ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2008/45 Karar Sayısı: 2009/53 Karar Günü : 12.3.2009 R.G. Tarih-Sayı :25.06.2009-27269 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Şuhut Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4.12.2004 günlü, 5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesine, 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa'nın 23. maddesiyle eklenen (8) ve (12) numaralı fıkraların Anayasa'nın 2.,
12., 13., 15., 19., 36. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve
yürürlüklerinin durdurulması istemidir. I- OLAY Suçluyu kayırma suçundan Türk Ceza Kanunu'nun 283/1,
53/1.a,b,c,d,e bendlerinde yer alan kurallar ile cezalandırılması istemiyle
sanık hakkında açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun itiraz konusu fıkraları da
içeren 231. maddesi şöyledir: "Madde 231 - (1) Duruşma sonunda, 232
nci Maddede belirtilen esaslara göre duruşma tutanağına geçirilen hüküm fıkrası
okunarak gerekçesi ana çizgileriyle anlatılır. (2) Hazır bulunan sanığa ayrıca başvurabileceği kanun yolları,
mercii ve süresi bildirilir. (3) Beraat eden sanığa, tazminat isteyebileceği bir hâl varsa bu
da bildirilir. (4) Hüküm fıkrası herkes tarafından ayakta dinlenir. (5) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Sanığa yüklenen
suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl* veya daha az
süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün açıklanmasının geri
bırakılmasına karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Hükmün
açıklanmasının geri bırakılması, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç
doğurmamasını ifade eder. (6) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için; a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış
bulunması, b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum
ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda
kanaate varılması, c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın,
aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen
giderilmesi, gerekir. (7) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Açıklanmasının geri
bırakılmasına karar verilen hükümde, mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez ve
kısa süreli olması halinde seçenek yaptırımlara çevrilemez. (8) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi halinde sanık, beş yıl
süreyle denetim süresine tâbi tutulur. Bu süre içinde bir yıldan fazla olmamak
üzere mahkemenin belirleyeceği süreyle, sanığın denetimli serbestlik tedbiri
olarak; a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması halinde, meslek veya
sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine, b) Bir meslek veya sanat sahibi olması halinde, bir kamu
kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının
gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına, c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devam
etmek hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü
yerine getirmesine, karar verilebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur. (9) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Altıncı fıkranın (c)
bendinde belirtilen koşulu derhal yerine getiremediği takdirde; sanık hakkında
mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler halinde
ödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da hükmün açıklanmasının geri
bırakılması kararı verilebilir. (10) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Denetim süresi
içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirine
ilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan
hüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı verilir. (11) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Denetim süresi
içinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin
yükümlülüklere aykırı davranması halinde, mahkeme hükmü açıklar. Ancak mahkeme,
kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu
değerlendirerek; cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz
edilmemesine ya da koşullarının varlığı halinde hükümdeki hapis cezasının
ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir
mahkûmiyet hükmü kurabilir. (12) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararına itiraz edilebilir. (13) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararı, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir.
Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak
Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi halinde, bu maddede
belirtilen amaç için kullanılabilir. (14) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.23.md; Değişik fıkra: 23/01/2008-5728
S.K./562.mad) Bu maddenin hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin
hükümleri, Anayasanın 174 üncü maddesinde koruma altına alınan inkılâp
kanunlarında yer alan suçlarla ilgili olarak uygulanmaz." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 12., 13., 15., 19., 36. ve 38.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU,  Ahmet AKYALÇIN,
Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve
Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 5.6.2008 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara
bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kurallı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, kişi hürriyetinin sözleşmeler ve iç hukuk
kuralları ile koruma altına alındığı, kişi hürriyetinin mahkeme kararı ile
kısıtlanabileceğinin öngörüldüğü, hukuk devleti ve adil yargılanma ilkelerinin
gereği olarak mahkeme kararlarının kanun yoluna tabi kararlar olarak
anlaşılması gerektiği, itiraza konu CMK'nun 231. maddesinin (12) numaralı
fıkrasında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin kararların itiraza
tabi olduğu, hakkında beraat kararı verilmesi gereken bir kimse hükmün açıklanmasının
geri bırakılmasına karar verilmesi halinde bu karar temyiz edilemeyeceği için
sınırlı olarak itiraz yoluyla incelenebileceği, sonradan koşullarının bulunması
halinde verilecek bir mahkumiyet kararının temyizi ve bu temyiz sırasında
sanığın beraatine karar verilmesi gerektiği anlaşılırsa beş yıl süre ile
denetime tabi tutulan ve hakkında (8) numaralı fıkraya göre yükümlülükler
yüklenen kimsenin gereksiz ve haksız yere kişi hürriyetinden mahrum bırakılmış
olacağı, bu nedenlerle itiraza konu kuralların Anayasa'nın 2., 12., 13., 15.,
19., 36. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin (8)
numaralı fıkrasına göre, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının
verilmesi halinde sanık, beş yıl süreyle denetim süresine tâbi tutulur. Bu süre
içinde bir yıldan fazla olmamak üzere mahkemenin belirleyeceği süreyle, sanığın
denetimli serbestlik tedbiri olarak; a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması halinde, meslek veya
sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine, b) Bir meslek veya sanat sahibi olması halinde, bir kamu kurumunda
veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi
altında ücret karşılığında çalıştırılmasına, c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devam
etmek hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü
yerine getirmesine, karar verilebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur. Maddenin (12) numaralı fıkrasında ise, hükmün açıklanmasının geri
bırakılması kararına itiraz edilebileceği belirtilmiştir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun iptali istenilen kurallarını da içeren
231. maddesindeki düzenleme sanık hakkında yapılan yargılama sonucunda
verilecek mahkumiyet kararının açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin
kuralları içermektedir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ile ilgili kurallar kurumun
tamamı gözetilerek değerlendirilmelidir. Hükmün açıklanmasının geri
bırakılmasına karar verildikten sonra öngörülen süre adından da anlaşılacağı
gibi bir deneme süresidir. Kurum yalnızca sanığın menfaat ve çıkarları düşünülerek
getirilmiş olmayıp, önemli ölçüde toplum menfaati ve kamu düzeninin korunması
amaçlanmıştır. Mukayeseli hukukta suç ve suçlulukla mücadele, suç işlenmesinin
önlenmesi ve caydırıcılık açısından bu ve buna benzer kurumlara geniş biçimde
yer verildiği görülmektedir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulaması için beş yıllık
bir sürenin öngörülmesi ve bu sürede uygulanmak üzere denetimli serbestlik
tedbiri olarak bir kısım yükümlülükler yüklenmesine olanak sağlanması
yasakoyucunun suç ve suçlulukla mücadele, caydırıcılık ve suç işlenmesinin
önlenmesi amacıyla takdir yetkisine dayanarak kabul ettiği bir sistemdir. Ceza hukukunun, toplumun kültür ve uygarlık düzeyi, sosyal ve
ekonomik yaşantısıyla ilgili bulunması nedeniyle suç ve suçlulukla mücadele
amacıyla ceza ve ceza muhakemesi alanında sistem tercihinde bulunulması
Devletin ceza siyaseti ile ilgilidir. Bu bağlamda ceza hukukuna ilişkin
düzenlemeler bakımından yasakoyucu Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza
hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak koşuluyla, soruşturma ve yargılamaya
ilişkin olarak hangi yöntemlerin uygulanacağı, toplumda belli eylemlerin suç
sayılıp sayılmaması, suç sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçülerdeki ceza
yaptırımlarıyla karşılanmaları gerektiği,  hangi hal ve hareketlerin
ağırlaştırıcı ya da hafifletici öğe olarak kabul edileceği gibi konularda
takdir yetkisine sahiptir. Öte yandan, (12) numaralı fıkrada hükmün açıklanmasının geri
bırakılması kararına itiraz edilebileceği belirtilmekte ise de, bu kuralla
temyiz incelemesi yolu kapatılmış değildir. İtiraz yolu da verilen kararın bir
üst merci tarafından yeniden gözden geçirilmesini sağlayan ve kararın sağlığı
bakımından güvence oluşturan kanun yollarından biridir. Hükmün açıklanmasının
geri bırakılması kararları sanık hakkında hukuki sonuç doğuran kesin hüküm
niteliğinde olmadığından, deneme süresi sonunda verilecek düşme kararı veya
geri bırakma koşullarına uyulmaması halinde verilecek karar hakkında esas
hükümle birlikte temyiz denetimi olanaklı bulunmaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kurallar, Anayasa'nın 2., 36.
ve 38. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. (12) numaralı fıkra yönünden Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN ile
A. Necmi ÖZLER bu görüşe katılmamışlardır. Kuralların Anayasa'nın 12., 13., 15. ve 19. maddeleri ile ilgisi
görülmemiştir. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231.
maddesine, 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 23. maddesiyle eklenen (8) ve
(12) numaralı fıkralarına yönelik iptal istemi 12.3.2009 günlü, E.2008/45,
K.2009/53 sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkralara ilişkin yürürlüğün
durdurulması isteminin REDDİNE, 12.3.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VII- SONUÇ 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231.
maddesine, 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 23. maddesiyle eklenen: 1- (8) numaralı fıkranın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 2- (12) numaralı fıkranın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN ile A. Necmi ÖZLER'in
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 12.3.2009 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY
GEREKÇESİ 5560 sayılı Yasa ile 5271 sayılı Yasa'nın 231. maddesine fıkralar
eklenerek "hükmün açıklanmasının geri bırakılması" adı altında yeni
düzenlemelere yer verilmiştir. Ceza hukukundaki çağdaş gelişmelere uygun olarak, daha hafif kabul
edilebilecek suçlar yönünden, her suçlunun hemen cezalandırılması yerine
davranışlarının sonuçlarını, topluma karşı sorumluluklarını yeniden
değerlendirebilmesi için bir denetim sürecinden geçirilmesine olanak tanınması,
bu arada suçtan zarar görenin tatmininin de sağlanmasını içeren düzenlemelere
yer verilmesi, insan onurunu öne çıkaran devlet anlayışı içinde önemli bir
yeniliktir. Ancak, belirtilen amaç ve anlayış çerçevesinde getirildiği
anlaşılan ve bu nedenle de kişi ve hak ve özgürlükleri bakımından ileri bir
aşamayı oluşturan dava konusu düzenlemenin, Anayasa ile uyumlu olabilmesi için,
hukuk devletinde vazgeçilemez kabul edilen sav, savunma ve  adil yargılanma
hakkı  gibi, bazı temel hak güvenceleri konusunda duraksamaya yol açmaması
gerekir. 231. maddeye eklenen dava konusu (12) numaralı fıkrada,
"Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına itiraz edilebilir"
denilmektedir. 5271 sayılı Yasa'nın 267. ve devamındaki maddelerinde itiraz
yolu düzenlenmektedir. Bu kanun yolunda, 288. maddede düzenlenen
"temyiz" yolunda olduğu gibi bir hukuk kuralının uygulanmaması veya
yanlış uygulanması nedenine dayalı inceleme yapılamayacağından "itiraz",
diğer nedenlerle sınırlı olarak incelenip kabul veya reddedilecektir. Ancak
itirazın reddedilmesi ve daha sonra hükmün, açıklanmasını gerektiren koşulların
oluşması halinde, bu hükme karşı temyiz yoluna başvurulması sonucu 289.
maddedeki hukuka aykırılık hallerinin tespiti ile hükmün  bozulmasına ve
sanığın beraatine karar verilebilmesi olanaklıdır. Bu durumda, 231. maddenin
(8) numaralı fıkrası uyarınca, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına
bağlı olarak hakkında denetimli serbestlik tedbirlerinden birinin uygulanmasına
karar verilmiş olan sanık, beraat edebileceği bir davada önceden temyize
başvurma hakkı olmaması nedeniyle gereksiz bir yükümlülük altında bırakılmış
olacaktır. Bu tür temel hak ihlâllerine yol açılmaması için hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararına bağlı olarak herhangi bir yükümlülük
getirilmemesi veya bu kararlara karşı temyiz yolunun açılması gerekmektedir.
Anayasa aykırılığın hangi şekilde giderileceği ise kuşkusuz, yasakoyucunun
takdirinde olan bir husustur. Açıklanan nedenlerle Yasa'daki düzenleme biçimiyle Anayasa'nın 2
ve 36. maddelerine aykırı olan itiraz konusu (12) numaralı fıkranın, iptali ve
yeniden düzenleme yapılması için yasakoyucuya süre verilmesi gerektiği
düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU KARŞI
OY 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına İlişkin Kanun'un 23. maddesiyle 4.12.2004 günlü 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesine eklenen (12) numaralı fıkrasının, 2007/14
E. 2009/48 sayılı, 12.3.2009 günlü Anayasa Mahkemesi Kararı'nın bana ait karşı
oy yazısının 2 numaralı bendinde belirttiğim  gerekçe uyarınca iptal
edilmesi gerektiğinden, redde ilişkin çoğunluk kararına  katılmıyorum. Üye Mehmet
  ERTEN KARŞIOY
GEREKÇESİ Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin (12) 
numaralı fıkrasında, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına itiraz
edilebileceği öngörülmüştür. Anılan maddenin diğer fıkralarına göre; hükmün
açıklanmasının geri bırakılması müessesesinin uygulandığı davalarda, sanık
hakkında mahkumiyet kararı tesis edildikten sonra, mahkemece bu kararın
açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin ikinci bir karar verilmektedir. Bu
kararın verilmesi,  mahkumiyet kararının hukuki sonuç doğurmamasını ifade
etmektedir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararından sonra sanık, beş
yıl süreyle denetim süresine tabi tutulmakta ve hakkında (8) numaralı fıkrada
belirtilen denetimli serbestlik tedbirleri uygulanabilmektedir. İtiraz kanun yolunda itirazı inceleyecek merci, Ceza
Muhakemesi Kanunu'nun 267. ve müteakip maddeleri uyarınca itiraz konusu
hakkında inceleme yapmak ve karar vermek durumunda olduğundan, yalnız 
itiraz edilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması  kararının
isabetli  olup  olmadığı konusunda karar verecektir. Sanık hakkında
verilen ilk karar, diğer bir deyişle mahkumiyet kararının esası ise
incelenemeyecektir. Bu suretle, bir yıla kadar ( 5728 sayılı yasa ile yapılan
değişikliğe göre iki yıla kadar) hapis cezası içeren bir mahkumiyet kararında,
maddi olayın ve sanığa yüklenen suçun sübuta erip ermediği hususu bir üst
mahkemenin denetiminden yoksun bırakılmış olacaktır. Bu durumda,  kanun
yolu muhakemesi sonucunda beraat etmesi mümkün olabilecek bir sanık beş yıl
süreyle bu haktan mahrum edilmiş olacak ve ayrıca hakkında beş yıl süreyle (8)
numaralı fıkrada belirtilen denetimli serbestlik tedbiri uygulanabilecektir. Sanık hakkında tesis olunan mahkumiyet kararı için
kanun yolu öngörülmemesi ve yalnız hükmün açıklanmasının geri bırakılması
kararına karşı itiraz hakkı tanınması;  bir ceza yargılamasında mahkum
edilen kişinin, mahkumiyet hükmünü daha yüksek bir mahkemeye inceletme
hakkından mahrum bırakması nedeniyle hak arama özgürlüğünü engellemekte ve adil
yargılanma hakkını ihlâl etmektedir. Bu nedenlerle, (12) numaralı fıkra Anayasanın 36.
maddesine aykırı olduğundan iptali gerektiği düşüncesinde olduğum için aksi
yöndeki çoğunluk kararına katılmadım. Üye A.
  Necmi ÖZLER