ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2018/96 Karar Sayısı : 2023/222 Karar Tarihi : 27/12/2023 R.G.Tarih-Sayı :
17/4/2024-32520 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 126
milletvekili İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 28. İş Mahkemesi (E.2022/123) İPTAL DAVASININ VE İTİRAZIN KONUSU: 1/2/2018 tarihli ve 7079 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında
Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek
Kabul Edilmesine Dair Kanun’un; A. 4. maddesiyle
10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler
Hakkında Kanun’un 7. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (7) numaralı bentte
yer alan “ …mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı… ”
ibaresinin, B. 6. maddesiyle
11/1/1954 tarihli ve 6219 sayılı Türkiye Vakıflar Bankası Türk Anonim Ortaklığı
Kanunu’nun 6. maddesine eklenen ikinci fıkranın birinci cümlesinin, C. 13. maddesiyle
15/5/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle
Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun’a eklenen geçici 25.
maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinin “ …Orman ve Su İşleri
Bakanlığının teklifi üzerine sınırları Bakanlar Kurulunca belirlenen alanlar,… ”
bölümünün, Ç. 17. maddesiyle
14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4. maddesinin (B)
fıkrasına eklenen yedinci paragrafın; 1. Birinci
cümlesinde yer alan “… yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanıncaya
kadar …” ibaresinin, 2. İkinci cümlesinin, D. 18. maddesiyle
657 sayılı Kanun’a eklenen geçici 43. maddenin altıncı fıkrasının, E. 32. maddesiyle
6/1/1982 tarihli ve 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 8. maddesinin (2) numaralı
fıkrasının son cümlesinin yürürlükten kaldırılmasının, F. 41. maddesiyle
4/2/1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargıtay Kanunu’nun 15. maddesinin birinci
fıkrasının (2) numaralı bendinin (a) alt bendi ile 29. maddesinin birinci
fıkrasının son cümlesinin yürürlükten kaldırılmasının, G. 50. maddesiyle
7/11/1985 tarih ve 3238 sayılı Savunma Sanayii Müsteşarlığının Kurulması ve 11
Temmuz 1939 Tarih ve 3670 Sayılı Milli Piyango Teşkiline Dair Kanunun İki
Maddesi ile 25 Ekim 1984 Tarih ve 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun Bir
Maddesinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un değiştirilen 5. maddesinin, Ğ. 52. maddesiyle
3238 sayılı Kanun’un 7. maddesinin; 1. Birinci
fıkrasındaki değiştirilen “ Cumhurbaşkanına… ” ibaresinin, 2. Değiştirilen
ikinci fıkrasının, H. 53. maddesiyle 3238
sayılı Kanun’un 8. maddesine dördüncü fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen
fıkranın ikinci cümlesinin, I. 68. maddesiyle
4/4/2001 tarihli ve 4634 sayılı Şeker Kanunu’na eklenen geçici 10. maddenin
beşinci fıkrasının dördüncü cümlesinin, İ. 78. maddesiyle
4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62. maddesinin birinci
fıkrasının değiştirilen (e) bendinin (2) numaralı alt bendinin dördüncü
cümlesinin “ …hastane bilgi yönetim sistemi hizmetleri ve çağrı merkezi
hizmetlerine ilişkin alımlar… ” bölümünün, J. 83. maddesiyle
29/7/2002 tarihli ve 4769 sayılı Ceza İnfaz Kurumları ve Tutukevleri Personeli
Eğitim Merkezi Kanunu’nun 15. maddesine eklenen üçüncü fıkrada yer alan “ …ve
iki katı… ” ibaresinin, K. 84. maddesiyle 16/4/2003
tarihli ve 4848 sayılı Kültür ve Turizm Bakanlığı Teşkilât ve Görevleri
Hakkında Kanun’a eklenen geçici 9. maddenin, L. 91. maddesiyle
4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 209. maddesinin; 1. Başlığındaki
değiştirilen “ …anlatılması… ” ibaresinin, 2. (1) numaralı
fıkrasındaki değiştirilen “ …anlatılır. ” ibaresinin, 3. (2) numaralı
fıkrasındaki değiştirilen “ …anlatılmasına… ” ibaresinin, M. 93. maddesiyle
5271 sayılı Kanun’un 282. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) bendindeki
değiştirilen “ …anlatılır. ” ibaresinin, N. 94. maddesiyle
5271 sayılı Kanun’un 299. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci
cümlesindeki değiştirilen “ …uygun görmesi halinde duruşma yoluyla yapabilir. ”
ibaresinin, O. 95. maddesiyle
13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı
Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (2) numaralı fıkrasına eklenen (g) bendinin, Ö. 97. maddesiyle
5275 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. maddenin, P. 103. maddesiyle
10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu’nun 7. maddesine
eklenen (13) numaralı fıkranın, R. 105. maddesiyle
18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’na
eklenen ek 2. maddenin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin, S. 106. maddesiyle
6356 sayılı Kanun’a eklenen geçici 7. maddenin, Ş. 109. maddesiyle
9/5/2013 tarihli ve 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu’nun 21. maddesine
eklenen (7) numaralı fıkranın, T. 110. maddesiyle
6475 sayılı Kanun’un 27. maddesinin değiştirilen (2) numaralı fıkrasının, U. 116. maddesiyle
8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname’ye eklenen ek 1. maddenin birinci cümlesinin “ …diğer
kanunların sözleşmeli personel çalıştırılmasına ilişkin hükümlerine tabi
olmaksızın… ” bölümünün, Ü. 117. maddesiyle
27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 Sayılı
Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 2802 Sayılı Hakimler ve Savcılar
Kanunu, 2914 Sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu, 5434 Sayılı T.C. Emekli
Sandığı Kanunu ile Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik
Yapılması, Devlet Memurları ve Diğer Kamu Görevlilerine Memuriyet Taban Aylığı
ve Kıdem Aylığı ile Ek Tazminat Ödenmesi Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’ye
eklenen ek 21. maddenin, V. 118. maddesiyle
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen; 1. Geçici 23.
maddenin; a. Birinci
fıkrasının (a) bendinde yer alan “ …(4), (5), (6), (7) ve (8)… ” ibareleri
ile (b), (c) ve (ç) bentlerinin, b. Beşinci
fıkrasının ikinci cümlesinin, c. Altıncı
fıkrasının, 2. Geçici 24.
maddenin, a. Birinci
fıkrasının; i. (a) bendinde
yer alan “ …(4), (5), (6), (7) ve (8)… ” ibarelerinin ii. (b), (c) ve
(ç) bentlerinin, iii. Dördüncü
cümlesinin, b. Dördüncü
fıkrasının, Anayasa’nın Başlangıç’ı ile 2., 5., 7., 10., 12., 13.,
17., 36., 38., 49., 51., 52., 53., 54., 55., 60., 90., 104., 105., 128., 129.,
137., 138., 140. ve 169. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve
yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talebidir. I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ A. İptali İstenen Kanun Hükümleri Kanun’un iptali talep edilen kuralların da yer aldığı; 1. 4. maddesiyle
6136 sayılı Kanun’un 7. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (7) numaralı bent
şöyledir: “ 7. Yapılan soruşturma sonucu veya kesinleşmiş
yargı kararı üzerine görevine son verilenler ile terör örgütlerine veya Milli
Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna
karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı
yahut bunlarla irtibatı olanlar hariç olmak üzere, en az bir dönem köy veya
mahalle muhtarlığı ya da belediye başkanlığı yapmış bulunanlar, ” 2. 6. maddesiyle
6219 sayılı Kanun’un 6. maddesine eklenen ikinci fıkra şöyledir: “ (Ek fıkra: 20/11/2017-KHK-696/6 md.; Aynen
kabul: 1/2/2018-7079/6 md.) Banka hisselerinden, diğer mülhak vakıflara ait
olanları hariç olmak üzere, Vakıflar Genel Müdürlüğünün idare ve temsil ettiği
(A) ve (B) grubu hisselerin tamamı Banka tarafından üç ayrı firmaya yaptırılan
değerleme çalışmasının sonuç bölümlerinde belirtilen değerlerin ortalaması
gözönünde bulundurularak Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen beher hisse
değeri üzerinden hesaplanacak bedel karşılığında Hazineye devredilir ve bedeli
belirlenen hisselerin tamamı Bakanlar Kurulu kararının yürürlüğe girdiği tarihi
takip eden bir hafta içinde Hazine Müsteşarlığı adına Banka pay defterine
kaydedilir. Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen devir bedeli karşılığında
eşit tutarda beş farklı vadeli kira sertifikası, devir tarihi valörlü olmak
üzere, bütçenin gelir ve gider hesaplarıyla ilişkilendirilmeksizin 28/3/2002
tarihli ve 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi
Hakkında Kanun kapsamında hisse sahibi vakıfları temsil eden Vakıflar Genel
Müdürlüğüne ihraç edilir. İhraç edilen kira sertifikalarından ilki iki ay
vadeli, geri kalan dört kira sertifikası ise ilk kira sertifikasının itfa
tarihini izleyen sırasıyla bir yıl, iki yıl, üç yıl ve dört yıl vadeli olarak
ihraç edilir. ” 3. 13. maddesiyle
7269 sayılı Kanun’a eklenen geçici 25. maddenin birinci fıkrası şöyledir: “ Bursa İli Gemlik İlçesinin deprem tehlikesi
altında bulunması ve İlçe sakinlerinin hâlihazırdaki yerleşim yerlerinden
nakledilmesinin zorunlu bulunması sebebiyle, orman olarak muhafazasında bilim
ve fen bakımından hiçbir yarar görülmeyen ve tarım alanına da dönüştürülmesi
mümkün olmayan yerlerden, Orman ve Su İşleri Bakanlığının teklifi üzerine
sınırları Bakanlar Kurulunca belirlenen alanlar , Orman Genel Müdürlüğünce
orman sınırları dışına çıkarılarak tapuda Hazine adına resen tescil edilir. Bu
alanlar Çevre ve Şehircilik Bakanlığının tasarrufuna geçer. Bu alanlarda
21/6/1987 tarihli ve 3402 sayılı Kadastro Kanununun 22 nci maddesinin
kadastrosu yapılmış olan yerlerin ikinci defa kadastroya tabi tutulamayacağına
ilişkin hükmü uygulanmaz. Bu alanların tespiti amacıyla Orman Genel
Müdürlüğünce yeteri kadar orman kadastro komisyonu görevlendirilir. Bu tespit
sırasında ilan süresi bir hafta, itiraz süresi ise bir ay olarak uygulanır. Bu
fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlar Kurulunca belirlenir. ” 4. 17. maddesiyle
657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (B) fıkrasına eklenen paragraflar şöyledir: “ (Ek paragraf: 20/11/2017 -KHK-696/17 md.; Aynen
kabul: 1/2/2018-7079/17 md.) Bir yıldan az süreli veya mevsimlik hizmet
olduğuna Devlet Personel Başkanlığı ve Maliye Bakanlığının görüşleri üzerine
Bakanlar Kurulunca karar verilen görevlerde ve belirtilen ücret ve adet
sınırları içinde sözleşme ile çalıştırılanlar da bu fıkra kapsamında istihdam
edilebilir. (Ek paragraf: 20/11/2017-KHK-696/17 md.; Aynen
kabul: 1/2/2018-7079/17 md.) Özelleştirme uygulamaları sebebiyle iş
akitleri kamu veya özel sektör işverenince feshedilen ve 24/11/1994 tarihli ve
4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun kapsamında diğer kamu
kurum ve kuruluşlarına nakil hakkı bulunmayan personel de bu fıkra kapsamında yaşlılık
veya malullük aylığı almaya hak kazanıncaya kadar istihdam edilebilir. Bu
kapsamda istihdam edileceklerin sayısı, öğrenim durumlarına göre çalışma
şartları ve bunlara ödenecek ücretler ile diğer hususlar Devlet Personel
Başkanlığı ve Maliye Bakanlığının görüşleri üzerine Bakanlar Kurulunca
belirlenir. ” 5. 18. maddesiyle
657 sayılı Kanun’a eklenen geçici 43. maddenin altıncı fıkrası şöyledir: “ 4 üncü maddenin mülga (C) fıkrasının ikinci
paragrafı kapsamında yer alanlardan sözleşmeli personel pozisyonlarına
atananların istihdam süreleri hiçbir şekilde sosyal güvenlik kurumlarından
yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazandıkları tarihi geçemez. ” 6. 32. maddesiyle
2575 sayılı Kanunu’nun 8. maddesinin (2) numaralı fıkrasının yürürlükten
kaldırılan son cümlesi şöyledir: “ Danıştay üyesi seçilebilmek için hâkimlik ve
savcılık mesleğinde on yedi yıl çalışmış olmak şarttır. ” 7. 41. maddesiyle
2797 sayılı Kanun’un yürürlükten kaldırılan 15. maddesinin birinci fıkrasının
(2) numaralı bendinin (a) alt bendi ve 29. maddesinin birinci fıkrasının son
cümlesi şöyledir: “ Madde 15 – Hukuk ve Ceza Genel
Kurullarının görevleri şunlardır: … 2. a) (Ek: 26/9/2004-5235/51 md.) Aynı veya
farklı yer bölge adliye mahkemelerinin kesin olarak verdikleri kararlar
bakımından hukuk daireleri arasında veya ceza daireleri arasında uyuşmazlık
bulunursa, …”, “ MADDE 29 - … Yargıtay üyesi seçilebilmek
için hâkimlik ve savcılık mesleğinde onyedi yıl çalışmış olmak şarttır. … ” 8. 50. maddesiyle
3238 sayılı Kanun’un değiştirilen 5. maddesi şöyledir; “Savunma Sanayii İcra Komitesi: MADDE 5- Savunma Sanayii İcra Komitesi Cumhurbaşkanının
başkanlığında; Başbakan, Genelkurmay Başkanı, İçişleri ve Milli Savunma
Bakanlarından meydana gelir. Cumhurbaşkanının katılmadığı toplantılarda
Başbakan Cumhurbaşkanına vekaleten Komiteye başkanlık eder. Komite Cumhurbaşkanının daveti üzerine toplanır.
Komitenin sekretarya hizmetlerini Müsteşarlık yürütür. Komite toplantılarının
gündemi Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. ” 9. 52. maddesiyle
3238 sayılı Kanun’un değişiklik yapılan 7. maddesi şöyledir; “ Savunma Sanayii Müsteşarlığı: MADDE 7 - Cumhurbaşkanına bağlı ve tüzel kişiliği haiz Savunma
Sanayii Müsteşarlığı kurulmuştur. Müsteşarlık personeli Cumhurbaşkanı
onayı ile atanır. Cumhurbaşkanı bu yetkisini Müsteşara devredebilir. ” 10 . 53. maddesiyle
3238 sayılı Kanun’un 8. maddesine dördüncü fıkrasından sonra gelmek üzere
eklenen fıkra şöyledir; “ Özel bilgi ve ihtisas gerektiren işlerde,
ücretleri Fondan karşılanmak üzere proje veya sözleşme süresince sözleşmeli
personel istihdam edilebilir. İstihdam edilecek personele ödenecek ücret üst
sınırı Savunma Sanayii İcra Komitesince belirlenir. Bu kapsamda istihdam
edilen personel, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi
kapsamında sigortalı sayılır. ” 11. 68. maddesiyle
4634 sayılı Kanun’a eklenen geçici 10. maddenin beşinci fıkrası şöyledir; “ Bu maddede belirtilen kadrolara atanmış
sayılanların kapatılan Şeker Kurumunda geçen hizmet süreleri, öğrenim durumu
itibarıyla yükselebilecekleri dereceyi aşmamak şartıyla her yıl için bir kademe
ilerlemesi ve her üç yıl için bir derece yükselmesi verilmek suretiyle
kazanılmış hak aylık derece ve kademelerinin tespitinde değerlendirilir. Söz
konusu personele, iş mevzuatına göre herhangi bir tazminat ve yıllık izin ücreti
ödenmez. Bu personelin önceden kıdem tazminatı ödenmiş süreleri hariç kıdem
tazminatına hak kazanacak şekilde geçmiş olan hizmet süreleri 8/6/1949 tarihli
ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre
emekli ikramiyelerinin hesabında dikkate alınır. Ayrıca, bu personele bu
maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ilave tediye veya ikramiye ödenmiş
olması halinde ödenen tutarların bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki
çalışılmayan günlere tekabül eden kısmı geri alınır. ” 12. 78. maddesiyle
4734 sayılı Kanun’un birinci fıkrasının değiştirilen (e) bendi şöyledir; “ e)
(Değişik: 20/11/2017-KHK-696/83 md. Aynen kabul: 1/2/2018-7079/78 md.) 1) 5018 sayılı Kanuna ekli (I), (II), (III) ve (IV)
sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri (MİT Müsteşarlığı hariç) ile bunlara
bağlı döner sermayeli kuruluşlar, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli
(I) sayılı listede yer alan idarelerin merkez ve taşra teşkilatları, il özel
idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli
idare birlikleri, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası il
özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketler; merkezi
yönetim, sosyal güvenlik kurumu, fon, kefalet sandığı, yatırım izleme ve
koordinasyon başkanlığı, gençlik hizmetleri ve spor il müdürlüğü, mahalli idare
ve şirket bütçelerinden veya döner sermaye bütçelerinden, anılan liste
kapsamındaki diğer idareler için ise kendi bütçelerinden personel
çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı veya niteliği itibarıyla bu sonucu
doğuracak şekilde alım yapamaz ve buna imkân sağlayan diğer mevzuat hükümleri
uygulanmaz. 2) Bu bendin uygulanmasında personel çalıştırılmasına
dayalı hizmet alımı; bu Kanun ve diğer mevzuattaki hükümler uyarınca ihale
konusu işte çalıştırılacak personel sayısının ihale dokümanında belirlendiği,
bu personelin çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı, yaklaşık
maliyetinin en az %70’lik kısmının asgari işçilik maliyeti ile varsa ayni yemek
ve yol giderleri dahil işçilik giderinden oluştuğu ve niteliği gereği
süreklilik arz eden işlere ilişkin hizmet alımlarını ifade eder. Mahalli idare
veya şirketlerinin bütçelerinden yapılan, yıl boyunca devam eden, niteliği
gereği süreklilik arz eden ve haftalık çalışma saatlerinin tamamının idare için
kullanıldığı park ve bahçe bakım ve onarımı ile çöp toplama, cadde, sokak,
meydan ve benzerlerinin temizlik işlerine ilişkin alımlar personel
çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak kabul edilir. Hizmet alım
sözleşmesi kapsamında niteliği birbirinden farklı hizmet türlerinin bulunması
halinde personel çalıştırılmasına dayalı olup olmama yönünden yapılacak
değerlendirme her hizmet türü için ayrı ayrı yapılır. Danışmanlık hizmetleri, hastane
bilgi yönetim sistemi hizmetleri ve çağrı merkezi hizmetlerine ilişkin alımlar personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak kabul edilmez. 3) Kurum, hizmet alımının personel çalıştırılmasına
dayalı olup olmadığı ya da niteliği itibarıyla bu sonucu doğurup doğurmadığı
hususunda (2) numaralı alt bentte sayılan kriterleri ayrı ayrı ya da birlikte
dikkate almak suretiyle usul ve esaslar belirlemeye yetkilidir. ” 13. 83. maddesiyle
4769 sayılı Kanun’a 15. maddesine eklenen üçüncü fıkra şöyledir; “ (Ek:20/11/2017-KHK-696/88 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/83
md.) Ataması yapıldıktan sonra sağlık nedeniyle görevini yapmaya devam
edemeyecekler hariç olmak üzere herhangi bir sebeple mecburi hizmet yükümlülüğü
dolmadan görevinden çekilenler ile göreviyle ilişiği kesilenler, kendileri için
yapılmış bütün giderleri görev yapmadıkları süre ile orantılı ve iki katı olarak ödemek zorundadırlar. ” 14. 84. maddesiyle
4848 sayılı Kanun’a eklenen geçici 9. madde şöyledir; “ GEÇİCİ MADDE 9- Bakanlık, bu Kanunun 12 nci
maddesinin birinci fıkrasının (s) bendi kapsamında yapılacak yapım işlerine
yönelik ihaleleri, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl
içinde, yılı yatırım programında yer alma ve ödeneği bulunma şartı aranmaksızın
4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 21 inci maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendinin tabi olduğu usule göre Yüksek Planlama Kurulunca alınan
karar uyarınca yapmaya veya yaptırmaya yetkilidir. ” 15. 91. maddesiyle
5271 sayılı Kanun’un başlığıyla birlikte değiştirilen 209. maddesi şöyledir; “ Duruşmada anlatılması zorunlu belge ve
tutanaklar Madde 209 – (1) Naip veya istinabe yoluyla sorgusu
yapılan sanığa ait sorgu tutanakları, naip veya istinabe yoluyla dinlenen
tanığın ifade tutanakları ile muayene ve keşif tutanakları gibi delil olarak
kullanılacak belgeler ve diğer yazılar, adlî sicil özetleri ve sanığın kişisel
ve ekonomik durumuna ilişkin bilgilerin yer aldığı belgeler, duruşmada anlatılır . (2) Sanığa veya mağdura ait kişisel verilerin yer aldığı
belgelerin, açıkça istemeleri halinde, kapalı oturumda anlatılmasına mahkemece karar verilebilir. ” 16. 93. maddesiyle
5271 sayılı Kanun’un 282. maddesinin (1) numaralı fıkrasının değişiklik yapılan
(d) bendi şöyledir; “ d) (Ek: 20/7/2017-7035/17 md.) Bölge
adliye mahkemesi duruşma hazırlığı aşamasında toplanan delil ve belgeler,
yapılmışsa keşif ve bilirkişi açıklamalarına ilişkin tutanak ve raporlar anlatılır. ” 17. 94. maddesiyle
5271 sayılı Kanun’un 299. maddesinin değişiklik yapılan (1) numaralı fıkrası
şöyledir; “ (1) On yıl veya daha fazla hapis cezasına
ilişkin hükümlerde, Yargıtay, incelemelerini uygun görmesi halinde duruşma
yoluyla yapabilir. Duruşma gününden sanığa, katılana, müdafi ve vekile
haber verilir. Sanık, duruşmada hazır bulunabileceği gibi, kendisini bir müdafi
ile de temsil ettirebilir. ” 18. 95. maddesiyle
5275 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (2) numaralı fıkrasına eklenen (g) bendi
şöyledir; “ Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma Madde 43- … (2) Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezasını
gerektiren eylemler şunlardır: … g) (Ek: 20/11/2017-KHK-696/101 md.; Aynen kabul:
1/2/2018-7079/95 md.) Ceza infaz kurumu idaresince verilen kıyafetleri
giymemek veya verilen kıyafetlere kasten zarar vermek. … ” 19. 97. maddesiyle
5275 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. madde şöyledir; “ EK MADDE 1- (Ek: 20/11/2017-KHK-696/103
md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/97 md.) (1) 3713 sayılı Kanun kapsamına giren suçlar
nedeniyle tutuklu veya hükümlü bulunanlar, duruşmaya sevk nedeniyle ceza infaz
kurumu dışına çıkarılmaları durumunda, ceza infaz kurumu idaresince verilen
giysileri giymek zorundadır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 309 ila 312 nci
maddelerinde düzenlenen suçlardan tutuklu ve hükümlü olanlar badem kurusu; bu
maddede belirtilen diğer suçlardan tutuklu ve hükümlü olanlar ise gri renginde
göğüs ve pantolon bölümü bitişik (tulum) giysiler giyer. Ancak kadın tutuklu ve
hükümlülerin giysileri bitişik şekilde (tulum) olmayabilir. Bu madde hükümleri
çocuklar ile hamile kadınlar hakkında uygulanmaz. Kadın tutuklu ve hükümlülerin
giysileri ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer hususlar yönetmelikle
belirlenir. (2) Bu maddede öngörülen yönetmelik bir ay içinde
yürürlüğe konulur. Bu madde hükümleri söz konusu yönetmeliğin yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren uygulanır. ” 20. 103.
maddesiyle 6191 sayılı Kanun’un 7. maddesine eklenen (13) numaralı fıkra
şöyledir; “ (13) (Ek: 20/11/2017-KHK-696/110
md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/103 md.) Resmi sağlık kurumları tarafından
düzenlenen sağlık kurulu raporu üzerine verilen hastalık izinleri, kanser,
verem ve akıl hastalıkları gibi uzun süreli tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa
yakalananların kullandığı hastalık izinleri ve hastalıkları sebebiyle resmi
yataklı tedavi kurumlarında yatarak tedavi görülen tedavi süreleri ile terörle
mücadele veya hudut birliklerindeki görevleri nedeniyle yaralanan personel
hariç olmak üzere, bir takvim yılı içinde kullandığı hastalık izin süreleri
toplamı onbeş günü aşan sözleşmeli er adayları ile sözleşmeli erbaş ve erlere,
aşan günlere isabet eden aylık ücretleri yüzde on eksik ödenir. ” 21. 105.
maddesiyle 6356 sayılı Kanun’a eklenen ek 2. madde şöyledir; “ EK MADDE 2- (Ek: 20/11/2017-KHK-696/112 md.; Aynen
kabul: 1/2/2018-7079/105 md.) (1) Hükümet, kamu işveren sendikaları ile işçi
sendikaları konfederasyonları arasında; a) 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi
ve Kontrol Kanununa ekli (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan
kamu idareleri ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan
fonlar ve kefalet sandıkları, özel kanunlarla kurulan diğer kamu kurum ve
kuruluşları, hizmetlerini genel bütçenin transfer tertiplerinden yardım alarak
yürüten kamu kurum ve kuruluşlarında, b) Kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları
(iştirakler hariç), birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin %50’sinden fazlası
kamu kurum ve kuruluşlarına ait olan her türlü işletme ve şirketler, 24/11/1994
tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun çerçevesinde
özelleştirme kapsamında veya programında bulunanlardan sermayesinin %50’sinden
fazlası kamuya ait kuruluşlarda, c) İl özel idareleri, belediyeler ve bunların üyesi
olduğu mahalli idare birlikleri, belediyelerin bağlı kuruluşları, müessese ve
işletmeleri ile bunların birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin %50’sinden
fazlasına sahip oldukları şirketlerde, çalıştırılan işçilerin mali ve sosyal haklarını
belirlemek üzere kamu toplu iş sözleşmeleri çerçeve anlaşma protokolü
imzalanabilir. Bu protokol hükümleri geçerlilik süresi içinde bu madde
kapsamındaki idareler ile taraf konfederasyona üye olan sendikalar için
bağlayıcıdır. ” 22. 106.
maddesiyle 6356 sayılı Kanun’a eklenen geçici 7. madde şöyledir; “ GEÇİCİ MADDE 7- (Ek:
20/11/2017-KHK-696/113 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/106 md.) (1) 5018 sayılı Kanuna ekli (I), (II), (III) ve
(IV) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri ile bunlara bağlı döner
sermayeli kuruluşlar, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (I) sayılı
listede yer alan idareler ile birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından
fazlası il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketler,
anılan Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü ve geçici 24 üncü maddeleri
uyarınca sürekli işçi kadrolarına, geçici işçi pozisyonlarına veya işçi
statüsüne geçirilen işçilerinden; geçişten önce işçinin çalıştığı alt işveren
işyerinin girdiği işkolu mevcut işyerinin girdiği işkolu ile aynı olanları o
işkolundaki mevcut işyerinden, farklı olanları ise geçişten önce işçinin
çalıştığı alt işveren işyerinin girdiği işkolunda yeni tescil edilecek
işyerlerinden Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir. (2) Birinci fıkra kapsamındaki işyerlerinin her
biri bu Kanunun uygulanması bakımından bağımsız bir işyeri sayılır. (3) Birinci fıkra kapsamında yeni tescil edilen
işyerlerinden bildirilen işçiler, bu madde kapsamındaki idarelerde geçiş
işleminden önce alt işveren işçileri için Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara
bağlanan ve en son sona erecek olan toplu iş sözleşmesinin sona ermesiyle
birlikte 4 üncü maddeye uygun şekilde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilir. (4) Bu maddenin uygulanmasında bu Kanunun bu
maddeye aykırı diğer hükümleri uygulanmaz. ” 23. 109.
maddesiyle 6475 sayılı Kanun’un 21. maddesine eklenen (7) numaralı fıkra
şöyledir; “ (7) (Ek:
20/11/2017-KHK-696/117 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/109 md.) Kamu kurum
ve kuruluşlarına personel alınmasına dair ilgili mevzuat hükümleri PTT ve
iştirakleri tarafından istihdam edilecek personel hakkında uygulanmaz. ” 24. 110.
maddesiyle 6475 sayılı Kanun’un 27. maddesinin değiştirilen (2) numaralı
fıkrası şöyledir; “ (2) Sözleşmeli personelin unvan ve sayıları Genel
Kurul kararıyla belirlenir. Personelin işe alınması, atanması,
görevlendirilmesi ile eğitim, terfi, görevde yükselme, unvan değişikliği,
disiplin, izin, görevden alma, sözleşmenin yenilenip yenilenmemesi veya sona erdirilmesine
ilişkin hususlar Genel Kurul kararı ile yürürlüğe konulan yönetmelik ile
düzenlenir. ” 25. 116.
maddesiyle 233 sayılı KHK’ya eklenen ek 1. madde şöyledir; “ EK MADDE 1- Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu,
özel bilgi ve ihtisas gerektiren işlerde diğer kanunların sözleşmeli
personel çalıştırılmasına ilişkin hükümlerine tabi olmaksızın ilgili yıl
genel yatırım ve finansman kararnamesinde belirlenen usul ve esaslar
çerçevesinde proje süresi ile sınırlı olmak üzere sözleşmeli personel istihdam
edebilir. Bu kapsamda istihdam edilen personel, 31/5/2006 tarihli ve 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin
birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılır. ” 26. 117.
maddesiyle 375 sayılı KHK’ya eklenen ek 21. madde şöyledir; “ Ek Madde 21- (Ek:
20/11/2017-KHK-696/126 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/117 md.) Kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilen işçilere
22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 21 inci maddesi uyarınca yapılan
ödemeler, rücu edilmez. ” 27. 118. maddesiyle
375 sayılı KHK’ya eklenen geçici 23. ve geçici 24. maddelerin ilgili kısımları
şöyledir; “ GEÇİCİ MADDE 23- (Ek: 20/11/2017-KHK-696/127
md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/118 md.)5018 sayılı Kanuna ekli (I), (II),
(III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri (MİT Müsteşarlığı
hariç) ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, bu Kanuna ekli (I) sayılı
listede yer alan idarelerin merkez ve taşra teşkilatlarında; ödemeleri merkezi
yönetim, sosyal güvenlik kurumu, fon, kefalet sandığı, yatırım izleme ve
koordinasyon başkanlığı, gençlik hizmetleri ve spor il müdürlüğü bütçelerinden
veya döner sermaye bütçelerinden, anılan liste kapsamındaki diğer idareler için
ise kendi bütçelerinden karşılanan 4734 sayılı Kanun ve diğer mevzuattaki
hükümler uyarınca personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri
kapsamında yükleniciler tarafından 4/12/2017 tarihi itibarıyla çalıştırılmakta
olanlar; a) 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin (A) bendinin
(1), (4), (5), (6), (7) ve (8) numaralı alt bentlerinde belirtilen
şartları taşımak, b) Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik,
yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanmamış olmak, c) Bu kapsamda çalıştırılmalarına ilişkin olarak
açtıkları davalardan ve/veya icra takiplerinden feragat edeceğine dair yazılı
beyanda bulunmak, ç) En son çalıştığı idare ile daha önce kamu kurum ve
kuruluşlarında alt işveren işçisi olarak çalıştığı iş sözleşmelerinden dolayı
bu madde ile tanınan haklar karşılığında herhangi bir hak ve alacak talebinde
bulunmayacağını ve bu haklarından feragat ettiğine dair yazılı bir sulh
sözleşmesi yapmayı kabul ettiğini yazılı olarak beyan etmek, kaydıyla, bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren
on gün içinde idaresinin hizmet alım sözleşmesinin yapıldığı birimine, sürekli
işçi kadrolarında istihdam edilmek üzere yazılı olarak başvurabilirler.
Başvuranların şartları taşıyıp taşımadıklarının tespiti, bu tespite itirazların
karara bağlanması, şartları taşıyanların idarelerince belirlenen usul ve
esaslara göre yapılacak yazılı ve/veya sözlü ya da uygulamalı sınava alınması,
sınav sonuçlarına itirazların karara bağlanması ve sınavda başarılı olanların
kadroya geçirilmesine ilişkin süreç bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren doksan gün içinde idarelerince sonuçlandırılır. Sınavlarda başarılı
olanlar, varsa bu fıkranın (c) bendinde öngörülen davalardan feragat
ettiklerini tevsik eden belgeyi ve/veya icra takibine konu alacaktan feragat
ettiğine dair icra müdürlüğünden alınacak belgeyi ibraz etmek, bu fıkranın (ç)
bendinde öngörülen sulh sözleşmesini ibraz etmek ve öngörülen şartları taşımaya
devam etmek kaydıyla, sınav sonuçlarının kesinleşmesini müteakip, her bir
sözleşme itibarıyla, yüklenicinin hakedişlerinin ödendiği bütçe, teşkilat ve
birim/yerleşim yeri adına vize edilmiş sayılan sürekli işçi kadrolarına
idarelerince topluca geçirilir. Bu fıkra kapsamında feragat edilen davalara
veya takiplere ilişkin yargılama ve takip giderleri davacı veya takip eden
üzerinde bırakılır ve taraflar lehine vekalet ücretine hükmolunmaz,
hükmedilenler tahsil edilmez ve bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihe kadar
tahsil edilenler ise iade edilmez. Bu fıkra kapsamında yapılacak sulh
sözleşmelerinden damga vergisi alınmaz. Birinci fıkrada yer alan 4/12/2017 tarihi itibarıyla
çalışıyor olmak şartının tespitinde, Sosyal Güvenlik Kurumuna verilmiş olan
sigortalı işe giriş bildirgeleri, işten ayrılış bildirgesi ve aylık prim ve
hizmet belgeleri esas alınır. Ancak söz konusu tarihe ilişkin olarak anılan
Kuruma yasal süresi dışında verilen belgelere dayanılarak bu madde hükmünden
yararlanılamaz. 4/12/2017 tarihi itibarıyla çalıştırılmakta olduğu idarelerince
tespit edilenlerden, hakkında bu tarihten sonra işten ayrılış bildirgesi
verilenler bu madde hükümlerinden yararlanabilir. Birinci fıkradaki personel çalıştırılmasına dayalı hizmet
alım sözleşmeleri kapsamında bulunmakla birlikte 4/12/2017 tarihinde doğum veya
sağlık kurulu raporuyla belgelendirilen sağlık sorunları nedenleriyle iş
sözleşmeleri askıda olanlar veya anılan tarih itibarıyla askerde bulunanlar
hakkında da bu madde hükümleri uygulanır. Birinci fıkrada belirtilen süreler,
askerlik veya askı süresinin sona erdiği tarihten itibaren başlar. Sürekli işçi
kadrolarına geçirilme süreci, birinci fıkra kapsamında olmakla birlikte bu
sürecin tamamında veya herhangi bir aşamasında askerde bulunanlar için askerlik
süresinin sona erdiği tarihten itibaren başlar veya kaldığı yerden devam eder. Sürekli işçi kadrolarına geçirileceklerin kadroları,
başka bir işleme gerek kalmaksızın geçiş işleminin yapıldığı tarih itibarıyla
sürekli işçi unvanı ile ihdas edilmiş sayılır. İhdas edilen kadrolar ilgili
idarelerce adedi, bütçe ve teşkilatı ile birimi/yerleşim yeri belirtilmek
suretiyle geçiş işlemlerinin yapıldığı tarihten itibaren iki ay içinde Devlet
Personel Başkanlığı ve Maliye Bakanlığına bildirilir. Sözleşmeleri askıya
alınanlar ile askerde bulunanların kadroları hariç olmak üzere bu şekilde ihdas
edilen sürekli işçi kadroları, herhangi bir sebeple boşalması halinde hiçbir
işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır. Sürekli işçi kadrolarına geçirilenler, birinci fıkrada
öngörülen şartları taşıdıkları sürece ve çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde
geçiş işlemi yapılmadan önceki ihale sözleşmesi kapsamındaki hizmetleri
yürütmek üzere istihdam edilebilir. Bunların istihdam süreleri hiçbir
şekilde sosyal güvenlik kurumlarından emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı
almaya hak kazandıkları tarihi geçemez. Özel güvenlik görevlilerinden bu
madde kapsamında geçiş işlemleri yapılanlar, 5188 sayılı Kanun hükümlerine de
tabi olmaya devam eder. Sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden, geçiş işlemi
yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin
ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde
geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından
karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine
kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali
ve sosyal haklardan fazla olamaz. Sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden;
geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından kadroya geçirildiği tarihte
yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile
geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu
iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu madde kapsamındaki idarelerde alt işveren
işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi
en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi
sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde
kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek
Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş
sözleşmesine göre belirlenir. Bu madde kapsamındaki idarelerde; 6356 sayılı
Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan
Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabilir, ancak geçişi yapılan
işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren
işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi
en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki
başvurusunda bulunulabilir. …. Diğer kanunların bu maddeye aykırı hükümleri
uygulanmaz.”, “GEÇİCİ MADDE 24- (Ek:
20/11/2017-KHK-696/127 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/118 md.) İl özel
idareleri ve belediyeler ile bağlı kuruluşlarında ve bunların üyesi olduğu
mahalli idare birliklerinde, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından
fazlası il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketlerde
4734 sayılı Kanun ve diğer mevzuat hükümleri uyarınca personel çalıştırılmasına
dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında yükleniciler tarafından 4/12/2017
tarihi itibarıyla çalıştırılmakta olanlar; a) 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin (A) bendinin
(1), (4), (5), (6), (7) ve (8) numaralı alt bentlerinde belirtilen
şartları taşımak, b) Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik,
yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanmamış olmak, c) Bu kapsamda çalıştırılmalarına ilişkin olarak
açtıkları davalardan ve/veya icra takiplerinden feragat edeceğine dair yazılı
beyanda bulunmak, ç) En son çalıştığı idare veya şirket ile daha önce kamu
kurum ve kuruluşlarında alt işveren işçisi olarak çalıştığı iş sözleşmelerinden
dolayı bu madde ile tanınan haklar karşılığında herhangi bir hak ve alacak
talebinde bulunmayacağını ve bu haklarından feragat ettiğine dair yazılı bir
sulh sözleşmesi yapmayı kabul ettiğini yazılı olarak beyan etmek, kaydıyla bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren
on gün içinde hizmet alım sözleşmesini yapan idareye veya şirkete, ek 20 nci
madde kapsamındaki şirketlerinde işçi statüsünde çalıştırılmak üzere yazılı
olarak başvurabilirler. Başvuranların şartları taşıyıp taşımadıklarının
tespiti, bu tespite itirazların karara bağlanması, şartları taşıyanların
belirlenen usul ve esaslara göre yapılacak yazılı ve/veya sözlü ya da
uygulamalı sınava alınması, sınav sonuçlarına itirazların karara bağlanması ve
sınavda başarılı olanların işçi statüsüne geçirilmesine ilişkin süreç bu
maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren doksan gün içinde sonuçlandırılır.
Sınavlarda başarılı olanlar, varsa bu fıkranın (c) bendinde öngörülen
davalardan feragat ettiklerini tevsik eden belgeyi ve/veya icra takibine konu
alacaktan feragat ettiğine dair icra müdürlüğünden alınacak belgeyi ibraz
etmek, bu fıkranın (ç) bendinde öngörülen sulh sözleşmesini ibraz etmek ve aynı
fıkrada öngörülen şartları taşımaya devam etmek kaydıyla, sınav sonuçlarının
kesinleşmesini müteakip, ek 20 nci madde kapsamındaki şirketlerinde işçi
statüsünde topluca işe başlatılır. Bunların istihdam süreleri hiçbir şekilde
sosyal güvenlik kurumlarından emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya
hak kazandıkları tarihi geçemez. Bu fıkra kapsamında feragat edilen
davalara veya takiplere ilişkin yargılama ve takip giderleri davacı veya takip
eden üzerinde bırakılır ve taraflar lehine vekalet ücretine hükmolunmaz,
hükmedilenler tahsil edilmez ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar
tahsil edilenler ise iade edilmez. Bu fıkra kapsamında yapılacak sulh
sözleşmelerinden damga vergisi alınmaz. Geçici 23 üncü maddenin ikinci, üçüncü, yedinci,
sekizinci, dokuzuncu, onuncu, onikinci ve onaltıncı fıkraları hükümleri bu
madde kapsamında yer alanlar hakkında da kıyasen uygulanır. Özel güvenlik görevlilerinden bu madde kapsamında geçiş
işlemleri yapılanlar, 5188 sayılı Kanun hükümlerine de tabi olmaya devam eder. Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden, geçiş işlemi
yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin
ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde
geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından
karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine
kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer
mali ve sosyal haklardan fazla olamaz. Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden;
geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından işçi statüsüne geçirildiği
tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu
işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam
ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu madde kapsamındaki
şirketlerde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından
karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden
önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal
hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini
kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona
erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir. Bu madde kapsamındaki
şirketlerde; 6356 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut
işyerleri bakımından anılan Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda
bulunulabilir, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen
işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem
Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş
sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabilir. … Diğer kanunların bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz. ” B. İlgili Görülen Kanun Hükmü 657 sayılı Kanun’un 48. maddesi şöyledir; “ Madde 48 – (Değişik: 12/5/1982 - 2670/14 md.) Devlet memurluğuna alınacaklarda aşağıdaki genel ve özel
şartlar aranır. A) Genel şartlar: 1. Türk Vatandaşı olmak, 2. Bu Kanunun 40 ncı maddesindeki yaş şartlarını taşımak, 3. Bu Kanunun 41 nci maddesindeki öğrenim şartlarını
taşımak, 4. Kamu haklarından mahrum bulunmamak, 5. (Değişik: 23/1/2008- 5728/317 md.) Türk Ceza Kanununun
53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan
dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa
bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin
işleyişine karşı suçlar, (…) zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık,
dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat
karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı
değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak. 6. Askerlik durumu itibariyle; a) Askerlikle ilgisi bulunmamak, b) Askerlik çağına gelmemiş bulunmak, c) Askerlik çağına gelmiş ise muvazzaf askerlik hizmetini
yapmış yahut ertelenmiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olmak, 7. 53 üncü madde hükümleri saklı kalmak kaydı ile
görevini devamlı yapmasına engel olabilecek (…) akıl hastalığı (…) bulunmamak. 8. (Ek: 3/10/2016 – KHK-676/74 md.; Aynen kabul:
1/2/2018-7070/60 md.) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve
E.:2018/73; K.:2019/65 sayılı Kararı ile) B) Özel şartlar: 1. Hizmet göreceği sınıf için 36 ve 41 nci maddelerde
belirtilen öğretim ve eğitim kurumlarının birinden diploma almış olmak, 2. Kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan
şartları taşımak. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman
Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, M. Emin KUZ,
Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki
HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 17/5/2018 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma talebinin ise esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. BİRLEŞTİRME KARARI 2. 375 sayılı KHK’ya 7079 sayılı
Kanun’un 118. maddesiyle eklenen geçici 23. maddenin beşinci fıkrasının ikinci
cümlesinde yer alan “ …yaşlılık… ” ibaresinin iptaline karar verilmesi
talebiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin E.2022/123 sayılı davanın,
aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2018/96 sayılı dava ile
BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas incelemenin E.2018/96 sayılı
dosya üzerinden yürütülmesine 26/10/2022 tarihinde OYBİRLİGİYLE karar
verilmiştir. IV. ESASIN İNCELENMESİ 3. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör
Cem GÜNDOĞDU tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu ve
ilgili görülen kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları
ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A. Olağanüstü Hâl
Düzenlemelerinin Yargısal Denetimi 4. Anayasa’nın 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’la
değiştirilmeden önceki 148. maddesinin birinci fıkrasının üçüncü cümlesinde “…olağanüstü
hallerde, sıkıyönetim ve savaş hallerinde çıkarılan kanun hükmünde
kararnamelerin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla,
Anayasa Mahkemesinde dava açılamaz ” hükmüne yer verilerek olağanüstü dönem
kanun hükmünde kararnameleri (KHK) Anayasa Mahkemesinin yargısal denetiminin
dışında bırakılmıştır. Anayasa Mahkemesi 2/11/2016 tarihli ve E.2016/171,
K.2016/164 sayılı kararında olağanüstü hâl KHK’larının Anayasa Mahkemesi
tarafından denetlenebilmesi için bu yöndeki bir anayasal yetkinin açıkça
tanınması gerektiğini ifade ederek Anayasa’nın 148. maddesinin lafzı, Anayasa
koyucunun amacı ve ilgili yasama belgeleri gözönünde bulundurulduğunda
olağanüstü hâl KHK’larının herhangi bir ad altında yargısal denetiminin mümkün
olmadığına karar vermiştir. 5. Bununla birlikte olağanüstü hâl KHK’larının Türkiye
Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından onaylanarak kanunlaşması hâlinde bu
kanun hükümlerinin Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde dava açılmasının
önünde bir engel bulunmamaktadır. İptal davasına konu edilen 7079 sayılı Kanun, olağanüstü hâl kapsamında
çıkarılan 696 sayılı Olağanüstü Hal (OHAL) KHK’sının TBMM tarafından
onaylanması sonucunda yürürlüğe girmiştir. Bu itibarla dava konusu kurallar
diğer kanun hükümleri gibi Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi olmakla
birlikte bu denetim yapılırken söz konusu kuralların olağanüstü hâle yönelik
düzenlemeler içermesi nedeniyle öncelikle inceleme yönteminin belirlenmesi
gerekir. 6. Anayasa, temel hak ve özgürlüklerin korunmasına
ilişkin olarak olağan ve olağanüstü dönemler için iki ayrı hukuki rejim
öngörmektedir. Olağan dönemde temel hak ve özgürlüklerin sınırlanması rejimi
Anayasa’nın 13. maddesinde düzenlenmişken olağanüstü dönemde temel hak ve
özgürlüklerin sınırlandırılması ya da kullanılmasının durdurulması rejimi
Anayasa’nın 15. maddesinde düzenlenmiştir. 7. Anayasa’nın 13. maddesine göre “ Temel hak ve
hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili
maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir.
Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve
lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. ” 8. Anayasa’nın 15. maddesine göre ise “Savaş,
seferberlik veya olağanüstü hallerde, milletlerarası hukuktan doğan
yükümlülükler ihlâl edilmemek kaydıyla, durumun gerektirdiği ölçüde temel hak
ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar
için Anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir./ Birinci
fıkrada belirlenen durumlarda da, savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana
gelen ölümler dışında, kişinin yaşama hakkına, maddî ve manevî varlığının
bütünlüğüne dokunulamaz; kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya
zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez;
suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz.” 9. Olağan dönemde temel hak ve özgürlüklerin
sınırlandırılmasına ilişkin ölçütler Anayasa’nın 13. maddesinde yer alırken savaş , seferberlik ve olağanüstü hâller de hak ve özgürlüklerin
sınırlandırılması hatta kullanılmasının durdurulması özel olarak Anayasa’nın
15. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre savaş, seferberlik veya olağanüstü
hâllerde temel hak ve özgürlüklerin kullanılmasının kısmen veya tamamen
durdurulması ve bunlar için Anayasa’nın diğer maddelerinde öngörülen
güvencelere aykırı tedbirler alınması mümkündür. Ancak Anayasa’nın 15.
maddesiyle bu hususta tanınan yetki de sınırsız değildir. Anayasa’nın diğer
maddelerinde öngörülen güvencelere aykırı tedbirlerin milletlerarası hukuktan
doğan yükümlülükleri ihlal etmemesi ve durumun gerektirdiği ölçüde olması
gerekmektedir. Ayrıca bu durumlarda dahi kişinin yaşam hakkına, maddi ve manevi
varlığının bütünlüğüne dokunulması, din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini
açıklamaya zorlanması ve bunlardan dolayı suçlanması yasaklanmış; suç ve
cezaların geriye yürümemesi ilkesi ile masumiyet karinesinin bu hâllerde de
geçerli olduğu kabul edilmiştir. 10. Olağanüstü hâl yönetim usullerine başvurulmasındaki
temel amaç, bu yönetim rejiminin uygulanmasına neden olan tehdit veya
tehlikelerin bertaraf edilmesini sağlamaktır. Devletin veya toplumun varlığının
ya da kamu düzeninin ağır tehdit veya tehlikeler altında bulunması nedeniyle
olağanüstü yönetim usulünün uygulandığı dönemlerde söz konusu tehdit veya
tehlikelerin bertaraf edilmesi için temel hak ve özgürlüklerin olağan döneme
kıyasla daha fazla sınırlandırılması sonucunu doğuran tedbirler alınması
gerekebilir. Bu nedenle Anayasa’nın 15. maddesinin uygulanabilmesi için kuralın
olağanüstü hâlin gerekli kıldığı durumla ilgisinin bulunması gerekir. 11. OHAL KHK’larının kanunlaşmasından sonra bu kanun
hükümlerinin Anayasa’ya uygunluğunun denetlenmesinde ilgili kuralın tabi olduğu
sınırlama rejimi tespit edilmelidir. Zira söz konusu düzenlemelerde olağanüstü
hâlle ilgili kuralların yanında olağanüstü hâlle ilgisi olmayan kurallara da
yer verilebilmesi bu tespitin yapılmasını zorunlu kılmaktadır. 12. Kanunlaştırılarak yargısal denetime açılan bir
kuralın Anayasa’nın olağanüstü dönem için öngördüğü denetim rejimine tabi
olabilmesi için kural, olağanüstü hâlin ilanına sebep olan tehdit veya
tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik olmalı ve olağanüstü hâl süresiyle
sınırlı uygulanmalıdır. Dolayısıyla ancak bu iki niteliği taşıyan bir kuralın
Anayasa’ya uygunluk denetiminde olağanüstü hâllerde temel hak ve özgürlüklerin
kullanılmasının sınırlanmasını ve durdurulmasını düzenleyen Anayasa’nın 15.
maddesi esas alınabilir. 13. Kuralın olağanüstü hâlin ilanına neden olan tehdit
veya tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik olmadığı ya da olağanüstü hâlin
süresini aştığı durumlarda ise söz konusu kuralın Anayasa’ya uygunluk
denetiminde Anayasa’nın 15. maddesi dikkate alınamaz. Bu durumda kurala ilişkin
inceleme sınırlamaya konu hakkın düzenlendiği Anayasa maddesi başta olmak üzere
Anayasa’nın ilgili hükümleri ile olağan dönemde hak ve özgürlükleri sınırlama
ve güvence rejimi bakımından temel öneme sahip olan Anayasa’nın 13. maddesi bağlamında
yapılmalıdır. Ancak buradaki anayasallık denetiminde varılan sonuç böyle bir
düzenlemenin olağanüstü dönemde dahi yapılamayacağı şeklinde anlaşılamaz. 14. Dava konusu kuralların -devletin negatif yükümlülüğü
kapsamında incelenmesi gerekenler- bir kısmının olağanüstü hâlin ilanına neden
olan tehdit veya tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik düzenleme
öngörmediği, bir kısmının ise olağanüstü hâl süresince uygulanma özelliğini
aşan niteliğe sahip olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kuralların anayasallık
denetiminde Anayasa’nın olağanüstü hâllerde temel hak ve özgürlüklerin
sınırlandırılması rejimini düzenleyen 15. maddesinin uygulama alanı bulmadığı
anlaşılmaktadır. Bu nedenle kurallara ilişkin incelemenin Anayasa’nın olağan
dönem kuralları yönünden öngördüğü denetim rejimine göre yapılması gerekir. B. Kanun'un
4. Maddesiyle 6136 sayılı Kanun’un 7. Maddesinin Birinci Fıkrasına Eklenen (7)
Numaralı Bentte Yer Alan “ …mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla
irtibatı… ” İbaresinin İncelenmesi 15. 6136 sayılı Kanun’un dava konusu
kuralın da yer aldığı 7. maddesi 24/10/2019 tarihli ve 7190 sayılı Kanun’un 18.
maddesiyle değiştirilmiştir. 16. Açıklanan nedenle konusu kalmayan
iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir. C. Kanun’un 6. Maddesiyle 6219 Sayılı
Kanun’un 6. Maddesine Eklenen İkinci Fıkranın Birinci Cümlesinin İncelenmesi 17. 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı
KHK’nın 115. maddesiyle 6. maddenin ikinci fıkrasında yer alan “ …Bakanlar
Kurulu… ” ibareleri “ …Cumhurbaşkanı… ” şeklinde değiştirilmiştir.
Yapılan bu değişiklik anayasallık denetimini etkileyecek nitelikte olduğundan
kuralın değiştirilen ibareleri dışında kalan bölümüne ilişkin olarak bağımsız
bir anayasal denetim yapılmasına imkân bulunmamaktadır. 18. Açıklanan nedenlerle 6. maddenin
ikinci fıkrasının birinci cümlesine ilişkin iptal talebi hakkında karar
verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir. Ç. Kanun’un 13. Maddesiyle 7269 Sayılı Kanun’a Eklenen Geçici 25.
Maddenin Birinci Fıkrasının Birinci Cümlesinin “ …Orman ve Su İşleri
Bakanlığının teklifi üzerine sınırları Bakanlar Kurulunca belirlenen alanlar, … ”
Bölümünün İncelenmesi 19. 7269 sayılı Kanun’un geçici 25. maddesinin birinci
fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “ …Orman ve Su İşleri Bakanlığının
teklifi üzerine sınırları Bakanlar Kurulunca… ” ibaresi 2/7/2018 tarihli ve
698 sayılı KHK’nın 24. maddesiyle “…sınırları Cumhurbaşkanınca…” şeklinde
değiştirilmiştir. Dava konusu kural “ …Orman ve Su İşleri Bakanlığının teklifi
üzerine sınırları Bakanlar Kurulunca belirlenen alanlar,… ” şeklinde olup
kuralın “…sınırları Cumhurbaşkanınca…” olarak değiştirilen “ …Orman ve
Su İşleri Bakanlığının teklifi üzerine sınırları Bakanlar Kurulunca… ”
ibaresi dışında kalan “ …belirlenen alanlar… ” ibaresine ilişkin olarak da
bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına imkân bulunmamaktadır. 20. Açıklanan nedenle konusu kalmayan bölüme ilişkin
iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir. D. Kanun’un 17. Maddesiyle 657 Sayılı Kanun’un 4.
Maddesinin (B) Fıkrasına Eklenen Yedinci Paragrafın Birinci Cümlesinde Yer Alan “…yaşlılık ve malullük aylığı almaya hak kazanıncaya kadar… ” İbaresinin
ve İkinci Cümlesinin İncelenmesi 1. Genel Açıklama 21. 24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı
Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un 1. maddesinde kanunun amacı
ekonomide verimlilik artışı, kamu giderlerinde azalma sağlamak, Hazineye ait
taşınmazları değerlendirmek suretiyle kamuya gelir elde etmek gerekçelerinden
birisi ile varlık, pay ve benzeri değerlerin özelleştirilmelerine ilişkin
esasların düzenlenmesi olarak tanımlanmıştır. Yine aynı maddede, bu amaçlara
yönelik olarak özelleştirme kapsamına alınan kuruluşlarda hizmet akdine dayalı
olarak çalışan personelden özelleştirme uygulamaları sonucu işsiz kalabilecek
olanlara mali ve sosyal haklar sağlanmasına ilişkin düzenlemelere de kanunda
yer verilmesinin öngörüldüğü belirtilmiştir. 22. Aynı Kanun’un 21. maddesi ise bu
amacın gerçekleştirilmesine yönelik olarak Kanun'a göre özelleştirme kapsamına
alınan kuruluşların (iştirakler hariç) özelleştirmeye hazırlanması,
özelleştirilmesi, küçültülmesi veya faaliyetlerinin kısmen ya da tamamen
durdurulması, süreli ya da süresiz kapatılması veya tasfiye edilmesi nedeniyle
bu kuruluşlarda iş sözleşmesine dayalı olarak ücret karşılığı çalışanlardan iş
sözleşmeleri, tabi oldukları iş kanunları ve toplu iş sözleşmeleri gereğince
tazminata hak kazanacak şekilde sona ermiş olanlara, kanunlardan ve
yürürlükteki toplu iş sözleşmelerinden doğan tazminatları dışında ilave olarak
iş kaybı tazminatı ödenmesi imkânı getirmiştir. 23. İş kaybı tazminatı özelleştirme
uygulamaları nedeniyle kendi kusuru olmaksızın iş sözleşmesi sona erdirilen
işçi statüsündeki çalışanlara, iş hukukundan kaynaklanan diğer tazminatların
yanında, Kanun'da öngörülen süreyle sınırlı olarak (işçinin kıdemine göre üç
aydan sekiz aya kadar) ödenen ve kişinin yeni bir işe yerleşmesiyle veya her
hâlükârda Kanun'da belirlenen sürenin dolmasıyla da kesilen ek bir mali
imkândır (AYM, E.2014/73, K.2014/98, 22/5/2014). 24. Anılan Kanun’un 22. maddesi ise
özelleştirme programına alınan kuruluşlarda (iştirakler hariç) ilgili kuruluş
veya idare tarafından istihdam fazlası personel belirlenmesi ya da bu
kuruluşların kısmen veya tamamen satışı nedeniyle kamu tüzel kişiliğinin sona
ermesi, devredilmesi, küçültülmesi, faaliyetlerinin durdurulması, kapatılması,
tasfiye edilmesi hâlinde, bu kuruluşlarda programa alınma tarihi itibarıyla 657
sayılı Kanun’a tabi olarak veya sözleşmeli statüde çalışmakta olanlar ile iş
kanunlarına tabi olarak görev yapmakla birlikte toplu iş sözleşmesi
hükümlerinden yararlanmayan genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu
başkanı, kurul başkanı, daire başkanı, müessese, bölge, fabrika, işletme ve
şube müdürü, müfettiş ve müfettiş yardımcısı, müşavir ve başuzman ünvanlı
kadrolara atanmak suretiyle görev yapan personele nakil hakkı tanımakta ve bu
hakka ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir. 25. Görüleceği üzere özelleştirme
uygulamaları nedeniyle kusuru olmaksızın işini kaybeden ve iş kanunlarına tabi
olarak görev yapmakta olup nakil hakkı bulunmayan personele doğrudan bir
istihdam imkânı bu kanun kapsamında sağlanmamaktadır. 26. 10/9/2014 tarihli ve 6552 sayılı
Kanun’un 66. maddesi ile 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (C) fıkrasına
eklenen paragraf ile bu kişilere yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak
kazanıncaya kadar istihdam edilebilme imkânı sunulmuş ve bu kapsamda istihdam
edileceklerin sayısı, öğrenim durumlarına göre çalışma şartları ve bunlara
ödenecek ücretler ile diğer hususların Devlet Personel Başkanlığı ve Maliye
Bakanlığının görüşleri üzerine Bakanlar Kurulunca belirlenmesi öngörülmüştür. 2. Anlam ve Kapsam 27. 7079 sayılı Kanun’un 17. maddesi ile
657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (C) fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır. Ancak
özelleştirme uygulamaları sebebiyle iş akitleri feshedilen ve 4046 sayılı Kanun
kapsamında diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakil hakkı bulunmayan personelin
4. maddenin (B) fıkrası kapsamında yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak
kazanıncaya kadar istihdam edilmesine dair imkân bu fıkraya eklenen paragraf
ile muhafaza edilmiştir. 28. Söz konusu imkânın 657 sayılı
Kanun’da yer alan istihdam şekillerine ilişkin düzenlemelere bağlı olmaksızın
farklı şartlar öngördüğü ve istihdamın sağlanacağı maksimum süreyi belirlediği
anlaşılmaktadır. 29. Ayrıca kuralın kapsamının 4046
sayılı Kanun kapsamında nakil hakkı bulunmayan personel olduğu açıkça ifade
edilmiştir. Buna göre iş kanunlarına tabi olmakla birlikte toplu iş sözleşmesi
hükümlerinden yararlanmayan genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu
başkanı, kurul başkanı, daire başkanı, müessese, bölge, fabrika, işletme ve
şube müdürü, müfettiş ve müfettiş yardımcısı, müşavir ve başuzman ünvanlı
kadrolara atanmak suretiyle görev yapan personel bu kapsamda
değerlendirilemeyecektir. 3. İptal Talebinin Gerekçesi 30. Dava dilekçesinde özetle; kamuda çalışmakta olan kamu
görevlileri için yasa ile belirlenmiş olan çalışma yaşı sınırının 65 olduğu,
işçi personel için de bu yaş haddinin 65 olarak öngörüldüğü, “ yaşlılık veya
malullük aylığı almaya hak kazanıncaya kadar ” ibaresi ile özelleştirme
mağduru olan ve 4 (C) kapsamında istihdam edilen personelin 7079 sayılı Kanun ile
4 (B) kadrolarına atanmalarını düzenleyen hükme, bu kişilerin çalışma hakkını
sınırlandıran ve bunların yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazandıkları
tarih itibarıyla iş ilişkilerinin sonlandırılacağına dair ibare konulmasının
hukuk devletinin objektiflik ve öngörülebilirlik ilkeleriyle bağdaşmadığı,
hâlihazırda kamuda çalışmakta olan kişiler açısından çalışma yaşamından
rızaları olmaksızın çıkarılmalarını ve aynı statüde olan diğer görevlilerden
farklı muameleye tabi tutulmalarını öngören düzenlemenin sosyal hukuk devleti
ile de bağdaşmadığı, kanun değişikliğiyle iki farklı 4 (B) statüsünün ortaya
çıkarıldığı, bu durum nedeniyle kamuda çalışmaya yeni başlayan bir sözleşmeli
personel ile hâlihazırda uzun yıllardır çalışan, ancak bu madde hükmü nedeniyle
kendi isteği dışında başka bir statüye geçirilen personel açısından oluşturulan
farklılığın eşitlik ilkesine de aykırı olduğu, öte yandan kamuda hâlen
çalışmakta olan personel için 65 olan zorunlu emeklilik yaş haddinin bazıları
yönünden farklılaştırılarak kişilerin zorla emekliliğe sevk edilmesinin Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığının finansman sorununun daha da büyümesine yol
açacağı, ayrıca 657 sayılı Kanun’un 4. maddesine eklenen fıkranın son
cümlesinin Bakanlar Kuruluna 4 (B) statüsüne geçirilen personelin ücret ve sair
sosyal haklarını, çalışma şart ve sürelerini belirleme yetkisi verdiği, ücret,
çalışma şartları ve özlük haklarını belirleme yetkisini yürütmeye devreden
düzenlemede yetki devrinin çerçevesi ve sınırlarının çizilmediği, düzenlemenin
Anayasa’nın 2., 10., 49., ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 4. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. Paragrafın Birinci Cümlesinde Yer Alan “…yaşlılık
ve malullük aylığı almaya hak kazanıncaya kadar… ” İbaresi 31. 30/3/2011 tarihli ve
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13.
maddesi yönünden de incelenmiştir. 32. Anayasa’nın 49. maddesinde çalışmanın, herkesin hakkı
ve ödevi olduğu belirtilmiş; devlete çalışanların hayat seviyesini yükseltmek,
çalışma hayatını geliştirmek, çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı
desteklemek ve işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak için
gerekli tedbirleri alma ödevi verilmiştir. 33. Dava konusu kural özelleştirme uygulamaları sebebiyle
iş akitleri kamu veya özel sektör işverenince feshedilen ve 4046 sayılı Kanun
kapsamında diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakil hakkı bulunmayan personele
istihdam imkânı tanımakla birlikte bu istihdamın yaşlılık veya malullük aylığı
almaya hak kazanıncaya kadar yapılabileceğini öngörmektedir. Diğer bir ifade
ile kişinin isteği olsa dahi bu aylıklara hak kazandıktan sonra aynı yerde
çalışmaya devam etmesi mümkün olmayacaktır. Ayrıca bu istihdamın 657 sayılı Kanun’un
4. maddesinin (B) fıkrası kapsamında yapılması öngörülmektedir. Anılan fıkranın
birinci paragrafına göre sözleşmeli personel “ Kalkınma planı, yıllık program
ve iş programlarında yer alan önemli projelerin hazırlanması,
gerçekleştirilmesi, işletilmesi ve işlerliği için şart olan, zaruri ve istisnai
hallere münhasır olmak üzere özel bir meslek bilgisine ve ihtisasına ihtiyaç
gösteren geçici işlerde, Cumhurbaşkanınca belirlenen esas ve usuller
çerçevesinde, ihdas edilen pozisyonlarda, mali yılla sınırlı olarak sözleşme
ile çalıştırılmasına karar verilen ve işçi sayılmayan kamu hizmeti
görevlileridir. ” Kuralın kapsamına giren kişilerin bu madde kapsamındaki
geçici işlerde çalıştırılacak olmaları sebebiyle kuralın çalışma hakkına
sınırlama getirdiği anlaşılmaktadır. 34. Anayasa’nın 13. maddesine göre temel hak ve
özgürlüklere sınırlama getiren düzenlemelerin kanunla yapılması, Anayasa’da
öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir. 35. Kuralla istihdam edileceklere yönelik süre sınırının
yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanıncaya kadar olduğu
belirlenmiştir. Yaşlılık veya malullük aylığına hak kazanma kişiden kişiye
değişebilecek nitelikte olmakla birlikte ilgili kanunlarda buna ilişkin
belirlemeler yapılmıştır. Dolayısıyla kişilerin kendi durumlarına göre bu
süreleri öngörmeleri mümkündür. Bu durumda kuralın belirli ve öngörülebilir olduğu anlaşılmaktadır. 36. Anayasa’nın 49. maddesinde çalışma hakkı için
herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte özel sınırlama nedeni
öngörülmemiş hakların da o hakkın doğasından kaynaklanan bazı sınırlarının
bulunduğu kabul edilmektedir. Öte yandan Anayasa'nın başka maddelerinde yer
alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevler, özel sınırlama sebebi
gösterilmemiş hak ve özgürlüklere sınır teşkil edebilir (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014; AYM,
E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015) . 37. Anayasa’nın anılan maddesinin ikinci fıkrasında
devletin çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek
için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği
önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak
için gerekli tedbirleri alacağı belirtilmiştir. Kuralın özelleştirme
uygulamaları nedeniyle işsiz kalmış olan işçi statüsündeki kişilere
kendilerinden kaynaklı olmayan bu sonucun telafi edilmesi amacıyla istihdam
imkânı getirdiği açıktır. Bu istihdamın yaşlılık ve malullük aylığı almaya hak
kazanılması ile sona ermesi durumunda da bu kişiler istedikleri takdirde aylıklarını
alarak emekli olabilecekler veya başka işlerde çalışabileceklerdir. Dolayısıyla
kural bir yönüyle özelleştirme uygulamaları nedeniyle işsiz kalan kişilere
imkânlar tanımakta diğer yandan ise bu kişilerin istihdam sürelerine sınırlama
getirerek yeni istihdamların sağlanmasını hedeflemektedir. Bu itibarla kural
ile çalışma hakkına getirilen sınırlamanın devletin anılan pozitif
yükümlülükleri kapsamında işsizlik sorununa çözüm bulunması biçimindeki meşru
amaca yönelik olduğu görülmektedir. 38. Özelleştirme uygulamaları nedeniyle iş akitleri
feshedilen işçilerin dava konusu kuralın yer aldığı fıkra gereği istihdamının
ancak yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanıncaya kadar sağlanmasının
söz konusu işlere ilişkin yeni istihdamların yapılabilmesi suretiyle işsiz kesimin istihdamının sağlanması amacına ulaşma
bakımından elverişli olduğu anlaşılmaktadır. 39. Ayrıca özelleştirme uygulamaları
sebebiyle yaşanan mağduriyetlerin bertaraf edilmesi amacıyla getirilen kamu
kurum ve kuruluşlarında istihdam imkânının bu pozisyonlarda çalışmak isteyen ve
ilgili mevzuatta aranan şartları taşıyan diğer pek çok kişi ile herhangi bir
yarış söz konusu olmadan tanınan bir avantaj niteliğinde olduğu gözden uzak
tutulmamalıdır. Bu husus gözetildiğinde kanun koyucunun bu istihdam imkânının
süresinin tayininde takdir yetkisinin geniş olduğu anlaşılmaktadır. Devletin
takdir yetkisinin geniş olduğu alanlarda, hak ve özgürlüklerin
sınırlandırılmasına yönelik aracın seçiminde de takdirinin geniş olduğu kabul
edilmelidir. Bu nedenle kural kapsamındaki istihdam imkânının yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanıldığı
günle sınırlandırılmasının gereklilik ölçütünü karşıladığı sonucuna
ulaşılmıştır . 40. Öte yandan kuralla getirilen sınırlamayla kişilerin
başka yerlerde çalışma imkânı ortadan kaldırılmamaktadır. Devletin herhangi bir
kimseyi kamuda istihdam etmeyi garanti etmek zorunda olmadığı hususu da
gözetildiğinde, iş akitleri feshedilen işçilerin bu durumlarının telafisine
yönelik getirilen imkânın belli bir süreyle sınırlandırılması ile kuralla
ulaşılmak istenen amaç ve çalışma hakkı arasında bulunması gereken makul
dengenin gözetildiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla kuralın orantısız bir
sınırlamaya da neden olmadığı, dolayısıyla anılan hakka ölçüsüz bir sınırlama
getirmediği sonucuna ulaşılmıştır. 41. Anayasa’nın 10. maddesinde “ Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./ Kadınlar ve erkekler eşit
haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür.
Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz./
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile
malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz./
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz./ Devlet organları
ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun
olarak hareket etmek zorundadırlar.” denilmek suretiyle kanun önünde
eşitlik ilkesine yer verilmiştir. 42. Anayasa’nın anılan maddesinde belirtilen kanun önünde
eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile
eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı aynı
durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını
sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun
karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi
zedelenmez (AYM, E.2021/129, K.2022/33,
24/3/2022, § 23) . 43. Dava konusu kuralın da yer aldığı 657 sayılı Kanun’un
4. maddesinin (B) fıkrasında sözleşmeli personel istihdamına yer verilmiştir.
Bu personel kalkınma planı, yıllık program ve iş programlarında yer alan önemli
projelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi, işletilmesi ve işlerliği için şart
olan, zaruri ve istisnai hâllere münhasır olmak üzere özel bir meslek bilgisine
ve ihtisasına ihtiyaç gösteren geçici işlerde, Cumhurbaşkanınca belirlenen esas
ve usuller çerçevesinde, ihdas edilen pozisyonlarda, mali yılla sınırlı olarak
sözleşme ile çalıştırılmasına karar verilen ve işçi sayılmayan kamu hizmeti
görevlileri olarak tanımlanmaktadır. Özelleştirme uygulamaları sebebiyle iş
akitleri feshedilen işçilerin istihdamı bu fıkraya göre sağlanmakla birlikte
söz konusu personellerin sözleşmeli personel statüsünde işe alınma gerekçeleri
ve alınma yöntemleri açısından farklılıklar bulunduğu açıktır. Dolayısıyla bu
personellerin karşılaştırmaya müsait şekilde benzer durumda olmadıkları
anlaşıldığından farklı kurallara tabi kılınmalarının eşitlik ilkesini zedeleyen
bir yönü bulunmamaktadır. 44. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 10., 13. ve
49. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13. ve 49.
maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması
nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek
görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 60. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. b. 657 Sayılı
Kanun’un 4. Maddesinin (B) Fıkrasına Eklenen Yedinci Paragrafın İkinci
Cümlesinin İncelenmesi 45. 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (B) fıkrasına
eklenen yedinci paragrafın ikinci cümlesinde yer alan “ …Devlet Personel
Başkanlığı ve Maliye Bakanlığının görüşleri üzerine Bakanlar Kurulunca… ” ibaresi
703 sayılı KHK’nın 182. maddesiyle “ …Cumhurbaşkanınca…” şeklinde
değiştirilmiştir. Dava konusu kural “ Bu kapsamda istihdam edileceklerin
sayısı, öğrenim durumlarına göre çalışma şartları ve bunlara ödenecek ücretler
ile diğer hususlar Devlet Personel Başkanlığı ve Maliye Bakanlığının görüşleri
üzerine Bakanlar Kurulunca belirlenir. ” şeklinde olup kuralın “…Cumhurbaşkanınca…” olarak değiştirilen “ …Devlet Personel Başkanlığı ve Maliye Bakanlığının
görüşleri üzerine Bakanlar Kurulunca… ” ibaresi dışında kalan “ Bu
kapsamda istihdam edileceklerin sayısı, öğrenim durumlarına göre çalışma
şartları ve bunlara ödenecek ücretler ile diğer hususlar… ” ile “… belirlenir. ”
ibarelerine ilişkin olarak bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına imkân
bulunmamaktadır. 46. Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibarelere ilişkin
iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir. E. 18. Maddesiyle 657 Sayılı Kanun’a Eklenen Geçici 43.
Maddenin Altıncı Fıkrasının İncelenmesi 1. Anlam ve Kapsam 47. 7079 sayılı Kanun’un 17. maddesi ile
657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (C) fıkrasının yürürlükten kaldırılmadan
önceki hâlinde bir istihdam çeşidi olarak öngörülmüş olan geçici personel
istihdamı düzenlenmekteydi. Söz konusu fıkraya 6552 sayılı Kanun’un 66. maddesi
ile eklenen paragraf ise özelleştirme uygulamaları sebebiyle iş akitleri kamu
veya özel sektör işverenince feshedilen ve 4046 sayılı Kanun kapsamında diğer
kamu kurum ve kuruluşlarına nakil hakkı bulunmayan personelin bu fıkra
kapsamında yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanıncaya kadar istihdam
edilebileceğini öngörmekteydi. 48. 7079 sayılı Kanun’un 17. maddesi ile
geçici personel istihdamına ilişkin fıkranın yürürlükten kaldırılması sonrası
söz konusu personelin durumunun ne olacağı ise aynı Kanun’un 18. maddesiyle 657
sayılı Kanun’a eklenen geçici 43. maddede düzenlenmiştir. Söz konusu madde
genel itibarıyla 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (C) fıkrasına göre istihdam
edilen personelin aynı maddenin (B) fıkrasında düzenlenen istihdam usulüne
geçirilmesini öngörmektedir. 49. Dava konusu kural ise 657 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin (C) fıkrasına 6552 sayılı Kanun’un 66. maddesi ile
eklenen paragraf gereği hâlihazırda istihdam edilmiş bulunan personelin aynı
maddenin (B) fıkrası gereği istihdamını yaşlılık veya malullük aylığı almaya
hak kazanacakları tarih ile sınırlı tutmaktadır. 2. İptal Talebinin Gerekçesi 50. Dava dilekçesinde özetle; kamuda çalışmakta olan kamu
görevlileri için yasa ile belirlenmiş olan çalışma yaşı sınırının 65 olduğu, işçi
personel için de bu yaş haddinin 65 olarak öngörüldüğü, “ yaşlılık veya
malullük aylığı almaya hak kazanıncaya kadar ” ibaresi ile özelleştirme
mağduru olan ve 4 (C) kapsamında istihdam edilen personelin 7079 sayılı Kanun
ile 4 (B) kadrolarına atanmalarını düzenleyen hükme bu kişilerin çalışma
hakkını sınırlandıran ve bunların yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak
kazandıkları tarih itibarıyla iş ilişkilerinin sonlandırılacağına dair ibare
konulmasının hukuk devletinin objektiflik ve öngörülebilirlik ilkeleriyle
bağdaşmadığı, hâlihazırda kamuda çalışmakta olan kişiler açısından çalışma
yaşamından rızaları olmaksızın çıkarılmalarını ve kendileriyle aynı statüde
olan diğer görevlilerden farklı muameleye tabi tutulmalarını öngören
düzenlemenin sosyal hukuk devleti ile de bağdaşmadığı, kanun değişikliğiyle iki
farklı 4 (B) statüsünün ortaya çıkarıldığı, bu durum nedeniyle kamuda çalışmaya
yeni başlayan bir sözleşmeli personel ile hâlihazırda uzun yıllardır çalışan,
ancak bu madde hükmü nedeniyle kendi isteği dışında başka bir statüye geçirilen
personel açısından oluşturulan farklılığın eşitlik ilkesine de aykırı olduğu,
öte yandan kamuda hâlen çalışmakta olan personelden sadece bir kısmı için 65
olan zorunlu emeklilik yaş haddinin bazıları yönünden farklılaştırılarak
kişilerin zorla emekliliğe sevk edilmesinin Türkiye Cumhuriyeti Emekli
Sandığının finansman sorununun daha da büyümesine yol açacağı, düzenlemenin
Anayasa’nın 2., 10. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 51. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,
ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. ve 49. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 52. Dava konusu kural özelleştirme uygulamaları sebebiyle
iş akitleri kamu veya özel sektör işverenince feshedilen ve 4046 sayılı Kanun
kapsamında diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakil hakkı bulunmayan personelden
657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (C) fıkrası uyarınca istihdam edilenlerin
aynı maddenin (B) fıkrasına geçirilmesi sonrası istihdam sürelerinin yaşlılık
veya malullük aylığı almaya hak kazanılacak süreyle sınırlı tutulmasına
ilişkindir. 53. 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (C) fıkrasında
öngörülen istihdam usulünün kaldırılması sonucu bu fıkranın ikinci paragrafında
yer alan düzenleme de yürürlükten kalkmış olmakla birlikte aynı maddenin (B)
fıkrasına eklenen paragraf ile söz konusu imkân muhafaza edilmiştir. Söz konusu
düzenlemenin (B) fıkrasına eklenen hâlinde de yer verilen yaşlılık veya
malullük aylığı alıncaya kadar istihdam edilme şartı dava konusu kural ile
aynıdır. Bu nedenle anılan düzenlemenin
Anayasa’ya uygunluk denetiminde yapılan değerlendirmeler ve gerekçeler dava
konusu düzenleme yönünden de geçerli bulunmakta ve dava konusu kuralda
Anayasa’ya aykırılık bulunmamaktadır. 54. Açıklanan nedenlerle kural,
Anayasa’nın 10., 13. ve 49. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi
gerekir. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de
aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların
Anayasa’nın 13. ve 49. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında
ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir
inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 60. maddesiyle
ilgisi görülmemiştir. F. 32. Maddesiyle 2575 Sayılı Kanun’un 8. Maddesinin (2)
Numaralı Fıkrasının Son Cümlesinin Yürürlükten Kaldırılmasının İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 55. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralla, hâkimlerin Danıştay üyeliğine seçilebilmeleri için
gerekli olan şartlardan olan meslekte geçirilmesi gereken süre şartının
kaldırıldığı, yapılan düzenleme ile kanun koyucunun yargının alanına
mahkemelerin bağımsızlığını etkiler nitelikte müdahale ettiği, yalnızca üç yıl
hakimlik yapmış kişilerin Danıştayda görev yapabilecek olmalarının orta vadede
yargıyı can çekişir konuma sokacağı, yargının alanına müdahale edecek her
düzenlemenin kanunla yapılması gerekirken KHK ile bu düzenlemenin yapıldığı,
her ne kadar 7079 sayılı Kanun ile kanun koyucunun iradesinin geçerli olduğu
düşünülse de kanunlaşma sürecinde herhangi bir değişiklik önergesinin kabul
edilmemesi, komisyonda görüşülmemesi, sayısal çoğunlukla ivedilikle
kanunlaşması dikkate alındığında iradenin Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan
Bakanlar Kurulunda olduğunun açık olduğu, düzenlemenin Anayasa’nın 137., 138.
ve 140. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 56. 6216 Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle
dava konusu kural Anayasa'nın 2. ve 155. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 57. 2575 sayılı Kanun’un “ Danıştay Üyelerinin
Nitelikleri ” başlıklı 8. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesine
göre, Danıştay üyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık mesleğinde
on yedi yıl çalışmış olma şartı aranmakta iken dava konusu kuralla anılan cümle
yürürlükten kaldırılmıştır. 58. Kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla değişik yöntem
veya araçlar arasında yapılacak tercih, kanun koyucunun takdir yetkisi
kapsamındadır. Kanun koyucu, takdir yetkisi çerçevesinde bir konuyu
düzenleyebileceği gibi mevcut düzenlemeyi başka bir tasarrufuyla yürürlükten de
kaldırabilir. Yürürlüğe giren kanunlar gibi, yürürlükten kaldırılan kurallar da
yasama tasarrufudur ve kanun koyucu bu yetkisini kullanırken Anayasa’ya bağlı
kalmak durumundadır (AYM, E.2016/181, K.2018/111, 20/12/2018, § 78). 59. Anayasa’nın “ Danıştay ” başlıklı 155.
maddesinde idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine
bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme mercii olan Danıştayın kuruluşu,
işleyişi ile üyelerinin nitelikleri ve seçim usullerinin idari yargının
özelliği, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre
kanunla düzenleneceği öngörülmektedir. 60. Danıştay üyelerinin niteliklerine ilişkin olarak
belirlenen ve üye seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık mesleğinde on yedi yıl
çalışmış olma şartını düzenleyen kuralı kaldıran düzenlemenin anılan madde
kapsamında yer alan bir düzenleme olması nedeniyle mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına aykırı olmaması gerekir. Danıştay
üyelerine ilişkin olarak yapılan ve Anayasa’nın 138. ve 139. maddelerinde
düzenlenen mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına uygun olmayan bir düzenlemenin aynı zamanda Anayasa’nın 155.
maddesine de aykırılık oluşturacağı açıktır (benzer yönde AYM, E.2016/144,
K.2020/75, 10/12/2020, § 34). 61. Anayasa’nın “ Mahkemelerin Bağımsızlığı ”
başlıklı 138. maddesinde bağımsızlığın kapsamı “ Hâkimler, görevlerinde
bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine
göre hüküm verirler./ Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin
kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge
gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz./ Görülmekte olan bir dava hakkında
Yasama Meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz,
görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda bulunulamaz./ Yasama ve yürütme
organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve
idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine
getirilmesini geciktiremez. ” şeklinde belirlenmiştir. 62. Anayasa’nın 155. maddesinin beşinci fıkrasında yer
alan düzenlemeden hareketle 2575 sayılı Kanun’un 8. maddesinde Danıştay
üyelerinin nitelikleri düzenlenmiştir. İptali talep edilen kuralın yürürlükten
kaldırdığı cümlenin de bulunduğu ikinci fıkranın önceki hâlinde “ İdari yargı
hakim ve savcılarının Danıştay üyeliğine seçilebilmeleri için birinci sınıfa
ayrıldıktan sonra en az üç yıl bu görevlerde başarı ile çalışmış olmaları ve
birinci sınıfa ayrılma niteliğini kaybetmemeleri gereklidir. Danıştay
üyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık mesleğinde on yedi yıl çalışmış
olmak şarttır. ” düzenlemesi yer almakta iken son cümle yürürlükten
kaldırılmış ve artık üyeliğe seçilebilmek için idari yargı hâkim ve savcılarının
birinci sınıfa ayrıldıktan sonra en az üç yıl bu görevlerde başarı ile çalışmış
olmaları ve birinci sınıfa ayrılma niteliğini kaybetmemeleri yeterli hâle
gelmiştir. 63. Öte yandan 24/2/1982 tarihli ve 2802 sayılı Hakimler
ve Savcılar Kanunu’nun 15. maddesinde hâkimlik ve savcılık mesleğinin üçüncü
sınıf, ikinci sınıf, birinci sınıfa ayrılmış ve birinci sınıf olmak üzere dört
sınıfa ayrıldığı belirtilmiş, hâkim ve savcıların belirtilen sınıf ve
derecelere yükselmesinde aranan şartlar da söz konusu Kanun’un 21. maddesinde
düzenlenmiştir. 64. Mahkemelerin bağımsızlığı ilkesi, hâkimlerin dolaylı
ve dolaysız her türlü etki, baskı ve yönlendirmeden uzak şekilde çalışmalarını
ve bu suretle adaletin gerçekleştirilmesini amaçladığından Danıştay üyesi seçilebilmek
için aranan süre şartını yürürlükten kaldıran düzenlemenin Danıştay üyesi
olarak seçilen kişilerin yürütecekleri yargılama faaliyetine olumsuz etkisi
olacağından söz edilebilmesi mümkün değildir. İdari yargı hâkim ve savcılarının
Danıştay üyesi seçilebilmesi aranan süre şartının yürürlükten kaldırılması
sonrası mevcut olan nitelikler ise Danıştay üyelerinin Anayasa’ya, kanuna ve
hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm vermelerine engel olmadığı
gibi yasama ve yürütme organları başta olmak üzere hiçbir organ, makam, merci
veya kişinin hâkimlere etkide bulunması sonucuna yol açacak nitelikte de
değildir. Bu nedenle Danıştay üyesi seçilebilmek için gerekli olan süre
şartının kaldırılması kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında olup kuralda
mahkemelerin bağımsızlığı ilkesine aykırı bir yön bulunmamaktadır. 65. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti;
eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve
özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine
açık olan devlettir. 66. Kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik
olması genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini
gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle kanun koyucunun hukuki
düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde
adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini gözönünde tutarak kullanması
gerekir. 67. Kanun koyucu, Anayasa’ya aykırı olmamak kaydıyla her
türlü düzenlemeyi yapmak ve bu düzenlemenin kamu yararına olup olmadığını
takdir etmek yetkisine sahiptir. Anayasa’ya uygunluk denetiminde, kanun koyucunun
kamu yararı anlayışının isabetli olup olmadığı değil incelenen kuralın kamu
yararı dışında belirli bireylerin ya da grupların çıkarları gözetilerek
yasalaştırılmış olup olmadığı incelenebilir. Diğer bir anlatımla bir kuralın
Anayasa’ya aykırılık sorunu çözümlenirken kamu yararı konusunda Anayasa
Mahkemesinin yapacağı inceleme yalnızca kanunun kamu yararı amacıyla yapılıp
yapılmadığının denetimiyle sınırlıdır. 68. İptali talep edilen kural ile yürürlükten kaldırılan
süre şartının gerekli olup olmadığı tartışılabilir ise de bu husus yerindelik
denetimine girdiğinden anayasallık denetiminde gözetilmesi gereken hususlardan
değildir. Bununla birlikte kuralın kamu yararı dışında özel çıkarlar
gözetilerek veya belirli kişiler lehine ya da aleyhine düzenlendiği sonucuna
ulaşılmasını gerektirecek bir yönünün de bulunmadığı görülmektedir. 69. Öte yandan dava dilekçesinde yer alan Kanun’un
kanunlaşma sürecine ilişkin Anayasa’ya aykırılık iddialarının Kanun’un şekil
bakımından denetimini gerektirmesi, bu denetimin ise Anayasa’nın 148. maddesine
göre son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı hususuyla sınırlı
olması nedeniyle söz konusu aykırılık iddialarının incelenmesi Anayasa
Mahkemesinin denetim yetkisi kapsamı dışında kalmaktadır. 70. Açıklanan nedenlerle dava konusu
kural, Anayasa'nın 2., 138. ve 155. maddelerine aykırı değildir. İptal
talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 137. ve 140.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. G. Kanun’un 41. Maddesiyle 2797 Sayılı Kanun’un 15.
Maddesinin Birinci Fıkrasının (2) numaralı Bendinin (a) Alt Bendi ile 29.
Maddesinin Birinci Fıkrasının Son Cümlesinin Yürürlükten Kaldırılmasının
İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 71. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralla
hakimlerin, Yargıtay üyeliğine seçilebilmesi için gerekli olan şartlardan olan
meslekte geçirilen süre şartının kaldırıldığı, yapılan düzenleme ile kanun
koyucu yargının alanına mahkemelerin bağımsızlığını etkiler nitelikte müdahale
ettiği, yalnızca üç yıl hakimlik yapmış kişilerin Yargıtayda görev yapabilecek
olmasının orta vadede yargıyı can çekişir konuma sokacağı, yargının alanına
müdahale edecek her düzenlemenin kanunla yapılması gerekirken KHK ile bu
düzenlemenin yapıldığı, her ne kadar 7079 sayılı Kanun ile kanun koyucunun
iradesinin geçerli olduğu düşünülse de kanunlaşma sürecinde herhangi bir
değişiklik önergesinin kabul edilmemesi, komisyonda görüşülmemesi, sayısal
çoğunlukla ivedilikle kanunlaşması dikkate alındığında iradenin Cumhurbaşkanı
başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulunda olduğunun açık olduğu, düzenlemenin
Anayasa’nın 138. ve 140. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. 15. Maddenin Birinci Fıkrasının (2) numaralı Bendinde
Yer alan (a) Alt Bendinin Yürürlükten Kaldırılması 72. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi
nedeniyle dava konusu kural Anayasa'nın 154. maddesi yönünden de incelenmiştir. 73. 2797 sayılı Kanun’un “ Hukuk ve Ceza Genel
Kurullarının Görevleri ” başlıklı 15. maddesinin birinci fıkrasının (2)
numaralı bendinin (a) alt bendinde “ Aynı veya farklı yer bölge adliye
mahkemelerinin kesin olarak verdikleri kararlar bakımından hukuk daireleri
arasında veya ceza daireleri arasında uyuşmazlık bulunursa, ” düzenlemesi
yer almakta iken iptali talep edilen kural ile bu hüküm yürürlükten
kaldırılmıştır. 74. Daha öncede ifade edildiği üzere yürürlüğe giren
kanunlar gibi, yürürlükten kaldırılan kurallar da yasama tasarrufudur ve kanun
koyucu bu yetkisini kullanırken Anayasa’ya bağlı kalmak durumundadır (AYM,
E.2016/181, K.2018/111, 20/12/2018, § 78). 75. Anayasa’nın “ Yargıtay ” başlıklı 154. maddesi
şöyledir: “ Yargıtay, adliye mahkemelerince verilen ve
kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son
inceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece
mahkemesi olarak bakar. Yargıtay üyeleri, birinci sınıfa ayrılmış adli yargı
hakim ve Cumhuriyet savcıları ile bu meslekten sayılanlar arasından Hakimler ve
Savcılar Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile ve gizli oyla seçilir. Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkanvekilleri ve
daire başkanları kendi üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca üye
tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilirler; süresi
bitenler yeniden seçilebilirler. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet
Başsavcıvekili, Yargıtay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından gizli oyla
belirleyeceği beşer aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından dört yıl için
seçilirler. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler. Yargıtayın kuruluşu, işleyişi, Başkan, başkanvekilleri,
daire başkanları ve üyeleri ile Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet
Başsavcıvekilinin nitelikleri ve seçim usulleri, mahkemelerin bağımsızlığı ve
hakimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir. ” 76. Anayasa’nın 154. maddesinde Yargıtayın görevi
tanımlanmış olmakla birlikte Yargıtayın görevine giren hususlarda hangi işin
hangi dairede görüleceğine ilişkin bir hüküm yer almadığından kanun koyucu
anılan hususta mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esasları
çerçevesinde takdir yetkisine sahip bulunmaktadır. 77. 7079 sayılı Kanun’un 41. maddesiyle 2797 sayılı
Kanun’un “ Hukuk ve Ceza Genel Kurullarının Görevleri ” başlıklı 15.
maddesinde değişikliğe gidilmiş ve aynı veya farklı yer bölge adliye
mahkemelerinin kesin olarak verdikleri kararlar bakımından hukuk veya ceza
daireleri arasında bulunan uyumsuzluğun giderilmesi görevi bu başlık altında
sayılan görevler arasından çıkarılmıştır. 26/9/2004 tarihli ve 5235 sayılı Adlî
Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve
Yetkileri Hakkında Kanun’un “ Başkanlar kurulunun görevleri ” başlıklı 35.
maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendinde “ …benzer olaylarda bölge
adliye mahkemesi hukuk veya ceza dairelerince verilen kesin nitelikteki
kararlar arasında ya da bu mahkeme ile başka bir bölge adliye mahkemesi hukuk
veya ceza dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında uyuşmazlık
bulunması hâlinde bu uyuşmazlığın giderilmesini gerekçeli olarak istemeleri üzerine,
kendi görüşlerini de ekleyerek Yargıtaydan bu konuda bir karar verilmesini
istemek,… ” görevi uyuşmazlığın ilgisine göre bölge adliye mahkemeleri
bünyesinde oluşturulan hukuk veya ceza daireleri başkanlar kuruluna
verilmiştir. Yine aynı maddenin 7079 sayılı Kanun’un 87. maddesi ile
değiştirilen ikinci fıkrasında ise “ (3) numaralı bende göre yapılacak
istemler, ceza davalarında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına, hukuk
davalarında ise ilgili hukuk dairesine iletilir. Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığı uyuşmazlık bulunduğuna kanaat getirmesi durumunda ilgili ceza
dairesinden bir karar verilmesini talep eder. Uyuşmazlığın giderilmesine
ilişkin olarak dairece bu fıkra uyarınca verilen kararlar kesindir. ”
düzenlemesine yer verilmiştir. 78. Yargıtayın görevi Anayasa ve kanunlarla bir bütün
olarak belirlenmiş olup Yargıtayın görev alanına giren hususlarda hangi işin
hangi dairede görüleceği teknik anlamda görev ilişkisini değil iş dağılımını
ifade etmektedir (benzer yönde AYM, E.2011/29, K.2012/549, 30/3/2012).
Anayasa’nın 154. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca, kanun koyucu, Yargıtayın
görev alanına giren hususlarda hangi işin hangi dairede görüleceğini kanunla
belirleme yetkisine sahip olduğu gibi kanunla belirtilen usuller çerçevesinde
değiştirilmesini öngörmekte de takdir yetkisine sahiptir. 79. Bu itibarla, iptali talep edilen kuralın gerekçesinde
de ifade edildiği üzere ilgili görevin Yargıtayın hukuk veya ceza daireleri
tarafından yerine getirilmesine ilişkin değişikliğe uyum sağlanması amacıyla
Hukuk ve Ceza Genel Kurullarını görevli kılan maddenin yürürlükten kaldırılması
kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında olup kuralda mahkemelerin
bağımsızlığı ilkesine aykırı bir yön de bulunmamaktadır. 80. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 138.
ve 154. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 140. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. b. 2797 Sayılı Kanun’un 29. Maddesinin Birinci Fıkrasının
Son Cümlesinin Yürürlükten Kaldırılmasının İncelenmesi 81. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi
nedeniyle dava konusu kural Anayasa'nın 2. ve 154. maddeleri yönünden de
incelenmiştir. 82. 2797 sayılı Kanun’un “ Yargıtay Üyelerinin
Nitelikleri ve Seçimi ” başlıklı 29. maddesinin birinci fıkrasının ikinci
cümlesine göre Yargıtay üyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık
mesleğinde on yedi yıl çalışmış olma şartı aranmakta iken dava konusu kuralla
anılan cümle yürürlükten kaldırılmıştır. 83. Anayasa’nın 154. maddesinde adliye mahkemelerce
verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve
hükümlerin son inceleme mercii olan Yargıtayın kuruluşu, işleyişi ile
üyelerinin nitelikleri ve seçim usullerinin, mahkemelerin bağımsızlığı ve
hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenleneceği öngörülmektedir. 84. Yargıtay üyelerinin niteliklerine ilişkin olarak
belirlenen ve üye seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık mesleğinde on yedi yıl
çalışmış olma şartını düzenleyen kuralı kaldıran düzenleme, 7079 sayılı
Kanun’un 32. maddesiyle 2575 sayılı Kanun’un 8. maddesinin ikinci fıkrasının
son cümlesini yürürlükten kaldıran düzenleme ile aynıdır. Bu nedenle anılan
düzenlemenin Anayasa’ya uygunluk denetiminde
yapılan değerlendirmeler ve gerekçeler Yargıtay üyelerinin seçilmelerine
ilişkin süre şartını kaldıran düzenleme yönünden de geçerli bulunmakta ve dava
konusu kuralda Anayasa’ya aykırılık bulunmamaktadır. 85. Açıklanan nedenlerle dava konusu
kural, Anayasa'nın 2., 138. ve 154. maddelerine aykırı değildir. İptal
talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 140. maddesiyle
ilgisi görülmemiştir. Ğ. Kanun’un 50. Maddesiyle 3238 sayılı Kanun’un
Değiştirilen 5. Maddesinin İncelenmesi 86. 703 sayılı KHK’nın 121. maddesiyle 3238 sayılı Kanun’un dava
konusu kural olan 5. maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. 87. Açıklanan nedenle konusu kalmayan
iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir. H. Kanun’un 52. Maddesiyle 3238 Sayılı Kanun’un
Değişiklik Yapılan 7. Maddesinin Birinci Fıkrasında Yer Alan “ Cumhurbaşkanına… ”
İbaresi ve İkinci Fıkrasının İncelenmesi 88. 703 sayılı KHK’nın 121. maddesiyle 3238 sayılı Kanun’un dava
konusu kuralların yer aldığı 7. maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. 89. Açıklanan nedenle konusu kalmayan
iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir. I. Kanun’un 53. Maddesiyle 3238 Sayılı Kanun’un 8. Maddesine Dördüncü
Fıkrasından Sonra Gelmek Üzere Eklenen Fıkranın İkinci Cümlesinin İncelenmesi 90. 703 sayılı KHK’nın 121. maddesiyle 3238 sayılı Kanun’un dava
konusu kuralının yer aldığı 8. maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. 91. Açıklanan nedenle konusu kalmayan
iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir. İ. Kanun’un 68. Maddesiyle 4634 Sayılı Kanun’a Eklenen Geçici 10.
Maddenin Beşinci Fıkrasının Dördüncü Cümlesinin İncelenmesi 1. Genel Açıklama 92. 4634 sayılı Kanun’un mülga 7 ila 10.
maddelerinde Şeker Kurumu, Şeker Kurulu ve bu kurumun görev ve yetkileri ile
hizmet birimleri düzenlenmekteyken 7079 sayılı Kanun’un 69. maddesinin (2)
numaralı fıkrasıyla söz konusu maddeler yürürlükten kaldırılmış ve dolayısıyla
Şeker Kurumu kapatılmıştır. 93. Şeker Kurumu kapatılmadan önce 4634
sayılı Kanun’un mülga 10. maddesine göre kurum personeli 25/8/1971 tarihli ve
1475 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre istihdam edilmektedir. Bu şekilde
çalıştırılan personele ise toplu sözleşmeler ve mevzuat gereği işçi
vasıflarından dolayı ikramiye ve ilave tediye adı altında ödemeler
yapılmaktadır. 94. İkramiye ödemelerinin ne zaman ve
nasıl doğacağı hususunda 1475 sayılı Kanun’da açıkça düzenleme bulunmamakla
birlikte 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 405.
maddesinde, işçilerin ikramiyeyi istem haklarının bu konuda anlaşmanın veya
çalışma şartının ya da işverenin tek taraflı taahhüdünün varlığı hâlinde
doğacağı belirtilmiştir. Aynı maddenin ikinci fıkrasında da hizmet
sözleşmesinin ikramiyenin verildiği dönemden önce sona ermesi durumunda,
ikramiyenin işçinin çalıştığı süreye yansıyan bölümünün ödeneceği hüküm altına
alınmıştır. 95. İlave tediye ödemeleri ise 4/7/1956
tarihli ve 6772 sayılı Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlave
Tediye Yapılması ve 6452 Sayılı Kanunla 6212 Sayılı Kanunun 2’nci Maddesinin
Kaldırılması Hakkında Kanun’da belirtilen işçilere ücret sistemleri ne olursa
olsun her yıl için birer aylık istihkakları tutarında yapılmaktadır. Bu kanuna
göre yapılacak tediyelerin zamanı ise Cumhurbaşkanınca tespit olunmaktadır.
Aynı Kanun’un 4. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “ Mezkür ilave
tediyeler, tediye tarihinde işçinin işinden ayrılmış olup olmadığına
bakılmaksızın işçinin ilave tediyenin taallük ettiği yıl içinde o yerde veya
aynı idare, teşekkül ve müesseseye ait muhtelif yerlerde geçmiş olan
hizmetlerinin yekünu nispetinde ve son çalıştığı yerde ödenir. İşçinin bu
tediyelere esas olacak çalışma süresinin hesaplanmasında iş veya hizmet akdinin
devamı müddetine rastlıyan kanuni ve idari izinlerle hastalık izinleri, hafta
tatili ve genel tatil günleri çalışılmış gibi hesaba katılır. Münavebeli işçilerin
münavebe sebebiyle çalıştırılmadıkları günler çalışmış gibi sayılır. ”
şeklindeki hüküm ise ilave tediyenin de çalışılan dönemle mütenasip bir ödeme
olduğunu göstermektedir. 2. Anlam ve Kapsam 96. Şeker Kurumunun kapatılması neticesi
burada çalışan ve işçi kadrosunda bulunan personelin atanacağı kadrolar 4634
sayılı Kanun’un geçici 10. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenmiştir. Söz
konusu maddeyle, işçi kadrosunda bulunan personelin belirtilen kadro ve
ünvanlarda memur olarak istihdamları sağlanmıştır. 97. Dava konusu kural ise memur olarak
istihdamı sağlanan personele geçici 10. maddenin yürürlüğe girdiği tarihten
önce ilave tediye veya ikramiye ödenmiş olması hâlinde bu personele ödenen tutarların
maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki çalışılmayan günlere tekabül eden
kısmının geri alınmasını öngörmektedir. 3. İptal Talebinin Gerekçesi 98. Dava dilekçesinde özetle; kanunların ilke olarak
yürürlük tarihlerinden sonraki olay, işlem ve eylemlere uygulanmak üzere
çıkarılacağı ve geleceğe dönük olarak uygulanacağı, kanunların ilke olarak
geriye yürümemesinin hukuk güvenliği ilkesinin bir gereği olduğu, dava konusu
kuralın hukuk devleti ilkesine aykırılık taşıdığı, kazanılmış hakları ortadan
kaldıran bir düzenleme olan ödenmiş ilave tediye ve ikramiyelerin statü
değişikliği sonrası dönem için geri alınmasının kişilerin önceki statüsünün
gerekleri doğrultusunda hak kazandığı ve tahakkuku yapılmış olan ödemelerin
alınması anlamına geldiği, kuralın kanunların geriye yürütülmemesi ilkesiyle
bağdaşmadığı, düzenlemenin Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 4. Anayasa’ya Aykırılık
Sorunu 99. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi
uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleri yönünden
incelenmiştir. 100. Mülkiyet hakkı; kişiye başkasının
hakkına zarar vermemek ve kanunların koyduğu sınırlamalara uymak şartıyla
sahibi olduğu şeyi dilediği gibi kullanma, semerelerinden yararlanma ve
üzerinde tasarruf etme imkânı veren bir haktır. Bu bağlamda malikin mülkünü
kullanma, semerelerinden yararlanma ve mülkü üzerinde tasarruf etme
yetkilerinden herhangi birinin kısıtlanması veya mülkünden yoksun bırakılması
mülkiyet hakkına getirilmiş bir sınırlama niteliğindedir (AYM, E.2019/100,
K.2020/62, 22/10/2020, § 13). 101. Öte yandan bir ekonomik
değer veya icrası mümkün bir alacağı elde etmeye yönelik meşru beklenti de
Anayasa’da yer alan mülkiyet hakkı güvencesinden yararlanabilir. Meşru beklenti
makul bir şekilde ortaya konmuş icra edilebilir bir alacağın doğurduğu,
mevzuatta belirli bir kanun hükmüne veya başarılı olma ihtimalinin yüksek
olduğunu gösteren yerleşik bir yargı içtihadına dayanan, yeterli somutluğa
sahip nitelikteki bir beklentidir. Belirtilen nitelikte olmayan bir beklenti
veya sadece mülkiyet hakkı kapsamında ileri sürülebilir bir iddianın varlığı,
meşru beklentinin kabulü için yeterli değildir (Kemal Yeler ve Ali
Arslan Çelebi, B. No: 2012/636, 15/4/2014, §§ 36, 37). 102. İptali talep edilen kuralla, Şeker
Kurumunda çalışan personele ödenen ilave tediye ve ikramiyelerin çalışılmayan
günlere tekabül eden kısmının geri alınması öngörülmektedir. Dolayısıyla iptali
talep edilen kuralın mülkiyet hakkına sınırlama getirdiği anlaşılmaktadır. 103. Mülkiyet hakkına yapılan sınırlamalarda
gözetilecek öncelikli ölçüt, sınırlamanın kanunla yapılmasıdır. Anayasa
Mahkemesinin sıkça vurguladığı gibi temel hakları sınırlayan kanunun şeklen var
olması yeterli olmayıp yasal kuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde
belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir düzenlemeler niteliğinde olması gerekir. 104. Dava konusu kuralla öngörülen
müdahale yukarıda yer verilen 6098 ve 6772 sayılı Kanun’un ilgili hükümleriyle
birlikte değerlendirildiğinde çalışılmayan günlere tekabül eden ödemeler
açısından belirli ve öngörülebilir nitelikte olup kanunilik koşulunu
sağlamaktadır. 105. Anayasa’nın 13. maddesinde temel
hak ve hürriyetlerin yalnızca Anayasa’nın ilgili maddelerinde belirtilen
sebeplere bağlı olarak sınırlanabileceği belirtilmiştir. Anayasa’nın 35.
maddesinde ise mülkiyet hakkının kamu yararı amacıyla sınırlanabileceği
öngörülmüştür. 106. Kuralla, fiilen çalışma karşılığı
olarak yapılan bir ödemenin fiilen çalışılmayan günlere tekabül eden kısmının
geri alınması ile Hazinenin menfaatlerinin korunmasının amaçlandığı
anlaşılmaktadır. Bu sebeple Hazinenin menfaatinin korunması gayesiyle yapılan
müdahalenin kamu yararına dayalı meşru bir amacının olduğu açıktır. 107. Peşinen ödenen tutarın çalışılmayan
günlere tekabül eden kısmının geri alınmasını öngören kuralın Hazinenin
menfaatinin korunması yoluyla kamu yararının sağlanması şeklindeki meşru amaca
ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez. 108. Öte yandan, kuralda iadesi
öngörülen ödemeler bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki çalışılmayan
günlere tekabül eden ikramiye ve ilave tediye kısmıyla sınırlıdır. Ayrıca
herhangi bir faiz ödenmesi de öngörülmemiştir. Bu yönüyle kuralın kişilere aşırı bir külfet
yüklemediği ve orantısız bir sınırlamaya neden olmadığı anlaşılmaktadır. 109. Açıklanan nedenlerle kural,
Anayasa’nın 13. ve 35. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi
gerekir. Engin YILDIRIM ile Selahaddin MENTEŞ bu
görüşe katılmamışlardır. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de
aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların
Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında
ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir
inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. J. Kanun’un 78. Maddesiyle 4734 Sayılı
Kanun’un 62. Maddesinin Birinci Fıkrasının Değiştirilen (e) Bendinin (2)
Numaralı Alt Bendinin Dördüncü Cümlesinde Yer Alan “ …hastane bilgi yönetim
sistemi hizmetleri ve çağrı merkezi hizmetlerine ilişkin alımlar… ”
Bölümünün İncelenmesi 1. Anlam ve Kapsam 110. Kamu hukukuna tabi olan veya
kamunun denetimi altında bulunan veyahut kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve
kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usullerin
belirlendiği 4734 sayılı Kanun’un 2. maddesinde kanunun kapsamında bulunan
idarelere yer verilmiş, 62. maddesinde ise bu idarelerce mal veya hizmet
alımları ile yapım işleri için ihaleye çıkılmadan önce uyulması gereken
kurallar düzenlenmiştir. 111. Kanun’un 62. maddesinin birinci
fıkrasının (e) bendinin önceki hâlinde, idarelerin personel çalıştırılmasına
dayalı hizmet alımlarında uyması gereken hususlar düzenlenmekte ve kanun, tüzük
ve yönetmeliklere göre istihdam edilen personelin yeterli nitelik veya sayıda
olmaması hâlinde personel çalıştırılmasına dayalı yardımcı işlere ilişkin
hizmetler için ihaleye çıkılabilmesine cevaz verilmekte iken 7079 sayılı
Kanun’un 78. maddesi ile (e) bendinin (1) numaralı alt bendi “ 5018 sayılı
Kanuna ekli (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri
(MİT Müsteşarlığı hariç) ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, 375
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (I) sayılı listede yer alan idarelerin
merkez ve taşra teşkilatları, il özel idareleri, belediyeler ile bağlı
kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birlikleri, birlikte veya
ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası il özel idareleri, belediyeler ve
bağlı kuruluşlarına ait şirketler; merkezi yönetim, sosyal güvenlik kurumu,
fon, kefalet sandığı, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı, gençlik hizmetleri
ve spor il müdürlüğü, mahalli idare ve şirket bütçelerinden veya döner sermaye
bütçelerinden, anılan liste kapsamındaki diğer idareler için ise kendi
bütçelerinden personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı veya niteliği
itibarıyla bu sonucu doğuracak şekilde alım yapamaz ve buna imkân sağlayan
diğer mevzuat hükümleri uygulanmaz. ” şeklinde değiştirilmiştir. 112. Aynı madde ve bendin (2) numaralı
alt bendinde ise personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımının; bu Kanun
ve diğer mevzuattaki hükümler uyarınca ihale konusu işte çalıştırılacak
personel sayısının ihale dokümanında belirlendiği, bu personelin çalışma
saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı, yaklaşık maliyetinin en az
%70’lik kısmının asgari işçilik maliyeti ile varsa ayni yemek ve yol giderleri
dahil işçilik giderinden oluştuğu ve niteliği gereği süreklilik arz eden işlere
ilişkin hizmet alımlarını ifade edeceği belirtilmiştir. Mahallî idare veya
şirketlerinin bütçelerinden yapılan, yıl boyunca devam eden, niteliği gereği
süreklilik arz eden ve haftalık çalışma saatlerinin tamamının idare için
kullanıldığı park ve bahçe bakım ve onarımı ile çöp toplama, cadde, sokak,
meydan ve benzerlerinin temizlik işlerine ilişkin alımlar ise doğrudan personel
çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak kabul edilmiştir. 113. Görüleceği üzere 7079 sayılı Kanun
ile yapılan değişiklik ile 62. maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde
belirtilen kurum ve kuruluşlar tarafından artık personel çalıştırılmasına
dayalı hizmet alımı yapılamayacaktır. 114. Dava konusu kural ise hastane bilgi
yönetim sistemi hizmetleri ve çağrı merkezi hizmetlerine ilişkin alımların
personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak kabul edilmeyeceğini
öngördüğünden bu hizmetlere ilişkin alımlar için ise ihale yapılabilecektir. 115. 4734 sayılı Kanun’un “ Tanımlar ”
başlıklı 4. maddesinde, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmetler ile yazılım
hizmetleri, taşınır ve taşınmaz mal ve hakların kiralanması ve benzeri diğer
hizmetlere, hizmet tanımı içerisinde yer verilmiştir. Bu tanımdan
hareketle hastane bilgi yönetim sistemi hizmetleri ile çağrı merkezi
hizmetlerinin teknik ve yazılım boyutu ile işgücü yönünün hizmet tanımı
içerisinde değerlendirilmesi mümkündür. Diğer bir ifade ile kurum ve kuruluşlar
tarafından bu sistemlerde çalıştırılacak personel ile sistemin doğrudan
kendisinin kurulmasına yönelik ihaleler dava konusu kural gereği
yapılabilecektir. 2. İptal Talebinin Gerekçesi 116. Dava dilekçesinde özetle; kanun koyucunun hizmet alım
yönteminin sonlandırılmasını ancak istisnai durumlarda kamu kurumlarının kendi
görev ve yetkileri dâhilinde yapmak zorunda oldukları hizmetlerde alt
işverenlik ilişkisinin kurulmasını öngördüğü, dava konusu ibare ile bu mantığın
dışına çıkıldığı ve âdeta istisnai bir durum oluşturulduğu, özellikle Sağlık
Bakanlığına bağlı hastanelerde yurttaşların sağlık hizmetine erişimleri için
gerekli olan kayıt, hasta verilerinin girişleri gibi sağlık hizmetinin asli bir
parçası olan hastane bilgi yönetimi sistemi hizmetleri ile bütün bakanlıklarda
kurulmuş olan, vatandaşların şikâyet ve taleplerini doğrudan sözlü olarak
aktardığı ve kamu hizmeti görevi yerine getiren çağrı merkezi hizmetlerinin,
hiçbir haklı gerekçe olmadan kapsam dışında bırakıldığı, her iki iş türünde alt
işverenlik ilişkisinin devam ettirilmesinin kanun önünde eşitlik ve ayrımcılık
yapılmaması ilkelerine aykırılık teşkil ettiği, düzenlemenin Anayasa’nın 2. ve
10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 117. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,
ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 47. ve 128. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 118. Anayasa'nın 128. maddesinin birinci fıkrasında, “ Devletin,
kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare
esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği
aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür. ”
denilmektedir. Bu hüküm uyarınca, genel idare esaslarına göre yürütülen kamu
hizmetlerinin gerektirdiği görevlerden asli ve sürekli nitelik taşıyanların,
memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülmesi zorunludur. 119. Anayasa'nın 47. maddesinin dördüncü fıkrasında,
" Devlet, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişileri
tarafından yürütülen yatırım ve hizmetlerden hangilerinin özel hukuk
sözleşmeleri ile gerçek veya tüzel kişilere yaptırılabileceği veya
devredilebileceği kanunla belirlenir. " denilerek özel hukuk
sözleşmeleri aracılığıyla gerçek veya tüzel kişilerin kamu hizmetlerinin sunumuna
dâhil edilmelerine imkân tanınmıştır. 120. Anayasa'nın 47. ve 128. maddelerinin anılan
hükümleri uyarınca idarelerin, genel idare esasları uyarınca yürütmekle yükümlü
oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri dışında
kalan alanlardaki hizmetlerin, özel hukuk sözleşmeleriyle gerçek kişilere veya
özel hukuk tüzel kişilerine gördürülmesi yolunda düzenleme yapılması mümkündür. 121. Dava konusu kural ile hastane bilgi yönetim sistemi
hizmetleri ve çağrı merkezi hizmetlerine ilişkin alımlar personel
çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak kabul edilmediğinden maddede
belirtilen kurum ve kuruluşlarca bu hizmet türleri için ihaleye çıkılabilecek,
dolayısıyla bu hizmetler gerçek kişilere veya özel hukuk tüzel kişilerine
gördürülebilecektir. 122. Hastane bilgi yönetim hizmetlerinin niteliği gereği
sağlık hizmeti kapsamında değerlendirilmesi mümkündür. Sağlık hizmetinin temel
hedefi olan insan sağlığı sorunu, ertelenemez ve ikame edilemez niteliktedir.
Bilime dayalı olması gereken tanı ve tedavi metotlarının insan yararına sürekli
yenilik ve gelişme göstermesi, hizmet kalite ve beklentilerini çağın
koşullarına yaklaştırmayı gerektirmektedir (AYM, E.2013/50, K.2015/38,
01/04/2015). 123. Anayasa Mahkemesinin 22/11/2007 tarihli ve E.2004/114,
K.2007/85 sayılı kararında vurgulandığı üzere, Anayasa'nın 47. maddesi ile 128.
maddesi birlikte değerlendirildiğinde, sağlık hizmetlerinin bütünüyle devletin
genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu bir kamu hizmeti şeklinde
nitelendirilmesi olanaklı değildir. 124. Çağrı merkezi hizmetleri ise kişilerin kurum ve
kuruluşlarla ilgili sorun ve şikâyetlerinin tespiti ile dolaylı olarak
çözümünde etkili olan hizmetlerdir. 125. Gerek sağlık hizmeti tanımı içerisinde
değerlendirilebilecek hastane bilgi yönetim sistemine ilişkin hizmetler gerekse
de maddede belirtilen kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanacak çağrı merkezi
hizmetleri genel idare esaslarına göre yürütülen kamu hizmetlerinin varlık
sebebini teşkil eden, diğer bir ifadeyle hizmetin bizzat kendisini (özünü)
oluşturan görevler kapsamında değildir. Söz konusu hizmetler idarelerce, kamu
hizmetlerinin daha etkin ve sağlıklı bir şekilde işletilmesini ve yürütülmesini
temine yönelik birtakım ikincil görevlerden oluşmakta olup kamu hizmetinin
özünü ifade etmeyen bu görevlerin “ genel idare esaslarına göre yürütülmesi
gereken asli ve sürekli görevler ” kapsamında görülmesi mümkün olmadığından
Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca kamu görevlileri eliyle ifası zorunluluğu
yoktur. 126. Bu
itibarla, dava konusu kuralla, hastane bilgi yönetim sistemine ilişkin
hizmetler ile çağrı merkezi hizmetleri için ihaleye çıkmasına imkân
tanınmasında ve dolayısıyla bunların özel kişiler eliyle gördürülmesi yolunda
düzenleme yapmasında Anayasa’nın 47. ve 128. maddelerine aykırı bir yön
bulunmamaktadır. 127. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti
eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve
özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuki
güvenliği sağlayan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine
açık olan devlettir. Hukuk devletinde kanunların kamu yararı gözetilerek
çıkarılması zorunludur. Kanun koyucunun, Anayasa’ya ve hukukun genel ilkelerine
aykırı olmamak kaydıyla her türlü düzenlemeyi yapma konusunda takdir yetkisi
bulunmaktadır. 128. Hastane bilgi yönetim sistemi hizmetleri ve çağrı
merkezi hizmetleri salt işgücüne dayalı nitelikte olmayıp teknolojik altyapıyı
gerekli kılan hizmet türleridir. Söz konusu hizmetlerin personel
çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak kabul edilmeyeceğinin
belirtilmesinin bu yönüyle hizmetin niteliğinden kaynaklandığı
söylenebilecektir. Ayrıca bu hizmet türleri yönünden yapılacak ihalelerle
ilgili olarak 4734 sayılı Kanun’da yer verilen saydamlık, rekabet, eşit
muamele, güvenirlik, gizlilik ve kamuoyu denetimi ilkelerinin uygulanacağı da
açıktır. Kurum ve kuruluşların gelişen koşul ve ihtiyaçları dikkate almasına da
imkân veren ve teknolojik altyapı ile belli bir uzmanlık gerektiren bu türden
hizmetleri özel kişilere gördürmesi mümkün kılan düzenlemenin kamu yararı
amacına yönelik olmadığı söylenemez. 129. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa’nın
2., 47. ve 128. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. K. Kanun’un 83. Maddesiyle 4769
Sayılı Kanunu’nun 15. Maddesine Eklenen Üçüncü Fıkrada Yer Alan “ …ve iki
katı… ” İbaresinin İncelenmesi 1. Anlam ve Kapsam 130. 4769 sayılı Kanun, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinin ihtiyacı olan
nitelikli personelin yetiştirilmesi ve mesleki eğitimlerinin sağlanması
amacıyla Ceza İnfaz Kurumları ve Tutukevleri Personeli Eğitim Merkezi ile bölge
eğitim merkezlerinin kuruluş, görev ve teşkilatı ile bu merkezlerde verilecek
eğitime ve diğer hususlara ilişkin esas ve usulleri düzenlemektedir. 131. Anılan Kanun ceza infaz
kurumları ve tutukevlerinde görev yapacak personelden idare memurluğu
öğrencileri ile infaz ve koruma memurluğu öğrencilerinin hizmet öncesi eğitimi
ve bu kurumlarda görev yapan personelin aday memurluk, hizmet içi ve görevde
yükselme eğitimlerini kapsamaktadır. 132. Kanun’un 10. maddesinde hizmet
öncesi eğitime alınan idare memurluğu öğrencileri ile infaz ve koruma memurluğu
öğrencilerine eğitim süresince (3000) gösterge rakamının memur aylıklarına
uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda aylık harçlık
ödeneceği, 14. maddesinde de eğitim merkezlerinin ve yatılı tesislerinin her türlü
ihtiyaçları, giderleri ve hizmet öncesi eğitime alınanların resmî kıyafet ve
harçlıklarının Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanacağı ve eğitim
merkezlerinde eğitim görenlerden yatak ve yemek ücreti alınmayacağı hüküm
altına alınmıştır. 133. Dava konusu ibarenin de yer
aldığı 15. madde de ise eğitim merkezlerinde hizmet öncesi eğitim görerek
ataması yapılanların her öğretim yılı karşılığında iki yıl süre ile mecburi
hizmet ile yükümlü oldukları belirtilmiştir. Aynı maddenin üçüncü fıkrasında da
bu kişilerin ataması yapıldıktan sonra -sağlık nedeniyle görevini yapmaya devam
edemeyecekler hariç- herhangi bir sebeple mecburi hizmet yükümlülüğü dolmadan
görevden çekilmeleri ile göreviyle ilişiği kesilmesi durumda kendileri için
yapılmış bütün giderleri görev yapmadıkları süre ile orantılı ve iki katı
olarak ödemek zorunda oldukları hüküm altına alınmıştır. Söz konusu fıkrada yer
alan “ …ve iki katı… ” ibaresi davanın konusunu oluşturmaktadır. 2. İptal Talebinin Gerekçesi 134. Dava dilekçesinde özetle; ataması
yapılmış ve çalışmaya başlamış olan kişilerin görev yapmaları gereken sürenin
eğitimlerinin iki katı olduğu, bu şekilde zaten eğitim nedeniyle devletin
yüklenmiş olduğu masrafların karşılığı olarak çalışma yükümlülüğü öngörüldüğü,
kanun koyucunun takdir hakkı kapsamında mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine
getirmeyenler için öngördüğü yaptırımın kamu yararını sağlamaya yönelik olduğu
anlaşılmakla birlikte bu yaptırımın amacına uygun olarak adil ve hakkaniyete
uygun olması gerektiği, mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere
yönelik yaptırımın ölçülü ve makul olmadığı, ayrıca maddenin yürürlüğe girdiği
günden itibaren herkes bakımından hüküm ifade etmesinin ve eğitimine devam
etmekte olanlar ile bu eğitimi bitirmiş olup henüz mecburi hizmet yükümlülüğünü
tamamlamamış olanlar bakımından herhangi bir geçiş hükmünün öngörülmemiş
olmasının hukuki güvenlik ilkesini ihlal ettiği, düzenlemenin Anayasa’nın 2.
maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 135. 6216 sayılı Kanun’un 43.
maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 18. maddesi yönünden
incelenmiştir. 136. Anayasa’nın 18. maddesinin
birinci fıkrasında hiç kimsenin zorla çalıştırılamayacağı belirtilmiş, angarya
yasaklanmış; ikinci fıkrasında ise şekil ve şartları kanunla düzenlenmek üzere
hükümlülük veya tutukluluk süreleri içindeki çalıştırmaların, olağanüstü
hâllerde vatandaşlardan istenecek hizmetlerin, ülke ihtiyaçlarının zorunlu
kıldığı alanlarda öngörülen vatandaşlık ödevi niteliğindeki beden ve fikir çalışmalarının
zorla çalıştırma sayılmayacağı hüküm altına alınmıştır. 137. Zora dayalı çalışma, bir
kimsenin serbest iradesi bulunmadan çalıştırılmasıdır. Öte yandan zor (cebir)
kavramı, yaptırım tehdidinin varlığını şart kılar. Esasında bir buyurmanın zorakilik
vasfını kazanması, yaptırım tehdidi ile desteklenmiş olması nedeniyledir. Bu
durumda zorla çalıştırmanın kişinin iradesi dışında ve yaptırım tehdidi altında
çalıştırılması biçiminde tanımlanması mümkündür ( Yasemin Balcı [GK], B.
No: 2014/8881, 25/7/2017, § 63). 138. Nitekim Cebri ve Mecburi
Çalıştırma Hakkında 29 Numaralı Uluslararası Çalışma Örgütü Sözleşmesi'nin 2.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında zorla çalıştırma “ herhangi bir kişinin
ceza tehdidi altında ve bu kişinin tam isteği olmadan mecbur edildiği tüm iş
veya hizmetler ” biçiminde tanımlanmıştır. Anılan Sözleşme'ye göre de zorla
çalıştırmadan söz edilebilmesi için kişinin ceza tehdidi altında ve rızası
bulunmaksızın çalıştırılması gerekmektedir. 139. Yaptırım kavramıyla sadece ceza
hukukundaki dar ve teknik anlamdaki ceza değil her türlü adli, idari ve hukuki
yaptırımlar kastedilmektedir. Bu bağlamda hürriyeti bağlayıcı cezalar ile adli
ve idari para cezaları ve diğer idari yaptırımların yanında tazminat ve cezai
şart gibi hukuki yaptırımlar da zorla çalıştırma tanımında yer alan yaptırım
kavramına dâhildir. Olayın somut koşulları çerçevesinde kişinin işini kaybetme
korkusunun dahi bir yaptırım tehdidi olarak yorumlanması mümkündür. Ancak
hizmetin yerine getirilmesinin bunu zorunlu kılan bir hukuksal yükümlülüğün
varlığına dayanması tek başına söz konusu hizmetin zorla çalıştırma veya
angarya olduğu sonucuna ulaşılabilmesi bakımından yeterli değildir. Bu noktada
hizmet yükümlüsünün rızasının varlığı büyük önem kazanmaktadır. İlgilinin kendi
rızasıyla kabullendiği bir hizmetin yerine getirilmesi hususunda yasal
zorunluluk bulunması bu hizmeti zorla çalıştırma veya angarya hâline getirmez.
Zira bu hâlde kanunda öngörülen çalışma zorunluluğu, ilgilinin serbest
iradesiyle bir sözleşme akdetmiş olmasının veya bir statüye girmiş bulunmasının
doğal bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır ( Yasemin Balcı , § 65; Ali
Şanlı , B. No: 2019/18003, 31/3/2022, § 46). 140. Bu bakımdan olağan görev
kapsamında tanımlanan veya açıkça tanımlanmasa bile makul olarak öngörülebilen
işlerde rızanın bulunduğu varsayılabilir. Bu bağlamda gerek statü hukukuna
gerekse akdi hukuka tabi olarak çalışan kişilere makul olarak öngörülemeyen bir
iş veya görev yüklenmedikçe rızanın bulunmadığı öne sürülemez ( Yasemin Balcı ,
§ 66). 141. Bunun yanında alanında uzman
olan kişilerin mesleklerinin icrası sırasında sosyal dayanışma anlayışının bir
gereği olarak birtakım hizmetlerle yükümlü kılınması, uzmanlık alanlarıyla
ilgili olmak ve aşırı külfet yüklememek kaydıyla zorla çalışma veya angarya
olarak değerlendirilemez. Ancak bu şekilde çalışma zorunluluğu getirilen
(uzman) kişiye ölçüsüz külfet yüklenmesi durumunda Anayasa'nın 18. maddesinin
sınırlarının aşıldığı sonucuna ulaşılabilir. Bu kişilere ölçüsüz bir külfet
yüklenip yüklenmediğinin tespitinde bunlara ücret ve benzeri menfaatlerin
sağlanıp sağlanmadığı ve yapılması zorunlu kılınan hizmetin bunların mesleki
gelişim ve kariyerlerine bir katkısının bulunup bulunmadığı hususları gözönünde
bulundurulmalıdır ( Yasemin Balcı, § 67, Ali Şanlı , § 48). 142. Anayasa'nın 18. maddesinde
zorla çalıştırma ve angarya kavramlarına yer verilmiştir. Maddenin gerekçesinde
angarya, kişinin emeğinin karşılığını almadan zorla çalıştırılması olarak
tanımlanmıştır. Angaryada da zorla çalıştırmada olduğu gibi kişinin ceza
tehdidi altında ve iradesi dışında çalıştırılması söz konusudur. Ancak
angaryada zorla çalıştırmadan farklı olarak çalıştırılana ücret de ödenmemekte
veya bariz bir şekilde düşük ücret ödenmektedir. Buna göre zorla çalıştırma ile
angarya arasındaki fark, yaptırım tehdidiyle desteklenen irade dışı çalıştırma
karşılığında ücret ödenip ödenmeyeceği hususundadır. İrade dışı çalıştırmada
ücret ödeniyorsa zorla çalıştırmadan, ücret ödenmiyor veya ödenen ücret bariz
bir şekilde düşük ise angaryadan söz edilebilir ( Yasemin Balcı , §§ 68,
69). 143. Zorla çalıştırma ve angarya
yasağı mutlak nitelikte olmayıp Anayasa'nın 18. maddesinin ikinci fıkrasında bu
yasağın istisnalarına yer verilmiştir. Buna göre (1) hükümlü ve tutukluların
şekil ve şartları kanunla düzenlenmek üzere hükümlü veya tutuklu bulundukları
süreler içinde çalıştırılması, (2) vatandaşların olağanüstü hâllerde
çalıştırılması, (3) vatandaşların ülke ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı alanlarda
vatandaşlık ödevinin bir gereği olarak bedenî ve fikrî emeklerinden
yararlanılması zorla çalıştırma veya angarya olarak görülemez. 144. Dava konusu kural, hizmet
öncesi eğitim sonrası ataması yapılıp mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan
görevden çekilenler ile göreviyle ilişiği kesilenlerin kendileri için yapılmış
bütün giderleri görev yapmadıkları süre ile orantılı ve iki katı olarak
ödemelerini öngörmektedir. Zorunlu hizmete tabi olması kişilerin görevlerinden
çekilmesine veya görevleriyle ilişiklerinin kesilmesine hukuki bir engel
oluşturmasa da bu durumların oluşması hâlinde zorunlu hizmet yükümlülüğünden
kaynaklı olarak söz konusu ödemenin yapılması gerekecektir. 145. Devletin, henüz kamu hizmetine
fiilen katılmayan ve hizmetinden yararlanılmayan bir kimsenin belli bazı
vasıfları kazanması için yaptığı bu masrafların karşılığı olarak bu kişiyi
makul bir süre zorunlu hizmetle yükümlendirmesi haklı karşılanmalıdır. Eğitimi
için kamu bütçesinden kaynak aktarılan kişinin edindiği uzmanlığı kamu hizmeti
olarak toplumun faydasına sunması gerektiği, aksi takdirde kamu kaynaklarının
bir kişinin özel yararına kullanılması sonucunun ortaya çıkabileceği düşüncesi
zorunlu hizmet yükümlülüğünü haklılaştırmaktadır ( Ali Şanlı , § 59). 146. Öte yandan kişilerin mecburi
hizmet yükümlülüğüne tabi kılınması ile amaçlanan personel politikasının
aksamadan uygulanabilmesidir. Diğer bir ifadeyle ceza infaz kurumları ile
tutukevlerinin personel eksikliği gibi bir sorunla karşılaşmaları yerine
getirdikleri görevlerde aksamalara yol açabilecektir. Ceza infaz kurumları ile
tutukevleri tarafından yerine getirilen görevlerin eksiksiz yerine getirilmesi
ise kamu yararının sağlanması için elzemdir. 147. Bununla birlikte haklı
temelleri bulunsa bile zorunlu hizmet yükümlülüğünün başvurucuya orantısız bir
külfet yüklemesi durumunda cebre dayalı olma vasfına büründüğü sonucuna
ulaşılabilecektir. 148. Mecburi hizmet yükümlülüğü
süresini tamamlamayanların ödemeleri öngörülen miktar, yükümlülüğün
tamamlanmayan kısmına bağlı olarak değişmektedir. Kişilerin hizmet öncesi
eğitim sürelerinde her öğretim yılı karşılığında iki yıl süre ile mecburi
hizmet ile yükümlü olmaları öngörülmektedir. Bu süreler tamamlanmadığında ise
zaten eğitim süresinin üzerinde olan mecburi hizmet süresinin tamamlanmayan
kısmına denk gelen gider miktarının iki kat olarak ödenmesi gerekmektedir. 149. Ceza infaz kurumları ile
tutukevleri tarafından yerine getirilen görevlerin taşıdığı önem gereği ilgili kanunlarda kendine özgü
kuralların konulması doğal olmakla birlikte, kişinin aldığı eğitimin sonucu
olarak sağlık sebepleri dışında bir nedenle, mecburi hizmet yükümlülüğünü
yerine getirmeden görevinden çekilmesi veya
göreviyle ilişiğinin kesilmesi durumunda kendisine yapılan bütün giderleri iki
kat olarak ödemeye maruz bırakılmasının orantılı olmadığı sonucuna varılmıştır. 150. Açıklanan nedenlerle dava
konusu kural, Anayasa’nın 18. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Muammer TOPAL, Basri BAĞCI ve
Muhterem İNCE bu görüşe katılmamışlardır. Kural Anayasa’nın 18. maddesine
aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2. maddesi yönünden
incelenmemiştir. L. Kanun’un 84. Maddesiyle 4848
Sayılı Kanun’a Eklenen Geçici 9. Maddenin İncelenmesi 151. 703 sayılı KHK’nın 21.
maddesiyle dava konusu kuralın da yer aldığı 4848 sayılı Kanun yürürlükten
kaldırılmıştır. 152. Açıklanan nedenle konusu
kalmayan iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek
gerekir. M. Kanun’un 91. Maddesiyle 5271 Sayılı Kanun’un 209.
Maddesinin Başlığındaki Değiştirilen “ …anlatılması… ”, (1) Numaralı
Fıkrasındaki Değiştirilen “ …anlatılır. ” ve (2) Numaralı Fıkrasındaki
Değiştirilen “ …anlatılmasına… ” İbarelerinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 153. Dava dilekçesinde özetle; hukuk
devletinde bireyin en önemli güvencelerinden birinin hak arama hürriyeti olduğu,
savunmanın olmadığı yahut savunmanın hak ve imkânlarının kısıtlandığı bir
muhakeme sisteminin hukuk devletinde yerinin bulunmadığı, silahların eşitliğini
bozacak, iddia ve savunma arasında hak ve imkân dengesizliğine yol açacak
düzenlemelerden kaçınılması gerektiği, çelişmeli yargı ve silahların eşitliği
prensibi gereği duruşmada ortaya konulması gereken belge ve tutanakların açık
ve bütün bir şekilde okunması gerektiği, belgelerin özetlenmesi ve bazı
bölümlerinin göz ardı edilmesinin bu ilkelere aykırı olduğu ve sanığın savunma
ve adil yargılanma hakkının da zedelenmesi anlamına geleceği, düzenlemenin
Anayasa’nın 2., 13. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. 209. Maddenin Başlığındaki
Değiştirilen “ …anlatılması…” İbaresi 154. Anayasa Mahkemesinin norm
denetimi yetkisinin kapsamına Anayasa değişikliği, kanun, Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi ve TBMM İçtüzüğü adı verilen normlar (kurallar) girmektedir. Söz
konusu düzenlemeler, Anayasa'nın yetkili kıldığı organlar tarafından yazılı bir
şekilde ve bu adlar altında tespit edilen genel, sürekli ve soyut hukuk
normlarıdır. Norm ise insan davranışını yönlendirmek amacıyla belirli bir şeyin
yapılmasını yasaklayan ya da belirli bir şeyin yapılmasına izin veya yetki veren
ve cebirle desteklenmiş irade açıklamalarıdır. Dolayısıyla hukuk normları daima
emir, yasak, izin veya yetki içeren önermelerden oluşur. İnsan davranışını
yönlendirmeyi hedeflemeyen yani emir vermeyen, yasak koymayan, izin veya yetki
vermeyen bir önerme, normatif nitelikte olmadığından hukuk kuralı sayılmaz. 155. Bu itibarla madde başlıkları da
başlı başına bir yargı ifade etmediğinden denetlenebilir norm niteliğinde
değildir. Anılan niteliği sebebiyle madde başlıklarının iptal davasına konu
edilmesi mümkün değildir (aynı yöndeki kararlar için bkz. AYM, E.2014/146,
K.2015/31, 19/03/2015; E.2017/162, K.2018/100, 17/10/2018, §§ 63-65). 156. Açıklanan nedenlerle 5271
sayılı Kanun’un 209. maddesinin başlığındaki değiştirilen “ …anlatılması…” ibaresine
yönelik iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek
gerekir. b. 209. Maddenin (1) Numaralı
Fıkrasındaki Değiştirilen “ …anlatılır. ” ve (2) Numaralı Fıkrasındaki
Değiştirilen “ …anlatılmasına… ” İbareleri 157. Kanun koyucu dava konusu kurallarla,
naip veya istinabe yoluyla sorgusu yapılan sanığa ait sorgu tutanaklarının,
naip veya istinabe yoluyla dinlenen tanığın ifade tutanağı ile muayene ve keşif
tutanakları gibi delil olarak kullanılacak belgelerin ve diğer yazılar ile adli
sicil özetleri ve sanığın kişisel ve ekonomik durumuna ilişkin bilgilerin yer
aldığı belgelerin duruşmada ( sanığa veya
mağdura ait kişisel verilerin yer aldığı belgelerin ise istemleri hâlinde
kapalı oturumda) okunması yerine
anlatılmasını öngörmektedir. 158. Anayasa’nın 36. maddesinin
birinci fıkrasında “ Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle
yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil
yargılanma hakkına sahiptir. ” denilerek yargı organlarına davacı ve davalı
olarak başvurabilme hakkı ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve
adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Adil yargılanma hakkı davanın
taraflardan biri lehine sonuçlanmasını garanti etmemekte, temel olarak
yargılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun olarak yürütülmesini
sağlamaktadır ( M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, § 80). 159. Hakkaniyete uygun yargılanmanın
temel unsurlarından biri, yargılamanın çelişmeli olması ve taraflar arasında
silahların eşitliğinin sağlanmasıdır. Silahların eşitliği ilkesi, davanın
taraflarının usule ilişkin haklar bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve
taraflardan birinin diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia
ve savunmalarını makul bir şekilde yargı mercileri önünde dile getirme
fırsatına sahip olması anlamına gelir ( Yaşasın Aslan , B. No: 2013/1134,
16/5/2013, § 32). Bu usul güvencesi ceza yargılamasında şüphelinin/sanığın
aleyhine bir hukuki durum yaratılmamasını da kapsamaktadır ( Yankı Bağcıoğlu
ve diğerleri [GK], B. No: 2014/253, 9/1/2015, § 64). Bu itibarla tarafların
dinlenilmesine ve yargılama faaliyetine aktif katılımının sağlanmasına yönelik
gerekli imkânın verilmemesi, yargılama faaliyetinin hakkaniyete aykırı hâle
gelmesine neden olabilecektir. 160. Çelişmeli yargılama ilkesi ise
silahların eşitliği ilkesi ile yakından ilişkili olup bu iki ilke birbirini
tamamlar niteliktedir. Çelişmeli yargılama ilkesi taraflara, dosyaya giren
görüşler ile diğer tarafça sunulan deliller hakkında bilgi sahibi olma ve karşı
iddialarını sunma hususunda uygun imkânların sağlanması anlamına gelir (AYM,
E.2016/191, K.2017/131, 26/7/2017, § 64; Faik Gümüş , B. No: 2012/603,
20/2/2014, § 47; Targan Tolga Yungul , B. No: 2013/1386, 16/4/2015, §
24). 161. Ceza davaları ile medeni hak ve
yükümlülüklere ilişkin davaların usul kuralları da dâhil olmak üzere
yargılamanın tüm aşamalarında silahların eşitliği ilkesi ve çelişmeli yargılama
hakkının güvence altına alınarak adil yargılanma hakkının korunması hukuk
devleti olmanın bir gereğidir. Asıl kural tarafların eşit şartlarda yargılamaya
katılımının sağlanması, gösterilen kanıtlardan ve sunulan görüşlerden bilgi
sahibi olması, bunlarla ilgili görüşlerini bildirebilme imkânının kendilerine
verilmesidir (benzer değerlendirmeler için bkz. Taylan Özgür Tor , B. No:
2013/2454, 12/3/2015, § 43). 162. Dava konusu kurallar uyarınca
duruşmada belgelerin ve yazıların anlatılması söz konusu belgelerin ve
yazıların okunmasına nazaran yargılamanın taraflarını bu belgelerin ve
yazıların içeriğinden tam manasıyla haberdar olunması noktasında dezavantajlı
bir konuma düşürebilecek niteliktedir. 163. Duruşma sırasında hangi
belgelerin ve yazıların okunacağı veya anlatılacağı hususunda düzenleme yapmak
kanun koyucunun takdirindedir. Bununla
birlikte hakkaniyete uygun yargılamadan söz edilebilmesi o yargılamanın süreci
itibarıyla bir bütün olarak kişilerin hakkaniyet ve adalet duygularını
zedeleyici bir olgu içermemesini gerekir. Yargılamanın tüm aşamalarında
silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri güvence altına alınarak
adil yargılanma hakkının korunması hukuk devleti olmanın da bir gereğidir (AYM,
E.2021/48, K.2022/7, 26/1/2022, § 25). Bu bağlamda, silahların eşitliği ve
çelişmeli yargılama ilkeleri yönünden yapılacak incelemede öncelikle söz konusu
belgelerin ve yazıların anlatılmasını öngören kuralın haklı bir nedene dayanıp
dayanmadığı değerlendirilmelidir. 164. Sorgu, ifade, muayene ve keşif
tutanakları gibi delil olarak kullanılacak belgeler ile adli sicil özetleri ve
sanığın kişisel ve ekonomik durumuna ilişkin bilgilerin yer aldığı belgelerin
ve yazıların anlatılmasına ilişkin düzenlemenin yargılamanın uzamasını önlemek
amacıyla öngörüldüğü ve dolayısıyla haklı bir nedene dayandığı anlaşılmaktadır. 165. Yargılamanın gereksiz yere uzamasını önlemek haklı neden olarak kabul
edilebilirse de bu hâlde dahi belgelerin ve
diğer yazıların anlatılmasının tarafların bu belge ve yazılar hakkında
bütünüyle bilgi sahibi olmalarını kısıtlama ihtimali bulunduğundan dava konusu
düzenlemeyi telafi edici-dengeleyici nitelikte başkaca düzenlemelerin bulunup
bulunmadığı da önem arz etmektedir. 166. 5271 sayılı Kanun’un 215.
maddesinde suç ortağının, tanığın veya bilirkişinin dinlenmesinden ve herhangi
bir belgenin okunmasından sonra bunlara karşı bir diyecekleri olup olmadığının
katılana veya vekiline, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine sorulacağı
düzenleme altına alınmış, 216. maddesinde ise ortaya konulan delillerin
tartışılma usulüne yer verilmiştir. Her ne kadar 215. maddede belgelerin
okunması ifadesine yer verilmişse de dava konusu kural gereği anlatılan bir
belge veya yazının ardından izlenecek usul de aynı olacaktır. Kanun’un 217.
maddesinde ise hâkimin kararını ancak
duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabileceği
belirtilmiştir. 167. Anayasa Mahkemesi tarafından,
iddianamenin okunması yerine anlatılmasının öngörüldüğü düzenlemenin
incelendiği kararda da ifade edildiği üzere kamu davasının tarafı olan sanığın
veya müdafiinin dosya içinde bulunan iddianame veya iddianame yerine geçen
belgede yer alan suçlamanın dayanağını oluşturan delilleri inceleme ve bu
belgelerden örnekler alma yetkisinin bulunduğu hususu tartışmasızdır (AYM,
E.2017/32, K.2018/81, 11/07/2018, § 59). Ayrıca söz konusu yetki iddianamenin
mahkemece kabulü aşaması sonrasına ilişkin olarak da Kanun’un 153. maddesinin
(4) numaralı fıkrasıyla müdafii yönünden açıkça düzenlenmiştir. Dolayısıyla
duruşmada anlatılan veya anlatılacak olan bir belge veya yazıdan duruşma
öncesinde veya sonrasında sanığın tam manasıyla bilgi sahibi olması sağlanabilecektir. 168. Öte yandan duruşmada anlatılan
bir belge veya yazının okunması veya bunlardan örnek verilmesi akabinde
diyeceklerini beyan etmek isteyen sanığın bu istemi ise savunma hakkı
kapsamında karşılanması gereken bir talep olacaktır. Kanun’un 289. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının (h) bendinde, hüküm için önemli olan hususlarda mahkeme
kararı ile savunma hakkının sınırlandırılmış olmasının hukuka kesin aykırılık
hâli olarak sayılmış olması da bu istemin karşılanmasını gerekli kılar niteliktedir. 169. Duruşmada okunan herhangi bir
belgeye karşı diyeceği olup olmadığı sorulan katılan veya vekili açısından da
söz konusu taleplerin karşılanması hâkimin kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış
delillere dayandırabileceğinden kaçınılmaz olacaktır. 170. Bütün bu hususlar gözönünde
bulundurulduğunda söz konusu belgelerin ve yazıların anlatılması ile
yetinildiği durumlarda adil yargılanma hakkında oluşan kısıtlılığı telafi eden
ve silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin gereklerini temin
eden güvencelerin kanunlarda bulunduğu anlaşılmaktadır. 171. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 36.
maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 13. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 36. maddesi
yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle
Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek
görülmemiştir. N. Kanun’un 93. Maddesiyle 5271 Sayılı Kanun’un 282.
Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (d) Bendindeki Değiştirilen “ …anlatılır. ”
İbaresinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin
Gerekçesi 172. Dava dilekçesinde özetle; ceza muhakemesine ilişkin genel ilke ve amaçların istinaf
denetim muhakemesi yolu bakımından da uygulanması gerektiği, hukuk devletinde bireyin en önemli
güvencelerinden birinin hak arama hürriyeti olduğu, savunmanın olmadığı yahut
savunmanın hak ve imkânlarının kısıtlandığı bir muhakeme sisteminin hukuk
devletinde yerinin bulunmadığı, silahların eşitliğini bozacak, iddia ve savunma
arasında hak ve imkân dengesizliğine yol açacak düzenlemelerden kaçınılması
gerektiği, çelişmeli yargı ve silahların eşitliği prensibi gereği duruşmada
ortaya konulması gereken belge ve tutanakların açık ve bütün bir şekilde
okunması gerektiği, belgelerin özetlenmesi ve bazı bölümlerinin gözardı
edilmesinin bu ilkelere aykırı olduğu ve sanığın savunma ve adil yargılanma
hakkının da zedelenmesi anlamına geleceği, düzenlemenin Anayasa’nın 2., 13. ve
36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 173. 5271 sayılı Kanun’un 282.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) bendinde bölge adliye mahkemesinde
yapılacak duruşmalarda duruşma hazırlığı aşamasında toplanan delil ve belgeler
ile yapılmışsa keşif ve bilirkişi açıklamalarına ilişkin tutanak ve raporların
anlatılacağı hükme bağlanmıştır. Dava konusu kural fıkranın (d) bendinde yer alan “ …anlatılır. ”
ibaresidir. 174. Kanun’un 282. maddesinin (1)
numaralı fıkrasında aynı maddede yer verilen istisnalar dışında bu Kanun’un
duruşma hazırlığı, duruşma ve karara ilişkin hükümlerinin bölge adliye
mahkemeleri tarafından da uygulanacağı belirtilmiştir. 175. Dava konusu kuralla (d) bendinde yer verilen belge, tutanak
ve raporların okunması yerine anlatılması kuralı getirilmiş olup yargılama
usulüne ilişkin olan bu kuralın yargılamanın uzamasını engellemek amacıyla
öngörüldüğü anlaşılmaktadır. 176. Bölge adliye mahkemesi tarafından
yapılacak duruşmalarda 282. maddede yer verilen istisnalar dışında bu Kanun’un
duruşmaya ve karara ilişkin hükümlerinin uygulanacağı da gözetildiğinde,
Kanun’un 7079 sayılı Kanun’un 91. maddesiyle değiştirilen 209. maddesinin (1)
numaralı fıkrasındaki “ …anlatılır. ” ve (2) numaralı fıkrasındaki “ …anlatılmasına… ”
ibarelerinin Anayasa’ya
uygunluk denetimi bölümünde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de
geçerlidir. 177. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 36.
maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 13. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de
aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların
Anayasa’nın 36. maddesi yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele
alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme
yapılmasına gerek görülmemiştir. O. Kanun’un 94. Maddesiyle 5271
Sayılı Kanun’un 299. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının Birinci Cümlesindeki
Değiştirilen “ …uygun görmesi halinde duruşma yoluyla yapabilir. ”
İbaresinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 178. Dava dilekçesinde özetle; kişinin duruşmalı olarak
yargılanma hakkının hak arama hürriyeti ve adil yargılanma hakkının bir gereği
olduğu, duruşmanın yapılmasının inceleme merciinin oluruna bırakılmasının
savunma hakkının kısıtlanması anlamına geldiği ve aynı zamanda çelişmeli yargı
prensibinin kural olmaktan çıkmasına sebep olduğu, ceza muhakemesi sisteminin
duruşmanın sözlülüğü prensibi ile delillerin açık yargılamada tüm tarafların
huzurunda tartışılmasının öngörüldüğü, düzenlemenin Anayasa’nın Başlangıç
kısmına, 2., 13. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 179. 5271 sayılı Kanun’un 299. maddesinde temyiz kanun
yolunda duruşmalı inceleme yapılmasına ilişkin kurallara yer verilmektedir.
Maddenin önceki hâlinde on yıl veya daha fazla hapis cezasına ilişkin
hükümlerde, Yargıtayın incelemelerini sanığın veya katılanın temyiz
başvurusundaki istemi üzerine veya resen duruşma yoluyla yapacağı
düzenlenmekteydi. Dava konusu kuralla yapılan değişiklik ile on yıl veya daha
fazla hapis cezasına ilişkin hükümlerde Yargıtayın uygun görmesi hâlinde
duruşma yoluyla incelemelerini yapabileceği kabul edilmiştir. Dolayısıyla temyiz
aşamasında duruşma yapılabilmesi için artık sanığın veya katılanın temyiz
başvurusundaki duruşma yapılması istemi tek başına yeterli olmayıp Yargıtayın
bu istemi uygun görmesi gerekmektedir. 180. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan
adil yargılanma hakkının temel unsurlarından birisi de Anayasa’nın 141.
maddesinde düzenlenen yargılamanın aleni ve duruşmalı yapılması ilkesidir.
Yargılamanın aleniliği ilkesinin amacı adli mekanizmanın işleyişini kamu
denetimine açarak yargılama faaliyetinin saydamlığını güvence altına almak ve
yargılamada keyfîliği önlemektir. Bu yönüyle hukuk devletinin en önemli
gerçekleştirme araçlarından birisini oluşturur. 181. Maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını amaç edinen ceza
yargılamasında, duruşma yapılması kural olarak bir gerekliliktir. Ancak ceza
yargılamasında bile yargılamanın duruşmalı olarak yapılması mutlak bir
zorunluluk değildir. Maddi olgularla ilgili bir tartışmanın bulunmaması gibi,
sözlü yargılama yapılmasını gerekli kılmayan bazı durumlarda duruşma yapılmaması
adil yargılanma hakkını ihlal etmez. Bu bağlamda kanun koyucu tarafından adil
yargılama ilkelerini zedelememek kaydıyla usul ekonomisi ve iş yükünün
azaltılması gibi amaçlarla bazı yargılamaların duruşmadan istisna tutulması ve
duruşma yapılmaksızın karara bağlanmasına ilişkin düzenlemeler yapılması
mümkündür. 182. Öte yandan Anayasa Mahkemesi tarafından bireysel
başvuruda verilen kararlarda özellikle ilk derece mahkemeleri önünde duruşmalı
yargılama yapılıp karar verildikten sonra kanun yolu incelemesinin tarafların
iddia veya savunmaları yazılı olarak alındıktan sonra dosya üzerinden yapılması
hâlinde adil yargılanma hakkının ihlalinden söz edilemeyeceği belirtilmektedir
( Nevruz Bozkurt , B. No: 2013/664, 17/9/2013; Ali İlhan Bayar , B.
No: 2013/725, 19/11/2014; Y.B. , B. No: 2015/368, 21/2/2018; Nevzat
Koçak , B. No: 2015/11217, 9/10/2019). 183. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ise özellikle
inandırıcılık sorunu taşımayan, karmaşık olmayan veya olaylarla ilgili hiçbir tartışmanın
bulunmadığı, oldukça teknik davalar ile mahkemelerin tarafların sunduğu
görüşlere ve diğer belgelere dayanarak adil ve makul bir biçimde karar
verebilecekleri davalar için duruşma yapılmasının gerekli olmayabileceğini
belirtmektedir ( Jussila/Finlandiya , B. No: 73053/01, 23/11/2006 § 41, Döry/İsveç ,
B. No: 28394/95, 12/11/2002, § 37, Mehmet Emin Şimşek/Türkiye , B. No:
5488/05, 28/2/2012, § 30). Ayrıca AİHM’e göre Avrupa İnsan Hakları
Sözleşmesi’nin 6. maddesinin temyiz yargılamalarında uygulanış biçiminin
değerlendirilmesinde ulusal hukuk düzenindeki yargılamaların bütünlüğünün ve
ilgili temyiz mahkemesinin rolünün dikkate alınması gerekmektedir ( Hermi/İtalya [BD], B. No:18114/02, 18/10/2006, § 60). Temyiz mahkemesinin davayı hem fiilî
hem de hukuki açıdan inceleme yetkisine sahip olması hâlinde bile, Sözleşme’nin
6. maddesi uyarınca aleni bir duruşmanın gerçekleştirilmesi AİHM tarafından her
zaman gerekli görülmemektedir ( Fejde/İsveç , B. No: 12631/87, 29/10/1991,
§ 31). Bu hususta karar verilirken, ilgili yargılamaların kendine özgü
koşulları ve başvuranın menfaatlerinin temyiz mahkemesi önünde ifade ediliş ve
korunuş biçimi dikkate alınmakta ve özellikle de ilgili meselelerin mahiyeti
ışığında değerlendirme yapılmaktadır ( Seliwiak/Polonya , B. No: 3818/04,
21/7/2009, § 55; Sibgatullin/Rusya , B. No: 32165/02, 23/4/2009, § 36). 184. Anayasa Mahkemesi ve AİHM
tarafından verilen kararlarda temyiz incelemesi aşamasında duruşma yapılmasının
adil yargılanma hakkı kapsamında zorunlu olmadığı açıkça belirtilmiştir. Temyiz
aşamasında duruşma yapılmasını Yargıtayın uygun görme koşuluna bağlayan kuralın
Anayasa’ya uygunluk denetiminde de hakkın kapmasına ilişkin söz konusu
değerlendirmelerin dikkate alınması gerekmektedir. 185. 5271 sayılı Kanun’un 288.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında temyizin ancak hükmün hukuka aykırı olması
nedenine dayanacağı belirtilmiş, (2) numaralı fıkrasında ise hukuka aykırılık,
bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması olarak
tanımlanmıştır. Aynı Kanun’un 294. maddesinin (2) numaralı fıkrasında da temyiz
sebebinin ancak hükmün hukuki yönüne ilişkin olabileceği düzenleme altına
alınmıştır. Bu açıklamalardan hareketle ilke olarak Yargıtay tarafından temyiz
incelemesinde yapılacak denetimin hukukilik denetimi olduğu anlaşılmaktadır. 186. Yargıtayın duruşma yapıp
yapmayacağına karar verirken başka bir ifade ile bu hususta kanun koyucunun
tanıdığı takdir yetkisini kullanırken ise adil yargılanma hakkına ilişkin
anayasal güvenceleri gözetmesi gerektiği de açıktır. Dolayısıyla gerekli
görülmesi hâlinde hukuk sistemimizdeki temyiz mercii rolüne rağmen Yargıtay
tarafından duruşma yapılması mümkün olabilecektir. 187. Bu açıklamalardan hareketle on
yıl veya daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümlerin temyiz incelemesi
aşamasında duruşma yapılmasını Yargıtayın uygun görme şartına bağlayan dava
konusu kural adil yargılanma hakkı bağlamında öngörülen yargılamanın duruşmalı
yapılması ilkesine aykırılık teşkil etmemektedir. 188. Öte yandan dava konusu kuralın
yargılama usulüne ilişkin olduğu açıktır. Y argılama usulünün belirlenmesi ise kanun koyucunun takdir
yetkisi kapsamındadır. Hukuk sistemimizde temyiz merciinin rolü dikkate alınmak
suretiyle makul sürede yargılanmanın tamamlanması amacına hizmet ettiği
değerlendirilen dava konusu kuralın yargılama sonucunda işin esasına yönelik
adil ve hakkaniyete uygun bir karar verilmesine engel nitelikte olmadığı da
anlaşılmaktadır. 189. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 36. maddelerine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın Başlangıç Kısmı
ve 13. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Ö. Kanun’un 95. Maddesiyle 5275
Sayılı Kanun’un 43. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasına Eklenen (g) Bendinin ve
97. Maddesiyle Eklenen Ek 1. Maddesinin İncelenmesi 1. Anlam ve Kapsam 190. 5275 sayılı Kanun’un 1.
maddesinde Kanun’un amacının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin
usul ve esasları düzenlemek olduğu belirtilmiştir. 191. Kanun’un Üçüncü Kısmı’nda ise
hükümlünün hakları, güvenceleri ve kısıtlamaları düzenlenmiştir. Bu kısımda yer
alan 64. maddeye göre, muhtaç hükümlülere talepleri hâlinde idare tarafından
iklime ve sağlığa uygun giysiler verileceği düzenlenmiştir. Aynı maddenin
ikinci fıkrasında da hükümlülerin giysilerinin iç
ve dış güvenlik görevlilerinin giymekte olduğu üniformalara benzer şekil ve
renkte olmaması gerektiği belirtilmektedir. 192. Görüleceği üzere sistemimizde ceza infaz kurumunun
içerisinde hükümlüler yönünden tek tip kıyafet uygulaması bulunmayıp idare
tarafından sadece muhtaç hükümlülerin giydirilmesi hükümlülere bir hak olarak
tanınmıştır. 193. 7079 sayılı Kanun’un 97.
maddesi ile Kanun’a eklenen ek 1. madde ise 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı
Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar nedeniyle tutuklu veya hükümlü
bulunanların duruşmaya sevk nedeniyle ceza infaz kurumu dışına çıkarılması
durumunda, ceza infaz kurumu idaresince verilen giysileri giymek zorunda
olduklarını öngörmekte ve bu giysilere ilişkin standartları belirlemektedir.
Kuralın lafzından da anlaşılacağı üzere söz konusu düzenleme sadece belirtilen
suçlardan tutuklu ve hükümlü olanları kapsamakta, yine sadece duruşmaya sevk
nedeniyle ceza infaz kurumunun dışına çıkılması durumunda bu kıyafetlerin
giyilmesini öngörmektedir. Anılan maddenin
(2) numaralı fıkrasında ise madde
hükümlerinin bu konu hakkındaki yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren uygulanacağı belirtilmiştir. Ancak karar tarihinde henüz yayımlanmış
bir yönetmelik bulunmamaktadır. 194. Söz konusu düzenlemeye aykırı
davranış ise Kanun’un 43. maddesine eklenen dava konusu kurallardan bir diğeri
olan bent ile yaptırım altına alınmıştır. Bu düzenlemeye göre de ceza infaz
kurumu idaresince verilen kıyafetleri giymemek veya verilen kıyafetlere kasten
zarar vermek ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezasını gerektiren eylem
olarak nitelendirilmiştir. Kural lafzı gereği ihtiyaç sebebiyle hükümlüye
verilen kıyafetleri kapsayabilecek şeklinde anlaşılmaya müsait olmakla birlikte
gerekçesinde açıkça duruşmaya sevk nedeniyle ceza infaz kurumu dışına
çıkarılacak terörle bağlantılı suçlardan tutuklu ve hükümlü olanların
belirtilen kıyafetleri giymemeleri veya zarar vermelerinin yaptırıma tabi
tutulduğunun öngörüldüğü belirtilmektedir. 195. Öte yandan Kanun’un 43. maddesi
ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezasını hükümlünün bir aydan üç aya kadar
ziyaretçi görüşüne çıkarılmaması olarak tanımlamaktadır. Ancak aynı Kanun’un
tutukluların yükümlülüklerini düzenleyen 116. maddesinin (1) numaralı fıkrası ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezasının tutuklular
hakkında da uygulanabileceğini düzenlemektedir. Dolayısıyla bu yaptırım Kanun
gereği tutuklular hakkında da uygulanabilecektir. 2. İptal
Talebinin Gerekçesi 196. Dava dilekçesinde özetle;
kuralla tutuklulara tek tip kıyafet giydirilmesinin öngörülmesinin henüz mahkûm
statüsünde bulunmayan bir kimsenin hem masumiyet karinesini ihlal ettiği hem de
haysiyet kırıcı bir özelliğe sahip olduğu, uygulamanın aynı davada yargılanan
tutuklu ve tutuksuz sanıklar yönünden ciddi sorunları beraberinde getireceği,
kuralın sadece belirli suçlar yönünden öngörüldüğü dolayısıyla tutuklamaya
dâhil genel bir tedbir niteliği de arz etmediği, belirli suçlardan tutuklu ve
hükümlü bulunan kimselere tek tip kıyafet giydirilmesinin insan onuru ile
bağdaşmadığı ve sanığın savunma hakkını zedelediğinden silahların eşitliği
ilkesinin ve adil yargılama hakkının ihlal edildiği, söz konusu düzenlemeye
aykırı eylemlerin ise ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezası ile
cezalandırıldığı, dava konusu kurallardan olan yaptırım düzenlemesinin de
benzer ihlallere neden olacağı belirtilerek kuralların Anayasa’nın Başlangıç
kısmına, 2., 5., 10., 12., 13., 17., 36 ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. Kanun’un 97. Maddesiyle 5275
Sayılı Kanun’a Eklenen Ek 1. Maddenin (1) Numaralı Fıkrasının Birinci Cümlesi 197. İncelenen kuralda 3713 sayılı
Kanun kapsamına giren suçlar nedeniyle tutuklu veya hükümlü bulunanların
duruşmaya sevk nedeniyle ceza infaz kurumu dışına çıkarılması durumunda ceza infaz
kurumu idaresince verilen giysileri giymek zorunda oldukları düzenlenmektedir. 198. Anayasa’nın 17. maddesinin
birinci fıkrasında, herkesin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme
hakkına sahip olduğu belirtilmektedir. Öte yandan Anayasa'nın 12. maddesinde, “ Herkes,
kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve
hürriyetlere sahiptir. ” hükmüne yer verilmek suretiyle, insan olmanın bir
gereği olarak var olduğu kabul edilen ve kişiliğin ayrılmaz bir parçasını
teşkil eden özgürlükler güvenceye bağlanmaktadır. 199. Kişinin kendi iradesi
doğrultusunda davranışlarda bulunması kişisel özerklik ve kişinin maddi ve
manevi varlığının korunması ve geliştirme hakkıyla doğrudan ilgilidir. Kişisel
özerkliğe yönelik sınırlamalar özel hayat boyutuyla Anayasa'nın 17. maddesinin
birinci fıkrasında düzenlenen kişinin maddi ve manevi varlığının korunması ve
geliştirilmesi hakkı kapsamında kalmaktadır (AYM, E.2020/59, K.2023/53,
22/03/2023, § 51). 200. Bireyin kendi iradesi
doğrultusunda davranışlarda bulunma serbestisinin kısıtlanması kişinin maddi ve
manevi varlığının korunması ve geliştirilmesi hakkını sınırlandırır. Kural ile
getirilen zorunluluk gereği kişinin istediği kıyafeti giymek yerine ceza infaz
kurumunca verilen kıyafeti giymek zorunda olmasının söz konusu kıyafetin türü
de dikkate alındığında kişinin maddi ve manevi varlığının korunması ve
geliştirilmesi hakkını sınırlandırdığı açıktır. 201. Dava konusu kuralla hangi suçlar
nedeniyle tutuklu veya hükümlü bulunanların idarece verilen kıyafetleri giymek
zorunda oldukları açıkça düzenlenmiştir. Öte yandan söz konusu kıyafetlerin
ceza infaz kurumu dışına sadece duruşmaya sevk nedeniyle çıkılması durumunda
giyilmesinin zorunlu olduğu belirtilmiştir. Bu yönüyle kuralın herhangi bir
tereddüde yer vermeyecek şekilde açık, net ve öngörülebilir nitelikte olduğu ve
dolayısıyla hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik şartlarını taşıyan kuralın
kanunilik ölçütünü sağladığı anlaşılmaktadır. 202. Anayasa’nın 17. maddesinde
kişinin maddi ve manevi varlığının korunması ve geliştirilmesi hakkına yönelik
sınırlama ve müdahaleler yönünden özel bir sınırlama sebebine yer verilmediği
görülmektedir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadına göre
özel sınırlama nedeni öngörülmemiş hak ve özgürlüklerin de o hak ve özgürlüğün
doğasından kaynaklanan bazı sınırları bulunmaktadır. Ayrıca Anayasa'nın başka
maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevler özel
sınırlama sebebi gösterilmemiş hak ve özgürlüklere sınır teşkil edebilir (bkz.
AYM, E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015). 203. Kuralın gerekçesinde yer
almamakla birlikte kuralla ulaşılmak istenen muhtemel amaçların başında duruşma
düzeninin korunması gelmektedir. Şöyle ki kural sadece duruşmaya sevk nedeniyle
ceza infaz kurumu dışına çıkılması hâlinde idarece verilen kıyafetin
giyilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu sayede terör suçlarından kaynaklı tutuklu
veya hükümlü bulunanların sembol veya yazı içeren kıyafetlerle duruşma düzenini
bozmalarının engellenmesinin amaçlandığı değerlendirilmektedir. Bu amacın ise
kamu düzeninin korunması temelinde anayasal açıdan meşru olduğu
anlaşılmaktadır. Ancak sınırlamanın meşru bir amacının bulunması yeterli
olmayıp ölçülü olması da gerekmektedir. 204. Söz konusu meşru amaca ulaşma
bakımından idarece verilen kıyafetlerin giyilmesinin zorunlu kılınmasının
elverişli olmadığı söylenememektedir. 205. İkinci olarak getirilen
sınırlamanın gerekli olup olmadığı incelenmelidir. Gereklilik, ul aşılmak istenen amaç bakımından sınırlamanın zorunlu
olmasını, diğer bir ifadeyle aynı amaca daha hafif bir sınırlama ile
ulaşılmasının mümkün olmamasını ifade etmektedir. 5271 sayılı Kanun’un Üçüncü
Kitap Birinci Kısım Üçüncü Bölümü’nde duruşmanın düzen ve disiplininin tesisine
yönelik hükümlere yer verilmiştir. Kanun’un bu başlık altında yer alan 203.
maddesinde mahkeme başkanı veya hâkimin duruşmanın düzenini bozan kişiyi
savunma hakkının kullanılmasını engellememek koşuluyla salondan
çıkarttırabileceği düzenlenmektedir. 204. madde de ise sanığın davranışları
nedeniyle hazır bulunmasının duruşmanın düzenli olarak yürütülmesini tehlikeye
sokacağı anlaşıldığında duruşma salonundan çıkarılacağı ve sanığın duruşmada
hazır bulunması dosyanın durumuna göre savunması bakımından zorunlu görülmezse,
oturumun yokluğunda sürdürülüp bitirilebileceği belirtilmiştir. 206. Görüleceği üzere tutuklu veya
hükümlünün duruşma düzenini bozmaya yönelik sembol veya yazı içeren kıyafet
giymesi durumunda 5271 sayılı Kanun’un 203. ve 204. maddeleri uygulama alanı
bulabilecektir. Bu nedenle kanunda öngörülen kıyafetin giyilmesinin zorunlu
kılınması şeklindeki sınırlamanın ulaşılmak istenilen amaç bakımından
gereklilik kriterini taşımadığı sonucuna ulaşılmıştır. 207. Açıklanan nedenlerle kural,
Anayasa’nın 13. ve 17. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. İrfan FİDAN ve Muhterem İNCE bu
görüşe katılmamışlardır. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de
aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların
Anayasa’nın 13. ve 17. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında
ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir
inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. Kural, Anayasa’nın 13. ve 17.
maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıç
kısmı, 5., 10., 12., 36. ve 38. maddeleri yönünden incelenmemiştir. b. Kanun’un 97. Maddesiyle 5275 Sayılı Kanun’a
Eklenen Ek 1. Maddenin (1) Numaralı Fıkrasının Kalan Kısmı, (2) Numaralı
Fıkrası ve 95. Maddesiyle Aynı Kanun’un 43. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasına
Eklenen (g) Bendinin İncelenmesi 208. 5275 sayılı Kanun’un ek 1.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin iptali nedeniyle anılan
fıkranın geri kalan kısmının, (2) numaralı fıkranın ve aynı Kanun’un 43. maddesinin
(2) numaralı fıkrasının (g) bendinin uygulanma imkânı kalmamıştır. Bu nedenle
söz konusu kısım, fıkra ve bent 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4)
numaralı fıkrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu kurallar yönünden Anayasa’ya
uygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir. P. Kanun’un 103. Maddesiyle 6191
sayılı Kanun’un 7. Maddesine Eklenen (13) Numaralı Fıkranın İncelenmesi 1. Genel Açıklama 209. 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı
Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun 1. maddesinde Türk Silahlı
Kuvvetleri, kara, deniz ve hava kuvvetleri subay,
askerî memur, astsubay, erbaş ve erleri ile askerî öğrencilerden teşekkül eden
ve seferde ihtiyatlarla ikmal edilen, kadro ve kuruluşlarla teşkilatı
gösterilen silahlı devlet kuvveti olarak tanımlanmıştır. Türk Silahlı
Kuvvetlerinin sivil personel çalıştırmasında da herhangi bir engel olmayıp aynı
Kanun’un çeşitli maddelerinde bu personele yönelik düzenlemelere de yer
verilmiştir. 210. Anlaşıldığı üzere Türk Silahlı
Kuvvetlerinin görevleri askerî ve sivil personel tarafından yerine
getirilmektedir. Bu ana ayrımın bir kolu olan askerî personeli ise kendi
içerisinde tabi oldukları mevzuat, görevin ifa biçimi ve istihdam şekline göre
iki gruba ayırmak mümkündür. Ayrımda ilk grubu askerliği bir meslek olarak
yürüten subay, astsubay, erbaş ve er statüleri oluşturmaktadır. İkinci grubu
ise yükümlülük esasına göre belli bir süreyle sınırlı ve 25/6/2019 tarihli ve
7179 sayılı Askeralma Kanunu’na göre bu yükümlülüğünü yerine getiren kişiler
oluşturmaktadır. 211. Yapılan bu ayrımın ilk grubunda
yer alan kişiler sözleşmeli veya statü hukukuna bağlı olarak istihdam
edilmelerine göre farklı mevzuata tabi olabilmektedir. Sözleşmeli veya statü
hukukuna bağlı olarak istihdam edilen bu grubun ortak noktasını ise askerliği
bir meslek olarak yürütmeleri oluşturmaktadır. 2. Anlam ve Kapsam 212. 6191 sayılı Kanun’un 1.
maddesine göre Kanun’un amacı, Türk Silahlı Kuvvetlerinin (Jandarma Genel
Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı dâhil) Genelkurmay Başkanlığınca
lüzum görülen erbaş ve er kadrolarında, kritik ve uygun görülen görevlerde,
yetişmiş personel ihtiyacını karşılamak maksadıyla istihdam edilecek sözleşmeli
erbaş ve erlerin temini, yetiştirilmeleri, görevde yükselmeleri, tertip
edilmeleri, geçici görevlendirilmeleri, hizmet şartları, görev ve hakları,
yükümlülükleri, ayırma ve ayrılmaları ile ilgili usul ve esasları
düzenlemektir. 213. Kanun’un 4. maddesinin (1)
numaralı fıkrasına göre sözleşmeli er adayları ön sözleşme yapılarak askerî
eğitime alınmakta olup, askerî eğitimini başarı ile tamamlayanlar ise azami
yedi yıl hizmet süresine kadar sözleşmeli erbaş ve er olarak istihdam
edilebileceklerdir. Aynı maddenin (3) numaralı fıkrasına göre de sözleşmeli
erbaşlar, muvazzaflık hizmetinde olan emsal rütbedeki erbaşların üstü, emsal
rütbedeki uzman erbaşların ise astıdır. Başka bir ifade ile bu kişilerin
hiyerarşik konumu askerliği yükümlülük olarak yerine getiren erbaş ve erlerin
üstü, askerliği meslek olarak yerine getiren uzman erbaşların ise astı olarak
düzenlenmiştir. 214. Anılan Kanun’un 7. maddesinde
sözleşmeli er adayları ile erbaş ve erlerin sosyal güvenlik ve mali hakları
düzenlenmektedir. Maddenin (13) numaralı fıkrasında ise resmî sağlık kurumları
tarafından düzenlenen sağlık kurulu raporu üzerine verilen hastalık izinleri,
kanser, verem ve akıl hastalıkları gibi uzun süreli tedaviye ihtiyaç gösteren
hastalığa yakalananların kullandığı hastalık izinleri ve hastalıkları sebebiyle
resmî yataklı tedavi kurumlarında yatarak tedavi görülen tedavi süreleri ile terörle
mücadele veya hudut birliklerindeki görevleri nedeniyle yaralanan personel
hariç olmak üzere, bir takvim yılı içinde kullandığı hastalık izin süreleri
toplamı on beş günü aşan sözleşmeli er adayları ile sözleşmeli erbaş ve erlere,
aşan günlere isabet eden aylık ücretlerin yüzde on eksik ödeneceği
öngörülmektedir. Yani dava konusu kural gereği sözleşmeli er adayları ile
sözleşmeli erbaş ve erlerin fıkrada belirtilen hâller harici bir takvim yılı
içerisinde kullanacakları hastalık izin sürelerinin on beş günü aşması
durumunda ücretlerinde eksilme meydana gelecektir. 3. İptal Talebinin Gerekçesi 215. Dava
dilekçesinde özetle; sözleşmeli erbaş ve erlerin kamu görevlisi ve asker şahıs
olarak nitelendirildikleri, dolayısıyla bu kişilerin özlük haklarının genel
anlamda diğer kamu görevlilerinin tabi olduğu kanunlara tabi olduğu, bu
çerçevede diğer kamu kurumlarında çalışan personel gibi hastalandıklarında
çalışmadıkları günlere ilişkin ücretlerinin kesilmemesi gerektiği, öte yandan
sözleşmeli erbaş ve erlerin hastalanmaları hâlinde rapor almalarını
zorlaştırmayı ve çalışılmasını teşvik eden bu düzenlemenin doğrudan ve dolaylı
olarak çalışanların sağlıklarını zedeleyici bir niteliği olduğu ve çalışma
hakkının korunması ilkesiyle bağdaşmadığı, düzenlemenin Anayasa’nın 10. ve 49.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 4. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 216. 6216 sayılı Kanun’un 43.
maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleri
yönünden de incelenmiştir. 217. Anayasa Mahkemesinin norm denetimi
ve bireysel başvuruya ilişkin kararlarında kişilere ödenmesi öngörülen ücret,
maaş, yaşlılık aylığı, emeklilik ikramiyesi ve kıdem tazminatı gibi ödemeler
mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilmektedir (norm denetimine konu karar
için bkz. AYM, E.2019/50, K. 2019/96, 25/12/2019, § 13; bireysel başvuruya konu
kararlar için bkz. Ayten Yeğenoğlu , B. No: 2015/1685, 23/5/2018, § 32; Naci
Altınbulduk , B. No: 2017/38608, 11/12/2019, § 19; Muzaffer Peker , B.
No: 2016/7192, 7/11/2019, § 30). 218. Bu bağlamda sözleşmeli er
adayları ile erbaş ve erlere yapılacak ücret ödemelerinde kesinti öngören
düzenlemenin mülkiyet hakkına sınırlama getirdiği anlaşılmaktadır. 219. Dava konusu kural ile maddede
belirtilen istisnai hâller hariç kaç günü geçen hastalık izin süresinin
ücretten kesintiye neden olacağının ve bu kesintinin ne oranda yapılacağının
açık olarak düzenlendiği görülmektedir. Bu itibarla mülkiyet hakkına sınırlama
getiren kuralın belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olduğu,
dolayısıyla kanunilik ölçütünü sağladığı anlaşılmaktadır. 220. Kural kapsamındaki personelin
sürdürdüğü hizmetin fiilî olarak yürütülmesinin önemi dikkate alındığında
müdahalenin amacının kamu hizmetinde sürekliliğin sağlanması olduğu
anlaşılmaktadır. Bu sebeple kuralla öngörülen sınırlamanın kamu yararına dayalı
meşru bir amacının olduğu açıktır. 221. Kural ile öngörülen kesintinin,
bu görevi ifa edecek kişilerin sahip olması gereken nitelikler dikkate
alındığında, görevin sürekliliğini sağlama amacı bakımından elverişli ve
gerekli olmadığı söylenemez. 222. Öte yandan kuralda önemi gereği
bazı hastalık hâllerinin ve izinlerinin kesintiye neden olmayacağı
öngörülmektedir. Bu durumlar dışında ise bir yıl içinde alınan hastalık
izinleri toplamının on beş günü geçmesi hâlinde aşan günlere isabet eden aylık
ücretten yüzde on oranında kesinti yapılacaktır. Dolayısıyla sözleşmeli er
adayları ile erbaş ve erler bu durumda dahi ücretlerinin yüzde doksanını almaya
devam edeceklerdir. Sözleşmeli er adayları ile erbaş ve erlerin yerine getirdiği
görevin niteliği ve bu görevin yerine getirilmesinde fiilî çalışmanın önemi
gözetildiğinde yüzde on oranında yapılan ücret kesintisinin kişilere aşırı bir
külfet yüklemediği ve ilgili kuralın orantısız bir sınırlamaya neden olmadığı
anlaşılmaktadır. 223. Anayasa’nın 10. maddesinde
belirtilen kanun önünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz
konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik
ilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme
bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını
önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı
kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun
önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına
gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı
hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik
ilkesi zedelenmez. 224. Kural sözleşmeli er adayları
ile erbaş ve erlere ilişkin düzenleme öngörmektedir. Bu kişiler daha önceden de
belirtildiği üzere askerliği meslek olarak ifa etmektedirler. Askerliği meslek
olarak ifa eden diğer sözleşmeli kişilerden ise görevin getirdiği nitelik,
görev yapabilecekleri en uzun süre ve görevlendirme alanları gibi birçok
hususta farklılıkları bulunmaktadır. Nitekim kanun koyucunun en fazla yedi yıl
süre ile görev yapabileceğini öngördüğü bu kişilerin fiilen çalışma süreleri
diğer kişilere nazaran çok daha önem arz edecektir. 225. Bu itibarla yaptıkları işin
niteliği, mahiyeti, görev ve yetki alanlarındaki farklılıklar gözetildiğinde sözleşmeli
er adayları ile erbaş ve erlerin askerliği meslek olarak yerine getiren diğer
kişilerle karşılaştırılmaya müsait şekilde benzer durumda olmadıkları
anlaşıldığından farklı kurallara tabi kılınmalarının eşitlik ilkesini zedeleyen
bir yönü bulunmamaktadır. 226. Açıklanan nedenlerle kural,
Anayasa’nın 10., 13. ve 35. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi
gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN,
Engin YILDIRIM ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır. Kuralın Anayasa’nın 49. maddesiyle
ilgisi görülmemiştir. R. Kanun’un 105. Maddesiyle 6356
Sayılı Kanun’a Eklenen Ek 2. Maddenin (1) Numaralı Fıkrasının İkinci Cümlesinin
İncelenmesi 1. Anlam ve Kapsam 227. 6356 sayılı Kanun’un ek 2.
maddesinde hükümet, kamu işveren sendikaları ile işçi sendikaları
konfederasyonları arasında yine maddede belirtilen işçilerin mali ve sosyal
haklarını belirlemek üzere kamu toplu iş sözleşmeleri çerçeve anlaşma
protokolü imzalanabileceği hüküm altına alınmıştır. 228. Sendika ve konfederasyon
tanımları Kanun’un 2. maddenin (1) numaralı fıkrasının (ğ) ve (f) bentlerinde
yapılmıştır. Buna göre, sendikalar, işçilerin veya işverenlerin çalışma
ilişkilerinde, ortak ekonomik ve sosyal hak ve çıkarlarını korumak ve
geliştirmek için en az yedi işçi veya işverenin bir araya gelerek bir iş
kolunda faaliyette bulunmak üzere oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip
kuruluşları; konfederasyon ise değişik iş kollarında en az beş sendikanın bir
araya gelerek oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kuruluşu ifade etmektedir. Kanun'a
göre konfederasyonlar, en üst sendikal örgütlenme modeli olup farklı iş
kollarında faaliyet gösteren sendikaların bir araya gelmesiyle kurulmaktadır. 229. Kanun'un 2. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının (b) bendinde ise çerçeve sözleşme , Ekonomik ve Sosyal
Konseyde temsil edilen işçi ve işveren konfederasyonlarına üye işçi ve işveren
sendikaları arasında iş kolu düzeyinde yapılan sözleşme olarak tanımlanmıştır.
Kanun’un 33. maddesi çerçeve sözleşmenin mesleki eğitim, iş sağlığı ve
güvenliği, sosyal sorumluluk ve istihdam politikalarına ilişkin düzenlemeleri
içerebileceğini belirtmektedir. Öte yandan çerçeve sözleşmede, mesleki eğitim,
iş sağlığı ve güvenliği, sosyal sorumluluk ve istihdam politikalarına ilişkin
düzenlemelerin yer alması, toplu iş sözleşmesi ile başkaca bir düzenleme
yapmaya da engel değildir (AYM, E.2013/1, K.2014/161, 22/10/2014, §139). 230. Dava konusu kural ise mali ve
sosyal haklara ilişkin yapılacak kamu toplu iş sözleşmeleri çerçeve anlaşma
protokolünün madde kapsamında yer alan idareler ile taraf konfederasyona üye
olan sendikalar için bağlayıcı olduğunu düzenleme altına almaktadır. 231. Bu tanımlamalardan hareketle
kuralda yer alan kamu toplu iş sözleşmeleri çerçeve anlaşma protokolü nün
yetki, içerik ve bağlayıcılığı yönünden çerçeve sözleşme den farklı
olduğu açıktır. 2. İptal Talebinin Gerekçesi 232. Dava dilekçesinde özetle; dava
konusu kural ile toplu sözleşme hakkının öznesinin değiştirildiği ve bu şekilde
örgütlenme hakkının ve toplu pazarlık yapma hakkının kısıtlandığı, söz konusu
düzenleme ile kamu toplu iş sözleşmeleri çerçeve anlaşma protokolünün bir toplu
iş sözleşmesi hüviyetine kavuşturulduğu ve kamu kesiminde çalışan işçiler ve
sendikalar için bağlayıcı hâle getirildiği, bu yolla işçinin sözleşme hürriyeti
çerçevesinde irade beyanı yoluyla yetki devri yapmadığı, ayrıca kuralın
Türkiye’nin usulüne göre imzalayarak tarafı olduğu uluslararası sözleşmelere de
uygun olmadığı, düzenlemenin Anayasa’nın 51., 53. ve 90. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 233. 6216 sayılı Kanun’un 43.
maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de
incelenmiştir. 234. Anayasa’nın sendika kurma hakkının düzenlendiği 51.
maddesinin birinci fıkrasında “Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma
ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek
için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara
serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse
bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.” denilmektedir. 235. Sendika hakkı, çalışanların ve çalıştıranların
sadece istedikleri sendikaları kurmaları ve bunlara üye olmaları yolunda bir
hakla sınırlı kalmamakta, aynı zamanda oluşturdukları tüzel kişiliklerin
varlığının ve bu tüzel kişiliklerin kendine özgü faaliyetlerinin garanti altına
alınmasını da içermektedir. Üyelerinin ekonomik, sosyal ve kültürel ortak
menfaatlerini korumak ve geliştirmek amacıyla kurulan sendikalar ve bunların
üst kuruluşlarının, iş uyuşmazlığı çıkarması, toplu görüşme ve toplu sözleşme
yapması, grev ve lokavt kararı vermesi ve uygulaması da sendika hakkı
kapsamında yer almaktadır (AYM, E.2013/1, K.2014/161, 22/10/2014, § 24). 236. 6356 sayılı Kanun’un 33. maddesi toplu iş
sözleşmesinin, iş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin
hükümleri içereceğini belirtmektedir. Aynı Kanun’un 41. maddesi ise toplu iş
sözleşmesinde yetkiyi düzenlemektedir. Maddeye göre kurulu bulunduğu iş kolunda
çalışan işçilerin en az yüzde birinin üyesi bulunması şartıyla işçi sendikası,
toplu iş sözleşmesinin kapsamına girecek işyerinde başvuru tarihinde çalışan
işçilerin yarıdan fazlasının, işletmede ise yüzde kırkının kendi üyesi
bulunması hâlinde bu işyeri veya işletme için toplu iş sözleşmesi yapmaya
yetkilidir. 237. Sendika hakkının bir diğer unsuru ise grev hakkıdır
(AYM, E.2013/1, K.2014/161, 22/10/2014, § 173). Anayasa'nın 54. maddesinde “ Toplu
iş sözleşmesinin yapılması sırasında, uyuşmazlık çıkması halinde işçiler grev
hakkına sahiptirler. Bu hakkın kullanılmasının … usul ve şartları ile kapsam ve
istisnaları kanunla düzenlenir. ” denilerek, grevin ancak toplu iş
sözleşmesi yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması hâlinde mümkün olacağı ve bu
hakkın sadece kanun ile çizilen çerçevede kullanılabileceği hükme bağlanmıştır.
6356 sayılı Kanun’un 58. maddesi de bu düzenleme gereği aynı ilkeyi benimsemiş,
ayrıca “ grevin sadece işçilerin ekonomik ve sosyal durumları ile çalışma
şartlarını korumak ve geliştirmek amacıyla kanun hükümlerine uygun olarak
yapılabileceğini ”, bu kurallara uymadan bir grev kararı alınırsa bunun
kanuni olmayacağını kabul etmiştir. Toplu iş sözleşmesi yapma yetkisine sahip
bir sendika, bu koşullara uyması hâlinde kanuni grev kararı alabilecektir. Bu
nedenle grev kararını, sadece grevin uygulanacağı işyeri veya işyerleri için
toplu iş sözleşmesi yapma yetkisine sahip bir sendika alabilecektir (AYM,
E.2013/1, K.2014/161, 22/10/2014, § 165). 238. Dava konusu kural gereği kamu toplu iş sözleşmeleri çerçeve
anlaşma protokolü madde kapsamındaki iş yerleri ile taraf konfederasyona üye
olan sendikalar için bağlayıcı kılınmıştır. Bu protokolün işçilerin mali ve
sosyal haklarına yönelik düzenlenmesi toplu iş sözleşmesinin içeriğine ilişkin
çerçeve bir belirleme sağlamakla birlikte bağlayıcılığı sebebiyle sendikaların
toplu iş sözleşmesi yapma hakkını kısıtlamaktadır. Ayrıca söz konusu
bağlayıcılık toplu iş sözleşmesi yapılması sırasında uyuşmazlık çıkmasını da
engeller nitelikte olduğundan sendikanın grev kararı almasını dolaylı olarak
engeller niteliktedir. Tüm bu kısıtlama ve engeller ise sendikal faaliyete ve
dolayısıyla sendika hakkı kapsamında olan haklara temas ettiğinden düzenlemenin
sendika hakkını sınırlandırdığı anlaşılmaktadır. 239. Anayasa’nın 51. maddesinin ikinci fıkrasında sendika
kurma hakkının millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel
sağlık ve genel ahlak ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması
sebepleriyle sınırlanabileceği belirtilerek bu hakkın mutlak olmadığı kabul
edilmiştir. 240. Kuralın gerekçesinde idarelerde
çalıştırılan işçilerin mali ve sosyal haklarının kamu toplu iş sözleşmeleri
çerçeve anlaşma protokolü ile düzenlenmesine imkân sağlandığı belirtilmektedir. 241. Gerçekten de kuralın yer aldığı
maddenin görüşmelerde yeknesaklığın sağlanmasına faydasını, konfederasyonun
üyeleri arasında koordinasyonu sağlama niteliğini ve daha güçlü bir görüşme
imkânının konfederasyon düzeyinde yapılabileceğini gözardı etmemek
gerekmektedir. Fakat hukukumuzda toplu iş sözleşmesi yapma ve grev kararı alma
yetkilerinin sendikalara verildiği değerlendirildiğinde bu protokolün
bağlayıcılığı nedeniyle sendikanın söz konusu haklarını kullanamayacağı
açıktır. Protokolün bağlayıcılığı nedeniyle oluşan sınırlandırmanın ise Anayasa’da
yer verilen sendika kurma hakkının sınırlandırılması nedenleriyle örtüştüğü
söylenememektedir. 242. Açıklanan nedenlerle kural,
Anayasa’nın 13. ve 51. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa’nın 13. ve 51.
maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 53. maddesi
yönünden incelenmemiştir. Kuralın Anayasa'nın 90. maddesiyle
ilgisi görülmemiştir. S. Kanun’un 106. Maddesiyle 6356
Sayılı Kanun’a Eklenen Geçici 7. Maddenin İncelenmesi 1. Genel Açıklama 243. Bir örgütlenme modeli olarak
sendika, bir meslek grubuna ait işçilerin mesleki menfaatlerini korumayı
amaçlayabileceği gibi, bir iş kolunda çalışan bütün işçilerin çalışma
yaşamındaki ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumayı ve kollamayı da
amaçlayabilir. Tarihsel olarak meslek sendikaları şeklinde ortaya çıkan
sendikaların, endüstrileşmenin de etkisiyle günümüzde ağırlıklı olarak iş kolu
esasına göre örgütlendiği görülmektedir (AYM, E.2013/1, K.2014/161, 22/10/2014,
§ 11). 244. İş kolu sendikaları; mesleki
farklılıklarını dikkate almaksızın bir iş kolunda ya da endüstride çalışanların
tümünü örgütleyen sendikalardır. Aynı iş kolunda çalışanların benzer çalışma
koşulları ve ortak çıkarları bulunduğu düşüncesinin ürünü olan bu sendikalar,
güçlü bir sendikal hareket oluşturma amacını gütmektedir. İş kolu düzeyinde
örgütlenmiş sendikalar faaliyetlerini yerel, bölgesel veya ulusal düzeylerde
yürütebilmektedir (AYM, E.2013/1, K.2014/161, 22/10/2014, § 10). 245. 6356 sayılı Kanun'da iş kolu
esasına göre sendikal örgütlenme esası benimsenmiştir. Kanun'un 3. maddesinde
yer alan “ Sendikalar kuruldukları işkolunda faaliyette bulunur. ”
ibaresinin gerekçesinde bu durum “ Maddede sendikaların ülkemiz endüstri
ilişkileri sisteminin benimsediği ve uygulandığı biçimde işkolu esasına göre
kurulacağı... ” şeklinde açıklanmıştır. Dolayısıyla sendikaya üye olabilmek
için sendikanın kurulduğu iş kolunda çalışıyor olmak gerekmektedir. Kanun’un 4.
maddesinin (2) numaralı fıkrası gereği bir işyerinde yürütülen asıl işe
yardımcı işler de asıl işin girdiği iş kolundan sayılmaktadır. 246. Aynı Kanun’un sendika
üyeliğinin sona ermesi ve askıya alınması hâllerini düzenleyen 17. maddesinin
(7) numaralı fıkrasında da iş kolunu değiştirenin sendika üyeliğinin
kendiliğinden sona ereceği düzenlenmiştir. 2. Anlam ve Kapsam 247. Dava konusu kuralların yer
aldığı geçici 7. maddenin (1) numaralı fıkrasında, 375 sayılı KHK’nın geçici
23. ve geçici 24. maddeleri uyarınca sürekli işçi kadrolarına, geçici işçi
pozisyonlarına veya işçi statüsüne geçirilen işçilerden, geçişten önce işçinin
çalıştığı alt işveren işyerinin girdiği iş kolu mevcut işyerinin girdiği iş
kolu ile aynı olanların o iş kolundaki mevcut işyerinden, farklı olanların ise
geçişten önce işçinin çalıştığı alt işveren işyerinin girdiği iş kolunda yeni
tescil edilecek işyerlerinden Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi
öngörülmektedir. 248. (1) numaralı fıkranın ilk
kısmını işçi kadrolarına, geçici işçi pozisyonlarına veya işçi statüsüne geçirildikten
sonraki iş kolunun alt işveren tarafından girilen iş kolu ile aynı olması
durumu oluşturmaktadır. Örneğin alt işveren tarafından savunma ve güvenlik iş
kolundan bildirilen işçilerin belediyeye ait güvenlik şirketine işçi statüsünde
geçirilmeleri hâlinde mevcut işyerleri olan bu şirketler tarafından aynı iş
kolundan bildirim yapılacaktır. Bu sayede işçilerin sendika üyelikleri
etkilenmeyeceği gibi o işyerindeki mevcut şirket işçilerinin toplu iş
sözleşmesinden yararlanma imkânları da olacaktır. 249. (1) numaralı fıkranın ikinci
kısmı ise iş kollarının farklı olması durumunu düzenlemektedir. Bu durumda
geçişten önce alt işveren tarafından girilen iş kolu yeni tescil edilecek
işyerlerinden bildirilecektir. Yani bir işçi alt işveren tarafından savunma ve
güvenlik iş kolunda bildirimde bulunulmaktayken asıl faaliyeti başka olan bir
idarede istihdam edildiğinde aynı Kanun’un 4. maddesinin (2) numaralı fıkrası
gereği güvenlik hizmeti asıl işe yardımcı iş mahiyetinde görülerek asıl iş, iş
kolundan değil alt işverenin girdiği iş kolundan yeni tescil edilecek iş
yerinden bildirilmeye devam edilecektir. Keza maddenin (4) numaralı fıkrası da
bu maddenin uygulanmasında Kanun’un bu maddeye aykırı diğer hükümlerinin
uygulanmayacağını düzenlemektedir. 250. Söz konusu bildirimin geçici
nitelikte olduğuna ilişkin düzenleme ise maddenin (3) numaralı fıkrasında yer
almaktadır. Fıkraya göre yeni tescil edilen işyerlerinden bildirilen işçiler,
bu madde kapsamındaki idarelerde geçiş işleminden önce alt işveren işçileri
için Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve en son sona erecek olan
toplu iş sözleşmesinin hitamıyla birlikte 4. maddeye uygun şekilde
bildirileceklerdir. 251. Maddenin gerekçesinde ise
bildirim usulünde istisnai ve geçici nitelikteki bu düzenlemelerle, geçişi
yapılan işçilerin sendika üyeliklerinin, geçiş işleminden önce çalışılan alt
işveren işyerinin iş kolu esas alınarak tescil edilecek işyerinden yapılacak
bildirimle sürdürülmesine imkân sağlandığı belirtilmektedir. 252. Dava konusu maddenin (2)
numaralı fırkası da (1) numaralı fıkra kapsamındaki işyerlerinin her birinin bu
Kanun’un uygulanması bakımından bağımsız bir işyeri sayılmasını öngörmektedir. 3. İptal Talebinin Gerekçesi 253. Dava dilekçesinde özetle;
örgütlenme hakkının kullanılması için 6356 sayılı Kanun ile iş kolu esasına
göre sendika kurulması ve işçilere bu çerçevede çalıştıkları iş kolundaki
sendikalara üye olabilme hakkı verildiği, dava konusu kural ile bu sürece
müdahale edildiği ve alt işveren işçilerinin geçiş öncesi girilen iş kolu geçiş
yaptığı kamu kurumunun girdiği iş kolundan farklı ise Yüksek Hakem Kurulu
tarafından imzalanmış olan kamu işveren sendikası ile kamu alt işvereni
arasındaki en son toplu iş sözleşmesinin yürürlük süresinin bitim tarihine
kadar 6356 sayılı Kanun’un öngördüğü iş kolu değişikliğinin yapılmamasının
düzenlendiği, işçilerin özgür iradelerini kullanıp o işyerindeki yetkili
sendikaya üye olma ve toplu iş sözleşmesinden faydalanma haklarının ellerinden
alındığı, geçiş
öncesi iş kolu ve geçiş yapılan kamu kurumunun girdiği iş kolu aynı olan
işçiler ile farklı olanlar arasında eşitsizlik oluşturulduğu, ayrıca kuralın
Türkiye’nin usulüne göre imzalayarak tarafı olduğu uluslararası sözleşmelere de
uygun olmadığı, düzenlemenin Anayasa’nın 10., 51., 52., 53., 54. ve 90.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 4. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu a. (1) Numaralı Fıkranın “ …
farklı olanları ise geçişten önce işçinin çalıştığı alt işveren işyerinin
girdiği işkolunda yeni tescil edilecek işyerlerinden… ” İbaresi Dışında
Kalan Kısmı 254. 6216 sayılı Kanun’un 43.
maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de
incelenmiştir. 255. Anayasa'nın 51. maddesinin
dördüncü fıkrasında “ Sendika kurma hakkının kullanılmasında uygulanacak
şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir. ” denilmek suretiyle, kanun
koyucunun Anayasa'da yer alan sendikal hakların sınırlandırılması kurallarına
bağlı kalmak şartıyla, sendika kurma hakkının kullanılmasında uygulanacak
şekil, şart ve usulleri belirleme konusunda takdir yetkisine sahip olduğu
belirtilmiştir. Hiç kuşkusuz bu takdir yetkisi Anayasa'nın öngördüğü sınırlama
kriterlerine uygun kullanılmalıdır. 256. 6356 sayılı Kanun’da iş kolu
esasına göre sendikal örgütlenme esası benimsenmiştir. Anayasa Mahkemesinin
22/10/2014 tarihli ve E.2013/1, K.2014/161 sayılı kararıyla, iş kolu esasının
benimsenmesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına hükmedilmiştir. 257. İncelenen kural geçiş işlemi
yapılan işçilerin çalıştığı iş kolunun geçişten önce çalıştıkları iş kolu ile aynı
olması durumunda bu iş kolundan bildirimlerinin yapılmasını öngörmektedir.
Dolayısıyla Anayasa’ya uygun bulunan esaslar dâhilinde işçilerin bildirimleri
çalıştıkları alan ile uyumlu olarak yapılmaya devam edilecektir. 258. Bu durumda kural sendikaların
görevlerini yerine getirmeleri ve sendikal hakların kullanılması sırasında
bağımsızlığına müdahalede bulunmamakta, işçilerin bir sendikaya üye olma ya da
üyelikten ayrılma serbestisine zarar vermemektedir. 259. Açıklanan nedenle, dava konusu
kural Anayasa'nın 13. ve 51. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin
reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 10., 53., 54. ve
90. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 52. maddesine
aykırı olduğu da ileri sürülmüşse de söz konusu madde 23/7/1995 tarihli ve 4121
sayılı 7/11/1982 Tarihli ve 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
Başlangıç Metni ve Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine Dair Kanun’un 3.
maddesiyle yürürlükten kaldırıldığından bu iddiayla ilgili olarak değerlendirme
yapılmamıştır. b. (1) Numaralı Fıkrada Yer Alan “ …
farklı olanları ise geçişten önce işçinin çalıştığı alt işveren işyerinin
girdiği işkolunda yeni tescil edilecek işyerlerinden… ” İbaresi ile (3) ve
(4) Numaralı Fıkralar 260. 6216 sayılı Kanun’un 43.
maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de
incelenmiştir. 261. Anayasa’nın “Toplu iş
sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı” başlıklı 53. maddesinin birinci ve
ikinci fıkralarında da “İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve
sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş
sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler./ Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı
kanunla düzenlenir.” hükümlerine yer verilmiştir. 262. Demokrasilerde vatandaşların bir
araya gelerek ortak amaçları izleyebileceği örgütleri kurabilmeleri sosyal
hayat için oldukça önemlidir. Demokrasilerde böyle bir örgüt , devlet
tarafından saygı gösterilmesi ve korunması gereken temel haklara sahiptir.
Çalışma hayatında kendi üyelerinin menfaatlerinin korunmasını amaçlayan
örgütler olan sendikalar, bireylerin kendi menfaatlerini korumak için toplu
oluşumlar meydana getirerek bir araya gelebilme özgürlüğü olan örgütlenme
özgürlüğünün önemli bir parçasıdır ( Tayfun Cengiz , B. No: 2013/8463,
18/9/2014, § 31; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (EĞİTİM SEN) ve
diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, § 75; benzer yöndeki Avrupa
İnsan Hakları Mahkemesi kararları için bkz. Belçika Ulusal Polis
Sendikası/Belçika , B. No: 4464/70, 27/10/1975 § 38; Young, James ve
Webster/ Birleşik Krallık , B. No: 7601/76, 7806/77, 13/8/1981, § 52; Sorensen
ve Rasmussen/ Danimarka [BD], B. No: 52562/99 52620/99, 11/1/2006, § 54). 263. Sendikalar, çalışanların hak ve
menfaatlerini korumak amacıyla, yine bunların üretimden gelen güçlerine
dayanarak faaliyet gösteren örgütlü yapılardır. Bireysel olarak zayıf durumda
bulunan çalışanlar, örgütlenmek ve sendikalaşmak suretiyle işveren karşısındaki
pazarlık güçlerini artırmakta gerek hak ve menfaatlerinin korunmasında gerekse
sorunlarının çözümünde etkin bir konum elde etmektedirler. Bu bakımdan, sendikalaşmanın sosyal
adaletin tesisine hizmet eden önemli bir demokratik araç olduğu söylenebilir (AYM, E.2013/130, K.2014/18,
29/1/2014). 264. Anayasa’nın 51. maddesinde güvenceye
bağlanan sendika hakkı; çalışanları, istedikleri sendikayı kurma ve bunlara
izin almaksızın üye olma haklarıyla (olumlu sendika hakkı) devlete ve işverene
karşı koruduğu gibi istediklerinde sendika üyeliğinden ayrılma ve isterlerse
hiçbir sendikaya üye olmama haklarıyla (olumsuz sendika hakkı) sendikalara
karşı da korumaktadır (AYM, E.2020/57, K.2020/83, 30/12/2020, § 13; benzer
değerlendirme için bkz. AYM, E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015). 265. Söz konusu hak aynı zamanda
aynı iş kolunda birden fazla sendikanın kurulabilmesi ve çalışanların dilediği
sendikayı seçebilmesi anlamını da taşımaktadır. Bu sayede farklı hedef ve
görüşlerin ayrı sendikalar bünyesinde temsil edilmesi suretiyle sendikalar
arasındaki rekabetin geliştirilmesi mümkün hâle gelir. Anılan rekabet ise özgür
ve demokratik toplumlarda örgütlü yapılardan beklenen ekonomik ve sosyal hak
ile menfaatlerin korunması işlevinin daha etkin bir şekilde yerine
getirilmesine hizmet eder. 266. Anayasa’nın 53. maddesi uyarınca
ekonomik ve sosyal durum ile çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla işçiler ve
işverenler toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler. Anılan hak, doğası
gereği toplu olarak kullanabilecek olması nedeniyle işçiler tarafından
sendikalar vasıtasıyla kullanılabilir. 267. Dava konusu kural işçinin
geçirildiği iş kolu yerine belli bir süre ile eski iş kolunda gösterilmesini
öngörmek suretiyle geçirildiği iş kolunda sendika üyesi olmasının ve toplu iş
sözleşmesi imkânlarından faydalanmasının önüne geçmektedir. Dolayısıyla kural
hem olumlu sendika hakkını hem de toplu iş sözleşmesi hakkını sınırlamaktadır. 268. Kural geçişten önce işçinin
çalıştığı alt işveren işyerinin girdiği iş kolu mevcut işyerinin girdiği iş
kolu ile farklı olanları geçişten önce işçinin çalıştığı alt işveren işyerinin
girdiği iş kolunda yeni tescil edilecek işyerinden bildirileceğini belirtmek
suretiyle iş koluna ilişkin bildirimin nasıl yapılması gerektiğini açıkça hükme
bağlamaktadır. Ayrıca oluşabilecek tereddütlerin önüne geçilmesi adına bu
maddenin uygulanmasında Kanun’un maddeye aykırı diğer hükümlerinin
uygulanmayacağı belirtilmektedir. Alt işveren işçileri için Yüksek Hakem Kurulu
tarafından karara bağlanan ve en son sona erecek olan toplu iş sözleşmesinin
sona ermesiyle birlikte Kanun’un 4. maddesine uygun şekilde bildirim
yapılacağının öngörülmesi suretiyle de bu bildirimin hangi süreyle sınırlı
olarak bu şekilde yapılacağı ortaya konmuştur. Dolayısıyla belirli ve
öngörülebilir olduğu anlaşılan kuralın kanunilik ilkesine aykırı bir yönü
bulunmamaktadır. 269. Anayasa’nın 51. maddesinin
ikinci fıkrasında sendika kurma hakkının millî güvenlik, kamu düzeni, suç
işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlak ile başkalarının hak ve
özgürlüklerinin korunması sebepleriyle sınırlanabileceği belirtilerek bu hakkın
mutlak olmadığı kabul edilmiştir. 270. Anayasa’nın 53. maddesinin son fıkrasında, toplu sözleşme
hakkının kapsamının, istisnalarının, toplu sözleşmeden yararlanacakların, toplu
sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğünün kanunla düzenleneceği
belirtilmekle birlikte bu hakkın sınırlama sebeplerine yer verilmemiştir. Ancak
toplu sözleşme hakkı, sendika hakkının bir unsuru olarak görüldüğünden
Anayasa’nın 51. maddesinin ikinci fıkrasında sendika hakkı için öngörülen sınırlama
nedenlerinin toplu sözleşme hakkı yönünden de geçerli olduğunun kabulü gerekir.
Buna göre, toplu sözleşme hakkının, millî güvenlik, kamu düzeni, suç
işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlak ile başkalarının hak ve
özgürlüklerinin korunması sebeplerine dayanılarak kanunla sınırlanması
mümkündür (AYM,
E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015). 271. Dava konusu kural ile iş kolu
esasına göre kurulan sendikaların, alt işveren istihdamının sonlandırılarak
işçilerin doğrudan istihdamını sağlayan kural ile toplu olarak yapılacak
geçişlerde işçilerin iş kolunun değişmesi neticesi öngörülemez düzeyde üye
kaybı yaşamasının belli süreliğine önüne geçilmesi amaçlanmaktadır. Bu sayede
sendikalar arasındaki dengelerde ani değişiklikler engellenerek kamu düzeni temin
edilecektir. Dolayısıyla kuralla getirilen sınırlamanın meşru amacı olmadığı
söylenememektedir. 272. Anayasa’nın 13. maddesi
uyarınca sendika ve toplu sözleşme haklarına getirilen sınırlamaların
demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmaması gerekir. Demokratik
toplum düzeninin gerekleri nden olma, bir sınırlamanın demokratik bir
toplumda zorunlu bir toplumsal ihtiyacın karşılanması amacına yönelik olmasını
ifade etmektedir. 273. Toplu iş hukukunun yerleşmesi
ve gelişmesi ile sendikaların güçlendirilmesi şüphesiz demokratik toplumda
önemli bir yer tutar. Öte yandan çoğulculuk ve haksız rekabetin önlenmesi de
demokratik toplumun vazgeçilmezleri arasındadır. Bu nedenle anılan değerler
birlikte ve birbiriyle uyumlu şekilde yorumlanarak uygulanmak durumundadır.
Başka bir ifadeyle sendikalar arasında haksız rekabet oluşturacak, işçi
örgütlenmeleri arasındaki çoğulculuğu zedeleyecek şekildeki kamusal müdahaleler
toplu iş hukukunun geliştirilmesi amacı ile izah edilemez (AYM, E.2020/57,
K.2020/83, 30/12/2020, § 23). Alt işveren işçilerine sağlanan istihdam imkânı
neticesi bu işçilerin iş kolunun değişmesi ile sendikalar ani üye kayıpları
yaşayacaktır. Dolayısıyla kuralla belli süreliğine getirilen sınırlamanın
sendikalar arasında haksız rekabetin önüne geçmesi yönüyle demokratik toplumun
gereklerine uygun olduğu açıktır. 274. Öte yandan geçişten önce
işçinin çalıştığı alt işveren işyerinin girdiği iş kolunda yeni tescil edilecek
işyerlerinden yapılacak bildirim iş kolu değişikliği ile sendika üyeliğinin kanun
gereği kendiliğinden son bulmasına engel olacaktır. Bu itibarla kural meşru
amaca ulaşma bakımından elverişlidir. 275. Yeni tescil edilen
işyerlerinden bildirilen işçilerin, bu madde kapsamındaki idarelerde geçiş
işleminden önce alt işveren işçileri için Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara
bağlanan ve en son sona erecek olan toplu iş sözleşmesinin sona ermesiyle
birlikte 4. maddeye uygun şekilde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi
öngörülmektedir. Alt işveren tarafından çalıştırılan işçilere sürekli işçi
kadrolarına, geçici işçi pozisyonlarına veya işçi statüsüne geçiş imkânı
tanıyan düzenleme sonucu sendikalar nezdinde oluşması muhtemel iradi ve
öngörülebilir olmayan üye kayıplarının önüne geçilmesi için getirilen sınırlama
geçici ve istisnai niteliktedir. Bu itibarla söz konusu sınırlamanın orantısız
olduğu söylenemez. 276. Anayasa’nın 10. maddesinde
belirtilen kanun önünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz
konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik
ilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme
bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını
önlemektir. Bu ilkeyle aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı
kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun
önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına
gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı
hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik
ilkesi zedelenmez. 277. Sürekli işçi kadrolarına,
geçici işçi pozisyonlarına veya işçi statüsüne geçirilen işçilerinden geçişten
önce işçinin çalıştığı alt işveren işyerinin girdiği iş kolu mevcut işyerinin
girdiği iş kolu ile aynı olanların o iş kolundaki mevcut işyerinden
bildirilirken, farklı olanların geçişten önce işçinin çalıştığı alt işveren
işyerinin girdiği iş kolundan bildirilmesinin eşitlik ilkesi yönünden yapılacak
anayasallık denetiminde öncelikle Anayasa’nın 10. maddesi çerçevesinde aynı ya
da benzer durumda bulunan kişilere farklı muamelenin mevcut olup olmadığı
tespit edilmeli, bu bağlamda aynı ya da benzer durumdaki kişiler arasında
farklılık gözetilip gözetilmediği belirlenmelidir. Bundan sonra farklı
muamelenin nesnel ve makul bir temele dayanıp dayanmadığı ve nihayetinde nesnel
ve makul bir temele dayanıyorsa söz konusu farklı muamelenin ölçülü olup
olmadığı hususları irdelenmelidir. 278. Geçişten önce çalışılan iş kolu
mevcut işyeri ile aynı olan işçiler de farklı olan işçiler de geçiş yapılmadan
önce alt işveren tarafından çalıştırılmaktadır. Ayrıca Kanun kişilerin geçiş
işlemleri yönünden herhangi bir ayrım öngörmemektedir. Bu itibarla iş kolu
bildirimleri bakımından işçilerin karşılaştırma yapılmaya müsait olacak şekilde
benzer durumda oldukları açıktır. Dava konusu kuralda tüm işçiler mevcut
işyerlerinde geçişi yapılan iş kolundan bildirilmeyerek alt işverenin girdiği
iş kolu farklı olanların o iş kolundan bildirilmeye devam edilmesiyle işçiler
arasında bir farklılığın yaratıldığı anlaşılmaktadır. 279. Eşitlik ilkesi gereği olarak
karşılaştırma yapılmaya müsait olacak şekilde benzer durumda olanlar arasından
bir kısmı lehine getirilen farklı düzenlemenin bir ayrıcalık tanınması
niteliğinde olmaması için nesnel ve makul bir temele dayanması ve ölçülü olması
gerekir. 280. Mevcut işyerinden geçişi
yapılan iş kolundan bildirimi yapılan işçiler daha önceden de o iş kolunda
çalışan kişilerdir. Dolayısıyla bu işçiler yönünden iş kolu değişikliği
olmadığından sendika üyeliklerinin kendiliğinden sona erme durumu da söz konusu
olmayacaktır. Söz konusu geçişlerin işçilere tanınan bir imkân niteliğinde
olduğu ve çok sayıda işçinin aynı tarihlerde bu imkândan yararlanacakları
düşünüldüğünde iş kolu değişikliği ile sendikaların ani ve öngörülmez üye
kayıpları yaşaması kaçınılmazdır. Bu şekilde oluşacak üye kayıplarının
sendikalar arasında haksız rekabet oluşturucu etkisini gözetilerek oluşturulan
farklı muamelenin nesnel ve makul bir temele dayandığı anlaşılmaktadır. 281. Ancak nesnel ve makul bir
temele dayalı olan farklı muamelenin orantılı olup olmadığının da
değerlendirilmesi gerekir. Sürekli işçi kadrolarına, geçici işçi pozisyonlarına
veya işçi statüsüne geçişin alt işveren tarafından çalıştırılan işçiler için
oluşturacağı avantajlar ve dava konusu kuralla getirilen farklı muamelenin
geçici ve istisnai niteliği gözetildiğinde farklı uygulamanın söz konusu amaca
ulaşma bakımından orantılı olmadığı söylenemez. Dolayısıyla orantılılığı aşan
nitelikte farklı bir uygulama getirmeyen kuralın eşitlik ilkesini ihlal eden
bir yönü bulunmamaktadır. 282. Açıklanan nedenlerle kural,
Anayasa’nın 10., 13., 51. ve 53. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin
reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 54. ve 90.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 52. maddesine
aykırı olduğu da ileri sürülmüşse de söz konusu madde 23/7/1995 tarihli ve 4121
sayılı Kanun’un 3. maddesiyle yürürlükten kaldırıldığından bu iddiayla ilgili
olarak değerlendirme yapılmamıştır. c. (2) Numaralı Fıkra 283. 6216 sayılı Kanun’un 43.
maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de
incelenmiştir. 284. 6356 sayılı Kanun’un 41.
maddesinin ilk fıkrasında işçi sendikasının toplu iş sözleşmesi yapabilmesi
için ülke barajı ve işyeri barajı olarak adlandırılan oranlar düzenlenmiştir.
Buna göre işçi sendikasının yetkili olabilmesi için öncelikle kurulu bulunduğu
veya toplu iş sözleşmesi yapılacak işyerinin girdiği iş kolunda başvuru
tarihinde çalışan toplam işçilerin en az yüzde birini üye kaydetmiş olması
gerekir. Bundan başka sendika, toplu iş sözleşmesinin kapsamına girecek işyeri
veya işyerlerinde çalışan işçilerin yarısından fazlasını üye kaydetmiş olması
hâlinde, bu işyeri veya işyerleri için yapılacak toplu iş sözleşmesinde yetkili
olacaktır. Ülke barajını geçemeyen sendikaların o işyeri veya işyerlerindeki
üye sayılarına bakılmaksızın toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi yoktur. İşletme
toplu iş sözleşmesinde ise yarıdan fazla çoğunluk yerine yüzde kırk çoğunluk
getirilmiştir. Birden fazla sendikanın yüzde kırk oranını aşması durumunda en
çok üyesi olan sendikanın yetkili olacağı düzenlenmiştir. İşletme toplu iş
sözleşmeleri için işyerleri bir bütün olarak dikkate alınacak ve yüzde kırk
veya fazla üyesi olması durumunda en çok üyeye sahip sendika toplu iş
sözleşmesi yapmaya yetkili olacaktır. 285. Dava konusu kural, maddenin (1)
numaralı fıkrası kapsamındaki işyerlerinin her birini bu Kanun’un uygulanması
bakımından bağımsız bir işyeri saymak suretiyle sendikaların toplu iş
sözleşmesi yapabilmeleri için bu yerlerin her birinde çalışan işçilerin yarıdan
fazlasını üye kaydetmiş olmalarını gerekli kılmaktadır. Diğer bir ifade ile
sendikalar ülke barajının yanında bağımsız işyerlerine yönelik üye çoğunluğunu
sağlamak kaydıyla o işyerlerine yönelik toplu iş sözleşmesi yapma yetkisini
haiz olacaktır. Bu yönüyle kuralın toplu sözleşme hakkının norm alanını daralttığı
için sendika hakkına müdahale niteliği taşıdığı anlaşılmaktadır. 286. 5018 sayılı Kanuna ekli (I),
(II), (III) ve (IV) Sayılı Cetvellerde yer alan kamu idareleri ile bunlara
bağlı döner sermayeli kuruluşlar, 375 sayılı KHK’ya ekli (I) sayılı listede yer
alan idareler ile birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası il
özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketlerin her birinin
bağımsız işyeri sayılmasına yönelik kural herhangi bir tereddüde yer yermeyecek
şekilde açık ve net olarak düzenlenmiştir. 287. İşçilerin geçiş yaptığı
yerlerin her birinin bağımsız bir işyeri sayılması sözleşme imzalayacak olan
sendikanın güçlü bir sendika olması amacına dayanmaktadır. Bağımsız ve güçlü
sendikaların toplu iş sözleşmesinin tarafı olabilmelerinin temin edilmesi,
çalışanların işyerlerinde sendikal haklardan daha etkin bir şekilde
yararlanmaları sonucunu doğuracağından, bu durumun sendikal hak ve
özgürlüklerin korunmasına hizmet edeceği açıktır. Dolayısıyla toplu iş
sözleşmesi açısından sayılan işyerlerinin her birinin bağımsız bir işyeri
sayılmasının anayasal açıdan meşru amaca dayandığı anlaşılmaktadır. 288. İşyerlerinin bağımsız işyeri
sayılmasına ilişkin kural her bir işyerinde yapılacak toplu iş sözleşmesinde
güçlü sendikanın yetkili olması sonucunu doğuracağından söz konusu amaca ulaşma
bakımından elverişli ve gereklidir. 289. Toplu sözleşme hakkı,
çalışanlara, üyesi bulundukları sendikalar aracığıyla işverenle karşılıklı
olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla
görüşme ve anlaşma yapabilme yetkisi tanıyan sendikal bir haktır. Toplu
sözleşme hakkı sendika özgürlüğünün önemli bir parçasını oluştursa da sendikal
özgürlükler toplu sözleşme hakkından ibaret olmayıp bunun dışında başka araçlar
da bulunmaktadır. Anayasa'nın 51. maddesinin birinci fıkrasında, sendikaların,
çalışanların “ ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek ”
amacıyla faaliyet gösterecekleri ifade edilmiş, ancak hangi araçlarla bu amacı
gerçekleştirecekleri hususunda bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Dolayısıyla
tüm sendikalara toplu sözleşme hakkı tanınmasının, çalışanların " ekonomik
ve sosyal hak ve menfaatlerinin korunması " amacı bakımından zorunluluk
olduğu söylenemez (AYM, E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015). 290. İşyerlerinin bağımsız işyeri
sayılması suretiyle her bir işyeri yönünden toplu iş sözleşmesi yapma
yetkisinin en yüksek temsil gücüne sahip sendikalara tanınması kanun koyucunun
takdirindedir. Diğer taraftan toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi olmayan
sendikaların faaliyetin asgari içeriğini oluşturan, üyelerin hak ve çıkarlarını
dile getirme ve bireysel şikâyet ve başvurularda üyelerini temsilen hareket
edebilme olanağından mahrum bırakılmadığı da açıktır. Bu nedenle kuralın toplu
iş sözleşmesi yapma hakkına orantısız bir müdahale teşkil ettiği
söylenememektedir. 291. Açıklanan nedenlerle kural,
Anayasa’nın 13., 51. ve 53. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi
gerekir. Kuralın Anayasa’nın 10., 54. ve 90.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 52. maddesine
aykırı olduğu da ileri sürülmüşse de söz konusu madde 4121 sayılı Kanun’un 3.
maddesiyle yürürlükten kaldırıldığından bu iddiayla ilgili değerlendirme
yapılmamıştır. Ş. Kanun’un 109. Maddesiyle 6475
Sayılı Kanunu’nun 21. Maddesine Eklenen (7) Numaralı Fıkranın İncelenmesi 1. Genel Açıklama 292. 6475 sayılı Kanun’un 1.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında bu Kanun’un amacının ülke genelinde posta hizmetlerinin kaliteli, sürekli,
tüm kullanıcılar için karşılanabilir bir ücretle, etkin, rekabete dayalı
esaslar çerçevesinde sunulmasını sağlamak üzere posta sektörünün
serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaflığı sağlanmış bir
sektör oluşturulması, bu sektörde düzenleme ve denetimin gerçekleştirilmesi ve
posta hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esasların düzenlenmesi olduğu
belirtilmiştir. 293. Anılan Kanun’un 21. maddesinin (1) numaralı
fıkrasında bu Kanun ile kuruluş ve tescile ilişkin hükümleri hariç olmak üzere 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve
özel hukuk hükümlerine tabi Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi (PTT)
ünvanı altında bir anonim şirket kurulduğu, (2) numaralı fıkrasında ise PTT’nin
sermayesinin tamamının hazineye ait olduğu hükme bağlanmakta iken 703 sayılı
KHK’nın 87. maddesiyle söz konusu fıkralar yürürlükten kaldırılmıştır. Akabinde
15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı
Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve
Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 385.
maddesinde benzer hükümlere yer verilmek suretiyle PTT’nin hukuki yapısı tekrar
düzenlenmiştir. Düzenlemelerde sermayesinin tamamının hazineye ait olduğuna yer
verilmekle birlikte 5/2/2017 tarihli ve 29970 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan
24/1/2017 tarihli ve 2017/9756 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile PTT’nin
sermayesinin tamamının Hazine Müsteşarlığından Varlık Fonuna devredildiği
tescil ve ilan edilmiştir. 294. PTT’nin anonim şirket olarak
yapılanmasının öngörüldüğü ilk düzenlemenin yer aldığı 6475 sayılı Kanun’un
genel gerekçesinde “ …bir kamu iktisadi kuruluşu olan T.C. Posta ve Telgraf
Teşkilatı Genel Müdürlüğünün sektörde Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca faaliyet
gösteren işletmeciler ile eşit koşullarda ve özel hukuk kaynaklı hukuki zeminde
rekabet edebilmesini teminen anonim şirket olarak yeniden yapılandırılması
öngörülmüştür. ” ifadelerine yer verilmektedir. Aynı Kanun’un 31. maddesinin
(3) numaralı fıkrası gereğince ise 8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı KHK’ya ekli
listenin “ B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK) ” bölümünde yer alan “ Türkiye
Cumhuriyeti Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü (P.İ.) ” ibaresi listeden
çıkarılmış ve mülga T.C. Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğüne yapılan
atıfların PTT’ye yapılmış sayılacağı hükme bağlanmıştır. 295. Yapılan değişikliklerle T.C.
Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü, PTT A.Ş. ünvanı altında anonim
şirket olarak yeni bir hukuki statüye kavuşturulmakla birlikte bu tüzel
kişiliğin niteliği konusunda Kanun’da açık bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Bu nedenle hukuki niteliğin belirlenmesi konusunda PTT’nin kuruluşu,
yükümlülükleri, yetki ve ayrıcalıkları gibi özelliklerinin gözönünde
bulundurulması gerekmektedir. 296. Bu
çerçevede yukarıda da belirtildiği üzere PTT’nin Kanun’la anonim şirket
statüsünde bir tüzel kişi olarak kurulmasının yanı sıra Kanun’un 21. maddesinde
muaf olduğu mevzuatın belirtildiği görülmektedir. Söz konusu maddenin (5)
numaralı fıkrasıyla PTT’nin işyerlerinin 14/6/1989 tarihli ve 3572 sayılı
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 3. maddesi ve 26/5/1981 tarihli ve 2464
sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 81. maddesi hükümlerinden muaf tutulduğu,
(6) numaralı fıkrasında düzenlenen muafiyette ise yapım ihaleleri hariç 4734
sayılı Kanun’un PTT ve iştirakleri hakkında uygulanmayacağı düzenlenmiştir. 297. Diğer yandan Kanun’un tanımlar
başlıklı 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (h) bendinde evrensel posta
hizmet yükümlüsünün bu hizmeti görev
sözleşmesi uyarınca sağlamakla yükümlü kılınan hizmet sağlayıcısını ifade
ettiği, (ı) bendinde ise görev sözleşmesinin PTT’nin posta hizmetlerini sunmak
üzere hak ve yükümlülüklerini belirleyen sözleşme olarak tanımlandığı
görülmektedir. Kanun’un 6. maddesinde de posta hizmet yükümlüsü olan PTT’nin
tekelinde olan işlere yer verilmiştir. Buna göre, temel ücret gözönünde
bulundurularak Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun önerisi ve Ulaştırma,
Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının teklifi ile Cumhurbaşkanı tarafından
ağırlığı veya ücreti belirlenen yurt içi ve yurt dışı haberleşme gönderilerinin
kabulü, toplanması, işlenmesi, sevki, dağıtımı ve teslimi; 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul
Kanunu’nun elektronik tebliğe ilişkin hükümleri saklı kalmak kaydıyla 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu ve diğer kanunlar kapsamındaki elektronik ortam
dâhil her türlü tebligatın kabulü, toplanması, işlenmesi, sevki, dağıtımı ve
teslimi; barışta Türk Silahlı Kuvvetleri’nin posta hizmetleri; postada
alınacak ücretleri gösteren posta pulları, kişisel pul, anma pulları, posta
kartları ve ilk gün zarflarının bastırılıp satışa çıkarılması biçimindeki
hizmetler, evrensel posta hizmet yükümlüsü olan PTT'nin tekeli altında yerine
getirilecektir. 298. PTT’nin evrensel hizmet
yükümlülüğünün bulunması devletin sunumunda kamu yararı görülen hizmetler de
dâhil olmak üzere haberleşme hakkı gibi vatandaşlık haklarının temel
bileşenleri olan değişik hizmetlerin sunumunun devamını sağlama yükümlüğünün
bir gereğidir (AYM, E.2013/84, K.2014/183, 04/12/2014). PTT lehine getirilen
tekel ise evrensel posta hizmetinin ülkenin her tarafına kesintisiz ve makul
ücretlerle götürülebilmesinin yanında niteliği gereği kamu yararını barındıran
işlerin gördürülmesini de garanti altına almaktadır. Bu yönüyle PTT tarafından
yerine getirilen hizmetlerin bu bölümünün kamu yararı amacı taşıdığı ve kamu
hizmeti niteliğinde olduğu açıktır. 299. Öte yandan PTT A.Ş.nin
sermayesinin tamamının hazineye ait olduğunu belirten 6475 sayılı Kanun’un bazı
maddelerinin iptali istemiyle açılan davada şirketin kamu tüzel kişisi
niteliğinde olduğu ifade edilmiştir (AYM, E.2013/84, K.2014/183, 04/12/2014).
Her ne kadar 24/1/2017 tarihli ve 2017/9756 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile
sermayesinin tamamı Hazine Müsteşarlığından Varlık Fonuna devredilmiş olsa da
şirketin bu niteliğini koruduğu ve bu yönüyle kamu kaynağı kullandığı da
anlaşılmaktadır. 2. Anlam ve Kapsam 300. (4) numaralı CBK’nın 391.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında PTT personelinin 375 sayılı KHK’nın ek 26.
ve ek 27. maddelerine göre istihdam edileceği öngörülmektedir. 301. 375 sayılı KHK’nın ek 26.
maddesinde Cumhurbaşkanlığı, bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının
teşkilatlanmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesi
kaydıyla 657 sayılı Kanun ve diğer kanunların sözleşmeli personel
çalıştırılması hakkındaki hükümlere bağlı olmaksızın, özel bilgi ve uzmanlık
gerektiren geçici mahiyetteki işlerde, yerli veya yabancı personel tam zamanlı,
kısmi zamanlı veya projelerle sınırlı olarak sözleşmeyle personel istihdam
edilebileceği öngörülmektedir. Aynı KHK’nın ek 27. maddesi ise 657 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendi kapsamında personel
istihdam edilmeyen kamu kurum ve kuruluşlarından teşkilatlanmasına ilişkin
Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülenlere ait hizmetlerin 657 sayılı
Kanun ve diğer kanunların sözleşmeli personel çalıştırılması hakkındaki
hükümlerine bağlı olmaksızın idari hizmet sözleşmesiyle istihdam edilen
personel eliyle yürütülebileceğini düzenlemektedir. Her iki madde adı geçen
KHK’ya 703 sayılı KHK’nın 178. maddesiyle eklenmiştir. İki istihdam usulünün
bir diğer ortak noktası ise istihdam edilecek personelde kurumsal hizmetlerin
gerektirmesi hâlinde aranacak öğrenim ve yabancı dil bilgisi şartı ile diğer
şartlar, bunların işe alınmaları, sınav ve istisnaları, sözleşme süre, usul ve
esasları, görev, yetki ve yükümlülükleri, sözleşmelerinin feshi ile
istihdamlarına dair diğer hususların Devlet Personel Başkanlığının görüşü
alınarak kurumlarca çıkarılacak yönetmelikle belirlenmesine ilgili maddelerde
cevaz verilmesidir. 302. Bu kapsamda 6475 sayılı Kanun,
375 sayılı KHK’nın ek 27. maddesi ve (4) numaralı CBK’nın 391. maddesine
dayanılarak çıkarılan, 19/11/2019 tarihli ve 30953 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan, Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinde Çalıştırılacak İdari
Hizmet Sözleşmeli Personel Hakkında Yönetmelik ile PTT’de görev yapan idari
hizmet sözleşmeli personelin hakları, yükümlülükleri, sorumlulukları ve işe
alma, atama, görevlendirilmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir. 303. Dava konusu kural ise 6475
sayılı Kanun’un 21. maddesine 20/11/2017 tarihli ve 696 sayılı KHK’nın 117. maddesiyle
eklenmiş, 1/2/2018 tarihli ve 7079 sayılı Kanun’un 109. maddesiyle de aynen
kabul edilmiş olup, kamu kurum ve kuruluşlarına personel alınmasına dair ilgili
mevzuat hükümlerinin PTT ve iştirakleri tarafından istihdam edilecek personel
hakkında uygulanmayacağını öngörmektedir. 304. Görüleceği üzere PTT
personelinin istihdam biçimi ve usulüne ilişkin düzenlemeler dava konusu
kuraldan sonraki tarihlerde çıkarılmıştır. Bu durumda dava konusu kuralın idari
hizmet sözleşmesiyle istihdam edilecek personeli kapsamadığı, bu personelin
alımı yönünden bahsi geçen mevzuat hükümlerinin geçerli olacağı
anlaşılmaktadır. Öte yandan kuralda PTT iştiraklerine yer verilmiş olması ve
PTT iştirakleriyle ilgili olarak idari hizmet sözleşmeli personel
çalıştırılmasının öngörülmemiş olması değerlendirildiğinde, bahsi geçen
personel tabiri ile kastın PTT ve iştiraklerinin kendisine bağımlı olarak iş
görmeyi üstlenen kişilere ücret ödemeyi üstlenmek suretiyle yapacağı özel hukuk
sözleşmeleriyle istihdam edeceği kişiler olduğu sonucuna varılmaktadır. Başka
bir deyişle personel istihdamı bağlamında hukuksal açıdan PTT ve iştirakleri işveren ,
istihdam ettiği personel ise işçi olarak nitelendirilecektir. 305. Öte yandan Anayasa’nın “ Kamu iktisadî
teşebbüslerinin denetimi ” başlıklı 165. maddesinde sermayesinin yarısından
fazlası doğrudan veya dolaylı olarak devlete ait olan kamu kuruluş ve
ortaklıklarının TBMM’ce denetlenmesi esaslarının kanunla düzenleneceğine yer
verilmiştir. Dava konusu kuralda yer alan iştiraklerin hangileri olduğuna
ilişkin belirlemenin de bu bağlamda yapılması gerekmektedir. Keza sermayesinin
yarıdan fazlası PTT’ye ait olmayan şirketlerde kamu kaynağının kullanımı bu
madde kapsamında denetime tabi tutulamayacaktır. Ayrıca söz konusu şirketlerin
özel hukuk hükümleri çerçevesinde, verimlilik ve rekabet esaslarına göre
faaliyet gösterecek olmaları nedeniyle personel rejimlerinde kamu kurum ve
kuruluşlarına personel alınmasına dair mevzuat hükümlerini uygulamaları da
zaten beklenmemelidir. Bu kapsamda dava konusu kuralda yer verilen iştirakler
ile kastın sermayesinin yarıdan fazlasını kamu kaynağı oluşturan şirketler
olduğu anlaşılmaktadır. 3. İptal Talebinin Gerekçesi 306. Dava dilekçesinde özetle;
PTT’nin hukuki statüsünün kamu iktisadi teşekkülü olduğu, kanun koyucunun hukuk
devleti mantığının dışına çıktığı ve bu şirkette çalışan personeli, kamu
hizmetini yerine getiriyor olmasına rağmen diğer kamu personelinden ayırdığı,
mevcut düzenleme ile işe alımların önceden belirlenmiş objektif kanun ile
düzenlenmesi gerekirken tamamen idarenin inisiyatifine bırakıldığı, 657 sayılı
Kanun’un 4. maddesine bağlı olmayan personelin işçi olduğu, dolayısıyla bu
çerçevede kamu kurum ve kuruluşlarına işçi alımıyla ilgili mevzuat hükümlerine
uygun alım yapılması gerektiği, öte yandan PTT tarafından tekel niteliğinde
yürütülen hizmetlerin niteliği gereği kamu hizmeti olduğu, bu durumun ise
PTT’nin yapacağı iş akitlerinin idari sözleşme niteliğinde olması sonucunu
doğurduğu, dolayısıyla burada çalıştırılacak personel açısından kamu hukuku
çerçevesinde oluşturulmuş kurallara tabi olmama durumunun kanunilik ilkesine
uygun olmadığı, düzenlemenin Anayasa’nın 2. ve 128. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 4. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 307. Kural kamu kurum ve
kuruluşlarına personel alınmasına dair ilgili mevzuat hükümlerinin PTT ve
iştirakleri tarafından istihdam edilecek personel hakkında uygulanmayacağını
düzenleme altına almaktadır. 308. Dava konusu kural ile 11/7/2019
tarihli ve 7183 sayılı Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı Hakkında
Kanun’un 8. maddesinin (4) numaralı fıkrasının ikinci cümlesi aynı içeriğe
sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 4/5/2023 tarihli ve E.2019/93, K.2023/87 sayılı
kararıyla söz konusu cümlenin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline
hükmedilmiş, bu karar 28/7/2023 tarihli ve 32262 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanmıştır. 309. Anılan kararda, personel
istihdamı bağlamında kamu kaynaklarının kamu yararına uygun ve objektif
ölçütlere göre kullanıldığından söz edebilmek için idare, kurum ve kuruluşlar
bünyesinde anılan kaynaklar kullanılmak suretiyle yapılacak istihdamın kişilere
fırsat eşitliği tanıyacak nitelikte kurallara tabi olması gerektiği, başka bir
ifadeyle işçiye ödeyeceği ücreti kamu kaynağı kullanarak karşılayacak olan
idare, kurum ve kuruluşların anılan ücreti malvarlığından karşılayacak olan
kişilerle aynı oranda irade özgürlüğüne sahip olmadıkları belirtilmiştir (anılan kararda bkz. § 117) . 310. Bu tespitten hareketle istihdam
edilecek personel ile ilgili Kanun’da hiçbir düzenlemeye yer verilmeksizin kamu
kurum ve kuruluşlarına personel alınmasına dair mevzuat hükümlerinin istihdam
edilecek personel hakkında uygulanmayacağının öngörülmesinin kamu kaynaklarının
objektif ölçütlere göre kullanılması bağlamında ilgili kurum veya kuruluşun
hesap verebilmesine ve çalışmak isteyen kişilerin personel istihdamında
uygulanacak ilkeleri öngörebilmelerine engel olduğu, dolayısıyla kuralın demokratik devlet ve belirlilik ilkelerini ihlal ettiği sonucuna
varılmıştır (AYM, E.2019/93, K.2023/87, 04/05/2023, § 121) . 311. Dava
konusu kural açısından söz konusu karardan
ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7183 sayılı Kanun’un 8. maddesinin (4) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden
de geçerlidir. 312. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. Kural Anayasa’nın 2. maddesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 128. maddesi yönünden incelenmemiştir. T. Kanun’un 110. Maddesiyle 6475 Sayılı Kanun’un 27.
Maddesinin Değiştirilen (2) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi 313. 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 87.
maddesiyle 6475 sayılı Kanun’un dava konusu kuralın da yer aldığı 27. maddesi
yürürlükten kaldırılmıştır. 314. Açıklanan nedenle konusu kalmayan iptal talebi
hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir. U. Kanun’un 116. Maddesiyle 233
Sayılı KHK’ya Eklenen Ek 1. Maddenin Birinci Cümlesinin “ …diğer kanunların
sözleşmeli personel çalıştırılmasına ilişkin hükümlerine tabi olmaksızın… ”
Bölümünün İncelenmesi 315. 30/6/2021 tarihli ve 7330
sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun’un 10.
maddesiyle 233 sayılı KHK’nın dava konusu kuralın da yer aldığı ek 1. maddesi yürürlükten
kaldırılmıştır. 316. Açıklanan nedenle konusu
kalmayan iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek
gerekir. Ü. Kanun’un 117. Maddesiyle 375
Sayılı KHK’ya Eklenen Ek 21. Maddenin İncelenmesi 1. Genel Açıklama 317. 22/5/2003 tarihli ve 4857
sayılı İş Kanunu’nun 20. maddesinde iş sözleşmesi feshedilen işçinin, fesih
bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep
olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay
içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorunda olduğu, arabuluculuk
faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması hâlinde ise son tutanağın düzenlendiği
tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açabileceği
düzenlenmiştir. Ayrıca aynı madde uyarınca taraflar anlaşırlarsa uyuşmazlığı
aynı sürede iş mahkemesi yerine özel hakeme de götürebileceklerdir. 318. Kanun’un 21. maddesinde ise iş
akdinin geçersiz sebeplerle feshedilmesinin sonuçları düzenlenmiştir. Madde
öncelikli olarak işverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin
geçerli olmadığının mahkemece veya özel hakem tarafından tespit edilerek feshin
geçersizliğine karar verilmesi hâlinde, işverence, işçinin bir ay içinde işe
başlatılmasının zorunlu olduğunu hüküm altına almaktadır. Bu zorunluğa aykırı
davranış durumunda ise işverenin işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık
ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olacağı öngörülmektedir. Aynı
maddeye göre mahkeme veya özel hakem feshin geçersizliğine karar verdiğinde
işçinin işe başlatılmaması hâlinde ödenecek tazminat miktarını da belirleyerek
söz konusu zorunluluğa aykırı davranışın neticesini ortaya koyacaktır. 319. Mahkeme veya özel hakemin
belirleyeceği bir diğer unsur ise kararın kesinleşmesine kadar işçiye
çalıştırılmadığı süre için ödenmesi gereken ve en çok dört aya kadar doğmuş
bulunan ücretini geçmeyecek olan ücret ödemesi ve diğer haklarıdır. Anılan 21.
maddenin gerekçesinde de belirtildiği gibi, iş sözleşmesinin feshinin
geçersizliğine karar verilmesi istemiyle açılan davanın sonuçlanması uygulamada
dört ayı aşsa da işveren işçiyi işe başlatsın ya da başlatmasın, işçi, feshin
geçersizliğine ilişkin kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı sürenin en
çok dört aya kadar olan kısmı için ücretini ve diğer haklarını alabilecektir.
Bu ödeme unsurunun tazminattan farkı işçinin işe başlatılıp başlatılmaması
durumundan bağımsız olarak ortaya çıkmasıdır. 320. Kanun’un 21. maddesinde
öngörülen bir diğer ödeme unsurunu da maddenin beşinci fıkrasında
düzenlenmiştir. Düzenlemeye göre işe başlatılmayan işçiye bildirim süresi
verilmemiş veya bildirim süresine ait ücret peşin ödenmemişse bu sürelere ait
ücret tutarı ayrıca ödenecektir. 321. Kanun’un 20. maddesi gereği
zorunlu olarak başvurulacak olan arabuluculuk faaliyeti sonunda tarafların
işçinin işe başlatılması konusunda anlaşmaları hâlinde de 21. maddenin yedinci
fıkrası gereği işçinin işe başlatılmaması hâlinde ödenmesi gereken tazminatın
parasal miktarı ile çalıştırılmayan süreye ilişkin ücret ve diğer hakların
parasal miktarı bu anlaşmada belirtilecektir. 322. Görüleceği üzere 21. madde
gereği işçinin talep edebileceği ödeme unsurları işçinin işe başlatılıp
başlatılmamasına göre değişkenlik gösterecektir. Kısacası işçiye bu madde
gereği yapılacak ödemeler işe başlatılması zorunlu olan işçinin işe
başlatılmaması hâlinde tazminat ödemesi, işe başlatılsın veya başlatılmasın
kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süreye ilişkin ücret ve diğer
hakları ve işe başlatılmaması durumunda bildirim süresi verilmemiş veya bildirim
süresine ait ücret peşin ödenmemişse bu sürelere ait ücret tutarından
oluşmaktadır. 2. Anlam ve Kapsam 323. Dava konusu kural ile kamu
kurum ve kuruluşlarında istihdam edilen işçilere 4857 sayılı Kanun’un 21. maddesi
uyarınca yapılan ödemelerin rücu edilemeyeceği düzenlenmektedir. 324. Söz konusu ödemenin rücu
edilmeyeceği kişiler ise ilgili idare adına hareket eden kişilerdir. Nitekim
kuralın gerekçesinde kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanların iş sözleşmesinin
feshinin mahkeme veya özel hakem tarafından geçersiz sebebe dayandığına
hükmedilmesi hâlinde ödenen tazminatın ilgili idaredeki kişilere
yükletilemeyeceği belirtilmektedir. 325. Kuralın gerekçesinde tazminat lafzı yer almakla birlikte kuralda böyle bir sınırlamaya yer verilmediğinden
21. madde gereği yapılan tüm ödemelerin ilgili idaredeki kişilere rücu
edilememesi sonucu doğmaktadır. Bu sayede feshin geçersizliği durumunda işe
iadesine hükmedilen kişinin başlatılmaması durumunda ortaya çıkan tazminat, çalışılmayan
süreye ilişkin ücret ve diğer haklar ile bildirim süresine ait ücret ödemeleri
ilgili idaredeki kişilere rücu edilemeyecektir. 3. İptal Talebinin Gerekçesi 326. Dava dilekçesinde özetle; 4857
sayılı Kanun’un 21. maddesi çerçevesinde idare tarafından ilgili işçiye ödenen
ücret, tazminat ve faiz ödemelerinin bir kamu zararı olduğu ve ilgili kamu
görevlisinden rücu edilmesi gerektiği, söz konusu düzenlemenin kamu
görevlisinin kusur sorumluluğu çerçevesinde sorumlu tutulacağını belirleyen
anayasal ilkelere aykırılık teşkil ettiği, kamu görevlilerinin görevlerini
yerine getirirken kanun ve mevzuata uygun hareket etmek zorunda oldukları,
idarecinin kendi subjektif kararına dayalı olarak ortaya çıkan kusurundan
sorumlu olması gerektiği, düzenlemenin Anayasa’nın 2. ve 129. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 4. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 327. Anayasa’nın 2. maddesinde
belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına
saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk
düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve
yargı denetimine açık olan devlettir (AYM, E.2017/33, K.2019/20, 10/4/2019, §
48). 328. Kamu görevlilerinin kasıt,
kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya
eylemleri sonucunda kamu kaynağındaki artışa engel ya da eksilmeye neden
olunması kamu zararının ortaya çıkması anlamına gelir. Bir hukuk devletinde bu
türden zararlardan sorumlu kişilerin tespit edilmesi, zararların
değerlendirilmesi ve gerekirse bu yönde yargısal süreçlerin işletilmesi yönünde
tasarruflarda bulunulması zorunlulukları bulunduğu gibi özellikle açıkça hukuka
aykırı işlemlerinden doğan kamu zararlarından sorumlu olunmaması da kabul
edilemez (AYM, E.2018/77, K.2023/105, 31/05/2023, § 248). 329. Kamu görevlilerinin
sorumluluğunun, ilgili görevin niteliğinden kaynaklı olarak bu görevin etkili
biçimde yerine getirilmesinde herhangi bir endişe ve tereddüt yaşanmaması ve
görevin başarıyla yerine getirilmesini sağlama amacıyla hafifletmesinde
devletin takdir yetkisinin bulunduğu açıktır (AYM, E.2018/77, K.2023/105,
31/05/2023, § 249). 330. İş akdi geçersiz sebeple
feshedildiği ortaya konulan işçinin işe başlatılmaması durumunda ödenen
tazminat veya işe başlatılıp başlatılmadığına bakılmaksızın çalıştırılmadığı
döneme ilişkin yapılacak ücret ve diğer haklarına dair ödemelerin kamu
kaynağında eksilmeye neden olacağı tartışmasızdır. Kural, idare adına hareket
eden kamu görevlisi tarafından feshedilen iş akdinin geçersiz bir sebebe
dayandığının tespiti veya işe iadesine karar verilen işçinin yine idare adına
hareket eden kamu görevlisi tarafından işe başlatılmaması hâlinde yapılacak
ödemeler yönünden söz konusu kamu görevlisinin kusur durumunu dikkate
almaksızın sorumsuzluk hâli öngörmektedir. 331. Kamu görevlisinin sorumsuzluk
zırhıyla büründürülmesinin keyfî işlemler tesis etme hususunda onu daha
cüretkâr davranmaya yöneltebileceği aşikârdır. Kendi kusuruyla kamuyu zarara
uğratan kamu görevlisine rücu edilmesi keyfî ve hukuka aykırı işlemler tesis
edilmesi bakımından caydırıcı etkiye sahip olup bu aracın ortadan kaldırılması
birçok anayasal hakkın ihlaline yol açabilir. Bu çerçevede dava konusu kuralın
açıkça mevzuata aykırı ya da keyfî birtakım davranışlarla ortaya çıkabilecek
kamu zararlarından dahi kişileri muaf tutarak asgari sorumluluk koşullarını
temin edememesi hukuk devleti ilkesi ile çelişmektedir. 332. Açıklanan nedenlerle kural,
Anayasa’nın 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ve Muhterem
İNCE bu görüşe katılmamışlardır. Kural Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 129. maddesi yönünden
incelenmemiştir. V. Kanun’un 118. Maddesiyle 375
Sayılı KHK’ya Eklenen Geçici 23. Maddenin Birinci Fıkrasının (a) Bendinde Yer
Alan “ …(4), (5), (6), (7) ve (8)… ” İbareleri ile (b), (c) ve (ç)
Bentlerinin, Beşinci Fıkrasının İkinci Cümlesinin, Altıncı Fıkrasının ve Geçici
24. Maddenin Birinci Fıkrasının (a) Bendinde Yer Alan “ …(4), (5), (6), (7)
ve (8)… ” İbarelerinin, (b), (c) ve (ç) Bentlerinin, Dördüncü Cümlesinin ve
Dördüncü Fıkrasının İncelenmesi 1. Genel Açıklama 333. 4857 sayılı Kanun’un 2.
maddesinde asıl işveren-alt işveren ilişkisi bir işverenden, işyerinde
yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin
bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık
gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu
işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında
kurulan ilişki olarak tanımlanmaktadır. 334. Kamu kurum ve kuruluşlarının bu
ilişkiye asıl işveren olarak taraf olabilmesinin hukuki zemini ise 4734 sayılı
Kanun’un 62. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin ilk hâlinde yer alan “ İdarelerce
kanun, tüzük ve yönetmeliklere göre istihdam edilen personelin yeterli nitelik
veya sayıda olmaması halinde, en üst ihale yetkilisinin onayı alınmak kaydıyla
bu Kanunda belirtilen hizmetler için ihaleye çıkılabilir. ” şeklindeki
düzenlemedir. Hizmet alımına ilişkin bu düzenleme süreç içerisinde
değişikliklere uğramış ve nihayetinde 7079 sayılı Kanun’un 78. maddesiyle söz
konusu (e) bendinde yapılan değişiklik ile 5018 sayılı Kanun’a ekli (I), (II),
(III) ve (IV) Sayılı Cetvellerde yer alan kamu idareleri (MİT Müsteşarlığı
hariç) ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşların, 375 sayılı KHK’ya ekli
(I) sayılı listede yer alan idarelerin merkez ve taşra teşkilatlarının, il özel
idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşlarının ve bunların üyesi olduğu
mahallî idare birliklerinin, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından
fazlası il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketlerin;
merkezi yönetim, sosyal güvenlik kurumu, fon, kefalet sandığı, yatırım izleme
ve koordinasyon başkanlığı, gençlik hizmetleri ve spor il müdürlüğü, mahallî
idare ve şirket bütçelerinden veya döner sermaye bütçelerinden, anılan liste
kapsamındaki diğer idareler için ise kendi bütçelerinden personel
çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı veya niteliği itibarıyla bu sonucu
doğuracak şekilde alım yapamayacakları hükme bağlanmıştır. 335. 7079 sayılı Kanun’un
118. maddesiyle 375 sayılı KHK’ya eklenen geçici 23. ve geçici 24. maddelerde ise
personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında yukarıda
belirtilen idarelerde yükleniciler tarafından çalıştırılmakta olanların
belirtilen şartları sağlamaları ve yapılacak yazılı ve/veya sözlü sınavlarda
başarılı olmaları durumunda ilgili idarelerde veya idarelerin şirketlerinde
sürekli işçi kadrosunda veya işçi statüsünde istihdam edileceği
öngörülmektedir. 2. Geçici 23. Maddenin Birinci Fıkrasının (a) Bendinde
Yer Alan “ …(4), (5), (6), (7) ve (8)… ” İbareleri a. Anlam ve Kapsam 336. Geçici 23. madde kapsamında sürekli işçi
kadrolarında istihdam edilmek üzere başvuruda bulunabilmek için aranan
şartlardan ilki maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde düzenlenmiştir. Bu
bende göre, başvuruda bulunabilmek için 657 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (A)
bendinin (1), (4), (5), (6), (7) ve (8) numaralı alt bentlerinde belirtilen
şartları taşımak gerekmektedir. 337. 657 sayılı Kanun’un 48. maddesinde devlet
memurluğuna alınacaklarda aranan genel ve özel şartlara yer verilmektedir. Dava
konusu kuralın atıf yaptığı (A) bendinde yer alan alt bentler ise genel
şartlara ilişkindir. Buna göre sürekli işçi kadrosunda istihdam edilmek için
başvuracak kişinin (4) numaralı alt bent uyarınca kamu haklarından mahrum
bulunmaması, (5) numaralı alt bent uyarınca 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı
Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten
işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da
affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu
düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık,
dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat
karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı
değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmaması, (6) numaralı
alt bent uyarınca askerlik durumu itibarıyla askerlikle ilgisi bulunmaması,
askerlik çağına gelmemiş olması veya askerlik çağına gelmiş ise muvazzaf
askerlik hizmetini yapmış yahut ertelenmiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olması,
(7) numaralı alt bent uyarınca 657 sayılı Kanun’un 53. maddesinde düzenlenen
engelli personel çalıştırma yükümlülüğü hükümleri saklı kalmak kaydı ile
görevini devamlı yapmasına engel olabilecek akıl hastalığı bulunmaması ve
Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 sayılı kararı
ile iptal edilen (8) numaralı alt bent uyarınca hakkında güvenlik soruşturması
ve/veya arşiv araştırması yapılmış olması gerekmektedir. 338. Maddeye göre sürekli işçi kadrosuna geçiş için
başvuruda bulunulacak idareler 5018 sayılı Kanun’a ekli (I), (II), (III) ve
(IV) Sayılı Cetvellerde yer alan kamu idareleri (MİT Müsteşarlığı hariç) ile
bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, 375 sayılı KHK’ya ekli (I) sayılı
listede yer alan idarelerin merkez ve taşra teşkilatlarıdır. Şartların hepsinin
sağlanması durumunda ise istihdam yüklenicinin hakkedişlerinin ödendiği bütçe,
teşkilat ve birim/yerleşim yeri adına vize edilmiş sayılan sürekli işçi
kadrolarına idarelerce geçiş yapılarak sağlanacaktır. Dolayısıyla bu madde
kapsamında yapılması öngörülen istihdamının kamu kurum ve kuruluşlarında kamuya
yönelik hizmetlerde çalıştırılmak üzere yapılacağı açıktır. b. İptal Talebinin Gerekçesi 339. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kural ile alt
işveren işçisi olarak çalışmakta olan işçilerin 657 sayılı Kanun’da devlet
memurları için öngörülen bazı şartları taşımasının öngörüldüğü, başvuru
yapılacak kadronun 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (D) fıkrasında tanımlanan
işçi kadrosu olduğu dolayısıyla kamuya işçi alımlarına ilişkin mevzuat
hükümlerinin uygulanması gerekirken memurlar için düzenlenmiş hükümlerin
uygulanmasının eşitsizlik oluşturduğu, nitekim kamuya işçi olarak gireceklerde
aranacak şartların 9/8/2009 tarihli ve 27314
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi
Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 4.
maddesinde belirtildiği, düzenlemenin sosyal hukuk devleti olma yükümlülüğüne
ve dolayısıyla hukuk devleti ilkesine aykırılık teşkil ettiği, şartların
zorlaştırılması ile de çalışma hakkının zedelendiği, düzenlemenin Anayasa’nın
2., 10. ve 49. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. c. Anayasa’ya Aykırılık
Sorunu i. Birinci Fıkranın (a)
Bendinde Yer Alan “ …(4), (5), (6), (7)… ” İbareleri 340. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi
uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de
incelenmiştir. 341. Anayasa’nın 49. maddesinde
çalışmanın, herkesin hakkı ve ödevi olduğu belirtilmiş; devlete çalışanların hayat
seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek, çalışanları ve işsizleri
korumak, çalışmayı desteklemek ve işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir
ortam yaratmak için gerekli tedbirleri alma ödevi verilmiştir. 342. Kural 5018 sayılı Kanun’a ekli (I),
(II), (III) ve (IV) Sayılı Cetvellerde yer alan kamu idareleri (MİT
Müsteşarlığı hariç) ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, 375 sayılı
KHK’ya ekli (I) sayılı listede yer alan idarelerin merkez ve taşra
teşkilatlarında personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri
kapsamında yükleniciler tarafından çalıştırılanların idarelerde sürekli işçi
kadrolarına geçişi için 657 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (A) bendinin (4),
(5), (6) ve (7) numaralı alt bentlerinde belirtilen şartların taşınması
gerektiğini öngörmektedir. Bu açıdan bakıldığında kuralın çalışma hakkına
sınırlama getirdiği açıktır. 343. Kuralla 657 sayılı Kanun’un 48.
maddesinin (A) beninde yer alan bazı alt bentlere atıfla şartların belirlendiği
görülmektedir. Söz konusu alt bentlerin açık ve net bir şekilde düzenlendiği
anlaşıldığından kuralın belirsiz olduğundan söz edilemez. 344. Anayasa’nın 49. maddesinde çalışma
hakkı için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte özel
sınırlama nedeni öngörülmemiş hakların da o hakkın doğasından kaynaklanan bazı
sınırlarının bulunduğu kabul edilmektedir. Öte yandan Anayasa'nın başka
maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevler, özel
sınırlama sebebi gösterilmemiş hak ve özgürlüklere sınır teşkil edebilir. 345. Kamuya yönelik hizmetlerde istihdam
edilecek kişilerde devlet memurluğuna alınacaklarda aranan genel şartlardan
kamu haklarından mahrum bırakılmamış olması, Kanun’da belirtilen suçlardan
mahkûm olmamış olması, askerlikle ilgisinin bulunmaması ve görev yapmasına
engel teşkil edebilecek bir akıl hastalığının bulunmaması şartlarının
aranmasının hizmetin sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi bakımından taşıdığı
önem açıktır. Bu itibarla kuralın verilecek hizmetlerin sağlıklı ve etkin bir
şekilde yürütülmesine yönelik meşru bir amacının olduğu anlaşılmaktadır. 346. Öte yandan alt bentlerde belirtilen
ve dava konusu edilen şartların devlet memurlarında aranacak genel şartlar
olduğu, nitelikleri itibarıyla de asgari düzeyde bir belirleme içerdikleri
açıktır. Bu itibarla söz konusu şartların hizmetin etkin ve sağlıklı bir
şekilde yürütülmesi amacına ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı
söylenemez. 347. Kamu kurum ve kuruluşlarında
yükleniciler tarafından çalıştırılan kişilere tanınan sürekli işçi olarak
istihdam edilme imkânına ilişkin şartların belirlenmesi noktasındaki takdir
yetkisinin devlet memurluğu için belirlenen genel şartlardan bazılarının
aranması şeklinde kullanılması her şeyden önce görülen hizmetin ve istihdam
edilen yerin niteliğinden kaynaklanmaktadır. Söz konusu genel şartlardan (2) ve
(3) numaralı alt bentlerde yer verilen yaş ve öğrenim şartlarının dışında kalan
asgari düzeydeki şartların bu kişilerde aranıyor olması dikkate alındığında
kuralla ulaşılmak istenen amaca ilişkin kamu yararı ile çalışma hakkı arasında
bulunması gereken makul dengenin gözetildiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla söz
konusu sınırlamanın orantısız olduğu söylenemez. 348. Anayasa’nın 10. maddesinde
belirtilen kanun önünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz
konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik
ilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme
bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.
Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar
uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde
eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez.
Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı
hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik
ilkesi zedelenmez. 349. Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi
Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in amacı kamu kurum
ve kuruluşlarına, iş kanunları hükümlerine göre çalıştırılmak üzere sürekli
veya geçici işçi alınmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesidir. Söz
konusu Yönetmelik’in 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre kamu kurum ve
kuruluşları işçi ihtiyaçlarını, iş kolu, meslek pozisyonu, öğrenim, iş
tecrübesi, ücret, sosyal yardımlar gibi ayrıntılarla yazılı veya elektronik
ortamda Türkiye İş Kurumu’nun (Kurum) merkez
veya taşra teşkilatından talep etmek ve Kurum
tarafından gönderilenler arasından karşılamak zorundadır. Taleplerin Kurum
tarafından karşılanmasına yönelik esaslar ve kamu kurum ve kuruluşunca yapılacak
sınava ilişkin kurallar da aynı Yönetmelik’te düzenlenmiştir. 350. Görüleceği üzere söz konusu
Yönetmelik gereği işçi alımı için ilk kriter kamu kurum ve kuruluşu tarafından
işçi ihtiyacı oluşmasıdır. Bu işçi ihtiyacı sürekli veya geçici iş sözleşmesi
imzalanmak suretiyle giderilebilecektir. Dava konusu kural gereği sürekli işçi
kadrosunda istihdamı öngörülen kişiler ise kamu kurum ve kuruluşunun hizmet
alımı ile alt işverence çalıştırılan kişilerdir. Kural bu kişilerin sürekli iş
sözleşmesi ile istihdam edilmesini öngörmekle birlikte istihdam gerekçesinin
ihtiyaca dayanmadığı ve sadece madde kapsamında alt işveren tarafından
çalıştırılan kişilere söz konusu imkânın tanındığı dikkate alındığında, bu
kişilerin eşitlik ilkesinin gereği olarak karşılaştırma yapılmaya müsait olacak
şekilde benzer durumda olmadıkları anlaşılmaktadır. Dolayısıyla söz konusu
kişilerin Yönetmelik’te belirlenen şartlar yerine başka şartlara tabi
kılınmasının eşitlik ilkesini zedeleyen bir yönü bulunmamaktadır. 351. Açıklanan nedenlerle kural,
Anayasa’nın 10., 13. ve 49. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi
gerekir. Kuralla ilgili Anayasa’nın 2. maddesi
çerçevesinde ileri sürülen aykırılık iddiası, Anayasa’nın 13. ve 49. maddeleri
kapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme
yapılmasına gerek görülmemiştir. ii. Birinci Fıkranın (a) Bendinde Yer Alan “ …ve (8)… ” İbaresi 352. Dava konusu “ …ve (8)… ”
ibaresi ile atıf yapılan 657 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (A) bendinde yer
alan (8) numaralı alt bent Anayasa Mahkemesi’nin 24/7/2019 tarihli ve
E:2018/73, K:2019/65 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. 353. Açıklanan nedenle konusu kalmayan
iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir. 3. Geçici 23. Maddenin Birinci Fıkrasının
(b) Bendi a. İptal Taleplerinin
Gerekçesi 354. Dava dilekçesinde özetle; sürekli
işçi kadrolarına geçiş için emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak
kazanmamak şeklinde bir şart konulmasının hukuk devletinin objektiflik ve
öngörülebilirlik ilkeleriyle bağdaşmadığı, diğer kamu işçileri için aranmayan
bir şartın getirilmesinin kanun önünde eşitlik ilkesini zedelediği ve ayrıca
kuralın Sosyal Güvenlik Kurumunun finansman sorununun daha da büyümesine yol
açacağı, düzenlemenin Anayasa’nın 2., 10., 49. ve 60. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık
Sorunu 355. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi
uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de
incelenmiştir. 356. Kural sürekli işçi kadrolarına geçiş
için başvuracakların herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik,
yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanmamış olmalarını gerekli
kılmaktadır. Bu yönüyle kuralın çalışma hakkına sınırlama getirdiği
anlaşılmaktadır. 357. 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin
(B) fıkrasına eklenen yedinci paragrafın birinci cümlesinde yer alan “…yaşlılık
ve malullük aylığı almaya hak kazanıncaya kadar… ” ibaresinin incelenmesi
ilişkin Anayasa’nın 13. ve 49. maddelerine ilişkin gerekçeler uygun olduğu
ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir. 358. Dava konusu kural alt işveren
tarafından çalıştırılmakta iken sürekli işçi olarak istihdam edilmek için
başvuranlara yöneliktir. Maddede yer verilen idarelere ilişkin işçi alım usulü
ve de işe alım gerekçeleri bu kişilerle farklılık arz etmektedir. Dolayısıyla
sürekli işçi olarak istihdam edilecek kişilerin bu kişilerle karşılaştırma
yapılmaya müsait olacak şekilde benzer durumda olmadıkları anlaşılmaktadır. 359. Açıklanan nedenlerle kurallar,
Anayasa’nın 10., 13. ve 49. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi
gerekir. Kuralların Anayasa’nın 2. maddesine de
aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların
Anayasa’nın 13. ve 49. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında
ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir
inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. Kuralların Anayasa’nın 60. maddesiyle
ilgisi görülmemiştir. 4. Geçici 23. Maddenin Birinci
Fıkrasının (c) ve (ç) Bentleri a. Anlam ve Kapsam 360. Dava konusu kurallarla sürekli işçi
kadrosunda istihdam için başvuruda bulunacak işçilerden iki ayrı yazılı beyan
istenmektedir. Bu beyanlardan ilki işçilerin bu kapsamda çalıştırılmalarına
ilişkin olarak açtıkları davalardan ve/veya icra takiplerinden feragat
edeceklerine dairdir. Diğer beyan ise işçilerin en son çalıştığı idare ile daha
önce kamu kurum ve kuruluşlarında alt işveren işçisi olarak çalıştığı iş
sözleşmelerinden dolayı bu madde ile tanınan haklar karşılığında herhangi bir
hak ve alacak talebinde bulunmayacağını ve bu haklarından feragat ettiğine dair
yazılı bir sulh sözleşmesi yapmayı kabul ettiklerine dairdir. 361. Söz konusu yazılı beyanlara konu
dava ve/veya icra takiplerinden feragat edildiğine dair tevsik edici belgeler
ile imzalanacak sulh sözleşmesi ise yazılı sınavda başarılı olunmasından sonra
sürekli işçi kadrolarına geçiş aşamasında ibraz edilecektir. 362. Ayrıca (c) bendinde yer verilen
feragat şartının tarafı idare olan dava ve/veya icra takiplerine ilişkin olduğu
anlaşılmaktadır. Nitekim 375 sayılı KHK’nın geçici 25. maddesine dayanılarak
hazırlanan Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet
Alımı Sözleşmeleri Kapsamında Çalıştırılmakta Olan İşçilerin Sürekli İşçi
Kadrolarına veya Mahalli İdare Şirketlerinde İşçi Statüsüne Geçirilmesine
İlişkin 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici 23 ve Geçici 24 üncü
Maddelerinin Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar’a ilişkin tebliğin 16.
maddesinde de sınavda başarılı olanların “ 4734 sayılı Kanun ve diğer mevzuattaki
hükümler uyarınca personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri
kapsamında yükleniciler tarafından çalıştırılmalarına ilişkin olarak idarelere
karşı açtıkları davalardan feragat ettiklerine… ” dair ilgili evraklarını
sunması gerektiği açıkça ifade edilmektedir. 363. 4857 sayılı Kanun’un 2. maddesinin
altıncı fıkrasında asıl işveren-alt işveren ilişkisi tanımlandıktan sonra bu
ilişkide asıl işverenin, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili
olarak bu Kanun’dan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş
sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumlu
olacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla dava konusu kurallarla idarelerin bu
sorumluluğun tarafı olmalarının önüne geçilmiş olacaktır. b. İptal Talebinin
Gerekçesi 364. Dava dilekçesinde özetle; dava
konusu kuralların getirdiği şartların işveren karşısında daha güçsüz durumda
olan işçileri güvenceli olduğunu düşündüğü işçi kadrosuna geçme hakkını
kaybetme endişesiyle haklarından vazgeçmeye zorlayacağı ve eşit güce sahip
olmayan taraflar arasında adaletsizliği arttıracağı, işçilerin çalışma edimini
yerine getirmesine rağmen hukuken elde etmeleri gereken hakları yargı yoluyla
alma hakkından zorunlu olarak vazgeçmelerine zorlandığı, hukuk devleti ve
sosyal devlet ilkelerine aykırı hareket edildiği, ayrıca işçilerin hak arama
özgürlüklerine ve bu kapsamda mahkemeye erişim haklarına doğrudan müdahale
edildiği, düzenlemenin Anayasa’nın 2. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 365. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi
uyarınca ilgisi nedeniyle kural, Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleri yönünden de
incelenmiştir. 366. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci
fıkrasında, “ Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı
mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma
hakkına sahiptir. ” hükmüne yer verilmiştir. Maddeyle güvence altına alınan
hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı, kendisi bir temel hak niteliği
taşımasının yanında, diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde
yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden
biridir. 367. Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma
hakkı, kişilere davanın görüldüğü mahkemeden uyuşmazlığa ilişkin bir karar
verilmesini isteme güvencesini de içermektedir. 368. Karar hakkı genel itibarıyla
mahkeme önüne getirilen uyuşmazlığın karara bağlanmasını isteme hakkını ifade
etmektedir. Dava hakkını kullanan bireyin asıl amacı davanın sonunda,
uyuşmazlık konusu ettiği talebinin esasıyla ilgili olarak bir karar elde
edebilmektir. Dava sonucunda bir karar elde edilemiyorsa dava açmanın da bir
anlamı kalmayacaktır. Bununla birlikte karar hakkı bireylerin sadece yargılama
sonucunda şeklî anlamda bir karar elde etmelerini güvence altına almaz. Bu hak
aynı zamanda dava konusu edilen uyuşmazlığa ilişkin esaslı taleplerin yargı
merciince bir sonuca bağlanmasını da gerektirir ( Emin Arda Büyük [GK],
B. No: 2017/28079, 2/7/2020, § 49; bazı farklarla birlikte bkz. İbrahim
Demiroğlu [GK], B. No: 2017/15698, 26/7/2019 § 55). 369. Diğer taraftan görülmekte olan bir
davada tarafların esasa ilişkin taleplerinin her durumda incelenmesi
beklenemez. Süre aşımı, düşme veya tarafların kendi rızalarıyla davadan vazgeçmesi
gibi usule ilişkin nedenlerden dolayı uyuşmazlığın esasına yönelik karar
vermeden de davanın sonlandırılması mümkündür. Söz konusu hakkın sağladığı
güvence bakımından önemli olan husus; açıldığı sırada davanın -usule ilişkin
sorunlar hariç- uyuşmazlığın esasını çözüme kavuşturma imkânına sahip, bir
başka ifadeyle dava açılmasındaki asıl amacı gerçekleştirmeye elverişli
olmasıdır. Bu nitelikleri taşıyan bir davada yargılamanın henüz devam ettiği
bir süreçte, taraflardan birinin aleyhine olacak ve yargı merciinin uyuşmazlık
konusu talep hakkında karar vermesini engelleyecek şekilde davayı ortadan
kaldıran ya da davanın incelenmesini durdurarak karara bağlanmasına engel olan
kanunlar çıkarılmasının karar hakkına müdahale teşkil edeceği açıktır (AYM, E.2018/73,
K.2019/65, 24/07/2019, § 214). 370. Anayasa'nın 35. maddesiyle
güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı ise ekonomik değer ifade eden ve parayla
değerlendirilebilen her türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM,
E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Fazla çalışma ücreti, yıllık izin ve
tatil zamanlarında gerçekleştirilen çalışmalar sebebiyle ödenmesi gereken ve
benzeri işçilik alacaklarının da mülkiyet hakkı kapsamında kalmaktadır (fazla
çalışma ücreti yönünden benzer yönde değerlendirme için bkz. Onur Özdamar ,
B. No: 2019/1450, 22/2/2022, §§ 30-31). 371. Dava konusu (c) bendinde yer alan
kural ile sürekli işçi kadrosuna geçiş için başvuruda bulunacak işçilerden
personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında
yükleniciler tarafından çalıştırılmalarına ilişkin olarak idarelere karşı
açtıkları davalardan ve/veya devam eden icra takiplerinden feragat
edeceklerine dair yazılı beyan istenmektedir. Diğer dava konusu kural olan (ç)
bendi ise ileride doğması muhtemel uyuşmazlıkların önüne geçebilmek adına
işçilerin en son çalıştığı idare ile daha önce kamu kurum ve kuruluşlarında alt
işveren işçisi olarak çalıştığı iş sözleşmelerinden dolayı bu madde ile tanınan
haklar karşılığında herhangi bir hak ve alacak talebinde bulunmayacağını ve bu
haklarından feragat ettiğine dair yazılı bir sulh sözleşmesi yapmayı şart
koşmaktadır. Kurallar bu yönleriyle hem karar hakkı ve mahkemeye erişim hakkı
bağlamında adil yargılanma hakkına hem de mülkiyet hakkına sınırlama
getirmektedir. 372. Söz konusu kuralların idareler
aleyhine açılacak davalardan hangi davalardan ve/veya icra takiplerinden
feragat edileceğini ve yine sulh sözleşmesi imzalanacak hak ve alacakların
hangileri olduğunu tereddüde yer yermeyecek şekilde açık ve net olarak
düzenlendiği gözetildiğinde kuralda temel hak ve özgürlüklerin kanunla
sınırlanması gerektiğine ilişkin anayasal ilkeye aykırı bir yön bulunmadığı
açıktır. 373. İşçilere sürekli işçi kadrolarına
geçiş karşılığında idare aleyhine açılmış davalarından ve/veya icra
takiplerinden vazgeçilmesinin ve ileride de geçmiş iş sözleşmelerinden kaynaklı
hak ve alacak talebinde bulunulmamasının şart koşulması idarenin müteselsil
veya doğrudan sorumlu olacağı söz konusu alacak ve hakları ödememek suretiyle
avantaj elde etmesini sağlayacaktır. Söz konusu avantajın idare lehine
oluşturacağı mali boyutu dikkate alındığında sınırlamanın kamu yararına dayalı
meşru bir amacı olduğu söylenebilecektir. 374. İşçilerin açtıkları davalardan
ve/veya icra takiplerinden feragat edilmesinin ve ileride doğabilecek geçmişe
yönelik taleplerinden de feragat edildiğine dair sulh sözleşmesi imzalanmasının
şart koşulmasının söz konusu amaca ulaşmak bakımından elverişli ve gerekli
olmadığı da söylenememektedir. 375. 4857 sayılı Kanun’un 2. maddesinde
öngörülen müteselsil sorumluluk ilişkisi gereği kamu (asıl) işvereni, alt
işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak Kanun’dan, iş
sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan
yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur. 376. 6098 sayılı Kanun’un 167. maddesi
müteselsil borçlulukta iç ilişkiyi düzenlemektedir. Anılan maddede, aksi
kararlaştırılmadıkça veya borçlular arasındaki hukuki ilişkinin niteliğinden
anlaşılmadıkça borçlulardan her birinin alacaklıya yapılan ifadan, birbirlerine
karşı eşit paylarla sorumlu olacakları belirtilmiştir. Yine maddede, kendisine
düşen paydan fazla ifada bulunan borçlunun ödediği fazla miktarı diğer
borçlulardan isteyebileceği hüküm altına alınmıştır. Bu düzenleme ışığında asıl
işveren, işçiye fazladan yaptığı ödeme kadar halefiyet ilkesi gereği işçinin
yani alacaklının yerine geçecek ve alt işverene karşı rücu hakkı elde edecektir
(AYM, E.2019/42, K.2019/73, 19/09/2019, § 17). 377. Dava konusu kuralların yer aldığı
maddenin işçilere yasal haklarının ötesine geçen bir avantaj sunduğuna tereddüt
bulunmamaktadır. İşçilerin bu imkân karşılığında vazgeçmesi öngörülen alacak ve
haklar ise alt işveren işçisi olarak çalıştıkları dönemlere ilişkindir. Asıl
işveren olan idarenin bu hak ve alacaklardan kaynaklı rücu imkânı da
değerlendirildiğinde işçilere sunulan imkân karşılığında bu hak ve
alacaklarından feragat etmelerinin istenmesi şeklinde mülkiyet hakkına
getirilen sınırlamanın orantılı olduğu söylenemez. 378. Öte yandan işçilerden dava açmış olanların
davalardan feragat etmeleri koşulunun konulması, hak arama özgürlüğünü
kullanarak dava açmış olanların davalarından vazgeçmemelerine bağlanan sonuçlar
nedeniyle kuralın yargı yoluna başvurmayı önemli ölçüde caydırıcı nitelik
taşıdığı açıktır. Bu yönüyle kuralın hak arama hürriyetine getirdiği
sınırlamanın da orantılı olmadığı anlaşılmaktadır. 379. Açıklanan nedenlerle kurallar,
Anayasa’nın 13., 35. ve 36. maddelerine aykırıdır. İptalleri gerekir. Kurallar, Anayasa'nın 13., 35. ve 36.
maddelerine aykırı bulunarak iptal edildiğinden, ayrıca Anayasa'nın 2. maddesi
yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. 5. Geçici 23. Maddenin Beşinci
Fıkrasının İkinci Cümlesi 380. 1/3/2023 tarihli ve 7438 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 375 Sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 2. maddesiyle 375
sayılı KHK’nın dava konusu kural olan geçici 23. maddesinin beşinci fıkrasının
ikinci cümlesi yürürlükten kaldırılmıştır. 381. Açıklanan nedenle konusu kalmayan iptal
talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir. 6. Geçici 23. Maddenin Altıncı Fıkrası a. Anlam ve Kapsam 382. Dava konusu kuralın birinci ve
ikinci cümlelerinde sürekli işçi kadrolarına geçişi yapılan işçilerin ücreti ile
diğer mali ve sosyal haklarına ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. 383. Kuralın birinci cümlesine göre
sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut
işyerinin girdiği iş kolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer
mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt
işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve
süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş
sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal
haklardan fazla olamayacaktır. Örneğin aynı iş kolunda çalışmaya devam kişiler
mevcut işyerinde geçerli toplu iş sözleşmesinin sağladığı imkânlardan ancak
belirlenen bu üst sınırı aşmamak kaydıyla faydalanabileceklerdir. 384. Kuralın ikinci cümlesi ise sürekli
işçi kadrosuna geçirilenlerden geçişten önce toplu iş sözleşmesi
bulunmadığından kadroya geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş
sözleşmesi hükümleri geçerli olanlar ile geçiş işleminden önce yapılan ve
geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla
birlikte bu madde kapsamındaki idarelerde alt işveren işçilerini kapsayan,
Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek
toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin
ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarına ilişkindir. Kurala göre bu kişilerin
ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları doğrudan kapsamındaki idarelerde
geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından
karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre
belirlenecektir. 385. Dava konusu kuralın üçüncü cümlesi
toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili sendikanın belirlenmesine dair yapılacak
yetki başvurusuna ilişkindir. Kural bu madde kapsamındaki idarelerde 6356
sayılı Kanun’un geçici 7. maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından
anılan Kanun’a uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabileceğini, ancak geçişi
yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde geçişten önce alt işveren
işçilerini kapsayan Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en
son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki
başvurusunda bulunulabileceğini öngörmektedir. 386. 6356 sayılı Kanun’un geçici 7.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında geçişten önce işçinin çalıştığı alt işveren
işyerinin girdiği iş kolu mevcut işyerinin girdiği farklı olanların geçişten
önce işçinin çalıştığı alt işveren işyerinin girdiği iş kolunda yeni tescil
edilecek işyerlerinden bildirileceği düzenlenmiştir. Söz konusu durumun geçici
nitelikte olduğu ve bu kişilerin alt işveren işçileri için Yüksek Hakem Kurulu
tarafından karara bağlanan ve en son sona erecek olan toplu iş sözleşmesinin
sona ermesiyle birlikte 4. maddeye uygun şekilde bildirileceği de aynı maddenin
(3) numaralı fıkrasında hükme bağlanmıştır. 387. 6356 sayılı Kanun’un geçici 7.
maddesinde yeni tescil edilecek işyerinden yapılacak bildirimin geçici ve
istisnai nitelikte olduğu gözetilerek bu yerlerde yetki başvurusunun
yapılmasını Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son
sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihine kadar engelleyen kuralın
söz konusu madde ile uyumlu olduğu anlaşılmaktadır. Bu yerlerde çalışan
kişilerin 6356 sayılı Kanun’un 4. maddesine uygun şekilde bildiriminin
yapılmaya başlanmasıyla birlikte yetki başvurusunda da bulunulabilecektir. 388. Kanun koyucunun hem süre hem de
ücret ve diğer mali ve sosyal hakların üst sınırında kıstas aldığı, idarelerde
geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan Yüksek Hakem Kurulu tarafından
karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümleri ise
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından ilan edilmiştir. Söz konusu
toplu iş sözleşmesi hükümleri 31/10/2020 tarihine kadar uygulanmıştır. b. İptal Talebinin
Gerekçesi 389. Dava dilekçesinde özetle; kural ile
geçiş sonrası kamu işçisi olan işçiler açısından kamudaki diğer işçiler için
kanun, yönetmelik ve diğer mevzuat yoluyla elde edilen ücret, ücret zammı,
sosyal ve ekonomik hakların uygulanmamasının öngörüldüğü, bu kişilerin
ücretlerine, ekonomik ve sosyal haklarına ilişkin kısıtlamalar getiren ibarenin
hukuk devletinin objektiflik ve öngörülebilirlik ilkeleriyle bağdaşmadığı, aynı
zamanda yürürlükte olan toplu iş sözleşmelerinden yararlanmalarına ilişkin
yasaklama getirilerek toplu pazarlık haklarının kısıtlandığı, hukuken kamu
işçisi olmuş işçiler farklılık ortaya çıkaran kuralın çalışma barışını da
zedelediği, “ eşit işe eşit ücret ” ilkesi gereği kişilerin ücretlerinin
farklılaştırılmaması gerektiği, ayrıca kuralın Türkiye’nin usulüne göre
imzalayarak tarafı olduğu uluslararası sözleşmelere de uygun olmadığı,
düzenlemenin Anayasa’nın 2., 10., 49., 53., 55. ve 90. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. c. Anayasa’ya Aykırılık
Sorunu i. Geçici 23. Maddenin Altıncı
Fıkrasının Birinci ve İkinci Cümleleri 390. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi
uyarınca ilgisi nedeniyle kural, Anayasa’nın 13. ve 54. maddeleri yönünden de
incelenmiştir. 391. Sendika hakkı, çalışanların ve
çalıştıranların sadece istedikleri sendikaları kurmaları ve bunlara üye
olmaları yolunda bir hakla sınırlı kalmamakta, aynı zamanda oluşturdukları
tüzel kişiliklerin varlığının ve bu tüzel kişiliklerin kendine özgü faaliyetlerinin
de garanti altına alınmasını içermektedir. Üyelerinin ekonomik ve sosyal ortak
menfaatlerini korumak ve geliştirmek amacıyla kurulan sendikalar ve bunların
üst kuruluşlarının, iş uyuşmazlığı çıkarması, toplu görüşme ve toplu iş
sözleşmesi yapması, grev ve lokavt kararı vermesi ve uygulaması da sendika
hakkının gereklerindendir (AYM, E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015). 392. Anayasa, sendika hakkının bir
unsuru olan toplu iş sözleşmesi hakkını, 53. maddede özel olarak düzenlemiştir.
Anılan maddenin birinci fıkrasında, “İşçiler ve işverenler, karşılıklı
olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla
toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.” denildikten sonra
devamındaki fıkrada, “Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla
düzenlenir.” hükmüne yer verilmiştir. 393. Yukarıda da belirtildiği üzere,
Anayasa’nın 53. maddesinde sınırlama sebeplerine yer verilmemiş ise de toplu
sözleşme hakkı, sendika hakkının bir unsuru olarak görüldüğünden Anayasa’nın
51. maddesinin ikinci fıkrasında sendika hakkı için öngörülen sınırlama
nedenlerinin toplu sözleşme hakkı yönünden de geçerlidir (AYM, E.2014/177, K.2015/49,
14/5/2015). 394. Anayasa’nın 54. maddesinde, toplu
iş sözleşmesinin yapılması sırasında, uyuşmazlık çıkması hâlinde işçilerin grev
hakkına sahip oldukları, grev ve lokavtın yasaklanabileceği veya
ertelenebileceği, grev ve lokavtın yasaklandığı veya ertelendiği durumlarda
ertelemenin sonunda, uyuşmazlığın Yüksek Hakem Kurulunca çözüleceği,
uyuşmazlığın her safhasında tarafların da anlaşarak Yüksek Hakem Kuruluna
başvurabilecekleri, Yüksek Hakem Kurulu kararlarının kesin ve toplu iş
sözleşmesi hükmünde olduğu belirtilmiştir. 395. Toplu sözleşme hakkı, işçilere,
üyesi bulundukları sendikalar aracığıyla işverenle karşılıklı olarak ekonomik
ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla görüşme ve
anlaşma yapabilme yetkisi tanıyan sendikal bir haktır. Sürekli işçi kadrosuna
geçişleri sağlanan işçilere verilebilecek ücret ve diğer mali ve sosyal haklar yönünden
dava konusu kuralla üst sınır belirlenmesi veya Yüksek Hakem Kurulu tarafından
karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin işçilere
uygulanmasının öngörülmesi sendika özgürlüğünün birer parçası olan toplu
sözleşme ve grev haklarına müdahale niteliği taşımaktadır. 396. Kural sürekli işçi kadrosuna geçen
kişilere ilişkin üst sınırı Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve
süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan
ücret ile diğer mali ve sosyal haklar olarak belirlemiştir. Ayrıca bu
uygulamanın söz konusu toplu iş sözleşmesinin bitimi süresiyle sınırlı
tutmaktadır. İkinci cümlede ise doğrudan bu iş sözleşmesi hükümleri uygulanacak
işçilerin kimler olacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla belirli ve öngörülebilir
olduğu anlaşılan kuralın kanunilik ilkesine aykırı bir yönü bulunmamaktadır. 397. Sürekli işçi kadrosuna geçişi
sağlanan kişilerin istihdam edildiği idarelerin kamu kaynağı kullandığı
açıktır. Geçici ve istisnai nitelikte bir düzenleme gereği istihdam artışının
beraberinde kamusal harcamaları arttırması da kaçınılmazdır. Dava konusu kural
söz konusu işçilerin ücret ve diğer mali ve sosyal haklarına geçici süreyle üst
sınır getirerek kamusal harcamaları sınırlandırmak, bütçe disiplinini ve bu
suretle kamu yararını sağlamak amaçlamaktadır. Ayrıca toplu iş sözleşmesi
bulunmayan veya geçişten sonra toplu iş sözleşmesinin süresi dolan işçiler
açısından da yapılacak ücret ödemesi ve diğer mali ve sosyal hakların
belirlenmesi yöntemi kanun koyucunun takdirindedir. Dolayısıyla kuralla
getirilen sınırlamanın meşru amacı olmadığı söylenememektedir. 398. Kamu kaynağı kullanan idarelerce
gerçekleştirilen geçici ve istisnai nitelikteki istihdam neticesi işçilere
ödenecek ücret ile diğer mali ve sosyal hakların belli süreyle bir üst sınıra
tabii kılınması suretiyle kamusal kaynakların etkili ve verimli
kullanılmasının, kamusal harcamaların kısıtlanmasının, bütçe disiplininin
sağlanmasının ve bu suretle kamu yararının gerçekleştirilmesinin amaçlandığı gözetildiğinde,
söz konusu sınırlamaların, “demokratik toplum düzeninin gerekleri” ne
aykırılık da taşımadığı açıktır. 399. Öte yandan kanun gereği gerçekleşen
bu istihdamın oluşturacağı mali yükün belirli bir süre zarfına yayılarak
giderilmesi için üst sınır belirleme veya işçilerin ücret ile diğer mali ve
sosyal haklarını toplu sözleşme veya grev haklarını kullanarak belirlemelerini
belli bir süreyle engelleme yönündeki kuralın meşru amaca ulaşma bakımından
elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez. 400. Getirilen sınırlamaların geçici ve
istisnai nitelikte olduğu açıktır. Söz konusu sınırlamanın sürekli işçi
kadrosuna geçiş imkânı tanıyan düzenlemenin kamu kaynakları üzerinde
oluşturacağı olumsuz etkiyi bertaraf etmeye yönelik etkisinin yanında sınırlı
bir süre zarfına ilişkin olduğu gözetildiğinde kişilere aşırı bir külfet de
yüklemediği sonucuna ulaşılmaktadır. 401. Sürekli işçi kadrosuna geçişi
sağlanan işçilerin geçiş sonrası idarelerde çalışan diğer işçilerle aynı
statüye kavuştukları açıktır. Bu itibarla sürekli işçi kadrosunda 375 sayılı
KHK’nın geçici 23. maddesi gereği istihdam edilen işçilerle normal istihdam
prosedürü ile istihdam edilen işçilerin ücret ile diğer mali ve sosyal hakları
yönünden karşılaştırma yapılmaya müsait olacak şekilde benzer durumda oldukları
anlaşılmaktadır. Dava konusu kural ise geçici 23. madde gereği istihdam imkânı
sağlanan işçilerin ücret ile diğer mali ve sosyal hakları yönünden bir üst
sınır tanımak veya diğer işçilerden farklı bir ücret belirleme politikasına
tabi tutmak suretiyle işçiler arasında farklılık oluşturmaktadır. 402. Sürekli işçi kadrolarında geçici ve
istisnai nitelikteki bir düzenleme gereği istihdamına karar verilen işçilerin
sayısının fazlalığı ve aynı tarihlerde bu imkândan yararlanacak oldukları düşünüldüğünde
kamu harcama dengesi üzerinde oluşması muhtemel etki de kaçınılmaz hâle
gelmektedir. Kanun koyucu bir yandan alt işveren tarafından çalıştırılan
işçilerin yaşadığı olumsuzlukları bertaraf etmek adına istihdam imkânı
tanımakta bir taraftan ise bu imkânın etkilerini de en aza indirmeye
çalışmaktadır. Dolayısıyla oluşturulan farklı muamelenin nesnel ve makul bir
temele dayanmadığı söylenemez. 403. Sürekli işçi kadrolarına geçişin
alt işveren tarafından çalıştırılan işçiler için oluşturacağı avantajlar ve
dava konusu kuralla getirilen farklı muamelenin geçici ve istisnai niteliği
gözetildiğinde farklı uygulamanın söz konusu amaca ulaşma bakımından orantılı
olmadığı da söylenemez. Bu itibarla ölçülülüğü aşan nitelikte farklı bir
uygulama getirmeyen kuralın eşitlik ilkesini ihlal eden bir yönü
bulunmamaktadır. 404. Anayasa’nın 49. maddesinde,
çalışmanın, herkesin hakkı ve ödevi olduğu, devletin çalışanların hayat
seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve
işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik
bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alacağı
belirtilmiştir. Anayasa’nın “Ücrette adalet sağlanması” başlıklı 55.
maddesinde de “Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet, çalışanların yaptıkları
işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan
yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır.” denilmektedir. 405. Sürekli işçi kadrolarına geçirilen
işçiler hangi haklara sahip olacaklarını önceden bilerek ve kendi rızalarıyla
bu kadrolara başvuruda bulunmaktadır. Bir başka ifadeyle, işçilerin geçişten
sonra alacakları ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının idarelerde geçişten
önce alt işveren işçilerini kapsayan Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan
ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümlerinde belirlenen ücret
ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamayacağını, bazı işçilerin ise
doğrudan bu toplu iş sözleşmesine göre ücret ile diğer mali ve sosyal haklarını
alacaklarını başvuru öncesinde bildikleri açıktır. Bu anlamda, sürekli işçi
kadrolarında istihdam edilen işçilerin ücret, mali ve sosyal hakları yönünden
dava konusu kuralla öngörülen sınırlamaları bilmedikleri söylenemez.
Belirlenmiş bir üst sınır olması devletin, çalışanların yaptıkları işe uygun
adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları
için gerekli tedbirleri alma yükümlülüğüne bir aykırılık oluşturmadığı gibi
ülkenin ekonomik ve mali kaynakları, kamu yararı ve hizmetin gerekleri dikkate
alınarak istisnai ve geçici süreyle sürekli işçiler yönünden geçerli olacağı da
açıktır. Bu yönüyle söz konusu farklılaştırmanın devletin, çalışma barışını
sağlamak için gerekli tedbirleri alma yükümlülüğüyle bağdaşmayan bir yönü de
bulunmamaktadır. 406. Açıklanan nedenlerle kural,
Anayasa’nın 10., 13., 49., 53., 54. ve 55. maddelerine aykırı değildir. İptal
taleplerinin reddi gerekir. Kuralla ilgili Anayasa’nın 2. maddesi
çerçevesinde ileri sürülen aykırılık iddiası, Anayasa’nın 13., 53. ve 54. maddeleri
kapsamında yapılan değerlendirmede ele alındığından anılan madde yönünden
ayrıca inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 90. maddesiyle
ilgisi görülmemiştir. ii. Geçici 23. Maddenin Altıncı
Fıkrasının Üçüncü Cümlesi 407. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi
uyarınca ilgisi nedeniyle kural, Anayasa’nın 13. ve 51. maddeleri yönünden de
incelenmiştir. 408. 6356 sayılı Kanun’un geçici 7.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında geçişten önce işçinin çalıştığı alt işveren
işyerinin girdiği iş kolu mevcut işyerinin girdiği iş kolundan farklı olanların
geçişten önce işçinin çalıştığı alt işveren işyerinin girdiği iş kolunda yeni
tescil edilecek işyerlerinden bildirileceği düzenlenmiştir. Söz konusu durumun
geçici nitelikte olduğu ve bu kişilerin alt işveren işçileri için Yüksek Hakem
Kurulu tarafından karara bağlanan ve en son sona erecek olan toplu iş
sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte 4. maddeye uygun şekilde bildirileceği de
aynı maddenin (3) numaralı fıkrasında hükme bağlanmıştır. 409. Anılan Kanun’un geçici 7. maddesine
göre yeni tescil edilecek işyerinden yapılacak bildirimin geçici ve istisnai
nitelikte olduğu gözetilerek bu yerlerde yetki başvurusunun yapılmasını Yüksek
Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş
sözleşmesinin sona erme tarihine kadar engelleyen dava konusu kuralın da söz
konusu madde ile uyumlu olduğu anlaşılmaktadır. Bu yerlerde çalışan kişilerin
6356 sayılı Kanun’un 4. maddesine uygun şekilde bildiriminin yapılmaya
başlanmasıyla birlikte yetki başvurusunda da bulunulabilecektir. 410. 6356 sayılı Kanun’un geçici 7.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “… farklı olanları ise geçişten
önce işçinin çalıştığı alt işveren işyerinin girdiği işkolunda yeni tescil
edilecek işyerlerinden… ” ibaresi ile (3) ve (4) numaralı fıkralarına
ilişkin Anayasa’nın 10., 13., 51. ve 53. maddeleri kapsamında açıklanan
gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir. 411. Açıklanan nedenlerle kural,
Anayasa’nın 10., 13., 51. ve 53. maddelerine aykırı değildir. İptal
taleplerinin reddi gerekir. Kuralla ilgili Anayasa’nın 2. maddesi
çerçevesinde ileri sürülen aykırılık iddiası, Anayasa’nın 13., 51. ve 53.
maddeleri kapsamında yapılan değerlendirmede ele alındığından anılan madde
yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 49., 55. ve 90.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. 7. Geçici 24. Maddenin Birinci
Fıkrasının (a) Bendinde Yer Alan “ …(4), (5), (6), (7) ve (8)… ” İbareleri a. Anlam ve Kapsam 412. Geçici 24. madde kapsamında işçi
olarak istihdam edilmek üzere başvuruda bulunabilmek için aranan şartlardan
ilki maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde düzenlenmiştir. Bu bende göre
başvuruda bulunabilmek için 657 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (A) bendinin
(1), (4), (5), (6), (7) ve (8) numaralı alt bentlerinde belirtilen şartları
taşımak gerekmektedir. 413. Maddeye göre il özel idareleri ve
belediyeler ile bağlı kuruluşlarında ve bunların üyesi olduğu mahallî idare
birliklerinde, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası il özel
idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketlerde personel
çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında yükleniciler
tarafından çalıştırılmakta olanlar, hizmet alım sözleşmesini yapan idareye veya
şirkete, 375 sayılı KHK’nın ek 20. maddesi kapsamındaki şirketlerinde işçi
statüsünde çalıştırılmak üzere başvurabileceklerdir. 414. 375 sayılı KHK’nın ek 20. maddesine
göre il özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi
olduğu mahallî idare birlikleri, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini
doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin
yarısından fazlası bu idarelere ait ve hâlen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı
mevcut şirketlerinden birine, bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa
münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirkete gördürebileceklerdir. Geçici 24.
madde kapsamında işçi statüsünde çalıştırılacak şirketler de ek 20. maddede
belirtilen birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu
idarelere ait şirketler olacaktır. Kamu kaynağı kullanan bu şirketlerce verilen
hizmetin kamu yararına dayalı hizmet vermesi gerektiği de açıktır. b. İptal Talebinin
Gerekçesi 415. Dava dilekçesinde özetle; dava
konusu kural ile geçiş talebinde bulunan yerel yönetim biriminde alt işveren
işçisi olarak çalışmakta olan işçilerin 657 sayılı Kanun’da devlet memurları
için öngörülen bazı şartları taşımasının öngörüldüğü, belediyelere ait
şirketlerin özel hukuk tüzel kişisi oldukları, dolayısıyla 4857 sayılı Kanun
çerçevesinde işlem yapılması gerekirken memurlar için düzenlenmiş hükümlerin
uygulanmasının eşitsiz bir yaklaşım olduğu, bu şirketlerin kamu niteliği
taşıdığı varsayılsa bile bu durumda da işçiler için kamuya işçi alımlarındaki şartların
aranması gerektiği, düzenlemenin sosyal hukuk devleti olma yükümlülüğüne ve
dolayısıyla hukuk devleti ilkesine aykırılık teşkil ettiği, şartların
zorlaştırılması ile de çalışma hakkının zedelendiği, düzenlemenin Anayasa’nın
2., 10. ve 49. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. c. Anayasa’ya Aykırılık
Sorunu i. Birinci Fıkranın (a)
Bendinde Yer Alan “ …(4), (5), (6), (7)… ” İbareleri 416. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi
uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de incelenmiştir. 417. 375 sayılı KHK’nın geçici 23.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan “ …(4), (5), (6), (7)… ”
ibarelerine ilişkin Anayasa’nın 10., 13. ve 49. maddelerine yönelik gerekçeler
uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir. 418. Açıklanan nedenlerle kural,
Anayasa'nın 10., 13. ve 49. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi
gerekir. Kuralla ilgili Anayasa’nın 2. maddesi
çerçevesinde ileri sürülen aykırılık iddiası, Anayasa’nın 13. ve 49. maddeleri
kapsamında yapılan değerlendirmede ele alındığından anılan madde yönünden
ayrıca inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. ii. Birinci Fıkranın (a) Bendinde Yer
Alan “ …ve (8)… ” İbaresi 419. Dava konusu “ …ve (8)… ”
ibaresi ile atıf yapılan 657 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (A) bendinde yer
alan (8) numaralı alt bent Anayasa Mahkemesi’nin 24/7/2019 tarihli ve
E.2018/73, K.2019/65 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. 420. Açıklanan nedenle konusu kalmayan
iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir. 8. Geçici 24. Maddenin Birinci
Fıkrasının (b) Bendi a. İptal Talebinin Gerekçesi 421. Dava dilekçesinde özetle; işçi
statülerine geçiş için emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanmamak
şeklinde bir şart konulmasının hukuk devletinin objektiflik ve öngörülebilirlik
ilkeleriyle bağdaşmadığı, diğer işçi alımları için aranmayan bir şartın
getirilmesinin kanun önünde eşitlik ilkesini zedelediği ve ayrıca kuralın
Sosyal Güvenlik Kurumunun finansman sorununun daha da büyümesine yol açacağı,
düzenlemenin Anayasa’nın 2., 10., 49. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 422. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi
uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de
incelenmiştir. 423. Kural işçi statüsüne geçiş için
başvuracakların herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik, yaşlılık
veya malullük aylığı almaya hak kazanmamış olmalarını gerekli kılmaktadır. Bu
yönüyle kuralın çalışma hakkına sınırlama getirdiği anlaşılmaktadır. 424. 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin
(B) fıkrasına eklenen yedinci paragrafın birinci cümlesinde yer alan “ …yaşlılık
ve malullük aylığı almaya hak kazanıncaya kadar… ” ibaresinin incelenmesi
ilişkin Anayasa’nın 13. ve 49. maddelerine ilişkin gerekçeler uygun olduğu
ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir. 425. Dava konusu kural alt işveren
tarafından çalıştırılmakta iken maddede belirtilen idarelere ait şirketlerde
işçi olarak istihdam edilmek için başvuranlara yöneliktir. Bu şirketlerin
olağan işçi alımlarında uyguladıkları alım usulü ve alım gerekçeleri bu
kişilerle farklılık arz etmektedir. Dolayısıyla bu madde dayanak alınarak
istihdam edilecek kişilerle genel alım usulüne dayalı istihdam edilecek
kişilerin karşılaştırma yapılmaya müsait olacak şekilde benzer durumda
olmadıkları anlaşılmaktadır. 426. Açıklanan nedenlerle kurallar,
Anayasa’nın 10., 13. ve 49. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi
gerekir. Kuralların Anayasa’nın 2. maddesine de
aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların
Anayasa’nın 13. ve 49. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında
ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir
inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. Kuralların Anayasa’nın 60. maddesiyle
ilgisi görülmemiştir. 9. Geçici 24. Maddenin Birinci
Fıkrasının (c) ve (ç) Bentleri a. İptal Talebinin
Gerekçesi 427. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu
kuralların getirdiği şartların işveren karşısında daha güçsüz durumda olan
işçileri güvenceli olduğunu düşündüğü işçi kadrosuna geçme hakkını kaybetme
endişesiyle haklarından vazgeçmeye zorlayacağı ve eşit güce sahip olmayan
taraflar arasında adaletsizliği arttıracağı, işçilerin çalışma edimini yerine
getirmesine rağmen hukuken elde etmeleri gereken hakları yargı yoluyla alma
hakkından zorunlu olarak vazgeçmelerine zorlandığı, hukuk devleti ve sosyal
devlet ilkelerine aykırı hareket edildiği, ayrıca işçilerin hak arama
özgürlüklerine ve bu kapsamda mahkemeye erişim haklarına doğrudan müdahale
edildiği, düzenlemenin Anayasa’nın 2. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. b. Anayasa’ya Aykırılık
Sorunu 428. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca
ilgisi nedeniyle kural, Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleri yönünden de
incelenmiştir. 429. 375 sayılı KHK’nın geçici 23.
maddesinin birinci fıkrasının (c) ve (ç) bentlerine ilişkin Anayasa’nın 13.,
35. ve 36. maddelerine yönelik gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu
kurallar yönünden de geçerlidir. 430. Açıklanan nedenlerle kurallar,
Anayasa’nın 13., 35. ve 36. maddelerine aykırıdır. İptalleri gerekir. Kurallar, Anayasa'nın 13., 35. ve 36.
maddelerine aykırı bulunarak iptal edildiğinden, ayrıca Anayasa'nın 2. maddesi
yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. 10. Geçici 24. Maddenin Birinci Fıkrasının Dördüncü
Cümlesi 431. 1/3/2023 tarihli ve 7438 sayılı Kanun’un 2.
maddesiyle 375 sayılı KHK’nın dava konusu kural olan geçici 24. maddesinin
birinci fıkrasının dördüncü cümlesi yürürlükten kaldırılmıştır. 432. Açıklanan nedenle konusu kalmayan iptal talebi
hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir. 11. Geçici 24. Maddenin Dördüncü Fıkrası a. Anlam ve Kapsam 433. Dava konusu kuralda 375 sayılı KHK’nın geçici 23.
maddesinin altıncı fıkrasında yer verilen düzenlemenin aynısına yer
verilmektedir. Söz konusu maddenin altıncı fıkrasına ilişkin incelemenin “ Anlam
ve Kapsam ” başlığı altında yer verilen Yüksek Hakem Kurulu tarafından
karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümlerinin
bitiş tarihine ilişkin açıklama dışında kalan kısımlar dava konusu kural
yönünden de geçerlidir. 434. Geçici 24. maddenin dördüncü fıkrasında kıstas
alınan Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona
erecek toplu iş sözleşmesi ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından
ayrıca ilan edilmiştir. Söz konusu toplu iş sözleşmesi hükümleri 30/6/2020
tarihine kadar uygulanmıştır. b. İptal Talebinin Gerekçesi 435. Dava dilekçesinde özetle; kural ile geçiş sonrası
çalışmaya başlayan işçiler açısından diğer işçiler için kanun, yönetmelik ve
diğer mevzuat yoluyla elde edilen ücret, ücret zammı, sosyal ve ekonomik
hakların uygulanmamasının öngörüldüğü, bu kişilerin ücretlerine, ekonomik ve
sosyal haklarına ilişkin kısıtlamalar getiren ibarenin hukuk devletinin
objektiflik ve öngörülebilirlik ilkeleriyle bağdaşmadığı, aynı zamanda
yürürlükte olan toplu iş sözleşmelerinden yararlanmalarına ilişkin yasaklama
getirilerek toplu pazarlık haklarının kısıtlandığı, hukuken idareye ait
şirketlerde işçi olmuş kişiler açısından farklılık ortaya çıkaran kuralın
çalışma barışını da zedelediği, “ eşit işe eşit ücret ” ilkesi gereği
kişilerin ücretlerinin farklılaştırılmaması gerektiği, ayrıca kuralın
Türkiye’nin usulüne göre imzalayarak tarafı olduğu uluslararası sözleşmelere de
uygun olmadığı, düzenlemenin Anayasa’nın 2., 10., 49., 53., 55. ve 90.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu i. Geçici 24.
Maddenin Dördüncü Fıkrasının Birinci ve İkinci Cümleleri 436. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca ilgisi
nedeniyle kural, Anayasa’nın 13. ve 54. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 437. 375 sayılı KHK’nın geçici 23. maddesinin altıncı
fıkrasının birinci ve ikinci cümlelerine ilişkin Anayasa’nın 13., 10., 49.,
53., 54. ve 55. maddelerine yönelik gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu
kural yönünden de geçerlidir. 438. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13., 10.,
49., 53., 54. ve 55. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi
gerekir. Kuralla ilgili Anayasa’nın 2. maddesi çerçevesinde ileri
sürülen aykırılık iddiası, Anayasa’nın 13., 53. ve 54. maddeleri kapsamında
yapılan değerlendirmede ele alındığından anılan madde yönünden ayrıca inceleme
yapılmasına gerek görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 90. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. ii. Geçici 24. Maddenin Dördüncü Fıkrasının Üçüncü
Cümlesi 439. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca ilgisi
nedeniyle kural, Anayasa’nın 13. ve 51. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 440. 6356 sayılı Kanun’un geçici 7. maddesinin (1)
numaralı fıkrasında geçişten önce işçinin çalıştığı alt işveren işyerinin
girdiği iş kolu mevcut işyerinin girdiği iş kolundan farklı olanların geçişten
önce işçinin çalıştığı alt işveren işyerinin girdiği iş kolunda yeni tescil
edilecek işyerlerinden bildirileceği düzenlenmiştir. Söz konusu durumun geçici
nitelikte olduğu ve bu kişilerin alt işveren işçileri için Yüksek Hakem Kurulu
tarafından karara bağlanan ve en son sona erecek olan toplu iş sözleşmesinin
sona ermesiyle birlikte 4. maddeye uygun şekilde bildirileceği de aynı maddenin
(3) numaralı fıkrasında hükme bağlanmıştır. 441. Anılan Kanun’un geçici 7. maddesine göre yeni tescil
edilecek işyerinden yapılacak bildirimin geçici ve istisnai nitelikte olduğu
gözetilerek bu yerlerde yetki başvurusunun yapılmasını Yüksek Hakem Kurulu
tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin
sona erme tarihine kadar engelleyen dava konusu kuralın da söz konusu madde ile
uyumlu olduğu anlaşılmaktadır. Bu yerlerde çalışan kişilerin 6356 sayılı
Kanun’un 4. maddesine uygun şekilde bildiriminin yapılmaya başlanmasıyla
birlikte yetki başvurusunda da bulunulabilecektir. 442. 6356 sayılı Kanun’un geçici 7. maddesinin (1)
numaralı fıkrasında yer alan “… farklı olanları ise geçişten önce işçinin
çalıştığı alt işveren işyerinin girdiği işkolunda yeni tescil edilecek
işyerlerinden… ” ibaresi ile (3) ve (4) numaralı fıkralarına ilişkin
Anayasa’nın 10., 13., 51. ve 53. maddeleri kapsamında açıklanan gerekçeler
uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir. 443. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 10., 13.,
51. ve 53. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir. Kuralla ilgili Anayasa’nın 2. maddesi çerçevesinde ileri
sürülen aykırılık iddiası, Anayasa’nın 13., 51. ve 53. maddeleri kapsamında
yapılan değerlendirmede ele alındığından anılan madde yönünden ayrıca inceleme
yapılmasına gerek görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 49., 55. ve 90. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. V. İPTALİN DİĞER KURALLARA
ETKİSİ 444. 6216 sayılı Kanun’un
43. maddesinin (4) numaralı fıkrasında kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin
veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün belirli kurallarının iptali, diğer
kurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa bunların da
Anayasa Mahkemesince iptaline karar verilebileceği öngörülmektedir. 445. 7079 sayılı Kanun’un 97. maddesiyle 5275 sayılı
Kanun’a eklenen ek 1. maddenin (1) numaralı
fıkrasının birinci cümlesinin iptali nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan anılan fıkranın geri kalan kısmının, (2) numaralı fıkranın ve 5275 sayılı
Kanun’un 43. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (g) bendinin 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı
fıkrası gereğince iptali gerekir. VI. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 446. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralların
uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğabileceği
belirtilerek yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir. 1/2/2018 tarih ve 7079
sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un ; A. 1. 83. maddesiyle 29/7/2002 tarihli ve 4769
sayılı Ceza İnfaz Kurumları ve Tutukevleri Personeli Eğitim Merkezleri
Kanunu’nun 15. maddesine eklenen üçüncü fıkrada yer alan “…ve iki katı…” ibaresine, 2. 95. maddesiyle 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve
Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (2) numaralı
fıkrasına eklenen (g) bendine, 3. 97. maddesiyle 5275 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. maddeye, 4. 105. maddesiyle 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı
Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’na eklenen ek 2. maddenin (1) numaralı
fıkrasının ikinci cümlesine, 5. 109. maddesiyle 9/5/2013 tarihli ve 6475 sayılı Posta
Hizmetleri Kanunu’nun 21. maddesine eklenen (7) numaralı fıkraya, 6. 117. maddesiyle 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı 657 Sayılı
Devlet Memurları Kanunu, 926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu,
2802 Sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu, 2914 Sayılı Yükseköğretim Personel
Kanunu, 5434 Sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu ile Diğer Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması, Devlet Memurları ve Diğer Kamu
Görevlilerine Memuriyet Taban Aylığı ve Kıdem Aylığı ile Ek Tazminat Ödenmesi
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen ek 21. maddeye, 7. 118. maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen; a. Geçici 23. maddenin birinci fıkrasının (c) ve (ç)
bentlerine, b. Geçici 24. maddenin birinci fıkrasının (c) ve (ç)
bentlerine, yönelik yürürlüğün
durdurulması taleplerinin, koşulları oluşmadığından REDDİNE, B. 1. 17. maddesiyle 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet
Memurları Kanunu’nun 4. maddesinin (B) fıkrasına eklenen yedinci paragrafın
birinci cümlesinde yer alan “…yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak
kazanıncaya kadar…” ibaresine, 2. 18. maddesiyle 657 sayılı Kanun’a eklenen geçici 43.
maddenin altıncı fıkrasına, 3. 32. maddesiyle 6/1/1982 tarihli ve 2575 sayılı Danıştay
Kanunu’nun 8. maddesinin (2) numaralı fıkrasının son cümlesinin yürürlükten
kaldırılmasına, 4. 41. maddesiyle 4/2/1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargıtay
Kanunu’nun 15. maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin (a) alt
bendinin ve 29. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinin yürürlükten
kaldırılmalarına, 5. 68. maddesiyle 4/4/2001 tarihli ve 4634 sayılı Şeker
Kanunu’na eklenen geçici 10. maddenin beşinci fıkrasının dördüncü cümlesine, 6. 78. maddesiyle 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale
Kanunu’nun 62. maddesinin birinci fıkrasının değiştirilen (e) bendinin (2)
numaralı alt bendinin dördüncü cümlesinin “…hastane bilgi yönetim sistemi
hizmetleri ve çağrı merkezi hizmetlerine ilişkin alımlar…” bölümüne, 7. 91. maddesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu’nun 209. maddesinin; a. (1) numaralı fıkrasında yer alan “...okunur.” ibaresinin “…anlatılır.” , b. (2) numaralı fıkrasında yer alan “...okunmasına...” ibaresinin “…anlatılmasına…” , şeklinde
değiştirilmelerine, 8. 93. maddesiyle 5271 sayılı Kanun’un 282. maddesinin (d)
bendinde yer alan “...okunur.” ibaresinin “…anlatılır.” şeklinde değiştirilmesine, 9. 94. maddesiyle 5271 sayılı Kanun’un 299. maddesinin
birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “...sanığın veya katılanın
temyiz başvurusundaki istemi üzerine veya re’sen duruşma yoluyla yapar.” ibaresinin “...uygun görmesi halinde duruşma yoluyla yapabilir.” şeklinde değiştirilmesine, 10. 103. maddesiyle 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı
Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu’nun 7. maddesine eklenen (13) numaralı fıkraya, 11. 106. maddesiyle 6356 sayılı Kanun’a eklenen geçici 7.
maddeye, 12. 118. maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye
eklenen; a. Geçici 23. maddenin; i. Birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan “…(4), (5),
(6), (7) ve…” ibaresi ile (b) bendine, ii. Altıncı fıkrasına, b. Geçici 24. maddenin; i. Birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan “…(4), (5),
(6), (7) ve…” ibaresi ile (b) bendine, ii. Dördüncü fıkrasına, yönelik iptal talepleri
27/12/2023 tarihli ve E.2018/96, K.2023/222 sayılı kararla reddedildiğinden bu
maddeye, fıkralara, bentlere, cümleye, bölüme, ibarelere değiştirilmelere ve
yürürlükten kaldırmalara ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE, C. 1. 4. maddesiyle 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli
Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’un 7. maddesinin birinci fıkrasına
eklenen (7) numaralı bentte yer alan “…mensubiyeti veya iltisakı yahut
bunlarla irtibatı…” ibaresine, 2. 6. maddesiyle 11/1/1954 tarihli ve 6219 sayılı Türkiye
Vakıflar Bankası Türk Anonim Ortaklığı Kanunu’nun 6. maddesine eklenen ikinci
fıkranın birinci cümlesine, 3. 13. maddesiyle 15/5/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi
Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara
Dair Kanun’a eklenen geçici 25. maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinin “…Orman
ve Su İşleri Bakanlığının teklifi üzerine sınırları Bakanlar Kurulunca
belirlenen alanlar,…” bölümüne, 4. 17. maddesiyle 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (B)
fıkrasına eklenen yedinci paragrafın ikinci cümlesine, 5. 50. maddesiyle 7/11/1985 tarihli ve 3238 sayılı Savunma
Sanayii Müsteşarlığının Kurulması ve 11 Temmuz 1939 Tarih ve 3670 Sayılı Milli
Piyango Teşkiline Dair Kanunun İki Maddesi ile 25 Ekim 1984 Tarih ve 3065
Sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun Bir Maddesinde Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun’un değiştirilen 5. maddesine, 6. 52. maddesiyle 3238 sayılı Kanun’un 7. maddesinin birinci
fıkrasında yer alan “Milli Savunma Bakanlığına...” ibaresinin “Cumhurbaşkanına...” şeklinde değiştirilmesine ve değiştirilen ikinci fıkrasına, 7. 53. maddesiyle 3238 sayılı Kanun’un 8. maddesine dördüncü
fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen fıkranın ikinci cümlesine, 8. 84. maddesiyle 16/4/2003 tarihli ve 4848 sayılı Kültür ve
Turizm Bakanlığı Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun’a eklenen geçici 9.
maddeye, 9. 91. maddesiyle 5271 sayılı Kanun’un 209. maddesinin
başlığında yer alan “...okunması...” ibaresinin “…anlatılması…” şeklinde değiştirilmesine, 10. 110. maddesiyle 6475 sayılı Kanun’un 27. maddesinin
değiştirilen (2) numaralı fıkrasına, 11. 116. maddesiyle 8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu
İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen ek 1.
maddenin birinci cümlesinin “…diğer kanunların sözleşmeli personel
çalıştırılmasına ilişkin hükümlerine tabi olmaksızın…” bölümüne, 12. 118. maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye
eklenen; a. Geçici 23. maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde yer
alan “… (8)...” ibaresi ile beşinci fıkrasının ikinci cümlesine, b. Geçici 24. maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde yer
alan “…(8)...” ibaresi ile dördüncü cümlesine, yönelik iptal talepleri
hakkında 27/12/2023 tarihli ve E.2018/96, K.2023/222 sayılı kararla karar
verilmesine yer olmadığına karar verildiğinden bu maddelere, fıkralara,
cümlelere, bölümlere, ibarelere ve değişikliğe ilişkin yürürlüğün durdurulması
talepleri hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 27/12/2023 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VII. HÜKÜM 1/2/2018 tarih ve 7079 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında
Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek
Kabul Edilmesine Dair Kanun’un ; A. 4. maddesiyle
10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler
Hakkında Kanun’un 7. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (7) numaralı bentte
yer alan “…mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı…” ibaresine
ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE
YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, B. 6. maddesiyle
11/1/1954 tarihli ve 6219 sayılı Türkiye Vakıflar Bankası Türk Anonim Ortaklığı
Kanunu’nun 6. maddesine eklenen ikinci fıkranın birinci cümlesine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER
OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, C. 13. maddesiyle
15/5/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle
Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun’a eklenen geçici 25.
maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinin “…Orman ve Su İşleri
Bakanlığının teklifi üzerine sınırları Bakanlar Kurulunca belirlenen alanlar,…” bölümüne ilişkin iptal talebi hakkında KARAR
VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, Ç. 17. maddesiyle
14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4. maddesinin (B)
fıkrasına eklenen yedinci paragrafın; 1. Birinci
cümlesinde yer alan “…yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanıncaya
kadar…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE
OYBİRLİĞİYLE, 2. İkinci
cümlesine ilişkin iptal talebi hakkında
KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, D. 18. maddesiyle
657 sayılı Kanun’a eklenen geçici 43. maddenin altıncı fıkrasının Anayasa’ya
aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, E. 32. maddesiyle
6/1/1982 tarihli ve 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 8. maddesinin (2) numaralı
fıkrasının son cümlesinin yürürlükten kaldırılmasının Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, F. 41. maddesiyle
4/2/1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargıtay Kanunu’nun 15. maddesinin birinci
fıkrasının (2) numaralı bendinin (a) alt bendi ile 29. maddesinin birinci
fıkrasının ikinci cümlesinin yürürlükten kaldırılmalarının Anayasa’ya aykırı
olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, G. 50. maddesiyle
7/11/1985 tarihli ve 3238 sayılı Savunma Sanayii Müsteşarlığının Kurulması ve
11 Temmuz 1939 Tarih ve 3670 Sayılı Milli Piyango Teşkiline Dair Kanunun İki
Maddesi ile 25 Ekim 1984 Tarih ve 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun Bir
Maddesinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un değiştirilen 5. maddesine
ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE
YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, Ğ. 52. maddesiyle
3238 sayılı Kanun’un 7. maddesinin, birinci fıkrasında yer alan “Milli
Savunma Bakanlığına...” ibaresinin “Cumhurbaşkanına...” şeklinde
değiştirilmesine ve değiştirilen ikinci fıkrasına ilişkin iptal talepleri hakkında KARAR VERİLMESİNE YER
OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, H. 53. maddesiyle 3238
sayılı Kanun’un 8. maddesine dördüncü fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen
fıkranın ikinci cümlesine ilişkin iptal
talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, I. 68. maddesiyle
4/4/2001 tarihli ve 4634 sayılı Şeker Kanunu’na eklenen geçici 10. maddenin
beşinci fıkrasının dördüncü cümlesinin Anayasa’ya
aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE , Engin YILDIRIM ile
Selahaddin MENTEŞ’in karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, İ. 78. maddesiyle
4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62. maddesinin birinci
fıkrasının değiştirilen (e) bendinin (2) numaralı alt bendinin dördüncü
cümlesinin “…hastane bilgi yönetim sistemi hizmetleri ve çağrı merkezi
hizmetlerine ilişkin alımlar…” bölümünün Anayasa’ya aykırı olmadığına ve
iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, J. 83. maddesiyle
29/7/2002 tarihli ve 4769 sayılı Ceza İnfaz Kurumları ve Tutukevleri Personeli
Eğitim Merkezleri Kanunu’nun 15. maddesine eklenen üçüncü fıkrada yer alan “…ve
iki katı…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE , Muammer TOPAL, Basri BAĞCI ile Muhterem İNCE’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, K. 84. maddesiyle
16/4/2003 tarihli ve 4848 sayılı Kültür ve Turizm Bakanlığı Teşkilât ve
Görevleri Hakkında Kanun’a eklenen geçici 9. maddeye ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, L. 91. maddesiyle
4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 209. maddesinin; 1. Başlığında yer
alan “...okunması...” ibaresinin “…anlatılması…” şeklinde
değiştirilmesine ilişkin iptal talebi hakkında
KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, 2. a. (1)
numaralı fıkrasında yer alan “...okunur.” ibaresinin “…anlatılır.” , b. (2) numaralı
fıkrasında yer alan “...okunmasına...” ibaresinin “…anlatılmasına…”, şeklinde değiştirilmelerinin Anayasa’ya aykırı
olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, M. 93. maddesiyle
5271 sayılı Kanun’un 282. maddesinin (d) bendinde yer alan “...okunur.” ibaresinin “…anlatılır.” şeklinde değiştirilmesinin Anayasa’ya
aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, N. 94. maddesiyle
5271 sayılı Kanun’un 299. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer
alan “...sanığın veya katılanın temyiz başvurusundaki istemi üzerine veya
re’sen duruşma yoluyla yapar.” ibaresinin “...uygun görmesi halinde
duruşma yoluyla yapabilir.” şeklinde değiştirilmesinin Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, O. 95. maddesiyle 13/12/2004 tarihli ve 5275
sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 43. maddesinin
(2) numaralı fıkrasına eklenen (g) bendinin 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE, Ö. 97. maddesiyle
5275 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. maddenin; 1. (1) numaralı
fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa’ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE , İrfan FİDAN ile Muhterem İNCE’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2. (1) numaralı
fıkrasının kalan kısmı ile (2) numaralı fıkrasının 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı
fıkrası gereğince İPTALLERİNE OYBİRLİĞİYLE, P. 103. maddesiyle
10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu’nun 7. maddesine
eklenen (13) numaralı fıkranın Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin
REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ile Yusuf Şevki
HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, R. 105. maddesiyle
18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’na eklenen
ek 2. maddenin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE, S. 106. maddesiyle
6356 sayılı Kanun’a eklenen geçici 7. maddenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve
iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, Ş. 109. maddesiyle
9/5/2013 tarihli ve 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu’nun 21. maddesine
eklenen (7) numaralı fıkranın Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE, T. 110. maddesiyle
6475 sayılı Kanun’un 27. maddesinin değiştirilen (2) numaralı fıkrasına ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER
OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, U. 116. maddesiyle
8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname’ye eklenen ek 1. maddenin birinci cümlesinin “…diğer
kanunların sözleşmeli personel çalıştırılmasına ilişkin hükümlerine tabi
olmaksızın…” bölümüne ilişkin iptal talebi
hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, Ü. 117. maddesiyle
27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 Sayılı
Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 2802 Sayılı Hakimler ve Savcılar
Kanunu, 2914 Sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu, 5434 Sayılı T.C. Emekli
Sandığı Kanunu ile Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik
Yapılması, Devlet Memurları ve Diğer Kamu Görevlilerine Memuriyet Taban Aylığı
ve Kıdem Aylığı ile Ek Tazminat Ödenmesi Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’ye
eklenen ek 21. maddenin Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE , Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ile Muhterem İNCE’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, V. 118. maddesiyle
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen; 1. Geçici 23.
maddenin; a. Birinci
fıkrasının; i. (a) bendinde
yer alan “…(4), (5), (6), (7) ve…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, ii. (a) bendinde
yer alan “… (8)...” ibaresine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, iii. (b) bendinin
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, iv. (c) ve (ç)
bentlerinin Anayasa’ya aykırı olduklarına ve
İPTALLERİNE OYBİRLİĞİYLE, b. Beşinci
fıkrasının ikinci cümlesine ilişkin iptal
talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, c. Altıncı
fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, 2. Geçici 24.
maddenin; a. Birinci
fıkrasının; i. (a) bendinde
yer alan “…(4), (5), (6), (7) ve…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, ii. (a) bendinde
yer alan “…(8)...” ibaresine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, iii. (b) bendinin
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, iv. (c) ve (ç)
bentlerinin Anayasa’ya aykırı olduklarına ve
İPTALLERİNE OYBİRLİĞİYLE, v. Dördüncü
cümlesine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR
VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE, b. Dördüncü
fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE
OYBİRLİĞİYLE, 27/12/2023 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE KARŞIOY GEREKÇESİ 1. 7079 sayılı Kanun’un 103. maddesiyle 6191 sayılı
Kanun’un 7. maddesine eklenen (13) numaralı fıkranın Anayasa’ya aykırı
olmadığına karar verilmiştir. 2. Dava konusu kural, bazı istisnalara yer vermek
suretiyle, bir takvim yılı içinde kullandığı hastalık izin süreleri toplamı on
beş günü aşan sözleşmeli er adayları ile sözleşmeli erbaş ve erlere, aşan
günlere isabet eden aylık ücretlerinin yüzde on eksik ödenmesini öngörmektedir. 3. Kural, Anayasa’nın 35. maddesinde korunan mülkiyet
hakkına ve 49. maddesinde güvenceye alınan çalışma hakkına yönelik bir
sınırlama niteliğindedir. Bu sınırlamanın Anayasa’ya aykırı olmaması için
Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca meşru bir amacının bulunması ve bu amaçla
ölçülü olması gerekmektedir. 4. Çoğunluğa göre iptali istenen kuralın amacı “ kamu
hizmetinde sürekliliğin sağlanması ”dır (§ 220). Yasama belgelerinde
düzenlemenin hangi gerekçeyle yapıldığına dair bir açıklamaya yer
verilmemiştir. Bununla birlikte düzenlemenin gerçeğe aykırı doktor raporlarıyla
kişilerin göreve gitmeyerek haksız kazanç temin etmesini engellemek amacıyla
yapıldığı anlaşılmaktadır. 5. Esasen her iki amacın da hastalığı doktor raporuyla
belgelenmiş bir kişinin ücretinin kesilmesini meşru kılması mümkün değildir.
Zira gerçekten hasta olan ve bunu doktor raporuyla belgelendirmiş kişilerin
kamu hizmetinde sürekliliği sağlamak adına çalışmaya zorlanması düşünülemez.
Aynı şekilde bu durumdaki kişilerin -kuralda yer alan diğer istisnalarda olduğu
gibi- haksız kazanç temin ettikleri de söylenemez. Bu sebeple kuralın meşru
amacı bulunmamaktadır. 6. Öte yandan, bir an için kuralın meşru amacının
bulunduğu varsayılsa bile sınırlamanın ölçülü olması gerekmektedir. Ölçülülüğün
alt ilkelerinden olan gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından
sınırlamanın zorunlu olmasını, diğer bir ifadeyle aynı amaca daha hafif bir
sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olmamasını ifade etmektedir. 7. Elbette devlet, gerçek olmayan doktor raporlarıyla fiili
çalışma süresinin kısaltılmasını önlemeye yönelik tedbirler alabilir,
almalıdır. Ancak bunu yapmanın daha hafif yolu gerçek olmayan doktor
raporlarının verilmesini engelleyecek idari ve cezai tedbirlerin alınmasıdır.
Bunu yapmak yerine, dayanılan doktor raporlarının gerçek olup olmadığına
bakmaksızın bir takvim yılı içinde kullanılan hastalık izin süreleri toplamının
on beş günü aşan kısmı için ücretlerden yüzde on oranında kesinti yapmak
ölçülülük bağlamında “ gerekli ” kabul edilemez. 8. Açıklanan gerekçelerle kuralın Anayasa’ya aykırı
olduğunu düşündüğümden aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum. Başkan Zühtü ARSLAN KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Kanunun 103. maddesiyle 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı
Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu’nun 7. maddesine eklenen (13) numaralı fıkranın
iptal istemi Mahkememiz çoğunluğu tarafından reddedilmiştir. 2. İncelenen kural ile resmî sağlık kurumları tarafından
düzenlenen sağlık kurulu raporu üzerine verilen hastalık izinleri, kanser,
verem ve akıl hastalıkları gibi uzun süreli tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa
yakalananların kullandığı hastalık izinleri ve hastalıkları sebebiyle resmî
yataklı tedavi kurumlarında yatarak tedavi görülen tedavi süreleri ile terörle
mücadele veya hudut birliklerindeki görevleri nedeniyle yaralanan personel
hariç olmak üzere, bir takvim yılı içinde kullandığı hastalık izin süreleri
toplamı on beş günü aşan sözleşmeli er adayları ile sözleşmeli erbaş ve erlere,
aşan günlere isabet eden aylık ücretlerin yüzde on eksik ödeneceği
öngörülmektedir. 3. Kural kapsamındaki sözleşmeli er adayları ile erbaş ve
erler kamu görevlisidir. Kuralın kamu hizmetlerinde sürekliliğin ve
verimliliğin sağlanmasına yönelik ve kamu yararı amacını taşıdığı ileri
sürülebilir. Bununla birlikte hastalığı nedeniyle yetkili hekimlerden oluşan
sağlık kurulu raporu ile çalışamayacağı belirlenen kamu görevlilerinin,
gelirlerinin azalması baskısı altında askeri hizmet gibi ağır sayılabilecek bir
alanda çalışmaya zorlanmalarının insan onuruyla bağdaştığı söylenemez. Bu
şartlarda kişilerin çalışmaya zorlanması Anayasa’nın 17. maddesinde güvence
altına alınan insan haysiyetiyle bağdaşmayan muameleye tabi tutulma yasağını
ihlal eder. Bu nedenle kuralda öngörülen düzenlemenin meşru amacının
bulunmaması nedeniyle iptal edilmesi gerekir. Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN KARŞIOY GEREKÇESİ A) Kanun’un 68. Maddesiyle 4634 Sayılı Kanun’a
Eklenen Geçici 10. Maddenin Beşinci Fıkrasının Dördüncü Cümlesi Yönünden 1. Dava konusu kural ise memur olarak istihdamı sağlanan personele geçici
10. maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ilave tediye veya ikramiye ödenmiş
olması hâlinde bu personele ödenen tutarların maddenin yürürlüğe girdiği
tarihten sonraki çalışılmayan günlere tekabül eden kısmının geri alınmasını
öngörmektedir. 2. Çalışılan süre zarfında ve belli bir zaman dilimini kapsayacak şekilde
yapılan ödemelerin kişilerin tasarrufları altında kalacağına yönelik kendi
eylemleri ile sebep oldukları durumlar haricinde mülkiyet hakkına dair meşru
bir beklenti oluşturduğu açıktır. Dolayısıyla iptali talep edilen kuralın
mülkiyet hakkına sınırlama getirdiği anlaşılmaktadır. Burada yasal kuralların
keyfiliğe izin vermeyecek şekilde belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir düzenlemeler
niteliğinde olması gerekir. 3. Kuralla, kapatılan Şeker Kurumu’nda çalışan ve işçi kadrosunda bulunan
personel memur statüsüne geçirilmekle birlikte bu kişilerin işçi kadrosunda
çalıştıkları süre zarfında yapılan ilave tediye ve ikramiye ödemeleri yönünden
çalıştıkları yerin kapanması neticesi tasarruflarında bulunan bir paranın
iadesinin istenebileceğini öngörebilmeleri mümkün değildir. Yürürlükteki
mevzuat veya iş sözleşmeleri gereği yapılan ve belli bir dönemi kapsayan ilave
tediye ve ikramiye ödemelerinin kişilerin kendinden kaynaklı olmayan ve
çalıştıkları yerin kapanması ve statülerinin değişmesi ile iadesinin
istenmesine ilişkin kural öngörülebilir bir düzenleme niteliği taşımamaktadır. 4. Açıklanan nedenlerle kuralın Anayasa’nın 13. ve 35. maddelerine aykırı
olduğu düşüncesiyle çoğunluk kararına katılmadım. B)
Kanun’un 103. Maddesiyle 6191 sayılı Kanun’un 7. Maddesine Eklenen (13)
Numaralı Fıkrası Yönünden 5. Dava konusu kuralla, resmi sağlık kurumları tarafından düzenlenen sağlık
kurulu raporu üzerine verilen hastalık izinleri, kanser, verem ve akıl
hastalıkları gibi uzun süreli tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa
yakalananların kullandığı hastalık izinleri ve hastalıkları sebebiyle resmî yataklı
tedavi kurumlarında yatarak tedavi görülen tedavi süreleri ile terörle mücadele
veya hudut birliklerindeki görevleri nedeniyle yaralanan personel hariç olmak
üzere, bir takvim yılı içinde kullandığı hastalık izin süreleri toplamı on beş
günü aşan sözleşmeli er adayları ile sözleşmeli erbaş ve erlere, aşan günlere
isabet eden aylık ücretlerin yüzde on eksik ödeneceği öngörülmektedir.
Sözleşmeli er adayları ile sözleşmeli erbaş ve erlerin fıkrada belirtilen
haller harici bir takvim yılı içerisinde kullanacakları hastalık izin
sürelerinin on beş günü aşması durumunda ücretlerinde bir kesinti
yapılmaktadır. 6. Kural, sözleşmeli er adayları ile sözleşmeli erbaş ve erlere yapılacak
ücret ödemelerinde kesinti öngördüğünden mülkiyet hakkına bir sınırlama getirmektedir. 7. Sözleşmeli er adayları ile sözleşmeli erbaş ve erlerin fıkrada
belirtilen haller harici bir takvim yılı içerisinde kullanacakları hastalık
izin sürelerinin on beş günü aşması durumunda ücretlerinde bir kesinti
yapılmaktadır. 8. Sözleşmeli erbaş ve erler kendini özgü bir çalışma sistemi olan askerlik
hizmeti içinde bulunmakla birlikte, en nihayetinde kamu görevlisidirler. Asker
kamu görevlileriyle sivil kamu görevlileri arasında askerlik mesleğinin
doğasından kaynaklanan farklılıklar olduğu ve ilgili mevzuatların bunu
yansıttığı açıktır. Bu nedenle asker kişilere yönelik farklı kuralların
getirilmesi de doğaldır. Bununla birlikte bu yapılırken anayasaya aykırılık
taşıyacak düzenlemelere yer vermemek de gerekir. 9. Çoğunluk, kuralın meşru amacı olarak kuralda belirtilen gün sayısını
geçen hastalık izin kullanımında çalışılmayan o günler için ücrette kesintiye
gidilmesinin meşru amacı olarak “Hazine menfaatinin korunması” olduğunu,
dolayısıyla kamu yararı taşıdığını kabul etmektedir. 10. Dava konusu kuralın gerekçesine baktığımızda “Madde
ile ayrıca, sağlık kurulundan alınmış izinler, uzun süreli hastalıklar, terörle
mücadele kapsamındaki yaralanmalar hariç bir yıl içinde onbeş günden fazla
hastalık izni alan sözleşmeli erlere, onbeş günü geçen süreye tekabül eden
maaşlarının yüzde on eksik ödenmesi öngörülmektedir.” cümlesinden başka bir
ifadeye rastlanmamaktadır. Açıktır ki burada herhangi bir meşru bir amaca yer
verilmemiştir. 11. Büyük bir olasılıkla kural, alınacak hastalık
raporlarının gerçek olmadığı varsayımından hareket etmekte ve bu durumun önüne
geçmeyi amaçlamaktadır. Böyle bir varsayım devletin bir birimin verdiği resmi
sağlık raporlarına olan güvensizliğe işaret edeceğinden meşru amaç olarak bunun
belirtilmesinden kaçınıldığı anlaşılmaktadır. 12. Görüleceği üzere kuralda açık, net ve ikna edici bir
meşru amaç bulunmamaktadır. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin en önemli yapı
taşlarından birini oluşturan sözleşmeli erbaş ve erlerin sayılan istisnalar
dışında, resmi bir kurumdan alınan sağlık raporuna dayalı olarak onbeş günden
fazla hastalık izni kullanmaları halinde ücretleri yüzde on gibi hiç de küçük
sayılmayacak bir oranda kesilmektedir. Bu kesinti söz konusu asker kişiler için
önemli bir külfet içermektedir. 13. Kural devletin çalışanları koruma yükümlülüğüne de aykırılık taşımaktadır. Anayasa’nın
49. maddesinin birinci fıkrasında herkesin çalışma hakkına sahip olduğu güvence
altına alınmıştır. Bu maddenin ikinci fıkrasında devlete, çalışanların hayat
seviyesini yükseltmek, çalışma yaşamını geliştirmek için çalışanları ve
işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek ve işsizliği gidermeye elverişli
ekonomik bir ortam yaratmak için gerekli önlemleri alma ödevi verilmiştir.
Görüldüğü gibi çalışanları korumak devletin pozitif yükümlülükleri kapsamındadır. 14. Anayasa’nın 49. maddesinde belirtilen
yükümlülükler aynı zamanda sosyal devlet olmanın da bir gereğidir. Mahkememize
göre sosyal devlet, “çalışma gücünden ya da imkânından yoksun olan kişileri
koruyucu ekonomik tedbirler alan, sosyal risklerin yarattığı olumsuzlukları
bertaraf edebilecek sistemler öngören, gelir dağılımının dengesini gözeten,
kamu yararı gereği sosyal ve ekonomik ilişkilere müdahale edebilen, herkesin
insan onuruna uygun asgari yaşam koşullarına sahip olması için çalışan, kişilerin
hayatlarını sağlıklı şekilde sürdürebilmeleri, sağlıklarını kaybettiklerinde
ise tedavileri için gerekli finansmanı sağlayacak yöntemleri geliştiren,
topluma sağlıklı ve huzurlu bir gelecek vadeden devlettir” (AYM, E.2022/15,
K.2022/73, 01/06/2022, § 3). 15. Kuralın sözleşmeli er adayları ile sözleşmeli erbaş ve
erlere ve rapor veren resmi birimlere yönelik üstü kapalı bir güvensizlik
düşüncesine dayandığını söylemek mümkündür. Her alanda olduğu gibi burada da
tanınan haklar ve kolaylıklar bazı kişilerce istismar edilebilir, kötüye
kullanılabilir. Ancak bahsi geçen düzenlemeye tabi herkesin tanınan hakkı
kötüye kullanacağını varsayarak ilgilerin ücretlerinde önemli sayılabilecek
kesintiler yapmak insan haklarına saygılı demokratik bir sosyal hukuk devletinde
kabul edilemez. Yurt savunmasında önemli hizmetler ifa eden sözleşmeli erbaş ve
erlere bahsedilen istisnai haller dışında bir yıl içinde “raporun olsa bile
onbeş günden fazla hastalanıp, işe gelmezsen maaşının yüzde onunu keserim”
demek sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmamaktadır. 16. Meşru bir amaç içermeyen kural, Anayasa’nın 13., 35.,
ve 49. maddelerine aykırı düştüğünden çoğunluk kararına katılmıyorum. Üye Engin YILDIRIM Karşı Oy 1. 7079 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı
Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek
Kabul Edilmesine Dair Kanunun 83. maddesiyle 4769 sayılı Ceza İnfaz Kurumları
ve Tutukevleri Personeli Eğitim Merkezleri Kanununun 15. maddesine eklenen
fıkrada yer alan “Ataması yapıldıktan sonra sağlık nedeniyle görevini
yapmaya devam edemeyecekler hariç olmak üzere herhangi bir sebeple mecburi
hizmet yükümlülüğü dolmadan görevinden çekilenler ile göreviyle ilişiği
kesilenler, kendileri için yapılmış bütün giderleri görev yapmadıkları süre ile
orantılı ve iki katı olarak ödemek zorundadırlar.” şeklindeki
düzenlemenin “…ve iki katı…” ibaresi çoğunluk tarafından orantısız
bulunmak suretiyle iptal edilmiştir. 2. Yürütülen kamu hizmetinin niteliği gereği çalışanlara
mecburi hizmet yükümlülüğü getirilmesi kamu görevini angarya haline dönüştürmez (Yasemin Balcı (GK), B. No: 2014/8881 prg. 65) . Var olan bir kuralı
bilerek bir işe giren kişiler açısından rızalarının bulunmadığı da iddia
edilemez (Yasemin Balcı (GK), B. No: 2014/8881 prg. 65). 3. Kadro oluşturmak suretiyle işe alım yapılan ve
yetiştirilmesi için kendilerine eğitim verilen çalışanların özellikle belli bir
zorluk eşiğinin üzerindeki işler için görevde kalmalarına sağlayıcı tedbirler
alınmasında meşru bir amacın bulunmadığını söylemek zordur. 4. Bu bağlamda kendileri için yapılan bütün giderlerin,
görev yaptıkları süre düşüldükten sonra, iki kat olarak tahsilini öngören
kuralda bir orantısızlık bulunmamaktadır. Kural görev yapılan sürenin
giderlerden düşülmesini emrederken diğer taraftan borcun aslına faiz
uygulanmasına dair bir hüküm koymayarak kendi içerisinde bir dengede
kurmaktadır. 5. Diğer taraftan kişiler bu şartları bilerek söz konusu
statüye girmekte, diğer taraftan idare de bu kişiler için hem kadro tahsis
etmekte hem de masraf yapmaktadır. Kişilerin istifası sonrası kaybedilen
kadroların yeniden temin edilmesi ise kimi zaman mümkün olamamaktadır.
Kişilerin meslekten ayrılmalarını caydırıcı mahiyette hüküm ifa eden kuralın
meşru amacı bulunmaktadır. Diğer taraftan ayrılmak isteyen kişilerin bir müddet
beklemesi veya belirli bir mali külfete katlanması istenilen amaca ulaşmakta
kişilere katlanılması imkânsız bir külfette yüklememektedir. 6. Bu gerekçelerle kuralın iptali yönündeki çoğunluk
gerekçesine iştirak edilmemiştir. Üye Muammer TOPAL Üye Basri BAĞCI Üye Muhterem İNCE KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Mahkememiz çoğunluğunun 1/2/2018 tarihli ve 7079
sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 103. maddesiyle
10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu’nun 7. maddesine
eklenen (13) numaralı fıkranın Anayasa’nın 10., 13. ve 35. maddelerine aykırı
olmadığı şeklindeki kararına katılmamaktayım. 2. Kanun’un iptali talep edilen (13) numaralı fıkrasında
resmi sağlık kurumları tarafından düzenlenen sağlık kurulu raporu üzerine
verilen hastalık izinleri, kanser, verem ve akıl hastalıkları gibi uzun süreli
tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa yakalananların kullandığı hastalık izinleri
ve hastalıkları sebebiyle resmî yataklı tedavi kurumlarında yatarak tedavi
görülen tedavi süreleri ile terörle mücadele veya hudut birliklerindeki
görevleri nedeniyle yaralanan personel hariç olmak üzere, bir takvim yılı
içinde kullandığı hastalık izin süreleri toplamı on beş günü aşan sözleşmeli er
adayları ile sözleşmeli erbaş ve erlere, aşan günlere isabet eden aylık
ücretlerin yüzde on eksik ödeneceği hüküm altına alınmaktadır. 3. Görüldüğü üzere dava konusu kural, sözleşmeli er
adayları ile sözleşmeli erbaş ve erlere bir takvim yılı içerisinde fıkrada
sayılan durumlar dışında hastalık izin sürelerinin on beş günü aşması durumunda
aşan günlere isabet eden aylık ücretlerinin yüzde on eksik ödenmesini
öngörmektedir. 4. Bu yönü ile dava konusu kuralla sözleşmeli er adayları
ile sözleşmeli erbaş ve erlerin ücretlerinde kesinti öngörülmesi bu kişilerin
mülkiyet hakkına bir müdahale olarak görülmelidir. 5. Her ne kadar çoğunluk kararında kuralın sözleşmeli er
adayları ile sözleşmeli erbaş ve erlerin sunduğu kamu hizmetinin sürekliliğini
sağlama şeklindeki meşru amacının bulunduğu kabul edilmekte ise de bu görüşe
katılmanın mümkün olmadığı kanaatindeyim. Zira dava konusu kuralla yasal bir
prosedürün sonucunda doktorlar tarafından verilmiş raporlara dayalı hastalık
izinlerinden kuralda sayılan istisnalar haricindeki kısmında hastalık izin
süresi bir takvim yılı içinde toplamı onbeş günü aşıyorsa bu durumda sözleşmeli
er adayları ile sözleşmeli erbaş ve erlerin aşan günlere isabet eden aylık
ücretlerinin yüzde on eksik ödenmesi öngörülmektedir. 6. Oysa sözleşmeli er adayları ile sözleşmeli erbaş ve
erlerin çalışma süresi içerisinde hastalığa yakalanması durumunda bu kişilerin
hastalığının doktor raporu ile tespit edilmesi sonucu istirahat imkanına sahip
olması bu kişilerin maddi ve manevi varlığının korunması ve geliştirilmesinin
bir gereği olarak görülmelidir. 7. Hastalığı bu şekilde raporla belgelendirilmiş
kişilerin izinli sayılmaları Anayasa’nın 5. maddesi bağlamında devlete yüklenen
pozitif yükümlülüklerin bir gereği olduğu gibi bu kişiler açısından da
Anayasa’nın 17. ve 49. maddelerince sağlaması gereken bir güvence olarak kabul
edilmelidir. 8. Alınan gerçeğe aykırı raporlarla birlikte uygulamada
kişilerin görevlerini aksatmaları şeklindeki kötüye kullanımlar mümkün
olabilmektedir. Bu biçimdeki kötüye kullanımları engellemek adına caydırıcı
önlemler alınması elbette ki mümkün ve hatta gereklidir. Ancak bu önlemlerden
birisinin dava konusu kuralda olduğu gibi hastalığı doktor raporu ile tespit
edilmesine rağmen yıllık belli bir süreyi aşan hastalık izinlerinde bu
kişilerin aylık ücretlerinde bir kesinti yapılması şeklinde olması ise uygun
görülemez. Aksi durumda dava konusu kuralla hukuka uygunluk karinesinden
faydalanan, sahte olduğu noktasında hiçbir dayanak bulunmayan doktor
raporlarına dayalı biçimde dava konusu fıkrada sayılan şartlar dahilinde
sözleşmeli er adayları ile sözleşmeli erbaş ve erlerin aylık ücretlerinde
kesintiye gidilmesi söz konusu olacaktır. 9. Sonuç olarak yukarıda sıralanan gerekçelerle
sözleşmeli er adayları ile sözleşmeli erbaş ve erlerin aylık ücretlerinde
kesintiye gidilebilmesinin meşru amacının bulunmadığı gerekçesiyle bu kişilerin
mülkiyet hakkına Anayasa’ya aykırı bir sınırlama getirdiğinden dava konusu
kuralın Anayasa’nın 13. ve 35. maddelerine aykırılık gerekçesiyle iptal
gerektiği kanaatinde olduğumdan çoğunluğun iptal isteminin reddi şeklindeki
kararına katılmamaktayım. Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ KARŞI OY 1. 1/2/2018 tarihli ve 7079 sayılı Olağanüstü Hal
Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun ile Değiştirilen 68. Maddesiyle 4634
Sayılı Kanunu’na eklenen geçici 10. maddenin beşinci fıkrasının dördüncü
cümlesinin iptal talebinin reddine sayın çoğunluk tarafından karar verilmiştir.
Aşağıda belirttiğim gerekçelerle sayın çoğunluğun görüşüne katılmadım. Kurala İlişkin Genel Açıklama 2. 4634 sayılı Kanun’un
mülga 7 ila 10. maddelerinde Şeker Kurumu, Şeker Kurulu ve bu kurumun görev
yetkileri ile hizmet birimleri düzenlenmekte iken 7079 sayılı Kanun’un 69.
maddesinin (2) numaralı fıkrasıyla söz konusu maddeler yürürlükten kaldırılmış
ve dolayısıyla Şeker Kurumu kapatılmıştır. 3. Şeker Kurumu
kapatılmadan önce 4634 sayılı Kanun’un mülga 10. maddesine göre kurum personeli
25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre istihdam
edilmektedir. Bu şekilde çalıştırılan personele ise toplu sözleşmeler ve
mevzuat gereği işçi vasıflarından dolayı ikramiye ve ilave tediye adı altında
ödemeler yapılmaktadır. 4. İkramiye ödemelerinin
ne zaman ve nasıl doğacağı hususunda 1475 sayılı Kanun’da açıkça düzenleme
bulunmamakla birlikte 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun
405. maddesinde, işçilerin ikramiyeyi istem haklarının bu konuda anlaşmanın
veya çalışma şartının ya da işverenin tek taraflı taahhüdünün varlığı hâlinde
doğacağı belirtilmiştir. Aynı maddenin ikinci fıkrasında da hizmet
sözleşmesinin ikramiyenin verildiği dönemden önce sona ermesi durumunda,
ikramiyenin işçinin çalıştığı süreye yansıyan bölümünün ödeneceği hüküm altına
alınmıştır. Uygulamada genellikle ikramiye ödemeleri toplu iş
sözleşmeleri ile işçi ve işveren arasında yıllık bazlı kararlaştırılmakta ve
yıl içinde taraflarca kararlaştırılan periyotlarda ödenmektedir . 5. İlave tediye ödemeleri
ise 4/7/1956 tarihli ve 6772 sayılı Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan
İşçilere İlave Tediye Yapılması ve 6452 Sayılı Kanunla 6212 Sayılı Kanunun 2’nci
Maddesinin Kaldırılması Hakkında Kanun’da belirtilen işçilere ücret sistemleri
ne olursa olsun her yıl için birer aylık istihkakları tutarında yapılmaktadır.
Bu kanuna göre yapılacak tediyelerin zamanı ise Cumhurbaşkanınca tespit
olunmaktadır. Kural ödenmiş olan ilave tediyelere ilişkindir. Bunun
orantılı olarak mı ödendiği yoksa tümüne hak kazanılıp kazanılmadığının izlenen
inceleme yöntemi açısından farkı bulunmamaktadır. Şöyle ki dönemsel de ödense
hepsine de hak kazanılsa bu kişilerden çalıştıkları yer kapandığı için ödenen
para geri istenmektedir. Her iki seçenekte de çalışılan yerin kapanacak olması
kişiler için öngörülemez bir durumdur. Zaten bir gün çalışılması ilave
tediyenin tümünün kazanılması için yeterli kabul edilse bu tartışmaların yapılmasına
ve geri istenmesine de gerek kalmayacağı açıktır. Kuralın Anlam ve Kapsamı 6. Şeker Kurumunun
kapatılması neticesi burada çalışan ve işçi kadrosunda bulunan personelin
atanacağı kadrolar 4634 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesinin birinci
fıkrasında düzenlenmiştir. Söz konusu maddeyle işçi kadrosunda bulunan
personelin belirtilen kadro ve unvanlarda memur olarak istihdamları
sağlanmıştır. 7. Dava konusu kural ise
memur olarak istihdamı sağlanan personele geçici 10. maddenin yürürlüğe girdiği
tarihten önce ilave tediye veya ikramiye ödenmiş olması hâlinde bu personele
ödenen tutarların maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki çalışılmayan
günlere tekabül eden kısmının geri alınmasını öngörmektedir. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 8. 7079 sayılı Kanun’la
düzenlenen dava konusu kural olağanüstü hâlin ilanına neden olan tehdit veya
tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik bir düzenleme öngörmediğinden kurala
ilişkin incelemenin Anayasa’nın olağan dönem kuralları yönünden öngördüğü
denetim rejimine göre yapılması gerekir. 9. 6216 sayılı Kanun’un
43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleri
yönünden incelenmiştir. 10. Mülkiyet hakkı; kişiye
başkasının hakkına zarar vermemek ve kanunların koyduğu sınırlamalara uymak
şartıyla sahibi olduğu şeyi dilediği gibi kullanma, semerelerinden yararlanma
ve üzerinde tasarruf etme imkânı veren bir haktır. Bu bağlamda malikin mülkünü
kullanma, semerelerinden yararlanma ve mülkü üzerinde tasarruf etme
yetkilerinden herhangi birinin kısıtlanması veya mülkünden yoksun bırakılması
mülkiyet hakkına getirilmiş bir sınırlama niteliğindedir (AYM, E.2019/100,
K.2020/62, 22/10/2020, § 13). 11. Öte yandan bir ekonomik
değer veya icrası mümkün bir alacağı elde etmeye yönelik meşru beklenti de
Anayasa’da yer alan mülkiyet hakkı güvencesinden yararlanabilir. Meşru beklenti
makul bir şekilde ortaya konmuş icra edilebilir bir alacağın doğurduğu,
mevzuatta belirli bir kanun hükmüne veya başarılı olma ihtimalinin yüksek
olduğunu gösteren yerleşik bir yargı içtihadına dayanan, yeterli somutluğa
sahip nitelikteki bir beklentidir. Belirtilen nitelikte olmayan bir beklenti
veya sadece mülkiyet hakkı kapsamında ileri sürülebilir bir iddianın varlığı,
meşru beklentinin kabulü için yeterli değildir (Kemal Yeler ve Ali
Arslan Çelebi, B. No: 2012/636, 15/4/2014, §§ 36, 37). 12. İptali talep edilen
kuralla, Şeker Kurumunda çalışan personele ödenen ilave tediye ve ikramiyelerin
çalışılmayan günlere tekabül eden kısmının geri alınması öngörülmektedir.
Çalışılan süre zarfında ve belli bir zaman dilimini kapsayacak şekilde yapılan
ödemelerin kişilerin tasarrufları altında kalacağına yönelik kendi eylemleri
ile sebep oldukları durumlar haricinde mülkiyet hakkına dair meşru bir beklenti
oluşturduğu açıktır. Dolayısıyla iptali talep edilen kuralın mülkiyet hakkına
sınırlama getirdiği anlaşılmaktadır. 13. Kural ile ilave
tediyenin, ödenmesi engellenmiştir. İlave tediyenin yılın çalışılmayan kısmına
tekabül eden kısmının meşru bir beklenti oluşturup oluşturmadığı açıklığa
kavuşturulmalıdır. İlave tediye ile ilgili çalışılmayan döneme ilişkin kişinin
kendisinden kaynaklı bir durum söz konusu değildir. Kişi çalışılmayan dönemde
de çalışılacağını planlayarak o ödeme üzerinde tasarrufta bulunabilecektir.
Kişinin çalıştığı kurumun kapatılabileceğini öngörebilmesi kendisinden beklenen
bir durum değildir. Kişinin kendisinden kaynaklı olmayan durumlar yönünden
meşru bir beklentisi olacağı açıktır. Ayrıca İşçilerin çalıştığı kurumun
kanunla ile kapatılması kişiler açısından her durumda öngörülemez bir durumdur.
Bu nedenle ilave tediyeye yönelik meşru bir beklentisinin olduğu kabul
edilmelidir. 14. Mülkiyet hakkına
yapılan sınırlamalarda gözetilecek öncelikli ölçüt, sınırlamanın kanunla
yapılmasıdır. Anayasa Mahkemesinin sıkça vurguladığı gibi temel hakları
sınırlayan kanunun şeklen var olması yeterli olmayıp yasal kuralların keyfîliğe
izin vermeyecek şekilde belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir düzenlemeler
niteliğinde olması gerekir. 15. İptali talep edilen
kuralın yer aldığı maddede kapatılan Şeker Kurumu’nda çalışan ve işçi
kadrosunda bulunan personelin atanacağı kadrolar ile söz konusu atamaya ilişkin
bazı hususlara yer verilmiştir. Söz konusu madde incelendiğinde kişilere bu
atama işlemi yönünden herhangi bir tercih hakkı sunulmadığı, çalıştıkları
kurumun kapatılması neticesi belirlenen kadrolarda istihdamlarının
sağlanacağının düzenlendiği anlaşılmaktadır. Kişilerin memur statüsüne
yapılacak bu atama ile işçi statüsünde geçen hizmet süreleri de korunmak
suretiyle iş güvencesine kavuştukları açıktır. Fakat bu kişilerin işçi
kadrosunda çalıştıkları süre zarfında yapılan ilave tediye ve ikramiye
ödemeleri yönünden çalıştıkları yerin kapanması neticesi tasarruflarında
bulunan bir paranın iadesinin istenebileceğini öngörebilmeleri mümkün değildir. 16. Bu durumda
yürürlükteki mevzuat veya iş sözleşmeleri gereği yapılan ve belli bir dönemi
kapsayan ilave tediye ve ikramiye ödemelerinin kişilerin kendinden kaynaklı
olmayan ve çalıştıkları yerin kapanması ve statülerinin değişmesi ile iadesinin
istenmesine ilişkin kural öngörülebilir bir düzenleme niteliğinde değildir. 17. Açıklanan nedenlerle
kural Anayasa’nın 13. ve 35. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Üye Selahaddin MENTEŞ Karşı Oy 7079 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler
Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine
Dair Kanunun 117. Maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen 21.
maddede, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 21. maddesi gereğince
geçersiz veya haksız fesih nedeniyle işçilere ödenecek ödemeler nedeniyle
kişilere rücu edilmeyeceğine dair düzenlemenin 2018/77 esas sayılı norm denetim
dosyasında kaleme alınan azınlık oyundaki gerekçeler çerçevesinde Anayasaya
aykırı olmadığını değerlendirdiğimizden çoğunluğun aksi yöndeki görüşüne
iştirak edilmemiştir. Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Muhterem İNCE KARŞIOY GEREKÇESİ 7079 sayılı Kanun’un 95. Maddesiyle 5275 Sayılı Kanun’un
43. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasına Eklenen (g) Bendinin ve 97. Maddesiyle
Eklenen Ek 1. Maddesinin İncelenmesi 1. 5275 sayılı Kanun’a eklenen dava konusu ek 1. madde
3713 sayılı Kanun kapsamına giren suçlar nedeniyle tutuklu veya hükümlü
bulunanların duruşmaya sevk nedeniyle ceza infaz kurumu dışına çıkarılması
durumunda, ceza infaz kurumu idaresince verilen giysileri giymek zorunda
olduklarını öngörmekte ve bu giysilere ilişkin standartları belirlemektedir. 2. Söz konusu düzenlemeye aykırı davranış ise Kanun’un
43. maddesinin (2) numaralı fıkrasına eklenen dava konusu kurallardan bir
diğeri olan (g) bendi ile yaptırım altına alınmıştır. Bu düzenlemeye göre de
ceza infaz kurumu idaresince verilen kıyafetleri giymemek veya verilen
kıyafetlere kasten zarar vermek ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezasını
gerektiren eylem olarak nitelendirilmiştir. 3. Mahkememiz çoğunluğu, ek 1. maddenin Anayasa’nın 13.
ve 17. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar vermiştir. 4. Öte yandan 5275 sayılı Kanun’un ek 1. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının birinci cümlesinin iptali nedeniyle anılan fıkranın geri
kalan kısmının, (2) numaralı fıkranın ve aynı Kanun’un 43. maddesinin (2)
numaralı fıkrasının (g) bendinin uygulanma imkânı kalmadığını belirterek, söz
konusu kısım, fıkra ve bendi 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı
fıkrası kapsamında değerlendirmiş ve bu kurallar yönünden Anayasa’ya uygunluk
denetiminin yapılmasına gerek görmemiştir. 5. Çoğunluk görüşünde de belirtildiği üzere dava konusu
ek 1. maddede yer verilen düzenlemenin kıyafet zorunluluğu getirmesi nedeniyle,
kişinin maddi ve manevi varlığının korunması ve geliştirilmesi hakkını
sınırlandırdığı açıktır. 6. Öte yandan çoğunluk görüşünde kuralla terör
suçlarından kaynaklı tutuklu veya hükümlü bulunanların sembol veya yazı içeren
kıyafetlerle duruşma düzenini bozmalarının engellenmesinin amaçlandığı
belirtilmiştir. Söz konusu kıyafet zorunluluğunun belirtilen amacı
gerçekleştirmek bakımından elverişli olduğu ancak tutuklu veya hükümlünün
duruşma düzenini bozmaya yönelik sembol veya yazı içeren kıyafet giymesi
durumunda 5271 sayılı Kanun’un 203. ve 204. maddeleri uyarınca duruşma düzenini
sağlamaya yönelik hâkime yetkiler verildiğini belirterek, kanunda öngörülen
kıyafetin giyilmesinin zorunlu kılınması şeklindeki sınırlamanın ulaşılmak
istenilen amaç bakımından gereklilik kriterini taşımadığı sonucuna ulaşmıştır. 7. Belirtmek gerekir ki dava konusu kuralın, sadece duruşma
anında değil aynı zamanda duruşmaya sevk esnasında da terör suçlarından
kaynaklı tutuklu veya hükümlü bulunanların sembol veya yazı içeren kıyafetlerle
terör örgütü propagandası yapmasını önlemek amacıyla ihdas edildiği
anlaşılmaktadır. Zira kural duruşmaya sevk nedeniyle ceza infaz kurumu dışına
çıkılması hâlinde idarece verilen kıyafetin giyilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu
itibarla kuralın meşru amacı belirlenirken duruşma sevk aşamasının da dikkate
alınması gerekmektedir. 8. Mahkememiz çoğunluğu ise kuralın amacının sadece
duruşma düzenin sağlanması olduğundan hareketle, terör suçlarından kaynaklı
tutuklu veya hükümlü bulunanların sembol veya yazı içeren kıyafetlerle
duruşmaya gelmeleri durumunda, duruşma düzeninin sağlanması amacıyla ilginin sadece
duruşma salonundan uzaklaştırılmasını yeterli görmüş ve itiraz konusu kuralda
düzenlenen zorunlu kıyafet uygulamasının gerekli olmadığını belirtmiştir. Oysa
sembol veya yazı içeren kıyafetlerle duruşmaya gelen hükümlü veya tutukluların
salt duruşma salonundan çıkarılması, duruşmayı sevk aşamasını da kapsamına alan
kural için tek başına yeterli bir önlem değildir. Bu itibarla çoğunluk
kararının aksine kuralda öngörülen zorunlu kıyafet uygulamasının belirtilen
amacı gerçekleştirmek için gerekli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 9. Dava konusu kuralla düzenlenen zorunlu kıyafet
uygulamasının gereklilik unsurunu taşıdığı sonucuna ulaşıldığından, kuralın
orantılılık unsuru yönünden de denetiminin yapılması gerekmektedir. 10. Dava konusu kuralda zorunlu kıyafet uygulaması sadece
3713 sayılı Kanun kapsamına giren suçlar için düzenlenmiştir. Bu Kanun kapsamı
dışında başka gerekçelerle hükümlü veya tutuklu bulunanlar için böyle bir
zorunluluk bulunmamaktadır. Öte yandan 3713 sayılı Kanun kapsamına giren
suçlardan hükümlü veya tutuklu bulunanların ceza infaz kurumu dışına çıktıkları
her durumda değil sadece duruşmaya sevk nedeniyle çıkarılmaları durumunda
kıyafet zorunluluğu öngörülmüştür. Son olarak 3713 sayılı Kanun uyarında
hükümlü veya tutuklu bulunsa da zorunlu kıyafet uygulamasının çocuklar ve
hamileler için uygulanmayacağı belirtilmiştir. 11. Bu itibarla Kanun koyucu tarafından zorunlu kıyafet
uygulamasının istisnai ve dar alanda uygulaması öngörüldüğünden kural
kapsamında olan kişilere orantısız bir külfet yüklemediği anlaşılmaktadır. 12. Sonuç itibarıyla kuralın Anayasa’ya uygun olduğu
düşüncesiyle çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmıyorum. 13. Mahkememiz çoğunluğunun aksine kuralın Anayasa’ya
uygun olduğu sonucuna ulaşıldığından, çoğunluk tarafından denetimi yapılmayan
Kanun’un 43. maddesinin (2) numaralı fıkrasına eklenen (g) bendinin de
incelenmesi gerekmektedir. Anılan bentte ceza infaz kurumu idaresince verilen
kıyafetleri giymemek veya verilen kıyafetlere kasten zarar vermek ziyaretçi
kabulünden yoksun bırakma cezasını gerektiren eylem olarak nitelendirilmiştir. 14. Anayasa Mahkemesinin kararlarında belirtildiği üzere,
hükümlü ve tutukluların ziyaretçi kabulünden yoksun bırakılmasına yönelik
disiplin cezası bu kişilerin Anayasa’nın 20. maddesinde güvenceye alınan özel
ve aile hayatlarına saygı gösterilmesini isteme haklarına yapılan bir sınırlama
mahiyetindedir ( Mustafa Ceyhan, B. No: 2020/13362, 19/10/2023, § 21; Arif
Sezgin (3), B. No: 2019/16653, 11/7/2023, § 8 ). 15. Anayasa’nın 19. maddesi gereği hükümlü ve
tutukluların özel ve aile hayatına birtakım sınırlamaların getirilmiş olması,
hukuka uygun olarak ceza infaz kurumunda tutulmanın kaçınılmaz ve doğal bir
sonucudur. Bu bağlamda idarenin tutuklu ve hükümlülerin özel ve aile hayatına
müdahale konusunda takdir yetkisinin daha geniş olduğu gözetilmelidir. Burada
mühim olan ceza infaz kurumunun güvenliğinin sağlanması amacı ile hükümlünün
özel ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı arasında adil bir dengenin
sağlanmış olmasıdır ( Mehmet Koray Eryaşa, B. No: 2013/6693, 16/4/2015, §
89; Ahmet Çilgin, B. No: 2014/18849, 11/1/2017, § 32). 16. Kural, ceza infaz kurumu idaresince verilen
kıyafetlerin giyilmemesi veya verilen kıyafetlere kasten zarar verilmesi
hâllerinde hükümlünün veya tutuklunun bir aydan üç aya kadar ziyaretçi
kabulünden yasaklanmasını öngörmektedir. 17. Kuralın duruşmaya sevk amacıyla ceza infaz kurumundan
ayrılırken sembol veya yazı içeren kıyafetlerle terör örgütü propagandası
yapmasını önlemek suretiyle ceza infaz kurumlarında düzenin sağlanması amacıyla
düzenlendiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla kuralın anılan amaca ulaşma
bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez. 18. Kuralın hedeflediği duruşmaya sevk esnasında sembol
veya yazı içeren kıyafetlerle terör örgütü propagandası yapılmasının
engellenmesi suretiyle ceza infaz kurumlarında düzenin sağlanması şeklindeki
amacının taşıdığı fayda ile kuralın hüküm altına aldığı yaptırım gözetildiğinde
kuralla getirilen külfetin ulaşılmak istenen amaç bakımından orantısız
olmadığı, kuralın taşıdığı yarar ile getirdiği külfet arasında adil bir
dengenin kurulduğu söylenebilir. 19. Sonuç itibarıyla kuralın Anayasa’ya uygun olduğu
düşünülmektedir. Üye Muhterem İNCE