ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2007/38 Karar Sayısı : 2010/76 Karar Günü : 3.6.2010 R.G. Tarih-Sayı :
30.10.2010-27744 İPTAL DAVASINI AÇAN : Türkiye Büyük Millet
Meclisi üyeleri Kemal ANADOL, Haluk KOÇ ile birlikte 120 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : 8.2.2007 günlü, 5580
sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 5. maddesinin (b) bendinin (1) ve (5)
numaralı alt bentlerinin, Anayasanın Başlangıç'ı ile 2. ve 11. maddelerine
aykırılığı savıyla iptalleri ve yürürlüklerinin durdurulması istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları 8.2.2007 günlü, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 5.
maddesinin (b) bendinin dava konusu (1) ve (5) numaralı alt bentlerini içeren
kuralı şöyledir: 'Milletlerarası özel öğretim kurumları, yabancı okullar ve azınlık
okulları MADDE 5- Milletlerarası özel öğretim kurumları, yabancı okullar ve
azınlık okullarına ilişkin esaslar aşağıda belirtilmiştir. a) Milletlerarası özel öğretim kurumları: 1) Yalnız yabancı uyruklu öğrencilerin devam edebilecekleri yüksek
öğretim dışındaki milletlerarası özel öğretim kurumu; yabancı uyruklu gerçek ve
tüzel kişiler tarafından veya Türk vatandaşlarıyla ortaklık yolu ile 4875
sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu çerçevesinde Bakanlar Kurulunun
izniyle açılabilir. Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuk
tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişiler de
kendi adlarına aynı amaçla milletlerarası mahiyette özel öğretim kurumu
açabilir. 2) Bu öğretim kurumlarında; Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle
bölünmez bütünlüğüne, güvenliğine ve menfaatlerine aykırı, Türk Milletinin
millî, ahlâkî, insanî, manevî ve kültürel değerleri aleyhinde eğitim-öğretim
yapılamaz. 3) Bu kurumlarda öğretim programları, eğitim-öğretim faaliyetleri
ve diğer hususlarla ilgili işlemler, kurum yönetimince hazırlanan ve Bakanlıkça
onaylanan esaslara göre yürütülür. 4) Bu konularda Bakanlığın denetim hakkı saklıdır. b) Yabancı okullar: 1) Bakanlar Kurulunun izni ile yeni arazi edinebilir ve
kapasitelerini en fazla beş misline kadar artırabilir. 2) Üzerinde kuruldukları araziler genişletilmemek şartı ve
Bakanlığın izni ile mevcut arazi üzerindeki bina, öğrenci ve donanım
kapasitelerini en çok bir mislini geçmemek üzere artırabilir veya
yenileyebilir. 3) Mevcut binalarında ihtiyaç halinde valiliğin izni ile tadilat
yapabilir. 4) Bu bentte belirtilenler dışında, yabancı okulların; binaları
genişletilemez, şubeleri açılamaz, mevcut binalarının yerine kaim olmak üzere
yeniden binalar inşa edilemez. Bu amaçla herhangi bir mülk edinilemez veya
kiralanamaz. 5) Yabancı okulların taşınmaz malları, kurucularının veya
yetkililerinin önerisi ile Bakanlığa ya da kuruluş amaçları eğitim vermek olan 4721
sayılı Türk Medeni Kanununa göre kurulan vakıflara devredilebilir. Devredilen
bu kurumların yönetim, eğitim-öğretim özellikleri dikkate alınarak korunması
yararlı görülenler Bakanlıkça tespit edilir. c) Azınlık okulları: 1) 23/8/1923 tarihli ve 340 sayılı Kanuna bağlı Antlaşmanın 40 ve
41 inci maddeleriyle ilgisi bulunan okulların özellik göstermesi gereken
hususları yönetmelikle tespit edilir. Bu yönetmelik, ilgili ülkelerin bu
konulardaki mütekabil mevzuat ve uygulamaları dikkate alınmak suretiyle
hazırlanır. Yönetmelikte belirtilmeyen hususlarda resmî okullar mevzuatı
uygulanır. Bu okullarda yalnız kendi azınlığına mensup Türkiye Cumhuriyeti
vatandaşlarının çocukları okuyabilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2. ve 11.
maddelerine dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün katılımlarıyla 11.4.2007 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve yürürlüğü
durdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara
bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: Dava dilekçesinde, iptali istenilen kurallarla yabancı okullara
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının edinimine açık olan bölgelerde taşınmaz mal
edinmek ve edindikleri taşınmazları kuruluş amaçları eğitim vermek olan 4721
sayılı Türk Medeni Kanunu'na göre kurulan vakıflara devretmek olanağı
tanınırken karşılıklılık koşulunun aranmadığı, bu nedenle de Anayasa'nın Başlangıç'ı
ile 2. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Dava konusu kurallarda, yabancı okulların Bakanlar Kurulu izni ile
yeni arazi edinebilecekleri ve kapasitelerini en fazla beş misline kadar
artırabilecekleri, bu okulların taşınmaz mallarının, kurucularının veya
yetkililerinin önerisiyle Milli Eğitim Bakanlığı'na veya kuruluş amaçları
eğitim vermek olan 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'na göre kurulan vakıflara
devredilebileceği, devredilen kurumların yönetim, eğitim ve öğretim özellikleri
dikkate alınarak korunması yararlı görülenlerinin ise Bakanlıkça tespit
edileceği öngörülmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde yasakoyucu, Anayasa
kurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine
sahiptir. Anayasa'nın 'Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi' başlıklı
42. maddesinde, kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağı
belirtildikten sonra, eğitim ve öğretimin Devletin gözetim ve denetimi altında
yapılacağı, özel ilk ve orta dereceli okulların bağlı olduğu esasların kanunla
düzenleneceği, eğitim ve öğretim kurumlarında sadece eğitim,
öğretim, araştırma ve inceleme ile ilgili faaliyetlerin yürütüleceği
hükme bağlanarak, eğitim ve öğretim kurumlarının faaliyet alanları 'eğitim,
öğretim, araştırma ve inceleme ile ilgili faaliyetler' olarak belirlenmiştir. Yabancı okullar, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu ile bu
Kanun'da hüküm bulunmayan hususlarda resmi öğretim kurumlarında uygulanan
mevzuata tabi olup, diğer bütün okullar gibi faaliyetlerini Milli Eğitim
Bakanlığı'nın denetim ve gözetiminde yürütmektedirler. 20.2.2008 günlü ve 5737 sayılı Vakıflar Kanunu, vakıfların
taşınmaz mal edinebilmelerini ve taşınmaz mallar üzerinde tasarrufta
bulunabilmelerini yasaklamamış, ancak kurucularının çoğunluğu yabancı uyruklu
olan vakıfların taşınmaz mal edinmeleri durumunda 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun
yabancıların taşınmaz mal edinimini düzenleyen 35. maddesinin uygulanacağını
öngörmüştür. Vakıflar Kanunu'nun 3. maddesinde, vakıfların 'mazbut,
mülhak, cemaat, esnaf ve yeni vakıf' ları, yeni vakıfların da 4721 sayılı
Türk Medeni Kanunu'na göre kurulan vakıfları ifade ettiği belirtildikten
sonra, 'Yeni vakıfların kuruluşu, mal varlığı, şube ve temsilcilikleri' başlıklı
5. maddesinin birinci fıkrasında yeni vakıfların Türk Medeni Kanunu hükümlerine
göre kurulacağı ve faaliyet göstereceği, beşinci fıkrasında da yabancıların,
Türkiye'de, hukuki ve fiili mütekabiliyet esasına göre yeni vakıf
kurabilecekleri belirtilmiştir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 101.
maddesinde de, Cumhuriyetin Anayasa ile belirlenen niteliklerine ve Anayasa'nın
temel ilkelerine, hukuka, ahlaka, milli birliğe ve milli menfaatlere aykırı
veya belli bir ırk ya da cemaat mensuplarını desteklemek amacıyla vakıf
kurulamayacağı öngörülmüştür. Buna göre, yabancı okulların taşınmaz mallarının, kurucularının
veya yetkililerinin önerisi ile kuralda öngörülen 4721 sayılı Türk Medeni
Kanunu'na göre kurulan vakıflara devredilebilmesi için vakfın öncelikle, hukuki
ve fiili mütekabiliyet esasına göre kurulmuş bir vakıf olması ve kuruluş
amacının eğitim vermek olması gerekmektedir. Öte yandan, devredilen bu
kurumların yönetim, eğitim ve öğretim özellikleri dikkate alınarak korunması
yararlı görülenleri Milli Eğitim Bakanlığı'nca belirlenecektir. Bu nedenle, yabancı okulların taşınmaz mallarının, Milli Eğitim
Bakanlığı'na veya eğitim vermek amacıyla kurulmuş ve kuruluşu mütekabiliyet
esasına dayanan yeni vakıflara devredilebilmesine ilişkin kuralda ayrıca
mütekabiliyet ilkesine yer verilmemesinde Anayasa'ya aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kurallar Anayasa'ya aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 8.2.2007 günlü, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 5.
maddesinin (b) bendinin (1) ve (5) numaralı alt bentlerine yönelik iptal
istemi, 3.6.2010 günlü, E. 2007/38, K. 2010/76 sayılı kararla reddedildiğinden,
bu alt bentlere ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 3.6.2010
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- SONUÇ 8.2.2007 günlü, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 5.
maddesinin (b) bendinin (1) ve (5) numaralı alt bentlerinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 3.6.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU