ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2004/59 Karar Sayısı : 2006/7 Karar Günü : 19.1.2006 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 9.11-.2006-26341 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Onuncu Daire İTİRAZIN KONUSU : 12.12.2001 günlü, 4726
sayılı 2002 Mali Yılı Bütçe Kanunu'nun 30. maddesinin (c) fıkrasının
Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY “Mülga Kooperatifçilik Tanıtma ve Eğitim Fonu” konulu tarihsiz
2002/1 sayılı Vergi Dışı Gelirler İç Genelgesi'nin iptali istemi ile açılan
davada, Genelge'nin dayanağını oluşturan itiraz konusu kuralın Anayasa'ya
aykırı olduğu kanısına varan Danıştay Onuncu Daire iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4726 sayılı “2002 Mali Yılı Bütçe Kanunu”nun 30. maddesinin (c)
fıkrası şöyledir: “Tasfiye edilen fonların her türlü gelirleri, tasfiye edilmelerine
ilişkin mevzuatta özel bir düzenleme bulunmaması halinde, bu konuda yeni bir
düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlere göre tahsil
edilmeye devam olunur ve genel bütçeye gelir kaydedilir.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU,
Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fazıl SAĞLAM, A. Necmi ÖZLER ve Serdar
ÖZGÜLDÜR'ün katılmalarıyla 15.7.2004 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, 4629 sayılı Kanun ile tasfiyesine karar verilen
fonun Bütçe Yasası ile tahsili öngörülerek ayrı yasa konusu olabilecek bir mali
yükümlülük getirildiği, bu durumun, Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 87. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev
ve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasa
tasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyla
diğer yasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında herhangi bir yasa ile
düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangi
bir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine ve
kaldırılmasına imkan bulunmamaktadır. Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerinin
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce görüşülmesi usul ve esasları ile yayımlanması
düzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddede
ayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülmesinde
ayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kurul'da üyelerin gider artırıcı veya
gelir azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesinde
de, Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri
gönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde,
bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar
Kurulu'na kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisi
verilmemiştir. Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenen
bu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren bir
işin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesi
veya kaldırılması mümkün bulunmamaktadır. Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, “Bütçe kanununa bütçe
ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz” denilmektedir. Maddenin
gerekçesinde de belirtildiği gibi, bütçe yasalarının öteki yasalardan ayrı
olmaları nedeniyle, bir yasa kuralı nasıl aynı nitelikte bir yasa kuralıyla
değiştirilebilirse bütçe yasalarının da aynı yöntemle hazırlanmış ve kabul
edilmiş bir bütçe yasası ile değiştirilmesi gerekir. Yasa konusu olabilecek bir
kuralı kapsamaması koşuluyla “bütçe ile ilgili hükümler” ifadesi de bütçeyi
açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte düzenlemeler olarak
değerlendirilmelidir. Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelir
sağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde ‘bütçeyle ilgili
hükümlerden' sayılmasına yetmez. Her yasada gidere neden olabilecek değişik
türde kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin, yargı,
savunma, eğitim, sağlık, tarım, ulaşım vb. kamu hizmeti alanlarına ilişkin
yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bu konulardaki
yasaların değiştirilip kaldırılması içinde bütçe yasalarına hükümler koymak yoluna
gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin yapılması ve uygulanması
yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, yasakoyucunun başka amaçla ve bütçe
yasalarından tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirilmesi gereken yasama
işlemleridir. 161. maddedeki ‘bütçeyle ilgili hüküm' ibaresine dayanılarak,
gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçe yasası ile
düzenlemek, Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalar bakımından
uygulanamaz duruma düşürmektedir. Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçe
yasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe
yasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içinde
bütünleştirmektir. 12.12.2001 günlü, 4726 sayılı “2002 Mali Yılı Bütçe Kanunu”nun 30.
maddesinin (c) fıkrasında; tasfiye edilen fonların her türlü gelirlerinin,
tasfiye edilmelerine ilişkin mevzuatta özel bir düzenleme bulunmaması halinde,
bu konuda yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlere
göre tahsil edilmeye devam olunarak genel bütçeye gelir kaydedileceği
öngörülmüştür. Bu düzenleme ile 21.2.2001 günlü, 4629 sayılı Bazı Fonların
Tasfiyesi Hakkında Kanunu ve 20.6.2001 günlü, 4684 sayılı Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un yürürlükten
kaldırılan fonlara ilişkin kuralları değiştirilmiştir. Bu kuralın bütçe
yasaları ile ilgisi bulunmadığından, böyle bir düzenlemenin bütçe yasası
dışındaki yasalarla yapılması zorunludur Bu itibarla, bütçeyle ilgisi bulunmaması nedeniyle, diğer
yasalarla düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasasıyla düzenlenmesi
Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve 162. maddelerine aykırılık oluşturduğundan
itiraz konusu kuralın iptali gerekir. VI-SONUÇ 12.12.2001 günlü, 4726 sayılı “2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu”nun 30.
maddesinin (c) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 19.1.2006
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Cafer
  ŞAT Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ