ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/19 Karar Sayısı : 2011/4 Karar Günü : 6.1.2011 R.G. Tarih-Sayı :
12.04.2011-27903 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR: 1- Şarkışla İcra Hukuk Mahkemesi (E.2009/19) 2- Akçaabat İcra Hukuk Mahkemesi (E.2009/43) İTİRAZLARIN KONUSU : 1- 17.7.1964 günlü, 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 121. maddesinin, 24.6.2004 günlü, 5198
sayılı Yasa'nın 17. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının; 2- 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin, 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı
Yasa'nın 56. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Davacı borçlular tarafından yaşlılık aylıkları üzerindeki haczin
şikâyet yolu ile kaldırılması istemiyle açılan davalarda itiraz konusu
kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler, iptali için
başvurmuşlardır. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 1) 17.7.1964 günlü 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 24.6.2004
günlü, 5198 sayılı Yasa'nın 17. maddesiyle değiştirilen itiraz konusu kuralı da
içeren 121. maddesi şöyledir: 'Madde 121- Bu Kanun gereğince bağlanacak gelir veya aylıklar
ve sağlanacak yardımlar, nafaka borçları ve bu Kanunun 80 inci maddesine göre
takip ve tahsili gereken alacaklar dışında, haciz veya başkasına devir ve
temlik edilemez. (Ek fıkra:29.7.2003'4958/47 md.) Ancak, yanlış
ve yersiz ödendiği anlaşılan her türlü gelir, aylık ve sigorta yardımları 84
üncü maddenin son fıkrası saklı kalmak kaydıyla, ilgililerin sonraki her çeşit
istihkaklarından kesilmek suretiyle geri alınır. Kurumun genel hükümlere göre
takip hakkı saklıdır. (Ek fıkra: 2.7.2005'5386/1 md.) Ölüm
geliri ve aylıklarından yapılan yersiz ödeme tutarları, yersiz ödenmiş olan
gelir ve aylıkların kesilmesi nedeniyle aynı dosyadan gelir ve aylık ödemesi
yapılan diğer hak sahiplerine Kurumca yapılması gereken gelir ve aylık ödeme
tutarları nazara alınmak suretiyle tespit edilecek Kurum zararı esas alınarak
tahsil edilir. Ancak, diğer hak sahiplerinden itirazda bulunanların hisseleri
bu fıkra uygulamasında hariç tutulur.' 2) 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanunu'nun, 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Yasa'nın 56.
maddesiyle değiştirilen itiraz konusu kuralı da içeren 93. maddesi şöyledir: 'Madde 93- (Değişik birinci fıkra:
17.4.2008'5754/56 md.) Bu Kanun gereğince sigortalılar ve hak
sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri, sağlık hizmeti sunucularının genel
sağlık sigortası hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde doğan
alacakları, devir ve temlik edilemez. Gelir, aylık ve ödenekler; 88 inci
maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında
haczedilemez. (Ek cümle 18.2.2009'5838/38 md.) Bu fıkraya
göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin
talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde, icra müdürü tarafından
reddedilir. (Değişik ikinci fıkra: 17.4.2008'5754/56 md.) Kurumun
prim ve diğer alacakları ödeme süresinin dolduğu tarihi takip eden takvim yılı
başından başlayarak on yıllık zamanaşımına tâbidir. Kurumun prim ve diğer
alacakları; mahkeme kararı sonucunda doğmuş ise mahkeme kararının kesinleşme
tarihinden, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan
tespitlerden doğmuş ise rapor tarihinden, kamu idarelerinin denetim
elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve
incelemelerden doğmuş ise bu soruşturma, denetim ve inceleme sonuçlarının
Kuruma intikal ettiği tarihten veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu
idareleri ile kanunla kurulmuş kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden
doğmuş ise bilgi ve belgenin Kuruma intikal ettiği tarihten itibaren,
zamanaşımı on yıl olarak uygulanır. Bu alacaklar için 89 uncu madde gereğince
hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı, 88 inci maddede belirtilen ödeme
süresinin son gününü takip eden günden itibaren uygulanır. Bu Kanuna dayanılarak Kurumca açılacak tazminat ve rücû davaları,
on yıllık zamanaşımına tâbidir. Zamanaşımı tarihi; rücû konusu gelir ve
aylıklar bakımından Kurum onay tarihinden, masraf ve ödemeler için ise masraf
veya ödeme tarihinden itibaren başlar. Zamanaşımından sonra yapılan ödemeler kabul edilir. Ancak, 4 üncü
maddenin birinci fıkrasının (b) bendine tâbi sigortalıların zamanaşımı
nedeniyle prim ödenmeyen süreleri, sigortalılık süresinden sayılmaz ve bu
süreye ilişkin sigortalılık hak ve yükümlülükleri düşer.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Mahkemeler başvuru kararlarında, Anayasa'nın Başlangıcı ile
2. ve 10. maddelerine dayanmışlardır. IV- İLK İNCELEME A- E. 2009/19 Sayılı Davada Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında; Öncelikle davada uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için
Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve
mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların da
o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın
değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan
kurallardır. Başvuran mahkeme, 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanunu'nun 121. maddesinin, 24.6.2004 günlü, 5198 sayılı Yasa'nın 17.
maddesiyle değiştirilen birinci fıkrası ile 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin, 17.4.2008
günlü, 5754 sayılı Yasa'nın 56. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının
iptalini istemiştir. Bakılmakta olan 12.11.2008 günü açılan davanın konusu, yaşlılık
aylığı üzerine 9.1.2008 tarihli kararla konulan haczin şikâyet yolu ile
kaldırılmasıdır. Haciz kararına dayanılarak Mayıs 2008 tarihinden itibaren
davacının yaşlılık aylığından her ay kesinti yapılmaya devam edilmiştir. 5510 sayılı Yasa, 108. maddesi hükmü uyarınca 1.10.2008 tarihinde
yürürlüğe girmiştir. Bu açıdan yaşlılık aylığından haciz nedeniyle yapılan
kesintilerin dayanağı 1.10.2008 tarihinden öncesi için 506 sayılı Yasa'nın 121.
maddesinin birinci fıkrası, sonrası için 5510 sayılı Yasa'nın 93. maddesinin
birinci fıkrasının ikinci cümlesidir. Yasa'nın 93. maddesinin birinci fıkrasının iptali istenilen
birinci cümlesindeki 'Bu Kanun gereğince sigortalılar ve hak
sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri, sağlık hizmeti sunucularının genel
sağlık sigortası hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde doğan
alacakları, devir ve temlik edilemez.' kuralı devir ve temlik yasağına
ilişkin olduğundan davada uygulanacak kural değildir. Bu nedenle; 1- 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin, 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Yasa'nın 56.
maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının ikinci cümlesi dışında kalan
bölümünün, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada
uygulanma olanağı bulunmadığından, bu bölüme ilişkin başvurunun Mahkeme'nin
yetkisizliği nedeniyle reddine, OYBİRLİĞİYLE; 2- Dosyada eksiklik bulunmadığından; a) 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun
121. maddesinin, 24.6.2004 günlü, 5198 sayılı Yasa'nın 17. maddesiyle
değiştirilen birinci fıkrasının, b) 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin, 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı
Yasa'nın 56. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının ikinci tümcesinin, esasının incelenmesine 12.3.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. B- E. 2009/43 Sayılı Davada Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında; Öncelikle davada uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür. Başvuran mahkeme 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin, 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Yasa'nın 56.
maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerinin
iptalini istemiştir. İcra takibi 18.1.2008 tarihinde başlamış ise de, şikâyete konu
maaş haciz kararı 19.1.2009 tarihinde olduğundan, kesinti yapılan aylığın
niteliğinin belirlenmesinde ve davanın esastan sonuca bağlanmasında 5510 sayılı
Yasa'nın 93. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi uygulanacak kuraldır. 5510 sayılı Yasa'nın 93. maddesinin üçüncü cümlesindeki 'Bu
fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine
ilişkin talepler, borçlunun muvafakatı bulunmaması halinde, icra müdürü
tarafından reddedilir.' kuralının da iptali istenilmişse de, 18.2.2009
tarihli ve 5838 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 32.
maddesiyle 5510 sayılı Yasa'nın 93. maddesinin birinci fıkrasına
eklenen, 28.2.2009 (Mükerrer) günlü ve 27155 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanarak bu tarihte yürürlüğe giren bu kural, şikâyete konu maaş haciz
talebinin ve kararının 19.1.2009 tarihi olması nedeniyle davada
uygulanacak kural değildir. Bu nedenle; 1- 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin, 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Yasa'nın 56.
maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasına 8.2.2009 günlü, 5838 sayılı Yasa'nın
32. maddesinin (b) bendiyle eklenen üçüncü tümcenin, itiraz başvurusunda
bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından,
bu tümceye ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddine,
OYBİRLİĞİYLE; 2- Dosyada eksiklik bulunmadığından, 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin,
17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Yasa'nın 56. maddesiyle değiştirilen birinci
fıkrasının ikinci tümcesinin esasının incelenmesine, 2.7.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- BİRLEŞTİRME KARARI 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin, 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Yasa'nın 56.
maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının ikinci tümcesinin iptaline karar
verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin davanın, aralarındaki
hukuki irtibat nedeniyle 2009/19 esas sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE,
esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2009/19 esas sayılı dosya üzerinden
yürütülmesine, 2.7.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'ne
itiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlı tutulmuştur. İtiraz konusu kurallar, 506 sayılı Yasa'nın 121. maddesinin
birinci fıkrasındaki 'Bu kanun gereğince bağlanacak gelir veya aylıklar
ve sağlanacak yardımlar, nafaka borçları ve bu Kanunun 80 inci maddesine göre
takip ve tahsili gereken alacaklar dışında, haciz veya başkasına devir ve
temlik edilemez.' hükmü ile 5510 sayılı Yasa'nın 93. maddesinin
birinci fıkrasının ikinci tümcesindeki 'Gelir, aylık ve ödenekler; 88
inci maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları
dışında haczedilemez.' kuralıdır. Bakılmakta olan davaların konusu SSK yaşlılık aylığının haczinden
kaynaklandığından, 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun
121. maddesinin 24.6.2004 günlü, 5198 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle değiştirilen
birinci fıkrasına ilişkin esas incelemenin, fıkrada yer alan ''
aylıklar '' ve '' haciz '' sözcükleri ile 17.4.2008 günlü,
5754 sayılı Kanun'un 56. maddesiyle değiştirilen 5510 sayılı Yasa'nın 93.
maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesine ilişkin incelemenin de ''
aylık '' sözcüğü ile sınırlı olarak yapılmasına karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararlarında, cebri icra ve haciz işlemlerinin, yasa
düzeni içinde tahsili suretiyle kamu düzeninin ve barışın sağlanmasına hizmet
ettiği, bu işlemleri sonuçsuz bırakacak şekilde gelir, aylık ve ödeneklere,
çalışanların maaşlarından farklı olarak iki istisna dışında öngörülen
haczedilmezlik yasağına ilişkin düzenlemelerin, bu kapsamdaki kişiler lehine
imtiyaz sağladığı, icra takiplerinde 'taraf sıfatı' adı altında aynı hukuki
durumda bulunan alacaklılardan, nafaka alacaklısı ve Sosyal Güvenlik Kurumu
lehine ayrıcalık tanıdığı, bu nedenlerle itiraz konusu kuralların Anayasa'nın
2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesi uyarınca itiraz konusu kurallar Anayasa'nın 13.
ve 35. maddeleri yönünden de incelenmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen sosyal hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, kişilerin huzur, refah ve mutluluk içinde yaşamalarını
güvence altına alan, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı arasında adil bir
denge kurabilen, çalışma hayatını geliştirerek ve ekonomik önlemler alarak
çalışanlarını koruyan, onların insan onuruna uygun hayat sürdürmelerini
sağlayan, milli gelirin adalete uygun biçimde dağıtılması için gereken
önlemleri alan, sosyal güvenlik hakkını yaşama geçirebilen, güçsüzleri güçlüler
karşısında koruyarak sosyal adaleti ve toplumsal dengeleri gözeten devlettir. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen 'yasa önünde
eşitlik ilkesi' hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu
ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin
amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı
tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.
Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak
yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik,
herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez.
Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı
hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik
ilkesi zedelenmez. Anayasa'nın 13. maddesinde, ' Temel hak ve hürriyetler, özlerine
dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere
bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın
sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine
ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz ' denilmiştir. Anayasa'nın 35. maddesinde herkesin, mülkiyet ve miras haklarına
sahip olduğu, bu hakların ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlanabileceği, mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı
olamayacağı hükme bağlanmıştır. Mülkiyet hakkı, kişiye başkasının hakkına zarar
vermemek ve yasaların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi olduğu şeyi
dilediği gibi kullanma, ürünlerinden yararlanma ve tasarruf olanağı veren bir
haktır. Bu bağlamda alacak hakkı da mülkiyet hakkı kapsamındadır. Yaşlılık aylığı, belirli bir süre çalıştıktan sonra çalışamamanın
ve kazançtan yoksun kalmanın karşılığı olup, amacı da yaşlılık döneminde
çalışamama dolayısıyla gelirden yoksun kalmaya yönelik tehlikenin ortadan
kaldırılmasını sağlamaktır. Böylece kişilere, yaşlılık nedeniyle çalışamaz
duruma geldiklerinde yaşamlarını sürdürebilecekleri bir geliri sağlama
güvencesi verilmektedir. Sosyal güvenlik her şeyden önce, herhangi bir nedenle kısmen ya da
tamamen çalışamayanlara ve bu nedenle gelir kaybına uğrayarak muhtaç duruma
düşenlere, insan onuruna yaraşır asgarî bir hayat sürmeleri için gerekli
gelirin sağlanmasını öngörür. Sosyal güvenlik, ekonomik yönden güçsüzleri,
insanca yaşamak için yeterli geliri olmayanları koruyup kollar. Sosyal güvenlik kurumlarında iştirakçi olan kişiler, aktif çalışma
yaşamları boyunca miktarı ve süresi yasa tarafından belli edilmiş primleri
ödemekte ve belli yaşa geldikten sonra da emekli statüsüne geçerek bu statünün
sağladığı, başta yaşlılık aylığı olmak üzere çeşitli sosyal haklardan
yararlanmaktadırlar. Primli rejime dayalı sosyal güvenlik sisteminin esası da,
önceden alınan payın (primin) yeniden dağıtımına dayanmaktadır. İtiraz konusu kurallarla öngörülen haciz yasağı Anayasa'nın 2., 5.
ve 60. maddelerinin Devlete verdiği pozitif yükümlülüğün bir gereğidir. Öte
yandan 5510 sayılı Yasa'nın 93. maddesinin birinci fıkrasının son
cümlesindeki 'Bu fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve
ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması
halinde, icra müdürü tarafından reddedilir.' kuralı gereğince,
borçlunun muvafakatinin bulunması halinde yaşlılık aylığının haczi de
olanaklıdır. Kurallardaki haciz yasağı, borçlunun diğer gelir ve malvarlığından
alacağın tahsiline engel bir düzenleme içermediğinden, hakkın özüne dokunan
ölçüsüz bir müdahaleden de söz edilemez. Bu nedenlerle, itiraz konusu kurallar Anayasa'nın 13. ve 35.
maddelerine aykırı değildir. Sosyal güvenlik kurumunun işlevini yerine getirebilmesi kurumun
yeterli derecede gelir kaynağına sahip olmasına bağlıdır. Türk sosyal sigorta
hukuku yapılacak yardımları tam karşılamasa bile primli sosyal sigorta
sistemine dayanmaktadır. Kurumun başlıca gelir kaynağı sosyal güvenlik primleridir.
İşveren veya sigortalı gerekli primleri yasal süresi içinde ödemekle
yükümlüdürler. Bu bağlamda primlerin ödenmesine ilişkin 506 sayılı Yasa'nın 80.
ve 5510 sayılı Yasa'nın 88. maddelerinin amacı da primlerin zamanında ve
düzenli olarak tahsilini sağlamaya yöneliktir. Primlerin tahsilinin
sağlanabilmesinin de Anayasa'nın 5. ve 60. maddelerindeki sosyal güvenlik hakkı
ile doğrudan bağlantılı olduğu açıktır. Nafaka alacakları ise aile bireylerinden birinin yoksulluğu ya da
çocukların eğitim ve geçimi için mahkeme kararıyla hükmedilen alacaklardır.
Anayasa'nın 41. maddesi gereğince Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle
ananın ve çocukların korunması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Prim ve nafaka alacaklarının bu özellikleri, itiraz konusu
kurallardaki haciz yasağında ayrık tutulmalarını gerektirmiştir. Diğer taraftan, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 83. maddesi
gereğince çalışanların maaşlarının 1/4'ü üzerine haciz mümkün iken yaşlılık
aylıkları üzerine haciz yasağının eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüş
ise de çalışanlar ile yaşlılık aylığı alanların statüleri aynı olmadığından
aralarında eşitlik karşılaştırması yapılamaz. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kurallar, Anayasa'nın 10.
maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Nuri NECİPOĞLU ile
Celal Mümtaz AKINCI bu görüşe katılmamışlardır. VII - SONUÇ 1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp
çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin
çalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah
OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas
sayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun
121. maddesinin; a- 24.6.2004 günlü, 5198 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle
değiştirilen birinci fıkrasına ilişkin esas incelemenin, fıkrada yer alan ''
aylıklar '' ve '' haciz '' sözcükleri ile sınırlı olarak yapılmasına,
OYBİRLİĞİYLE, b- 5198 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle değiştirilen birinci
fıkrasında yer alan '' aylıklar '' ve '' haciz '' sözcüklerinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya
KANTARCIOĞLU, Nuri NECİPOĞLU ile Celal Mümtaz AKINCI'nın karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 3- 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin; a- 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Kanun'un 56. maddesiyle
değiştirilen birinci fıkrasının ikinci cümlesine ilişkin esas incelemenin,
cümlede yer alan '' aylık '' sözcüğü ile sınırlı olarak yapılmasına,
OYBİRLİĞİYLE, b- 5754 sayılı Kanun'un 56. maddesiyle değiştirilen birinci
fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan '' aylık '' sözcüğünün Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU,
Nuri NECİPOĞLU ile Celal Mümtaz AKINCI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 6.1.2011 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI KARŞIOY YAZISI 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 121. maddesinin ve 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin
birinci fıkralarında yer alan iptal istemine konu kurallar, borçlu olan
sigortalının aldığı emekli/yaşlılık aylığı üzerine haciz konulmasına engeldir.
Buna göre, borçlunun haczi kabil başka malı yoksa, alacaklının alacağını tahsil
etmesi olanaksız hale gelmektedir. Anayasanın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti, demokratik, laik
ve sosyal bir hukuk devletidir. Yalnızca hukuk devletinin değil, 'kanun
devleti'nin bile temel görevleri arasında kişiler arasında adaleti sağlayarak
kamu düzenini korumak, toplumsal barışı temin etmek gelir. İlkel devletten
günümüze kadar devletin değişmeyen görevleri arasında yer alan, hak sahibinin
hakkını kamu gücü kullanarak korumak, kuşkusuz hukuk devletinin de asgari
görevlerinden olup, 'sosyal devlet' olmanın gerekleri, bu temel görevi ortadan
kaldıramaz. Anayasanın 35. maddesinde mülkiyet hakkı düzenlenmiştir. Mülkiyet
hakkı ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabilir. Alacak hakkının da
mülkiyet hakkı kapsamında olduğunda kuşku bulunmamaktadır. Alacak hakkının
kullanılamaz hale gelmesine yol açan bir yasa kuralı ancak açık, tanımlanabilir
bir kamu yararının varlığı halinde, ölçülü ve demokratik toplum gereklerine
aykırı olmayacak şekilde sınırlanabilir. İptal isteminin reddine ilişkin gerekçede, yaşlılık aylığının,
kişinin insan onuruna uygun asgari yaşam düzeyini sürdürebilmesi için gerekli
olduğu düşüncesine dayanılmış, ancak bunun istisnası olabileceği ve nafaka
borcunun ödenmesi için yaşlılık aylığının kısmen haczedilebilmesinin Anayasaya
aykırı olmayacağı belirtilmiştir. Bu gerekçe dahi, alacaklının ve borçlunun
menfaatleri arasında sosyal hukuk devleti gereklerine göre bir denge kurulması
ihtiyacına işaret etmektedir. Halbuki iptal istemine konu kural, belki de
sigortalı olmayan, hiçbir geliri de bulunmayan alacaklının alacağını tahsil
edememesi halinde nasıl bir zarurete duçar olacağını da sorgulama gereği
duymaksızın, borçlu lehine mutlak bir koruma sağlamaktadır. Alacaklı her zaman
zengin ve güçlü olmayabileceği gibi, borçlu, üzerine kayıtlı ve haczi kabil
hiçbir malı olmayan ancak gerçekte çok iyi koşullarda yaşayan bir kişi de
olabilir. Bu nedenle, alacak hakkına getirilen bu sınırlamada, sosyal devlet
gereklerinden kaynaklandığı söylenebilecek, açık bir kamu yararı mevcut
değildir. 'Alacaklının alacağını borçlunun diğer gelirleri veya malvarlığından
alabileceği' varsayımı ise hukuksallık ve nesnellikten uzaktır. Devletin
'sosyal devlet' gereklerini, hukukunu korumakla mükellef olduğu diğer vatandaşlarının
sırtından gerçekleştirmesi, sonuçta o devletin hem 'sosyal' hem de 'hukuk
devleti' olmaktan çıkmasına yol açacaktır. Kuralın mülkiyet hakkı kapsamındaki alacak hakkına ölçüsüz bir
müdahale teşkil ettiği, bu nedenle Anayasanın 2. ve 35. maddelerine aykırı
olduğu düşüncesiyle karara katılmıyorum. Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT KARŞIOY
GEREKÇESİ 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 121. maddesinin 24.6.2004
günlü 5198 sayılı Yasa'nın 17. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasında, 'Bu
kanun gereğince bağlanacak gelir veya aylıklar ve sağlanacak yardımlar, nafaka
borçları ve bu Kanun'un 80 inci maddesine göre takip ve tahsili gereken
alacaklar dışında, haciz veya başkasına devir ve temlik edilemez.'; 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin ilk
fıkrasının ikinci tümcesinde de 'Gelir, aylık ve ödenekler, 88 inci maddeye
göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında
haczedilemez' denilmiş, 506 ve 5510 sayılı Yasaların itiraz konusu kurallarıyla
göndermede bulunulan 80 ve 88. maddelerde ise, primlerin ödenmesi
düzenlenmiştir. Bu düzenlemelere göre, Kurum'dan sağlanan aylıklara, nafaka ve sosyal sigorta prim alacakları dışında haciz
konulamayacaktır. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasası'nın 121. maddesi 1.10.2008
gününde yürürlüğe giren 5510 sayılı Yasa'nın 106. maddesinin 1 numaralı bendi ile
yürürlükten kaldırılmış ise de İcra Tetkik Mercii'nde bakılmakta olan davada,
davacının maaşı üzerindeki haczin dayanağı, 1.10.2008 gününden önce ve sonraki
döneme ilişkin olmak üzere her iki Yasa'nın belirtilen kuralları olduğundan,
haciz yasağı bakımından aralarında fark bulunmayan bu kuralların birlikte
incelenmesi gerekmiştir. İtiraz konusu kurallarla sigortalıların aylıklarından başka
haczedilebilecek gelir ve mallarının bulunmaması durumunda, bu kişilerden alacaklı olanların
haklarına kavuşmaları olanaksız hale getirilmiştir. Mülkiyet hakkını düzenleyen Anayasa'nın 35. maddesinin
gerekçesinde de belirtildiği gibi mülkiyet hakkı için öngörülen anayasal
güvence, yalnız menkul ve taşınmaz malları değil, para ile değerlendirilebilen hakları ve mal varlığını
da kapsamaktadır. Bu nedenle kişilerin alacak haklarının da 35. maddenin
güvencesi altında olduğunda duraksamaya yer yoktur. Maddenin ikinci fıkrasında bu hakkın
ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlandırılabileceği vurgulanmış ise de
bir hak ve özgürlüğün tümüyle kullanılamaz hale getirilmesinin, sınırlamayı
aşan onu yok eden bir durum olduğu açıktır. İtiraz konusu düzenlemeyle borçlu konumunda olan sigortalının,
aylığından başka bir mali kaynağının bulunmaması durumunda alacaklının,
kesinleşmiş yargı kararlarıyla hüküm altına alınan ve mülkiyet hakkı kapsamında
bulunan alacak haklarına haciz yoluyla ulaşmasının tümüyle engellenmesi,
Anayasa'nın 35. maddesine aykırılık oluşturmaktadır. Ayrıca, hak arama
özgürlüğünün varlığının kabulü için, yalnız hakkın aranmasının güvence altına
alınması yeterli olmayıp ona ulaşılmasının da sağlanması gerektiğinden, yargı
kararıyla kesinleşen bir alacağın haciz yasağı nedeniyle tahsilinin engellenmesi,
Anayasa'nın hak arama özgürlüğüne ilişkin 36. maddesine de aykırıdır. Sigorta aylıklarına haciz yasağı getirilmesinin nedeni, kuşkusuz
belirli bir miktarı aşmadığı düşünülen bu aylıkları alanları, geçim sıkıntısı
içine düşürmemektir. Ancak, bu husus bir varsayım olup, sigortadan yeterli
miktarda aylık alanların da bulunduğu bir gerçektir. Hiçbir sosyal güvencesi ve
geliri olmaması durumunda alacaklının, sigorta aylığı alan borçludan daha zor
durumda kalabileceği de açıktır. Bir borç, alacak ilişkisinde edimini yerine getirmeyen borçlunun,
yükümlülüğünü yerine getiren alacaklıdan daha fazla hukuki koruma görmesi,
insan haklarına dayanan adil ve hakkaniyete uygun bir düzen gerçekleştirmekle
yükümlü olan hukuk devletinin gerekleriyle de bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu düzenlemelerin Anayasa'nın 2,
35 ve 36. maddelerine aykırı olduğu ve iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk
görüşüne katılmıyorum. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU MUHALEFET ŞERHİ Anayasa Mahkemesi Hukuk Devletini; 'insan haklarına saygı
gösteren, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her eylem ve işlemi
hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet
organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayıp yargı denetimine açık olan, yasaların üstünde yasaların bozamayacağı
temel hukuk ilkeleri ve Anayasa'nın olduğu bilincinde olan devlettir.' şeklinde
tanımlamaktadır. Öncelikle Anayasa'ya ve yukarıdaki tanıma göre devlet, her
şeyden önce adaletli bir hukuk düzeni kurmakla yükümlüdür. Adaletli bir hukuk
düzeni alacaklının alacağına kavuşmasını sağlamakla mümkündür. Emekli borçlunun,
maaşından başka haczi kabil malı bulunmadığı takdirde alacaklı alacağını nasıl
alacaktır' Alacaklının alacağını yasal ve meşru yoldan alamaması, yasaya aykırı
yollara başvurulmasına, mafya vb. örgütlerin ortaya çıkmasına neden olmayacak
mıdır' Ya da hiçbir sosyal güvencesi bulunmayan alacaklıların haklarını kim
nasıl savunacaktır' Bu sorular karşısında 'Sosyal Devlet' ilkesi gerekçesi ile
emekli borçluları korumak mı' Yoksa 'Hukuk Devleti'nin gereklerinden olan her
alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmak mı' Tercihi ile karşı karşıya
kalındığında öncelikli tercih 'Adaletli Bir Hukuk Düzeni Kurmak' olmalı ve
emekli borçluların maaş haczini engelleyen kuralın iptaline karar verilmedir. Öte yandan asgari ücretin üzerinde maaş alan çok sayıda emekli
bulunduğu, İcra İflas Kanunu'nda borçlunun geçinebilmesi için maaşının ¾ ünün
haczedilmesinin yasaklandığı, borçlunun maaşının ancak ¼ ünün haczedilebildiği
hususları da göz önüne alındığında, Sosyal Devlet ilkesinden hareketle emekli
borçluların maaşına haciz yasağının devam etmesini anlamlandırmak mümkün
olamamaktadır. Ayrıca, alacaklının alacağına kavuşmasının maaş haczi ile
engellenmesi, Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan 'Mülkiyet Hakkı'
ilkesine de aykırılık teşkil etmektedir. Anayasa'da mülkiyet hakkının ancak
kamu yararı amacıyla sınırlandırılabileceği ifade olunmuştur. Mülkiyet
haklarından olan alacağına kavuşma hakkına, emekli maaşı haczi engeli
konulmasında herhangi bir kamu yararı bulunmamakta, aksine adaletli bir hukuk
düzeni tesisine engel olması nedeniyle emekli maaşı haczi yasağı bizatihi kamu
yararı ilkesine aykırılık teşkil etmektedir. İptali istenen kural Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen 'Hak
Arama Hürriyeti' yönünden değerlendirildiğinde de Anayasa'ya aykırılık teşkil
etmektedir. Çünkü yasak, alacaklının hakkını aramasına ve hakkına kavuşmasına
engel olmaktadır Açıklanan nedenlerle iptali talep olunan kural, Anayasa'nın 2.,
35. ve 36. maddelerine aykırı olduğundan çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Celal
  Mümtaz AKINCI