ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/107 Karar Sayısı : 2014/107 Karar Günü : 11.6.2014 R.G. Tarih-Sayı : Tebliğ
edildi İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 7. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 3.6.2007 günlü, 5686 sayılı
Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun; 1- 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer
alan " .ihale edilir... " ibaresinin, 2- Geçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde
yer alan " .ihale edilir. " ibaresinin, Anayasa'nın 2., 7. ve 168. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptallerine karar verilmesi istemidir. I- OLAY Davacı şirketin dava konusu ihalenin ve ihale şartnamesindeki bazı
hususlara ilişkin itirazlarının yer aldığı başvurusunun zımnen reddine ilişkin
işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralların Anayasa'ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI Kanun'unitiraz konusu kuralları da içeren 16. ve geçici 3.
maddeleri şöyledir: " Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü hizmetleri ile
ilgili haklar MADDE 16- (1) MTA, jeotermal ve doğal
mineralli su kaynak aramalarını ruhsat harcından ve teminatından muaf olarak bu
Kanun hükümlerine göre ruhsat alarak yapar. MTA'nın arama ruhsatı aldığı
sahalarda kaynak varlığı tespit etmesi halinde, bu alan MTA tarafından ihale
edilir ve ihale üzerinde kalan istekliye bu alanda idarece işletme ruhsatı
verilir. MTA'nın yaptığı masraflar ihale bedeli üzerinden alındıktan sonra
kalan miktar MTA ve idarece eşit paylaşılır. (2) MTA, yürüyen ruhsat alanları dahil her yerde ruhsat şartı
olmaksızın her türlü bilimsel ve teknik çalışmayıyapabilir. GEÇİCİ MADDE 3- (1) Bu Kanunun yürürlük
tarihinden önce MTA tarafından, kamu veya özel tüzel kişilere, belediyelere,
özel idarelere sözleşme ile devredilen, kiraya verilen veya kullanım hakkı
verilen ve bu Kanunun yürürlük tarihi itibarı ile sona eren kaynak veya kaynak
alanları ile MTA'nın yaptığı çalışmalarla belirlediği ve MTA adına tescil
edilen ve tescil edilecek kaynak ve/veya kaynak alanları için MTA'ya idare
tarafından arama ruhsatı verilerek MİGEM'e bildirilir. Bu ruhsat alanları, MTA
tarafından ihale edilir. İhale gelirinden MTA'nın yaptığı arama masrafları
düşüldükten sonra kalan miktar MTA ile İdare arasında eşit olarak paylaşılır. (2) MTA adına tescil edilen ve tescil edilecek bu sahalardan
herhangi bir nedenle ihale edilemeyenlerden idare payının yarısı MTA'ya ödenir ." III- İLK İNCELEME Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Erhan TUTAL tarafından
hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu yasa kuralları, dayanılan Anayasa
kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için
Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve
mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların da
o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın
değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. Başvuru kararında,Kanun'un 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
ikinci cümlesinde yer alan ". ihale edilir ..." ibaresi ile
geçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan ". ihale
edilir ." ibaresininiptaline karar verilmesi istenilmiştir. Kanun'un " Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü hizmetleri
ile ilgili haklar " başlıklı 16. maddesinde, Maden Tetkik ve Arama
Genel Müdürlüğünün (MTA), jeotermal ve doğal mineralli su kaynak aramalarını
ruhsat harcından ve teminatından muaf olarak bu Kanun hükümlerine göre ruhsat
alarak yapacağı, MTA'nın arama ruhsatı aldığı sahalarda kaynak varlığı tespit
edilmesi hâlinde, bu alanların MTA tarafından ihale edileceği ve ihale üzerinde
kalan istekliye bu alanda idarece işletme ruhsatı verileceği; geçici 3.
maddesinde ise bu Kanun'un yürürlük tarihinden önce MTA tarafından, kamu veya
özel tüzel kişilere, belediyelere, özel idarelere sözleşme ile devredilen,
kiraya verilen veya kullanım hakkı verilen ve bu Kanun'un yürürlük tarihi
itibarı ile sona eren kaynak veya kaynak alanları ile MTA'nın yaptığı
çalışmalarla belirlediği ve MTA adına tescil edilen ve tescil edilecek kaynak
ve/veya kaynak alanları için MTA'ya idare tarafından arama ruhsatı verilerek
Maden İşleri Genel Müdürlüğü'ne (MİGEM) bildirileceği ve bu ruhsat alanlarının
da MTA tarafından ihale edileceği belirtilmiştir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, davacı şirketin de ihale
sözleşmesi ve şartname almak suretiyle katıldığı ihalede, ihale sürecine ve
bazı teknik hususlara ilişkin uyuşmazlığın ortaya çıkması üzerine yapılan
başvurunun reddine ilişkin işlem ile ihale şartnamesi ve ihalenin hukuka
uygunluğunu denetleyecektir. Başka bir ifadeyle, Mahkemenin önünde görülmekte
olan davada, ihalenin kim veya hangi kuruluş tarafından yapılacağına veya
ihalenin yapılıp yapılmamasına ilişkin herhangi bir uyuşmazlık söz konusu
değildir. Dolayısıyla jeotermal alanlarda, MTA'nın ihale gerçekleştirebilmesine
olanak sağlayan itiraz konusu kuralların somut olayda ortaya çıkan ihtilafların
çözümünde olumlu veya olumsuz herhangi bir etkisi bulunmadığından, itiraz
konusu kuralların Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı
bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibarelere ilişkin başvurunun
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. Zehra Ayla PERKTAŞ ile Erdal TERCAN bu görüşe katılmamışlardır. IV- SONUÇ 3.6.2007 günlü, 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli
Sular Kanunu'nun; 1- 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer
alan ".ihale edilir." ibaresinin, 2- Geçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde
yer alan ".ihale edilir." ibaresinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin
bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu ibarelereilişkin
başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Zehra Ayla PERKTAŞ ile
Erdal TERCAN'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,11.6.2014 gününde karar verildi. Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN KARŞI GÖRÜŞ Ankara 7. İdare Mahkemesi tarafından 5686 sayılı Jeotermal
Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun 16. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan ". ihale edilir." ibaresinin ve
Geçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan ".
ihale edilir." ibaresinin Anayasa'nın 2., 7. ve 168. maddelerine aykırı
olduğu gerekçesiyle iptali istenmiştir. İptali istenen ibarelerin bulunduğu hükümler şu şekildedir: " MADDE 16- (1) MTA, jeotermal ve doğal mineralli su
kaynak aramalarını ruhsat harcından ve teminatından muaf olarak bu Kanun
hükümlerine göre ruhsat alarak yapar. MTA'nın arama ruhsatı aldığı sahalarda
kaynak varlığı tespit etmesi halinde, bu alan MTA tarafından ihale edilir ve
ihale üzerinde kalan istekliye bu alanda idarece işletme ruhsatı verilir.
MTA'nın yaptığı masraflar ihale bedeli üzerinden alındıktan sonra kalan miktar
MTA ve idarece eşit paylaşılır." GEÇİCİ MADDE 3- (1) Bu Kanunun yürürlük
tarihinden önce MTA tarafından, kamu veya özel tüzel kişilere, belediyelere,
özel idarelere sözleşme ile devredilen, kiraya verilen veya kullanım hakkı
verilen ve bu Kanunun yürürlük tarihi itibarı ile sona eren kaynak veya kaynak
alanları ile MTA'nın yaptığı çalışmalarla belirlediği ve MTA adına tescil
edilen ve tescil edilecek kaynak ve/veya kaynak alanları için MTA'ya idare
tarafından arama ruhsatı verilerek MİGEM'e bildirilir. Bu ruhsat alanları, MTA
tarafından ihale edilir . İhale gelirinden MTA'nın yaptığı arama
masrafları düşüldükten sonra kalan miktar MTA ile İdare arasında eşit olarak
paylaşılır." İptal talebi, Mahkememiz çoğunluğu tarafından, iptali istenen
ibarelerin olayda uygulanacak kural olmadığı, uyuşmazlığın çözümlenmesinde bir
etkisinin bulunmadığı gerekçesiyle kabul edilmemiştir. Aşağıda belirtilen
gerekçelerle Mahkememiz çoğunluğunun görüşüne katılmıyoruz. 1- Uyuşmazlık konusu olayda MTA, ihaleye konu alanları, iptali
istenen hükümlere dayanarak ihaleye çıkarmıştır. Belirtmek gerekir ki, MTA
ihale yetkisini iptali istenen kurallardan almıştır. O nedenle kuralın, somut
olaydan ilgisiz olduğunu söylemek mümkün değildir. Ancak, davacı şirket
tarafından bazı teknik konulardaki eksiklikler nedeniyle ihalenin iptali
istendiğinden, söz konusu ibarelerin davanın bundan sonraki aşamalarında ilgisi
yok gibi gözükse de, bu durum yanıltıcıdır. Zira, iptal talebi söz konusu
kurallarda sadece ihaleye yetki verildiği, ihale sürecine ilişkin hiçbir usul
ve esasın belirlenmediği, bu hususların kanunda açıklanması gerektiği
nedenlerine dayanmaktadır. Kurallarda, Anayasa'ya uygun şekilde gerekli açıklık
bulunmadığı, o nedenle de uyuşmazlığın ne şekilde çözümlenebileceği konusunda
mahkemede tereddüt oluşmasına neden olunduğu anlaşılmaktadır. Bu açıdan, iptali
istenen ibareler ve ilişkili kurallar, olayla ilgilidir ve iptali istenen
ibarelerin olayda uygulanacak kural kapsamında değerlendirilmesi gereklidir. 2 - Anayasa m.153, beşinci fıkra gereğince iptal kararları geriye
yürümez, iptal kararından sonraki olaylara uygulanır. Ancak, itiraz yolu ile
gelen işlerde, 6216 s.K. m. 40, fıkra 5 gereğince Anayasa Mahkemesi tarafından
iptal kararı verilirse ve bu karar o uyuşmazlık hakkındaki karar kesinleşinceye
kadar gelirse mahkeme buna uymak zorundadır. Başvuru konusu olayda da,
davacının talebi ihalenin iptalidir. İtiraz başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesi
tarafından verilebilecek bir iptal kararı davaya bakan mahkeme tarafından da
dikkate alınmak durumunda olduğundan, mahkemece ihalenin iptaline karar
verilebilir. İptali istenen ibareler, bu açıdan da davayı etkileyebilecek
durumda olduğundan, olayda uygulanacak kural niteliği taşımaktadır. Yukarıda belirtilen nedenlerle, itiraz yolu ile iptali istenen
5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun 16.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan ". ihale
edilir." ibaresinin ve Geçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci
cümlesinde yer alan ". ihale edilir." İbaresinin olayda uygulanacak
kural olduğu ve Anayasa'ya aykırılık iddiasının incelenmesi gerektiği
kanaatinde olduğumuzdan çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Erdal TERCAN