ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/163 Karar Sayısı : 1975/186 Karar Günü : 25.9.1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: İstanbul 5. Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı
“Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında
Kanun”un 13. maddesinin ikinci fıkrasının iptali istemidir. I. OLAY: Yurda kakao ve kakao yağını kaçak olarak soktukları savı ile
sanıklar hakkında 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanunun 27/2.
ve 53. maddeleri gereğince cezalandırılmaları istemi ile açılan kamu davasında,
Cumhuriyet Savcısı, 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 13. maddesinin ikinci
fıkrasının Anayasanı 92. maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere
uyulmadan yasalaştığını belirterek bu kuralın iptalini istemiş, bu savı Mahkeme
de ciddî görerek iptali için, Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44
sayılı Yasanın 27. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurmağa karar
vermiştir. II- İTİRAZIN GEREKÇESİ: İtirazın gerekçesi özeti: 1803 sayılı Af Yasasının 13. maddesinin ikinci fıkrasının,
Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kuralına aykırı olarak
yasalaştığı ileri sürülmüştür. III- YASA METİNLERİ: 1- İtiraz konusu Yasa kuralı: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 13. maddesinin ikinci fıkrası
şöyledir: “Madde 13- …….. Ancak, yukarıki fıkra hükmü dışında kalan eşya, ithalde alınan
gümrük ve diğer vergi ve resimler ile ardiye ücreti ve sair masrafların
ödenmesi halinde sahiplerine verilir.” 2- Dayanılan Anayasa kuralı; Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: “Madde 92- Beşinci fıkra: Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse,
her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir
karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine
sunulur. Millet Meclisi, Karma Komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha
önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek
zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul
edilmiş madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan
toplantıda: 1- Suç ve ezaların affı hakkında yasama belgelerinin Anayasaya
uygunluk denetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bu
denetimin Anayasa Mahkemesince yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Konu
hakkında ayrıntılı gerekçeler Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas:
1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan
“Resmî Gazete; gün: 21.1.1975, Sayı: 15125), bunların burada yinelenmesine
gerek kalmamıştır. 2- Mahkemenin itiraz yoluna başvurmaya yetkili olup olmadığı
sorunu: Anayasanın değişik 151. maddesine göre bir davaya bakmakta olan
mahkeme sadece o davanın çözümünde uygulayacağı hüküm hakkında Anayasaya
aykırılık itirazında bulunabilir. Bunun dışında kalan hükümleri itiraza konu
yapmaya yetkili değildir. Anayasa Mahkemesi de kendisine yapılan itirazları
151. maddede yer alan konuları sınırları içinde inceleyebilir. 44 sayılı
Kanunun 28. maddesi hükümleri saklı kalmak kaydıyle, incelemesini bu koşulların
belirlediği sınırlar dışına taşıramaz. Olay bölümünde de açıklandığı gibi sanıklar, kakao ve kakao yağını
kaçak olarak yurda sokmak suçundan 1918 sayılı Yasanın 27. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca yargılanmaktadır. 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af Yasasının 13. maddesinin birinci
fıkrası “Bu kanun hükümleri, bir ceza mahkûmiyeti olmasa ve faile ait bulunmasa
dahi kanunen dış ticaret rejimi hakkındaki kararlara göre kullanılması,
yapılması, taşınması, bulundurulması, satılması ve yurda sokulması suç teşkil
eden veya inhisara tabi olan eşyanın müsaderesine engel değildir.” kuralını
koymaktadır. Bu madde içinde yer alan “Yurda sokulması suç teşkil eden …
eşyanın müsaderesine engel değildir.” biçimindeki kural, Anayasa Mahkemesinin
3.4.1975 günlü, Esas: 1975/6, Karar: 1975/64 sayılı kararı ile iptal
edilmiştir. (Resmî Gazete, gün: 4.6.1975, sayı: 15255) Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanunun 1. maddesi: “A) Herhangi bir maddeyi veya eşyayı gümrük muamelesine tabi
olmaksızın Türkiye’ye ithal veya Türkiye’ye ithale teşebbüs etmek; B) Türkiye’ye ithali veya Türkiye’den ihracı memnu olan herhangi
bir madde veya eşyayı ithal veya ihraç veya bunlara teşebbüs etmek;” Eylemlerini kaçakçılık olarak nitelendirmiştir. Bu hükümlere göre, ithal kotalarında yer alsa bile bir malın
gümrük işlemlerini yaptırmaksızın, Türkiye’ye sokulması kaçakçılık suçunu
oluşturur. Bu durum, suç konusu eşyaya, “kanunen yurda sokulması suç teşkil
eden eşya) niteliğini verdiğinden, Af Yasasının 13. maddesinin birinci fıkrası
hükümlerinin uygulanmasını zorunlu kılar. Oysa, Ağır Ceza Mahkemesi olayda uygulanması gerekli olan söz
konusu birinci fıkranın değil, maddenin ikinci fıkrasının Anayasaya
aykırılığını öne sürerek iptaline karar verilmesini istemiştir. Bir malın gümrük işlemlerini yaptırmaksızın kaçak olarak yurda
sokulmasını 1918 sayılı Kanun suç baydığına göre, 3. maddenin birinci
fıkrasının kapsamı içinde olan bu maddeler, ikinci fıkranın kapsamı içine
giremez. Yukarıdaki açıklamalara göre, 1803 sayılı Yasanın 13. maddesinin
itiraz konusu ikinci fıkrasının eldeki davada uygulama olanağı bulunmadığından,
Mahkemenin bu fıkra hakkında Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla başvurma
yetkisi yoktur. Bu nedenle anılan fıkraya yönelen itirazın, Mahkemenin
yetkisizliği yönünden reddine karar verilmelidir. Abdullah Üner, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Salih Çebi ve Nihat O.
Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır. V- SONUÇ: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 13. maddesinin itiraz konusu
ikinci fıkrası davada uygulanacak hüküm olmadığından itirazın Mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddine Abdullah, Üner, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Salih Çebi
ve Nihat O. Akçakayalıoğlu’nun karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla, 25.9.1975 gününde karar verildi. Başkanvekili Kâni VRANA Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Adil ESMER Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet H.
  BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI 1- Yurda kaçak Kakao sokmaktan sanık hakkında 1918 sayılı Kanunun
27/2 ve 58 inci maddelerine göre açılan kamu davasının duruşması sırasında
Cumhuriyet Savcısı, 1803 sayılı Af Kanununun 13 ncü maddesinin ikinci
fıkrasının biçim yönünden Anayasaya aykırı olduğunu iddia etmiş, Mahkemece de
bu iddia ciddî görülerek sözü edilen Kanun hükmünün bu nedenle iptali için
Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. 2- 1803 sayılı Af Kanununun 13. maddesinin birinci fıkrası “Bir
ceza mahkûmiyeti olmasa ve faile ait bulunmasa dahi Kanunen veya dış ticaret
rejimi hakkındaki kararlara göre kullanılması, yapılması taşınması,
bulundurulması, satılması ve yurda sokulması suç teşkil eden veya inhisara tabi
olan eşyanın müsadere edileceği” ve ikinci fıkrası da, “bunlar dışında kalan
eşyanın, ithalde alınan gümrük ve diğer vergi ve resimler ile ardiye ücreti ve
sair masrafların ödenmesi halinde sahiplerine verileceği” hükmünü
kapsamaktadır. Bu Kanunun sözü edilen 13 ncü maddesinin birinci fıkrasında yazılı
kullanılması, yapılması, taşınması, bulundurulması, satılması, ve yurda
sokulması yasaklanmış ve suç teşkil eden madde ve eşyanın nelerden ibaret
olduğu çeşitli kanunlarda ve Dış Ticaret rejimi ile ilgili kararlarda açıkça
belirtilmiştir. Örneğin: A- Metre sistemine göre yapılmış ölçü âletleri (1872 sayılı K. Md.
3) B- Ham Afyon ve müstahzaratı (2313 sayılı K. Md. 3) C- Dinamit, Bomba ve benzeri tahrip edici ve öldürücü maddeler ve
silâhlar (TCK. Md. 265) Ç- Zehirli Gazlar (2399 sayılı Ka. Md. I) D- Ateşli Silâhlar (6136 Sayılı Ka. Md. 2, 12) E- Taklit veya tagyir edilmiş paralar (TCK. Md. 316) F- Uyuşturucu Maddeler (TCK. Md. 403-404) G- Müstehcen ve Hayasızca yazılmış kitaplar, Gazeteler, bu kabil
Fotoğraflar ve Sinema şeritleri (TCK. Md. 426) gibi eşya ve maddelerdir. Gümrük Yönetmeliğinin 481 nci maddesinde
bu tür eşyanın listesi ayrıca yayımlanmıştır. Bu tür eşya ve maddelerin, her ne
suretle olursa olsun Memlekete sokulması, kullanılması, bulundurulması,
taşınması kesin suretle yasaklanmış ve ceza müeyyidesi altına alınmıştır. Bu
gibi eşya ve maddelerin Gümrük ve sair vergi ve resimleri ödenerek de olsa
yurda sokulamıyacağını söylemeye bile gerek yoktur. Af Kanununun 13 ncü
maddesinin birinci fıkrasında söz konusu olan ve her halde müsadere edileceği
hükme bağlanmış bulunan eşya bunlardır. Bunların dışında kalan eşyanın
bulundurulması, kullanılması, taşınması, yasaklanmamıştır. Sözü edilen 13 ncü
maddenin ikinci fıkrası da bu tür eşyaya ilişkin hükmü düzenlemektedir. Gümrük
işlemine tabi tutulmak suretiyle yurda sokulabilecek olan bu ikinci kategoriye
giren eşyanın açıklanan birinci kategoride gösterilen bizatihi ve kesin surette
yasaklanmış eşya niteliğine dönüşeceği söylenemez. Bunun aksine bir görüş
mevzuata uygun düşmediği gibi sözü edilen 13 ncü maddenin ikinci fıkrasını da
fiilen uygulanamaz bir duruma düşürmektedir. Nitekim böyle bir görüşün kabulü
halinde sözü edilen ikinci fıkranın hangi hallerde uygulanacağına dair bir
açıklık getirilememekte ve bir örnek de verilememekte olduğu anlaşılmaktadır. Kaçakçılığın men ve takibine dair 1918 sayılı Kanunun 1.
maddesinde Kaçakçılık suçları tanımlanırken: A- Herhangi bir maddeyi ve eşyayı gümrük muamelesine tabi
olmaksızın Türkiyeye ithal veya ithale teşebbüs etmek fiilleri ile, B- Türkiyeye ithale veya Türkiyeden ihracı memnu olan her hangi
bir maddeyi veya eşyayı ithal veya ihraç etmek veya bunlara teşebbüs etmek, fiilleri tamamen bir birinden farklı ve ayrı olarak ele alınmış,
yukarıda (A) bendinde yazılı eşyanın, gümrük muamelesine tabi olmaksızın
Türkiyeye ithale veya ithaline teşebbüs edilmesi halinde (B) bendinde yazılı
memnu eşya niteliğini haiz olacağı yolundaki görüşe bu suretle yer
verilmemiştir. İstanbul 5 nci Ağır Ceza Mahkemesindeki Davaya konu olan eşya ise
Gümrük resmi ödenmeksizin yurda sokulduğu öre sürülen (Kakao) dır. (Kakao)nun
kullanılması, taşınması, bulundurulması ve satılması kanunen ve Dış ticaret
rejimine ilişkin kararla yasaklanmış değildir. Aksine, ikinci beş yıllık
kalkınma plânı esasları gözönünde tutulmak suretiyle Bakanlar Kurulunca
saptanmış olan ithalât rejimine dayanılarak çıkarılmış olan İthalât
yönetmeliğinde (Resmi Gazete, 4.1.1971 gün, S: 13713) Kakao ve Kakao yağı
ithaline yer verilmiştir. Nitekim, bugün yurdun her tarafında Kakao serbestçe
alınıp satılmakta ve kullanılmaktadır. O halde bu davada Af Kanununun uygulanacak
hükmü 13 ncü maddesinin birinci değil ikinci fıkrası olduğu kuşkusuzdur.
Mahkemenin, bu yolda görüşü yerindedir. Yargıtayın görüşü ve uygulaması da bu
yoldadır. Özetlemek gerekirse: Davâda suç konusu olan
(Kakao) kanunlara ve Dış ticaret rejimi hakkındaki karara göre, Af Kanununun 13
ncü maddesinin birinci fıkrasında ifadesini bulan kullanılması, taşınması,
bulundurulması, satılması, yurda sokulması yasak ve suç teşkil eden dan
olmadığından olayda Af Kanununun 13 ncü maddesinin birinci değil ikinci
fıkrasının uygulanması gerekir ve bu itibarla Mahkemenin itiraz yetkisi mevcut
olduğundan itirazın esasının incelenmesi icabeder. Yukarıda yazılı nedenlerle çoğunluk kararına ve gerekçesine
katılmıyorum. Üye Abdullah ÜNER KARŞIOY YAZISI Sanıklar, Ağır Ceza Mahkemesinde, yurda kaçak olarak kakao ve
kakao yağı soktukları savı ile ve 1918 sayılı Kaçakçılığın Ken ve Takibine Dair
Kanunun 27/2. ve 58. maddeleri uyarınca cezalandırılmaları isteği ile
yargılanmaktadırlar. 1803 sayılı Af Yasasının 13. maddesinin birinci fıkrasında
yasalara veya dı ş ticaret rejimi hakkındaki kurallara göre kullanılması,
yapılması, taşınması, bulundurulması, satılması ve yurda sokulması suç teşkil
eden veya inhisara tâbi olan eşyanın müsaderesinden ve aynı maddenin ikinci
fıkrasında, birinci fıkra hükmü dışında kalan eşyanın sahiplerine verilmesi
koşullarından söz edilmektedir. Kakao, yurda sokulması veya yurtda kullanılması, satılması
yasaklanmış eşyadan değildir … Gümrük işlemleri yerine getirilmek suretiyle
yurda sokulabilen ve serbestçe alınıp satılabilen bir maldır. Ağır Ceza Mahkemesi de Kakao’nun, yurda sokulması veya yurtda
alınıp satılması mutlak surette yasaklanmış eşya arasında bulunmadığını
saptamış ve sanıklar hakkında 1803 sayılı Af Yasasının 13. maddesinin ikinci
fıkrasının uygulanması gerektiği sonucuna varmıştır. Eğer gümrük işlemleri yerine getirilmeksizin yurda sokulan eşya
kaçakçılığı ile her ne suretle olursa olsun yurda sokulması yasaklanmış olan
eşya kaçakçılığı sırasında bir ayırım yapılmıyacaksa, 1918 sayılı Kanunun 1.
maddesinde yer alan kaçakçılık suçunun tanımlanması anlamsız ve sonuç olarak da
Af Yasasının 13. maddesinin ikinci fıkrasının uygulanması olanaksız kalır. Bu nedenlerle Af Yasasının 13. maddesinin birinci fıkrasını değil,
ikinci fıkrasını uygulamak durumunda olan Ağır Ceza Mahkemesi; Anayasa
Mahkemesine başvurmak yetkisine sahiptir ve işin esasının incelenmesi gerekir. Üye Lûtfi ÖMERBAŞ KARŞIOY YAZISI Sanıkların üzerine atılan eylem yurda kaçak olarak kakao ve kakao
yağı sokmaktır. Yasalarımız bu maddenin yurda sokulmasını mutlak surette
yasaklamamış, yurda sokulmalarını gümrük işlemlerinin yerine getirilmesi
koşuluna bağlamıştır. Bu nedenle sanıklar hakkında uygulanacak yasa hükümleri
1918 sayılı Yasanın 1. maddesinin (A) bendi ve 1803 sayılı Af Yasasının 3 ncü
maddesinin 1. ve 13. maddesinin 2. fıkrasıdır. Yerel mahkemenin bozulan
kararında da bu hükümler uygulanmıştır. Yüksek Yargıtay 7 nci Ceza Dairesi Yerel Mahkemenin kararını, “Dış
Ticaret rejimine uygun olarak kakao ithalinin mümkün olup olmadığı
araştırılarak sonucuna göre müsaderesine veya 1803 sayılı Af Yasasının 13/2.
maddesindeki şartlar dairesinde iadesine karar verilmesi gerekirken, aynı yasanın
13. maddesi gereğince gerekli işlemin yapılmasına karar verilmesi yasaya
aykırıdır.” gerekçesiyle ve soruşturma eksikliği noktasından bozmuştur. Buna
göre yerel mahkemece yapılacak iş, dış ticaret rejimine uygun olarak kakao
ithalinin mümkün olup olmadığını araştırmak, mümkün olduğunun anlaşılması
halinde 1803 sayılı Yasanın 13. maddesinin 2 nci fıkrası uyarınca sahiplerine
iadesine karar vermektir. Bozma kararına uyan yerel mahkeme 1803 sayılı Yasanın 13/2.
maddesinin bu davada uygulanacak hüküm olduğu kanaatine vararak, işi, Anayasa
Mahkemesine intikal ettirmiştir. Bir davada uygulanması gerekli kanunun hükmünü
saptamak yerel mahkemeye, uygulamada isabet olup olmadığını kontrol etmek de
Yargıtay’a aittir. Yasa uygulamasının uygunluğunu denetlemek yetkisi Anayasa
Mahkemesinin görev ve yetkisi dışındadır. Kanunların Anayasaya uygun olup
olmadığını denetlemek durumunda olan Anayasa Mahkemesinin uygulanacak kanun
hükmünü saptaması ve belirtmesi, yasaları uygulama durumunda olan yerel mahkeme
ile üst mahkemenin yetkisine tecavüz teşkil eder. Anayasanın değişik 151 nci ve 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri
hükümlerini uygulamayı kontrol niteliğinde yorumlamak, bunun sonucu olarak da
uygulanacak hükmü saptamak yetkisini Anayasa Mahkemesine ait saymak hukuk
ilkeleriyle bağdaşmayacağı gibi mahkemenin uygulamada kararlı olduğu bir hükmün
–Anayasaya uygunluğu bakımından- Anayasa Mahkemesinin denetimi dışında
kalmasına sebep olur. SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle 1803 sayılı Af Yasasının 13.
maddesinin 2. fıkrasının, itiraz konusu edilen bir davada uygulanacak hüküm
olmadığından, itirazın mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi hakkındaki
çoğunluk görüşüne karşıyım. Üye Ahmet Salih ÇEBİ KARŞIOY YAZISI Yargıtay, mahkemece uyulmuş 5.11.1974 günlü bozma ilâmında, soruşturma
sonucuna göre 1803 sayılı Kanunun 13. maddesinin ikinci fıkrasının da
uygulanabileceğini işaretlemiştir. Yargıtay’ın kabullendiği bu olasılık ancak, tartışma götürmeyecek
kesinlik karşısında reddolunabilir. İnceleme konusu olayımızda ise, böyle bir
hâl yoktur. Sayın çoğunluğun kararına açıklanan nedenle karşıyım. Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU