ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/125 Karar Sayısı : 2005/74 Karar Günü : 10.11.2005 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 07.02.2006 - 26073 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay Onuncu Daire İTİRAZIN KONUSU : 24.12.2003 günlü, 5027
sayılı 2004 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 29. maddesinin (b) fıkrasının,
Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Davacının, T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü
Taşınmaz İhale Yönetmeliği ile T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel
Müdürlüğü Ana Statüsünü değiştiren Yüksek Planlama Kurulu kararının iptali
istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Danıştay Onuncu Dairesi iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 5027 sayılı 2004 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 29. maddesinin itiraz
konusu (b) fıkrası şöyledir: “b) T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü
mülkiyetindeki işletmecilik fazlası taşınmazların satılarak veya devredilerek
bedellerinin yeni demiryolu inşaatı ve mevcut demiryollarının bakım ve onarımı
ile iyileştirilmesinde kullanılması kaydıyla, taşınmazların satış veya devrine
T.C. Devlet Demiryolları Yönetim Kurulu yetkilidir.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 87., 88., 161.
ve 162. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Cafer ŞAT, A.Necmi ÖZLER, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün katılımlarıyla 10.11.2005 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, bütçe yasalarının görüşülme usul ve esaslarının
diğer yasalardan ayrı olarak Anayasa'da gösterildiği, bütçe yasalarına bütçeyle
ilgili olmayan hiçbir hüküm konulamayacağı, bu nedenle 2004 Malî Yılı Bütçe
Kanunu'nun 29. maddesinin (b) fıkrasının iptal edilmesi gerektiği ileri
sürülmüştür. 2004 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 29. maddesinin (b) fıkrasında,
satış veya devir bedellerinin yeni demiryolu inşaatı ve mevcut demiryollarının
bakım ve onarımı ile iyileştirilmesinde kullanılması kaydıyla T.C. Devlet
Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü mülkiyetindeki işletmecilik fazlası
taşınmazların satışı ve devri konularında T.C. Devlet Demiryolları Yönetim
Kurulunun yetkili olduğu öngörülmektedir. Anayasa'nın 87. maddesinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev
ve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasa
tasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyla
diğer yasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında, herhangi bir yasa ile
düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangi
bir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine ve
kaldırılmasına olanak yoktur. Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerinin
Büyük Millet Meclisi'nce görüşülmesi usul ve esasları ile yayımlanması
düzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddede
ayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülmesinde
ayrı bir yöntem kabul edilmiş, genel kurulda üyelerin gider artırıcı veya gelir
azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesinde de,
Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri
gönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde,
bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar
Kurulu'na Kanun Hükmünde Kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisi
verilmemiştir. Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenen
bu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren bir
işin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesi
veya kaldırılması olanaklı değildir. Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, “Bütçe kanununa, bütçe
ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz” denilmekte, gerekçesinde
de, bütçe kanunlarına bütçe dışı hüküm konulmaması, mevcut kanunların
hükümlerini açıkça veya dolaylı değiştiren veya kaldıran hükümler getirilmemesi
ilkelerine Anayasal kuvvet ve hüküm tanındığı belirtilmektedir. Bu nedenle, bir
yasa kuralı nasıl aynı nitelikte bir yasa kuralıyla değiştirilebilirse bütçe
yasalarının da aynı yöntemle hazırlanmış ve kabul edilmiş bir bütçe yasası ile
değiştirilmesi gerekir. Yasa konusu olabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla
“bütçe ile ilgili hükümler” ifadesi de bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasını
kolaylaştırıcı nitelikte düzenlemeler olarak değerlendirilmelidir. Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelir
sağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde “bütçe ile ilgili
hükümlerden” sayılmasına yetmez. Her yasada gidere neden olabilecek değişik
türde kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin, yargı,
savunma, eğitim, sağlık, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmeti alanlarına
ilişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bu
konulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarına hükümler
koymak yoluna gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin yapılması
ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, yasa koyucunun başka amaçla ve
bütçe yasalarından tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirilmesi gereken
yasama işlemleridir. 161. maddedeki “bütçe ile ilgili hüküm” ibaresine
dayanılarak, gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçe
yasası ile düzenlemek, Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalar
bakımından uygulanamaz duruma düşürür. Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçe
yasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe
yasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içinde
bütünleştirmektir. Bir kamu iktisadi teşebbüsü olan T.C. Devlet Demiryolları
İşletmesi Genel Müdürlüğü, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname hükümlerine tâbi bulunmaktadır. Anılan Kanun Hükmünde
Kararnamenin 9. maddesinde, “Teşebbüs Yönetim Kurulunun görev ve yetkileri”
düzenlenmektedir. 2004 Malî Yılı Bütçe Kanununda ise T.C. Devlet Demiryolları
Yönetim Kurulu'na işletmecilik fazlası taşınmazları belirli amaçlar
doğrultusunda satma veya devretme yetkisi verilmekte olup bütçeyle ilgisi
bulunmayan ve diğer yasalarla düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasasıyla
düzenlenmesi, Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerine aykırıdır. İtiraz
konusu kuralın iptali gerekir. VI- SONUÇ 24.12.2003 günlü, 5027 sayılı “2004 Malî Yılı Bütçe Kanunu”nun 29.
maddesinin (b) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 10.11.2005
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Cafer
  ŞAT Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT