ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI EsasSayısı  : 2003/105 KararSayısı : 2007/98 Karar Günü    : 12.12.2007 Resmi Gazete  Tarih ve Sayısı : 30.01.2008 - 26772 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Konya 1. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 13.10.1983 günlü, 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 3493 sayılı Yasa ile değiştirilen 115.
maddesinin son fıkrasının,  Anayasa'nın 36. ve 125. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 65. maddesinin birinci
fıkrasının (a) bendi uyarınca uygulanan idari para cezasına ilişkin işlemin
iptali istemiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılığı
savını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, itiraz konusu kuralı da
içeren 115. maddesi şöyledir: "(Değişik birinci fıkra: 16/7/2004- 5228/46 md.) Ödeme
derhal yapılmadığı takdirde para cezalarının, tutanağın tebliğ tarihinden
itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekir. Bir ay içinde ödenmeyen cezalar için
her ay % 5 faiz uygulanır. Aylık faizin hesaplanmasında ay kesirleri tam ay
olarak dikkate alınır. Bu suretle bulunacak tutar cezanın iki katını geçemez. Süresinde ödenmeyen para cezaları için 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun Hükümleri uygulanır. Bu para cezaları, Maliye ve Gümrük Bakanlığının Sayman
mutemetlerine, mal sandıklarına veya 114 üncü maddesinin birinci fıkrasına göre
yetkili kılınmış personele ödenebileceği gibi, banka veya PTT aracılığı ile de
ödenebilir. 116 ncı maddede öngörülen itiraza ilişkin hüküm saklı
kalmak üzere, para cezaları ile mahkemelerce verilen ve sadece hafif para
cezalarına ait olan hükümler kesindir. " B- İlgili Yasa Kuralları 2918 sayılı Kanun'un 65. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi
ve üçüncü fıkrası ile aynı Yasa'nın 116. maddesi şöyledir: "Araçların yüklenmesi: Madde 65- (Değişik: 18/11/1986 - 3321/1 md.) Araçların yüklenmesinde yönetmelikte belirtilen ölçü ve esaslara
aykırı olarak: a) Taşıma sınırı üstünde yolcu
alınması, ( ...) Yasaktır. (...) (Değişik: 21/5/1997 - 4262/4 md.) Birinci
fıkranın (a) bendi hükümlerine uymayanlar 1 800 000 lira, (c), (f), (g), (h),
(i) ve (j) bentleri hükümlerine uymayanlar 3 600  000 lira (b), (d) ve (e)
bentlerindeki hükümlere uymayanlar 7 200 000 lira para cezası ile
cezalandırılırlar." " Tescil plakasına göre tutanak düzenlenmesi : Madde 116- (Değişik birinci fıkra: 25/6/1988 - KHK - 330/8 md.; Aynen
Kabul: 31/10/1990 - 3672/7 md.) Trafiği tehlikeye düşürecek,
engel olacak şekilde veya yasaklanmış yerlerde park etmiş araçlara veya trafik
kural ve yasaklarına aykırı davranışları belirlenmiş bulunan, karayolları
ağırlık kontrol mahallerinde işaret, ışık, ses veya görevlilerin ikazına rağmen
tartı sistemine girmeden seyrine devam eden ve sürücüsü tespit edilemeyen
araçlara tescil plakalarına göre ceza veya suç tutanağı düzenlenir. Para cezasının ödenmesi gerektiği hallerde trafik kaydında araç
sahibi olarak görülen kişiye cezayı ödemesi için posta yoluyla tebligat
yapılır, bu şekilde tebliğ edilemeyen tutanaklar ilgili tahsil dairesinin ilân
asmaya mahsus yerinde liste halinde ilân edilir, ilân tarihini takip eden
otuzuncu  gün tebligat yapılmış sayılır ve bu cezalar 114 ve 115 inci
maddelerde belirtilen şekilde takip ve tahsil olunur. Bu şekilde uygulanan cezalar için araç sahipleri cezanın tebliği
tarihinden itibaren yedi gün içinde yetkili mahkemeye itiraz edebilirler. İtiraz ödemeyi ve ödeme ile ilgili süreyi durdurur. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir." C- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 36. ve 125. maddelerine dayanılmış,
Mahkememizce 2. maddesi ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya
KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN ve
Fazıl SAĞLAM'ınkatılımlarıyla 24.12.2003 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, ilgili Yasa kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa
kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesine göre,
Anayasa Mahkemesi'ne yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin
bakmakta olduğu davada uygulayacağı Yasa kuralları ile sınırlıdır. Başvuru kararında, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 3493
sayılı Yasa ile değiştirilen 115. maddesinin son fıkrasının tamamının iptali
istenilmiş ise de, dava konusu işlemin 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu'nun 65. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca uygulanan idari
para cezası ile ilgili işlemin iptaline yönelik olması nedeniyle, itiraz konusu
kurala ilişkin esas incelemenin  "...para cezaları ile..."
ibaresiyle sınırlı olarak yapılmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, muhatabın yüzüne karşı düzenlenen ve o sırada
tebliğ edilen trafik para cezası tutanağının idari işlem olduğu, ancak itiraz
konusu kural ile yüze karşı kesilen bu para cezalarının kesin kabul edilmek
suretiyle yargı yolunun kapatıldığı, bu durumun ise Anayasa'nın 36. ve 125.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'ya
aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmaya
mecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe
ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, itiraz konusu kural
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir. İtiraz konusu kuralda, 116. madde gereğince tescil plakasına göre
suç tutanağı düzenlenmesi halinde, buna itirazın mümkün olabileceği, bunun
dışında trafik suçlarından dolayı ceza tutanakları ile belirlenen idari para
cezalarının ise kesin olup, yargı yoluna başvurulamayacağı hüküm altına
alınmıştır. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk
devleti olduğu hükme bağlanmıştır. Hukuk devleti, insan haklarına saygı gösteren, bu hakları koruyucu
adaletli bir hukuk düzeni kurup sürdürmekle kendisini yükümlü sayan, bütün
etkinliklerinde hukuka ve Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı
denetimine bağlı olan devlet demektir. Böyle bir düzenin kurulması, yasama,
yürütme ve yargı alanına giren tüm işlem ve eylemlerin hukuk kuralları içinde
kalması, temel hak ve özgürlüklerin anayasal güvenceye bağlanmasıyla
olanaklıdır. Başta hukuk devleti ilkesiyle hak arama özgürlüğü olmak üzere tüm
anayasal gereklere uyarak idari para cezasını gerektirecek eylemleri, cezaları
ve bunların koşullarını belirleme yetkisi yasa koyucunun takdirindedir. Anayasa'da, Türkiye Cumhuriyeti'nin demokratik hukuk devleti
niteliği vurgulanırken, devletin tüm eylem ve işlemlerinin yargı denetimine
bağlı olması amaçlanmıştır. Çünkü, yargı denetimi hukuk devletinin
"olmazsa olmaz" koşuludur. Anayasa'nın 36. maddesinde, " Herkes, meşru vasıta ve
yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı
olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme,
görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz " denilmektedir.
Maddeyle güvence altına alınan dava yoluyla hak arama özgürlüğü, kendisi bir
temel hak niteliği taşımasının ötesinde, diğer temel hak ve özgürlüklerden
gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili
güvencelerden birisini oluşturmaktadır. Gerçekten, karşılaştığı bir suçlamaya
karşı kişinin kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı haksız bir
uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin en
etkili ve güvenceli yolu yargı mercileri önünde dava hakkını kullanabilmesidir.
Kişilere yargı mercileri önünde dava hakkı tanınması adil bir yargılamanın ön
koşulunu oluşturur. İtiraz konusu kural, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına
alınan hak arama özgürlüğü alanına yapılmış açık bir müdahale niteliğindedir. Yargı denetimini sınırlayan itiraz konusu kuralın hukuk devleti
ilkesi ve hak arama özgürlüğü ile bağdaştığı söylenemez. Anayasa'da sayılan ayrık durumlar dışında idarenin eylem ve
işlemlerinden kimilerinin yargı denetimine bağlı olmaması sonucunu doğuracak
nitelikteki bir yasal düzenleme Anayasa'nın 125. maddesinin birinci fıkrasına
aykırılık oluşturur. İtiraz konusu kural ile 2918 sayılı Kanun uyarınca, kişilerin
yüzlerine karşı trafik suçlarından dolayı ceza tutanakları ile belirlenen idari
para cezalarının kesinliği ifade edilerek yargı yolu kapatılmakta, idarenin
hukuka uygun olmayan ve kişilerin haklarını ihlal eden davranışlarının olması
halinde, verilen idari yaptırıma karşı bir itiraz hakkı tanınmamaktadır.
Bireylerin idarenin faaliyetlerine karşı korunması, adaletin sağlanması ve
hukuk devleti ilkesinin geçerli olabilmesi için idarenin her türlü eylem ve
işlemlerinin yargı denetimine tâbi olması gerekirken, itiraz konusu kural ile
idarenin yapmış olduğu işlemler yargı denetimi dışında bırakılmaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 36.
ve 125. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, yasanın belirli
kurallarının iptali, diğer kimi kurallarının veya tümünün uygulanmaması
sonucunu doğuruyorsa,  bunların da Anayasa Mahkemesi'nce iptaline
karar  verilebileceği öngörülmektedir. 13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun
3493 sayılı Yasa ile değiştirilen 115. maddesinin son fıkrasında bulunan
"...para cezaları ile..." ibaresinin iptali nedeniyle, uygulama
olanağı kalmayan "116 ncı maddede öngörülen itiraza ilişkin
hüküm saklı kalmak üzere..." bölümünün de 2949 sayılı Yasa'nın 29.
maddesinin ikinci fıkrası gereğince iptali gerekir. VII- SONUÇ 13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 3493
sayılı Yasa ile değiştirilen 115. maddesinin son fıkrasının; A- "...para cezaları ile..." ibaresinin Anayasa'ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B- İptal edilen ibare nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan
"116 ncı maddede öngörülen itiraza ilişkin hüküm saklı kalmak
üzere..." bölümünün de 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince
İPTALİNE, 12.12.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ