ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2023/62 Karar Sayısı : 2023/61 Karar Tarihi : 5/4/2023 R.G.Tarih-Sayı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 18. Aile Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 22/11/2001
tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 286. maddesinin birinci
fıkrasının Anayasa’nın 2., 5., 10., 13. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Baba
olduğunu iddia eden kişi tarafından soybağının reddi talebiyle açılan davada
itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 286. maddesi şöyledir: “ I. Dava hakkı Madde 286 - Koca, soybağının
reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir. Bu dava ana ve çocuğa
karşı açılır. Çocuk da dava hakkına sahiptir. Bu
dava ana ve kocaya karşı açılır. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan
ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Onur MERCAN
tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın 152. ile
30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan
mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı
kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması
durumunda bu hükümlerin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir.
Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine
başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir
davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması
gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da
olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme 4721 sayılı Kanun’un
286. maddesinin birinci fıkrasının iptalini talep etmiştir. Anılan maddede
soybağı ilişkisinin taraflarının dava açma hakkı düzenlenmiştir. Bu kapsamda maddenin
itiraz konusu birinci fıkrasıyla kocaya soybağının reddi davasını açarak
babalık karinesini çürütme imkânı tanınmış ayrıca söz konusu davanın ana ve
çocuğa karşı açılacağı hükme bağlanmıştır. 4. Bakılmakta olan dava ise baba olduğunu iddia eden kişi
tarafından açılmıştır. Buna göre davayı açan kişi soybağı ilişkisinin tarafı
değil ilgili konumundadır. 5. Anılan Kanun’un “ Diğer ilgililerin dava hakkı ”
başlıklı 291. maddesinin birinci fıkrasında dava açma süresinin geçmesinden
önce kocanın ölmesi veya gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt
etme gücünü kaybetmesi hâllerinde kocanın altsoyu, anası, babası veya baba
olduğunu iddia eden kişinin, doğumu ve kocanın ölümünü, sürekli olarak ayırt
etme gücünü kaybettiğini veya hakkında gaiplik kararı alındığını öğrenme
tarihinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açabileceği
belirtilmiştir. 6. Mahkeme eksik düzenleme gerekçesiyle itiraz yoluna
başvurmuş ise de Kanun’un 291. maddesinin birinci fıkrasında, baba olduğunu
iddia eden kişiye belirli şartlarla soybağının reddi davasını açma hakkının
tanınmış olması nedeniyle Kanun’un soybağı ilişkisinin taraflarının dava açma
hakkını düzenleyen 286. maddesinin itiraz konusu birinci fıkrasının bakılmakta
olan davada uygulanma imkânının bulunmadığı anlaşılmaktadır. 7. Açıklanan nedenle kuralın bakılmakta olan davada
uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
reddi gerekir. Basri BAĞCI bu görüşe katılmamıştır. III. HÜKÜM 22/11/2001 tarihli ve
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 286. maddesinin birinci fıkrasının itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu
davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle REDDİNE, Basri BAĞCI ’nın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA 5/4/2023 tarihinde karar
verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin
  GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ Üye Yıldız
  SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Karşı Oy Çoğunluk somut olayda Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 286.
maddesinin değil 291. maddesinin uygulanacak kural olduğundan bahisle “Red”
kararı vermiştir. TMK. nun 286. maddesi baba tarafından soy bağının reddi
davasının açılmasını, 291. madde ise baba dışındaki diğer ilgililerin dava açma
hakkını düzenlenmektedir. TMK. 291. maddesinde “ Dava açma süresinin geçmesinden
önce kocanın ölmesi veya gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt
etme gücünü kaybetmesi hâllerinde kocanın altsoyu, anası, babası veya baba
olduğunu iddia eden kişi, doğumu ve kocanın ölümünü, sürekli olarak ayırt etme
gücünü kaybettiğini veya hakkında gaiplik kararı alındığını öğrenmelerinden
başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açabilir ” denilmek
suretiyle babalık iddiasında bulunan kişiye belli şartların gerçekleşmesi
halinde soybağının reddi davası açma hakkı verilmektedir. Üçüncü kişi konumunda olan ve babalık iddiasında bulunan
kişinin söz konusu davayı açabilmesi babalık karinesinden yararlanan kişinin
ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya ayırt etme gücünün kaybedilmesi
hallerinde mümkün olabilmektedir. Bu ön şartlar gerçekleşmediği sürece babalık iddiasında
bulunan kişinin dava açma hakkı söz konusu olamayacaktır. Bunun bir nedeni de
soybağının reddi davasını düzenleyen TMK.nun 286. maddesinde bu hakkın sadece
babalık karinesinden faydalanan kişiye verilmiş olmasıdır. İtiraz talebine konu olan somut davada kayden baba
görünen şahıs hayatta olup ayırt etme gücünden yoksun olduğuna ilişkin bir
durum da iddia edilmediğinden davacı konumunda bulunan babalık iddiasını dile
getiren kişinin TMK.nun 291. maddesinden yararlanma imkânı bulunmamaktadır. Kayden baba olan kişinin hayatta olduğu durumlarda ise
TMK.nun 286. maddesi gereği soybağının reddi davasını açma hakkı münhasıran
kayden baba gözüken kişiye tanınmış olup babalık iddiasında bulunan kişinin bu
madde gereğince de davayı açma hakkı bulunmamaktadır. İtiraz mahkemesi müracaat gerekçesinde TMK.nun 286.
maddesinde babalık iddiasında bulunan kişiye, hayatta olan ve ayırt etme gücünü
kaybetmemiş baba dışında, bu davayı açma hakkının verilmemiş olmasını
Anayasa’ya aykırı görerek ve eksik düzenleme nedeniyle başvuruda bulunmaktadır. Mahkeme somut olayda davacının bu davayı açma yetkisinin
bulunmadığı hususunu hukuki olarak gerekçelendirirken TMK.nun 291. maddesindeki
şartların oluşmadığına ayrıca 286. maddede de babalık iddiasında bulunan kişiye
dava açma hakkı verilmediğini belirtmek suretiyle her iki maddeye de dayanarak
red gerekçesi oluşturacaktır. Bu manasıyla TMK.nun 286. maddesi somut uyuşmazlığa
uygulanacak kural olduğundan çoğunluğun aksi yöndeki görüşüne iştirak
edilmemiştir. Üye Basri BAĞCI