ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1995/48 Karar Sayısı : 1995/39 Karar Günü : 6.9.1995 R.G. Tarih-Sayı :16.12.1997-23202 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Çeşme Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul
Kanunu'nun, 24.6.1994 günlü, 4008 sayılı Yasa'nın 21. maddesiyle değiştirilen
360. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY Sanığın iş yerinde ödeme kaydedici cihaz kullanmadığı ve 3100
sayılı Yasa'nın, 24.6.1994 günlü, 4008 sayılı Yasa'nın 38. maddesiyle değişik
mükerrer 8. maddesinin birinci fıkrası yoluyla 213 sayılı Vergi Usul Yasası'nın
360. maddesine aykırı davranması nedeniyle açılan kamu davasında, Mahkeme,
maddenin ikinci fıkrasının iptali istemiyle başvuruda bulunmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 4.1.1961 günlü, 213Sayılı Vergi Usul Yasası'nın 24.6.1994 günlü,
4008 Sayılı Yasa'nın 21. maddesiyle değişik 360. maddesinin ikinci fıkrası
şöyledir : "Kaçakçılığa teşebbüs suçu nedeniyle hükmolunan hapis ceza­
sının paraya çevrilmesi halinde, para cezası tutarının hesabında, hapis
cezasının her bir günü için sanayi sektöründe çalışan 16 yaşından büyük işçiler
için belirlenen yürürlükteki asgari ücretin bir aylık brüt tutarının yarısı
esas alınır ve hükmolunan bu para cezası ertelenemez." B- Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralı şudur : "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce,
felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun
önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." C- İlgili Anayasa Kuralı İlgili Anayasa maddesi şöyledir : "MADDE 38.- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun
suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman
kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez. Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkûmiyetinin sonuçları konusunda
da yukarıdaki fıkra uygulanır. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla
konulur. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz. Hiç kimse kendisini veya kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan
bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorla­ namaz. Ceza sorumluluğu şahsîdir. Genel müsadere cezası verilemez. İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir
müeyyide uygulayamaz. Silahlı kuvvetlerin iç düzeni bakımından bu hükme kanunla
istisnalar getirilebilir. Vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye geri verilemez." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta Güngör
ÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim
KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Lütfi F.
TUNCEL'in katılmalarıyla 7.6.1995 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında;
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, iptali
istenilen yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve
öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Yasa'nın değişik 4.
maddesinde, kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezaların her günü için en çok
onbin lira hesabıyla para cezasına çevrilebilme esası getirilmekte ve genel olarak
suçlunun ve suçun işlenmesindeki özellikleri gözönünde bulundurulmaktadır. Vergi Usul Yasası'nın itiraz konusu 360. maddesinin ikinci
fıkrasında ise, vergi kaçakçılığına teşebbüsten dolayı hapis cezasına
hükmolunması ve bu cezanın paraya çevrilmesine karar verilmesi durumunda, bir
günlük hapis cezası karşılığı, sanayi sektöründe çalışan 16 yaşından büyük
işçiler için belirlenen yürürlükteki asgari ücretin bir aylık brüt tutarının
yarısı esas alınmakta, vergi kaçakçılığına teşebbüs gibi çok özel bir durum
düzenlenmekte ve vergi kaybının önlenmesine yönelikcaydırıcı ve etkin önlemler
getirilmektedir. Ayrıca, 360. maddenin ikinci fıkrasıyla getirilen asgari ücret
ölçüsüyle, ekonomik alanda yaşanan yıllık para değerindeki kaybın para
cezalarına olumsuz yönden yansıması önlenmekte ve böylece suç ve ceza arasında
bulunması gereken duyarlı denge sağlanmaktadır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında 2949
sayılı Yasa'nın 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların Anayasa'ya
aykırılığı konusunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak
zorunda değildir. İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de
Anayasa'ya aykırılık kararı verebilmektedir. Bu nedenle, itiraz konusu kuralla
yakın ilişkisi gözetilerek Anayasa'nın 38. maddesi yönündende ayrıca
incelenmiştir. 1- Anayasa'nın 38. Maddesi Yönünden İnceleme Anayasa'nın 38. maddesinde, suç ve cezaların yasallığı ve ceza
sorumluluğunun kişiselliği ilkesi benimsenmektedir. Suç ve cezalara ilişkin bu
ilkeler ceza hukukunun temel ilkeleriyle birlikte toplum ve bireyler yönünden
en önemli güvenceleri oluşturmaktadır. Bu çerçevede yasakoyucunun, değişen ve gelişen toplum yaşamından
kaynaklanan yeni gereksinimleri karşılamak amacıyla suç ve ceza alanında yeni
düzenlemeler getirmesi olağandır. Hangi eylemlerin suç sayılacağı ve o suç
sayılan eylemlere ne tür ve oranda ceza verileceğini saptama yasama organının
yetkisindedir. İtiraz konusu kural uyarınca, kaçakçılığa teşebbüs nedeniyle
hükmolunan hapis cezasının paraya çevrilmesi durumunda, para cezasının
hesabında, hapis cezasının her gününe karşılık sanayi sektöründe 16 yaşından
büyük işçiler için belirlenen yürürlükteki asgari ücretin bir aylık tutarının
yarısı esas alınacağından, suç işleyen kişi hakkında öngörülen ceza, suç
gününden öncebelirlenmiş olmaktadır. Kuralın cezaların yasallığı ilkesine ve Anayasa'nın 38. maddesine
aykırı bir yönü görülmemiştir. İtirazın reddi gerekir. 2- Anayasa'nın 10. Maddesi Yönünden İnceleme Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesiyle aynı
hukuksal durumda olan kişilerin aynı kurallara değişik hukuksal durumda
olanların ise değişik kurallara bağlı tutulması öngörülmektedir. Yasa önünde
eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmemektedir.
Yasaların uygulanmasındadil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî
inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmesi ve bu nedenlerle eşitsizliğe yol
açılması Anayasa katında geçerli görülmemektedir. Bu mutlak yasak, birbirinin
aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasınıve ayrıcalıklı kişi ve
toplulukların yaratılmasını engellemektedir. Kimi yurttaşların haklı bir nedene
dayanarak değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık
oluşturmamaktadır. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve değişik uygulamaları gerekli
kılabilmektedir. Özelliklere, ayrılıklara dayandığı için haklı olan nedenler,
ayrı düzenlemeyi aykırı değil, geçerli kılmaktadır. Aynı durumda olanlar için
ayrı düzenleme aykırılık oluşturmaktadır. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik,
eylemli değil, hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik
gerçekleşmiş olacaktır. Başka bir anlatımla, kişisel nitelikleri ve durumları
özdeş olanlar arasında, yasalara konulan kurallarla değişik uygulamalar
yapılamaz. Durumlardaki değişikliğin doğurduğu zorunluluklarla, kamu yararı ya
da başka haklı nedenlere dayanılarak yasalarla farklı uygulamalar getirilmesi
durumunda Anayasa'nıneşitlik ilkesinin çiğnendiği sonucu çıkarılamaz. Kısa süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaların para cezasına
çevrilmesi, çağdaş ceza hukukunun getirdiği insancıl bir anlayıştır. Bu kuralın
uygulanma koşul, sınır ve kapsamı, 647 sayılı Yasa'nın 4. maddesi ile Türk Ceza
Yasası'nın değişik 119. maddesinde belirlenmiştir. Gerek Türk Ceza Yasası'nda gerekse ceza kurallarını içeren öbür
yasalarda özgürlüğü bağlayıcı cezanın para cezasına çevrilebilme olanağını
ortadan kaldıran ve daha güç koşullara bağlayan ayrık kurallara da yer
verildiği görülmektedir. Zaman içinde toplumsal gereksinmeleri karşılamak kişi ve toplum
yararının zorunlu kıldığı düzenlemeleri yapmak, toplumdaki değişikliklere koşut
olarak alınan önlemleri güçlendirmek, geliştirmek, etkilerini daha çok artırmak
ya da tersine bunları hafifletmek ya da ortadan kaldırmak yasakoyucunun
yetkisindedir. 213 sayılı Vergi Usul Yasası'nın 360. maddesinin ikinci
fıkrasında, kaçakçılığa teşebbüs suçunun niteliği, kapsamı ve cezalandırmadaki
amaç gözetilerek, bu suç nedeniyle hükmolunan hapis cezasının paraya
çevrilmesinde 647 sayılı Yasa'da öngörülen farklı bir düzenleme yapılmıştır. Yasakoyucunun, kaçakçılığa teşebbüs suçunda verilen hapis
cezasının paraya çevrilmesinde daha ağır para cezasını öngörmesi ve erteleme
olanağını kaldırması cezanın caydırıcılık etkisini artırmak amacına yönelik
bulunmaktadır. Bu nedenle, itirazın reddi gerekir. Yekta Güngör ÖZDEN, Ahmet N. SEZER, Yalçın ACARGÜN ile Ali HÜNER
bu görüşlere katılmamışlardır. VI- SONUÇ 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun, 24.6.1994 günlü,
4008 sayılı Yasa'nın 21. maddesiyle değiştirilen 360. maddesinin ikinci
fıkrasının, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Yekta Güngör
ÖZDEN, Ahmet N. SEZER, Yalçın ACARGÜN ile Ali HÜNER'in karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 6.9.1995 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Yılmaz
  ALİEFENDİOĞLU Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Nurettin TURAN