ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/38 Karar Sayısı : 2010/39 Karar Günü : 25.2.2010 R.G. Tarih-Sayı :
18.05.2010-27585 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İzmir 4. Ağır Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 142. maddesinin (2) numaralı fıkrasının, Anayasa'nın
2., 9., 10., 11., 36., 37. ve 152. maddelerine aykırılığı savıyla iptaline
karar verilmesi istemidir. I- OLAY Cinsel saldırı suçundan açılan kamu davasında beraat eden sanığın
tutuklamanın haksız olduğu iddiası ile tazminat talebinde bulunduğu davada,
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun itiraz
konusu fıkrayı da içeren 'Tazminat İsteminin Koşulları' başlıklı 142. maddesi
şöyledir: '(1) Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden
itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen
bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir. (2) İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve
eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı
yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinde
karara bağlanır. (3) Tazminat isteminde bulunan kişinin dilekçesine, açık kimlik ve
adresini, zarara uğradığı işlemin ve zararın nitelik ve niceliğini kaydetmesi
ve bunların belgelerini eklemesi gereklidir. (4) Dilekçesindeki bilgi ve belgelerin yetersizliği durumunda
mahkeme, eksikliğin bir ay içinde giderilmesini, aksi hâlde istemin
reddedileceğini ilgiliye duyurur. Süresinde eksiği tamamlanmayan dilekçe,
mahkemece, itiraz yolu açık olmak üzere reddolunur. (5) Mahkeme, dosyayı inceledikten sonra yeterliliğini belirlediği
dilekçe ve eki belgelerin bir örneğini Devlet Hazinesinin kendi yargı
çevresindeki temsilcisine tebliğ ederek, varsa beyan ve itirazlarını onbeş gün
içinde yazılı olarak bildirmesini ister. (6) İstemin ve ispat belgelerinin değerlendirilmesinde ve tazminat
hukukunun genel prensiplerine göre verilecek tazminat miktarının saptanmasında
mahkeme gerekli gördüğü her türlü araştırmayı yapmaya veya hâkimlerinden birine
yaptırmaya yetkilidir. (7) Mahkeme, kararını duruşmalı olarak verir. İstemde bulunan ile
Hazine temsilcisi, açıklamalı çağrı kâğıdı tebliğine rağmen gelmezlerse,
yokluklarında karar verilebilir. (8) Karara karşı, istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine
temsilcisi, istinaf yoluna başvurabilir; inceleme öncelikle ve ivedilikle
yapılır.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 9., 10., 11., 36., 37. ve 152.
maddelerine dayanılmış, 142. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi hükmü uyarınca Haşim
KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK ve
Serruh KALELİ'nin katılımlarıyla 2.5.2008 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları, bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, başka haksız fiil sebeplerine dayanılarak
açılan tazminat davalarının hukuk ya da idare mahkemelerinde görüldüğü halde,
5271 sayılı Yasanın 141. maddesine dayanan ve haksız fiil olduğu belirtilen
eylemler nedeniyle açılacak tazminat davalarının, itiraz konusu kural sebebiyle
tazminat konusunda uzman olmayan ve farklı bir usul uygulayan ağır ceza mahkemelerince
görülmesinin Anayasa'nın 2., 9., 10., 11., 36., 37. ve 152. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanun hükmünde
kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda ilgililer
tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir. İstemle bağlı
kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık incelemesi
yapabileceğinden, iptali istenen kuralla ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 142.
maddesi yönünden de inceleme yapılmıştır. İtiraz konusu kural,koruma tedbirleri nedeniyletazminat isteminin
zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza
mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili olması durumunda aynı yerde başka
bir ağır ceza dairesi yoksa en yakın yer ağır ceza mahkemesinde görüleceğini
kurala bağlamıştır. Böylece itiraz konusu kuralla, koruma tedbirleri nedeniyle
tazminat isteminde hangi mahkemenin görevli ve yetkili olduğu belirlenmiştir. Yasa'nın madde gerekçesinde konuyla ilgili olarak, tazminat
davasında yetkili vegörevli mahkemenin, davacının oturduğu yer ağır ceza
mahkemesi olarak belirlenmesiyle kanuna aykırı işlemden zarar gören kişinin en
kolay biçimde ve en masrafsız yöntemle hakkına kavuşabilmesinin amaçlandığı
belirtilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasaların
üstünde yasakoyucunun da uyması gereken temel hukuk ilkeleri ve Anayasa'nın
bulunduğu bilincinde olan devlettir. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal
eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa karşısında
ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı
durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli
kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara
bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz. Anayasa'nın 36. maddesinde, ' Herkes, meşru vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi
içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz. ' denilmektedir. Buna göre hak arama
özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde, diğer temel hak
ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını
sağlayan en etkili güvencelerden birisini oluşturmaktadır. Gerçekten,
karşılaştığı bir suçlamaya karşı kişinin kendisini savunabilmesinin ya da maruz
kaldığı haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp
kanıtlayabilmesinin en etkili ve güvenceli yolu yargı mercileri önünde dava
hakkını kullanabilmesidir. Kişilere yargı mercileri önünde dava hakkı tanınması
adil bir yargılamanın ön koşulunu oluşturur. Mahkemelerin bağımsızlığı ve hakimlik teminatı esasları
gözetildiğinde Devletin yargılama faaliyetinden dolayı sorumluluğuna
gidilebilmesi için yasa ile özel olarak düzenleme yapılması gerekmektedir. 5271
sayılı Yasa'nın ' Tazminat İstemi ' başlıklı 141. maddesinde de suçun
soruşturulması ve kovuşturulması sırasındakoruma tedbirleri nedeniylekişilerin
haksız olarak uğradıkları maddi ve manevi her türlü zararın Devletten hangi
hallerde istenebileceği özel olarak düzenlenmiş ve yargılama faaliyetinden
dolayı Devletin tazminat sorumluluğu haksız fiil hükümlerinden ayrı olarak
kabul edilmiştir. Bu durumda tedbir niteliğindeki uygulamalar nedeniyle haksız
olarak zarara uğrayan ve tazminat isteminde bulunan kişiler ile haksız fiil
hükümlerine dayanarak tazminat isteminde bulunan kişiler tazminat haklarını
kullanabildiklerinden itiraz konusu kural Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı
değildir. 5271 sayılı Yasa'nın 142. maddesinin (1) numaralı fıkrasında karar
veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her
halde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat
isteminde bulunulabileceği; aynı maddenin (6) numaralı fıkrasında ise tazminat
istemi ile ispat belgelerinin değerlendirilmesinde ve tazminat hukukunun genel
prensiplerine göre verilecek tazminat miktarının saptanmasında mahkemenin
gerekli gördüğü her türlü araştırmayı yapmaya veya hakimlerden birine
yaptırmaya yetkili olduğu belirtilmiştir. Bu durumda tedbir niteliğindeki
uygulamalar nedeniyle haksız olarak zarara uğradığı savıyla tazminat isteminde
bulunan kişinin dava açma, her türlü iddia ve savunmada bulunma, hür türlü
delili ileri sürebilme hakkının bulunması yanında mahkemenin de gerekli gördüğü
her türlü araştırmayı yapmaya yetkili olduğu anlaşılmaktadır.Bu nedenle
kuralın,hak arama özgürlüğünü ve adil yargılanma hakkını zedeleyen bir yönü
bulunmamaktadır. Öte yandan, Anayasa'nın ' Mahkemelerin Kuruluşu ' başlıklı
142. maddesinde, ' Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve
yargılama usulleri kanunla düzenlenir .' denilmiştir. Hukuk devletinde
yasakoyucu, mahkemelerin kuruluş, görev ve yetkilerinin, işleyişinin ve
yargılama usullerinin belirlenmesi konusunda yasama yetkisini kullanırken,
Anayasa'nın ve hukukun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla takdir yetkisine
sahiptir. Tedbir niteliğindeki uygulamalar nedeniyle tazminat isteminin hangi
mahkemede görüleceğinin belirlenmesi yasama organına ait takdir yetkisi içinde
kaldığından kuralın, Anayasa'nın hukuk devleti ilkesine aykırı bir yönü de
bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 10., 36.
ve 142. maddelerine aykırı değildir. İtiraz isteminin reddi gerekir. İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 9., 11., 37. ve 152.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 142.
maddesinin (2) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 25.2.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ