Mahkemesinin gerekli
gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca
kararlaştırabileceği de yazılmış ve bundan ayrı olarak aynı maddenin dördüncü
fıkrasında da (bir kanun veya içtüzüğün veya bunların belirli hükümlerinin
iptali halinde meydana gelecek olan boşluğun kamu düzenini tehdit edici
mahiyette) görülmesi halinde ise iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihin
kararlaştırılacağı hükme bağlanmıştır. Görülüyorki: Anayasanın ve 44 sayılı Kanunun bu hükümlerine
nazaran, iptal hükmünün yürürlüğe girmesi için süre saptanması hususunda her
halde (Kamu düzenini tehdit edici bir boşluk) un meydana gelmesine gerek
bulunmamaktadır. Sadece (gereken haller) de de böyle bir süre verilebilecektir. Olayda ise Anayasanın 152 nci maddesinde yazılı (gereken hal)
kaydının bulunup bulunmadığı hususuna gelince: Anayasanın 64 üncü maddesine göre genel ve özel af ilân etme
yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Bu merci Affın
kapsamını belli etmekle de yetkilidir. Anayasa Mahkemesinin görüşü de bu
merkezdedir. (Anayasa Mahkemesi Kararı: 9.6.1964 gün, E:1964/12, K:1964/47.
Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, Cilt 2, S:176). Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yitkiye dayanarak sosyal
yararları da göz önünde tutmak suretile 1803 sayılı Af Kanunu ile bir kısım
suçları ve cezaların tamamen affederken bir kısım suçların cezalarının 12
yılını ve diğer bir kısım suçların cezalarının ise yalnız beş yılını affetmeyi
uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanunun 416 ıncı maddesinin üçüncü
fıkrasında yazılı ergin olmıyan kimse ile cinsi münasebette bulunma suçunu tamamen
değil yalnız cezadan beş yılının affedilmesini öngörmüştür. İptal hükmünün yürürlüğe girmesi hususunda süre tanınmaması
halinde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte
Af Kanununun söz konusu kuralı yürürlükten kalkacak ve böylece bu gibi umumi
adap ve aile nizama aliyhine işlenen suçlar dahi, kanun koyucunun takdiri ve
idaresi dışında bu kanunun birinci maddesindeki geniş kapsamlı affa tabi
tutulmuş olacaktır. Yukarıda yazılı nedenlerle, Anayasa’nın 152 nci maddesi gereğince
iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihin yeterli bir süre ile saptanması
gerekeceği kanısındayım. Süre verilmemesi kararına karşıyım. Üye Abdullah ÜNER KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1974/34-1974/50
sayılı Mahkememiz Kararına ilişkin karşıoy yazısının 3 numaralı bendinde
açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki aynı konularla ilgili kısımlarına
da katılmıyorum. Üye Ahmet
  KOÇAK KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralı
bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptale ilişkin görüşüne karşıyım. Üye Ahmet
  Salih ÇEBİ KARŞIOY YAZISI T.C.Anayasası’nın
92. madde 5. fıkra hükmünün işletiliş koşul ve biçimi yönünden “oylanacak
metin” ve “oylama usulü” hakkında, 14943 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı mahkememiz kararına bağlı karşıoy yazımda
açıkladığım, 1803
sayılı Kanunun 2. maddesi (B) bendinin taşıdığı ayrıcalık kuralının niteliği
hakkında, aynı madde (A) bendi için dahi geçerli olarak ve Resmi Gazetenin
15125 sayılı nüshasında yayımlanmış Mahkememizin 28.11.1974 günlü kararına ek
karşıoy yazımda belirttiğim; Hemen
yukarda sözünü ettiğim 28.11.1974 günlü Mahkememiz kararı eki karşıoy yazımda,
iptal hükmünün yürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluğu olarak
işaret ettiğim, Görüş
ve düşüncelerimle, 7.1.1975 günlü ve 54/6 sayılı kararın, iptal hükmüne sonucu
bakımından katılmakta, bu hükmün yürürlüğü için bir ayrı gün
kararlaştırmayışına karşı bulunmaktayım. Üye Nihat
  O. AKÇAKAYALIOĞLU