ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1977/83 Karar Sayısı:1977/88 Karar Günü:14/6/1977 Resmi Gazete tarih/sayı:26.8.1977/16039 İtiraz
yoluna başvuran : İstanbul 2. Ağır Ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu : 4/4/1929 günlü, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununa 5/3/1973
günlü, 1696 sayılı Kanunla eklenen Ek 3. maddenin ve 8/4/1340 günlü, 469 sayılı
Mehâkimi Şer'iyenin İlgasına ve Mehâkimin Teşkilâtına ait Ahkâmı Muaddil
Kanunun 2. maddesinin Anayasa'ya aykırı oldukları ileri sürülerek iptalleri
istenmiştir. I.
OLAY: Türk
Ceza Kanununun 141. ve 173. maddelerine aykırı eylemlerinden dolayı sanıklar
hakkında İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesinde açılan davanın görülmesi
sırasında, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 1773 sayılı Kanun
Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olduğundan dosya 4. Ağır Ceza Mahkemesine
verilmiş, bu mahkeme Adalet Bakanlığının 26/3/1973 günlü, 6'34 sayılı
Genelgesine dayanarak görevsizlik kararıyle dosyayı İstanbul 2. Ağır Ceza
Mahkemesine göndermiştir. İstanbul
2. Ağır Ceza Mahkemesinde yapılan duruşmada Cumhuriyet Savcısı; 4. Ağır Ceza
Mahkemesinin görevsizlik kararına dayanak tutulan Genelgenin, Ceza Muhakemeleri
Usulü Kanununa, 5/3/1973 günlü, 1696 sayılı Kanunla eklenen Ek 3. madde
uyarınca çıkarıldığını, Ek 3. maddenin ve bu maddede sözü edilen 8/4/1340
günlü, 469 sayılı Kanunun 2. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğunu öne sürmüş
Mahkemece bu savın ciddî olduğu kanısına varılarak anılan hükümlerin iptali
için Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur. III.
METİNLER: l-
İtiraz konusu yasa kuralları: a)
5/3/1973 günlü, 1696 sayılı (1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun Bazı
Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Kanuna Bazı Maddeler Eklenmesine Dair
Kanun) un Ek 3. maddesi şöyledir: "Ek
madde 3- Ek l inci maddede gösterilen suçların hazırlık soruşturması bizzat
Cumhuriyet Savcıları veya yardımcıları veya bunların bulunmadıkları hallerde
sulh veya sorgu hâkimi tarafından yapılır. Bu
suçların son soruşturmasının yapılacağı yerde bu davalara bakacak derecedeki
mahkemenin birden fazla olması halinde görevli mahkemeyi 469 sayılı
"Mehâkimin Teşkilâtına ait Ahkâmı Muaddil Kanunun 2. maddesi gereğince
Adalet Bakanlığı tayin eder." b)
8/4/1340 günlü, 469 sayılı (Mehâkimi Şer'iyenin İlgasına ve Mehâkimin
Teşkilâtına ait Kanun) un 2. maddesi şöyledir: "Madde
2- İcabeden yerlerde mehâkimi asliye müteaddit devaire taksim olunur. Bu
takdirde devair rüesasının biri reisi evvel, diğerleri reisisani unvanını haiz
olur. Müteaddit devaire münkasem olan mahkemelerde envai mesalihe göre vezaifin
devair beyninde tevziî Adliye Vekâletine aittir." 2-
İlgili yasa kuralı: 5/3/1973
günlü, 1696 sayılı Yasanın Ek 1. maddesi şöyledir: "Ek
madde l- 1) Anayasa'da yer alan temel hak ve hürriyetleri ideolojik amaçlarla,
Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü veya dil, ırk, sınıf, din ve
mezhep ayrılığına dayanılarak nitelikleri Anayasa'da belirtilen Cumhuriyeti
ortadan kaldırmak maksadıyla işlenen suçlarla, bunlara murtabit suçları 2)
Türk Ceza Kanununun 179, 180 birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ayrı
olmak üzere 188, 201, 254, 255, 257 ve 264 üncü maddelerinde veya 6136 sayılı
Ateşli Silâhlar ve Bıçaklar Hakkındaki Kanunun değişik 12 nci yahut aynı
Kanunun ek maddesinin, birinci bendinde yazılı suçları işleyenler hakkında
yapılacak soruşturma ve kovuşturmalar, 3005 sayılı Kanunun l inci maddesinin
(A) bendindeki mahal ve aynı Kanunun 4 üncü maddesinde yazılı zaman kayıtlarına
bakılmaksızın, bahis konusu Kanun hükümlerine göre yapılır. Bu
suçlardan dolayı ilk soruşturma yapılmaz. Askerî
Mahkemelerin yetkisi saklıdır." 3-
İtirazın dayandığı Anayasa kuralları: "Madde
32- (20/9/1971 günlü, 1488 sayılı Yasa ile değişik) Hiç kimse, kanunen tabi
olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. Bir
kimseyi kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarma sonucunu
doğuran yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler kurulamaz." "Madde
132- Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasa'ya, kanuna, hukuka ve
vicdanî kanaatlerine göre hüküm verirler. Hiç
bir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere
ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde
bulunamaz. Görülmekte
olan bir dava hakkında Yasama Meclislerinde yargı yetkisinin kullanılması ile
ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda bulunulamaz.
Yasama ve yürütme organları ile idare; Mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu
organlar ve İdare Mahkeme kararlarını hiç bir suretle değiştiremez ve bunların
yerine getirilmesini geciktiremez." "Madde
134- (20/9/1971 günlü, 1488 sayılı Yasa ile değişik) Hâkimlerin nitelikleri,
atanmaları, haklan ve ödevleri, aylık ve ödenekleri, meslekte ilerlemeleri,
görevlerinin veya görev yerlerinin geçici veya sürekli olarak değiştirilmesi,
haklarında disiplin kovuşturması açılması ve disiplin cezası verilmesi,
görevleriyle ilgili suçlarından dolayı soruşturma yapılmasına ve
yargılanmalarına karar verilmesi, meslekten çıkarılmayı gerektiren suçluluk
veya yetersizlik halleri ve diğer özlük işleri mahkemelerin bağımsızlığı
esasına göre, kanunla düzenlenir, Hâkimler
65 yaşını bitirinceye kadar hizmet görürler, Askerî Hâkimlerin yaş haddi,
yükselme ve emeklilikleri kanunla belli edilir. Hâkimler
kanunda belirtilenlerden başka, genel ve özel hiç bir görev alamazlar." Anayasa'nın
15/3/1973 günlü, 1699 sayılı Yasa ile değişik 136. maddesinin konu ile ilgili
birinci, ikinci ve yedinci fıkraları şöyledir: Madde
136- Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri
kanunla düzenlenir. Devletin
ülkesi ve milletiyle bütünlüğü, hür demokratik düzen ve nitelikleri Anayasa'da
belirtilen Cumhuriyet aleyhine işlenen ve doğrudan doğruya Devlet güvenliğini
ilgilendiren suçlara bakmakla görevli Devlet Güvenlik Mahkemeleri kurulur.
Ancak, Sıkıyönetim ve savaş haline ilişkin hükümler saklıdır. Devlet
Güvenlik Mahkemelerinin kuruluş ve işleyişi, görev ve yetkileri ve yargılama
usulleri ile ilgili diğer ^hükümler kanunda gösterilir." IV.
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 14/6/1977 gününde yapılan ilk
incelemede aşağıdaki sorunlar üzerinde durulmuştur. 1-
İtiraz konusu kuralları içeren: a)
4/4/1929 günlü, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 5/3/1973 günlü,
1696 sayılı Kanunla eklenen itiraz konusu Ek 3. maddenin davada uygulanma
olanağı bulunan ikinci fıkrası, b)
8/4/1340 günlü, 469 sayılı Mehâkini Şer'iyenin ilgasına ve Mehâkimin
Teşkilâtına ait Ahkâmı Muaddil Kanunun itiraz konusu 2. maddesinde yer alan ve
davada uygulanma olanağı bulunan: "Müteaddit devaire münkasem olan mahkemelerde
envai mesalihe göre vezaifin de vair beyninde tevziî Adliye Vekâletine
aittir." hükmü, Anayasa
Mahkemesinin 7/4/1977 günlü, E: 1977/5, K.. : 1977/45 sayılı kararıyle iptal
edilmiş ve bu karar 11/6/1977 günlü, 15963 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
Bu durum karşısında aynı hükümlere yönelen itirazın incelenmesine ve bu konuda
yeniden karar verilmesine yer kalmamıştır. 2-
8/4/1340 günlü, 469 sayılı Kanunun 2. maddesinin, itiraz kapsamı içinde kalan
öteki bölümüne gelince : Maddenin
bu bölümünde, "İcap eden yerlerde mehâkimi asliye müteaddit devaire taksim
olunur. Bu takdirde devair rüesasının biri reisi evvel diğerleri reisisani
unvanını haiz olur." kuralları yer almaktadır. Bu kuralların mahkemenin
görmekte olduğu davada, görevin belirlenmesi yönünden uygulanma yeri yoktur,
itirazın konusunu; birden çok dairelere ayrılan mahkemelerde, işin nev'ine göre
hangi davaların hangi dairelerde görülmesini saptama yetkisinin Adalet
Bakanlığına tanınması yolundaki kural oluşturmaktadır. Yukarıda sözü edilen
hükümlerin ise mahkemenin görev alanının saptanması veya sınırlandırılması ile
bir ilgisi bulunmadığından bu hükümlere ilişkin istem, mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle reddedilmelidir. V.
SONUÇ: 1-
4/4/1929 günlü, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununa 5/3/1973 günlü,
1696 sayılı Kanunla eklenen itiraz konusu Ek 3. maddenin davada uygulanma
olanağı bulunan ikinci fıkrası, 2-
8/4/1340 günlü, 469 sayılı Mehâkimi Şer'iyenin ilgasına ve Mehâkimin
Teşkilâtına ait Ahkâmı Muaddil Kanunun itiraz konusu ikinci maddesinde yer alan
ve davada uygulanma olanağı bulunan : "Müteaddit devaire münkasem olan
mahkemelerde envai mesalihe göre vezaifin devair beyninde tevziî Adliye
Vekâletine aittir." hükmü, Anayasa
Mahkemesinin 7/4/1977 günlü, E. 1977/5, K, 1977/45 sayılı kararıyle iptal
edilmiş ve bu karar 11/6/1977 günlü, 15963 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış
bulunduğundan bu konuda yeniden karar verilmesine yer olmadığına, 469 sayılı
Kanunun 2. maddesinin yukarıda 2. bentte gösterilen hükmü dışındaki bölümü davada
uygulanma olanağı bulunmadığından bu bölüm hükmüne ilişkin itirazın mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddine, 14/6/1977
gününde oybirliği ile karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu