ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/34 Karar Sayısı : 2013/74 Karar Günü : 6.6.2013 R.G. Tarih-Sayı:
26.10.2013-28803 İPTAL DAVASINI AÇANLAR : Türkiye Büyük Millet
Meclisi Üyeleri Emine Ülker TARHAN ve Ali Rıza ÖZTÜRK ile birlikte 127
milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : 9.1.2013 günlü, 6384
sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat
Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'un 4. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
Anayasa'nın 90. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 9.1.2013 günlü, 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine
Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'un
dava konusu kuralın da yer aldığı 4. maddesi şöyledir: 'Komisyon ve çalışma esasları MADDE 4- (1) Bu Kanun kapsamında yapılacak müracaatlar
hakkında karar vermek üzere Bakanlığın merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında
çalışan hâkim ve savcılar arasından Adalet Bakanı tarafından atanacak dört kişi
ile Maliye Bakanı tarafından Maliye Bakanlığı personeli arasından atanacak bir
kişiden oluşan toplam beş kişilik bir Komisyon kurulur. Komisyon Başkanı bu
üyeler arasından Adalet Bakanı tarafından seçilir. (2) 9 uncu madde hükmü saklı kalmak üzere Komisyon üyelerine,
müracaatlar sonuçlandırılıncaya kadar başka bir görev verilmez. (3) Komisyon, üye sayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve
toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verir. (4) Komisyonun sekretarya hizmetleri Bakanlık tarafından
yürütülür. (5) Kamu kurum ve kuruluşları ile yargı mercileri, Komisyonun
görevi kapsamında ihtiyaç duyduğu her türlü bilgi ve belgeyi gecikmeksizin
Komisyona göndermek zorundadır.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralı Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 90. maddesine dayanılmış.
Anayasa'nın 2. ve 36. maddeleri ise ilgili görülmüştür. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,
Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,  Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve
Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 3.4.2013 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına
OYBİRLİĞİYLE karar vermiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Fatma BABAYİĞİT tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor iptali istenilen yasa kuralı, dayanılan
ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru
kararında, bir yargı mercii olan Avrupa İnsan
Hakları Mahkemesinin ( AİHM) görev ve yetki
alanındaki bir konunun iç hukukta yürütme organınca belirlenecek beş kişiden
oluşan bir komisyona havale edilmesinin yargının alanına yürütmenin müdahale
etmesi anlamına geldiği, Adalet Bakanı ve Maliye Bakanı tarafından atanacak
kişilerden oluşturulacak olan Komisyonun, bağımsız ve adil
yargılanmayı sağlayacak nitelikte yetkin bir kurul olamayacağı
iddia edilerek, 6384 sayılı Kanun'un komisyonun oluşumuna ilişkin 4. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 13.
maddesine ve temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası antlaşmalara
kanunlar karşısında üstünlük tanıyan Anayasa'nın 90. maddesinin son fıkrasına
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle iptal başvurusuna konu
kural, Anayasa'nın 2. ve 36. maddeleri yönünden de incelenmiştir. Dava konusu kural uyarınca, AİHM'ne uzun yargılama iddiasıyla
yapılmış başvurular konusunda karar vermek amacıyla, Adalet Bakanlığının
merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında çalışan hâkim ve savcılar arasından
Adalet Bakanı tarafından atanacak dört kişi ile Maliye Bakanı tarafından Maliye
Bakanlığı personeli arasından atanacak bir kişiden oluşan toplam beş kişilik
bir komisyon kurulması öngörülmüştür. 6384 sayılı Kanunla, AİHM'nin ' Ümmühan Kaplan/Türkiye' kararının
gereğinin yerine getirilebilmesi, kurulacak komisyon aracılığıyla makul sürede
sonuçlandırılamayan soruşturma ve yargılamalardan dolayı AİHM'ne yapılmış
başvuruların tazminat ödenmek suretiyle en kısa zamanda çözüme kavuşturulması
ve bu suretle AİHM tarafından ülkemiz aleyhine verilebilecek ihlal sayılarının
da azaltılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devleti ilkesinin en önemli gereklerinden olan bireylerin
temel haklarının korunması, diğer unsurları yanında, adil yargılanma hakkının
tanınmasını da içermektedir. Anayasa'nın 36. maddesinde herkesin, meşru vasıta
ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı
olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu; hiçbir
mahkemenin, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamayacağı
belirtilmiştir. Bu konuları içeren AİHS'nin 6. maddesinin birinci
fıkrasında; 'Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili
nizalar, gerek cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar
verecek olan, yasayla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından
davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini
istemek hakkına sahiptir'' denilerek adil yargılanma hakkı
tanımlanmıştır. Adil yargılanma hakkı, her şeyden önce kişinin medeni hak ve
yükümlülükleriyle ilgili nizalar veya cezai alanda kendisine yöneltilen
suçlamalar konusunda bağımsız ve tarafsız bir mahkemeye müracaat hakkını; bu
hakkın kullanılmasından sonra da davasının makul sürede görülmesini isteme
hakkını içermektedir. İnsan hakları konusunda ortaya çıkan sorunların kendi iç
hukukumuzda giderilmesini amaçlayan 6384 sayılı Kanun'la getirilen sistem,
başvuruların en kısa süre içinde ve sulh yoluyla sonuçlandırılmasını
öngörmektedir. Kanun bu yönüyle zarara uğrayan vatandaş ile Devlet arasındaki
uyuşmazlıkta alternatif bir çözüm yöntemi getirmiştir. Yargılama, kanunla kurulan bağımsız ve tarafsız mahkemeler
tarafından, hukuki uyuşmazlıkların ve hukuka aykırılık iddialarının özel
yargılama usulleri izlenerek çözümlenmesi ve kesin hükme bağlanması
faaliyetidir. Bağımsızlık ve tarafsızlık, yargı fonksiyonunu idare
fonksiyonundan ayıran en önemli ölçüt olup, yargı yetkisini kullanacak olan
merciin, çözülmesi istenen uyuşmazlığa doğrudan veya dolaylı olarak taraf
olmayan ve uyuşmazlığın taraflarından tamamen bağımsız olan kişi veya
kişilerden oluşmasını gerektirmektedir. Ayrıca, yargı organları bir uyuşmazlığı
kesin bir biçimde çözerken, idare organlarının verdiği kararlar kural olarak
kesin nitelikte değildir. 6384 sayılı Kanun uyarınca oluşturulacak Komisyonun verdiği
kararların 'kesin hüküm' niteliğini taşımadığı, yargı fonksiyonu
kapsamında olmadığı, başvuruları inceleme süreci ve uygulayacağı usulün idari
nitelikte olduğu, kararlarının idari yargı denetimine tabi olduğu
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, yargısal faaliyet yürüten bir makam veya merci
olmayıp, Adalet Bakanlığı bünyesinde kurulan ve sekreteryasını Bakanlığın
yürüttüğü bir idari kurul olan Komisyonun, Adalet Bakanı ve Maliye Bakanı
tarafından atanacak kişilerden oluşmasında, hukuk devleti ve adil yargılanma
ilkesine aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. ve 36.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir Kuralın, Anayasa'nın 90.  maddesiyle ilgisi görülmemiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 9.1.2013 günlü, 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine
Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'un 4.
maddesinin (1) numaralı fıkrasına yönelik iptal istemi, 6.6.2013 günlü,
E.2013/34, K.2013/74 sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkraya ilişkin
yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE, 6.6.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. VI- SONUÇ 9.1.2013 günlü, 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine
Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'un 4.
maddesinin (1) numaralı fıkrasınınAnayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, 6.6.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ