ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/143 Karar Sayısı : 2014/164 Karar Günü : 30.10.2014 R.G. Tarih-Sayı : Tebliğ
edildi İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Çankırı1. Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 1- 26.9.2004 günlü, 5235
sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin
Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'un; a- 9. maddesinin beşinci fıkrasının, b- 15. maddesinin son fıkrasının, 2- 11.12.2010 günlü, 6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Yüksek
Kurulu Kanunu'nun 7. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (f) bendinin, Anayasa'nın 2., 138., 140., 142. ve 159. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi istemidir. I- OLAY Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) Birinci Dairesince
Çankırı 2. Asliye Ceza Mahkemesinin faaliyetleri dondurularak dosyaların itiraz
yoluna başvuran Mahkemeye devri ve akabinde de itiraz yoluna başvuran Mahkemede
ikinci bir hâkimin yetkilendirilmesi üzerine,itiraz konusu kuralların
Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. II- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 1- 5235 sayılı Kanun'un iptali istenen kuralları da içeren 9. ve
15. maddeleri şöyledir: " Ceza mahkemelerinin kuruluşu Madde 9- Ceza mahkemeleri, her il
merkezi ile bölgelerin coğrafî durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak
belirlenen ilçelerde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun olumlu görüşü
alınarak Adalet Bakanlığınca kurulur. (.) asliye ceza mahkemeleri tek hâkimlidir. Ağır ceza mahkemesinde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur. Bu
mahkeme bir başkan ve iki üye ile toplanır. Özel kanunlarla kurulan diğer ceza mahkemelerinin kuruluşuna
ilişkin hükümler saklıdır. İş durumunun gerekli kıldığı yerlerde ceza mahkemelerinin birden
fazla dairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır. Ceza mahkemeleri bulundukları il veya ilçenin adı ile anılır. Ceza mahkemelerinin yargı çevresi Madde 15 -Ceza mahkemelerinin yargı
çevresi, bulundukları il merkezi ve ilçeler ile bunlara adlî yönden bağlanan
ilçelerin idarî sınırlarıdır. Ağır ceza mahkemeleri ile büyükşehir belediyesi bulunan illerde,
büyükşehir belediyesi sınırları içerisindeki il ve ilçenin adı ile anılan sulh
veya asliye ceza mahkemelerinin yargı çevresi, il veya ilçe sınırlarına
bakılmaksızın Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek
Kurulunca belirlenir. Coğrafî durum ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak bir ceza
mahkemesinin kaldırılmasına veya yargı çevresinin değiştirilmesine, özel
kanunlarında yargı çevresi belirtilmemiş olan diğer ceza mahkemelerinin yargı
çevresinin belirlenmesine, Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve
Savcılar Yüksek Kurulunca karar verilir. " 2- 6087 sayılı Kanun'un iptali istenen kuralı da içeren 7. maddesi
şöyledir: " Genel Kurulun oluşumu ve görevleri MADDE 7 -(1) Genel Kurul, Kurulun yirmiiki asıl
üyesinden oluşur. (2) Genel Kurulun görevleri şunlardır: a) Başkanvekilini ve daire başkanlarını seçmek. b) Dairelerin kararlarına karşı yapılan itirazları inceleyip
karara bağlamak. c) Daireler arasında çıkan görev ve işbölümü uyuşmazlıklarını
kesin olarak karara bağlamak. ç) Kurulun görevine giren, fakat Genel Kurul veya dairelerin
görevleri arasında gösterilmeyen konularda karar merciini belirlemek. d) (Mülga: 15/2/2014-6524/24 md.) e) (Değişik: 15/2/2014-6524/24 md.) Kurul üyeleri hakkındaki suç
soruşturması ile disiplin soruşturma ve kovuşturma işlemlerine ilişkin bu
Kanunla verilen görevleri yerine getirmek. f) Bakanlığın, bir mahkemenin kaldırılması veya yargı çevresinin
değiştirilmesi konusundaki tekliflerini karara bağlamak. g) Yargıtay ve Danıştaya üye seçmek. ğ) Genel Sekreterin atanması için Başkana üç aday teklif etmek. h) (.)(1) Teftiş Kurulu Başkanını, Teftiş Kurulu başkan
yardımcılarını, Kurul başmüfettişlerini, Kurul müfettişlerini ve Kurulda geçici
veya sürekli olarak görev yapacak tetkik hâkimlerini atamak. ı) (Değişik: 15/2/2014-6524/24 md.) Adli ve idari yargı hâkim ve
savcılarını mesleğe kabul etme, atama ve nakletme, geçici yetki verme, yükselme
ve birinci sınıfa ayırma, kadro dağıtma, meslekte kalmaları uygun görülmeyenler
hakkında karar verme, disiplin cezası verme, görevden uzaklaştırma ile hâkim ve
savcılar hakkında denetim, araştırma, inceleme ve soruşturma yapılması
konularına münhasır olmak üzere yönetmelik çıkarmak ve genelge düzenlemek. i) Kurulun stratejik plânını onaylamak ve uygulamasını takip
etmek. j) Görev alanını ilgilendiren kanun, tüzük ve yönetmelik
taslakları hakkında görüş bildirmek. k) Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın2., 138., 140., 142. ve 159.maddelerine
dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla
PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin
KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ın katılımlarıyla 25.9.2014 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayhan KILIÇ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralları, dayanılan
Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülüp düşünüldü: A- 5235 Sayılı Kanun'un 9. Maddesinin Beşinci Fıkrasının
İncelenmesi Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın2., 138.,
140., 142. ve 159.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 152. maddesi ile 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, Anayasa
Mahkemesine yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır. 5235 sayılı Kanun'un 9. maddesi, ceza mahkemelerinin kuruluşunu
düzenlemektedir. Maddenin birinci fıkrasında, ceza mahkemelerinin, her il
merkezi ile bölgelerin coğrafî durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak
belirlenen ilçelerde HSYK'nın olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca
kurulacağı belirtilmektedir. Maddenin devam eden fıkralarında, asliye ceza
mahkemesinin tek hâkimli olduğu, ağır ceza mahkemesinin ise bir başkan ile
yeteri kadar üyeden oluşacağı, ancak bir başkan ve iki üye ile toplanacağı
ifade edilmektedir. Maddenin dava konusu beşinci fıkrasında ise iş durumunun gerekli
kıldığı yerlerde ceza mahkemelerinin birden fazla dairesinin oluşturulabileceği
ve bu dairelerin numaralandırılacağı kurala bağlanmaktadır. Bir yerdeki ceza
mahkemesinin birden fazla dairesinin oluşturulmasının, birbirinden ayrı
numaralandırılmış yeni ceza mahkemeleri kurulması anlamına geldiği açıktır. Bu
durumda, ceza mahkemesinin yeni bir dairesinin oluşturulması da HSYK'nın uygun
görüşü ve Adalet Bakanlığı kararıyla söz konusu olabilmektedir. Buna göre, 5235 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 9.
maddesi bir bütün olarak dikkate alındığında, bir yerdeki ceza mahkemesinin,
HSYK'nın uygun görüşü ve Adalet Bakanlığı kararıyla birden fazla dairesinin
oluşturulmasına imkân tanıyan bir düzenleme olduğu anlaşılmaktadır. Bakılmakta olan davada, HSYK'nın, itiraz yoluna başvuran Mahkemede
ikinci bir hâkimi yetkilendirmesi ve dosyaların bu iki hâkim arasında
işbölümüyle paylaştırması söz konusudur. İtiraz yoluna başvuran Mahkemeye
ikinci bir hâkimi yetkilendirme ve dosyaların bu iki hâkim arasında işbölümüyle
paylaştırılmasına yönelik HSYK işleminin, itiraz konusu kural kapsamında kalan,
yeni bir mahkeme kurulması işlemiyle hiçbir ilgisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla
itiraz konusu kural, bakılmakta olan davada uygulanma kabiliyetini haiz
değildir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kuralın itiraz başvurusunda
bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu
kurala ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. B- 5235 Sayılı Kanun'un 15. Maddesinin Son Fıkrası ile 6087 Sayılı
Kanun'un 7. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının (f) Bendinin İncelenmesi Başvuru kararında, itiraz konusu kuralların Anayasa'nın2., 138.,
140., 142. ve 159.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 152. maddesi ile 6216 sayılı Kanun'un 40. maddesine
göre, Anayasa Mahkemesine yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran
Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır. 5235 sayılı Kanun'un 15. maddesinde ceza mahkemelerinin yargı
çevrelerinin ne şekilde belirleneceği kurala bağlanmaktadır. Maddenin birinci
fıkrasında, ceza mahkemelerinin yargı çevresinin, bulundukları il merkezi ve
ilçeler ile bunlara adli yönden bağlanan ilçelerin idari sınırları olduğu
belirtilmektedir. Maddenin ikinci fıkrasında ise ağır ceza mahkemeleri ile
büyükşehir belediyesi bulunan illerde, büyükşehir belediyesi sınırları
içerisindeki il ve ilçenin adı ile anılan sulh veya asliye ceza mahkemelerinin
yargı çevresinin, il veya ilçe sınırlarına bakılmaksızın Adalet Bakanlığının
önerisi üzerine HSYK'ca belirleneceği ifade edilmektedir. Maddenin itiraz konusu üçüncü fıkrasında, coğrafi durum ve iş
yoğunluğu göz önünde tutularak bir ceza mahkemesinin kaldırılmasına veya yargı
çevresinin değiştirilmesine, özel kanunlarında yargı çevresi belirtilmemiş olan
diğer ceza mahkemelerinin yargı çevresinin belirlenmesine, Adalet Bakanlığının
önerisi üzerine HSYK tarafından karar verileceği hükme bağlanmaktadır. 6087
sayılı Kanun'un, HSYK Genel Kurulunun oluşumu ve görevlerini düzenleyen 7.
maddesinin (2) numaralı fıkrasının itiraza konu (f) bendinde de buna paralel
bir düzenleme yapılarak, " Bakanlığın, bir mahkemenin kaldırılması veya
yargı çevresinin değiştirilmesi konusundaki tekliflerini karara bağlamak ",
HSYK Genel Kurulunun görevleri arasında sayılmıştır. Bir ceza mahkemesinin kurulması, o mahkemenin hemen yargılama
faaliyetine başlayacağı anlamına gelmemektedir. Mahkemenin yargılama
yapabilmesi için aynı zamanda HSYK tarafından faaliyete geçirilmesi de
gerekmektedir. HSYK, usulüne uygun olarak kurulmuş bir mahkemeye hâkim
yetkilendirmek suretiyle o mahkemeyi faaliyete geçirmekte ve iş yükünün zamanla
azalması nedeniyle ihtiyaç kalmaması hâlinde de mahkemenin faaliyetlerini
dondurarak o mahkemede yetkili hâkimi başka bir mahkemede yetkilendirmektedir. Bakılmakta olan davada, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin
kaldırılması veya yargı çevresinin değiştirilmesine ilişkin herhangi bir işlem
söz konusu olmayıp, anılan Mahkemenin faaliyetlerinin dondurulması işlemi
ihtilaf konusudur. Bir mahkemenin faaliyetlerinin dondurulması " kaldırma "
anlamına gelmemektedir. Dolayısıyla itiraz konusu kuralların bakılmakta olan
davada uygulanma kabiliyeti bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kuralların, itiraz
başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı
bulunmadığından, bu kurallara ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle reddi gerekir. V- SONUÇ A- 26.9.2004 günlü, 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge
Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'un; 1- 9. maddesinin beşinci fıkrasının, 2- 15. maddesinin son fıkrasının, B- 11.12.2010 günlü, 6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Yüksek
Kurulu Kanunu'nun 7. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (f) bendinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada
uygulanma olanağı bulunmadığından, bu fıkralara ve bende ilişkin başvurunun
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 30.10.2014 gününde OYBİRLİĞİYLEkarar
verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN