ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/24 Karar Sayısı : 2003/35 Karar Günü : 16.4.2003 Resmi Gazete tarih/sayı: 21.05.2003/25114 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul 6. İdare
Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 12.12.2001 günlü, 4726
sayılı "2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun 56. maddesinin (b)
fıkrasının, Anayasa'nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerine, aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY Ambarlı Limanında kılavuzluk ve romörkaj hizmetleri vermekte olan
davacının, Ocak 2002 gayrisafi hasılatı üzerinden %6.5 oranında pay tahakkuku
ve tahsiline ilişkin işleme karşı açtığı davada, işlemin dayanağını oluşturan
4726 sayılı "2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun 56. maddesinin (b)
fıkrasının, Anayasa'ya aykırılık savını ciddî bulan mahkeme iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4726 sayılı 2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 56. maddesinin itiraz
konusu (b) fıkrası şöyledir : "b) Kılavuzluk ve romörkaj hizmetleri vermekte olan kamu ve
özel kurum ve kuruluşların bu hizmetlerinden elde ettikleri aylık gayrisafi
hâsılattan yüzde altıbuçuk (% 6.5) oranında pay alınır. Bu pay, en geç tahsil
edildiği ayı takip eden ay sonuna kadar ilgili saymanlığa yatırılır. Yatırılan
miktarın yarısı bütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilir. Diğer yarısı
Denizcilik Müsteşarlığının merkez ve taşra birimlerinin faaliyetlerinin
gerektirdiği personel hariç her türlü harcamalarında kullanılmak üzere, bu
Müsteşarlık bünyesindeki döner sermaye bütçesi hesabına aktarılır." B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerine
dayanılmış, 73. ve 162. maddeleri ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in
katılmalarıyla 16.4.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, "dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle" karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleriyle diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: 4726 sayılı 2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 56. maddesinin itiraz
konusu (b) fıkrasında, kılavuzluk ve romörkaj hizmeti vermekte olan kamu ve
özel kurum ve kuruluşların bu hizmetlerinden elde ettikleri aylık gayrisafi
hasılatın % 6.5'inin Hazine payı olarak alınması öngörülmüştür. Başvuru kararında, bütçe yasalarının görüşülme usul ve esaslarının
diğer yasalardan ayrı olarak Anayasa'da gösterildiği, bütçe yasalarına bütçeyle
ilgili hükümler dışında hiçbir hükmün konulamayacağı, bu nedenle, 2002 Malî
Yılı Bütçe Kanunu'nun 56. maddesinin (b) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. Anayasa'ya aykırılık iddiasında bulunan Mahkeme, başvuru kararında
itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerine
aykırılığını ileri sürmekte ise de, 2949 sayılı "Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun"un 29. maddesi uyarınca
Anayasa Mahkemesi ileri sürülen gerekçelerle bağlı olmadığından, Anayasa'nın
ilgili görülen 73. ve 162. maddeleri yönünden de inceleme yapılmıştır. Anayasa'nın 87. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev
ve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasa
tasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyla
diğer yasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında herhangi bir yasa ile
düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangi
bir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine ve
kaldırılmasına imkan bulunmamaktadır. Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerinin
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce görüşülmesi usul ve esasları ile yayımlanması
düzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddede
ayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülmesinde
ayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kurul'da üyelerin gider artırıcı veya
gelir azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesinde
de, Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri
gönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde,
bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar
Kurulu'na kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisi
verilmemiştir. Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenen
bu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren bir
işin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesi
veya kaldırılması mümkün bulunmamaktadır. Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, "Bütçe kanununa
bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz" denilmektedir.
Maddenin gerekçesinde de belirtildiği gibi, bütçe yasalarının öteki yasalardan
ayrı olmaları nedeniyle, bir yasa kuralı nasıl aynı nitelikte bir yasa
kuralıyla değiştirilebilirse bütçe yasalarının da aynı yöntemle hazırlanmış ve
kabul edilmiş bir bütçe yasası ile değiştirilmesi gerekir. Yasa konusu
olabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla "bütçe ile ilgili
hükümler" ifadesi de bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı
nitelikte düzenlemeler olarak değerlendirilmelidir. Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelir
sağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde "bütçeyle ilgili
hükümlerden" sayılmasına yetmez. Her yasada gidere neden olabilecek
değişik türde kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin,
yargı, savunma, eğitim, sağlık, tarım, ulaşım vb. kamu hizmeti alanlarına
ilişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bu
konulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarına
hükümler koymak yoluna gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin
yapılması ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, yasakoyucunun başka
amaçla ve bütçe yasalarından tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirilmesi
gereken yasama işlemleridir. 161. maddedeki "bütçeyle ilgili hüküm"
ibaresine dayanılarak, gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa
yerine bütçe yasası ile düzenlemek, Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür
yasalar bakımından uygulanamaz duruma düşürmektedir. Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçe
yasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe
yasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içinde
bütünleştirmektir. Anayasa'nın 73. maddesinde vergi, resim, harç ve benzeri malî
yükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veya kaldırılacağı
belirtilmiş olup, maddede geçen kanun sözcüğünün bütçe kanunları dışındaki
diğer kanunları ifade ettiği açıktır. 2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 56. maddesinin itiraz konusu (b)
fıkrasıyla öngörülen, kılavuzluk ve romörkaj hizmeti vermekte olan kamu ve özel
kurum ve kuruluşların bu hizmetlerinden elde ettikleri aylık gayrisafi
hasılatın % 6.5'inin Hazine payı olarak alınması şeklindeki malî nitelikli
yükümlülüğün de ancak olağan kanunlarla getirilmesi mümkündür. Bu itibarla, bütçeyle ilgisi bulunmaması nedeniyle, diğer
yasalarla düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasasıyla düzenlenmesi
Anayasa'nın 73., 87., 88., 89., 161. ve 162. maddelerine aykırılık
oluşturduğundan itiraz konusu kuralın iptali gerekir. VI- SONUÇ 12.12.2001 günlü, 4726 sayılı "2002 Malî Yılı Bütçe
Kanunu"nun 56. maddesinin (b) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, 16.4.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN