ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  : 2005/36 Karar Sayısı : 2009/12 Karar Günü     : 29.1.2009 R.G.
Tarih-Sayı :04.04.2009-27190 İTİRAZ
YOLUNA BAŞVURAN : Nevşehir 1. Asliye Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN
KONUSU : 2.9.1971
günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun 63. maddesinin 3396 sayılı
Yasa'nın 11. maddesi ile değiştirilen ikinci fıkrasının birinci tümcesinde yer
alan "...ilk..." sözcüğünün, Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY Öldürülen Bağ-Kur sigortalısı için Kurum tarafından yapılan
yardımların davalılardan tahsiline karar verilmesi istemiyle Bağ-Kur tarafından
açılan rücu davasında, itiraz konusu sözcüğün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 2.9.1971
günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal
Sigortalar Kurumu Kanunu'nun itiraz konusu sözcüğü de içeren 63. maddesi
şöyledir: "Üçüncü
kişinin sorumluluğu: Madde
63- (Değişik:
14/3/1985 - 3165/16 md.) Üçüncü
bir kimsenin suç sayılır hareketi ile bu Kanunda sayılan yardımların
yapılmasını gerektiren bir halin doğmasında, Kurum, sigortalı veya hak
sahiplerine gerekli bütün yardımları yapar. (Değişik:
20/6/1987 - 3396/11 md.) Ancak, Kurum, yapılan bu yardımların ilk peşin
değeri için üçüncü kişilere, istihdam edenlere, (...) ve diğer sorumlulara rücu
eder. Bu kimselerin hak sahiplerine yaptıkları ödemeler dolayısıyla Kurumun
zarara uğraması halinde, hak sahiplerine rücu hakkı saklıdır. (Ek
fıkra: 24/7/2003-4956/29 md.) Taksirli suç sayılır hareketi ile bu Kanunda
sayılan yardımların yapılmasına neden olan üçüncü kişinin sigortalının eşi,
çocukları, ana ve babası olması halinde, bu kişilere rücu edilmez. (Ek
fıkra: 24/7/2003-4956/29 md.) Kurumun rücu hakkını doğuran suç sayılır
hareket yurt dışında meydana gelmiş, suçun faili yabancı uyruklu ve yurt
dışında ikamet ediyorsa, bu kişilere rücu edilmez." B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmış, Anayasa'nın
2. ve 60. maddeleri ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8.
maddesi gereğince, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU,
Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL, Fettah OTO
ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla 4.5.2005 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin
esasına ilişkin rapor, itiraz konusu sözcük,  dayanılan ve ilgili görülen
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru
kararında, Bağ-Kur'un sigortalı veya hak sahiplerine yaptığı yardımların ilk
peşin değerini isteyebildiği, ileriki yıllarda aylıklarda yapılan artışları
isteyemediği, oysa buna paralel düzenleme getiren 506 sayılı Yasa'nın 26.
maddesinin birinci fıkrasına göre tavan hesabı yapılması gerektiği, aynı olayda
hem SSK'lı hem de Bağ-Kur'lunun zarar görmesi durumunda, kusur nispeti ve zarar
miktarı aynı olsa da, SSK'nın rücu edeceği tazminatla, Bağ-Kur'un rücu edeceği
tazminat miktarının aynı olmadığı, bu nedenle itiraz konusu sözcüğün
Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2949
sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un
29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanun hükmünde kararnamelerin
ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda ilgililer tarafından ileri
sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir. İstemle bağlı kalmak koşuluyla
başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık incelemesi yapabileceğinden, iptali
istenen kuralla ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. ve 60. maddeleri yönünden de
inceleme yapılmıştır. Üçüncü kişinin sorumluluğunun düzenlendiği 1479 sayılı Yasa'nın
63. maddesinin
birinci fıkrasında, üçüncü kişinin suç sayılır hareketi ile bu Kanunda sayılan
yardımların yapılmasını gerektiren bir durumun doğması halinde Kurumun,
sigortalı ya da hak sahiplerine gerekli bütün yardımları yapacağı, itiraz konusu
sözcüğün bulunduğu ikinci fıkranın birinci tümcesinde ise, Kurumun, yapılan
yardımların ilk peşin değeri için üçüncü kişilere, istihdam edenlere ve diğer
sorumlu kişilere rücu edeceği öngörülmektedir. Kurala
göre, sigortalılara veya bunların hak sahiplerine Bağ-Kur tarafından yapılan
yardımların ilk peşin değeri için sorumlu üçüncü kişilere rücu edilmesi 
mümkün olmasına karşın, bu yardımlarda katsayı değişikliklerine bağlı olarak
ortaya çıkan artışın peşin değerinin Bağ-Kur tarafından ek rücu davaları
açılması suretiyle istenmesine olanak tanınmamakta, itiraz konusu
"...ilk..." sözcüğü ile üçüncü kişilerin sorumluluğu daraltılmış
olmaktadır. Anayasa'nın
2. maddesi ile benimsenen hukuk devleti, bütün faaliyetlerinde hukukun egemen
olduğu devlettir. Bu devlette hukuk güvenliğini sağlayan bir düzen kurulması
asıldır. Böyle bir düzende devlete güven ilkesi ise vazgeçilmez temel
öğelerdendir. Devletin yaptığı düzenlemelerde haksız bir edinime yol açılması
ve kişilerin haksızlığa uğratılması kabul edilemez. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi, hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal
eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan
kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa
karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli
kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara
bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz. Anayasa'nın 60. maddesinde, "Herkes, sosyal güvenlik
hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve
teşkilatı kurar" denilmektedir. Bu kurala göre, sosyal
güvenlik herkes için bir hak ve bunu gerçekleştirmek ise Devlet için bir
görevdir. Sosyal güvenlik hakkı, sosyal sigorta kuruluşlarınca kendi kuralları
çerçevesinde yerine getirilir. Sosyal sigortanın kapsamı, sigorta alanı ve
içerdiği riskler ile alınacak primler yasalarla belirlenmiştir. Sosyal
güvenliğin ve sigortanın varlık nedeni sosyal risklerin karşılanmasıdır. Kanuna uymayan eylem sonucunda hukuksal yaptırıma maruz kalan ve
bunun sonucu olarak da gelirin ilk peşin sermaye değerini Kurum'a ödeyen ve
böylece ilgisi  kesilen üçüncü kişinin, kanun, kanun hükmünde kararname ve
kararlarla bağlanan gelirlere yapılacak artışlardan ve bu artışların peşin
sermaye değerlerinden sorumlu tutularak dava tehdidi altında bulundurulması,
sosyal güvenlik kuruluşlarına ait olması gereken risklerin üçüncü kişilere
yükletilmesi anlamına gelir. İtiraz konusu sözcük böyle bir durumu engellemesi
nedeniyle hakkaniyet ve sorumluluk ile sosyal hukuk devleti ilkelerine aykırı
değildir. Öte yandan, sosyal güvenlik kuruluşu Bağ-Kur olan sigortalıların
sigorta hakları 1479 sayılı Yasa'da düzenlenmiştir. Oysa, 506 sayılı Yasa'ya
bağlı olarak çalışan sigortalıların sosyal güvenlik kuruluşu Sosyal Sigortalar
Kurumu'dur. Her iki Kurum'un sigortalılarına yapılan yardımların tahsili için
açılan rücu davalarında farklı usuller öngörülmesinde, bu sigortalılar aynı
hukuki konumda bulunmadıklarından aralarında eşitlik karşılaştırması yapılamaz. Açıklanan nedenlerle, kural, Anayasa'nın 2., 10. ve 60.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 2.9.1971 günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun 63. maddesinin 20.6.1987 günlü,
3396 sayılı Yasa'nın 11. maddesiyle değiştirilen ikinci fıkrasının birinci
tümcesinde yer alan  "...ilk..."sözcüğünün Anayasa'ya
aykırı olmadığına  ve itirazın REDDİNE,  29.1.2009 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ