ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     :  2016/196 Karar Sayısı  :  2018/34 Karar Tarihi :  28/3/2018 R.G. Tarih-Sayısı   : 
25/5/2018-30431 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR: A. Ankara 2. İdare Mahkemesi       (E.2016/196) B. Adana 3. İdare Mahkemesi         (E.2017/41) İTİRAZLARIN KONUSU: 4/11/1983
tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na 20/8/2016 tarihli ve 6745 sayılı
Kanun’un 34. maddesiyle eklenen geçici 11. maddenin Anayasa’nın 2., 5., 9., 35.
ve 36. maddelerine aykırılığı  ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
talepleridir. OLAY: Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ayrılmakla
birlikte henüz kamulaştırılmamış olan taşınmazların malikleri tarafından açılan
tam yargı davalarında itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına
varan mahkemeler, iptali için başvurmuşlardır. I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ A.   İptali İstenen Kanun Hükmü Kanun’un itiraz konusu geçici 11. maddesi şöyledir: “ Geçici Madde 11- Bu Kanunun ek 1 inci maddesinin birinci
fıkrası kapsamında kalan ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce
tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında aynı fıkrada belirtilen süre,
bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren başlar. Bu Kanunun ek 1 inci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü, bu madde
kapsamında kalan taşınmazlara ilişkin dava ve takipler hakkında da uygulanır. ” B.   İlgili Görülen Kanun Hükümleri Kanun’un ilgili görülen ek 1. maddesi ile geçici 6. maddesinin
ilgili kısımları şöyledir: “Ek Madde 1- Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî
kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde
tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında, uygulama imar planlarının
yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imar programları veya
imar uygulamaları yapılır ve bütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlar ilgili
idarelerce kamulaştırılır veya her hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engel
teşkil edecek kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği
yapılır/yaptırılır. Bu süre içerisinde belirtilen işlemlerin yapılmaması
hâlinde taşınmazların malikleri tarafından, bu Kanunun geçici 6 ncı
maddesindeki uzlaşma sürecini ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari
başvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonra taşınmazın kamulaştırmasından sorumlu
idare aleyhine idari yargıda dava açılabilir. ... Bu madde kapsamında kalan taşınmazlar hakkında açılacak dava ve
takiplerde, bu Kanunun geçici 6 ncı maddesinin üçüncü, yedinci, sekizinci ve on
birinci fıkra hükümleri, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılan
ancak henüz karara bağlanmayan veya kararı kesinleşmeyen davalara bu madde
hükümleri, kesinleşen ancak henüz ödemesi yapılmayan kararlar hakkında ise
geçici 6 ncı maddenin üçüncü, sekizinci ve on birinci fıkra hükümleri
uygulanır. ...” “Geçici Madde 6 - .... Uzlaşma; idareye ait taşınmazın trampası, idareye ait taşınmaz
üzerinde sınırlı ayni hak tanınması veya imar mevzuatı çerçevesinde başka bir
yerde imar hakkı kullandırılması suretiyle veya bunların mümkün olmaması
hâlinde nakdi bedel üzerinden yapılabilir. ... Bu madde kapsamında açılan davalarda mahkeme ve icra harçları ile
her türlü vekalet ücretleri bedel tespiti davalarında öngörülen şekilde maktu
olarak belirlenir. Kesinleşen mahkeme kararlarına istinaden bu madde uyarınca
ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olması hâlinde, merkezi yönetim bütçesine
dâhil idarelerin yılı bütçelerinde sermaye giderleri için öngörülen
ödeneklerinin (Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil
Güvenlik Komutanlığı bütçelerinin güvenlik ve savunmaya yönelik mal ve hizmet
alımları ile yapım giderleri için ayrılan ödeneklerin) yüzde ikisi, belediye ve
il özel idareleri ile bağlı idareleri için en son kesinleşmiş bütçe gelirleri
toplamının, diğer idareler için en son kesinleşmiş bütçe giderleri toplamının
en az yüzde ikisi oranında yılı bütçelerinde pay ayrılır. Kesinleşen
alacakların toplam tutarının ayrılan ödeneğin toplam tutarını aşması hâlinde,
ödemeler, sonraki yıllara sâri olacak şekilde, garameten ve taksitlerle
gerçekleştirilir. Taksitlendirmede, bütçe imkânları ile alacakların tutarları
dikkate alınır. Taksitli ödeme süresince, 3095 sayılı Kanuna göre ayrıca kanuni
faiz ödenir. İdare tarafından, mahkeme kararı gereğince nakdi ödeme yerine,
üçüncü fıkrada belirtilen diğer uzlaşma yolları da teklif edilebilir ve bu
maddenin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir. ... Bu madde uyarınca ödenecek olan bedelin tahsili sebebiyle
idarelerin mal, hak ve alacakları haczedilemez.” II. İLK İNCELEME A.  E.2016/196 Sayılı Başvuru Yönünden 1.  Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman
Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer
TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai
AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 14/12/2016 tarihinde yapılan
ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. B. E.2017/41 Sayılı Başvuru Yönünden 2.  Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,
Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,
Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki
HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 1/3/2017 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. BİRLEŞTİRME KARARI 3. 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na,
20/8/2016 tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 34. maddesiyle eklenen geçici 11.
maddenin iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin
E.2017/41 sayılı davanın aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2016/196
sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas incelemenin
E.2016/196 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine 1/3/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE
karar verilmiştir. IV. ESASIN İNCELENMESİ 4. Başvuru kararları ve ekleri, Raportör M. Emin ŞAHİNER
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili
görülen kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A. Kanun’un Geçici 11. Maddesinin Birinci Fıkrasının İncelenmesi 1. Anlam ve Kapsam 5. Yerleşim yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların plan, fen,
sağlık ve çevre şartlarına uygun gerçekleşmesini sağlamayı amaçlayan 3/5/1985
tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu, arazi ve arsa düzenlemesi sırasında kamu
hizmetleri ve tesisleri için yeterli yerlerin ayrılması konusunda hükümler
içermektedir. İmar hukuku düzenlemelerinin temel amacı; düzgün yapılaşmanın
gerçekleşmesini sağlamanın yanı sıra belde halkının çalışma, dinlenme, ulaşım,
sağlık, sosyal, kül­türel ve güvenlik gibi ihtiyaçlarına çözüm bulmaktır. Bu
doğrultuda 3194 sayılı Kanun’un 18. maddesinin birinci fıkrasında, belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüz ölçümlerinden yeteri kadar sahanın, taşınmazların önceki
yüz ölçümlerinin yüzde kırkını geçmemek kaydıyla düzenleme ortaklık
payı olarak düşülebileceği hüküm altına alınmıştır. 6.  Öte yandan anılan Kanun’un 18. maddesinin dördüncü
fıkrasında, düzenleme ortaklık paylarının toplamının umumi hizmetler için
ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu takdirde eksik kalan
miktarın belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile tamamlanacağı hüküm
altına alınmıştır. Düzenlemeye tabi tutulan yerlerin ihtiyacı olan umumi
hizmetler 3194 sayılı Kanun’un 18. maddesinin üçüncü fıkrasında; Millî Eğitim
Bakanlığına bağlı ilk ve ortaöğretim kurumları, yol, otoyol hariç erişme
kontrolünün uygulandığı yol, su yolu, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi,
yeşil saha, ibadet yeri ve karakol gibi yerler olarak sayılmıştır. 7. 3194 sayılı Kanun’da öngörülen imar planlarının hazırlanması ve
yürürlüğe konulması hukuki, mali ve teknik sebeplerden dolayı belirli bir süre
gerektirmektedir. Bu sebeple 3194 sayılı Kanun’un 10. maddesinin birinci
fıkrasında; belediyelerin, imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren en
geç üç ay içinde bu planı tatbik etmek üzere beş yıllık imar programını ha­zırlamaları
öngörülmüştür. Anılan fıkrada, düzenleme kapsamında bulunan kamu hizmetine
tahsis edilmiş olan yerlerin ilgili kamu kuruluşlarınca beş yıl içinde
kamulaştırılacağı ve bu amaçla gerekli ödeneğin kuruluşların yıllık bütçelerine
konulacağı hüküm altına alınmıştır. 8. 2942 sayılı Kanun’un ek 1. maddesinde, beş yıllık sürenin
uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren başlayacağı
düzenlenmiştir. Bu maddeyle idareye, bu süre içinde tasarrufu hukuken
kısıtlanan taşınmazları kamulaştırma veya mülkiyet hakkının kullanılmasına
engel teşkil edecek kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği yapma
yükümlülüğü getirilmiştir. Bu süre içinde belirtilen işlemlerin yapılmaması
hâlinde taşınmaz malikleri tarafından idareye başvuru işlemleri ve uzlaştırma
süreci tamamlandıktan sonra taşınmazın kamulaştırılmasından sorumlu idare
aleyhine idari yargıda dava açılabileceği belirtilmiştir. 9. Kanun’un itiraz konusu geçici 11. maddesinde ise ek 1. maddenin
birinci fıkrası kapsamında kalan ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce
tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar bakımından söz konusu beş yıllık
sürenin bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren başlayacağı
öngörülmüştür. Bu beş yıllık sürenin dolması, imar yoluyla el atma işlemlerine
karşı idari yargıda dava açılabilmesi için bir ön koşul olarak düzenlenmiştir. 10. İtiraz konusu kural, bu hükmün yürürlüğe girdiği tarihten
önceki kısıtlılık sürelerinin dikkate alınmaması sonucunu doğurmaktadır.
Dolayısıyla bu düzenleme, zaten kısıtlılığı devam eden taşınmazlar yönünden
Kanun’un ek 1. maddesiyle maliklere tanınan idareye başvuru ve idari yargıda
dava açma hakkının kullanılabilmesi için geçmesi gereken beş yıllık süreyi
yeniden başlatmaktadır. 2.  İtirazların Gerekçeleri 11. Başvuru kararlarında özetle, hukuki el atmalara ilişkin olan
ve somut olaylarda uygulanacak hüküm niteliğinde bulunan itiraza konu kuralın
derdest olan davaların esası hakkında karar verilmesini engelleyici bir
düzenleme olduğu, mülkiyet hakkı üzerindeki kısıtlamaların daha uzun sürmesine
yol açtığı, kuralla yargı yetkisinin kullanılmasında genel hukuk ilkelerine
uygun olmayan sınırlamalar getirildiği, bu sebeple ilgili kuralın mülkiyet
hakkını, hak arama hürriyetini ve hukuk devleti ilkesini zedelediği
belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 5., 9., 35. ve 36. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 12. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi
nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de incelenmiştir. 13. Anayasa’nın 35. maddesinde “ Herkes, mülkiyet ve miras
haklarına sahiptir./ Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlanabilir./ Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. ”
denilmektedir. Anayasa’nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı,
ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal varlığı
hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Gayrimenkul
malların mülkiyet hakkının kapsamına dâhil olduğu hususunda tereddüt
bulunmamaktadır. 14. Mülkiyet hakkı, kişiye -başkasının hakkına zarar vermemek ve
yasaların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla- sahibi olduğu şeyi dilediği
gibi kullanma, semerelerinden yararlanma ve tasarruf etme olanağı veren bir
haktır. Bu bağlamda malikin; mülkünü kullanma, semerelerinden yararlanma ve
mülkü üzerinde tasarruf etme yetkilerinden herhangi birinin sınırlanması veya
mülkünden yoksun bırakılması mülkiyet hakkına müdahale teşkil eder. 15. İmar planları onaylanarak idare ve bireyler açısından hukuki
sonuçlar doğurmaktadır. İmar planlarının onaylanmasından sonra özellikle imarlı
alan içinde bulunulacak her türlü imar ve yapı faaliyetlerinde imar plan ve
programlarına uygun davranma, her türlü yapı için ilgili idareden izin alma ve
izin ilkelerine uygun olarak yapı inşa etme yükümlülüğü ilgililer açısından
doğmaktadır. Bunun yanında taşınmazın imar planında kamu hizmetine
ayrılması henüz bir kamulaştırma yapılmayıp fiilen de taşınmaza el atılmadığı
için mülkiyet hakkını ortadan kaldırmamakla birlikte malikin mülkiyet hakkından
doğan yetkilerini önemli ölçüde kısıtlamaktadır. Bu
kapsamda kamu hizmet alanı olarak ayrılmasından dolayı taşınmaz üzerinde inşai
faaliyette bulunulabilmesi mümkün olamadığı gibi bu durumun satış, bağış,
ipotek ve diğer irtifak haklarının tesisi yönünden yapılacak işlemler ve
taşınmazın rayiç değeri bakımından da olumsuz etkileri bulunmaktadır.
Dolayısıyla imar uygulamalarının ve bu bağlamda taşınmazların imar durumunun
kamu hizmet alanı olarak belirlenmesinin mülkiyet hakkına müdahale teşkil
ettiği kuşkusuzdur. Nitekim 2942 sayılı Kanun’un ek 1. maddesinde de uygulama
imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılması nedeniyle
malikin tasarrufunun hukuken kısıtlandığı kabul edilmiştir. Bununla birlikte
itiraz konusu kuralda olduğu gibi mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın
belirsiz veya uzun süreli olması durumunda da mülkiyet hakkına yönelik bir
müdahale söz konusudur. 16. Anayasa’nın 35. maddesinde mülkiyet hakkı sınırsız bir hak
olarak düzenlenmemiş, bu hakkın kamu yararı amacıyla ve kanunla
sınırlandırılabileceği öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken
temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri
düzenleyen Anayasa’nın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulması
gerekmektedir. 17. Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca temel hak ve
özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine
aykırı olmaksızın Anayasa’nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı
olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin
Anayasa’ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı
amacı taşıması ve ayrıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir. 18. Anayasa’nın 35. maddesi uyarınca mülkiyet hakkı ancak kamu
yararı amacıyla sınırlanabilir. İmar planlarıyla arazi ve arsa düzenlemesi
sırasında taşınmazların bir kısmının kamu hizmetine ayrılmasının kamu yararı
amacına dönük olduğu kuşkusuzdur. 19. İtiraz konusu kuralla mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin
kamu yararı amacına dönük olması yeterli olmayıp ayrıca ölçülü olması gerekir.
Ölçülülük ilkesi elverişlilik , gereklilik ve orantılılık olmak
üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen
müdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak
istenen amaç bakımından müdahalenin gerekli olmasını, orantılılık ise
bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir
dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir. Öngörülen tedbirin
ulaşılmak istenen kamu yararı karşısında maliki olağan dışı ve aşırı bir yük
altına sokması durumunda müdahalenin orantılı ve dolayısıyla ölçülü olduğundan
söz edilemez. 20. Düzenli ve planlı bir kentleşmenin sağlanabilmesi amacına
yönelik olarak arsa ve arazi düzenlemesi yapılmasının ve bu kapsamda kamu
hizmetleri için ihtiyaç duyulan taşınmazların kamu hizmetine ayrılmasının
itiraz konusu kural bakımından elverişsiz bir araç olduğu söylenemez. Diğer
yandan düzenli bir kentleşmenin sağlanabilmesi, planlama yapılmasını zorunlu
kılmaktadır. Yetkili kamu otoritelerince planlama yapılırken toplum olarak bir
arada yaşamanın doğurduğu tüm sosyal, kültürel ve ekonomik ihtiyaçların
belirlenmesi ve karşılanması hedeflenmektedir. Sosyal birer varlık olarak aynı
yerleşim yerinde ve bir arada yaşayan bireylerin bu ihtiyaçlarının giderilmesi,
özel mülkiyette bulunmayan kamusal birtakım alanların varlığını gerekli hâle
getirmektedir. Bu amaçla kamuya ait gayrimenkullerden bedelsiz devredilen
veya yüzde kırk oranında bedelsiz alınan düzenleme ortaklık payı ya da kamu
ortaklık payı ayrılması ve bunun yanında belirtilen alanların eksik kalması
durumunda kamu hizmetleri için duyulan taşınmaz ihtiyacının kamulaştırma
yoluyla giderilmesi öngörülmüştür. Dolayısıyla kamu yararı amacıyla imar
uygulamasında taşınmazların kamu hizmeti alanlarına ayrılması suretiyle itiraz
konusu kural kapsamında mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin gerekli olmadığı
söylenemez. 21. İtiraz konusu kuralla mülkiyet hakkına yapılan
müdahalenin orantılı olup olmadığı da incelenmelidir. Bu bağlamda imar
uygulamalarında kamulaştırma yapılmadan da ilgili kamu yararı amacının
gerçekleştirilmesi için kişilerin ve kamunun taşınmazlarının bedelsiz olarak
devrine ilişkin hükümlerin varlığı dikkate alınmalıdır. Dolayısıyla öncelikle
kanun koyucu tarafından belirlenen araçları dikkate alarak kamu hizmeti alanına
ayrılan yerlerin belirleneceği ancak bu alanların yeterli olmaması durumunda
ise bazı taşınmazların temininin kamulaştırma yoluyla sağlanabileceği
anlaşılmaktadır. Özel mülkiyette bulunan taşınmazların imar uygulamasında
kamu hizmeti alanı olarak ayrılmasında kamusal yarar bulunmakla birlikte bu
yolla malike aşırı ve orantısız bir külfet yüklenmemelidir. 22. Diğer taraftan imar uygulamalarının geniş alanları kapsaması
nedeniyle ve bütçeye yeterli ödeneğin konulması amacıyla kanun koyucu
kamulaştırma sürecinin beş yıllık süre içinde tamamlanmasını öngörmüştür.
Mülkiyetin kamu yararı amacıyla kontrolüne ilişkin söz konusu müdahaleler
bakımından kanun koyucunun takdir yetkisi bulunmaktadır. Bu takdir yetkisi
çerçevesinde söz konusu kamu yararı amacının gerçekleştirilmesi yönünden
belirtilen fiilî ve hukuki engeller sebebiyle malikin makul ve belirli bir süre
boyunca bu kısıtlamalara katlanması beklenebilir. Ancak bu sürenin uzaması
hâlinde söz konusu kısıtlamalar, taşınmaz malikine yüklenen külfeti
ağırlaştıracağı gibi kısıtlılık süresinin uzamasına bağlı olarak malikin
zararını karşılayabilecek herhangi bir giderim imkânının getirilmemesi de
malike aşırı bir külfet yüklenmesine sebep olacaktır. 23. İtiraz konusu kuralda, imar uygulamasıyla getirilen kısıtlılık
yönünden öngörülen beş yıllık sürenin maddenin yürürlük tarihinden itibaren
yeniden başlaması hüküm altına alınmaktadır. Başka bir ifadeyle mülkiyet hakkından
dilediği gibi tasarruf edebilmesi ve yararlanabilmesi kısıtlanan malikin
kamulaştırma bedeline kavuşabilmesi veya söz konusu kısıtlılık hâlinin
kaldırılarak mülkiyet hakkından yararlanabilmesi için geçmesi gereken beş
yıllık sürenin yeniden başlaması söz konusu olmaktadır. Kanun koyucu bu süre
nedeniyle malikin uğradığı zararları telafi etmeye veya gidermeye yönelik
herhangi bir düzenleme ise getirmemiştir. Üstelik bu kısıtlılık nedeniyle
açılacak davalarda taşınmazı kullanamamaktan doğan zararların tazminine yönelik
bir düzenleme mevcut olmadığı gibi itiraz konusu kural, yürürlük tarihinden
önceki kısıtlılık sürelerinin de dikkate alınmamasına yol açmaktadır. Bu
durum ise malike aşırı bir külfet yüklemekte ve kamu yararı ile malikin
mülkiyet hakkı arasında gözetilmesi gereken adil dengeyi malik aleyhine
bozmaktadır. 24. Dolayısıyla imar uygulaması sonucu taşınmazın kamu hizmetine
tahsis edilmesi suretiyle getirilen kısıtlamaların Kanun’un yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren yeniden başlamasına yol açan itiraz konusu kuralla mülkiyet
hakkına yapılan müdahale orantılı değildir. 25. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 13. ve 35.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kural iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 5., 9. ve 36.
maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. B. Kanun’un Geçici 11. Maddesinin İkinci Fıkrasının İncelenmesi 1. İtirazların Gerekçeleri 26. Başvuru kararlarında, geçici 11. maddenin birinci fıkrası için
belirtilen aynı gerekçelerle itiraz konusu kuralın Anayasa’nın 2., 5., 9., 35.
ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 27. İtiraz konusu geçici 11. maddenin ikinci fıkrasında, bu
Kanun’un ek 1. maddesinin üçüncü fıkrası hükmünün bu madde kapsamında kalan
taşınmazlara ilişkin dava ve takipler hakkında da uygulanacağı öngörülmüştür. 28. 2942 sayılı Kanun’un geçici 11. maddesinin birinci fıkrasının
iptal edilmesi nedeniyle itiraz konusu ikinci fıkranın uygulanma olanağı
kalmamıştır. Bu nedenle itiraz konusu kural 6216 sayılı Kanun‘un 43. maddesinin
(4) numaralı fıkrası kapsamında değerlendirilmiş ve Anayasa’ya uygunluk
denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir. V. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 29. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasında
başvurunun; kanunun, kanun hükmünde kararnamenin veya Türkiye Büyük Millet
Meclisi İçtüzüğü’nün sadece belirli madde veya hükümleri aleyhine yapılmış olup
bu madde veya hükümlerin iptalinin kanunun, kanun hükmünde kararnamenin veya
Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün diğer bazı hükümlerinin veya
tamamının uygulanamaması sonucunu doğurması hâlinde keyfiyeti gerekçesinde belirtilmek
şartıyla uygulanma olanağı kalmayan kanunun, kanun hükmünde
kararnamenin veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün söz konusu öteki
hükümlerinin veya tümünün iptaline Anayasa Mahkemesince karar
verilebileceği öngörülmektedir. 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na, 20/8/2016
tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 34. maddesiyle eklenen geçici 11. maddenin,
birinci fıkrasının iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan
ikinci fıkrasının da 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası
gereğince iptali gerekir. Vl. HÜKÜM 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na, 20/8/2016
tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 34. maddesiyle eklenen geçici 11. maddenin; A. Birinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B. Birinci fıkrasının iptali nedeniyle uygulanma
olanağı kalmayan ikinci fıkrasının da 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası
gereğince İPTALİNE, 28/3/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serruh KALELİ Üye Osman Alifeyyaz
  PAKSÜT Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ