ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/7 Karar Sayısı : 2012/102 Karar Günü : 5.7.2012 R.G. Tarih-Sayı :
06.10.2012-28433 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bakırköy 1. İnfaz
Hâkimliği İTİRAZIN KONUSU: 13.12.2004 günlü, 5275 sayılı Ceza ve
Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 83. maddesinin (1) numaralı
fıkrasında yer alan “… zorunlu hâller dışında bir daha değiştirilmemek üzere,
…” ibaresinin, Anayasa’nın 17. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Taammüden
adam öldürme suçundan müebbet hapis cezası infaz edilmekte olan hükümlünün, eşi
ve yakın akrabaları dışında ad ve adreslerini bildirdiği üç kişilik ziyaretçi
listesinin değiştirilmesi istemini inceleyen Mahkeme, Anayasa’ya aykırı olduğu
kanısına vardığı kuralın iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 13.12.2004
günlü, 5275 sayılı Kanun’un itiraz konusu kuralı da içeren 83. maddesinin (1)
numaralı fıkrası şöyledir: “Hükümlü,
belgelendirilmesi koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları
ile vasisi veya kayyımı tarafından haftada bir kez ve ayrıca kuruma
kabullerinde, zorunlu hâller dışında bir daha değiştirilmemek üzere ,
ad ve adreslerini bildirdiği en fazla üç kişi tarafından, yarım saatten az ve
bir saatten fazla olmamak üzere çalışma saatleri içinde ziyaret edilebilir.” B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında Anayasa’nın 17. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve
Erdal TERCAN’ın katılmalarıyla 26.1.2012 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar vermiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru
kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi raportörü
Salim KÜÇÜK tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor,
itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, hükümlünün; eşi, yakınları ve yasal temsilcisi
dışında, ceza infaz kurumuna bildirdiği üç kişilik ziyaretçi isim listesinde
zorunlu hâller dışında bir daha değişiklik yapamadığı, ziyaret hakkı kısıtlanan
hükümlünün dış dünya ile iletişim kurmasının ve sosyalleşmesinin engellendiği
belirtilerek, kuralın Anayasa’nın 17. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. İtiraz konusu kural ile hükümlüye, yasal temsilcisi, eşi ve
maddede sayılan yakınları dışında, kendisinin belirleyeceği ve zorunlu hâller
dışında bir daha değiştiremeyeceği üç kişi tarafından ziyaret edilme hakkı
tanınmaktadır. Anayasa’nın 17. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, “Herkes
yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”
Kişinin maddî ve manevî varlığını geliştirme hakkı, insan onurunun korunmasını
sağlamaktadır. İnsan onuru kavramı insanın ne durumda, hangi şartlar altında
bulunursa bulunsun sırf insan oluşunun kazandırdığı değerin tanınmasını
anlatır. Özgürlüğü mahkeme kararıyla kısıtlanan hükümlünün, hürriyeti
bağlayıcı cezaya mahkûmiyetin doğal sonucu olarak sosyal ilişkilerinin
sınırlandırılması kaçınılmazdır. İnfazın bir amacı da hükümlünün tahliye
sonrası tekrar suç işlemekten vazgeçmesini sağlamaya yöneliktir. Dolayısıyla
hapis cezasının infazında, bir yandan hükümlünün tekrar suç işlemesini
önleyecek oranda caydırıcı olması, öte yandan dış dünya ile iletişim kurması ve
sosyalleşmesi sağlanarak hükümlüye maddî ve manevî varlığını geliştirme
hakkının tanınması gözetilmektedir. Bunun yanında ziyaret hakkının, zorunlu
hâllere bakılmaksızın hükümlünün yasal temsilcisi, eşi ve yakınları dışında
kalanlar bakımından sınırlandırılmasının, ceza infaz kurumlarının güvenliğinin
ve düzeninin sağlanmasına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla ziyaret
hakkı değerlendirilirken ceza infaz kurumlarının güvenliğinin ve düzeninin
sağlanması ile hükümlülerin maddi ve manevi varlığını geliştirme hakkı arasında
makul bir dengenin kurulması gerekir. Öte yandan kural ile hükümlüye üç kişilik ziyaretçi isim
listesinde zorunlu hâllerde değişiklik yapabilme hakkı tanınmış, zorunlu
hâllerin neler olduğu hususu uygulamaya bırakılarak bu konuda esneklik
sağlanmıştır. Bununla birlikte 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin
İnfazı Hakkında Kanun’un 83. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca
hükümlünün yasal temsilcisi, eşi, Kanun’da sayılan yakınları ile önceden ceza
infaz kurumuna bildirdiği üç kişilik listede yer alanların dışında kalan
kişilerin ziyaretine Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yazılı olarak izin
verilebilmektedir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa’nın 17.
maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Serruh KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU ile Muammer TOPAL bu görüşe
katılmamışlardır. VI- SONUÇ 13.12.2004
günlü, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 83.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “… zorunlu hâller dışında bir daha
değiştirilmemek üzere, …” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, Serruh KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU ile Muammer TOPAL’ın karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 5.7.2012 gününde karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN KARŞIOY
GEREKÇESİ 5275
sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 83. maddesinin
ilk fıkrasında “Hükümlü, belgelendirilmesi koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar
kan ve kayın hısımları ile vasisi veya kayyımı tarafından haftada bir kez ve
ayrıca kuruma kabullerinde, zorunlu haller dışında bir daha değiştirilmemek
üzere, ad ve adreslerini bildirdiği en fazla üç kişi tarafından, yarım saatten
az ve bir saatten fazla olmamak üzere çalışma saatleri içinde ziyaret
edilebilir” denilmiş, fıkranın sadece “zorunlu haller dışında bir daha
değiştirilmemek üzere” bölümünün iptali istenmiştir. 5275
sayılı Yasa’nın “İnfazda temel amaç” başlıklı 3. maddesinde, ceza ve güvenlik
tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amacın, öncelikle genel ve
özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini
engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün,
yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve
toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu
kolaylaştırmak olduğu belirtilmiştir. Suçlunun yeniden sosyalleşebilmesi için
onun da diğer bireyler gibi onurlu bir yaşam sürdürme hakkı bulunduğu
bilinciyle eğitim ve sosyal faaliyetlerinin geliştirilmesi, haberleşme ve
ziyaret imkânlarına olanak tanınması gerekmektedir. Bu nedenle belirtilen
olanaklardan yararlanmalarının hükümlüler için bir hak olduğu kabul edilerek
çağdaş ceza infaz hukukunda buna ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. Hükümlülerin
yeniden sosyalleşebilmesi için onlara tanınan hakların Anayasa’nın 17.
maddesinde düzenlenen kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığını
geliştirme kapsamında olduğu açıktır. Anayasa’nın
17. maddesinin ilk fıkrasında Herkesin, yaşama, maddi ve manevi varlığını
koruma ve geliştirme hakkına sahip olduğu, üçüncü fıkrasında da kimseye işkence
ve eziyet yapılamayacağı; kimsenin insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya
veya muameleye tâbi tutulamayacağı belirtilmiştir. Mahkeme kararıyla özgürlüğü
sınırlanmış olan hükümlünün de temel insan haklarına sahip olduğu, bu durumda
da insanlık onuruna saygı gösterilmesi ve kişiliğini geliştirebilmesi için bazı
olanaklardan yararlandırılması gerektiği kuşkusuzdur. Bu bağlamda, hükümlünün
dış dünya ile iletişiminin ve yeniden sosyalleşmesinin sağlanması için ziyaret
hakkı tanınması önemlidir. Ancak, cezanın infaz edildiği kurumun, güvenliğinin
ve düzeninin sağlanması, hükümlüler arasında adaletin gerçekleştirilebilmesi
için ziyaret hakkına sınırlama getirilebileceği kabul edilebilirse de bunun,
Anayasa’nın, 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin hak ve özgürlükler
alanında açılımını yansıtan 13. maddesine uygun olarak yapılması gerekir. Anayasa’nın
13. maddesiyle uyum sağlanabilmesi, ziyaret hakkına dava konusu kuralla
getirilen sınırlamanın, infaz kurumlarının güvenlik ve disiplininin korunması
için gerekli ve amaca ulaşmak için elverişli olmasının yanı sıra ölçülük koşulunu
da içermesine bağlıdır. Hükümlünün,
yasada sayılan yakınları dışında ziyaretine geleceği düşüncesiyle ad ve
adreslerini bildireceği üç kişiyi zorunlu haller olmaksızın bir daha
değiştirememesi, bu kişilerin ziyaretten vazgeçmesi durumunda, hakkını
kaybetmesine yol açacaktır. İnfaz kurumlarının güvenliğinin ve düzeninin
sağlanması bakımından, gerekli ve elverişli bulunduğu düşüncesiyle
ziyaretçilerin çok sık olarak değiştirilmelerine sınır getirilebilirse de bunun
sınırlama amacını aşacak biçimde zorunlu haller dışında olanaksız kılınması
ölçüsüz bir düzenleme olup, Anayasa’nın 13. maddesi ile bağdaşmamaktadır. Açıklanan
nedenlerle iptali istenen kuralın Anayasa’nın 13. ve 17. maddelerine aykırı
olduğu ve iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Başkanvekili Serruh KALELİ Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Muammer TOPAL