ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1996/32 Karar Sayısı : 1996/30 Karar Günü : 10.7.1996 R.G. Tarih-Sayı :25.12.1996-22858 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Antalya Vergi Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 31.12.1960 günlü, 193 sayılı "Gelir Vergisi
Kanunu"na 4108 sayılı Yasa'nın 24. maddesi ile eklenen mükerrer 111.
maddenin üçüncü fıkrasındaki "...mahsup edilemeyen vergiler ise red ve
iade edilmez" kuralının Anayasa'nın 73. maddesine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY 1995 Temmuz dönemi için ihtirazî kayıtla verilen asgarî kurumlar
vergisi beyannamesi üzerine tahakkuk ettirilen verginin terkini istemiyle
açılan dâvada ileri sürülen Anayasa'ya aykırılık savının ciddî olduğu kanısına
varan Mahkeme, 193 sayılı Gelir Vergisi Yasası'na 4108 sayılı Yasa ile eklenen
mükerrer 111. maddenin üçüncü fıkrasındaki "...mahsup edilemeyen vergiler
ise red ve iade edilmez" kuralının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı İtiraz konusu bölümü de içeren kural şöyledir : "Mükerrer Madde 111- (Ek: 25/5/1995 - 4108/24 md.) 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununa göre talih oyunları, salonları
işletmeciliği faaliyetinde bulunan gerçek usulde gelir vergisine tabi ticari
kazanç sahipleri; cari vergilendirme döneminin gelir vergisine mahsup edilmek
üzere, talih oyunları salonlarında bulundurdukları ilk 6 oyun masasının her
biri için aylık 100 000 000 (200.000.000) lira, sonra gelen her oyun masası
için ise 75 000 000 (150.000.000) lira ve ilk 60 oyun makinesinin her biri için
10 000 0000 (20.000.000) lira, sonra gelen her oyun makinesi için ise 7 500 000
(15.000.000) lira asgari vergi öderler. Yukarıda yer alan tutarlar, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre o
yıl için belirlenen yeniden değerleme oranı ile çarpılmak suretiyle yeniden
tespit edilir ve izleyen yılda bu tutarlar esas alınır. Bakanlar Kurulu bu
tutarları 10 katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu yetki, talih oyunları
salonlarının bulunduğu turizm bölge, alan ve merkezleri itibariyle farklı
miktarlar tespit edilmek suretiyle de kullanılabilir. Aylık dönemler itibariyle hesaplanan bu vergi, müteakip ayın 20
nci günü akşamına kadar gelir vergisi bakımından bağlı bulunulan vergi
dairesine bir beyanname ile beyan edilir ve aynı süre içinde ödenir. Bir önceki
yıl içinde tahakkuk eden bu vergiler, yıllık beyanname üzerinden bu faaliyete
ilişkin olarak hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilir, mahsup edilemeyen
vergiler ise red ve iade edilmez. Cari vergilendirme dönemine ilişkin ödenmemiş geçici verginin
talih oyunları salonlarından elde edilen kazanca isabet eden kısmının; bu madde
gereğince ödenen asgari vergi kadarki kısmı terkin edilir. Geçici verginin
talih oyunları salonlarından elde edilen kazanca isabet eden kısmı, talih
oyunları salonlarından sağlanan hâsılatın toplam hâsılat içindeki payına göre
hesaplanır. Yapılan incelemeler sonucunda bu madde gereğince ödenmesi gereken,
geçmiş dönemlere ait asgari verginin eksik beyan edildiğinin tespit edilmesi
halinde, eksik beyan edilen bu kısım için re'sen veya ikmalen asgari vergi tarh
edilir ve tarh edilen bu vergiye ceza ve gecikme faizi tatbik edilir. Yıllık
beyanname verme süresi geçtikten sonra bu tarhiyat, yıllık beyannamede
beyan edilen kazanç üzerinden hesaplanan vergiyi aşan vergi farkı için yapılır.
Bir önceki dönemde ödenmesi gereken verginin yıllık beyannamede mahsup edilen
tutarı içi ise ceza ve mahsup tarihine kadar gecikme faizi aranır. Talih oyunları salonları işletmeciliği faaliyetinde bulunan
kurumlar vergisi mükellefleri de cari vergilendirme döneminin kurumlar
vergisine mahsup edilmek üzere bu maddede belirtilen esaslar çerçevesinde
asgari vergi öderler. Bu uygulamanın usul ve esasları Maliye Bakanlığınca tayin ve
tespit olunur." B- Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa maddesi şöyledir: "MADDE 73.- Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, malî
gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür. Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasının
sosyal amacıdır. Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur,
değiştirilir veya kaldırılır. Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflık,
istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği
yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kuruluna
verilebilir." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca 10.7.1996 günü
yapılan ilk inceleme toplantısında, itiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin iptalini
istediği 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 111. maddesinin üçüncü
fıkrasındaki "mahsup edilmeyen vergiler ise red ve iade edilmez"
kuralının bakılmakta olduğu davada uygulanıp uygulanmayacağı sorunu öncelik
taşıdığından, ilk inceleme raporu, dava dosyası ve ekleri, iptali istenen yasa
kuralı ve dayanılan Anayasa kuralı ile bunların gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. maddesi gereğince, bir davaya bakmakta olan
mahkemenin, uygulanacak bir kanun ya da kanun hükmünde kararname hükümlerini
Anayasa'ya aykırı görmesi ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık
savının ciddî olduğu kanısına vararak iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne
başvurulabilmesi için öncelikle iptali istenen kuralın, o davada uygulanacak
kural olmalıdır. Davada uygulanacak yasa kuralı, bakılmakta olan davayı yürütmeye, uyuşmazlığı
çözmeye, davayı sona erdirmeye ya da kararın dayanağını oluşturmaya yarayacak
kuraldır. Kurumlar Vergisi yükümlüsü olan davacının isteminin özü, turistik
tesisler işletmesinin bünyesindeki talih oyunları salonu nedeniyle ödediği
asgarî kurumlar vergisinin, elde edilen gerçek kazanca göre
vergilendirilebilmesi için mahsup olanağının sağlanmasıdır. Davacı, Gelir Vergisi Yasası'nın mükerrer 111. maddesine göre 1995
yılı Temmuz ayı dönemine ilişkin asgarî vergiyi ihtirazî kayıtla beyan ederek,
yasal süresi içinde ödemiştir. Ancak, yükümlü lehine herhangi bir mahsup işlem
yapılmasını önleyen ilgili kuralın Anayasa'ya aykırılığı savında bulunmuştur. 193 sayılı Yasa'nın 111. maddesinin 3. fıkrasına göre, aylık
dönemler itibariyle tahakkuk ettirilen asgarî vergiler ertesi ayın 20'sine
kadar ilgili vergi dairelerine bir beyanname ile beyan edilerek yatırılacak ve
tahakkuk ettirilen vergiler ise ertesi yıl verilen yıllık gelir (kurumlar)
vergisi beyannamesi içinde yer alacak ve aylık beyanname ile verilen vergilerin
mahsubu ancak yıllık beyanname sırasında söz konusu olabilecektir. Oysa davacı,
1995 yılı geliri belli olmadan tarhiyatı vergi mahkemesinde dava konusu yapmış
ve mahkemece de yükümlünün Anayasa'ya aykırılık savı ciddî görülerek itiraz
yoluna başvurulmuştur. Dava konusu kuralın, Yıllık kurumlar vergisine esas gelir gider
hesapları ortaya çıkmadan ve beyanname verilmeden vergi mahkemesince
uygulanması olanağı bulunmayan dava konusu kuralın açıklanan nedenlerle
başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. V- SONUÇ 31.12.1960 günlü, 193 sayılı "Gelir Vergisi
Kanunu"na 4108 sayılı Yasa ile eklenen Mükerrer 111. maddenin üçüncü
fıkrasındaki "... mahsup edilemeyen vergiler ise red ve iade
edilmez." kuralı bu aşamada davada uygulanma durumunda olmadığından, iptal
isteminin başvuran mahkemenin yetkisizliği yönünden REDDİNE, Selçuk TÜZÜN ile
Aysel PEKİNER'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 10.7.1996 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Aysel PEKİNER KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1996/32 Karar Sayısı : 1996/30 Talih oyunları salonu işleticisi olan mükellefin, 193 sayılı Gelir
Vergisi Kanunu'na 4108 sayılı Yasa'nın 24. maddesiyle eklenen mükerrer 111.
madde hükmü uyarınca Temmuz 1995 dönemi için ihtirazı kayıtla verdiği beyanname
üzerinden ödediği verginin terkini ve iadesi istemiyle açtığı davada, ileri
sürdüğü Anayasa'ya aykırılık savı Mahkeme'ce ciddi bulunarak dosyası
gönderilmiştir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 111. maddesinin
birinci fıkrası ile ödenmesi gereken asgari vergi miktarları saptanmış, üçüncü
fıkrada aylık dönemler halinde hesaplanan verginin takip eden ayın 20. günü
akşamına kadar beyan edilerek ödeneceği, üçüncü fıkranın son cümlesi ile de
aylık ödemelerle tahakkuk eden verginin yıllık beyanname üzerinden hesaplanan
vergiden mahsup edileceği, mahsup edilemeyen verginin ise ret ve iade
edilmeyeceğine ilişkin kural düzenlenmiştir. "Talih Oyunları Salonlarından Elde Edilen Kazançlarda Asgari
Vergi" başlıklı mükerrer 111. madde hükmü ile getirilen düzenleme ile verginin
peşin tahsilinin amaçlandığı ve yıllık beyannamede peşin tahsil edilen asgari
vergiden daha az kazanç beyan edilmesi durumunda da mahsup olanağı
bulunmadığından ret ve iade yoluna gidilmeyeceği öngörülmüştür. Talih oyunları
salonları işletmeciliği faaliyetinde bulunanların gerçek kazançları aylık
olarak ödedikleri asgari peşin vergiden fazla olduğu takdirde mahsup işlemi
yapılacak aksi halde ödenilen vergilerin ödenmesi gereken asgari ve peşin vergi
olduğu kabul edilerek mükellefe iade edilmeyecektir. Yukarıda sözü edilen yasa kuralının, Anayasa'nın herkesin malî
gücüne göre vergi ödemekle yükümlü bulunduğu ve vergi yükünün adaletli ve
dengeli dağılımının maliye politikasının sosyal amacı olduğuna ilişkin kuralına
aykırı olduğu savıyla açılan bir davada, henüz yıllık beyanname verilmediğinden
mükellefin mahsup işleminden yararlanıp yararlanmayacağının belli olmadığı daha
açık bir deyişle bu davanın ancak mahsup olanağı bulunmaması halinde
açılabileceğini kabul etmek davayı yasalarda öngörülmeyen bir koşula bağlı
saymak gibi bir sonuç doğurur. Oysaki bu tür faaliyet alanında kurumlar vergisi yükümlüsü olan
davacı, anılan yasa kuralı ile tahakkuk ve tahsil edilen asgari peşin verginin,
mahsup edilememesi durumunda, yıllık gerçek kazancının üzerinde
vergilendirileceğini ileri sürmektedir. Kaldıki davacı, ihtirazı kayıtla beyan ederek oyun masaları ve
oyun makinaları nedeniyle ödediği: 1.717.500.000.- TL. asgari kurum vergisinin
terkini ile anılan meblağın iadesi istemiyle açtığı bu davada ödediği asgarî
verginin peşin ödemesini de içeren Yasa kuralının tümünün Anayasa'ya aykırılık
iddiasında bulunmaktadır. Uyuşmazlığın çözümünün, Anayasa kuralları doğrultusunda ele
alınarak davanın sonuçlandırılabilmesi amacıyla Anayasa'ya aykırılık savı
Mahkeme'ce ciddî görülmüştür. Belirtilen nedenlerle başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği yönünden
davanın reddine ilişkin çoğunluk görüşüne karşıyız. Üye Selçuk TÜZÜN Üye Aysel PEKİNER