ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2000/48 Karar Sayası : 2002/36 Karar Günü : 20.3.2002 R.G. Tarih-Sayı :01.06.2002-24772 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bolvadin Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.4.1929 günlü ve 1412
sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 3206 sayılı Yasa'yla değiştirilen
163. maddesinin dördüncü fıkrasının, Anayasa'nın 13. ve 36. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sanık hakkında, müessir fiil ve tehdit suçlarını işlediği
belirtilerek Türk Ceza Kanunu'nun 456. maddesinin dördüncü fıkrası ile 191.
maddesinin birinci fıkrasına göre cezalandırılması için açılan davada,
iddianamede isnat olunan suçu oluşturan eylemin neden ibaret olduğunun
belirtilmemesi karşısında Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 163. maddesinin
dördüncü fıkrasını Anayasa'ya aykırı bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı İtiraz konusu kuralı da içeren 1412 sayılı Ceza
Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 163. maddesi şöyledir: "MADDE 163- (3206 S.K. ile değişik) Yapılan
hazırlık tahkikatı sonunda, toplanan deliller kamu davasının açılmasına yeterli
ise Cumhuriyet savcısı mahkemeye bir iddianame vermek suretiyle kamu davasını
açar. İddianamede sanığın açık kimliği, isnat olunan suçun neden ibaret
olduğu, suçun kanuni unsurlarıyla uygulanması gereken kanun maddeleri, deliller
ve duruşmanın yapılacağı mahkeme gösterilir. Asliye ve ağır ceza mahkemelerine ait işlerde, hazırlık
tahkikatının verdiği esaslı neticeler dahi iddianameye yazılır. Cumhuriyet savcısının sulh ceza mahkemesinin görevine giren işler
için düzenleneceği iddianamede, sanığın açık kimliğini, uygulanması gereken
kanun maddesini ve esaslı delilleri göstermesi yeterlidir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 13.- Temel hak ve
hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde
belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu
sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik
Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." 2- "MADDE 36.- Herkes, meşrû vasıta ve
yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı
olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca,
Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya
KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve
Ahmet AKYALÇIN'ın katılımlarıyla 8.9.2000 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında; dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen yasa kuralıyla aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa kuralları,
bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun itiraz konusu 163.
maddesinin dördüncü fıkrasında, sulh ceza mahkemesinin görevine giren suçlar
için düzenlenen iddianamelerde sanığın açık kimliğinin, uygulanması gereken
yasa maddesinin ve esaslı kanıtların gösterilmesinin yeterli olduğu
belirtilmiştir. Asliye ve ağır ceza mahkemelerinin görevine giren işlerde, isnat
olunan suçun kanuni unsurlarının neden ibaret olduğu ve hazırlık tahkikatı
sonucu ulaşılan esaslı neticelerin iddianameye yazılması öngörüldüğü halde sulh
ceza mahkemesinin görevine giren işler için düzenlenen iddianamelerde böyle bir
zorunluluk getirilmemiştir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, savunma hak ve özgürlüğünün adil
yargılamanın vazgeçilmez bir koşulu olduğunu, savunmanın sonuçta kararın doğru
olarak verilmesini sağlayacağını, kimi suçların yargılanmasında, iddianamede
olaya ve isnadın nedenine yer verilmeksizin dava açılmasına olanak tanımanın
savunma hakkının sınırlanması anlamına geleceğini, bunun ise Anayasa'nın 13. ve
36. maddelerine aykırılık oluşturduğunu ileri sürmüştür. Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36.
maddesinde, herkesin meşru vasıta ve yollardan yararlanarak yargı organları
önünde davacı ya da davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına
sahip olduğu hükme bağlanmıştır. Savunma hakkı, Anayasa'nın "Kişinin Hakları ve
Ödevleri"ni belirleyen ikinci bölümünde yer alan, temel haklardandır.
Adalet kavramı ve yargılama işlevi, birbirini tamamlayan, birbirinden ayrılamaz
sav, savunma, karar üçlüsünden oluşan yargıyla yaşama geçmektedir. Yargılama
süresince, savunma hakkının sanık için yararı ve gereği tartışma götürmez.
Sanık suçlu olduğu henüz bilinmeyen fakat suçlu olduğu sanılan, yoğun kuşku
altında bulunan kimsedir. Bu kuşkunun giderilebilmesi için savunma hakkının tam
ve eksiksiz olarak kullanılması gerekir. Masumiyet karinesinden hareketle
savunma, hak arama özgürlüğünün ve adil yargılamanın vazgeçilmez bir koşuludur. Her sanık, kendisine yöneltilen bir suçlamaya karşı isnadın nedeni
ve hukuki niteliğini, hangi suçu işlediğini, suçu oluşturan hangi eylemden
sorumlu tutulduğunu bilmek hakkına sahiptir. Bunları bilmeyen sanığın kendisini
yeterince savunamayacağı açıktır. Kaldı ki, "İnsan Haklarına ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair
Sözleşme"nin (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi) 6. maddesinin üçüncü
bendinde de, sanığın, kendine yönelik isnadın mahiyet ve sebebinden en kısa
zamanda anladığı bir dille ve ayrıntılı olarak haberdar edilmesi gerektiği
belirtilmiştir. Temel hak ve özgürlüklerin anayasal güvenceye bağlanmasının yanısıra
bunların etkin ve amacına uygun olarak kullanılmasını sağlayacak olanakların
getirilmesi hukuk devleti olmanın bir gereğidir. Anayasa'nın 13. maddesinde, "Temel hak ve hürriyetler,
özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen
sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar,
Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin
gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." denilmektedir. İtiraz konusu kuralla, sulh ceza mahkemesine gönderilen
iddianamelerde, asliye ve ağır ceza mahkemelerine gönderilen iddianamelerden
farklı olarak sanığa yüklenen eylemin ve bunun hukuksal niteliğinin
belirtilmesi zorunluluğu aranmayarak bir sınır getirilmiş, savunma hakkının
gerektiği şekilde, etkin ve amacına uygun olarak kullanılması
zorlaştırılmıştır. Anayasa'nın 13. maddesine göre temel hak ve özgürlüklerin
sınırlandırılması ancak ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olup,
Anayasa'nın 36. maddesinde böyle bir sınırlandırma öngörülmemiştir. Niteliği ne olursa olsun kişiye yöneltilen bir suçlamaya karşı
savunma hakkının sağlanması bakımından suçların hafif ya da ağır veya sulh,
asliye ve ağır cezalık olması gibi bir ölçüye göre farklılık oluşturulması
kabul edilemez. Bu nedenlerle kural Anayasa'nın 36. maddesine aykırıdır. İptali
gerekir. VI- SONUÇ 4.4.1929 günlü, 1412 sayılı "Ceza Muhakemeleri Usulü
Kanunu"nun 3206 sayılı Yasa ile değiştirilen 163. maddesinin dördüncü
fıkrasının, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 20.3.2002 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA