ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/345 Karar Sayısı : 2002/86 Karar Günü : 26.9.2002 Resmi Gazete tarih/sayı:01.03.2003/25035 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 20. Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.1.1961 günlü, 213 sayılı
Vergi Usul Kanunu'nun 4369 sayılı Yasa ile değiştirilen 359. maddesinin (a)
bendinin son paragrafında yer alan "...sanayi sektöründe çalışan onaltı
yaşından büyük işçiler için yürürlükte bulunan asgari ücretin bir aylık brüt
tutarının yarısı esas alınır..." bölümünün, Anayasa'nın 2., 7., 8. ve 38.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Yükümlü hakkında, 213 sayılı Vergi Usul Yasası'nın 359. maddesinin
(a) bendi uyarınca cezalandırılması için açılan davada, kuralın, Anayasa'ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinin itiraz konusu
kuralı da içeren (a) bendinin son paragrafı şöyledir: "Hükmolunan hapis cezasının para cezasına çevrilmesinde,
hapis cezasının her bir günü için, sanayi sektöründe çalışan onaltı
yaşından büyük işçiler için (iptali istenen kuralda yer alan
"hüküm tarihinde" ibaresi, Anayasa Mahkemesi'nin 7.6.1999 tarihli ve
E:1999/10, K:1999/22 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.) yürürlükte
bulunan asgari ücretin bir aylık brüt tutarının yarısı esas alınır ve
hükmolunan bu para cezası ertelenemez." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 7., 8. ve
38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya
KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ın
katılımlarıyla 19.6.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında işin esasının
incelenmesine karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralları ile dayanılan Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinin (a)
bendinin son paragrafında yer alan, "...sanayi sektöründe çalışan onaltı
yaşından büyük işçiler için yürürlükte bulunan asgari ücretin bir aylık brüt
tutarının yarısı esas alınır..." bölümünün, kısa süreli özgürlüğü
bağlayıcı cezaların para cezasına çevrilmesinde 647 sayılı Yasa'nın 4.
maddesinden farklı olarak idari bir organ tarafından belirlenen asgari ücretin
esas alınmasını gerektirdiği, cezaların yasallığı ilkesine uygun olmadığı, söz
konusu düzenleme ile yasama yetkisinin devredildiği, bu durumun ise,
Anayasa'nın 2., 7., 8. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Başvuru kararının sonuç bölümünde, kuralda yer alan "hüküm
tarihinde" sözcüklerinin de iptali istenilmiş, ancak kararın gerekçesiyle
birlikte incelenmesinden, bu sözcüklerin Anayasa Mahkemesi'nin 7.6.1999 günlü,
E:1999/10, K:1999/22 sayılı kararıyla iptal edilmiş olması nedeniyle yalnız,
"sanayi sektöründe çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için yürürlükte
bulunan asgari ücretin bir aylık brüt tutarının yarısı esas alınır" bölümü
için başvuruda bulunulduğu sonucuna varılmıştır. Türk Ceza Yasası'nın 1. maddesinde "Kanunun sarih olarak suç
saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez, kanunda yazılı cezalardan başka
bir ceza ile kimse cezalandırılamaz" denilerek suç ve cezada yasallık
ilkesi belirtilmiştir. Bu kural Anayasa'nın 38. maddesinde de yer almaktadır. 213 sayılı Yasa'nın 4369 sayılı Yasa ile değişik 359. maddesinin
(a) bendinin (1) ve (2) nolu alt bentlerinde sayılan eylemleri
gerçekleştirenlere "...altı aydan üç yıla kadar hapis cezası..."
öngörülmüştür. Hapis cezasının para cezasına çevrilmesi söz konusu olduğunda da
"...yürürlükte bulunan asgarî ücretin bir aylık brüt tutarının yarısı..."nın
esas alınacağı belirtilmiştir. Suç sayılan eylemler ve yaptırımı olan özgürlüğü bağlayıcı ceza
madde hükmünde açıkça gösterilmiştir. Maddede suçun müeyyidesi özgürlüğü
bağlayıcı ceza olmakla birlikte bu cezanın para cezasına çevrilebileceği de
öngörülmüştür. 213 sayılı Yasa'nın 359. maddesinde hangi eylemlerin suç teşkil
ettiği belirtilmiş keza özgürlüğü bağlayıcı ceza saptanmış, özgürlüğü bağlayıcı
cezanın para cezasına çevrilmesinde esas alınacak ölçü de yasada
gösterilmiştir. Suç tarihinde geçerli olan ve iki yılda bir tesbit edilen
asgarî ücretin miktarını öğrenmek olanaksız ya da özel bir çaba gerektirmediği
gibi belirsiz ve keyfi uygulamalara yol açacak nitelikte de değildir. Bu nedenle kural, Anayasa'da belirtilen cezaların yasallığı
ilkesine aykırılık oluşturmamaktadır. Yasakoyucu, söz konusu kural yerine, Asgari Ücret Tespit
Komisyonu'nun belirlediği asgari ücret miktarını her defasında esas almak
suretiyle de düzenleme yapabilirdi. Böyle bir düzenlemede, idari nitelik
taşıyan ve komisyonca tespit edilen ücret tutarının, hapis cezasının para
cezasına çevrilmesinde esas alındığı ileri sürülerek, yasakoyucunun yasama
yetkisini idarî bir kurula devrettiğinden söz edilemeyeceğine göre, yasama
işlemlerinin alacağı vakit, süratle değişen ekonomik değerlerin yarattığı
gereksinimlerin karşılanma arzusu, cezaların önleme ve iyileştirme amaçları
gözetilerek, Asgarî Ücret Tespit Komisyonu'nun 16 yaşından büyük işçiler için
tespit ettiği asgarî ücretin brüt tutarının yarısının esas alınmasına ilişkin
olmak üzere konulan kuralda, ceza belirlemesinin bu kurula bırakıldığı, bir
başka anlatımla Anayasa'nın 7. maddesinde yer alan yasama yetkisinin
devredildiği anlamı çıkmaz. Anayasa'da tanımı yapılan Hukuk Devleti, insan haklarına saygılı
ve bu hakları koruyan, toplum yaşamında adalete ve eşitliğe uygun bir hukuk
düzeni kuran ve bu düzeni sürdürmekle kendini yükümlü sayan, bütün
davranışlarında hukuk kurallarına ve Anayasa'ya uyan işlem ve eylemleri yargı
denetimine bağlı olan devlettir. Cezaların, suçların ağırlık derecelerine göre önleme ve
iyileştirme amaçları gözönünde tutularak adaletli bir ölçü içinde konulması,
ceza hukukunun temel esaslarındandır. Ceza siyasetinin konusu, hangi eylemlerin suç olacağı ve suç
olarak kabul edilen eylemlere ne tür ve miktarda ceza verileceğinin tespitidir.
Dolayısıyla kısa süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaların para cezasına
çevrilmesinde suçların cinsine göre farklı düzenlemeler yapmak yasakoyucunun
takdir yetkisi içindedir. Kısa süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaların para cezasına çevrilmesi
olanağının tanınması çağdaş ceza hukukunun benimsediği, kısa süreli özgürlüğü
bağlayıcı cezaların sakıncalarını ortadan kaldırmaya ve cezaların
bireyselleştirilmesine yönelik düzenlemelerdir. Yasakoyucu, zamanla değişen gereksinimleri karşılamak, kişi ve
toplum yararının zorunlu kıldığı düzenlemeleri yapmak, toplumdaki
değişikliklere koşut olarak alınan önlemleri güçlendirip geliştirmek amacıyla
düzenlemelerde bulunabilir. Kamu hizmetlerinin aksatılmadan yerine getirilebilmesi için vergi
borcunun zamanında ve noksansız ödenmesi gerekir. Vergi yasaları gereklerinin
zamanında ve öngörülen kurallara uygun biçimde yerine getirilmesi ve böylece
yasaların etkinliğinin sağlanması amacıyla, vergi kaçakçılığı suçlarına ilişkin
kısa süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaların para cezasına çevrilmesinde, 647
sayılı Yasa hükümlerinden farklı kurallar konulmasında, Anayasa'nın 2.
maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesine aykırılık yoktur. Kuralın, Anayasa'nın 8. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. İptali istenilen kuralın Anayasa'nın 2., 7. ve 38. maddelerine
aykırı bir yönü yoktur. İtirazın reddi gerekir. Bu görüşlere Yalçın ACARGÜN katılmamıştır. VI- SONUÇ 4.1.1961 günlü, 213 sayılı "Vergi Usul Kanunu"nun 4369
sayılı Yasa ile değiştirilen 359. maddesinin (a) bendinin son paragrafının
"... sanayi sektöründe çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için
yürürlükte bulunan asgari ücretin bir aylık brüt tutarının yarısı esas alınır
..." bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Yalçın
ACARGÜN'ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 26.9.2002 gününde karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN KARŞIOY
YAZISI Anayasa'nın 38. maddesi ile suç ve cezaların yasallığı ilkesi
öngörülmüştür. Bu ilke gereği olarak yasakoyucu yasama yetkisini kullanırken
Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak
koşuluyla, hangi eylemlerin suç sayılması, suç sayılan eylemlerin hangi tür
durum ve davranışların ağırlaştırıcı veya hafifletici neden olarak kabul
edilmesi gerektiğini yasayla belirlemek zorundadır. İptali istenen kuralla vergi kaçakçılığı nedeniyle hükmolunan
hapis cezasının para cezasına çevrilmesinde, hapis cezasının her bir günü için,
sanayi sektöründe çalışan onaltı yaşından küçük işçilerin, yürürlükte bulunan
asgari ücretin bir aylık brüt tutarının yarısı esas alınacaktır. Bu şekildeki
düzenleme ile yürütme tarafından belirlenen asgari ücret ceza tayininde esas
alınmaktadır. Oysaki suç ve cezaların yasama organınca ve yasayla belirlenmesi
Anayasa'nın 38. maddesinin buyruğu olup bu şekildeki düzenleme ile ceza
miktarını belirleme dolaylı yoldan yürütme organınca yapılmaktadır. Bu nedenle
iptali istenen Yasa kuralı Anayasa'nın 38. maddesine aykırı olup iptali
gerekir. Bu nedenle aksi yönde oluşan çoğunluk görüşüne karşıyım. Üye Yalçın ACARGÜN