ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2024/108 Karar Sayısı : 2024/144 Karar Tarihi : 23/7/2024 R.G.Tarih-Sayı :
12/11/2024-32720 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Çanakkale 1. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 27/7/1967
tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun 33.
maddesinin 22/1/2015 tarihli ve 6586 sayılı Kanun’un 41. maddesiyle
değiştirilen ikinci fıkrasının üçüncü cümlesinin “açığa alınmaları nedeniyle
terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler” yönünden Anayasa’nın 2., 11., 13. ve 35. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Açığa
alınması nedeniyle rütbe terfi yapamayıp beraat etmesi üzerine emsal nasıp
tarihinden itibaren terfi ettirilen ancak maaş farkları tarafına ödenmeyen
davacı tarafından açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 33. maddesi
şöyledir: “ IV – Terfi
zamanı: Madde 33 – (Mülga: 2/7/2018- KHK/703/127 md.) (Ek: 21/7/2000- KHK- 607/2 md.; Değiştirilerek kabul:
10/5/2006-5497/2 md.; Değişik: 22/1/2015- 6586/41 md.) Kıdem alanlar, kazaî
veya idari kararlarla nasıpları lehe düzeltilenler ile açığa alınmaları,
tutuklanmaları, kısa süreli kaçma ve izin süresini geçirme hariç firar veya
izin tecavüzünde bulunmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği
onanmayanlardan, haklarında kovuşturmaya yer olmadığına, kamu davasının
açılmasının ertelenmesine veya düşmesine yahut ortadan kaldırılmasına, firar veya
izin tecavüzü suçlarından verilecekler hariç olmak üzere hükmün açıklanmasının
geri bırakılmasına, beraatine, kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara
çevrilmesine veya cezanın ertelenmesine karar verilenler hakkında, emsalleri
terfi etmiş veya rütbe kıdemliliği onanmış olmak şartıyla, yukarıdaki fıkra
hükmü uygulanmaz. Ancak, bu durumda olanların rütbe terfi ve rütbe
kıdemlilikleri, hükmün veya kararın kesinleşme tarihinden geçerli olarak
yapılıp emsalleri tarihine götürülür. Bu şekilde yapılan terfi ve rütbe
kıdemliliklerinde maaş farkı ödenmez. (Ek fıkra: 21/7/2000-KHK-607/2 md.; Aynen kabul:
10/5/2006-5497/2 md.) Terfi sırasında
olup da belirli oranda sicil mecburiyetini, sicil belgelerinin düzenlenmesinden
sonra, 30 Ağustos tarihine kadar tamamlayacak olanlar (albaylar hariç) hakkında
birinci fıkra hükmü uygulanmaz. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Hasan
Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,
Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE,
Yılmaz AKÇİL ve Ömer ÇINAR’ın katılımlarıyla 30/5/2024 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ahmet CANPOLAT
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Anlam ve Kapsam 3. 926 sayılı Kanun Türk Silahlı Kuvvetlerine (TSK)
mensup subaylar ve astsubayların yetiştirilmelerini, sınıflandırılmalarını,
görev ve yükümlülüklerini, terfi ve taltifleri ile her türlü özlük haklarına
ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir. 4. Anılan Kanun’un 33. maddesinde subay ve astsubayların
terfi zamanına ilişkin hususlara yer verilmiştir. Söz konusu maddenin ikinci
fıkrasının birinci ve ikinci cümlelerine göre kıdem alanlar, yargısal veya
idari kararlarla nasıpları lehe düzeltilenler ile açığa alınmaları,
tutuklanmaları, kısa süreli kaçma ve izin süresini geçirme hariç firar veya
izin tecavüzünde bulunmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği
onanmayanlardan, haklarında kovuşturmaya yer olmadığına, kamu davasının
açılmasının ertelenmesine veya düşmesine yahut ortadan kaldırılmasına, firar
veya izin tecavüzü suçlarından verilecekler hariç olmak üzere hükmün açıklanmasının
geri bırakılmasına, beraatine, kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara
çevrilmesine veya cezanın ertelenmesine karar verilenler hakkında, emsalleri
terfi etmiş veya rütbe kıdemliliği onanmış olmak şartıyla rütbe terfii ve
kıdemlilikleri hükmün veya kararın kesinleşme tarihinden geçerli olarak yapılıp
emsalleri tarihine götürülür. Anılan fıkranın itiraz konusu üçüncü cümlesiyle
ise bu şekilde yapılan rütbe terfii ve kıdemliliklerinde maaş farkı
ödenmeyeceği öngörülmüştür. Kural, “açığa alınmaları nedeniyle terfi
edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler” yönünden
incelenmiştir. 5. Açığa alınmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe
kıdemliliği onanmayanlar Kanun’un 65. maddesinin birinci fıkrasının (e)
bendinin (1) ve (2) numaralı alt bentlerinde sayılmıştır. Anılan alt bentlerde,
açığa alınan ya da açığa alınma işlemleri kaldırılmış olmakla beraber hakkında
verilen hüküm henüz kesinleşmemiş bulunanların terfileri ve kademe
ilerlemelerinin yapılamayacağı belirtilmiştir. Buna göre açığa alınmaları
nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlar kavramına sadece
hâlihazırda açıkta bulunanlar değil açığa alınmış olmakla birlikte daha sonra açığa alınma işlemleri kaldırılan ancak hakkında verilen
hüküm henüz kesinleşmemiş bulunanlar da dâhildir. Dolayısıyla terfi edememe ve
rütbe kıdemliliğinin onanmaması için ilgili hakkındaki hüküm kesinleşinceye
kadar açığa alınmış olması yeterlidir. 6. Sonuç olarak açığa alınmaları nedeniyle terfi edemeyen
ve rütbe kıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler hakkında emsalleri
terfi etmiş veya rütbe kıdemliliği onanmış olmak şartıyla rütbe terfii ve
kıdemlilikleri hükmün veya kararın kesinleşme tarihinden geçerli olarak yapılıp
emsalleri tarihine götürülecektir. Ancak bu şekilde rütbe terfii ve
kıdemlilikleri yapılanlara itiraz konusu kural uyarınca maaş farkı
ödenmeyecektir. B. İtirazın Gerekçesi 7. Başvuru kararında özetle; açığa alınma nedeniyle
görevinden uzak kalıp beraat etmesi üzerine görevini ifa etmeye devam eden
askerî personelin terfi ve rütbe kıdemliliklerinden kaynaklı maaş farklarının
taraflarına ödenmemesinin mülkiyet hakkını ihlal ettiği belirtilerek kuralın
Anayasa’nın 2., 13. ve 35. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 8. İtiraz konusu kuralda, açığa alınması nedeniyle terfi
edemeyen subay ve astsubaylar hakkında beraat kararı verilmesi üzerine
terfilerinin yapılacağı ancak bu işlem nedeniyle geçmişe yönelik olarak maaş
farklarının ödenmeyeceği düzenlenmiştir. 9. Anayasa Mahkemesi 22/2/2024 tarihli ve E.2023/49,
K.2024/54 sayılı kararında itiraz konusu kuralı “tutuklanmaları nedeniyle
terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler” yönünden incelemiş ve söz konusu kuralla mülkiyet hakkına getirilen
sınırlamanın meşru amacının olmadığı gerekçesiyle, kuralı Anayasa’nın 13. ve
35. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir. 10. Anılan kararda temel hak ve özgürlüklere sınırlama
getiren kural Anayasa’nın 13. maddesi gereğince sınırlamanın kanunla yapılması
ve Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun olması şartlarını taşıyıp
taşımadığı hususları yönünden değerlendirilmiştir (AYM, E.2023/49, K.2024/54, 22/2/2024,
§ 18). 11. Bu kapsamda ilk olarak, tutuklanma sebebiyle terfi
edemeyen veya rütbe kıdemlilikleri onanmayanlardan yargılama sonunda beraat
edenlerin, rütbe, terfi ve kıdemliliklerinin emsalleri tarihine götürülse de
bundan dolayı maaş farkının ödenmeyeceğinin öngörüldüğü gözetildiğinde maaş
farkının ödenmemesi sonucunu doğuracak nedenlerin herhangi bir tereddüde yer
vermeyecek biçimde açık ve net olarak düzenlendiği dolayısıyla kuralın belirli,
ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olduğu ve bu yönüyle kanunilik şartını
taşıdığı belirtilmiştir (AYM, E.2023/49, K.2024/54, 22/2/2024, § 21). 12. Öte yandan kararda kuralın meşru amaç taşıyıp
taşımadığı değerlendirilmiştir. Kural uyarınca; terfi şartlarının tamamını
taşıyan kişinin sadece bir gün dahi tutuklu kalmış, sonrasında tutukluluğunun
haksız olduğu anlaşılmış ve tahliye edilmiş, görevine dönmüş ve yargılama
süreci boyunca görevinde çalışmış, yargılama sonucunda da beraat etmiş olsa
dahi emsallerine uygun olarak geriye dönük biçimde terfii yapılmasına karşın
kendisine maaş farkının ödenmeyeceğini öngören kuralın herhangi bir meşru
amacının tespit edilemediği, dolayısıyla kuralla mülkiyet hakkına getirilen
sınırlamanın meşru bir amacının bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır (AYM,
E.2023/49, K.2024/54, 22/2/2024, § § 24, 26). 13. İtiraz konusu kural bakımından da Anayasa
Mahkemesinin anılan kararında belirtilen
gerekçelerden ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır. Bu itibarla kuralın,
terfi şartlarının tamamını taşıyan kişinin sadece bir gün dahi açığa alınmış,
sonrasında açığa alınmanın haksız olduğu anlaşılmış ve görevine dönmüş,
yargılama süreci boyunca görevinde çalışmış, yargılama sonucunda da beraat
etmiş olsa dahi emsallerine uygun olarak geriye dönük biçimde terfii
yapılmasına karşın kendisine maaş farkı ödenmemesini öngördüğü anlaşıldığından
kuralla mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın meşru amacının bulunmadığı
sonucuna ulaşılmıştır. 14. Açıklanan nedenlerle kural “açığa alınmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe
kıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler” yönünden Anayasa’nın
13. ve 35. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13. ve 35.
maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması
nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek
görülmemiştir. IV. HÜKÜM 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri
Personel Kanunu’nun 33. maddesinin 22/1/2015 tarihli ve 6586 sayılı Kanun’un
41. maddesiyle değiştirilen ikinci fıkrasının üçüncü cümlesinin “açığa
alınmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlardan
beraatine karar verilenler” yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 23/7/2024 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR