ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1991/50 Karar Sayısı: 1991/52 Karar Günü: 24.12.1991 R.G. Tarih-Sayı :02.02.1992-21130 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Sorgun Asliye Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 28.8.1991 günlü, 3761 sayılı "1005 Sayılı
istiklâl Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı
Bağlanması Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un 1.
maddesinin son fıkrasının Anayasa'nın 10., 11., 48., 49., 55., 61. ve 70.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY: 3761 sayılı Yasa'nın 7.9.1991 günlü, 20984 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanarak yürürlüğe girmesi üzerine Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açtığı
davada; 1974 yılında Kıbrıs Barış Harekâtı'na katılıp 1.11.1974 yılında terhis
edildikten sonra Sorgun Belediyesi'nde kadrolu olarak çalışan müvekkiline
bağlanacak şerefaylığının tesbiti ve tahsilini isteyen davacı vekilinin ileri
sürdüğü Anayasa'ya aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varan yerel mahkeme,
sözü edilen Yasa'nın 1. maddesinin son fıkrasının iptali istemiyle 6.12.1991
gününde Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A. İptali İstenilen Yasa Kuralı: 28.8.1991 günlü, 3761 sayılı Yasa'nın iptali istenilen son fıkrayı
da içeren 1. maddesi şöyledir: "Madde 1.- 1005 Sayılı Kanunun, 9.11.1983 Tarih ve 2943 Saydı
ve ve 26.9.1990 Tarih ve 3660 Sayılı Kanunlarla değişik l inci maddesinin l
inci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve bu fıkradan sonra gelmek üzere
aşağıdaki yeni fıkra eklenmiştir. Milli Mücadeleye iştirak eden ve bu sebeple kendilerine İstiklâl
Madalyası verilmiş bulunan Türk vatandaşları ile 1950 yılında Türk Tugayının
Kore'ye ayak bastığı Ekim ayında başlamak ve 1953 yılı Pan-Munjon Ateşkes
Anlaşmasına kadar Kore'de fiilen savaşa katılmış olan Türk Vatandaşlarına ve
1974 yılında Temmuz l inci ve Ağustos 2 nci Barış Harekâtına Kıbrıs'ta fiilen
görev alarak katılmış olan Türk Vatandaşlarına, hayatta bulundukları sürece,
vatani hizmet tertibinden 1500 gösterge rakamının her yıl Bütçe Kanunu ile
tespit edilen memur maaş katsayısı ile çarpılmasından bulunacak miktarda aylık
bağlanır. Bu aylık, Kore savasına ve Kıbrıs Barış Harekâtına katılanlardan
kamu veya özel sektörde çalışanlar ile çeşitli sosyal güvenlik kurumlarından
aylık alanlara ödenmez. Ancak, aldıkları aylık bu Kanuna göre bağlanacak
aylıktan az ise aradaki fark ödenir." B. Dayanılan Anayasa Kuralları: 1- "Madde 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasİ
düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 2- "Madde 11.- Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı
organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel
hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz." 3- "Madde 48.- Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme
hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. Devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal
amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak
tedbirleri alır." 4. "Madde 49.- Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını
geliştirmek için çalışanları korumak, çalışmayı desteklemek ve işsizliği
önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak için gerekli tedbirleri alır. Devlet, işçi-işveren ilişkilerinde çalışma barışının sağlanmasını
kolaylaştırıcı ve koruyucu tedbirler alır." 5- "Madde 55.- Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde
etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri
alır. Asgari ücretin tesbitinde ülkenin ekonomik ve sosyal durumu
gözönünde bulundurulur." 6- "Madde 61.- Devlet, harp ve vazife şehitlerinin dul ve,
yetimleriyle, malûl ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat
seviyesi sağlar. Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını
sağlayıcı tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur. Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak
diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir. Devlet, korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılması için
her türlü tedbiri alır. Bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurar veya
kurdurur." 7- "Madde 70.- Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına
sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir
ayırım gözetilemez." IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında; itiraz yoluna başvuran mahkemenin iptalini istediği
kural yönünden bakmakta olduğu bir davanın bulunup bulunmadığı sorunu öncelik
taşıdığından, ilk inceleme raporu, itiraz başvurusu, ilgili dava dosyasının
onanlı belge örnekleri, iptali istenen Yasa ve dayanılan Anayasa kuralları ile
bunların gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. maddesi gereğince, bir davaya bakmakta olan
mahkeme, uygulanacak bir yasa ya da kanun hükmünde kararname hükümlerim
Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık
savının ciddi olduğu kanısına varırsa, o hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Anayasa Mahkemesi, itiraz yoluyla gelen bir işte Anayasa'ya
uygunluk denetimi yapmak için, ele aldığı konuyu inceleme görevinde olup
olmadığını saptarken, iptal istemiyle başvuran mahkemenin, kuralın uygulanacağı
davaya bakıp bakmayacağını, daha açık bir anlatımla, mahkemenin o konuda
görevli olup olmadığını belirlemek zorundadır. İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin elindeki davanın konusu özetle,
Sorgun Belediyesi'nde kadrolu olarak çalışan davacının, 1974 yılında Kıbrıs
Barış Harekâtı'na katıldığını ileri sürerek 1005 sayılı Yasa'yı değiştiren 3761
sayılı Yasa'dan yararlanarak kendisine şeref aylığı bağlanacağının tespiti ve
aylığın tahsili istemiyle açtığı davadır. 1005 sayılı İstiklâl Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet
Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkındaki Kanun'da değişiklik yapan 3761
sayılı Yasa'nın 1. maddesi, Kıbrıs Barış Harekâtı'nda fiilen görev almış Türk
vatandaşlarına da şeref aylığı bağlanmasını öngörmüş, son fıkrasında ise, Harekâta
katılanlardan kamu veya özel sektörde çalışanlar ile çeşitli sosyal güvenlik
kurumlarından aylık alanlara bu aylığın ödenmeyeceği,, ancak aldıkları aylığın
bu Yasa'ya göre bağlanacak aylıktan azise aradaki farkın ödeneceğini hükme
bağlamıştır. Yasa kurallarının incelenmesinden açıkça görülmektedir ki,
ilgililere şeref aylığı bağlanıp bağlanmaması kamu hukuku kurallarının
uygulanması niteliğinde olup, bu Yasa'nın uygulanması bir idari işlemi
gerektirmektedir, idari işlemler konusundaki uyuşmazlıklar ise, yasada aksine
hüküm olmadıkça idari yargı yerlerinde çözülür, işlemin belirgin niteliği
bakımından bu davaya bakmak adli yargı yerlerinin değil, idari yargı yerlerinin
görev alanına girmektedir. Anayasa'nın 152. ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddelerinde geçen
"Bir davaya bakmakta olan mahkeme" her durumda o davaya bakmaya,
uyuşmazlık konusu sorunu çözmeye, suç sayılan eylemi işleyeni yargılamaya
görevli mahkeme olarak anlaşılmak gerekir. Bu yetkiyi taşımayan, bu görev
kendisine verilmeyen mahkeme, davaya bakacak mahkeme olarak nitelendirilemez.
Mahkemelerin görevleri, Anayasa'nın 142. maddesi gereğince ancak yasayla
düzenlendiğinden, görevsorunu kamu düzeniyle ilgilidir. Böyle olunca, Anayasa
Mahkemesi, uygunluk denetimi için kendisine itiraz yoluyla getirilen bir işte,
itiraz eden mahkemenin yasa kurallarına uygun biçimde o davaya bakmakla görevli
olup olmadığını saptamak zorundadır. Anayasa'nın 152. maddesi yönünden
mahkemenin elindeki işin "dava" sayılabilmesi için yöntemince
açılmış, mahkemenin görevine giren bir dava olması gerekir ve bu durum
Anayasa'ya uygunluk denetimi için öngörülen koşullardan biridir. Bu koşulun
gerçekleşip gerçekleşmediği konusunda doğrudan inceleme yaparak karar vermek
yetkisi de ancak Anayasa Mahkemesi'nindir. Anayasa Mahkemesi, salt kendine özgü
Anayasa'ya uygunluk denetimi yapabilmek için itiraz yoluna başvuran yerel
mahkemenin görevini saptamak ve ondan sonrakendi görevini yerine getirmek
zorundadır. Bu durumda, itiraz yoluna Sorgun Asliye Hukuk Mahkemesi 1005
sayılı Yasa'dan doğan uyuşmazlığı görüp çözümlemeye görevli mahkeme
olmadığından 1005 sayılı Yasa'yı değiştiren 3761 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin
son fıkrasının iptali istemiyle itiraz başvurusunda bulunma yetkisi yoktur,
itirazın yetkisizlik nedeniyle reddi gerekir. V- SONUÇ: Anayasa'nın 152. maddesinin birinci fıkrası ile 2949 sayılı
Yasa'nın 28. maddeleri karşısında uygun bulunmayan itirazın, başvuran
mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 24.12.1991 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Servet TÜZÜN Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Erol CANSEL Üye Yavuz
  NAZAROĞLU Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN