ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/124 Karar Sayısı : 2014/136 Karar Günü : 11.9.2014 R.G. Tarih-Sayı :
12.12.2014-29203 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Nazilli
1. Sulh Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.12.2004 günlü, 5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun, 1- 234. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin, 24.7.2008
günlü, 5793 sayılı Kanun’un 40. maddesiyle değiştirilen (5) numaralı alt
bendinde yer alan “…cinsel saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla
hapis cezasını gerektiren suçlarda,…” ibaresinin, 2- 239. maddesinin 5793 sayılı Kanun’un 41. maddesiyle
değiştirilen (1) numaralı fıkrasında yer alan “…cinsel saldırı suçu ile
alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda,…” ibaresinin, Anayasa’nın 2., 10. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptallerine karar verilmesi istemidir. I- OLAY Sanık hakkında hakaret ve tehdit suçlarını işlediği iddiasıyla
açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları Kanun’un itiraz konusu kuralları da içeren 234. ve 239. maddeleri
şöyledir: “ Mağdur ile şikâyetçinin hakları Madde 234- (1) Mağdur ile
şikâyetçinin hakları şunlardır: a) Soruşturma evresinde; 1. Delillerin toplanmasını isteme, 2. Soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet
savcısından belge örneği isteme, 3. (Değişik: 24/7/2008-5793/40 md.) Vekili bulunmaması halinde,
cinsel saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren
suçlarda, baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteme, 4. 153 üncü maddeye uygun olmak koşuluyla vekili aracılığı ile
soruşturma belgelerini ve elkonulan ve muhafazaya alınan eşyayı inceletme, 5. Cumhuriyet savcısının, kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki
kararına kanunda yazılı usule göre itiraz hakkını kullanma. b) Kovuşturma evresinde; 1. Duruşmadan haberdar edilme, 2. Kamu davasına katılma, 3. Tutanak ve belgelerden (…) örnek isteme, 4. Tanıkların davetini isteme, 5. (Değişik: 24/7/2008-5793/40 md.) Vekili bulunmaması
halinde, cinsel saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis
cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine avukat
görevlendirilmesini isteme, 6. Davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara
karşı kanun yollarına başvurma. Katılanın hakları Madde 239- (1) (Değişik:
24/7/2008-5793/41 md.) Mağdur veya suçtan zarar gören davaya
katıldığında, cinsel saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis
cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine avukat
görevlendirilmesini isteyebilir. (2) Mağdur veya suçtan zarar görenin çocuk, sağır ve dilsiz veya
kendisini savunamayacak derecede akıl hastası olması halinde avukat
görevlendirilmesi için istem aranmaz." B- İlgili Görülen Yasa Kuralı Kanun’un ilgili görülen 150. maddesi şöyledir: “Madde 150- (Değişik: 6/12/2006 – 5560/21 md.) (1) Şüpheli veya sanıktan kendisine bir müdafi seçmesi istenir.
Şüpheli veya sanık, müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, istemi
halinde bir müdafi görevlendirilir. (2) Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık; çocuk, kendisini
savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir
müdafi görevlendirilir. (3) Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren
suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada ikinci fıkra hükmü
uygulanır. (4) Zorunlu müdafilikle ilgili diğer hususlar, Türkiye Barolar
Birliğinin görüşü alınarak çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” C- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa’nın 2., 10. ve 36. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,
Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL,
Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ’un katılımlarıyla 14.11.2013 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hakan ATASOY tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen yasa
kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, bir suç nedeniyle mağdur konumuna gelmiş
kişilerin soruşturma ve kovuşturma aşamalarında vekilleri bulunmaması hâlinde,
Devletten kendilerine hukuki yardımda bulunacak bir avukat görevlendirilmesini
isteme haklarının bulunmasına rağmen, bu hakkın belirli suç tipleri ya da
suçların ağırlıklarına göre sınırlandırılmasının adaleti sağlamakla görevli
hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu, adil yargılanma hakkının ve silahların
eşitliği ilkesinin muhakeme sürecine katılan süjelerin eşit bir şekilde
karşılıklı olarak iddia ve savunmalarını ortaya koymalarına imkân verilmesini
gerektirdiği, bu nedenle mağdur ve müşteki ile sanığın yargılamaya konu olan
suçun nevi ve ağırlığı ne olursa olsun hak arama anlamında eşit koşullara sahip
olmaları gerektiği, oysa müdafii bulunmayan sanığın, yargılandığı suç tipi ne
olursa olsun kendisine müdafi görevlendirilmesini isteme hakkı varken, mağdurun
ya da müştekinin bu haktan yararlanabilmesi için sanığa yüklenen suçun cinsel
saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara
hasredildiği belirtilerek kuralların, Anayasa’nın 2., 10. ve 36. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı mağdur ile
şikâyetçinin haklarını düzenleyen 234. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b)
bendinin (5) numaralı alt bendinde, mağdur ile şikâyetçinin; katılanın
haklarını düzenleyen 239. maddesinin (1) numaralı fıkrasında ise katılanın,
vekili bulunmaması hâlinde, cinsel saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla
hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine avukat
görevlendirilmesini isteme hakkının bulunduğu hüküm altına alınmıştır. Bir
başka ifadeyle, Kanun’un 150. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, müdafi
seçebilecek durumda olmadığını beyan eden şüpheli veya sanığın istemi hâlinde
kendisine bir müdafi görevlendirilmesi için herhangi bir koşul öngörülmemiş
olmasına rağmen, vekili bulunmayan mağdur ile şikâyetçi ve katılanın, itiraz
konusu kurallar gereğince cinsel saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla
hapis cezasını gerektiren suçlar haricinde baro tarafından kendisine avukat
görevlendirilmesini isteme hakkı bulunmamaktadır. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, bütün etkinliklerinde hukuka ve
Anayasa’ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olan
devlettir. Anayasa’nın 142. maddesinde, “Mahkemelerin kuruluşu, görev
ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir” hükmüne yer
verilmiştir. Hukuk devletinde kanun koyucu, ceza hukuku alanında yasama
yetkisini kullanırken, Anayasa’nın ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı
kalmak koşuluyla, yargılama usullerinin belirlenmesi konusunda takdir yetkisine
sahiptir. Anayasa’nın 10. maddesinde belirtilen kanun önünde eşitlik ilkesi,
hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil,
hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım
yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda
bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında
eşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı
kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi
kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Anayasa’nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin
birinci fıkrasında, “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile
adil yargılanma hakkına sahiptir.” denilerek yargı mercilerine davacı
ve davalı olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve
adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Adil yargılanma hakkının unsurlarından biri de silahların eşitliği
ilkesidir. Bu ilke, davanın tarafları arasında yargılama sırasında usul hükümleri
yönünden eşit konumda bulunma, taraflardan birine dezavantaj diğerine avantaj
sağlayacak kurallara yer vermeme esasını öngörmekte, diğer bir deyişle davanın
tarafları arasında hakkaniyete uygun bir dengenin varlığını gerekli
kılmaktadır. Ceza yargılamasının taraflarından olan şüpheli ya da sanık ile
mağdur, şikâyetçi ya da katılan, ceza muhakemesi hükümleri yönünden aynı
konumda değildir. Zira bir suç isnadı nedeniyle özgürlüğünden yoksun kalma ya
da bir takım koruma tedbirlerine muhatap olma tehdidi altında bulunan ve
suçluluğu ispat edilinceye kadar masum olan şüpheli ya da sanığın, bu tehditler
karşısında kendisini savunabilmek amacıyla sahip olacağı hakların mahiyeti ile
böyle bir tehditle karşı karşıya bulunmayan mağdur, şikâyetçi ya da katılanın,
iddia edilen suçun ortaya çıkarılması ve uğranılan mağduriyetin giderilmesi
amacıyla sahip olacağı hakların mahiyeti birbirinden farklıdır. Kanun koyucunun
da söz konusu kişilerin durumlarındaki bu farklılığı ve özellikle cinsel taciz
suçları ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara maruz
kalanların uğradığı mağduriyetin toplumda meydana getirdiği hassasiyeti dikkate
alarak bir düzenleme yaptığı anlaşılmaktadır. Mağdur, şikâyetçi ve katılanın ceza kovuşturmasında kendilerine
avukat görevlendirilmesini isteyebilme koşullarını düzenleyen itiraz konusu
kurallar, mahkemelerin yargılama usullerinin belirlenmesi ile ilgili olup kanun
koyucunun takdir yetkisi içindedir. Bu kapsamda, kanun koyucunun, aynı konumda
olmamaları nedeniyle farklı kurallara bağlı tutulsa da, şüpheli veya sanığa
tanınan müdafiden (avukattan) yararlanma hakkını mağdur, şikâyetçi ve katılana
da tanıyarak taraflar arasında hakkaniyete uygun bir denge kurmaya çalıştığı
açıktır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kurallar Anayasa’nın 2., 10.
ve 36. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun; A-  234. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin,
24.7.2008 günlü, 5793 sayılı Kanun’un 40. maddesiyle değiştirilen (5) numaralı
alt bendinde yer alan “… cinsel saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla
hapis cezasını gerektiren suçlarda, …” ibaresinin, B-  239. maddesinin 5793 sayılı Kanun’un 41. maddesiyle
değiştirilen (1) numaralı fıkrasında yer alan “…cinsel saldırı suçu ile
alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda,…” ibaresinin, Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 11.9.2014
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN