ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/83 Karar Sayısı : 2013/116 Karar Günü : 10.10.2013 R.G Tarih-Sayı :
10.12.2013-28847 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara
9. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 27.10.1999
günlü, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun geçici 6. maddesinin birinci fıkrasının
(2) numaralı bendinin Anayasa'nın 2., 7. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemidir. I- OLAY Gümrük müşaviri olan davacının, bir yıl süreyle geçici olarak
mesleki faaliyetten alıkoyma cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin işlemin
iptali talebiyle açtığı davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılık
iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4458 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı geçici 6.
maddesi şöyledir: ' Gümrük müşavirleri ve gümrük müşavir yardımcıları çıkarılacak
bir kanunla bağlı bulundukları gümrük ve muhafaza başmüdürlüğü görev alanı
itibariyle kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu şeklinde örgütleninceye
kadar aşağıdaki hükümler uygulanır: 1. 1615 sayılı Gümrük Kanunu hükümlerine göre kurulan Gümrük
Komisyoncuları Dernekleri faaliyetlerine devam eder ve sınav açılması ile izin
belgeleri verilmesi işlemleri Gümrük Müsteşarlığınca yürütülür. a) Gümrük müşavirliği ve gümrük müşavir yardımcılığı sınavları
Müsteşarlıkça belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde her yıl bir kez yapılır. b) 227 ve 228 inci maddelerde belirtilen koşulları sınavın
açıldığı yılbaşında sağlamış olanlar, o yıl açılan gümrük müşavirliği veya gümrük
müşavir yardımcılığı sınavlarına müracaat edebilirler. c) Gümrük müşavirliği ve gümrük müşavir yardımcılığı sınavlarına
en fazla üçer kez girilebilir. 2. Gümrük müşavirliği veya gümrük müşavir yardımcılığı mesleğin
vakar ve onuruna aykırı fiil ve hareketlerde bulunanlarla, görevlerini yapmayan
veya kusurlu olarak yapan ya da görevinin gerektirdiği güveni sarsıcı
hareketlerde bulunan meslek mensupları hakkında, gümrük müşavirliği
hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesi amacıyla, durumun niteliğine ve ağırlık
derecesine göre aşağıda tanımlanan disiplin cezaları verilir. a) Uyarma: Meslek mensubuna mesleğinin icrasında daha dikkatli
davranması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. b) Kınama: Meslek mensubuna görevinde ve davranışında kusurlu
sayıldığının yazı ile bildirilmesidir. c) Geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma: Mesleki sıfatı
saklı kalmak şartıyla altı aydan az, bir yıldan çok olmamak üzere mesleki
faaliyetten alıkoymadır. d) Meslekten çıkarma: Meslek mensubunun izin belgesinin geri
alınarak, bir daha bu mesleği icra etmesine izin verilmemesidir. 3. Mesleki kurallara, mesleğin vakar ve onuruna aykırı fiil ve
harekette bulunanlarla, görevin gerektirdiği güveni sarsıcı harekette bulunan
meslek mensupları hakkında, ilk defasında uyarma, tekrarında ise kınama cezası
uygulanır. Görevini bağımsızlık, tarafsızlık ve dürüstlükle yapmayan veya
kusurlu olarak yapan ya da bu Kanunda yer alan mesleğin genel prensiplerine
aykırı harekette bulunan meslek mensupları için geçici olarak mesleki
faaliyetten alıkoyma cezası uygulanır. Sahte belgelere dayanılarak yanlış beyanda bulunulduğunun, ancak
bu durumun gümrük müşavirinin bilgisi dışında olduğunun, bununla birlikte, bir
araştırma sonucunda gerçek durumun öğrenilebileceğinin Gümrük Müsteşarlığı
merkez denetim elemanlarınca rapora bağlandığı durumlarda, ilgili gümrük
müşavirine ilk defasında kınama cezası verilir. Bu hususun tekerrür etmesi
halinde geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma cezası uygulanır. 7.1.1932 tarihli ve 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair
Kanun hükümlerine göre kaçakçılık suçundan mahkûmiyet kararı kesinleşen meslek
mensuplarına, meslekten çıkarma cezası verilir. 4. Üç yıllık dönem içinde iki veya daha fazla disiplin cezasını
gerektiren davranışta bulunan meslek mensubuna, her yeni suçu için bir
öncekinden daha ağır ceza uygulanabilir. Beş yıllık dönem içinde iki defa
mesleki faaliyetten alıkoyma cezası ile cezalandırılmasından sonra bu cezayı
gerektiren fiili yeniden işleyen meslek mensupları hakkında meslekten çıkarma
cezası uygulanır. Disiplin kurulları bir derece ağır veya bir derece hafif disiplin
cezasının uygulanmasına karar verebilirler. Takibat ve hüküm tesisi, disiplin
soruşturması yapılmasına ve disiplin cezası uygulanmasına engel değildir. 5. Meslek mensubu hakkında savunması alınmadan disiplin cezası
verilemez. Yetkili disiplin kurulunun on günden az olmamak üzere verdiği süre
içinde savunma yapmayanlar, savunma hakkından vazgeçmiş sayılırlar. Disiplin cezaları kesinleşme tarihinden itibaren uygulanır. 6. Gümrük müşavirleri ve gümrük müşavir yardımcıları, görevleri
sırasında veya görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan dolayı fillerinin
niteliğine göre Türk Ceza Kanununun Devlet memurlarına ait hükümleri uyarınca
cezalandırılır. 7. Disiplin cezaları bir dava sonucuna bağlı olmaksızın mevzuat
hükümlerine aykırılığı gümrük idarelerince tespit edildiği tarihten itibaren üç
yıl süreyle uygulanmadığı takdirde zamanaşımına uğrar. Mevzuata aykırı işlem ve
eylemlerin aynı zamanda bir adli kovuşturma konusu olması halinde, bu aykırılık
için Türk Ceza Kanununda öngörülen zamanaşımı hükümlerine göre disiplin cezası
verilebilir. 8. 2 numaralı bentte belirtilen uyarma ve kınama cezası yetkili
gümrük başmüdürü, geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma cezası Müsteşarlık
Merkez Disiplin Kurulu, meslekten çıkarma cezaları Müsteşarlık Yüksek Disiplin
Kurulu tarafından verilir. 9. Bu Kanuna ve gümrüklerde uygulanan mevzuat hükümlerine aykırı
hareketleri görülen gümrük müşavirleri ve gümrük müşavir yardımcılarının izin
belgeleri gümrük müfettişleri, gümrük müfettiş yardımcıları, kontrolörler,
stajyer kontrolörler ve gümrük ve muhafaza başmüdürleri tarafından gerek
görülmesi halinde tedbir mahiyetinde geçici olarak alınır ve gümrüklerde iş
takip etmelerine izin verilmez. Bu durum, gerekçesiyle birlikte izin belgesinin
alınmasını izleyen günde Müsteşarlığa bildirilir. Bu şekilde izin belgeleri
alınanlar hakkında geçici mesleki faaliyetten alıkoyma cezası verilmesi halinde,
tedbir mahiyetinde izin belgelerinin alındığı süre verilen cezadan mahsup
edilir. 10. (Ek: 18/6/2009-5911/65 md.) Gümrük müşavir derneklerince,
gümrük müşavirlerinin yapacakları iş ve işlemler karşılığı alacakları asgari
ücretleri gösteren ve takvim yılı bazında belirlenen Asgari Ücret Tarifesi,
Müsteşarlıkça uygun görülerek onaylanmak suretiyle uygulamaya konulur .' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 7. ve 38. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,
Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve Zühtü
ARSLAN'ın katılımlarıyla 5.9.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında
öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali
için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince
açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa
kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya
davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte
bulunan kurallardır. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 4458 sayılı Kanun'un geçici 6.
maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin tamamının iptaline karar
verilmesini talep etmiştir. Bakılmakta olan dava, gümrük müşaviri olan davacının, bir yıl
süreyle geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma cezasıyla cezalandırılmasına
yönelik olarak tesis edilen idari işleme ilişkindir. İptali istenilen bendin
birinci cümlesinde hangi fiile hangi cezanın verileceği belirtilmekte, söz
konusu bendin (a), (b), (c) ve (d) alt bentlerinde ise verilecek disiplin
cezaları tanımlanmaktadır. Bakılmakta olan davada ise bu tanımlara ilişkin
herhangi bir uyuşmazlık bulunmamaktadır. Dolayısıyla, 4458 sayılı Kanun'un
geçici 6. maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin (a), (b), (c) ve
(d) alt bentleri davada uygulanacak kural değildir. Açıklanan nedenlerle, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun geçici 6.
maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin; 1- (a), (b), (c) ve (d) alt bentlerinin itiraz başvurusunda
bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu
bentlere ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 2- Birinci cümlesinin esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Erhan TUTAL tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kuralda hangi fiile hangi cezanın
verileceği hususunun açık ve net bir biçimde ortaya konulmamasının idareye
disiplin cezası fiillerini belirleme hak ve yetkisi verdiği, bu durumun hukuk
devleti ilkesinin unsurlarından olan belirlilik ilkesini zedelediği
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 7. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. İtiraz konusu kuralda, gümrük müşavirliği veya gümrük müşavir
yardımcılığı mesleğinin gereği gibi yürütülebilmesi amacıyla mesleğin vakar ve
onuruna aykırı davranışlarda bulunanlara, görevlerine ilişkin mevzuata aykırı
faaliyetlerde bulunanlara durumun nitelik ve derecesine göre disiplin cezası
verileceği belirtilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel
ilkelerinden biri ' belirlilik 'tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin
hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer
vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması, ayrıca kamu
otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de
gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey hangi
somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını,
bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Birey ancak
bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını
belirler. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm
eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde
bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Anayasa'nın 7. maddesinde, ' Yasama yetkisi Türk Milleti adına
Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez .' denilmektedir.
Buna göre, Anayasa'da kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda, yürütme
organına genel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesi
olanaklı değildir. Yürütmenin düzenleme yetkisi, sınırlı, tamamlayıcı ve
bağımlı bir yetkidir. Ayrıca, yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir yasa
kuralının Anayasa'nın 7. maddesine uygun olabilmesi için temel ilkeleri
koyması, çerçeveyi çizmesi, sınırsız, belirsiz, geniş bir alanı yürütmenin
düzenlemesine bırakmaması gerekir. Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında ise ' Kimse, ...
kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz ' denilerek ' suçun
yasallığı ', üçüncü fıkrasında da ' ceza ve ceza yerine geçen güvenlik
tedbirleri ancak kanunla konulur ' denilerek ' cezanın yasallığı '
ilkesi getirilmiştir. Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan ' suçta ve cezada
kanunilik ' ilkesi uyarınca, hangi eylemlerin yasaklandığı ve bu yasak
eylemlere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanunda
gösterilmesi, kuralın açık, anlaşılır ve sınırlarının belli olması gerekmektedir.
Kişilerin yasak eylemleri önceden bilmeleri düşüncesine dayanan bu ilkeyle
temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması amaçlanmaktadır. Anayasa'nın
38. maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından
disiplin cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tâbidir. Disiplin cezaları, kamu hizmetlerinin yürütülmesi ve kamu
yararının devamlılığının sağlanması amacıyla yasal olarak düzenlenmiş
yaptırımlardır. Kamu hizmetlerini yürütenlerin görev anlayışları, yetki ve
sorumlulukları kamu hizmeti ve hizmet gerekleri ile sınırlandırılmış, bu
sınırlar dışına çıkanların ise disiplin cezaları ile cezalandırılmaları ilgili
kanunlarda öngörülmüştür. Kanun'un geçici 6. maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin
tamamına bakıldığında, genel olarak belirli davranışlarda bulunanlara durumun
niteliğine ve ağırlık derecesine göre yine bendin devamında tanımı yapılan
disiplin cezalarının verileceğinin kurala bağlandığı görülmektedir. Başka bir
ifadeyle anılan (2) numaralı bentte, genel olarak bazı fiillere, bendin
devamında yer alan ve (a), (b), (c) ve (d) alt bentlerde tanımlanmış disiplin
cezalarının durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre verileceği hükme
bağlanmıştır. 4458 sayılı Kanun'un geçici 6. maddesinin (3) numaralı bendinde,
uyarma, kınama, geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma ve meslekten çıkarma
cezalarının hangi durumlarda verileceğine ilişkin ayrıntılı hükümler yer
almaktadır. Buna göre, Kanun'un geçici 6. maddesinin birinci fıkrasının (3)
numaralı bendinde, (2) numaralı bentte genel olarak sayılan fiiller
somutlaştırılmış ve hangi fiillere hangi cezaların verileceği açık ve net
olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla, gerek disiplin suçunun gerekse yaptırımın
kanunla düzenlenmiş olması karşısında itiraz konusu kuralda bir belirsizlik ve
öngörülemezlikten söz edilemeyeceği gibi suç ve cezaların kanuniliği ilkesine
aykırı bir durum da bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 7. ve
38. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 27.10.1999 günlü, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun geçici 6.
maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin esasının incelenmesine
karar verilen birinci cümlesine ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin, 6216
sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un
40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından
REDDİNE, 5.9.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VII- SONUÇ 27.10.1999 günlü, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun geçici 6.
maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin birinci cümlesinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 10.10.2013 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ