ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2004/17 Karar Sayısı : 2007/59 Karar Günü : 17.5.2007 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 21.11.2007-26707 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Konya 1. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 2.6.1934 günlü, 2489 sayılı
Kefalet Kanunu'nun 6. maddesinin Anayasa'nın 2., 10., 38. ve 70. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY PTT'de memur olarak görev yapan davacının, bir kısım telefon
abonelerinden tahsil ettiği telefon ücretlerini ilgili hesaba intikal
ettirmemesi nedeniyle zimmet suçu işlediği gerekçesiyle hizmetten çıkarılmasına
ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 2489 sayılı Kefalet Kanunu'nun itiraz konusu 6.
maddesi şöyledir: “Kefaletli memur ve müstahdemlerden teftiş ve tahkik neticesinde
zimmet veya ihtilâsları anlaşılanlar derhal usulüne göre hizmetlerinden
çıkarılır ve haklarında ayrıca kanuni takibat yapılır. Bunlara açıkta
kaldıkları müddetçe herhangi bir nam ile maaş veya ücret verilmez. Ancak
suçları muhakeme ile sabit olduğu takdirde zimmete geçirilen para ve menkul
kıymetleri ve ayniyatı verseler bile ihtilâs şeklinde zimmet yapanlar bir daha
Devlet işlerinde kullanılmazlar. Yetim ve dulların hakları mahfuz kalmak şartiyle
tekaüt hakkından da mahrum kalırlar. Adiyen zimmettar olanlar hakkında Ceza Kanununun hükümleri tatbik
edilmekle beraber bunlar da para ve ayniyatın alınıp verilmesi ve elinde
tutulması gibi işlerde kullanılmazlar. Zimmet veya ihtilâs edilen para ve menkul kıymetlerle ayniyattan
doğan Kefalet Sandığının alacakları, Devlet alacakları gibi rüçhanlıdır.
Kefalet Sandığının hak ve alacakları Maliye Vekâletince takip olunur.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuruda, Anayasa'nın 2., 10., 38. ve 70. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Ertuğrul ERSOY,
Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Fazıl SAĞLAM ve A. Necmi
ÖZLER'in katılmalarıyla 18.3.2004 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında
öncelikle uygulanacak kural sorunu üzerinde durulmuştur: Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış
ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların
da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları,
davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan
kurallardır. Kefalet Kanunu'nun 6. maddesinin birinci fıkrasında, kefaletli
memurların belli suçları işlemeleri durumunda hangi işlemlerin yapılacağı,
ikinci fıkrasında, adiyen zimmet suçunu işleyenlerin hangi işlerde
çalıştırılamayacağı ve üçüncü fıkrasında da zimmet ve ihtilas edilen değerlerin
takip usulü hakkında kurallar öngörülmüştür. İtiraz başvurusunda bulunan mahkemenin bakmakta olduğu davada,
davacının zimmet fiilini işlediğinin soruşturma sonucunda sabit oldu iddiasıyla
Yüksek Disiplin Kurulu kararı ile hizmetten çıkarılmasına ilişkin işlemin
iptali istenmiştir. Davayı görmekte olan mahkeme, davayı çözümlerken 6.
maddenin birinci fıkrasının ilk iki tümcesini uygulayarak davacının usulüne
uygun olarak hizmetten çıkarılıp çıkarılmadığını inceleyecek ve bu kişiye
açıkta kaldığı sürece maaş ve ücret verilip verilmeyeceğini değerlendirecektir. Maddenin birinci fıkrasının birinci ve ikinci tümceleri dışında
kalan bölümü ile ikinci ve üçüncü fıkraları davada uygulanacak kurallar
olmadığından yetkisizlik nedeniyle reddine, işin esasının incelenmesine geçilmesine
oybirliği ile karar verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Kefalet Kanunu'nun 6. maddesindeki hizmetten
çıkarma ile ilgili düzenlemenin ilişiğin kesilip kamu görevine son verilmesi
niteliğinde bir disiplin cezası olmayıp, görevle geçici olarak ilişiğin
kesilip, yargı kararı sonuna kadar görevin askıya alındığı idari nitelikte bir
tedbir kararı olduğunun Danıştay'ın uygulamalarıyla ortaya konulduğu, yargı
kararı ile sübuta ermeden görevlilerin suçlu sayıldığı, bu kişilerin açıkta
iken hiçbir parasal güvencesinin bulunmadığı, göreve iade için hiçbir sürenin
öngörülmediği, amire istismarı önleyici görevler verilmediği, göreve iadenin
idarenin takdirine bırakıldığı, bu durumda 657 sayılı Yasaya tabi personel bir
çok yasal güvenceye sahip iken 2489 sayılı Yasaya tabi personelin her türlü
haktan yoksun kaldığı, bunun da Anayasanın 2., 10., 38. ve 70. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kefalet Kanunu'nun 6. maddesinin birinci fıkrasının itiraz konusu
birinci ve ikinci tümcelerine göre, kefaletli memur ve müstahdemlerden teftiş
ve tahkik neticesinde zimmet veya ihtilâsları anlaşılanlar derhal usulüne göre
hizmetlerinden çıkarılacak, haklarında kanuni takibat yapılacak ve açıkta
kaldıkları müddetçe herhangi bir nam ile maaş veya ücret verilmeyecektir. Buna göre, haklarında zimmet veya ihtilas suçunu işlediği iddiası
ileri sürülen, ancak yapılan soruşturma veya açılan dava sonucunda böyle bir
suç işlemediği anlaşılan kişileri de kapsayacak biçimde, kefaletli memurların
kamu hizmetinden çıkarılması ve bu kişilere açıkta kaldıkları süre içerisinde
herhangi bir ücret ödenmemesi söz konusu olacaktır. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin, toplumun
huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,
Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına
saygı gösteren, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli
bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve
hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık,
yasaların üstünde Anayasa ve yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk
ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. Hukuk güvenliği, temel hak güvencelerinde korunan ortak değerdir.
Hukuk devleti hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm işlem ve
eylemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu
güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerektirir. Öte yandan Anayasa'nın 10. maddesinin birinci fıkrasında herkesin,
dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu belirtilmiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi ile eylemli
değil, hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda
bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve
kişilere yasalar karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını
önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı
kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Durum
ve konumlardaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi
çiğnenmiş olmaz. Nitelikleri ve durumları özdeş olanlar için yasalarla değişik
kurallar konulamaz. Zimmet veya ihtilas suçunun işlenmesi nedeniyle açılan her
soruşturma sonucunda ilgili memur hakkında dava açılamayabileceği, dava açılmış
olsa bile bu davanın mahkûmiyetle sonuçlanmasının mutlak olmadığı ve beraatla
sonuçlanma olasılığının da bulunduğu, davaların çok uzun sürdüğü gerçekleri göz
önüne alındığında, zimmet suçunu işlediği ileri sürülen kefaletli memurların
herhangi bir kayıt ve şart aranmaksızın hizmetten çıkarılmaları ve hizmetten
çıkarıldıkları süre içerisinde her türlü maaş ve ücretten yoksun bırakılmaları,
Anayasa'nın hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturmaktadır. Kefalet Kanunu'na tabi olarak çalışan memurlar ile 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu'na ve diğer yasalara tabi olarak çalışan devlet
memurları kendilerine ödenmesi gereken ücretler bakımından aynı durumdadırlar.
Başka bir anlatımla suç işlediği ileri sürülen memurların disiplin veya ceza
soruşturmasının güvenli bir biçimde yürütülebilmesi için görevden geçici olarak
uzaklaştırılmaları durumunda, ödenmesi gereken maaş ve ücretler bakımından
aralarında herhangi bir fark yoktur. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda bu
kanuna tabi olanların disiplin veya ceza soruşturması nedeniyle hizmetten
geçici olarak uzaklaştırılmaları ve bu süre içerisinde belli bir oranda ücret
verilmesi öngörülürken, Kefalet Kanunu'na tabi olarak çalışan memurların zimmet
suçu işlediği gerekçesi ile hizmetten çıkarılmaları ve herhangi bir biçimde
kendilerine ücret verilmemesi aynı durumda olanlara farklı kuralların
uygulanması sonucunu doğurduğundan Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırıdır. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı olduğundan iptali gerekir. Kuralın Anayasa'nın 38. ve 70. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. VII- SONUÇ 2.6.1934 günlü, 2489 sayılı Kefalet Kanunu'nun 6. maddesinin
birinci fıkrasının birinci ve ikinci tümcelerinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, 17.5.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT