ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2022/73 Karar Sayısı
: 2022/149 Karar Tarihi
: 30/11/2022 R.G.Tarih-Sayı
: 16/2/2023-32106 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 21. maddesinin beşinci fıkrasının ikinci
cümlesinde yer alan “ …ölümlerde, bu Kanun uyarınca hak sahiplerine… ”
ibaresinin Anayasa’nın 10. maddesine aykırılığının ileri sürülerek iptaline
karar verilmesi talebidir. OLAY: İş kazası nedeniyle oluşan Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)
Başkanlığı zararının rücuen tahsili amacıyla açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un 21. maddesinin itiraz konusu kuralın da yer
aldığı beşinci fıkrası şöyledir: “İş kazası, meslek hastalığı ve hastalık; kamu
görevlileri, er ve erbaşlar ile kamu idareleri tarafından görevlendirilen diğer
kişilerin vazifelerinin gereği olarak yaptıkları fiiller sonucu meydana gelmiş
ise, bu fiillerden dolayı haklarında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunanlar
hariç olmak üzere, sigortalı veya hak sahiplerine yapılan ödemeler veya
bağlanan gelirler için kurumuna veya ilgililere rücû edilmez. Ayrıca, iş kazası
veya meslek hastalığı sonucu ölümlerde, bu Kanun uyarınca hak sahiplerine bağlanacak gelir ve verilecek ödenekler için, iş kazası veya meslek
hastalığının meydana gelmesinde kusuru bulunan hak sahiplerine veya iş kazası
sonucu ölen kusurlu sigortalının hak sahiplerine, Kurumca rücû edilmez.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi
İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA,
Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai
AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri
BAĞCI, İrfan FİDAN ve Kenan YAŞAR’ın katılımlarıyla 21/6/2022 tarihinde yapılan
ilk inceleme toplantısında dosyada eksik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2.
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Alparslan KOÇAK tarafından hazırlanan işin
esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları
ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A. Anlam ve Kapsam 3. SGK, iş
kazası veya meslek hastalığına maruz kalan sigortalıya veya bu nedenle
sigortalının ölümü hâlinde hak sahiplerine, uğradıkları maddi zararın karşılanması
amacıyla kısa vadeli sigorta kollarından birtakım ödemeler yapmakta veya gelir
bağlamaktadır. SGK’nın söz konusu ödemeler ve gelirler nedeniyle oluşan
zararını, iş kazası veya meslek hastalığına kusuruyla neden olan işveren veya
üçüncü kişilere rücu hakkı 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesinde düzenlenmiştir. 4. Anılan
maddenin dördüncü fıkrasında üçüncü kişilerin iş kazası, meslek hastalığı veya
hastalık nedeniyle sorumlulukları kusurlarının varlığı şartına bağlanmış ve
sorumluluk oranlarına ilişkin hükümlere yer verilmiştir. 5.
Maddenin beşinci fıkrasında SGK tarafından rücu edilemeyecek alacaklar sayılmış
ve bu bağlamda anılan fıkranın ikinci cümlesinde iş kazası veya meslek
hastalığı sonucu ölümlerde, söz konusu Kanun uyarınca hak sahiplerine
bağlanacak gelir ile yapılan ödemeler için iş kazası veya meslek hastalığının
meydana gelmesinde kusuru bulunan hak sahiplerine veya iş kazası sonucu ölen
kusurlu sigortalının hak sahiplerine SGK tarafından rücu edilemeyeceği
öngörülmüştür. Anılan cümlede yer alan “ …ölümlerde,
bu Kanun uyarınca hak sahiplerine… ” ibaresi itiraz konusu kuralı
oluşturmaktadır. 6. Bu
itibarla kural uyarınca iş kazası veya
meslek hastalığı sonucu yalnızca ölüm meydana gelmiş olması durumunda iş kazası veya
meslek hastalığının meydana gelmesinde kusuru bulunan hak sahiplerine veya iş
kazası sonucu ölen kusurlu sigortalının hak sahiplerine Kurumca rücu
edilmeyecek, ölüm dışındaki hâllerde ise kusuru bulunan hak sahiplerine veya iş
kazası sonucu ölen kusurlu sigortalının hak sahiplerine rücu edilecektir. 7. İş kazası veya meslek hastalığına maruz kalan sigortalı, sosyal
sigorta ödemeleri ile geçici veyahut sürekli iş göremezlik durumu veya ölüm
riski maddi açıdan güvence altına alınmış kişi konumundadır. Bu nedenle iş
kazası veya meslek hastalığının oluşumunda kusuru bulunsa dahi kendisine
bağlanan gelirler ile yapılan ödemeler yine kendisinden veya ölümü hâlinde aynı
sigortalının hak sahiplerinden rücu edilemez. Ancak aynı kazada bir başka sigortalının
da geçici veyahut sürekli iş göremezlik durumuna girmesi ya da ölmesi
mümkündür. Bu durumda bir başka sigortalı yönünden oluşan zarardan kusurlu
sigortalı ya da hak sahiplerinin sorumluluğu söz konusu olmaktadır. B. İtirazın Gerekçesi 8. Başvuru
kararında özetle; itiraz konusu kuralla iş kazasına bağlı olarak sürekli iş
göremez duruma gelen sigortalı ağır bir tazmin yükümlülüğü altına sokulurken
aynı iş kazası nedeniyle ölen sigortalının hak sahipleri yönünden rücu
muafiyeti öngörülmesinin mağdurlar arasında nesnel ve makul olmayan bir ayrıma
neden olduğu, bu durumun eşitlik ilkesiyle bağdaşmadığı belirtilerek kuralın
Anayasa’nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C.
Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 9. Anayasa’nın 10. maddesinde “ Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./Kadınlar ve erkekler eşit haklara
sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu maksatla
alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz./Çocuklar,
yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve
gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz./Hiçbir
kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz./Devlet organları ve
idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak
hareket etmek zorundadırlar. ” denilmek suretiyle kanun önünde eşitlik
ilkesine yer verilmiştir. 10. Anayasa’nın anılan maddesinde belirtilen kanun önünde eşitlik ilkesi
hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil
hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı aynı durumda bulunan
kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım
yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda
bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında
eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı
kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler kimi
kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez (AYM,
E.2020/95, K.2022/3, 26/1/2022, § 25). 11. Eşitlik ilkesi yönünden yapılacak anayasallık denetiminde öncelikle
Anayasa’nın 10. maddesi çerçevesinde aynı ya da benzer durumda bulunan kişilere
farklı muamele yapılıp yapılmadığı tespit edilmeli, bu bağlamda aynı ya da
benzer durumdaki kişiler arasında farklılık gözetilip gözetilmediği
belirlenmelidir. Yapılacak bu belirlemenin ardından ise farklı muamelenin
nesnel ve makul bir temele dayanıp dayanmadığı ve ölçülü olup olmadığı hususları
irdelenmelidir. Ölçülülük ilkesi, amaç ve araç arasında hakkaniyete uygun bir
dengenin bulunması gereğini ifade eder. Diğer bir ifadeyle bu ilke, farklı
muamelenin öngörülen objektif amaç ile orantılı olmasını gerektirmektedir (AYM,
E.2021/1, K.2021/32, 29/4/2021, § 32). 12. Sürekli iş göremezlik gelirleri de tıpkı ölüm gelirleri gibi hem iş
yerinde meydana gelme ihtimali bulunan risklerin önlenmesini hem de risklerin
doğurduğu zararların giderilmesini amaçlayan çok yönlü bir koruma sağlamaktadır.
Bu bağlamda kusurlu davranışlarıyla iş kazası veya meslek hastalığının
gerçekleşmesinde kusuru bulunanlar bu kusurları nedeniyle sebep oldukları
zararı tazminle yükümlü tutulmaktadır. 13. İtiraz konusu kuralla sigortalının geçici veyahut sürekli iş göremez
duruma gelmesi ile ölmesi arasında bir ayrıma gidilmiştir. İş kazasına uğrayan
veya meslek hastalığına tutulan ve iş kazası veya meslek hastalığının meydana
gelmesinde kusuru bulunan sigortalının hak sahipleri ile aynı iş kazası veya
meslek hastalığının meydana gelmesinde bizatihi kusuru bulunan hak sahipleri
ölüm hâlinde bağlanacak gelir ve yapılacak ödemeler yönünden SGK’nın
kendilerine rücu etme imkânından muaf tutulmuştur. Bu itibarla söz konusu yardımlardan
oluşan zarar SGK’nın üzerinde bırakılmaktadır. 14. Kural, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölenlerin hak
sahiplerinin sorumluluklarının kapsamını belirlemektedir. Söz konusu hak
sahipleri, murislerinin ölümüne neden olan iş kazası veya meslek hastalığı
neticesinde başka bir sigortalının ölümü durumunda anılan sigortalının hak
sahiplerine yapılan sosyal sigorta yardımlarından sorumlu tutulmamaktadır.
Ancak diğer bir sigortalının ölmemesi ve sadece yaralanması durumunda yapılan
sosyal sigorta yardımları nedeniyle bu tür bir muafiyet söz konusu değildir.
Kusuruyla meydana gelen iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölüme neden
olanlar ile yaralanmaya neden olanların karşılaştırma yapılmaya müsait olacak
şekilde benzer durumda olmadıkları açıktır. İtiraz konusu kural, kusuruyla
iş kazası veya meslek hastalığı meydana gelmesine ve bunun sonucunda ölüm
olayına neden olan herkesi kapsadığından farklı muamelenin varlığından söz
edilemez. Dolayısıyla kuralın eşitlik ilkesini ihlal eden bir yönü
bulunmamaktadır. 15. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 10. maddesine aykırı
değildir. İtirazın reddi gerekir. IV. HÜKÜM 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 21. maddesinin beşinci fıkrasının ikinci
cümlesinde yer alan “…ölümlerde, bu Kanun uyarınca hak sahiplerine…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE 30/11/2022
tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE