ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı:1968/80 Karar Sayısı:1969/3 Karar günü:7/1/1969 Resmi Gazete tarih/sayı:22.8.1969/13282 İtiraz
yoluna başvuran : Ağın Asliye Ceza Mahkemesi İtiraz
konusu : 7478 sayılı Köy içme Suları Kanununun 16. maddesinin sun fıkrasındaki
(bu kanun hükümlerine aykırı hareket eden fail bulunmadığı takdirde bozulan
kısım yaptırılır ve masraf bozulan yer hangi köy hududu içinde ise o köye
tanzim ettirilir) hükmü, Anayasa'nın 33. maddesine aykırı görülmüş ve iptali
istenilmiştir. I.
OLAY : İçme
suyu borularını tahrip eyleminden haklarında soruşturma yapılan ve Ağın C.
Savcılığınca 22/5/1968 gün 1968/2 sayılı iddianame ile 7478 sayılı Kanunun 16.
maddesine göre cezalandırılmaları istenen 8 sanığın Ağın Asliye Ceza
Mahkemesinin esas 1968/3 sayısında kayıtlı dâvadaki duruşması sırasında C.
Savcısının, suçun faillerinin bilinemediği, olaya sözü geçen maddenin son
fıkrasının uygulanması gerekeceğini, bu fıkranın ise Anayasa'nın 33. maddesine
aykırı, bulunduğunu ileri sürerek bu hususta Anayasa Mahkemesine başvurulmasına
karar verilmesini istemesi üzerine mahkeme sözü geçen 16. maddenin son
fıkrasındaki (bu kanun hükümlerine aykırı hareket eden fail bulunmadığı
takdirde bozulan kısım yaptırılır ve masraf, bozulan yer hangi köyün hududu
içinde ise o köye tanzim ettirilir) hükmünü Anayasa'nın 33. maddesine aykırı
görmüş ve bu hükmün iptali Anayasa Mahkemesine başvurulmasına 21/11/1968
gününde karar vermiştir. IV.
7478 SAYILI KANUNUN 16. MADDESİ HÜKMÜ ŞÖYLEDİR: "Madde
16- Bir kimse evvelce veya bu kanun hükümlerine göre meydana getirilmiş olan
içme su tesislerini her ne suretle olursa olsun tahrip veya imha eder veya
bozar yahut bunlara zarar verir yahut tesis edilmiş nizamı bozarsa 3 avdan 2
seneye kadar hapis ve (200) liradan (1500) liraya kadar ağır para cezasına
mahkûm edilir. Cürmün
mevzuu olan şeyin veya ika edilen zararın kıymeti fazla ise mahkeme cürme
mahsus olan cezayı yansına kadar arttırır ve eğer hafif ise yansına ve eğer pek
hafif ise üçte birine kadar eksiltir. Kıymet
tayini için cürüm mevzuu olan şeyin veyahut vaki zararın cürüm içlendiği
zamanki kıymeti nazarı dikkate alınır, yoksa failin istihsal eylediği menfaat
hesap edilmez. Eğer
fail bu cürümden dolayı mükerrir ise cezayı tenkise mahal yoktur. Bu
kanun hükümlerine aykırı hareket eden fail bulunmadığı takdirde bozulan kısım
yaptırılır ve masraf bozulan yer hangi köyün hududu içinde ise o köye tazmin
ettirilir." İtirazın
konusu, bu maddenin son fıkrası hükmüdür. IV-
MAHKEMENİN GEREKÇESİNE DAYANAK YAPTIĞI ANAYASA HÜKMÜ : "Madde
33- Kimse işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı ve fiilinden
dolayı cezalandırılamaz. Cezalar
ve ceza tedbirleri ancak kanunla konulur. Kimseye,
suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza
verilemez. Kimse,
kendisini veya kanunun gösterdiği yakınlarım suçlandırma sonucu doğuracak
beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeğe zorlanamaz. Ceza
sorumluluğu şahsîdir. Genel
müsadere cezası konulamaz." V-
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi gereğince 7/1/1969 gününde yapılan ilk
incelemede düzenlenen rapor, mahkemenin 16/12/1968 günlü ve 1968/3 sayılı
yazısı ve ekleri Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen hüküm okunduktan sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın
151. ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki
22/4/1962 günlü ve 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri gereğince mahkemelerin bir
kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı ileri sürmeleri, mahkemede bakılmakta olan
bir dâvanın bulunması ve iptali istenen kanun hükmünün o dâvada uygulanması
şartlarına bağlıdır. Olayda,
Ağın Asliye Ceza Mahkemesinin bakmakta olduğu bir dâva varsa da iptal istenen
7478 sayılı "Köy İçme Suları Hakkındaki" Kanunun 16. maddesinin son
fıkrasındaki (... bu kanun hükümlerine aykırı hareket eden fail bulunmadığı
takdirde bozulan kısım yaptırılır ve masraf bozulan yer hangi köyün hududu
içinde ise o köye tanzim ettirilir.) hükmünün, aşağıda belirtilen nedenlerle bu
dâvada uygulanma yeri yoktur. 1-
22/5/1968 günlü ve 1968/2 sayılı iddianamede kimlikleri açıklanan sekiz sanığın
su borularını tahrip eyleminden ötürü haklarında Ağın C. Savcılığınca o yer
Asliye Ceza Mahkemesine dâva açılmış ve iddianamede "su borularının
kırılmasında sanıklardan başka kimsenin dahil olamıyacağı kanısına
varıldığı" belirtilmek suretiyle 7478 sayılı Kanunun 16. maddesi gereğince
cezalandırılmaları istenilmiştir. Görülüyor ki mahkeme kararının gerekçesinde
açıklandığı gibi, C. Savcılığınca kamu dâvası 16. maddenin hukukî nitelik
taşıyan son fıkrası gereğince değil, cezaî nitelik taşıyan öteki fıkraları
uyarınca açılmıştır. Böyle olunca da mahkemenin yapacağı iş, yargılamaya devam
ederek varacağı sonuca göre sanıklar hakkında mahkûmiyet veya beraat kararı
vermekten ibarettir. Oysa mahkeme, 21/11/1968 günlü duruşmada, C. Savcısının,
suçun faillerinin bilinmediği, olaya 16. maddenin son fıkrasının uygulanması
gerektiğim, bu hükmün ise, Anayasa'nın 33. maddesine aykırı olduğunu ileri
sürmesi üzerine, sözü geçen fıkranın iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine
başvurmuştur. 2-
Konumuzda üzerinde önemle durulacak başka bir husus da, 7478 sayılı Kanunun 16.
maddesinin taşıdığı özelliktir. Bu madde, kanunun, yargı ile tek maddesi olup,
ilk fıkraları cezaî fıkrası ise, hukukî niteliktedir. Ayrıca tazminata ilişkin
bulunan son fıkranın, sadece cezaî hükümleri kapsayan öteki fıkralarla birlikte
uygulanması da mümkün değildir. Bunun için de fıkrayı, diğer fıkralarla
bağlamak düşünülemez. Bu hükmün uygulanabilmesi, metinde belirtildiği üzere,
failin belli olmaması, bozulan kısmın bu işle görevli makam tarafından
onarılmasından sonra masrafların ilgili köy tüzel kişiliğine ödettirilmesi için
gerekli işlemlerde bulunulması gibi şartların gerçekleşmesine bağlıdır. Demek
ki Ağın Asliye Ceza Mahkemesi bakmakta olduğu dâva sebebiyle 16. maddenin son
fıkrasını uygulayacak durumda değildir; böyle olduğu için de bu fıkra hükmünü
"Anayasa'ya uygunluk denetimi" ne getiremez. Özetlenecek
olursa; Ağın Asliye Ceza Mahkemesi, baktığı dâvada uygulama yeri olmayan bir
hüküm için Anayasa'ya aykırılık itirazında bulunmuştur ki buna yetkisi yoktur.
İtirazın yetki yönünden reddi gerekir. VI.
SONUÇ : Yukarıda
açıklanan nedenlerle itirazın yetki yönünden reddine 7 Ocak 1969 gününde
oybirliği ile karar verildi. Başkanvekili Lütfi
  Ömerbaş Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye Feyzullah
  Uslu Üye Fazlı
  Öztan Üye Celalettin
  Kuralmen Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Fazlı
  Uluocak Üye Sait
  Koçak Üye Avni
  Givda Üye İhsan
  Ecemiş Üye Recai
  Seçkin Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Mustafa
  Karaoğlu Üye Muhittin
  Gürün