ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/106 Karar Sayısı : 2012/190 Karar Günü : 29.11.2012 R.G. Tarih-Sayı :
06.03.2013-28579 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Söke 1. Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 13.10.1983 günlü, 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 36. maddesinin, 21.5.1997 günlü, 4262
sayılı Karayolları Trafik Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 4.
maddesi ile yeniden düzenlenen üçüncü fıkrasının 'Sürücü aynı zamanda
araç sahibi değilse, ayrıca tescil plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı
düzenlenir.' biçimindeki 4. cümlesinin, Anayasa'nın 38. maddesine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 36. maddesinin üçüncü
fıkrasının 4. cümlesi uyarıncauygulanan idari para cezasının iptali istemiyle
açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun itiraz
konusu kuralı da içeren 36. maddesi şöyledir: 'Madde 36- Motorlu araçların, sürücü
belgesi sahibi olmayan kişiler tarafından karayollarında sürülmesi ve
sürülmesine izin verilmesi yasaktır. Araçlar, bu Kanunda sınıfları belirtilen sürücü belgelerine sahip
sürücüler ile iki veya çok taraflı anlaşmalara göre sürücü belgesi bulunan veya
geçerli uluslararası sürücü belgesi olan kişilerce sürülebilir. (Yeniden Düzenleme: 21/5/1997 - 4262/4 md.) Sürücü belgesi
sahibi olmadan trafiğe çıkanlara ilk tespitte bir aydan iki aya kadar, tekrarı
halinde iki aydan üç aya kadar hafif hapis cezası verilir. Ayrıca bu kişiler
her defasında 7 200 000 lira hafif para cezasıyla da cezalandırılırlar. Bu
kişilerin kazaya neden olması halinde bu cezaların uygulanması diğer cezaların
uygulanmasına engel teşkil etmez. Sürücü aynı zamanda araç sahibi
değilse, ayrıca tescil plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı düzenlenir.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 38. maddesine dayanılmış, 2.
maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,
Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman
Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin
YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,
Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 27.9.2012 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayşegül ATALAY tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kural uyarınca bir kimsenin icrai
veya ihmali herhangi bir hareketi olmasa veya tespit edilemese dahi sadece araç
sahibi olmasından dolayı başkasının bir fiili nedeniyle ceza almasının söz
konusu olduğu, bu durumun ise cezaların şahsiliği ilkesiyle çeliştiği
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 38. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural
Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir. İtiraz konusu kuralda, sürücü belgesi olmadan trafiğe çıkan sürücü
aynı zamanda araç sahibi değilse, ayrıca tescil plakasına da aynı miktar için
ceza tutanağı düzenleneceği öngörülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde olduğu gibi
idari yaptırımlar açısından da Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel ilkelerine
bağlı kalmak koşuluyla hangi eylemlerin kabahat sayılacağı, bunlara uygulanacak
yaptırımın türü ve ölçüsü, yaptırımın ağırlaştırıcı ve hafifleştirici
nedenlerinin belirlenmesi gibi konularda kanun koyucu takdir yetkisine
sahiptir. Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, 'Kimse,
işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı
cezalandırılamaz.'; üçüncü fıkrasında, 'Ceza ve ceza yerine geçen
güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur.' denilerek suçun ve cezanın
kanuniliği esası benimsenmiş; yedinci fıkrasında ise ceza sorumluluğunun şahsi
olduğu belirtilerek herkesin, kendi eyleminden sorumlu tutulacağı, başkalarının
suç oluşturan eylemlerinden dolayı cezalandırılamayacağı kabul edilmiştir. Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun temel
kurallarındandır. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin işlemediği bir
fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Diğer bir anlatımla, bir kimsenin
başkasının fiilinden sorumlu tutulmamasıdır. Bu ilkeye göre asli ve feri
failden başka kişilerin bir suç sebebiyle cezalandırılmaları olanaklı değildir.
Anayasa'nın 38. maddesinin yedinci fıkrası ile ilgili gerekçede de, ''fıkra,
ceza sorumluluğunun şahsi olduğu; yani failden gayri kişilerin bir suç
sebebiyle cezalandırılamayacağı hükmünü getirmektedir. Bu ilke dahi ceza
hukukuna yerleşmiş ve 'kusura dayanan ceza sorumluluğu' ilkesine dahil, terki
mümkün olmayan bir temel kuralıdır.' denilmektedir. Anayasa'nın 38.
maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından idari para
cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tâbidir. İtiraz konusu kuralda, sürücü belgesi olmadan araç kullanan
kimsenin aynı zamanda araç sahibi olmadığı durumlarda, tescil plakasına da aynı
miktar için ceza tutanağı düzenleneceği belirtilmekte, araç sahibinin kusurunun
bulunup bulunmadığı, aracı sürücü belgesi olmayan kişiye bilerek verip
vermediği değerlendirilmeden idare tarafından yaptırım uygulanmaktadır. Bu
durum ise işlemediği bir fiilden dolayı araç sahibine yaptırım uygulanmasına
neden olabilecek niteliktedir. Dolayısıyla, sürücü belgesiz araç kullanılması
ve sürücünün araç sahibi olmaması halinde tescil plakası sahiplerine sadece
ruhsat sahibi olmaları nedeniyle yaptırım uygulanması cezaların şahsiliği
ilkesine aykırılık oluşturmaktadır. Öte yandan, Anayasa ve ceza hukukunun temel kuralları uyarınca,
kişilere ceza verilebilmesi için hukuka aykırı eylemin kanunda belirtilmiş
olması ve bu eylemin o kişi tarafından gerçekleştirilmiş olduğunun kanıtlanması
gerekmektedir. İtiraz konusu kuralda araç sahibinin hangi eyleminin suç
sayıldığı açık bir şekilde gösterilmediği gibi araç sahibi olma ile suç
arasındaki illiyet bağının ne suretle oluştuğu da belirtilmemiştir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 38.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. VI- SONUÇ 13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 36.
maddesinin, 21.5.1997 günlü, 4262 sayılı Karayolları Trafik Kanununda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun'un 4. maddesiyle yeniden düzenlenen üçüncü
fıkrasının 'Sürücü aynı zamanda araç sahibi değilse, ayrıca tescil
plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı düzenlenir.' biçimindeki 4.
cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 29.11.2012
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN