ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/148 Karar Sayısı : 2014/62 Karar Günü : 27.3.2014 R.G. Tarih-Sayı :
23.05.2014-29008 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul 6. Asliye
Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 22.11.2001 günlü, 4721
sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 617. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “ ...ret
tarihinden başlayarak altı ay içinde… ” ibaresinin Anayasa'nın 2. ve 36.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Davalı borçlunun, mirası reddetmesi üzerine, davalının
alacaklıları tarafından açılan mirasın reddinin iptali davasında,  itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu ibarenin de yer aldığı 617. maddesi
şöyledir: “ VII. Mirasçıların alacaklılarının korunması Madde 617- Malvarlığı borcuna
yetmeyen mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse;
alacaklıları veya iflâs idaresi, kendilerine yeterli bir güvence verilmediği
takdirde, ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin
iptali hakkında dava açabilirler. Reddin iptaline karar verilirse, miras resmen tasfiye edilir. Bu suretle tasfiye edilen mirastan reddeden mirasçının payına bir
şey düşerse bundan, önce itiraz eden alacaklıların, daha sonra diğer
alacaklıların alacakları ödenir. Arta kalan değerler ise, ret geçerli olsa idi
bundan yararlanacak olan mirasçılara verilir. ” B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine dayanılmış,
Anayasa'nın 13. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,
Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,  Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL,
Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 11.12.2013 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma BABAYİĞİT tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında,  itiraz konusu kuralda düzenlenen hak
düşürücü sürenin ret kararının kesinleştiği veya ilan edildiği ya da
alacaklılara tebliğ edildiği tarihten değil, ret beyanında bulunulduğu tarihten
itibaren işlemeye başladığı, alacaklıları koruma amacı taşıyan itiraz konusu
kuraldaki sürenin makul olmadığı ve sürenin başlangıcının ret tarihi olarak
belirlenmesinin hak arama hürriyetini kısıtladığı belirtilerek kuralın,
Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural
Anayasa'nın 13. maddesi yönünden de incelenmiştir. İtiraz konusu kuralda, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası
red­deden mirasçının alacaklılarına reddin iptali davasını açabilme hakkı
tanınmış olup bu davanın mirasın reddinden itibaren altı ay içinde
açılabileceği düzenlenmiştir. Bu süre, h ak
düşürücü süre olduğundan, Kanun'un belirlediği sürede dava açılmaması hâlinde
dava açma hakkı sona erecek, dava açılması durumunda ise davaya bakan hâkim bu
süreyi kendiliğinden göz önünde bulundurarak davanın reddine karar verecektir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk
devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve
özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup
bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan,
Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine
açık olan devlettir. Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin
birinci fıkrasında, “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile
adil yargılanma hakkına sahiptir.” denilerek yargı mercilerine davacı
ve davalı olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve
adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Kişinin uğradığı bir
haksızlığa veya zarara karşı kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı
haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp
kanıtlayabilmesinin, zararını giderebilmesinin etkili yolu, yargı mercileri
önünde dava hakkını kullanabilmesidir. Anayasa'nın 36. maddesinde, hak arama özgürlüğü için herhangi bir
sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte, bunun hiçbir şekilde
sınırlandırılması mümkün olmayan mutlak bir hak olduğu söylenemez. Özel
sınırlama nedeni öngörülmemiş hakların da hakkın doğasından kaynaklanan bazı
sınırları bulunduğu kabul edilmektedir. Ayrıca, hakkı düzenleyen maddede
herhangi bir sınırlama nedenine yer verilmemiş olsa da Anayasa'nın başka
maddelerinde yer alan kurallara dayanarak bu hakların sınırlandırılması mümkün
olabilir. Dava açma hakkının kapsamına ve kullanımına ilişkin düzenlemelerin
hak arama özgürlüğünün doğasından kaynaklanan sınırları ortaya koyan ve hakkın
norm alanını belirleyen kurallar olduğu açıktır. Ancak, bu sınırlamalar
Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan güvencelere aykırı olamaz. Anayasa'nın 13. maddesine göre ise temel hak ve özgürlüklere
yönelik sınırlamalar, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin
gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı gibi hak ve özgürlüklerin
özlerine de dokunamaz. Hak arama özgürlüğü demokratik hukuk devletinin vazgeçilmez
unsurlarından biri olup tüm bireyler açısından mümkün olan en geniş şekilde
güvence altına alınmalıdır. Diğer taraftan, hukuki işlem ve kuralların sürekli
dava tehdidi altında bulunması hukuk devletinin unsurları olan hukuki istikrar
ve hukuki güvenlik ilkeleriyle bağdaşmaz. Bu nedenle hak arama özgürlüğü ile
hukuki istikrar ve hukuki güvenlik gerekleri arasında makul bir denge
gözetilmelidir. İtiraz konusu kuralda öngörülen dava açma süresi, yargılama
usulüne ilişkin olup bu süreyi belirleyip belirlememe yetkisi, Anayasa'da
belirlenen kurallara bağlı kalmak koşuluyla kanun koyucunun
takdirindedir.  Ancak, kanun koyucu, mirasın reddinin iptali davasında
dava açma süresine ilişkin hükümleri düzenlerken hukuk devleti ilkesinin bir
gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Bu ilke ise “ elverişlilik ”, “ gereklilik ”
ve “ orantılılık ” olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. “ Elverişlilik ”,
getirilen kuralın, ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, “ gereklilik ”,
getirilen kuralın, ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını ve “ orantılılık ”
ise getirilen kural ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü
ifade etmektedir. Kuralla getirilen süre sınırlaması, bir mirasçının şahsi
durumu yüzünden hakların uzun süre askıda kalmasının önlenmesini ve terekenin
bir an önce hak sahiplerine ulaşmasını amaçlamaktadır. İtiraz konusu kuralda, mirasın reddinin iptali davası açabilmek
için alacaklılara altı aylık süre sınırlaması getirilmekle birlikte, “ ret
tarihi ” bu sürenin başlangıcı olarak belirlenmiştir. İtiraz konusu kuralda
düzenlenen “ ret tarihi ” mirası ret beyanının sulh hâkimine ulaştığı
tarih olup 4721 sayılı Kanun'un sistemi, reddin alacaklılar tarafından derhal
öğrenilebilmesine imkân tanımaktadır. Zira, mirasbırakanın yerleşim yeri sulh
mahkemesine yöneltilen ret beyanı hâkim tarafından tutanakla tespit edilerek,
ret özel kütüğüne tescil edilecektir. Mirasçının alacaklıları, mirasın
reddedilip reddedilmediğini mirasbırakanın yerleşim yeri sulh mahkemesi
nezdinde yapacakları girişim ile öğrenme imkânına her zaman sahiptirler.
Dolayısıyla, itiraz konusu kuralda belirlenen altı aylık süre, alacaklıların
mirasın reddedilip reddedilmediğini, reddedilmiş ise borçlu mirasçı tarafından
yeterli güvence verilip verilmediğini araştırabilmeleri ve dava açma haklarını
kullanabilmeleri için ölçülü olduğu gibi, reddin iptali davasının süresinin
başlangıcının ret tarihi olarak belirlenmesi, borçlu dışındaki diğer
mirasçıların terekeye bir an önce kavuşmasını ve uzun süre dava tehdidi altında
kalmasını önlemeye, reddeden mirasçının alacaklılarının korunması sağlamaya
elverişli olup, itiraz konusu kuralın,  hukuk devleti ilkesine ve hak arama
hürriyetine aykırı bir yönü bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2.,
13.  ve 36. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 617.
maddesinin birinci fıkrasında yer alan “...ret tarihinden başlayarak
altı ay içinde...” ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 27.3.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ