ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2005/2 Karar Sayısı: 2008/181 Karar Günü : 18.12.2008 R.G. Tarih-Sayı
:07.10.2009-27369 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kartal 1. İş Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 22.5.2003 günlü, 4857
sayılı İş Kanunu'nun 21. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan ''en çok dört
aya kadar'' ibaresinin, Anayasa'nın 2., 5., 11., 49. ve 60. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacının iş sözleşmesinin feshinin geçersizliğine ve işe
iadesine, üç yıllık ücreti tutarında sendikal tazminatın, işe iade kararı
kesinleşinceye kadar geçecek süre için dört aylık ücret ve diğer haklarının,
mahkemece verilecek işe iade kararına işverence uyulmaması halinde de sekiz
aylık ücret ve diğer hakları tutarında tazminatın ödenmesine karar verilmesi
istemiyle açılan davada, itiraz konusu ibarenin Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 22.5.2003 günlü, 4857 sayılı İş Kanunu'nun itiraz konusu ibareyi
de içeren 21. maddesi şöyledir: ' İşverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin
geçerli olmadığı mahkemece veya özel hakem tarafından tespit edilerek feshin
geçersizliğine karar verildiğinde, işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak
zorundadır. İşçiyi başvurusu üzerine işveren bir ay içinde işe başlatmaz ise,
işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat
ödemekle yükümlü olur. Mahkeme veya özel hakem feshin geçersizliğine karar verdiğinde,
işçinin işe başlatılmaması halinde ödenecek tazminat miktarını da belirler. Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en
çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir. İşçi işe başlatılırsa, peşin olarak ödenen bildirim süresine ait
ücret ile kıdem tazminatı, yukarıdaki fıkra hükümlerine göre yapılacak ödemeden
mahsup edilir. İşe başlatılmayan işçiye bildirim süresi verilmemiş veya
bildirim süresine ait ücret peşin ödenmemişse, bu sürelere ait ücret tutarı
ayrıca ödenir. İşçi kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden
itibaren on işgünü içinde işe başlamak için işverene başvuruda bulunmak
zorundadır. İşçi bu süre içinde başvuruda bulunmaz ise, işverence yapılmış olan
fesih geçerli bir fesih sayılır ve işveren sadece bunun hukuki sonuçları ile
sorumlu olur. Bu maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri sözleşmeler
ile hiçbir suretle değiştirilemez; aksi yönde sözleşme hükümleri geçersizdir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 5., 11., 49. ve 60. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, Fazıl SAĞLAM, A.Necmi ÖZLER ve Serdar
ÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla 18.1.2005 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Anlam ve Kapsam 4857 sayılı İş Kanunu'nun 20. maddesinde, iş sözleşmesi feshedilen
işçinin, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin
geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden
itibaren bir ay içinde iş mahkemesinde dava açabileceği, taraflar anlaşırlarsa
uyuşmazlığın aynı sürede özel hakeme götürüleceği ve aynı maddenin üçüncü
fıkrasında da, davanın seri muhakeme usulüne göre iki ay içinde
sonuçlandırılacağı, mahkemece verilen kararın temyizi halinde, Yargıtay'ın bir
ay içinde kesin olarak karar vereceği belirtilmiştir. Yasa'nın 'Geçersiz sebeple yapılan feshin sonuçları' başlıklı 21.
maddesinin birinci fıkrasında, işverence geçerli sebep gösterilmediği veya
gösterilen sebebin geçerli olmadığı mahkemece veya özel hakem tarafından tespit
edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işverenin, işçiyi bir ay
içinde işe başlatmak zorunda olduğu, işçiyi başvurusu üzerine işveren bir ay
içinde işe başlatmaz ise, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti
tutarında tazminat ödemekle yükümlü olacağı, ikinci fıkrasında, mahkeme veya
özel hakemin feshin geçersizliğine karar vermesi durumunda, işçinin işe
başlatılmaması halinde ödenecek tazminat miktarını da belirleyeceği
öngörülmüştür. Maddenin, itiraz konusu ibareyi de içeren üçüncü fıkrasında ise, ' Kararın
kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar
doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir. ' denilmiş ve maddenin altıncı
fıkrasında da, bu maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkra hükümlerinin
sözleşmeler ile hiçbir suretle değiştirilemeyeceği, aksi yönde sözleşme
hükümlerinin geçersiz olduğu kurala bağlanmıştır. Anılan 21. maddenin gerekçesinde de belirtildiği gibi, iş
sözleşmesinin feshinin geçersizliğine karar verilmesi istemiyle açılan davanın
sonuçlanması uygulamada dört ayı aşsa da, işveren işçiyi işe başlatsın ya da
başlatmasın, işçi, feshin geçersizliğine ilişkin kararın kesinleşmesine kadar
çalıştırılmadığı sürenin en çok dört aya kadar olan kısmı için ücretini ve
diğer haklarını alabilecektir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın, 4857 sayılı İş Kanunu'nun
20. maddesinde yer alan yargılama süresiyle paralel olduğu,  ancak iş
mahkemelerinin işyükü dikkate alındığında bu düzenlemenin işçi aleyhine sonuç
doğurduğu, bu davalardaki yargılamanın Yasa'da belirtilen süre içinde
tamamlanamadığı, bu durumda davanın dört aydan fazla sürmesi halinde davacı
işçinin haklı çıksa da ancak dört aylık doğmuş bulunan ücret ve diğer haklarına
sahip olabileceği, fazlaya ilişkin haklarından mahrum kalacağı, davanın
uzamasında kusuru olmayan işçinin, feshin geçersizliği yolunda verilen kararın
kesinleşmesine kadar geçen süreye ait ücret ve diğer haklarının dört ay ile
sınırlandırıldığı ve ayrıca dört aydan fazlaya ilişkin sosyal güvenlik
haklarının da yok sayıldığı, bu düzenlemenin adil olmadığı, belirtilen
nedenlerle 4857 sayılı İş Kanunu'nun 21. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan
''en çok dört aya kadar'' ibaresinin,  Anayasa'nın 2., 5., 11., 49. ve 60.
maddelerine aykırı olduğu ve iptali gerektiği ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde nitelikleri belirtilen sosyal hukuk
devleti, insan haklarına saygılı, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı
arasında adil bir denge kurabilen, çalışma hayatının kararlılık içinde
gelişmesi için sosyal ve ekonomik önlemler alarak çalışanlarını koruyan,
onların insan onuruna uygun hayat sürdürmelerini sağlayan, sosyal güvenlik
hakkını yaşama geçirebilen, güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak sosyal
adaleti ve toplumsal dengeleri gözeten devlettir. Anayasa'nın 49. maddesinde, Devletin, çalışanların hayat
seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve
işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik
bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alacağı,
60. maddesinde de, herkesin, sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu ve Devletin
bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alacağı belirtilmiştir. 4857 sayılı Yasa'nın 20. ve 21. maddelerinde yer alan düzenlemeler
arasında bütünlükbulunduğu görülmektedir. Yasakoyucu tarafından 20.
maddede yargılama süresi olarak öngörülen toplam dört aylık süre, 21. maddenin
üçüncü fıkrasında, feshin geçersizliğine karar verilmesi durumunda, kararın
kesinleşmesine kadar işçinin çalıştırılmadığı süre için elde edebileceği azami
ücret ve diğer hakları belirlemekte ölçü olarak kullanılmıştır. İş hayatında işçi ve işveren arasındaki dengeyi kurarak çalışma
barışını sağlamak ve korumak Devletin görevleri arasında yer almaktadır. Buna
göre, iş hayatı koşulları ve ülke verileri göz önüne alınarak, işçi ve işveren
ilişkilerinde her iki tarafın hak ve yükümlülüklerinin gözetilmesi zorunlu
bulunmaktadır. Bu durumda, iş sözleşmesinin feshinin geçersizliğine ilişkin
kararın kesinleşmesine kadar işçiye çalıştırılmadığı süre için doğmuş bulunan
ücret ve diğer haklarının en çok dört aylık kısmının ödenmesine ilişkin
düzenleme, yargılama aşamasında öngörülen seri muhakeme usulü gözetildiğinde
işçi ve işveren arasında olması gereken hak ve yükümlülük dengesinde bir
ölçüsüzlüğe yol açmamaktadır. Bu nedenle itiraz konusu ibare Anayasa'nın 2., 11., 49. ve 60.
maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 5. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT ve Fulya KANTARCIOĞLU bu
görüşe katılmamışlardır. VI-
SONUÇ 22.5.2003 günlü, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 21. maddesinin üçüncü
fıkrasında yer alan '... en çok dört aya kadar ...' ibaresinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT ile
Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 18.12.2008 gününde karar
verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY YAZISI 4857 sayılı İş Kanunu'nun 21. maddesinin üçüncü fıkrasında yer
alan ''en çok dört aya kadar '' ibaresinin reddine ilişkin Fulya
KANTARCIOĞLU'nun  karşıoyuna katılıyorum. Başkan Haşim KILIÇ KARŞIOY YAZISI 4857 sayılı İş Kanunu'nun 21. maddesinin üçüncü fıkrasında yer
alan ''en çok dört aya kadar'' ibaresinin, Anayasa'nın 2., 5.,
11., 49. ve 60. maddelerine aykırılığı savıyla iptali isteminin reddine,
Kanun'un çeşitli maddelerinin iptali istemiyle açılan E.2003/66 sayılı davaya
ilişkin olan ve o davada iptali istenen kurallar yönünden dengelerin tümüyle
çalışan aleyhine  bozulduğu, bunun da Anayasa'ya aykırılıklar oluşturduğu
görüşüyle katılmadığım K.2005/72 sayılı kararındaki karşıoy yazımda
belirtilenlere paralel gerekçelerle katılmıyorum. İtiraz konusu kuralın gerekçesinde 'dava, seri muhakeme
usulüne göre görülecek olmakla birlikte, sonuçlanması uygulamada
öngörülen dört aylık süreyi aşabilecektir. ' denilmiş
olması, öte yandan Yasa'nın 21. maddesinin altıncı fıkrası ile dört aylık
tazminat süresinin sözleşme ile artırılmasının da yasaklanması, kuralının
çalışan aleyhine sonuçlar doğuracağı bilinerek yasalaştırıldığını
göstermektedir. Kuralın, Anayasa'nın 2. ve 49. maddelerine aykırı olması
nedeniyle iptali gerekir. Başkanvekili Osman Alifeyyaz PAKSÜT KARŞIOY GEREKÇESİ 22.5.2003 günlü 4857 sayılı İş Kanunu'nun 'Geçersiz sebeple
yapılan feshin sonuçları'nı düzenleyen 21. maddesinin ikinci fıkrasında,
mahkeme veya özel hakemin feshin geçersizliğine karar verdiğinde, işçinin işe
başlatılmaması halinde ödenecek tazminat miktarını da belirleyeceği, itiraz
konusu bölümün yer aldığı üçüncü fıkrasında ise kararın kesinleşmesine kadar
çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve
diğer haklarının ödeneceği hükme bağlanmaktadır. Başvuru kararında, bu fıkranın
'en çok dört aya kadar' bölümünün Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Feshin geçersizliğine karar verilmesi durumunda işçiye ödenecek ücret ve diğer
haklarının en çok dört ayla sınırlanmasının, Yasa'nın 20. maddesinde feshin
geçersizliği istemiyle dava açma süresinin bir ay; mahkemenin karar vermesi
gereken sürenin iki ay ve Yargıtay'ın karar vereceği sürenin de bir ay
olmasından kaynaklandığı buna göre, itiraz konusu düzenlemenin söz konusu
davaların en çok dört ayda bitirileceği varsayımına dayandırıldığı
anlaşılmaktadır. Davaların, Yasa'da öngörülen sürede sonuçlandırılamaması
durumunda ise işçinin kalan süre için herhangi bir hak talep etmesine olanak
bulunmamaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen sosyal hukuk devleti, insan
haklarına saygılı, kişilerin huzur, refah ve mutluluk içinde yaşamalarını
güvence altına alan, kişi hakları ile toplum yararı arasında denge kuran,
çalışma hayatının kararlılık içinde gelişmesi için sosyal, iktisadi ve mali
tedbirler alarak çalışanları koruyan ve insanca yaşamalarını sağlayan,
işsizliği önleyen, milli gelirin adalete uygun biçimde dağıtılması için gereken
önlemleri alan, güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak sosyal adaleti
gerçekleştiren devlettir. Sosyal ve ekonomik hakların tam anlamıyla korunup
yaşama geçirilebilmesi de kuşkusuz, sosyal hukuk devletinin tüm kurum ve
kurallarıyla Anayasa'nın özüne ve ruhuna uygun biçimde kurulması ve işlemesiyle
olanaklıdır. Öte yandan, Anayasa'nın 5. maddesinde, 'kişinin temel hak ve
hürriyetlerini sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette
sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya' çalışmak devletin
temel amaç ve görevleri arasında sayılmış 49. maddesinde de çalışmanın herkesin
hakkı ve ödevi olduğu, devletin 'çalışanların hayat seviyesini yükseltmek,
çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı
desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve
çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri' alacağı belirtilmiştir. Bu
düzenlemelerle sosyal hukuk devletinin gereği olarak çalışanlar korunurken 48.
maddenin ikinci fıkrasında 'devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin
gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde
çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır' denilerek özel teşebbüsler bağlamında
işverenlerin de Anayasal güvence kapsamında oldukları vurgulanmıştır. Buna göre
devlet, özel teşebbüslerin çıkarları ile çalışanların hakları arasında adil bir
denge kurmakla yükümlü tutulmuştur. İtiraz konusu kuralla feshin geçersizliğine ilişkin kararın
kesinleşme sürecinin, dört ayı geçmesi olasılığı gözetilmeksizin işçiye
ödenecek ücret ve diğer hakların bu süreyle sınırlandırılması çalışanlara
tanınan Anayasal güvencelerle bağdaşmamaktadır. Başka bir anlatımla devletin
yargılamanın yasada öngörülen sürede bitirilmesini sağlayamaması durumunda,
bunun olumsuz sonuçlarına sadece çalışanların katlanmak zorunda bırakılması,
işverenin ise kararın kesinleşmesi çok uzun bir süreyi alsa da dört aylık
ödemeyle sorumluluktan kurtulması işçi, işveren ilişkisinde adil dengenin
gözetilmediğinin açık bir göstergesidir. Yargılamanın belirlenen sürede
tamamlanamamasından, kusuru bulunmayan üstelik işverene göre daha güçsüz
durumda olan çalışanın zarar görmesi sonucunu doğuran kural, sosyal hukuk
devleti ilkesiyle açık bir çelişki oluşturduğu gibi bu konuda devlete anayasa
ile verilen ödevlerin de yerine getirilmediğini göstermektedir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu bölümün iptali gerektiği
düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Fulya KANTARCIOĞLU