ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2006/143 Karar Sayısı : 2009/98 Karar Günü : 25.6.2009 R.G Tarih-Sayı: 07.10.2009-27369 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 3. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 9.3.1954 günlü, 6343 sayılı
Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile
Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun'un 27. maddesinin
2993 sayılı Yasa'nın 7. maddesiyle değiştirilen (7) numaralı bendinin
Anayasa'nın 135. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Türk Veteriner Hekimleri Birliği Büyük Kongresine Ankara Bölgesi
Veteriner Hekimler Odasından gönderilecek temsilci sayısının 6 kişi ile sınırlı
tutulması konusundaki işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali istenen Yasa Kuralı İtiraz konusu kuralı da içeren 6343 sayılı Yasa'nın 27. maddesi
şöyledir: 'Madde 27- Umumi heyetin vazifeleri aşağıda yazılı
fıkralarda gösterilmiştir. 1. İdare heyeti ve murakabe kurulunun yıllık mesai raporlarını
incelemek; 2. Bilançoyu tetkik ve müzakere eylemek; 3. Yeni yıl bütçe taslağını tetkik, müzakere, kabulü halinde
tasdik etmek; 4. İdare heyeti tarafından sunulan teklif ve mevzuların
müzakeresini yapmak; 5. Müddeti hitam bulan idare heyetinin ibrasına karar vermek; 6. Yeni idare heyeti seçimini yapmak; 7. (Değişik: 3/4/1984 - 2993/7 md.)Büyük Kongreye iştirak etmek
üzere, elliye kadar üyesi olan odalardan iki, yüze kadar üyesi olan odalardan
dört ve yüzden fazla üyesi olan odalardan da altı temsilci seçmek. 8. İki hesap murakıbı seçmek. 9. (Değişik: 3/4/1984 - 2993/7 md.) Beş asıl ve iki yedek
haysiyet divanı üyelerini seçmek.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 135. maddesine dayanılmış ve 2.
maddesi ile ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.
Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün katılmalarıyla 3.11.2006 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru dilekçesinde, Anayasa'nın 135. maddesine göre kamu kurumu
niteliğindeki meslek kuruluşlarının, belli bir mesleğe mensup olanların
müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak,
mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek
mensuplarının birbirleriyle ilişkilerinde güveni ve dürüstlüğü hâkim kılmak ve
meslek disiplin ve ahlâkını korumak üzere kuruldukları, anılan maddede
öngörülen seçimin demokratik ilkelere uygun bir seçim olduğunun kuşkusuz
bulunduğu, oysa, itiraz konusu kuralın antidemokratik, adaletsiz ve eşitliğe aykırı
bir düzenleme olduğu, Birliğin temel organlarının oluşumunda ve işleyişinde
demokrasiyi olanaksız kıldığı belirtilerek Kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kural uyarınca, Türk Veteriner Hekimleri Birliği
Kongresine katılmak üzere, elliye kadar üyesi olan Veteriner Hekimleri Odaları
iki, yüze kadar üyesi olan odalar dört ve yüzden fazla üyesi olan odalar ise
altı temsilci seçmektedirler. Böylece çok sayıda veteriner hekimin kayıtlı
olduğu Veteriner Odaları, Büyük Kongre'de üye sayılarına göre değil, maktu bir
sayı ile temsil edilmiş olmaktadırlar. Anayasa'nın 135. maddesinde, kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarının ve üst kuruluşlarının belli bir mesleğe mensup olanların
müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, meslekî faaliyetlerini kolaylaştırmak,
mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek
mensuplarının birbirleriyle ve halkla olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni
hâkim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlâkını korumak maksadı ile kanunla
kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre
yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleri oldukları
belirtilmiştir. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, yasayla düzenlenen
mesleklerin verdikleri kamu hizmetinde belli bir düzeyi korumak ve mesleğe
mensup olanların ortak çıkarlarını kollamak ve aralarındaki dayanışmayı
güçlendirmek için kurulurlar. Bu tür mesleki kuruluşların çok partili
demokratik düzen içerisinde giderek etkili bir baskı grubu haline gelmeleri ve
bu şekilde örgütlenen gruplar arasındaki dayanışmanın toplum çıkarları aleyhine
gelişmesi tehlikesi, bunların kamu hukuku kural ve usulleriyle düzenlenmesini
zorunlu kılmış ve sosyal bir olgu olarak öteden beri varlıklarını koruyabilmiş
olan bu kuruluşları anayasal bir kurum haline dönüştürmüştür. Anayasa'nın sözü edilen kuruluşları düzenleyen 135. maddesi konuya
bazı noktalarda açıklık ve daha yoğun denetim sisteminin ölçütlerini
getirmiştir. Meslek kuruluşlarının amaçları belirlenmiş, etkinlik alanları
sınırlanmış, bunların birer kamu tüzelkişisi olduğu açıklığa kavuşturulmuş,
organlarının seçimi yargı gözetimine tabi kılınmış, amaç dışı faaliyet
göstermeleri yasaklanmış, devletin bu kuruluşlar üzerindeki idari ve mali
denetim hakkı açıkça belirlenmiştir. Yukarıda anılan Anayasa kuralı kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarının '... kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından
kanunla gösterilen usullere göre yargı denetimi altında, gizli oyla seçilen
...' tüzelkişiler olduğunu öngörmekte ve bunların kuruluşunda organlarının
seçimle işbaşına gelme usulünü benimsemektedir. Herhangi bir kuruluşun
oluşmasında demokrasinin temel kuralı olan seçime yer verilmişse, bu kuruluşun
yönetim ve işleyişinin de demokratik kurallara aykırı olamayacağının kabulü
gerekir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasaların
üstünde yasakoyucunun da uyması gereken temel hukuk ilkeleri ve Anayasa'nın
bulunduğu bilincinde olan devlettir. Adaletli bir hukuk düzeninin
kurulabilmesi, diğer seçimler yanında kamu kurumu niteliğindeki meslek
örgütlerinin seçimlerinde de seçime katılacakların adil bir biçimde temsil
edilmesine bağlıdır. Adil temsilin sağlanmadığı bir seçimin demokratik
olmasından ve hukuk devleti ilkesine uygunluğundan söz edilemez. Demokrasinin olmazsa olmaz kuralı seçimdir.Demokratik seçimin en
önemli niteliği ise adil bir temsil ilkesine dayalı serbest, eşit ve genel-oy
esasını içermesidir. İtiraz konusu kural ile sayısı kaç olursa olsun yüzden
fazla üyesi olan veteriner odalarının Büyük Kongre' ye katılmasının altı
temsilciyle sınırlandırılması ve böylece Türk Veteriner Hekimleri Birliğinin en
önemli organının oluşumunda adil temsilin önlenmesi, Veteriner Hekim Odalarının
iç işleyişinde demokrasiye aykırı düşen bir düzenlemedir. Bu nedenle itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 135. maddelerine
aykırıdır. İptali gerekir. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, 'Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü fıkrasında da
bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise, Anayasa
Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini
tehdit veya kamu yararını ihlal edici mahiyette görmesi halinde yukarıdaki
fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir. İptal edilen kuralın doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararını
ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları
gereğince iptal hükmünün, kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasından başlayarak
bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VII- SONUÇ A-9.3.1954 günlü, 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin
İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve
Göreceği İşlere Dair Kanun'un 27. maddesinin, 3.4.1984 günlü, 2993 sayılı
Yasa'nın 7. maddesiyle değiştirilen (7) numaralı bendinin Anayasa'ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, B-İptal edilen bendin doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararını
ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları
gereğince iptal hükmünün, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK
BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 25.6.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ