ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  : 2008/71 Karar Sayısı  : 2008/183 Karar Günü     : 25.12.2008 R.G. Tarih-Sayı :09.04.2009-27195 İPTAL DAVASINI AÇAN: Anamuhalefet
(Cumhuriyet Halk) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanvekilleri K. Kemal
ANADOL, Hakkı Suha OKAY ve Kemal KILIÇDAROĞLU İPTAL DAVASININ KONUSU : 4.6.2008 günlü, 5766
sayılı "Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunda ve Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun"un 18., 26. ve Geçici 3.
maddelerinin, Anayasa'nın 2., 11., 88. ve 95. maddelerine aykırılığı savıyla
iptalleri ve yürürlüklerinin durdurulması istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları 4.6.2008 günlü, 5766 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanunda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un
iptali istenilen 18., 26. ve Geçici 3. maddeleri şöyledir: " MADDE 18- 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanununun; a) 20 nci maddesinin madde başlığı ile (d) ve (e) bentleri
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. "Araçların tescil işlemleri ile yetki ve sorumluluk" "d) Tescil edilmiş araçların her çeşit satış ve devirleri,
satış ve devri yapılacak araçtan dolayı motorlu taşıtlar vergisi borcu
bulunmadığının tespit edilmesi halinde araç sahibi adına düzenlenmiş tescil
belgesi esas alınarak trafik tescil şube veya bürolarındaki ilgili memurlar
tarafından siciline işlenmek suretiyle yapılır. Trafik tescil şube veya
büroları tarafından yapılmayan her çeşit satış ve devirler geçersizdir. Satış üzerine trafik tescil şube veya bürolarında alıcı adına
tescil belgesi veya geçici tescil belgesi düzenlenir. Ayrıca, tescil edilmiş
araçların satış ve devir işlemlerine ilişkin bilgiler işlemin tamamlanmasını
müteakip en geç onbeş işgünü içinde ilgili vergi dairesi müdürlüklerine
bildirilir. 18/2/1963 tarihli ve 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununun
13 üncü maddesinde hüküm altına alınan isteme ve bildirme yükümlülüklerini,
sorumluluk hükümleri saklı kalmak kaydıyla, elektronik ortamda yaptırmaya ve bu
uygulamaya ilişkin usul ve esasları müştereken belirlemeye Gelir İdaresi
Başkanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü yetkilidir. Haciz, müsadere, zapt, buluntu, trafikten men gibi nedenlerle;
icra müdürlükleri, vergi dairesi müdürlükleri, milli emlak müdürlükleri ile
diğer yetkili kamu kurum ve kuruluşları tarafından satışı yapılan araçların
satış tutanağının bir örneği aracın kayıtlı olduğu trafik tescil şube veya
bürolarına üç işgünü içerisinde gönderilir. Aracı satın alanlar gerekli bilgi
ve belgeleri sağlayarak ilgili tescil kuruluşundan bir ay içerisinde adlarına
tescil belgesi almak zorundadırlar. Alıcıların tescil belgesi almak için
süresinde başvurmamaları halinde bu araçları alıcıları adına re'sen kayıt ve
tescil ettirmeye Emniyet Genel Müdürlüğü yetkilidir. Bu madde uyarınca trafik tescil şube veya büroları tarafından
yapılacak satış, devir ve tescil işlemlerine ilişkin usul ve esaslar
yönetmelikte belirlenir. e) Araç satın alıp, bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin
(1) numaralı alt bendi ile (d) bendinin dördüncü paragrafı hükümlerine
uymayanlara 115 YTL idari para cezası verilir." b) Ek 14 üncü maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde
eklenmiştir. "EK MADDE 15 - Emniyet Genel Müdürlüğü bütçesine trafik idari
para cezası karar tutanaklarının tebliği amacıyla konulan ödeneğin yetmemesi
halinde, münhasıran bu gider için kullanılmak üzere, bir önceki yıl trafik
idari para cezaları gelir gerçekleşmesinin yüzde 10'una kadar ödenek eklemeye
Maliye Bakanı yetkilidir." " MADDE 26- 2/11/2007 tarihli ve 5706 sayılı
İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Hakkında Kanunun; a) 12 nci maddesinin ikinci fıkrasına aşağıdaki (c) bendi eklenmiş
ve müteakip bentler buna göre teselsül ettirilmiştir. "c) Maliye Bakanlığı 2009 ve 2010 yılı bütçelerine bu amaçla
konulacak ödenek" b) 12 nci maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir. "(5) Ajansın taraf olduğu işlemler harç ve katılım payından,
bu işlemler nedeniyle düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden müstesnadır." c) Geçici 2 nci maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki geçici
madde eklenmiştir. GEÇİCİ MADDE 3- (1) 2008 yılında Maliye Bakanlığı bütçesinden
Ajansa 250.000.000 YTL'ye kadar ödenek aktarmaya Maliye Bakanı yetkilidir. Bu
ödeneğin 50.000.000 YTL'lik kısmı, Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının
Korunmasına Dair Sözleşme hükümleri gereğince, ülkemiz Dünya Kültürel Mirası listesinde
ve aday listede yer alan eserlerin Kültür ve Turizm Bakanlığınca belirlenen
öncelikler doğrultusunda korunması, bakım, onarım ve restorasyonu için
kullanılır." " GEÇİCİ MADDE 3- T.C. Devlet Demiryolları
İşletmesi Genel Müdürlüğünün yol bakım ve onarım giderleri karşılığı olarak
31/12/2007 tarihi itibarıyla Ulaştırma Bakanlığından olan ve bu Bakanlıkça
tespit edilen alacaklarına karşılık, bu Genel Müdürlüğün ve bağlı
ortaklıklarının 31/12/2007 tarihine (bu tarih dahil) kadar vadesi geldiği halde
maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla ödenmemiş ve Maliye Bakanlığına
bağlı vergi dairelerince takip ve tahsil edilen her türlü vergi, fon ve paylar
ile vergi cezaları, bunlara ilişkin gecikme zammı ve gecikme faizlerinden
oluşan borçlarının; merkezi yönetim bütçesinin gelir ve gider hesaplarıyla
ilişkilendirilmeksizin mahsup suretiyle terkin edilmesine, Ulaştırma Bakanının
teklifi üzerine Maliye Bakanı yetkilidir. Madde kapsamında mahsuba konu olacak
borçlara 31/12/2007 tarihinden sonra gecikme zammı hesaplanmaz." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 11., 88. ve 95. maddelerine
dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa
YILDIRIM, Cafer ŞAT, Ali GÜZEL, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK ve Serruh
KALELİ'nin katılımıyla 5.8.2008 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında;
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü
durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına, oybirliğiyle
karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: Dava dilekçesinde, iptali istenilen kuralların Bakanlar Kurulu
Tasarısında yer almadığı, yasa metnine Plan ve Bütçe Komisyonu'nda eklendiği,
bunun ise Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 35. maddesinin ikinci
fıkrasındaki komisyonların kanun teklif edemeyecekleri biçimindeki kurala
aykırı olduğu, bu kuralın sadece şekle yönelik bir içtüzük hükmü olmayıp,
dayanağı Anayasa'da olan ve uyulmadığında iptal nedeni olabilecek bir kural
olarak değerlendirilmesi gerektiği, bu nedenle İçtüzüğe uygun olarak
yasalaşmayan maddelerin İçtüzüğe uygunluğu emreden Anayasa'nın 88. ve 95.
maddelerine aykırı olduğu, bir yasa kuralının Anayasa'nın herhangi bir kuralına
aykırılığının tespitinin, o kuralın hukuk devleti, Anayasa'nın üstünlüğü ve
bağlayıcılığı ilkeleriyle çelişmesine yol açacağından Anayasa'nın 2. ve 11.
maddelerine de aykırı olacağı ileri sürülmüştür. İçtüzük hükümleri genellikle şekle ait kurallardır. Dolayısıyla
bir yasa tasarısının TBMM'de yasalaşma usulü ve sürecine ilişkin İçtüzük
kuralları gereğince yapılan işlemler yasanın şekil unsurunu oluşturmaktadır. Bu
nedenle, davacının başvuru dilekçesindeki iptal istemi, Yasa'nın yapılış
şekline yönelik olup iptali istenilen kuralların "şekil" yönünden
denetimini gerektirmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarında da belirtildiği
gibi şekil bakımından denetim, mevzuatın Anayasa ve İçtüzükte öngörülmüş
bulunan usul ve şekil kurallarına uygun biçimde yapılıp yapılmadığı
hususlarının denetimidir. Zira, herhangi bir hukuk kuralı ancak Anayasa'nın
öngördüğü ya da Anayasa'ya uygun hukuk kurallarının müsaade ettiği usullere
göre konulabilir. Biçim kuralları, bir tasarı ya da teklifin kanunlaşmasına
kadar geçirdiği tüm evrelerde uyulması gereken usul ve şekil kurallarının
bütününü ifade eder. Anayasa'nın 148. maddesinin ikinci fıkrası, " Kanunların
şekil bakımından denetlenmesi, son oylamanın, öngörülen çoğunlukla yapılıp
yapılmadığı; ... hususları ile sınırlıdır. Şekil bakımından denetleme,
Cumhurbaşkanınca veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin beşte biri
tarafından istenebilir. Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren on gün geçtikten
sonra, şekil bozukluğuna dayalı iptal davası açılamaz; def'i yoluyla da ileri
sürülemez ." hükmünü içermektedir. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 20. ve 22. maddeleriyle de bu
düzenlemeye koşut kurallar getirilmiştir. Buna göre kanunların Anayasa'ya
aykırılığı ile ilgili olarak şekil bakımından iptal davasını sadece
Cumhurbaşkanı ve TBMM üyelerinin beşte biri açabilir. Dolayısıyla iktidar ya da
ana muhalefet partisi Meclis gruplarının şekil yönünden iptal davası açma
yetkileri yoktur. Dava, TBMM üyelerinin beşte biri tarafından açılması gerekirken
Ana muhalefet Partisi (Cumhuriyet Halk Partisi) TBMM Grubu adına Grup
Başkanvekilleri tarafından açılmıştır. Öte yandan, dava açma süresi kanunun Resmî Gazete'de
yayımlanmasından itibaren on gündür. Dava, 4.6.2008 günlü, 5766 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun'un Resmî Gazete'de yayımlandığı 6.6.2008
tarihinden itibaren 10 gün geçtikten sonra 15.7.2008 günü açılmış
bulunmaktadır. Bu nedenle, davanın yetkisizlik ve süre aşımı nedeniyle reddi
gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR bu görüşe katılmamıştır. V- SONUÇ 4.6.2008
günlü, 5766 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunda ve Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un; 1- 18.
maddesinin, 2-  26. maddesinin, 3- Geçici 3. maddesinin, şekil yönünden iptali
istemiyle açılan davanın, yetkisizlik ve süre aşımı nedeniyle REDDİNE, Serdar
ÖZGÜLDÜR'ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 25.12.2008 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY
GEREKÇESİ 1- Dosyada bir örneği bulunan TBMM Başkanlığı'nın 28.4.2008 günlü
yazısı ile, Bakanlar Kurulu'nun 21.1.2008 tarihli kararı uyarınca TBMM
Başkanlığı'na sunulan "Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunda ve
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Tasarısı" metni
içerisinde yer almayan, sekiz ayrı kanunun değişik maddelerinde değişiklik
yapan (tasarı metninde yer almayan 9 madde ve 10 geçici madde ihdas edilmiş)
Plan ve Bütçe Komisyonu Raporu, bu uygulamanın TBMM İçtüzüğü'ne aykırılığı
gerekçesi ile anılan Komisyona iade edilmiş; ancak, Komisyon Başkanlığı'nca bu
yazıya bir işlem yapılmayarak, bir takım gerekçelerle Rapor yeniden TBMM
Başkanlığı'na gönderilmiş ve yasalaşarak 4.6.2008 tarih ve 5766 sayılı Kanun
halini almıştır. TBMM Başkanlığı'nın anılan yazısında şu kanunlarda yapılması
öngörülen değişikliklerin kanun tasarısı metninde bulunmadığına işaret
edilmiştir: - 3.7.2005
tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu - 4.1.1961
tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu - 22.2.2005
tarihli ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu - 13.10.1983
tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu - 6.6.2002
tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu - 1.1.2006
tarihli ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu - 19.10.2005
tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu -  24.5.2007 tarihli ve 5667 sayılı Bankacılık İşlemleri
Yapma ve Mevduat Kabul Etme İzni Kaldırılan Türkiye İmar Bankası Türk Anonim
Şirketince Devlet İç Borçlanma Senedi Satışı Adı Altında Toplanan Tutarların
Ödenmesi Hakkında Kanun - 13.7.1956
tarihli ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu - 2.11.2007 tarihli ve 5706 sayılı İstanbul 2010 Avrupa Kültür
Başkenti Hakkında Kanun. 2- Anamuhalefet Partisi TBMM Grubunca 4.6.2008 günlü, 5766 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun'un 18., 26. ve Geçici 3. maddelerinin iptali istemiyle
açılan davada, sayın çoğunlukça davanın yetkisizlik ve süre aşımı nedeniyle reddine
karar verilmiştir. Çoğunluk gerekçesi, Anayasa'nın 148. maddesinin şekil bakımından
denetleme (dava açma) imkânının salt Cumhurbaşkanı'na veya TBMM üyelerinin
beşte birine tanındığı, keza aynı maddeye göre dava açmaya yetkili olanların bu
davalarını kanunun yayımlandığı tarihten itibaren on gün içinde açmaları
gerektiği; oysa davanın hem yetkili olmayan Anamuhalefet Partisi TBMM 
Grubunca açıldığı, hem de Anayasa'da öngörülen on günlük süre geçirildikten
sonra davanın ikame edildiği olgusuna dayanmaktadır. 3- Anayasa'nın 88. maddesinde "Kanun teklif etmeye Bakanlar
Kurulu ve milletvekilleri yetkilidir. Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde
görüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir." denilmektedir. Yine Anayasa'nın 148. maddesinde "Kanunların şekil bakımından
denetlenmesi, son oylamanın , öngörülen çoğunlukla yapılıp
yapılmadığı... hususları ile sınırlıdır..." hükmü yer almaktadır. Anayasa'nın 88. maddesinin birinci fıkrasındaki hâl istisna, TBMM
İçtüzüğü'ne aykırı tüm durumlarda -son oylama çoğunluğunun aranması hariç- bir
yasanın şekil nedeniyle Anayasa'ya aykırı olduğunu öne sürmek mümkün değildir.
Nitekim 148. maddenin gerekçesinde de açıkça "... Getirilen ikinci bir
yenilik, son oylamadan önce yapılan şekil bozukluklarının iptale neden
olamayacağıdır. Son oylama genel kurul tarafından yapılır. Daha önce vücut
bulan şekil bozukluklarını genel kurulun bildiği veya bilmesi gerektiği
varsayılır... Genel Kurulun oylama yapıp kanunu kabul etmesi, şekil bozukluğunu
o kanunu kabul etmemek için yeterli neden saymadığı yolunda bir irade
tecellisidir. En büyük organ Genel Kuruldur. Onun iradesi hilafına bir sonuç
çıkarmak hukukun ana esaslarına aykırı düşer. Bu nedenle son oylamadan önceki
şekil bozuklukları, iptal sebebi sayılmamıştır." denilmektedir. Ne var ki,
bu saptamanın Anayasa'nın 88. maddesi yönünden geçerliliği olamayacağı da
açıktır. Çünkü, anılan maddede bir şekil şartı düzenlenmemiş, doğrudan
kanunların teklifi ve görüşülmesi ile ilgili bir anayasal ilke öngörülmüştür.
Buna göre, kanun teklif etmeye yalnız Bakanlar Kurulu ve milletvekilleri
yetkilidir. Bu açık hükmün doğal açılımı da, TBMM komisyonlarında ve Genel
Kurul'da yalnız bu iki kaynaktan gelen kanun tasarı ve tekliflerinin
görüşülebileceği ve yasalaştırmanın ancak bu yolla mümkün olabileceğidir. Diğer
bir deyişle, davanın somutunda olduğu gibi, Bakanlar Kurulu'nca sunulan kanun
tasarısında yer almayan ve yukarıda teker teker sayılan yasa değişikliklerinin
ilgili Komisyonca tasarı metnine eklenmesi ve bu metnin esas alınarak TBMM
Genel Kurulu'nda görüşme yapılarak yasalaştırma işleminde bulunulması salt bir
İçtüzük ihlâli olmayıp, Anayasa'nın 88. maddesinin birinci fıkrasının doğrudan
ihlâli sonucunu doğurmaktadır. Anayasa'nın 148. maddesinde öngörülen şekil denetimi, Anayasa'nın
88. maddesinin birinci fıkrası hükmüne uyularak süregelen yasalaştırma
faaliyetleri bakımından  anlamlı olup; 88. maddenin birinci fıkrasının
ihlâli sonucu bir yasalaştırma sözkonusu ise artık 148. maddede belirtilen
sözkonusu şekil sakatlığından sözedebilmeye imkân yoktur. Bu halde, doğrudan
88. maddenin birinci fıkrasının ihlâli nedeniyle, yapılacak anayasal denetim
"şekil bakımından" değil "esas bakımından" sözkonusu olacaktır. 4- Anayasa'nın 88. maddesinin ikinci fıkrasındaki "Kanun
tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinden görüşülme usul ve
esasları İçtüzükle düzenlenir." hükmünün de, bu açıklama çerçevesinden
yorumlanması ve bu düzenlemenin aynı maddenin birinci fıkrasındaki anayasal
hüküm doğrultusunda anlaşılması ve hüküm ifade etmesi gerekir. Yani, birinci
fıkraya aykırı bir durum sözkonusu ise artık ortada doğrudan bir Anayasa ihlâli
sözkonusu olacak ve Anayasa'nın bu hükmünün bir tekrarından ibaret olan TBMM
İçtüzüğü'nün 35. maddesinin ihlâli nedeniyle, Anayasa'nın 148. maddesinde
belirtilen (ve son oylamaya ilişkin olmadığından kanunun iptalini
gerektirmeyen) bir şekil sakatlığından  ve şekil denetiminden değil; 88.
maddenin birinci fıkrasının ihlâli sonucu esası ilgilendiren bir sakatlıktan ve
esas denetiminden sözedilebilecektir. Bunun doğal sonucu olarak da, esasa
ilişkin olan bu konunun anayasal denetimi esas bakımından yapılacak ve
Anayasa'nın 150.  ve 151. maddeleri uyarınca bu konudaki iptal davası
anamuhalefet partisi Meclis grubunca, Kanunun Resmî Gazete'de 
yayımlanmasından başlayarak altmış gün  içinde açılabilecektir. Davanın somutunda da bu belirlemeye uygun davranıldığı ve
Anayasa'nın 88. maddesinin  birinci fıkrasının açık ihlâli karşısında,
anamuhalefet partisi  TBMM grubunca altmış günlük süre geçirilmeden iptal
davası ikame edildiği görüldüğünden; davada yetkisizlik ve süre aşımı sözkonusu
değildir. 5- Açıklanan nedenlerle, iptali istenen hükümler Anayasa'nın 2. ve
88. maddelerine açıkça aykırı düştüğünden iptallerine karar verilmesi
gerekirken, sayın çoğunlukça yetkisizlik ve  süre aşımı nedeniyle davanın
reddine dair  verilen karara katılamıyorum. Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR