ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas
Sayısı:2020/69 Karar
Sayısı:2020/43 Karar
Tarihi:10/9/2020 R.G.Tarih-Sayısı:Tebliğ
edildi İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Düzce 2. İş Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: A. 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun mülga 26.
maddesinin, B. 22/4/1926
tarihli ve 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu’nun 26., 125., 128. ve 332.
maddelerinin, Anayasa’nın 2. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptallerine karar verilmesi talebidir. OLAY: Maruz kaldığı iş kazası sonucu sürekli iş göremez duruma düşen
sigortalıya bağlanan gelir ile yapılan ödemelerin davalı işverenden kusur
oranına göre rücuen tahsili talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralların Anayasa’ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ 1. 506 sayılı
Kanun’un itiraz konusu mülga 26. maddesi şöyledir: “ İşverenin sorumluluğu: Madde 26- (Değişik
birinci fıkra: 20/6/1987- 3395/2 md. ) İş kazası ve meslek hastalığı, işverenin kastı veya
işçilerin sağlığını koruma ve iş güvenliği ile ilgili mevzuat hükümlerine
aykırı hareketi veyahut suç sayılabilir bir hareketi sonucu olmuşsa, Kurumca
sigortalıya veya hak sahibi kimselerine yapılan veya ileride yapılması gerekli
bulunan her türlü giderlerin tutarları ile gelir bağlanırsa bu gelirlerinin 22
nci maddede belirtilen tarifeye göre hesaplanacak sermaye değerleri toplamı (…) Kurumca işverene ödettirilir. (Ek
cümle:29/7/2003-4958/28 md.) İşçi ve işveren sorumluluğunun tespitinde
kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır. İş kazası veya meslek hastalığı, 3 üncü bir kişinin kasıt
veya kusuru yüzünden olmuşsa, Kurumca bütün sigorta yardımları yapılmakla
beraber zarara sebep olan 3 üncü kişilere ve şayet kusuru varsa bunları
çalıştıranlara Borçlar Kanunu hükümlerine göre rücu edilir. (Ek: 24/10/1983- 2934/3 md.) Ancak; iş kazası veya meslek hastalıkları sonucu ölümlerde
bu Kanun uyarınca hak sahiplerine yapılacak her türlü yardım ve ödemeler için,
iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde kasdı veya kusuru bulunup
da aynı iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının hak
sahiplerine Kurumca rücu edilemez. ” 2. Mülga 818
sayılı Kanun’un itiraz konusu; a. 26. maddesi
şöyledir: “ 4- İhmal yüzünden hata Madde 26- Akdin hükmünden kurtulmak için hata ettiğini
iddia eden taraf, eğer hata kendi kusurundan ileri gelmiş ise, mukavelenin bu
suretle feshinden mütevellit zararı tazmine mecburdur. Fakat diğer taraf hataya
vakıf olmuş veya vakıf olması muktazi bulunmuş olduğu takdirde, tazminat lazım
gelmez. Eğer hakkaniyet icabederse hakim, mutazarrır olan tarafın
lehinde daha fazla tazminat hükmedebilir. ” b. 125. maddesi
şöyledir: “ 1- On senelik müruru zaman Madde 125- Bu kanunda başka suretle hüküm mevcut olmadığı
takdirde, her dava on senelik müruru zamana tabidir. ” c. 128. maddesi
şöyledir: “a) Umumiyet itibariyle Madde 128- Müruru
zaman alacağın muaccel olduğu zamandan başlar, alacağın muacceliyeti bir ihbar
vukuuna tabi ise müruru zaman bu haberin verilebileceği günden itibaren cereyan
eder.” ç. 332. maddesi
şöyledir: “ 4- Tedbirler ve
mesai mahalleri Madde 332- İş
sahibi, akdin hususi halleri ve işin mahiyeti noktasından hakkaniyet dairesinde
kendisinden istenilebileceği derecede çalışmak dolayısıyle maruz kaldığı
tehlikelere karşı icabeden tedbirleri ittihaza ve münasip ve sıhhi çalışma
mahalleri ile, işçi birlikte ikamet etmekte ise sıhhi yatacak bir yer
tedarikine mecburdur. (Ek : 29/6/1956 - 6763/41 md.) İş sahibinin yukarıki fıkra hükmüne aykırı hareketi
neticesinde işçinin ölmesi halinde onun yardımından mahrum kalanların bu yüzden
uğradıkları zararlara karşı istiyebilecekleri tazminat dahi akde aykırı
hareketten doğan tazminat davaları hakkındaki hükümlere tabi olur. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında
başvuru kararı ve ekleri, Raportör Alparslan KOÇAK tarafından hazırlanan ilk
inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükümleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın “Anayasaya aykırılığın diğer
mahkemelerde ileri sürülmesi” başlıklı 152. maddesinin son fıkrasında “Anayasa
Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetede
yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya
aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.” denilmiştir. 6216
sayılı Kanun’un “Başvuruya engel durumlar” başlığını taşıyan 41.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında da “Mahkemenin işin esasına girerek
verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yıl
geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu
yapılamaz. ” hükmüne yer verilmiştir. 3. 506 sayılı Kanun’un mülga 26. maddesinin 3395 sayılı
Kanun’un 2. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasına yönelik iptal talebi,
Anayasa Mahkemesinin 30/12/2010 tarihli ve E.2008/76, K.2010/122 sayılı
kararıyla Anayasa’ya aykırı olmadığı gerekçesiyle esastan reddedilmiş ve bu
karar 2/4/2011 tarihli ve 27893 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Anayasa
Mahkemesince işin esasına girilerek reddedilen kural hakkında yeni bir
başvurunun yapılabilmesi için önceki kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı
2/4/2011 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık süre henüz
dolmamıştır. 4. Açıklanan nedenle 506 sayılı Kanun’un mülga 26. maddesinin
birinci fıkrasına yönelik başvurunun Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü
fıkrası ve 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince
reddi gerekir. 5. Anayasa’nın 152. ve
6216 sayılı Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu
dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin
hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri
sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin
iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler
uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde
yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali
talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural
ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların
çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak
nitelikte bulunan kurallardır. 6. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 506 sayılı Kanun’un
mülga 26. maddesinin iptalini talep etmiştir. Anılan maddenin birinci
fıkrasında iş kazası ya da meslek hastalığı nedeniyle oluşacak Sosyal Güvenlik
Kurumu zararından işverenin sorumluluğu, ikinci fıkrada üçüncü kişinin sorumluluğu,
üçüncü fıkrada ise anılan zararın sigortalının hak sahiplerinden rücuen tahsil
edilememe hâli düzenlenmiştir. 7. Başvuruya konu olayda bakılmakta olan davanın konusu
ise iş kazası nedeniyle sürekli iş göremez duruma düşen sigortalıya bağlanan gelir
ve yapılan ödemelerin işverenden rücuen tahsili olup davada üçüncü kişiye veya
sigortalının hak sahiplerine yöneltilmiş herhangi bir talep bulunmamaktadır. Bu
itibarla 506 sayılı Kanun’un itiraz konusu mülga 26. maddesinin ikinci ve
üçüncü fıkralarının bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenle bu fıkralara ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle reddi gerekir. 8. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Anayasaya aykırılığın
mahkemelerce ileri sürülmesi” başlıklı 40. maddesinde Anayasa Mahkemesine
itiraz yoluyla yapılacak başvurularda izlenecek yöntem düzenlenmiştir. Söz
konusu maddenin (1) numaralı fıkrasında bir davaya bakmakta olan mahkemenin, bu
davada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini
Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda, bu fıkrada
sayılan belgeleri dizi listesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği
belirtilmiş; anılan fıkranın (a) bendinde de “İptali istenen kuralların
Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru
kararının aslı” Anayasa Mahkemesine gönderilecek belgeler arasında
sayılmıştır. Söz konusu maddenin (4) numaralı fıkrasında ise açık bir şekilde
dayanaktan yoksun veya yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının Anayasa
Mahkemesi tarafından esas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği
hükme bağlanmıştır. 9. İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a)
bendinde de itiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçeli kararında, Anayasa’ya
aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin Anayasa’nın hangi
maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriyle
birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği ifade edilmiştir. 10. Yine İçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (b) bendinde Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede, başvuruda
eksikliklerin bulunduğunun tespit edilmesi hâlinde itiraz yoluna ilişkin
işlerde esas incelemeye geçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği; (2)
numaralı fıkrasında ise anılan (b) bendi uyarınca verilen kararın itiraz yoluna
başvuran mahkemenin eksiklikleri tamamlayarak yeniden başvurmasına engel
olmadığı belirtilmiştir. 11. Başvuru kararında, mülga 818 sayılı Kanun’un 26.,
125., 128. ve 332. maddelerinin iptalleri talep edilmiş ise de anılan
maddelerin hangi nedenlerle Anayasa’nın 2. ve 36. maddelerine aykırı oldukları
ayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmemiştir. 12. Açıklanan nedenle 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin
(1) numaralı fıkrasının (a) bendi ile İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (a) bendine aykırı olduğu anlaşılan ve yukarıda anılan itiraz konusu
kurallara yönelik başvurunun, 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı
fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından esas incelemeye geçilmeksizin
reddi gerekir. III. HÜKÜM A. 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanunu’nun mülga 26. maddesinin; 1. Birinci fıkrasına
yönelik itiraz başvurusunun, Anayasa’nın
152. maddesinin dördüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 41. maddesinin
(1) numaralı fıkrası gereğince REDDİNE, 2. İkinci ve üçüncü fıkralarının itiraz başvurusunda bulunan
Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu fıkralara
ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, B. Mülga 22/4/1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun
26., 125., 128. ve 332. maddelerine ilişkin itiraz başvurusunun 6216 sayılı Kanun’un 40.
maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından, esas
incelemeye geçilmeksizin REDDİNE, 10/9/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Hasan
  Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir
  ÖZKAYA Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Muammer
  TOPAL Üye M.
  Emin KUZ Üye Rıdvan
  GÜLEÇ Üye Recai
  AKYEL Üye Yusuf
  Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız
  SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin
  MENTEŞ Üye Basri
  BAĞCI