ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/71 Karar Sayısı : 1975/86 Karar Tarihi:8/4/1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : İstanbul
Üçüncü Ağır Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin
50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun”un 2. maddesinin
(B) bendinin Türk Ceza Kanununun 214. maddesi yönünden iptali istemidir. I- OLAY : Sanıkların eylemine uyan Türk Ceza Kanununun 214. maddesi
gereğince cezalandırılmaları istemiyle açılan kamu davasının görülmesi
sırasında; 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendinin, Anayasanın 92. maddesinin
beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere aykırı olarak yasalaştırıldığı Cumhuriyet
Savcılığınca ileri sürülmüş, bu sav Mahkemece ciddi görülerek iptali için, Anayasa’nın
değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri uyarınca Anayasa
Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. II. İTİRAZIN GEREKÇESİ : İtirazın gerekçesi özeti şöyledir: 1803 sayılı Af Yasasının 2. maddesinin (B) bendinin Anayasanın 92.
maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen yöntemlere uyulmadan yasalaştırıldığı
yolundaki Cumhuriyet Savcısının savı Mahkemece ciddi görüldüğünden, dosyanın
Anayasa Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir. III- YASA METİNLERİ : 1-İtiraz konusu Yasa kuralı : 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin Anayasaya
aykırılığı ileri sürülen (B) bendi şöyledir: “Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş; A) ………….. B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209,
210, 212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219 ,403 ncü maddeleriyle 404 ncü
maddesinin 1 nci bendinde ve 406, 407, 414/1, 415, 416/2-3, 491, 492, 493, 495,
496, 497, 498, 499, 500, 503 ve 510 ncu maddeleriyle, Askeri Ceza Kanununun 131
ve 132 nci maddelerinde gösterilen suçları işleyenler hakkında ilgili maddede
öngörülen Devlet zararı önceden ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmak
şartiyle bu maddenin (A) bendi hükmü uygulanır.” 2-Dayanılan Anayasa kuralı: Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: “Madde 92/5-Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni
benimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarında seçilecek eşit sayıdaki
üyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet
Meclisine sunulur. Millet Meclisi, Karma Komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca
veya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul
etmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile
kabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 8.4.1975
gününde yapılan ilk inceleme toplantısında: Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasaya
uygunluk denetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bu
denetimin Anayasa Mahkemesince yapılmasına anayasal açıdan olanak bulunduğu
sonucuna varılmıştır. Konu hakkında ayrıntılı gerekçeler Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974
günlü, Esas:1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış
bulunduğundan (Resmi Gazete: gün: 21.1.1975, sayı: 15125), bunların burada
yinelenmesine gerek kalmamıştır. Şahap Arıç ve Halit Zarbun bu görüşe katılmamışlardır. İlk inceleme sonunda: 1-İşin incelemesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içinde
bulunduğuna Şahap Arıç ve Halit Zarbun’un karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile; 2-Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından esasın incelenmesine
oybirliği ile; Karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ : İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,
iptali istenen yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler
ve diğer yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 1- İtiraz eden Mahkemenin kararında uygulanacak yasa kuralının
biçim yönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaştırıldığı ve bu nedenle iptali
gerektiği belirtilmiştir. 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendindeki
kural Türk Ceza Kanununun 414. maddesinin birinci fıkrasiyle sınırlı olarak
Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas:1974/39, Karar:1974/51 sayılı karariyle,
Anayasa Mahkemesinin 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarına
aykırı oluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15136
sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Şu halde 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendi için daha
önce saptanmış bulunan iptal nedeni, doğal olarak burada dahi geçerlidir. Bu
neden, yukarıda gün ve sayısı açıklanan ve yayınlandığı Resmi Gazetenin gün ve
sayısı gösterilen kararımızda bütün açıklık ve ayrıntıları ile belirtilmiş
olduğundan, burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Muhittin Gürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu, varılan sonuca değişik
gerekçe ile katılmışlardır. Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi bu
görüşe katılmamışlardır. 3- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü: Anayasanın değişik 152. Maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmış
ilkeye göre özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe
gecikmeksizin konulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığı
anlaşılmış bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamış
ve bu nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına
gerek görülmemiştir. Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat
O.Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır. VI- SONUÇ : 1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin bu işte
itiraz konusu yapılmış bulunan (B) bendindeki kuralın, Millet Meclisinde
Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış
bulunması nedeniyle biçim yönünden ve Türk Ceza Kanununun 214. maddesi ile
sınırlı olarak iptaline Muhittin Gürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun değişik
gerekçeleriyle ve Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin
karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 2- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılmasına yer olmadığına Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ziya Önel,
Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 8.4.1975 gününde karar verildi. Başkan Muhittin TAYLAN Başkanvekili Kâni VRANA Üye Şahap ARIÇ Karşıoy ekli Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Karşıoy yazısı
  eklidir. Üye Ahmet KOÇAK Karşıoy ekli Üye Muhittin GÜRÜN Karşıoy eklidir. Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Karşıoy yazısı
  eklidir. Üye Adil ESMER Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Karşıoy yazısı
  eklidir. Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI Anayasa
Mahkemesince; a)
İlk inceleme evresinde görev sorunu tartışılarak, itirazın incelenmesinin
Anayasa Mahkemesi’nin görevine girdiğine; b)
1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddesinin biçim yönünden iptaline; c)
İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152 nci maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer
olmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasaya uygun görmediğinden
kararın bu kısımlarına katılmıyorum. Bu
konulardaki karşıoylarım, (21 Ocak1975 gün ve 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan,
Anayasa Mahkemesinin 1974/34, 1974/50 sayı ve 20.11.1974 günlü) kararındaki
karşıoy yazımın I,II,III, nolu bentlerinde tafsilatlı olarak yazdığım karşıoyların
prensipleri itibariyle aynı nitelikte olduğundan, bunların burada tekrarına lüzum
görülmemiştir. Açıklanan
nedenlerle Anayasa Mahkemesinin bu kararının Anayasaya uygun olmadığını
bildirdiğim kısımlarına, sözügeçen karşıoy yazımın I, II,III. nolu bentlerinde
gösterilen nedenlerle karşıyım. Üye Şahap
  ARIÇ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mahkememizin
28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda açıkladığım
gerekçelerle, çoğunluğun bu kararına da katılmıyorum. Üye Halit ZARBUN KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olan
Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararında
açıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum. Üye Ziya
  ÖNEL KARŞIOY YAZISI Cumhuriyetin
50 nci Yılı dolayısıyle çıkarılan 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (B)
fıkrasındaki kuralın Millet Meclisinde Anayasa’nın 92. maddesinde yazılı
biçimde oylanmamış olması nedeniyle ve esasa girişilmeksizin biçim yönünden
(Türk Ceza Kanununun 214. maddesiyle sınırlı olarak) iptaline karar
verilmiştir. Böyle olunca sözü edilen hüküm yasama organında yeniden oylanıp
düzenlenmesi mümkün olduğundan yasama organına bu yetkisini kullanabilme
olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkarmaktadır. Yasama organının bu
yetkisini kullanabilmesi de Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesi
hususunda Anayasanın 152. maddesi ile 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncü
fıkrası gereğince uygun bir sürenin tanınmasına bağlı bulunmaktadır. Böyle bir
süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı, Resmi Gazete’de
yayımlandığı tarihte sözü edilen Af Kanununun 2. maddesinin (B) fıkrasındaki
kural yürürlükten kalkacak ve bu suretle Yasama organının maddeyi yeniden
düzenlenmesine imkân kalmayacak ve bunun sonucu olarak da bu gibi Rüşvet alma
suçlarından sanık olanlar Kanun Koyucunun istek ve iradesi hilâfına Af Kanunun
1. maddesi ile on iki yıllık aftan yararlanmış olacaklardır. Anayasa
Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesinde bir süre kabul edebilmek için herhalde
(iptal hükmünün kamu düzeninin tehdit edici yasal bir boşluğun meydana gelmesi)
ne gerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde Anayasa Mahkemesinin iptal hükmünün
yürürlüğe gireceği tarihi kararlaştırabilmek için böyle bir şart aranmamış ve
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki 44 sayılı
Kanunun 50 nci maddesinde ise; Anayasa Mahkemesinin; gerekli gördüğü hallerde
iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabileceği gibi bir
Kanun ve İçtüzüğün veya bunların belirli hükümlerinin iptali halinde meydana
gelecek olan boşluğu kamu düzenini tehdit edici mahiyette gördüğü takdirde de
iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi kararlaştıracağı hükmü bağlanmıştır. Görülüyorki:
İptal hükmünün yürürlüğe girmesinde bir süre verilmesi için her halde (Kanunda
kamu düzenini tehdit edici bir boşluğun) meydan gelmesi gerekmemektedir ve
(gereken hallerde) de böyle bir sürenin verileceği öngörülmektedir. Anayasa’nın
152. maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer almış
olan ( gereken haller) in olayda gerçekleşmiş olup olmadığı sorununa gelince: Anayasa’nın
64. maddesi hükmüne göre genel ve özel af ilân etmek yetkisi Türkiye Büyük
Millet Meclisine aittir. Affın ölçüsünün saptanması da bu yetki cümlesinden
bulunmaktadır. Kanun koyucu da bu yetkisine dayanarak 1803 sayılı Af Kanununda
bir bölüm suçları ve cezaları tamamen affederken bir bölüm suçların cezalarının
12 yılını, diğer bir bölüm suçların cezalarından da yalnız beş yılın affetmeyi uygun
bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanununun 214. maddesinde yazılı rüşvet alma
suçlarının tamamen değil ancak verilen cezaların 5 yılının afedilmesini
öngörmüştür. Kanun
koyucu, yukarıda da açıklandığı gibi 1803 sayılı Af Kanunun 2. maddesinin (B)
fıkrasında bu gibi suçların tamamı değil sadece cezalarından 5 yılının
affedilmesini öngördüğüne ve Af Kanunun bu hükmü Anayasa Mahkemesince esası
incelenmeksizin biçim yönünden iptal edilmiş olduğuna göre yasama organına bu
hükmü yeniden düzenlemek imkânını sağlayacak bir süre verilmediği iptal
hükmünün Resmi Gazetede yayımlandığı tarihde yürürlüğe girmesi ile bu suçlar,
Kanun koyucunun istek ve iradesi dışında, tamamen af edilmiş olacaktır. Yukarıda
yazılı nedenlerle, Anayasa’nın 152. maddesi gereğince iptal hükmünün yürürlük
tarihinin ayrıca saptanması gerekeceği görüşündeyim. Üye Abdullah
  ÜNER KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Esas:1974/34,
Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin yazımın 3 numaralı
bendinde açıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararının aynı konu ile ilgili
kısmına katılmıyorum. Üye Ahmet
  KOÇAK KARŞIOY YAZISI Yukarıki
kararda (1975/71-86), kanun teklif ve tasarılarının Cumhuriyet Senatosundaki
görüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisinde kabul edilmiş bulunan madde
metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu değişikliklerin
benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası
gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyen maddelere ilişkin
olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet Meclisince düzenlenen
metinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenin toptan Millet
Meclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı Af Kanunu hakkında
bu yolda işlem yapılmayarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuş olmaları,
Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeye dayandırılmıştır. Bu
görüş, Anayasanın 92. maddesine, hem de temel ilkelerine aykırı bulunmaktadır. İptal
kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve 28.11.1974 günlü ve
(1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı Anayasa Mahkemesi kararlarına
ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş olduğundan tekrarı gereksiz
bulunmuştur. (Resmi Gazete-günler:12.7.1974-29.1.1975; sayılar: 14943:S.9-12,
15133:S.19-20) Söz
konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın gerekçesine
katılmıyorum. Üye Muhittin
  GÜRÜN KARŞIOY YAZISI 29.1.1975 günlü ve 15133 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 gün ve 1974/39-51 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımın 2 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptal
hakkındaki görüşlerine karşıyım. Üye Ahmet
  Salih ÇEBİ KARŞIOY YAZISI T.C.Anayasası
92. madde beşinci fıkra hükmünün işletilişi bakımından “oylanacak metin” ve
“oylama usulü” için 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2.7.1974 gün ve
19/31 sayılı mahkememiz kararına bağlı karşıoy yazımda açıkladığım, Resmi
Gazete’nin 15125 sayısı ile yayımlanan Mahkememiz 28.11.1974 gün ve 34/50
sayılı kararına ek karşıoy yazımda iptâl hükmü yürürlüğünün bir ileri tarihe
bırakılması zorunluğu olarak işaretlediğim, Görüş
ve düşüncelerimle Anayasal denetim konusu yasal kural’ın iptâli gerekçesine ve
iptâl hükmü yürürlüğü için ayrı bir gün kararlaştırılmayışına karşıyım. Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU