ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1999/23 Karar Sayısı : 1999/18 Karar Günü : 25.5.1999 R.G. Tarih-Sayı :16.07.1999-23757 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Lapseki Asliye Hukuk
Mahkemesi İTİRAZINKONUSU : 17.2.1926 günlü, 743 sayılı
"Türk Kanunu Medenisi"nin 257. maddesine 16.6.1983 günlü, 2846 sayılı
Kanun'un 2. maddesi ile eklenen ikinci fıkranın, Anayasa'nın 10. maddesine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Evlat edinilen küçüğün nüfus kaydında ana adı olarak, kendi adının
yazılması istemiyle açılan davada, Mahkeme, Türk Medeni Kanunu'nun, 257.
maddesinin ikinci fıkrasının iptali için başvuruda bulunmuştur. II- YASA METİNLERİ Medeni Yasa'nın itiraz konusu kuralı da içeren 257. maddesi
şöyledir: "Madde 257- Evlâtlık, kendisini evlâtlığa alanın aile ismini
taşır ve onun mirasçısı olur. Asıl ailesindeki mirasçılığa da halel gelmez. Ana
babaya ait hak ve vazifeler, evlât edinen kimseye geçer. Evlât edinme akdinden
evvel yapılmış resmî bir senet ile, nesebi sahih çocukların mirasçılık hakkına
ve ana babanın çocukların malları üzerindeki haklarına dair olan mevaddı
kanuniyeye muhalif hükümler kabul edilebilir. (Ek Fıkralar : 16/6/1983 - 2846/2 md.) Karı koca tarafından birlikte evlat edinilen ve mümeyyiz olmayan
küçüklerin nüfus kaydında ana baba adı olarak, evlat edinen karı kocanın adları
yazılır. Evlatlığın, miras ve başka haklarının halele uğramaması, aile
bağlarının devam etmesi için evlatlığın naklen geldiği aile kütüğü ile evlat
edinenin aile kütüğü arasında her türlü bağ kurulur. Ayrıca her iki nüfus
kütüğüne evlatlıkla ilgili resmî senedin tarih ve sayısı da kaydedilir. Evlatlığın, reşit olduktan sonra asıl ana babasının ismini
kullanma hakkı saklıdır. Evlat edinme ile ilgilikayıtlar mahkeme kararı olmadıkça veya
evlatlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz." III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca yapılan ilk
inceleme toplantısında, ilk inceleme raporu, dava dosyası ve ekleri, iptali
istenilen yasa hükmü ve ilgili Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve
öbür yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 743 sayılı "Türk Kanunu Medenisi"nin 257. maddesinin
itiraz konusu ikinci fıkrası 18.6.1983 günlü Resmî Gazete'de yayımlanan
16.6.1983 günlü, 2846 sayılı Yasa ile eklenmiştir. Kurulda daha sonra
değişiklik yapılmamıştır. Anayasa'nın Geçici 15. maddesinde, "12 Eylül 1980 tarihinden,
ilk genel seçimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisinin Başkanlık
Divanını oluşturuncaya kadar geçecek süre içinde, yasama ve yürütme yetkilerini
Türk milleti adına kullanan, 2356 sayılı Kanunla kurulu Millî Güvenlik
Konseyinin, bu Konseyin yönetimi döneminde kurulmuş hükümetlerin, 2485 sayılı
Kurucu Meclis HakkındaKanunla görev ifa eden Danışma Meclisinin her türlü karar
ve tasarruflarından dolayı haklarında cezaî, malî veya hukukî sorumluluk
iddiası ileri sürülemez ve bu maksatla herhangi bir yargı merciine
başvurulamaz. Bu karar ve tasarrufların idarece veya yetkili kılınmış organ,
merci ve görevlilerce uygulanmasından dolayı, karar alanlar, tasarrufta
bulunanlar ve uygulayanlar hakkında da yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır. Bu dönem içinde çıkarılan kanunlar, kanun hükmünde kararnameler
ile 2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve
tasarrufların Anayasaya aykırılığı iddia edilemez" denilmektedir. Bu kuralla, 12 Eylül 1980'den, ilk genel seçimler sonucu
toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Başkanlık Divanı oluşturuluncaya
kadar geçecek süre içinde, yasama ve yürütme yetkilerini Türk Milleti adına
kullanan Millî Güvenlik Konseyi'nin çıkardığı yasaların, Anayasa'ya aykırılığı
savında bulunulamayacağı öngörülmektedir. 7.11.1982 günlü, 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın
halkoyu ile kabulünden sonra yapılan ilk seçimler sonucu oluşan Türkiye Büyük
Millet Meclisi'nin Başkanlık Divanı 6.12.1983'de toplanmıştır. Anayasakoyucunun, söz konusu kural ile Millî Güvenlik Konseyi'nin
yasama yetkisinitek başına ya da Danışma Meclisi'yle birlikte kullandığı
dönemde çıkarılan yasalar ve kanun hükmünde kararnameler ile 2324 sayılı
Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve yapılan işlemleri
Anayasa Mahkemesi'nin denetimi dışında tutmak amacında olduğu açıktır. Anayasa'da belirli konuları düzenleyen genel kurallar yanında,
özel kurallara da yer verilmiştir. Bir konu özel kurallarla düzenlenmemişse,
sorunların çözümünde genel kurallar uygulanır. Ancak, o konuda özel
düzenlemeler varsa artık genel kurallara başvurulmaz. Anayasa kuralları etki ve değer bakımından eşit olup hangi nedenle
olursa olsun birinin ötekine üstün tutulmasına olanak bulunmadığından, bunların
bir arada ve hukukun genel kuralları gözönünde tutularak uygulanmaları
zorunludur. Sözü edilen maddenin "Geçici Madde" olarak adlandırılmış
bulunması etki ve değer bakımından Anayasa'nın öteki maddelerinden daha zayıf
ve önemsiz olduğu biçiminde yorumlanmasına neden olamaz. Geçici maddeler,
genellikle geçiş dönemlerine ilişkin işlemlerin uygulama yöntemini ve kapsamını
gösteren ayrık hükümleri içerirler. Hukukta genel kural olarak, yasalar,
yayımlanmalarından sonraki olaylara ve durumlara uygulanırlar. Bu ilkenin en
çarpıcı ayrıklığı, yasalardaki geçici kurallardır. Bu nedenle yasalarıngeçici
maddeleri ile esas maddeleri arasında farklılık varsa, özel niteliği nedeniyle,
geçici maddeler esas maddeden önce uygulanırlar. Çünkü, yasakoyucu, kuralın
ayrıklığında kamu yararı görmüştür. Özel düzenlemenin genel düzenlemeden önce
geleceği hukukun genel bir ilkesidir. Anayasa'da da belli bir konuyu düzenleyen
özel kural varken, o konuyu da kapsamı içine alabilecek nitelikte bir genel
kural bulunsa bile, onun değil, konuya özgü Anayasa kurallarının uygulanması
gerekir. Bir yasada, öncelik alan geçici maddeler, uygulanıp sonuçları tümüyle
alındıktan sonra işlevlerini yitirirler. Tersine durumda, yasalardaki geçici
maddeler, yasanın bir ayrıklık olarak kapsadıkları konularla birlikte
geçerliliklerini sürdürürler. Yasa metinlerinin ve sözcüklerinin,hukuk dilindeki anlamlarına
göre anlaşılmaları gerekir. Yasa kuralının, günün toplumsal ve ekonomik
gerekleriyle çeliştiği sanılsa bile, yürürlükte kaldığı sürece uygulanması
hukukun gereğidir. Kimi gerekçelerle bu kuralın dışına çıkılması, metinlerin
anlamlarından başka biçimlerde yorumlanması, metnin bir tür düzeltilmesine
kalkışılması, aslında yasada olmayanı yasaya yakıştırmak ve yorum yoluyla
amacını değiştirmek ya da yasakoyucunun yerini almak olur. Geçici l5. madde kapsamındaki, olağanüstü yönetimin olağanüstü
koşulları altında çıkarılan yasalarla kanun hükmündeki kararnamelerin, geçilen
demokratik düzen içinde değiştirilmesine ya da yürürlükten kaldırılmasına değin
Anayasa'ya uygunluk denetimi dışında bırakılmasında kamu yararı görülmüştür.
Ancak, yasakoyucu, siyasal ve sosyal gelişmelere ve gereksinimlere göre, söz
konusu yasal kurallardan gerekli gördüklerini değiştirebileceği ya da
kaldırabileceği gibi Anayasa'da öngörülen koşullara uyarak Anayasa'daki geçici
maddeleri de kaldırabilir. Bunun dışında, yorum yoluyla Anayasa'nın geçici l5.
maddesinin geçersiz ve etkisiz duruma getirilmesi olanaksızdır. Anayasa'nın geçici l5. maddesi kapsamına giren kuralların hukuk
devleti ilkesine uygun biçimde yargı denetimine açılması, Anayasa'ya aykırılık
savında bulunma ve inceleme yasağının kaldırılmasına bağlı olup bu da
Anayasa'nın 87. maddesi uyarınca doğrudan yasama organının görev ve yetkisi
kapsamına girmektedir. Bu nedenlerle, söz konusu kural hakkında Anayasa'ya aykırılık
savında bulunulmasına Anayasa'nın geçici l5. maddesi olanak vermediğinden,
itirazın, başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. Güven DİNÇER ve Lütfi F. TUNCEL bu görüşe katılmamışlardır. IV- SONUÇ 17.2.1926 günlü, 743 sayılı "Türk Kanunu Medenisi"nin
257. maddesine, 16.6.1983 günlü, 2846 sayılı Yasa'nın 2. maddesi ile eklenen
ikinci fıkranın, Anayasa'nın Geçici 15. maddesinin son fıkrası kapsamında
olması nedeniyle Anayasa'ya aykırılığı savında bulunulamayacağından, Mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle BAŞVURUNUN REDDİNE, Güven DİNÇER ile Lütfi F. TUNCEL'in
KARŞIOYLARI ve OYÇOKLUĞUYLA, 25.5.1999 gününde karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mutafa BUMİN Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ KARŞIOY
YAZISI I- 12 Eylül 1980 tarihinden ilk genel seçimler sonucu toplanacak
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Başkanlık Divanı oluşuncaya kadar geçen süre
içinde çıkarılan kanunlar ve kanun hükmünde kararnameler ile 2324 sayılı
Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca çıkarılan karar ve tasarrufların
Anayasa'ya aykırılığının iddia edilemeyeceği yolundaki Anayasa'nın geçici 15
inci maddesinin son fıkrasındaki kuralın, maddenin bütünü ile birlikte
değerlendirilmesi ve yorumlanması gerekir. Anayasa'nın geçici 15 inci maddesi, belirli bir dönemde fevkalade
şartlar altında siyasal görev yapan Milli Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisi
Üyeleri ile bu dönemde alınan kararları uygulayan kamu görevlilerini cezai,
mali ve hukuki sorumluluktan koruyan kurallar bütünüdür. Bu dönemde çıkarılan kanun ve kanun hükmünde kararnamelerin
Anayasa'ya aykırılığının iddia edilememesi, o dönem karar ve tasarruflarının
daha sonra Anayasa'ya aykırılık yoluyla hukuki tartışma konusu yapılmasını
önlemeye yöneliktir. Yoksa, bu olağanüstü dönem aşıldıktan ve demokratik ve
normal anayasal döneme geçildikten sonra 1980-1983 yılları arasında çıkan
kanunların uygulanması nedeni ile mahkemelerin itiraz yoluyla yaptıkları
Anayasa'ya aykırılık başvurularını önlemeye yönelik değildir. Nitekim, 1961
Anayasası'nın 1982 Anayasası'nın geçici 15 inci maddesinin son fıkrasına
paralel olan geçici 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrası hükmü, Anayasa
Mahkemesi'ne itiraz yolunu kapatmak için çok ayrıntılı bir düzenleme yapmıştır.
Geçici 15 inci madde bu derece ayrıntılı ve kapsamlı düzenlenmemiştir. 1961 ve
1982 Anayasalarının, bu iki maddesinin mukayesesi, geçici 15 inci maddenin
Anayasa'ya aykırılık iddiasını önlemek için değil hukuki sorumluluk konusunu
çözümlemek için konulduğunu açıkça göstermektedir. II- Anayasa'nın geçici 15 inci maddesinin Anayasa'nın yürürlüğü ile
ilgili 177 inci maddesi ile birlikte yorumlanması gerekir. Sözü edilen madde
hükümleri yürürlükte olan ve Anayasa'ya aykırılık taşıyan tüm hukuk
kurallarının yeni anayasa dönemi içindeki durumunu ele almakta ve açıklığa
kavuşturmaktadır. 177 inci maddenin (e) bendi hükmüne göre, Anayasa
hükümlerinin mevcut kurum ve kurallarla olan çelişkileri doğrudan doğruya
Anayasa hükümlerinin uygulanması ile çözümlenebilecektir. Anayasa'nın 177 inci maddesinin (e) bendi hükmü ile Anayasa'nın
geçici 15 inci maddesindeki Anayasa'ya aykırılık iddiasını engelleyen hüküm, 12
Eylül 1980 ile TBMM'nin açılışı arasındaki tesis edilen tasarrufların
tartışılması dışında bütün Anayasa'ya aykırılık iddialarına imkan verici
anlamdadır. III- Geçici 15 inci madde ile ilgili olarak yapılacak engelleyici bir
yorum, 1980-1983 yıllarında yürürlüğe konulan yasaların anayasal denetimini
sürekli engelleme demektir. 1961 Anayasası'nın geçici 4 üncü maddesi ile
başlayan ve 1982 Anayasası'nın geçici 15 inci maddesi ile sürdürülen bu durum,
pek çok konuda Türkiye'yi Anayasası ile değil Anayasa'nın yasaklayıcı geçici
hükümleri ile yönetilenbir ülke olma yükü altında bırakmaktadır. Anayasal
yorumlarda anayasal hakların eksiksiz kullanılması ve anayasal müesseselerin
bütünüyle çalışması temel yorum kuralı olmalıdır. Anayasa kurallarında
belirsizlik ve uyumsuzluk hallerinde Anayasa hükümlerinin bu yönde yorumlanması
ve Anayasa'nın geçici 15 inci ve 177 inci maddelerinin bu anlayışla ele
alınarak Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılması gerekir. Yukarıda açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 152 inci ve Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28 inci maddesine
göre Mahkemenin itiraz başvurusunun esastan incelenmesi gerektiği oyuyla karara
karşıyız. Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Lütfi F.
  TUNCEL