ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/56 Karar Sayısı : 2009/94 Karar Günü : 25.6.2009 R.G Tarih-Sayı:
26.11.2009-27418(Mük) İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Polatlı 1. Asliye
Hukuk Mahkemesi (Aile Mahkemesi Sıfatıyla). İTİRAZIN KONUSU: 22.11.2001 günlü, 4721
sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 175. maddesinin birinci ve 176. maddesinin
dördüncü fıkralarının Anayasa'nın 2. maddesine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Bakılmakta olan nafakanın artırılması davasında itiraz konusu
kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun itiraz konusu
kuralları da içeren maddeleri şöyledir: ' MADDE 175 .- Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf,
kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü
oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. MADDE 176 .- Maddî tazminat ve yoksulluk
nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine
karar verilebilir. Manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez. İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya
nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü
hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen
evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat
sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır. Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin
gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir. Hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen
maddî tazminat veya nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik
durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında Anayasa'nın 2. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ün
katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, öncelikle uygulanacak kural
konusu üzerinde durulmuştur. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa, bu hükmün iptali
için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için, elinde yöntemince
açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralın o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları ise,
davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz etki yapacak nitelikteki kurallardır. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun
175. maddesinin birinci fıkrası ile 176. maddesinin dördüncü fıkrasının
iptalini istemektedir. Bakılmakta olan dava, daha önce açılan boşanma davası sonucunda
davacıya ödenmesine karar verilen yoksulluk nafakasının artırılması davasıdır.
Bu davada davacı lehine nafakaya hükmedilip hükmedilmeyeceği incelenemeyeceğinden,
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 175. maddesinin birinci fıkrası davada
uygulanacak kural değildir. Bu fıkraya ilişkin başvurunun Mahkeme'nin
yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, dosyada eksiklik bulunmadığından aynı Kanun'un
176. maddesinin dördüncü fıkrasının esasının incelenmesine, 20.6.2005 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 176.
maddesinin üçüncü fıkrasının, nafaka alacaklısının yoksulluğunun ortadan
kalkması halinde nafakanın kaldırılmasını düzenlemesine rağmen, tarafların mali
durumlarının değişmesi halinde nafakanın artırılması ya da azaltılmasını
düzenleyen aynı maddenin itiraz konusu dördüncü fıkrasının, nafaka borçlusunun
ekonomik durumunun olumsuz yönde değişmesi halinde, nafakanın tamamen kaldırılmasına
olanak tanımadığı gerekçesiyle Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 175. maddesine göre yoksulluk
nafakasına hükmedilebilmesi için boşanmaya hükmedilmiş olması, nafaka talep
eden eşin boşanma yüzünden yoksulluğa düşmüş ya da düşecek olması ve diğer eşe
nazaran daha az kusurlu veya eşit kusurlu bulunması veya boşanmaya neden olan
olaylarda tamamen kusursuz olması gerekir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Nafaka alacaklısının durumunda meydana gelen değişikliğe bağlı
olarak nafakanın hangi hallerde sona ereceği, 4721 sayılı Türk Medenî
Kanunu'nun 176. maddesinin üçüncü fıkrasında; nafakanın artırılması ya da
azaltılması ise, aynı maddenin dördüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Buna göre,
nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü
hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen
evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat
sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır. Tarafların mali durumlarının
değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya
azaltılmasına karar verilebilir. 176. maddenin gerekçesinde, maddenin 743 sayılı Türk Kanunu
Medenisi'nin 145. maddesini karşıladığı, iradın arttırılması veya azaltılmasını
gerektiren hâllerin maddede dördüncü fıkra hâlinde hükme bağlandığı
belirtilmiştir. 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'nin 145. maddesinin son
fıkrasında borçlunun mali gücünün önemli ölçüde eksilmesi halinde nafakanın
kaldırılmasına karar verilebileceği düzenlenmesine rağmen, itiraza konu olan
176. maddenin dördüncü fıkrasında yoksulluk nafakasının kaldırılmasından açıkça
bahsedilmemektedir. Ancak 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 1. maddesinde
kanunun, sözüyle ve özüyle değindiği bütün konularda uygulanacağı hükme
bağlanmıştır. Bu maddeye göre, hâkim önündeki sorunu yasa hükmünün sözüyle yani
yazılış biçimiyle tam olarak çözemiyorsa, bu takdirde yasanın özüne yani o
hükmün konuluş amacına bakarak karar verecektir. Bu bakımdan Türk Medenî
Kanunu'nun 1. maddesi, hâkime önündeki sorunu adil bir şekilde çözmek için çok
önemli bir hareket serbestliği tanımaktadır. Evlilik birliğinde eşler arasında geçerli olan dayanışma ve
yardımlaşma yükümlülüğünün, evlilik birliğinin sona ermesinden sonra da kısmen
devamı niteliğinde olan yoksulluk nafakasının özünde, sosyal ve ahlâki
düşünceler yer almaktadır. Nafaka talep edilen eşin kusursuz da olsa nafaka
ödemekle yükümlü kılınması, yoksulluk nafakasının tazminat ya da cezadan farklı
bir nitelik taşıdığını göstermektedir. Yoksulluk nafakasının amacı hiçbir zaman
nafaka alacaklısını zenginleştirmek değildir. Yoksulluk nafakasıyla, boşanma
sonucunda yoksulluk içine düşen eşin asgari yaşam gereksinimlerinin
karşılanması düşünülmüştür. Yoksulluk nafakasına hükmedilebilmesi için nafaka
talep eden eşin boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olmasının yanı sıra,
nafaka talep edilen eşin de nafaka ödeyebilecek ekonomik gücünün bulunması,
diğer bir ifadeyle kendi kusurundan kaynaklanmamak koşuluyla yoksul olmaması
gerekmektedir. Bu açıdan bakıldığında, yoksulluk nafakasının sosyal ve ahlâki
düşüncelere dayanması özelliği, sadece nafaka talep eden tarafa nafaka
verilmesinde değil, aynı zamanda nafaka talep edilen tarafın nafaka
ödeyebilecek ekonomik gücünün bulunması koşulunda da kendisini göstermektedir.
Bu nedenle, nafaka borçlusunun kendi kusuru bulunmaksızın yoksulluğa düşmesi
halinde, hâkim Yasa metninde açıkça belirtilmese dahi Türk Medenî Kanunu'nun 1.
maddesine göre yoksulluk nafakasının koşulları ve kabul ediliş amacını göz
önünde bulundurarak, nafakanın 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 176.
maddesinin dördüncü fıkrası gereğince tamamen kaldırılmasına da karar
verebilecektir. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin sosyal bir
hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Buna göre,sosyalhukukdevleti, kişi ve
toplum yararı arasında denge kuran, toplumsal dayanışmayı üst düzeyde
gerçekleştiren, güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak eşitliği, sosyal
adaleti sağlayan, çalışma hayatının gelişmesi için önlemler alarak çalışanları
koruyan, millî gelirin adil bir biçimde dağıtılmasını sağlayan devlettir. Nafaka borçlusunun sonradan kendi kusurundan kaynaklanmayan bir
nedenle yoksulluğa düşmesi halinde, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 1. ve 4.
maddeleri doğrultusunda, 176. maddenin dördüncü fıkrası gereğince nafakanın
kaldırılabilmesi de olanaklı olduğundan itiraz konusu düzenlemeyle, hâkimin bu
yönde bir karar vermesi engellenmemektedir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Bu sonuca Haşim KILIÇ, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Serdar
ÖZGÜLDÜR ve Serruh KALELİ farklı gerekçeyle katılmışlardır. VI- SONUÇ 22.11.2001 günlü, 4721
sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 176. maddesinin dördüncü fıkrasının Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 25.6.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit ADALI Üye Fulya KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla PERKTAŞ DEĞİŞİK GEREKÇE 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesinin reddine ilişkin
Üye Ahmet AKYALÇIN ve Üye Serdar ÖZGÜLDÜR'ün değişik gerekçesine aynen
katılıyorum. Başkan Haşim KILIÇ DEĞİŞİK GEREKÇE 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesinde maddi tazminat
ve yoksulluk nafakasının ödenme biçimi
düzenlenmiştir. Maddenin üçüncü fıkrasında, irat biçiminde ödenmesine karar
verilen maddi tazminat veya nafakanın,
alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü halinde kendiliğinden kalkacağı; alacaklı
tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan
kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi
halinde de mahkeme kararıyla kaldırılacağı hükme bağlanarak tazminat veya nafakanın hangi koşullarda kendiliğinden kalkacağı
veya mahkeme kararıyla kaldırılacağı
açıkça belirlenmiştir. İptali istenilen 176. maddenin dördüncü
fıkrasında ise, fıkrada öngörülen koşulların varlığı halinde
'iradın artırılması veya azaltılması'na karar verilebileceği düzenlenmiş olup bu düzenlemede yasa koyucunun
'kaldırma'yı amaçlamadığı açıkça
anlaşıldığı halde kuraldan yasa koyucunun kastetmediği bir anlam çıkararak
nafakanın kaldırılmasının engellenmediği sonucuna ulaşmak isabetli değildir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen sosyal
hukuk devleti, adaletli bir hukuk düzeni
kurup bunu geliştirerek sürdüren, güçsüzleri güçlüler karşında koruyarak sosyal adaleti sağlayan, kişi ve toplum yararı arasında denge
kuran devlettir. Öte yandan Anayasa'nın 5. maddesinde,
kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlama devletin temel amaç
ve görevleri arasında sayılmıştır. Anayasa'nın emredici hükümleri gözetilerek
boşanmadan sonra yoksulluk içine düşen
eşin toplum içerisinde asgari düzeyde yaşamını sürdürebilmesi amacıyla 'yoksulluk nafakasının mali güçte meydana gelen
değişiklik ve hakkaniyetin gerektirdiği hallerle orantılı olarak
artırılması veya azaltılmasını öngören kuralın Anayasa'ya
aykırılığından söz edilemez. Açıklanan gerekçeyle iptal isteminin reddi
gerekirken yasa koyucunun iradesiyle örtüşmeyen redde ilişkin çoğunluk
gerekçesine katılmıyoruz. 25.06.2009 Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Serdar ÖZGÜLDÜR FARKLI GEREKÇE 1. Türk Medeni Kanunu'nun175. maddesinde 'Boşanma yüzünden
yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer
taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir '' denilerek,
'yoksulluk nafakası'nın hangi koşullarda istenebileceği, itiraza konu kuralın
bulunduğu 176. maddesinde de yoksulluk nafakasının ödenme biçimi, tamamen
kaldırılmasını gerektiren haller ile tarafların sosyal ve ekonomik durumlarında
meydana gelen değişikliklere göre artırılabilmesi veya azaltılabilmesi konuları
düzenlenmiştir. 2. İtiraz edilen kuralda ise ' Tarafların mali durumlarının
değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde iradın artırılması veya
azaltılmasına karar verilebilir' denilerek, 175. madde uyarınca ekonomik
durum araştırması yapılarak saptanan mali güce göre verilen yoksulluk
nafakasının, bu güçte meydana gelen değişiklik çerçevesinde artırılabileceği
veya azaltılabileceği öngörülmüştür. 3. Anayasa'nın 5. maddesinde kişilerin refah, huzur ve mutluluğunu
sağlamanın Devletin temel amaç ve görevleri arasında olduğuna, 41. maddesinde
de ailenin, Türk toplumunun temelini oluşturduğuna işaret edilerek bunların
korunmaları için ihtiyaç duyulan düzenlemeleri yapmak üzere yasama organına
yetki verilmiştir. Bu yetkinin bir diğer dayanağı da Anayasa'nın 2. maddesinde
öngörülen, sosyal Devlettir. 4. Yoksulluk nafakası, evli eşler arasında geçerli olan birlikte
olma ve karşılıklı yardımlaşma borcunun, boşanmadan sonrada belli ölçüde devam
etmesini sağlayan ve sosyal düşünceyle oluşturulan bir hukuk kurumudur. 5. Yasa koyucu, yoksulluk nafakasını düzenlemekle bir taraftan
boşanma sonucunda yoksulluk içine düşen eşin asgari düzeyde yaşam
gereksinimlerinin karşılanmasını amaçlarken, öte yandan da kusurlu hareketle
boşanmaya neden olmak suretiyle Türk toplumunun temelini teşkil eden aile
birliğinin bozulmasının önüne geçmek istemiştir. Eşlerin, yaşamı karşılıklı
özveriyle paylaşmaları gerektiğini düşünen yasa koyucu, boşanmadan sonra
hükmedilen yoksulluk nafakasının mali güçte meydana gelen değişiklik ile
orantılı olarak artırılmasını veya azaltılmasını sosyal Devlet olmanın bir
gereği olarak kabul ve takdir etmiştir. 6. Yasa koyucu, sadece artırılma veya azaltılma halini bilerek
yasalaştırdığını, yoksulluk nafakasının hangi koşullarda kaldırılabileceğini
söz konusu kuralın da bulunduğu 176. maddesinde düzenlemek suretiyle
göstermiştir. Bu düzenlemede bile, kusurlu hareketiyle boşanmaya neden olan
nafaka borçlusunu değil, bu nafakayı almaya hak kazanan nafaka alacaklısındaki
değişimi gözeterek, yoksulluk nafakasının kaldırılabileceği kabul edilmiştir.
Böylece, kusurlu eşin, kusuruyla sebebiyet verdiği sonuca mali gücü oranında
katılmasını bilerek gerekli görmüştür. 7. Yoksulluk nafakasını, nafaka borçlusu yönünden kaldırmayı
öngörmeyen, ailenin ve kişilerin korunmasının yanı sıra, kusurlu eşin kusuruyla
sebebiyet verdiği sonuca mali gücü oranında katılmasını öngören düzenleme,
Anayasa'nın 2., 5. ve 41. maddelerine aykırı değildir. 8. İtiraz isteminin bu gerekçeyle reddi gerekirken, yasa koyucunun
iradesine uygun olmayan gerekçeyle reddedilmesine ilişkin çoğunluk gerekçesine
katılmadım. Üye Mehmet ERTEN FARKLI GEREKÇE 4721 sayılı Yasa'nın 176.
maddesinin dördüncü fıkrası olan, 'tarafların mali durumlarının değişmesi veya
hakkaniyetin gerektirdiği hallerde iradın arttırılması veya azaltılmasına karar
verilebilir' hükmünün Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu savıyla gönderilen
dosyaya esas yerel mahkemede açılan davada; davacının, takdir edilen yoksulluk
nafakasının parasal kıymetinin zaman içinde azalması nedeniyle ARTIRILMASINI
talep ettiği görülmektedir. A) İlk İnceleme
Yönünden: 20.6.2005 tarihinde dosyanın
yapılan ilk incelemesinde görevde bulunmamam sebebiyle içinde yer almadığım
mahkeme heyeti, kuralın davada uygulanacak kural olduğu gerekçesi ile esas
incelemesine geçmiş ise de, davayı gören mahkemenin nafakanın arttırılmasını
isteyen davacı yönünden talebiyle bağlı kalarak arttırmak suretiyle davanın
kabulü ya da davalının maddi koşullarını araştırarak arttıramamak gerekçesi ile
davanın reddi hükmü kurabilecek iken, iptaline gelinen 4721 sayılı Yasa'nın
176/4. fıkrası içinde bulunmadığını söylediği, nafakayı kaldırma halinin
eksikliği, bu davada uygulanacak kural niteliğinde değildir. Madde 'tarafların mali
durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde iradın
arttırılması veya azaltılmasına karar verilebilir şeklinde hakime yetki
sınırını çizip verirken, bu madde'de, nafaka yükümlüsü bakımından (bu davanın
davalısı) nafakanın tamamen kaldırılmasına imkan vermiyor diyerek üstelik
davalı yönünden bir anlamda bir karşı dava ve talep de yok iken, davalı yan
adına kuramayacağı bir hükme esas norm eksikliği (eksik düzenleme) iddiasını
getirmesi ile ortaya çıkan kural yaratma çabası 2949 sayılı Yasa'nın 28.
maddesi ile sayılan haller kapsamında olmadığından ve uygulanacak kural davanın
değişik evrelerinde ortaya çıkan sorun çözümünde ve davayı sonuçlandırmada
olumlu-olumsuz etki yapacak nitelikteki kurallar ararken bu dava ile mahkeme
nafakanın kaldırılmasına karar veremeyecektir, çünkü yetkisizdir. B) Esas İnceleme
Yönünden: Ancak, heyet iptal istemine
konu maddenin ilk incelemesinde uygulanacak kural mütaalası ile dosyanın esas
incelemesine geçmiş; mevcut 4721 sayılı Yasa'dan önceki halinin 743 sayılı
Medeni Yasamızın 145. maddesinin son fıkrasının borçlunun mali gücünün önemli
ölçüde eksilmesi halinde nafakanın kaldırılmasına karar verilebileceği
düzenlemesi öngörmesine rağmen şimdiki Yasa'nın 176. maddesinde bu halden
bahsedilmediği, o halde (davamızda konu olmasa da) nafaka borçlusu kusursuzca
yoksulluğa düşerse, hakim nafakanın hükmedilmesindeki aynı sosyal ve ahlaki
düşüncelerle kaldırılmasına da karar vermelidir, buna Medeni Yasa'nın 1. ve 4.
maddeleri imkan vermektedir düşüncesini gerekçe yaparak ile 4721 sayılı
Yasa'nın 176. maddesinin Anayasa'nın 2. maddesine aykırılık taşımadığına karar
vermiştir. Nafakanın kaldırılması
haline imkan vermediği, verdiği sınırlı yetkinin bu hali ile sosyal hukuk
devleti ilkesine ve yoksulluğa düşeninde sürekli nafaka ödemesinin hakkaniyete
uygun olmadığı gerekçesine dayalı, itirazen iptali istenen normda yer alan
nafaka; boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafa kusuru daha ağır olmamak
koşulu ile diğer tarafın mali gücü oranında- yükümlünün kusur oranına
bakılmaksızın verilen sosyal ve ahlaki bir yardımdır. Yasakoyucu, 176. maddenin üçüncü
fıkrasında alacaklının evlenmesi, taraflardan birinin ölmesi halinde nafakanın
kalkacağını ve de alacaklının fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan
kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürme hallerinde mahkeme kararı ile nafakanın
kalkabileceğini söylemektedir. O halde nafaka kalkma halleri tadadi olarak
sayılmış, mali durum değişikliğinde ise ancak arttırma ve indirme
yapılabileceğini belirtmiş ve Yasa'nın nafaka ödeme yönünden çerçevesini
çizmiştir. Çoğunluk görüşünün dayandığı
Medeni Yasa'nın 1. ve 4. maddeleri ile hakime, yasada bulunmayan kurallar
yönünden örf ve adet hukukuna ve hakkaniyete göre karar verebileceği yetkisini
verdiğini söylerken, tarafların mali durum değişikliklerinde nafakanın
kaldırılması açıkça yazmıyor diyerek yasakoyucunun toplumsal reflekslere ve
onlarca yıldır süre gelen uygulamalara bakarak yarattığı nafakanın kaldırılma,
azaltılma ve arttırılması hallerine ilişkin sistematiğe, var olan 4721 sayılı
Yasa'nın boşanmada tazminat ve nafaka başlığı altında yer alan maddeleri
karşısında denetim organı mahkememize yasakoyucu gibi hareket imkanı
vermemektedir. Nafaka yükümlüsü yönünden
kusur aranmadıkça, yoksul diğer tarafa geçim için bir ödeme yapma yükü yani
nafaka, tazminat ya da cezadan çok farklıda bir nitelik taşımaz. Türk Ceza Kanun'un 233.
maddesi medeni kanun kapsamında aile hukukundan doğan yükümlülüğü yerine
getirmeyenlerin hapis cezası ile cezalandırılacağını söylediği gibi, İcra ve
İflas Kanunu'nun 344. maddesi de nafakaya ilişkin karar gereğini yerine getirmeyenlerin
hapsen tazyikine karar verileceğine amirdir. Nafaka, cezai yaptırım
sonucuda dikkate alındığında kamusal ve sosyal içeriğe sahip bir olgudur. Bu
hali ile hakimin takdirinden ziyade normatif düzende yasakoyucunun tercihlerine
tabii kılınmış yapısına ve sınırlarını belirleyen içeriğine sadık kalınmalı,
eksik düzenleme varmış gibi örf ve adet hukukuna yönelinmemelidir. Nafaka bir kurum ise, tadadi
sayılan kaldırma halleri dışında tarafların mali durum tetkileri ile
indirilebilir ancak yükümlünün mali durumu iyi değil tespiti ile ortadan hükmen
kaldırılamaz. Yoksulluğa düştüğü belirlenen tarafa ödenen nafaka, yükümlüsü
yoksullaştı diye ödenemeyecek ise, bu alacaklı yönünden nafaka yükümlülüğü
hükmünün infazı sorunu olup, maddi hukuku ortadan kaldırmak için yeterli sebep
sayılamaz. Normda sosyal adalet, sosyal
devlet ilkeleri yasa koyucu tarafından kullanılmış, nafakanın kaldırılabilmesi
koşullarının ayrıca sayıldığı Yasa'nın 176/3 gibi maddesi var iken, güçsüz
yükümlünün hakları iptali istenen kural ile korunmadığını söylemek mümkün
olmayacağından 176. madde, tüm fıkraları ile birlikte değerlendirildiğinde
nafaka yükümlüsü yönünden artma, kaldırma halleri ayrı ayrı sayıldığı
anlaşıldığı nedenleri ile yasa koyucunun tercihinde ölçüsüz sosyal devlet
ilkesinden uzak bir yaklaşım ve eksik düzenleme var denemeyeceği için 176/4
normatif düzenlemesinde Anayasa'ya aykırı bir yön görülmemiş ve bu nedenle
çoğunluk görüşüne katılınmamıştır. Üye Serrruh KALELİ