ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2012/107 Karar Sayısı : 2013/90 Karar Günü : 10.7.2013 R.G. Tarih-Sayı :
22.11.2013-28829 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul 5. Vergi
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinin, 10.6.1994 günlü, 4001 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında
Kanun'un 13. maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasının ' Ancak, haciz
veya ihtiyati haciz uygulamaları ile ilgili davalarda verilen kararlar
hakkında, bu kararların kesinleşmesinden sonra idarece işlem tesis edilir. '
biçimindeki son cümlesinin Anayasa'nın 2., 15., 35., 36. ve 125. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Aracı üzerine konulan ihtiyati haciz işleminin mahkeme kararıyla
iptal edilmesi ve yürürlüğünün durdurulması üzerine karar doğrultusunda haczin
kaldırılması için idareye başvuran ancak itiraz konusu kural nedeniyle talebi
reddedilen davacının mahkeme kararı doğrultusunda işlem yapılması için açtığı
davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılığı iddiasını ciddi bulan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 2577 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren  ' Kararların
sonuçları ' başlıklı 28. maddesi şöyledir: '1.
(Değişik:10/6/1994-4001/13 md.) Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve
vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının
icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya
mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz
günü geçemez. Ancak, haciz veya ihtiyati haciz uygulamaları ile ilgili
davalarda verilen kararlar hakkında, bu kararların kesinleşmesinden sonra
idarece işlem tesis edilir. 2.
(Değişik: 2/7/2012 - 6352/58 md.)  Konusu belli bir miktar paranın
ödenmesini gerektiren davalarda hükmedilen miktar ile her türlü davalarda
hükmedilen vekalet ücreti ve yargılama giderleri, davacının veya vekilinin
davalı idareye yazılı şekilde bildireceği banka hesap numarasına, bu bildirim
tarihinden itibaren, birinci fıkrada belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde
yatırılır. Birinci fıkrada belirtilen süreler içinde ödeme yapılmaması halinde,
genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur. 3.
Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri kararlarına göre
işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine
Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. 4.
Mahkeme kararlarının (otuz) (1) gün içinde kamu görevlilerince kasten yerine
getirilmemesi halinde ilgili, idare aleyhine dava açabileceği gibi, kararı
yerine getirmeyen kamu görevlisi aleyhine de tazminat davası açılabilir. 5.
Vergi uyuşmazlıklarına ilişkin mahkeme kararlarının idareye tebliğinden sonra
bu kararlara göre tespit edilecek vergi, resim, harçlar ve benzeri mali
yükümler ile zam ve cezaların miktarı ilgili idarece mükellefe bildirilir. 6.
(Değişik: 2/7/2012 - 6352/58 md.)  Tazminat ve vergi davalarında idarece,
mahkeme kararının tebliğ tarihi ile ödeme tarihi arasındaki süreye 21/7/1953
tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 48 inci
maddesine göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanacak faiz ödenir. Ancak
mahkeme kararının davacıya tebliği ile banka hesap numarasının idareye
bildirildiği tarih arasında geçecek süre için faiz işlemez.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 15., 35., 36. ve 125.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve
Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 3.10.2012 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hamit YELKEN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında itiraz konusu kuralla, idarenin tek taraflı
iradesiyle tesis edilen ihtiyati haciz ve haciz işlemlerinin, idari yargı
yerlerince hukuka aykırı bulunarak iptal edilmesine rağmen bu kararların
gereğinin yerine getirilmeyerek söz konusu hukuka aykırı uygulamaların kararın
kesinleşmesine kadar devam etmesine olanak tanındığı, bu durumun Anayasa'nın
2., 15., 35., 36. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
birinci ve ikinci cümlelerinde, Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve
vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının,
kesinleşmesi beklenmeksizin ve en geç otuz gün içinde uygulanacağı belirtilmiş,
itiraz konusu üçüncü cümlesinde ise bu kurallara bir istisna getirilerek haciz
veya ihtiyati haciz uygulamaları ile ilgili davalarda verilen kararların
kesinleştikten sonra uygulanacağı hükme bağlanmıştır. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti, bir hukuk devleti
olarak nitelendirilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun,
insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda
adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı
durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan,
Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık
olan devlettir. Kişilerin, devlete güven duymaları, maddi ve manevi varlıklarını
korkusuzca geliştirebilmeleri, temel hak ve özgürlüklerden yararlanabilmeleri
ancak hukuk güvenliği ve üstünlüğünün sağlandığı bir hukuk düzeninde
gerçekleşebilir. Hukuk güvenliği ve hukukun üstünlüğünün sağlanabilmesi için
ise devletin her türlü işlem ve eyleminin yargı denetimine açık olması gerekir.
Nitekim, Anayasa'nın 125. maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesinde ' İdarenin
her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır. ' denilmek
suretiyle bu husus anayasal güvenceye kavuşturulmuştur. Ancak, hukuk
güvenliğinin ve hukukun üstünlüğünün sağlanması için devletin işlem ve
eylemlerine karşı yargı yolunun açık tutulması yeterli olmayıp yargı mercileri
tarafından verilen kararların gecikmeksizin uygulanması da gerekir. Bir işlemin
hukuka aykırı olduğu yapılan yargısal denetim neticesinde tespit edilmesine
rağmen işlemin iptali yönündeki yargısal kararın uygulanmaması, devletin işlem
ve eylemlerine karşı yargı yolunun açık tutulmasını anlamsız hâle getirir.
Zira, hukuk güvenliği ve hukukun üstünlüğü sadece hukuka aykırılıkların tespit
edilmesiyle değil bunların tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasıyla
sağlanabilir. 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
birinci ve ikinci cümlelerinde, ' Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare
ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının
icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya
mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz
günü geçemez. '
kuralına yer verildiği, dolayısıyla idari
işlemlere ilişkin mahkeme kararlarının gecikmeksizin uygulanması prensibinin
yasal düzeyde de benimsendiği görülmektedir. Ancak, itiraz konusu kuralda, bu
prensibe bir istisna getirilmiş, ihtiyati haciz ve haciz uygulamaları ile
ilgili davalarda verilen kararlar hakkında ancak kararın kesinleşmesinden sonra
idarece işlem tesis edileceği belirtilmiştir. Buna göre bir kamu borçlusunun
malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisinin hukuka aykırı bir haciz veya ihtiyati
haciz işlemiyle sınırlandırılması nedeniyle mahkemelerce işlemin iptali ve
yürütmesinin durdurulması kararı verildiğinde, bu karar uygulanmayacak ve
kararın kesinleşmesine kadar idarenin tek taraflı iradesiyle tesis ettiği
hukuka aykırı işlem varlığını sürdürecektir. Bu yönüyle itiraz konusu kural, idarenin tüm işlem ve eylemlerine
karşı yargı yolunun açık olması yolundaki anayasal hükmü etkisiz hâle getirerek
bireyin hukuk güvenliğini açık şekilde zedelemekte ve yargısal denetim
aracılığıyla hukukun üstünlüğünün sağlanması amacına zarar vermektedir. Hukuk devletinde kişilerin temel hak ve özgürlüklerinin sağlanması
ve korunması esas olduğundan, kişilere etkili hak arama imkânı sağlayan
güvencelerin de tanınması gerekmektedir. Bu çerçevede Anayasa'nın ' Hak arama
hürriyeti ' başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrasında, ' Herkes,
meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. ' 
denilerek, herkese, adaleti bulma, hakkı olanı elde etme ve haksızlığı giderme
imkânı sağlanmış, böylece kişilerin hukuki güvenlikleri etkin bir koruma
mekanizmasına kavuşturulmuştur. Anayasa'nın 125. maddesinin beşinci fıkrasında ise idari işlemin
uygulanmasıyla telafisi güç veya imkânsız zararların doğacağı durumlarda,
mahkemelere yürütmenin durdurulması kararı verme yetkisi tanınarak kişilere hak
arama özgürlüklerini daha etkili biçimde kullanabilme olanağı sağlanmıştır. İtiraz konusu kuralla, haciz ve ihtiyati hacze ilişkin idari
işlemlerin yürütmesinin durdurulmasına ilişkin mahkeme kararlarının derhal
uygulama zorunluluğunun ortadan kaldırılması, kişilerin telafisi imkânsız veya
zor zararlarla karşılaşmalarına yol açacak niteliktedir. İdari yargıda
yürütmenin durdurulması kararıyla güdülen amacın kişilerin hak arama
özgürlüklerini daha etkili biçimde kullanabilmelerini sağlamak olduğu
gözetildiğinde, böyle bir durumun yürütmenin durdurulması kararlarıyla
gerçekleştirilmek istenen hukuksal yararı olumsuz yönde etkileyeceği ve hak
arama özgürlüğünü zedeleyeceği açıktır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 36. ve
125. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa'nın 2., 36. ve 125. maddelerine aykırı
bulunarak iptal edildiğinden Anayasa'nın 35. maddesi yönünden ayrıca inceleme
yapılmasına gerek görülmemiştir. Kuralın Anayasa'nın 15. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. VI- SONUÇ 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28.
maddesinin, 10.6.1994 günlü, 4001 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun Bazı
Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun'un 13. maddesiyle değiştirilen 
(1) numaralı fıkrasının 'Ancak, haciz veya ihtiyati haciz uygulamaları
ile ilgili davalarda verilen kararlar hakkında, bu kararların kesinleşmesinden
sonra idarece işlem tesis edilir.' biçimindeki son cümlesinin
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 10.7.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ