ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/94 Karar Sayısı : 2010/13 Karar Günü : 21.1.2010 R.G. Tarih-Sayı
:19.03.2010-27526 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 4. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 29.6.2001 günlü, 4708 sayılı
Yapı Denetimi Hakkında Kanun'un 8. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'nın 2.
ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması
istemidir. I- OLAY Davacı şirkete verilen beş ayrı geçici durdurma cezası nedeniyle
denetim faaliyetinin tamamen sona erdirilmesi ve Yapı Denetim İzin Belgesinin
iptal edilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali ve yürürlüğün
durdurulması için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun'un itiraz konusu kuralı
da içeren 8. maddesi şöyledir: 'Denetim faaliyetinin durdurulması ve izin belgesinin iptali Madde 8- Yapı denetim
kuruluşlarından, bu Kanunda öngörülen esaslara göre denetim görevini yerine
getirmedikleri anlaşılanların veya son üç yıl içerisinde üç defa olumsuz sicil
alanların veyahut 3 üncü maddenin son fıkrası ile 6 ncı maddenin birinci
fıkrası hükümlerine aykırı hareket ettiği belirlenenlerin denetim faaliyeti,
yapı denetim komisyonunun teklifi üzerine Bakanlıkça bir yıla kadar durdurulur
ve belgesi geçici olarak geri alınır. Durdurma kararı, Resmî Gazetede ilan
edilir ve sicillerine işlenir. Denetim faaliyetinin geçici olarak
durdurulmasına neden olan yapı denetim kuruluşunun mimar ve mühendisleri, bu
süre içerisinde başka ad altında dahi olsa hiçbir denetim faaliyetinde
bulunamaz. Geçici durdurmaya neden olan mimar ve mühendisler Bakanlıkça ilgili
meslek odasına bildirilir. Meslek odaları, bu kişiler hakkında kendi mevzuatına
göre işlem yapar. Faaliyeti üç defa durdurulan yapı denetim kuruluşunun denetim
faaliyetine son verilir ve izin belgesi Bakanlıkça iptal edilir. İzin belgesi iptal edilen yapı denetim kuruluşunun, kusurları
mahkeme kararı ile kesinleşen mimar ve mühendisleri başka bir yapı denetim
kuruluşunda görev almaları halinde, görev aldıkları bu kuruluşa izin belgesi
verilmez, verilmişse iptal edilir. Denetim faaliyeti geçici olarak durdurulan veya izin belgesi iptal
edilen yapı denetim kuruluşu hakkındaki bu karar ilgili idareye bildirilir ve
denetimini üstlendiği yapıların devamına izin verilmez. Bu durumda, yapım
faaliyetine devam edilebilmesi için yapı sahibince başka bir yapı denetim
kuruluşunun görevlendirilmesi zorunludur.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa
YILDIRIM, Cafer ŞAT, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ınkatılımlarıyla 27.10.2008 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına,
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A-Anlam ve Kapsam 4708 sayılı Yasa'nın amacı, birinci maddesinde; can ve mal
güvenliğini teminen, imar plânına, fen, sanat ve sağlık kurallarına,
standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimini
sağlamak ve yapı denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemek olarak
belirtilmiştir. Yapı denetim kuruluşu, Bakanlıktan aldığı izin belgesi ile
münhasıran yapı denetimi görevini yapan, ortakların tamamı mimar ve
mühendislerden oluşan tüzel kişidir. Yapıların güvenliğinin gerçekleşmesinde kamunun yararı bulunmaktadır.
Bu nedenle yapıların, gerek tasarım, gerek imalat aşamasında insanların can ve
mal güvenliğini sağlamak amacıyla denetlenmeleri gerekmektedir. Bu suretle,
yapı sahipleri, yapının ruhsat ve eklerine, fen, sanat ve sağlık kurallarına
aykırı, eksik, hatalı ve kusurlu yapılmış olmasından dolayı korunurken,
denetimi yapan yapı denetim kuruluşlarının da sorumlulukları belirlenmiş
olmaktadır. Yasa'nın ikinci maddesinde, bu Kanun kapsamına giren her türlü
yapının, Bakanlıktan aldığı izin belgesi ile çalışan ve münhasıran yapı
denetimi ile uğraşan tüzel kişiliğe sahip yapı denetim kuruluşlarının
denetimine tabi olduğu, yapı denetim hizmetinin yapı denetim kuruluşu ile yapı
sahibi veya vekili arasında akdedilen hizmet sözleşmesi hükümlerine göre yürütüleceği
öngörülmektedir. İtiraz konusu kuralın da bulunduğu Yasa'nın 8. maddesinde ise
Yasa'ya aykırı eylemleri tespit edilen yapı denetim kuruluşlarının
faaliyetlerinin yapı denetim komisyonunun teklifi üzerine Bakanlıkça hangi
hallerde geçici olarak durdurulacağı ve belgesinin geçici olarak geri
alınacağı, hangi halde denetim faaliyetine son verilerek izin belgesinin iptal
edileceği hususları düzenlenmektedir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, itiraz konusu kural uyarınca, faaliyeti farklı
sürelerde üçer defa durdurulan yapı denetim kuruluşları arasında hiçbir ayrım
yapılmaksızın denetim faaliyetlerine son verilerek izin belgelerinin Bakanlıkça
iptal edilmesinin Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 4708 sayılı Yasa'nın 8. maddesinin birinci fıkrasında,yapı denetim
kuruluşlarından, bu Kanunda öngörülen esaslara göre denetim görevini yerine
getirmedikleri anlaşılanların veya son üç yıl içerisinde üç defa olumsuz sicil
alanların veyahut 3. maddenin son fıkrası ile 6. maddenin birinci fıkrası
hükümlerine aykırı hareket ettiği belirlenenlerin denetim faaliyetinin, yapı
denetim komisyonunun teklifi üzerine Bayındırlık ve İskân Bakanlığınca bir yıla
kadar durdurulacağı ve belgesinin geçici olarak geri alınacağı belirtilmekte,
itiraz konusu ikinci fıkrasında ise, birinci fıkra uyarınca faaliyeti üç defa
durdurulan yapı denetim kuruluşunun denetim faaliyetine son verileceği ve izin
belgesinin Bakanlıkça iptal edileceği öngörülmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel
ilkelerinden biri 'belirlilik'tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem
kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer
vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması, ayrıca kamu
otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de
gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey,
yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi
hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale
yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Ancak bu durumda kendisine düşen
yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlar. Hukuk güvenliği,
normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete
güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu
zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Yasa kuralı, ilgili kişilerin mevcut şartlar altında belirli bir
işlemin ne tür sonuçlar doğurabileceğini makul bir düzeyde öngörmelerini mümkün
kılacak şekilde düzenlenmelidir. 'Öngörülebilirlik şartı' olarak nitelendirilen
bu ilkeye göre yasanın uygulanmasında takdirin kapsamı ve uygulama yöntemi
bireyleri keyfi ve öngöremeyecekleri müdahalelerden koruyacak düzeyde açıklıkla
yazılmalıdır. Belirlilik, kişilerin hukuk güvenliğini korumakla birlikte
idarede istikrarı da sağlar. Değişen sosyal, siyasal ve ekonomik koşullar kimi durumlarda
devlet idarelerine bir takım hakların tanınması gereğini ortaya çıkarmıştır.
Gelişen, büyüyen, çeşitlenen ve çoğalan toplumsal gereksinimleri yerinde,
zamanında ve etkin bir biçimde karşılayabilmek için çağdaş yönetimlerde idareye
değişik alanlarda yaptırım uygulama yetkileri tanınmaktadır. İtiraz konusu kuralı da içeren 4708 sayılı Yasa'nın 8. maddesi
uyarınca, Bayındırlık ve İskân Bakanlığı'nın Yasa'da öngörülen yükümlülükleri
yerine getirmeyen, denetim şartlarını ihlâl eden yapı denetim kuruluşlarının
faaliyetlerini durdurmasının ve bu eylemlerin üç defa tekrarlanması üzerine
izin belgesinin iptaline karar vermesinin idari yaptırım olduğu ve idare
tarafından uygulanabileceği kuşkusuzdur. İtiraz konusu kuralda idarenin yaptırımı uygularken hangi
ölçütleri esas alacağı açık, belirgin ve somut olarak 'faaliyeti üç defa
durdurulan' denilmek suretiyle Yasa'da gösterilmiştir. Yasa kuralı bu anlamda
belirli ve öngörülebilirdir. Yasakoyucu, kamu düzeninin korunması amacıyla ceza hukuku alanında
düzenleme yaparken Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak
koşuluyla toplumda hangi eylemlerin suç sayılacağı ve suç sayılan bu eylemlerin
hangi tür ve ölçüde cezai yaptırıma bağlanacağı konusunda takdir yetkisine sahiptir.
Bu yetki, idari yaptırımlar için de geçerlidir. İtiraz konusu kuralın; can ve mal güvenliğini sağlamak,
dolayısıyla kamu düzenini korumak ve yaptırım uygulanmasını gerektiren
eylemlerin işlenmesini engellemek için kamu yararı amacıyla öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
Bu düzenlemenin anayasal sınırlar içinde yasa koyucunun takdirinde olduğu
açıktır. Ayrıca itiraz konusu kuralın, yapı denetim kuruluşlarının aykırı
davranışlarını üç kez tekrarlamak suretiyle bu davranışlarında ısrar etmeleri
üzerine uygulanacak olması da gözetildiğinde, devletin cezalandırma yetkisi
bakımından suç ve ceza arasında adil bir dengenin bulunması gereğini esas alan
hukuk devleti ilkesine aykırılık bulunmamaktadır. Kaldı ki, itiraz konusu kural ile ilgili uyuşmazlıklarda, yargı yoluna
başvurma olanağının bulunması, adalet ve hakkaniyetin gerçekleştirilmesi
açısından yeterli güvenceyi oluşturmaktadır. Anayasa'nın 10. maddesinde kanun önünde eşitlik ilkesi
belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi'nin birçok kararında da vurgulandığı gibi,
yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına
gelmez. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik eylemli değil hukuksal eşitliktir. Durum
ve konumlarındaki farklılık ve özellikler, kimi kişiler veya topluluklar için
değişik kural ve uygulamaları gerekli kılar. Eşitlik ilkesine aykırılıktan söz edilebilmesi için bir yasanın
aynı hukuksal durumda olanlar arasında bir ayırım veya ayrıcalık yaratması
gerekir. İtiraz konusu kural uyarınca öngörülen yaptırım, faaliyeti üç defa
durdurulan bütün yapı denetim kuruluşlarına uygulanacağından, eşitlik ilkesine
aykırılık oluşturmaz. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Şevket APALAK ve Zehra Ayla PERKTAŞ bu görüşe katılmamıştır. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 29.6.2001 günlü, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun'un 8.
maddesinin ikinci fıkrasına yönelik iptal istemi, 21.1.2010 günlü, E. 2008/94,
K. 2010/13 sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkraya ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN
DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 21.1.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VII- SONUÇ 29.6.2001 günlü, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun'un 8.
maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
Şevket APALAK ile Zehra Ayla PERKTAŞ'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 21.1.2010
gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ AZLIK OYU Anayasa'nın 2. maddesinde öngörülen hukuk devletinin alt
başlıklarında yasaların belirli, öngörülebilir olması yanında, adil bir
cezalandırma ilkesi de yer almaktadır. Belirlilik ilkesiyle, yasaların
duraksamasız uygulanması olanağı veren açıklık ve nesnellik yanında hukuk
güvenliği sağlayarak öngörülebilirlik ilkesiyle bütünleşen bir amaç
güdülmektedir. Adil cezalandırma ilkesinde ise temel yaklaşımlardan biri suç ve
ceza arasında adil bir dengenin kurulmasıdır. İtiraza konu yasal kural ise faaliyetin üç kez durdurulmasını yapı
denetim izninin iptaline neden görmektedir. Kural, faaliyet durdurma işlemleri
yönünden zaman sınırlaması yapmayarak belirsiz bir süreci kapsamına almakta,
uzun yıllara yayılan faaliyet durdurmaları değişen koşullar ve istikrarlı gelişimlere
karşın çalışma özgürlüğünü kaldıran bir yaptırıma bağlamaktadır. Geçici
durdurmaların yinelenmesine ilişkin zaman dilimi yönünden fıkrada tam bir
açıklık içermeyen kural bu durumuyla, farklı uygulamalara ve yorumlara neden
olacak, faaliyet durdurma işlemlerinin belirli bir süreç içinde
değerlendirilememesiyle etkinliğini yitiren uygulamalar belirsizliğin oluşumuna
etken olacaktır. Bu sonuç aynı zamanda hukuksal güvenliği de olumsuz
etkileyecektir. Kuralın, faaliyet durdurma işlemlerinin nitelik ve niceliğiyle
öngördüğü önlemin süresini hesaba katmaması da suç ve ceza arasında olması
gereken dengenin kalkmasına neden olacaktır. Konu somutlaştırıldığında ayrı
ayrı bir günden toplam üç güne veya birer yıldan üç yıla ulaşan faaliyet
durdurulması önlemlerinin, son ceza olan ve bu konuda çalışma yaşamıyla,
özgürlüğünü ortadan kaldıran izin belgesinin iptalinde aynı sonuca etken
oldukları anlaşılmaktadır. Bu durum haklılık ve nesnellik gereği suç ve ceza arasında
ölçülü bir denkliği esas alan cezalandırma ilkesine, dolayısıyla hukuk
devletine aykırılık oluşturacaktır. Ayrıca, çalışma özgürlüğünün bu şekilde
sınırlanmasının da sosyal amaçlar, güvenlik ve kararlılık yönünden zorunlu ve
ölçülü bir önlem olmadığı sonucuna aynı nedenlerle varılmaktadır. Açıklanan nedenlerle kuralın, Anayasa'nın 2. ve 48. maddelerine
aykırılığından ötürü iptali gerekeceği oyuyla karara karşıyım. Üye Şevket
  APALAK KARŞIOY GEREKÇESİ 29.06.2001 günlü, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun'un 8.
maddesinin ikinci fıkrasında; 'Faaliyeti üç defa durdurulan, yapı denetim
kuruluşunun denetim faaliyetine son verilir ve izin belgesi Bakanlıkça iptal
edilir.' denilmektedir. Anayasa'nın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti demokratik bir
hukuk devleti olup, buna göre Devletin tüm organlarının Anayasa ve hukukun
üstün kuralları ile bağlı olması görev ve yetkilerinin bu çerçevede konulan
yasalarla belirlenmesi, yürütme organına bırakılan yetkilerin açıkça gösterilmesi
gerekmektedir. Öte yandan 'hukuk devleti' ilkesi gereği yürütme organının
faaliyetlerinin 'belirlilik' dolayısıyla 'hukukî güvenlik ilkesi' sonucunda
'öngörülebilir olmasını' gerektirmektedir. Bu ilkeye göre yasanın
uygulanmasında takdirin kapsamı ve uygulama yöntemi bireyleri keyfi ve
öngöremeyecekleri müdahalelerden koruyacak düzeyde açıklıkla yazılmalıdır.
'Belirlilik' kişilerin hukuk güvenliğini korumakla birlikte idarede istikrarı
da sağlar. İtiraz konusu kuralın uygulanmasına esas teşkil eden, ancak itiraz
konusu olmayan 8. maddenin birinci fıkrasında sayılan tüm eylemler için aynı
nitelikte yaptırım (bir gün-bir yıl arasında faaliyetin durdurulması)
düzenlenmiş olup, alt ve üst sınır arasında idareye bırakılan takdir alanının
sınırsız ve ölçüsüz olması nedeniyle keyfiliğe neden olabileceği gibi,
kişilerinde hangi eylem sonucunda nasıl bir yaptırımla karşılaşacaklarını
öngöremeyecekleri gözetildiğinde; itiraza konu kuralda yapı denetim kuruluşlarının
faaliyetlerine son verilmesi ve izin belgesinin iptal edilmesine neden olan
eylem ve yaptırımın belirlilik ve öngörülebilirlik ilkesine uygun
düzenlenmediği açıktır. Netice olarak sebebi ve süresi konusunda herhangi bir belirleme
olmaksızın faaliyeti üç defa durdurulan yapı denetim kuruluşunun denetim
faaliyetine son verilmesi ve izin belgesinin iptal edilmesi konusunda Bakanlığa
keyfi ve takdiri uygulamalar yapabilecek şekilde geniş yetki veren, itiraza
konu kural, hukukî güvenlik ilkesine dolayısıyla hukuk devleti ilkesinin yer
aldığı Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdır. Açıklanan nedenle itiraza konu kuralın iptali gerektiği
düşüncesiyle çoğunluk kararına katılmıyorum. Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ