ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1976/11 Karar Sayısı : 1976/37 Karar Günü : 24.6.1976 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Yargıtay
Ceza Genel Kurulu. İTİRAZIN KONUSU: 15.5.1974 günlü, 1803
sayılı “Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında
Kanun”un 6. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasanın 12. maddesine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. I. OLAY: Kız kaçırmak için başkasının evine bacadan giren iki sanıktan
birisi olay sırasında bir kişiyi öldürmüştür. Öteki bir başka kişiyi öldürmüş
diğerini de öldürmeğe kalkışmıştır. Tek kişiyi öldüren sanığa Türk Ceza
Yasasının 450/8. maddesi gereğince ölüm cezası verilmiş, bu ceza, 1803 sayılı
Yasanın 1/D. maddesi uygulanarak 30 yıl ağır hapse çevrilmiş, hüküm Yargıtayca
onanarak kesinleşmiştir. Diğer sanık hakkında ise bir kişiyi öldürmekten Türk
Ceza Kanununun 450/8. ve 1803 sayılı Yasanın 1/D. maddesi uyarınca 30 yıl ağır
hapis cezası, başka bir kişiyi öldürmeğe kalkışmaktan Türk Ceza Yasasının
450/8., 62. ve 1803 sayılı Yasanın 1/C. maddelerine göre 8 yıl ağır hapis
cezası verilmiş, ancak Türk Ceza Yasasının 77/1. maddesi uyarınca toplanıp elde
edilen 36 yıl ağır hapis cezasından 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin ikinci
fıkrası gereğince 12 yıl indirilerek sonuçta 24 yıl ağır hapis cezası
hükmedilmiştir. Bu hüküm Yargıtay Birinci Ceza Dairesince cezanın 36 yıl ağır
hapis cezası olması gerekeceğinden söz edilerek bozulmuştur. Mahkeme hükmünde
direndiğinden dosya Yargıtay Ceza Genel Kuruluna gönderilmiş, Ceza Genel Kurulu
da bir kişiyi öldüren kişinin 30 yıl ağır hapis cezasına çarptırılmasına karşın
bir kişiyi öldürüp diğer kişiyi de ayrıca öldürmeğe kalkışan kimsenin 24 yıl
ağır hapis cezasına çarptırılması sonucun veren 1803 sayılı Yasanın 6.
maddesinin ikinci fıkrası hükmünün Anayasanın eşitlik ilkesine aykırı olduğu
kanısına vararak Anayasanın değişik 151. maddesi uyarınca anılan kuralın iptali
istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir. II. İTİRAZIN GEREKÇESİ: İtirazın gerekçesi özetle 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af
Yasasının 6. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasanın eşitlik kuralına uymadığı
biçimindedir. III. YASA METİNLERİ: A. İptali istenen 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin 2. fıkrası
hükmü şöyledir: ……………………… Ancak, bu kanundan yararlanmış olmakla beraber Türk Ceza Kanununun
77. maddesi gereğince, aynı neviden şahsî hürriyeti bağlayıcı muvakkat
cezaların birleştirilmesi sonucu, tatbik edilecek cezadan (12) yıl indirilir. B. İlgili Yasa metinleri: İptali istenen kuralın uygulanması, 1803 sayılı Yasanın 1. maddesi
hükmü ve Türk Ceza Kanununun 77. maddesi hükümleri ile ilgilidir. 1803 sayılı Yasanın 1. maddesi: Madde 1- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş suçlardan: A) Kanunların suçu tesbit eden asıl maddesinde, üst sınırı (12)
yılı geçmiyen hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile yahut yalnız veya birlikte
olarak para cezası ile cezalandırdığı veya müsadereyi yahut bir meslek veya
sanatın yapılmamasını veyahut bu cezalardan birini veya birkaçını gerektiren
fiiller hakkında takibat yapılmaz. B) (12) yıl veya daha az hürriyeti bağlayıcı bir cezaya yahut bir
miktarı aşmıyan hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile birlikte veya müstakillen
hükmedilmiş para cezasına mahkûm olanlar veyahut mahkemelerden başka mercilerce
haklarında para cezası tayin edilenler, “9 ncu madde hükmü saklı kalmak
şartıyle” fer’i ve mütemmim cezalarıyle ceza mahkumiyetlerinin sonuçlarını da
kapsamak üzere affedilmişlerdir. C) Müstakillen (12) yıldan fazla hürriyeti bağlayıcı bir cezaya
veya bununla birlikte para cezasına mahkûm edilenlerin hürriyeti bağlayıcı
cezalarının (12) yılı ve para cezalarının tamamı affedilmiştir. D) Türk Ceza Kanunu ile diğer kanunlarda yazılı suçlardan dolayı
ölüm cezasına mahkûm edilenlerin bu cezaları (30) yıl ağır hapse, müebbet ağır
hapse mahkûm edilenlerin cezaları da 24 yıl ağır hapse çevrilmiştir. E) Yüksek Adalet Divanı tarafından mahkûm edilmiş olanların 78
sayılı, 218 sayılı ve 780 sayılı Af Kanunları ile Anayasanın 97 nci maddesi
uyarınca cezaları kısmen veya tamamen affedilenlerle bu afların dışında
kalanların aslî ve fer’i cezaları dayandıkları kanun hükümleri ayırt
edilmeksizin bütün neticeleri ile birlikte ortadan kaldırılmıştır. Türk Ceza Kanununun 77. maddesinin ilgili 1. bendi: “Madde 77-1) Ayni neviden şahsî hürriyeti bağlayıcı muvakkat
cezaların birleştirilmesi halinde tatbik edilecek ceza ağır hapiste 36, hapiste
25, sürgünde 15, hafif hapiste 10 seneyi geçemez.” C. Anayasanın dayanılan 12. maddesi hükmü şöyledir: “Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve
mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.” IV. İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi; İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca 25.3.1976 günü
Kâni Vrana, Şevket Müftügil, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah
Üner, Ahmet Koçak, Şekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, Lûtfi
Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.
Boyacıoğlu’nun katılmalarıyle yaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlar
üzerinde durmuştur. 1- Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli olup olmadığı
sorunu: Suç ve cezaların affı hakkındaki yasaların Anayasaya uygunluk
denetimine bağlı olup olmayacağı tartışılmış ve bunların da Anayasaya uygunluk
denetimine bağlı bulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu konudaki ayrıntılı
gerekçeler Anayasa Mahkemesi’nin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/34, Karar:
1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmî Gazete, Gün:
21.1.1975, Sayı: 15125), bunların burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Şu duruma göre bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içinde
bulunduğu açıktır. Halit Zarbun bu görüşe katılmamıştır. 2- İncelemenin sınırlandırılması sorunu: Sanıkların üzerine atılan suçların niteliğine göre, davada
uygulanacak hüküm, 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin ikinci fıkrası
bulunduğundan, incelemenin bu fıkra ile sınırlı olarak yapılması gerekmektedir. Nihat O. Akçakayalıoğlu, sözü geçen yasanın 6. maddesinin ikinci
ve üçüncü fıkralarının birlikte incelenmesi gerektiği görüşünde bulunmuştur. İlk inceleme sonunda verilen karar şöyledir: “1- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi
içinde bulunduğuna Halit Zarbun’un karşıoyuyla ve oyçokluğuyla, 2- İşin esasının 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af Yasasının 6.
maddesinin ikinci fıkrasıyle sınırlı olarak incelenmesine, Nihat O.
Akçakayalıoğlu’nun aynı maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarının birlikte
incelenmesi gerektiği yolundaki karşıoyuyla ve oyçokluğuyla, 25.3.1976 gününde karar verildi.” V. ESASIN İNCELENMESİ: İşin esasına ilişkin rapor, iptali istenen yasa hükmü ile ilgili
Anayasa ve Millet Meclisi İçtüzüğü hükümleri, bunlara ilişkin gerekçeler ve
Yasama Meclisleri tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 1- Biçim yönünden Anayasaya aykırılık sorunu: 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin tümünün Millet Meclisi Genel
Kurulunda son şeklini aldıktan sonra Cumhuriyet Senatosunda aynen kabul
edildiği ve kesinleştiği, biçim yönünden Anayasanın 92. maddesi ile İçtüzük
hükümlerine uygun bir şekilde yasalaştığı, yasanın kimi maddelerinde mevcut
olan biçime ilişkin aykırılığın bu madde için söz konusu olmadığı konu ile
ilgili tutanakların incelenmesinden anlaşılmıştır. 2- Esas yönünden Anayasaya aykırılık sorunu: İtiraz konusu yasa kuralının daha önce Anayasa Mahkemesince
24.6.1976 günlü, Esas: 1976/7, Karar: 1976/35 sayılı kararla iptal edildiği
anlaşılmış bulunduğundan bu konuda yeniden karar verilmesine gerek bulunmadığı
sonucuna varılmıştır. VI. SONUÇ: 1- 15.5.1974 günlü, 1803 Sayılı Af Kanununun 6. maddesinin ikinci
fıkrasının yasalaşmasında biçim yönünden Anayasaya aykırılık bulunmadığına
oybirliği ile; 2- Sözü geçen kanunun itiraz konusu yapılan 6. maddesinin ikinci
fıkrası Esas: 1976/7, Karar: 1976/35 sayılı kararla iptal edilmiş olduğundan bu
konuda yeniden karar verilmesine yer olmadığına oybirliğiyle; 24.6.1976 gününde karar verildi. Başkan Kâni VRANA Başkanvekili Şevket MÜFTÜGİL Üye Ahmet AKAR Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip
  ÇOPUROĞLU Üye Fahrettin ULUÇ Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Adil ESMER Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet H.
  BOYACIOĞLU