ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1993/44 Karar Sayısı : 1993/45 Karar Günü : 25.11.1993 R.G. Tarih-Sayı :21.12.1993-21795 İPTAL DAVASINI AÇAN : Anamuhalefet (Anavatan) Partisi Türkiye
Büyük Millet Meclisi Grubu adına Grup Başkanı A. Mesut YILMAZ. İPTAL DAVASININ KONUSU : 13.9.1993 günlü, Resmî Gazete'de
yayımlanan 513 sayılı "1211 Sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
Kanunu, 3182 Sayılı Bankalar Kanunu, 2983 Sayılı Tasarrufların Teşviki ve Kamu
Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun, 2985 Sayılı Toplu Konut Kanunu,
7.11.1985 Tarihli ve 3238 Sayılı Kanun, 2499 Sayılı Sermaye Piyasası Kanununda
Değişiklik Yapılması ve 1177 Sayılı Tütün Tekeli Kanununun Bazı Maddelerinin
Yürürlükten Kaldırılması ve Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Özelleştirilmesi
Hakkında Kanuna Ek Maddeler Eklenmesine İlişkin Kanun Hükmünde
Kararname"nin Anayasa'nın 2., 7., 87., 91 ve 153. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. II- YASA METİNLERİ: A. İptali İstenilen Kurallar : İptali istenilen 513 sayılı "1211 Sayılı Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankası Kanunu, 3182 Sayılı Bankalar Kanunu, 2983 Sayılı Tasarrufların
Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun, 2985 Sayılı
Toplu Konut Kanunu, 7/11/1985 Tarihli ve 3238 Sayılı Kanun, 2499 Sayılı Sermaye
Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılması ve 1177 Sayılı Tütün Tekeli Kanununun
Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılması ve Kamu İktisadi Teşebbüslerinin
Özelleştirilmesi Hakkında KanunaEk Maddeler Eklenmesine İlişkin Kanun Hükmünde
Kararname" şöyledir : " 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu, 3182
sayılı Bankalar Kanunu, 2983 sayılı Tasarrufların Teşviki ve Kamu
Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun, 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu,
7/11/1985 tarihli ve 3238 sayılı Kanun, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununda
Değişiklik Yapılması ve 1177 sayılı Tütün Tekeli Kanununun Bazı Maddelerinin
Yürürlükten Kaldırılması ve Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Özelleştirilmesi
Hakkında Kanuna Ek Maddeler Eklenmesi: 24/6/1993 tarihli ve 3911 sayılı Kanunun
verdiği yetkiye dayanılarak Bakanlar Kurulunca 13/8/1993 tarihinde
kararlaştırılmıştır. Madde 1- 28/5/1986 tarihli ve 3291 sayılı "1211 sayılı
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu, 3182 sayılı Bankalar Kanunu, 2983
sayılı Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında
Kanun, 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu, 7/11/1985 tarihli ve 3238 sayılı Kanun,
2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılması ve1177 sayılı Tütün
Tekeli Kanununun Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılması ve Kamu İktisadi
Teşebbüslerinin Özelleştirilmesi Hakkında Kanun"a aşağıdaki ek maddeler
eklenmiştir. Ek Madde l- Türkiye Elektrik Kurumu'nun mevcut veya yeniden
yapılanma sonucu oluşacak teşebbüslerinin özelleştirilmesine Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığı'nın önerisi ile Bakanlar Kurulunca; Kurum'un mevcut veya
yeniden yapılanma sonucu oluşacak müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletme ve
işletme birimlerinin özelleştirilmesine ise yine Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığı'nın önerisi ile Yüksek Planlama Kurulunca karar verilir. Bu şekilde özelleştirilmesine karar verilen teşekkül, kuruluş,
müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletme ve işletme birimleri tamamen
özelleştirilinceye kadar 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre Enerji ve
Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile ilgileri devam eder. Bunların hisse ve varlıklarının satılmasına ilişkin işlemler 3291
sayılı Kanun hükümlerine göre Kamu Ortaklığı İdaresince yapılır. Ek Madde 2-Özelleştirilmesine karar verilen teşekkül, müessese,
kuruluş, iştirak, bağlı ortaklık, işletme ve işletme birimleri, Türk Ticaret
Kanunu, Sermaye Piyasası Kanunu ve ilgili diğer kanunlardaki şartlar
aranmaksızın anonim ortaklığa dönüşmüş sayılır. Sermayelerindeki kamu payı % 50'nin altına düşünceye kadar
kuruluşları, faaliyetleri, organları, yönetimi, denetimi, sermaye miktarını
tespite, bu işlemleri kolaylaştırıcı tedbirleri almaya, Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığı yetkilidir. Türkiye Elektrik Kurumu'nun mevcut veya yeniden yapılanma sonucu
oluşacak teşekkül, kuruluş, müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletme ve
işletme birimlerinin özelleştirilmesi ile ilgili masraflar düşüldükten sonra
elde edilecek gelir, oranları Yüksek Planlama Kurulu tarafından tespit edilmek
suretiyle Elektrik Enerjisi Fonu ile elektrik üretim, iletim ve dağıtım
yatırımlarında kullanılmak üzere bu alanda faaliyet gösteren teşebbüslere
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından tahsis edilir. Elektrik enerjisi dağıtımı alanında faaliyet gösteren kamu ve özel
sektör kuruluşlarının Elektrik Enerjisi Fonu'nda toplanmak üzere sektör altyapı
giderlerine katkı paylarını, bunların enerji satış tarifelerinin % 10'unu
geçmeyecek şekilde tesbite, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yetkilidir. Ek Madde 3- Özelleştirilmesine karar verilen teşebbüs, müessese, bağlı
ortaklık, işletme ve işletme birimlerince ihraç edilen tahviller ile Devlet
kefaletini haiz iç ve dış borçlar üzerindeki Devlet garantisi devam edebilir.
Bunun şartlarını ve diğer hususları düzenlemeye, Yüksek Planlama Kurulu
yetkilidir. Ek Madde 4- Türkiye Elektrik Kurumu'nun mevcut veya yeniden
yapılanma sonucu oluşacak teşebbüs, müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletme
ve işletme birimlerinin özelleştirilmesinde, 3291 sayılı Kanun'un bu Kanun
Hükmünde Kararname'ye aykırı olmayan hükümleri uygulanır. Madde 2- Bu Kanun Hükmünde Kararname yayımı tarihinde yürürlüğe
girer. Madde 3- Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerini Bakanlar Kurulu
yürütür." B. Dayanılan Anayasa Kuralları : İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik,
lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 7.- Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük
Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez." 3- "MADDE 87.- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve
yetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu ve
bakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmünde
kararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarını
görüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek;
milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anayasanın 14 üncü maddesindeki
fiiller den dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere, genel ve özel af ilânına,
mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesine karar
vermek ve Anayasanındiğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve
görevleri yerine getirmektir." 4. "MADDE 91.- Türkiye Büyük Millet Meclisi, Bakanlar
Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak sıkıyönetim
ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci ve
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile
dördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemez. Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin, amacını,
kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazla
kararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir. Bakanlar Kurulunun istifası,
düşürülmesi veya yasama döneminin bitmesi, belli süre için verilmiş olan
yetkinin sona ermesine sebep olmaz. Kanun hükmünde kararnamenin, Türkiye Büyük Millet Meclisi
tarafından süre bitiminden önce onaylanması sırasında, yetkinin son bulduğu
veya süre bitimine kadar devam ettiği de belirtilir. Sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde, Cumhurbaşkanının Başkanlığında
toplanan Bakanlar Kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarmasına ilişkin
hükümler saklıdır. Kanun hükmünde kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün
yürürlüğe girerler. Ancak, kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki bir
tarihde gösterilebilir. Kararnameler, Resmi Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye Büyük
Millet Meclisine sunulur. Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,
Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle ve
ivedilikle görüşülür. Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayan
kararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilen
kararnameler bu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlükten
kalkar. Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, bu
değişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer." 5. "MADDE 153.- Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir.
İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz. Anayasa Mahkemesi bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin
tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir
uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez. Kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi
İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede
yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi
iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih,
kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda,
Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukukî boşluğu
dolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar. İptal kararları geriye yürümez. Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazetede hemen yayımlanır ve
yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve
tüzelkişileri bağlar." C. İlgili Yasa Kuralları : Dava konusu Kanun Hükmünde Kararname'nin dayanağını oluşturan
24.6.1993 günlü, 3911 sayılı "Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri
Hakkındaki Bazı Kanunlar ile Teşkilat Kanunlarında Değişiklik Yapılmasına Dair
Yetki Kanunu" şöyledir : "Amaç MADDE 1.- Bu Kanunun amacı, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin
çalışmalarında etkinliği artırmak, kamu hizmetlerinin düzenli, süratli ve
verimli bir şekilde yürütülmesini sağlamak üzere bunların malî, sosyal ve diğer
haklarında iyileştirmeler yapmak; yürütme organı bünyesindeki kamu kurum ve
kuruluşlarının (Genelkurmay Başkanlığı hariç) kuruluş, görev ve yetkilerineilişkin
konularda düzenlemelerde bulunmak ve Genel, Katma, Özel ve Özerk bütçeli bütün
kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmaz mallar üzerindeki yönetim ve tasarruf
esaslarının tespiti; BAĞ-KUR, SSK ve TC. Emekli Sandığı Kanunlarında
düzenlemelerde bulunmak; özelleştirme kapsamına giren kuruluşlarla diğer kurum
ve kuruluşlar arasındaki ihtilafların çözülmesi esaslarının tespiti; TC. Merkez
Bankası ve Bankalar Kanunu ile Sigorta Murakabe Kanununda düzenlemeler
yapılması için ivedi ve zorunlu hallere münhasır olmak üzere Bakanlar Kuruluna
Kanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi vermektir. Kapsam MADDE 2.- Bu Kanuna göre çıkarılacak Kanun Hükmünde Kararnameler; a) Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan memurlarla diğer kamu
görevlilerinin malî, sosyal ve diğer haklarıyla ilgili olan kanun ve kanun
hükmünde kararnamelerde, b) Kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmalarına ilişkin
olarak, kamu hizmetlerinin bakanlıklar arasında bölünüşüne, bağlı ve ilgili
kuruluşlar kurulmasına, mevcut kurum ve kuruluşların birleştirilmesine veya
kaldırılmasına, bunların kuruluş biçimlerine, görev, yetki ve yükümlülüklerine
ait esaslarla bu esaslar çerçevesinde teşkilat ve kadrolarının düzenlenmesine
ilişkin hükümlerinde, c) 28.5.1986 tarihli ve 3291 sayılı Kanunun Beşinci Bölümünde, d) Genel, Katma, Özel ve Özerk bütçeli bütün kamu kurum ve
kuruluşlarına ait taşınmaz mallar üzerindeki yönetim ve tasarruf esaslarının
tespiti; BAĞ-KUR, SSK ve TC. Emekli Sandığı Kanunlarında düzenlemelerde
bulunmak; özelleştirme kapsamına giren kuruluşlarla diğer kamu kurum ve
kuruluşları arasındaki ihtilafların çözülmesi esaslarının tespiti; TC. Merkez
Bankası ve Bankalar Kanunu ile Sigorta Murakabe Kanununda, Yapılacak değişiklik ve yeni düzenlemeleri kapsar. İlkeler MADDE 3.- Bakanlar Kurulu, ivedi ve zorunlu durumlara münhasır
olmak kaydıyla, 1 inci madde ile verilen yetkiyi kullanırken; a) Kamu hizmetlerinin verimli ve etkin bir şekilde yürütülmesini;
ülkenin ekonomik ve sosyal durumunu dikkate alarak yeterli ve adil bir ücret
seviyesini sağlamayı; memurlar ve diğer kamu görevlilerinin malî, sosyal ve
diğer haklarında, hizmetin özellik ve gereklerine uygun iyileştirmeler yapmayı, b) Başbakanlık, bakanlıklar ve bunlara bağlı kuruluşlar eliyle,
genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken kamu hizmetlerinde iş bölümü ve
koordinasyonun sağlanmasını; bağlı ve ilgili kuruluşlar kurulurken benzer
hizmetlerin tek kuruluş veya birim tarafından yürütülmesini ve kaynak
kullanımında israfın önlenmesini, c) 28.5.1986 tarihli ve 3291 sayılı Kanunun Beşinci Bölümün de
değişiklik yapılırken ülke ekonomisine yararlılık, verimlilik ve kârlılık
esaslarını, Gözönünde bulundurur. Yetki Süresi MADDE 4.- Bu Kanunla Bakanlar Kuruluna verilen yetki, bir yıl süre
ile geçerlidir. Bu süre içinde Bakanlar Kurulu birden fazla kanun hükmünde
kararname çıkartabilir. MADDE 5.- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer. MADDE 6.- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür." III- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca yapılan ilk
inceleme toplantısında, ilk inceleme raporu, dava dosyası ve ekleri, iptali
istenilen Kanun Hükmünde Kararname ve dayanılan Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü : Anayasa'nın 151. maddesinde "Anayasa Mahkemesinde doğrudan
doğruya iptal davası açma hakkı, iptali istenen kanun, kanun hükmünde kararname
veya içtüzüğün Resmî Gazetede yayımlanmasından başlayarak altmış gün sonra
düşer." denilmektedir. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 22. maddesinde ise Anayasa'nın bu hükmüne koşut olarak kanun
hükmünde kararnamelerin veya bunların belli madde ve hükümlerinin şekil ve esas
yönlerinden Anayasa'ya aykırılıkları savıyla doğrudan doğruya iptal davası
açmak hakkının, bunların Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altmış gün
sonra düşeceği öngörülmüştür. Aynı Yasa'nın 27. maddesi birinci fıkrası hükmü gereğince de iptal
davası, dava dilekçesinin Anayasa Mahkemesi Genel Sekreterliği'nce kaleme
havale edildiği tarihte açılmış sayılır. Dava konusu 513 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, 13.9.1993 günlü
Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Doğrudan doğruya iptal davası açmak için
Anayasa ve 2949 sayılı Yasa'da öngörülen altmış günlük süre 11.11.1993 günü
sona ermiştir. Dava ise, dava açmak hakkı düştükten sonra 12.11.1993 gününde açılmıştır. Şu durumda, süresinde yapılmayan başvurunun reddi gerekir. IV- SONUÇ : 13.8.1993 günlü, 513 sayılı "1211 Sayılı Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankası Kanunu, 3182 Sayılı Bankalar Kanunu, 2983 Sayılı Tasarrufların
Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun, 2985 Sayılı
Toplu Konut Kanunu, 7/11/1985 Tarihli ve 3238 Sayılı Kanun, 2499 Sayılı Sermaye
Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılması ve 1177 Sayılı Tütün Tekeli KanunununBazı
Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılması ve Kamu İktisadi Teşebbüslerinin
Özelleştirilmesi Hakkında Kanuna Ek Maddeler Eklenmesine İlişkin Kanun Hükmünde
Kararname"nin iptaline ilişkin istem, Anayasa'nın 151., Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 22. maddesinde
öngörülen süreden sonra yapıldığından başvurunun REDDİNE, 25.11.1993 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Üye Mustafa GÖNÜL Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL