ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/99 Karar Sayısı : 2006/8 Karar Günü : 19.1.2006 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 20.07.2006 – 26234 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Suruç Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 3.1.2002 günlü, 4733 sayılı
Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden
Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve
Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 8. maddesinin ikinci fıkrasının “ruhsat
harcının on katı tutarında ağır para cezası ile cezalandırılır” bölümünün
Anayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Satış belgesi olmadan tekel mamulü satmak suçundan açılan kamu
davasında, itiraz konusu bölümün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,
iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4733 Sayılı Tütün, tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel
Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamullerinin
Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 sayılı Kanunda ve 233 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un itiraz konusu bölümü
de içeren 8. maddesi şöyledir: “Cezai hükümler MADDE 8.- Kuruluş ve faaliyet iznini almadan tütün ve tütün
mamulleri ile alkollü içkiler üretmek üzere fabrika, tesis veya imalathane
kuran ve işletenlere; işyerleri veya ikametgahlarında söz konusu maddeleri
üretenlere bir yıldan üç yıla kadar hapis ve ikiyüzyirmibeş milyon liradan az
olmamak üzere üretilmiş tütün ve tütün mamulleri ile alkollü içkiler piyasa
değerinin on katı tutarında ağır para cezası verilir. Bu hüküm 6 ncı maddenin
ikinci ve üçüncü fıkrasına aykırı hareket edenler hakkında da uygulanır. Satış belgesi almadan satış yapanlar, ellerindeki mamulata el
konulmakla birlikte “ruhsat harcının on katı tutarında ağır para
cezası ile cezalandırılır.” Belirtilen suçları işleyenlere yardım edenler hakkında asıl
faillere verilecek cezaların yarısı hükmolunur. Bu fiillere katılan memur ve
görevliler de asıl fai11er gibi ceza görürler.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda Anayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince,Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.
Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün katılımlarıyla 29.09.2005 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı 4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri
Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamullerinin
Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 Sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un 6. maddesi ile
Türkiye'de tütün mamullerini üretmek ve satmak isteyenler için, Tütün, Tütün
Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumundan üretim, satış
ve/veya uygunluk belgesi alma zorunluluğu getirilmektedir. Yasa'nın 8.
maddesinin ikinci fıkrasında ise tütün, tütün mamulleri ve alkollü içkilerin
satışı için alınması zorunlu satış belgesini almadan satış yapanlara, ceza
yaptırımı olarak, satışa sunulan mamulata el koyma ve ruhsat harcının on katı
tutarında ağır para cezası öngörülmektedir. 2.7.1964 günlü, 492 sayılı Harçlar Kanununa ekli (8) sayılı
tarifenin “Satış Ruhsatnameleri” başlıklı bölümünde yer alan (1) ve (2)
numaralı fıkraları 25.12.2003 gün ve 5035 sayılı Kanun'un 49. maddesinin 5.
bendi ile yürürlükten kaldırıldığından, Ruhsat harcına bağlı olarak uygulanan
nispî nitelikteki ağır para cezası 31.12.2002 gün ve 24980 sayılı Resmî
Gazete'de yayımlanan Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Toptan ve
Perakende Satışı ile Satış Belgelerine İlişkin Yönetmelik'in 10. maddesindeki
değerlere göre belirlenecektir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirlerinin
ancak kanunla düzenlenebileceği, 4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve
Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve
Tütün Mamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda
ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un
8. maddesinin ikinci fıkrasına göre, satış belgesi olmaksızın tütün mamulü
satanlar hakkında Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Toptan ve
Perakende Satışı ile Satış Belgelerine İlişkin Yönetmeliğin 10. maddesinde
belirtilen değerlerin esas alınmasıyla, nispî nitelikte ağır para cezası
belirlenmesinin, Anayasa'nın 38. maddesindeki cezaların kanuniliği ilkesine,
Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesi ile Anayasa'nın 10.
maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında “kimse işlendiği zaman
yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz;
kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır
bir ceza verilemez”, üçüncü fıkrasında da “ceza ve ceza yerine geçen güvenlik
tedbirleri ancak kanunla konulur” denilmiş, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 2.
maddesinde de “Kanunsuz suç ve ceza olmaz” ilkesine yer verilmiştir. Buna göre,
yasada suçun, bu bağlamda hangi eylemlerin yasaklandığının ve bunlara verilecek
cezanın açıkça belirtilmesi gerekir. Kişinin yasak eylemleri ve bunların
cezalarını önceden bilmesi, temel hak ve özgürlüklerinin güvencesidir. Kanunsuz suç olmaz ilkesi ile birlikte gelişen kanunsuz ceza olmaz
ilkesi, modern ceza hukukunun temellerinden biridir. Kişilerin yaşamları,
özgürlükleri ya da malları üzerindeki en etkili kısıtlamaya yol açacak olan
cezaların, kanunlarla belirlenmesi gereğini ifade eden cezada kanunilik ilkesi,
bireysel özgürlüklerin teminatı olduğu kadar toplumsal düzenin ve barışın
sağlanmasında ve devamında da etkilidir. Bu ilke, suçlara uygulanacak yaptırım
tür ve ölçülerinin, hangi sınırlar içinde uygulanacağının da yasayla
belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. 4733 sayılı Yasa'nın 8. maddesinin ikinci fıkrasında, satış
belgesi almadan satış yapanlar için öngörülen “ ruhsat harcının on katı
tutarında ağır para cezası ile cezalandırılır” hükmü uyarınca,
ceza miktarının saptanmasında ölçü olarak alınan ruhsat harcının, Tütün, Tütün
Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Toptan ve Perakende Satışı ile Satış Belgelerine
İlişkin Yönetmelik'e göre belirlenmesi, Anayasa'nın 38. maddesindeki cezanın yasallığı
ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, tüm işlem ve
eylemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmayı
amaçlayan ve bunu geliştirerek sürdüren, hukuku tüm devlet organlarına egemen
kılan, Anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, insan haklarına dayanan
bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, yargı denetimine açık, yasaların
üstünde Anayasa'nın ve yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri
bulunduğu bilincinde olan devlettir. Hukuk devletinde kanunlar Anayasa'ya aykırı olamayacağından,
Anayasa'nın 38. maddesine aykırı olarak cezanın belirlenmesinde yönetmelik
hükümlerinin esas alınması sonucunu doğuran itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2.
maddesine de aykırıdır, iptali gerekir. Kural, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırı görülerek iptal
edilmiş olduğundan, ayrıca 10. maddesi yönünden incelenmesine gerek
görülmemiştir. VI- İPTAL SONUCUNDA YASA'NIN DİĞER KURALLARININ UYGULAMA OLANAĞINI
YİTİRİP YİTİRMEDİKLERİ SORUNU 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, yasanın belirli madde veya
hükümlerinin iptali, diğer bazı hükümlerinin veya tümünün uygulanmaması
sonucunu doğuruyorsa, Anayasa Mahkemesi'nin keyfiyeti gerekçesinde belirtmek
şartıyla Yasa'nın öteki hükümlerinin veya tümünün, bu kuralların da iptaline
karar verebileceği belirtilmektedir. 4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri
Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamullerinin
Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 Sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un 8. maddesinin ikinci
fıkrasının “ruhsat harcının on katı tutarında ağır para cezası ile
cezalandırılır” bölümünün iptali nedeniyle uygulanma olanağını yitiren “satış
belgesi olmadan satış yapanlar, ellerindeki mamulata el konulmakla birlikte”
şeklindeki kalan bölümünün de iptali gerekir. VII- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ve 2949 sayılı Yasa'nın
53. maddesine göre, “Kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet
Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazete'de
yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi
iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih,
kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez”
denilmekte, 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü fıkrasında da bu kural
tekrarlanarak beşinci fıkrasında da, Anayasa Mahkemesi'nin, iptal halinde
meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu yararını ihlal
edici mahiyette görmesi halinde yukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağı
belirtilmektedir. Yasa'nın 8. maddesinin ikinci fıkrasındaki kuralın iptaliyle,
satış belgesi olmadan satış yapanların eylemleri yaptırımsız kalacak olup,
oluşacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden,
yasa, gerekli düzenlemelerin yapılması için, iptal kararının Resmî Gazete'de
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi uygun bulunmuştur. VIII- SONUÇ A- 3.1.2002 günlü, 4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve
Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve
Tütün Mamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda
ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un
8. maddesinin ikinci fıkrasının; 1- “ ... ruhsat harcının on katı tutarında ağır para cezası ile
cezalandırılır.” bölümünün, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2- İptal edilen bölümü nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan kalan
bölümünün de 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince İPTALİNE, B- İptal edilen fıkranın doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararını
ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları
gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK
ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 19.1.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Cafer
  ŞAT Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ