ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/100 Karar Sayısı : 2014/14 Karar Günü : 29.1.2014 R.G. Tarih-Sayı :
29.05.2014-29014 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara Fikri ve Sınaî
Haklar (4) Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 24.6.1995 günlü, 551
sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 158.
maddesinin ikinci fıkrasının, Anayasa’nın 2., 10., 35., 36. ve
138. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
istemidir. I- OLAY Davacı vekilince, davalı şirketin müvekkili adına faydalı model
belgesiyle kayıtlı bulunan gezici reklâm römorklarıyla aynı özellikleri taşıyan
römorklar kullandığı belirtilerek, davalının eyleminin tedbiren durdurulması,
kullandığı gezici reklâm römorklarına el konulması ve maddi-manevi tazminata
hükmedilmesi talebiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı
olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralı 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin itiraz konusu kuralı da
içeren 158. maddesi şöyledir: “ Hakların Üçüncü Kişilere Karşı İleri Sürülememesi Madde 158- Faydalı model belgesi
konusu buluşun özü, üçüncü kişi veya kişilerin tarifname, resim ve
modellerinden, techizatından veya tesisatından bu kişi veya kişilerin izni
olmadan alındığı takdirde, bu Kanun Hükmünde Kararname ile faydalı model
belgesi verilerek sağlanan koruma, faydalı model belgesi sahibi tarafından bu
kişi veya kişilere karşı ileri sürülemez. 156 ncı madde hükmüne göre kendisine karşı açılan hükümsüzlük
davası sonuçlanıncaya kadar, faydalı model belgesi sahibi, bu belge ile doğan
haklarını, üçüncü kişilere karşı ileri süremez. Bu nedenle açılan davanın ve
dava sonucunun sicile kayıt edilmesi ve ilgili bültende yayınlanması,
ilgililerin Enstitü'ye başvurusu ile gerçekleşir. Faydalı model belgesi
sahibinin tazminat talebi ile ilgili hakları saklıdır. ” B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa’nın 2., 10., 35., 36. ve 138.
maddelerine dayanılmış, Anayasa’nın 91. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,
Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL,
Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ’un katılımlarıyla 12.9.2013 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesine
göre, mahkemeler, bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da
kanun hükmünde kararname kurallarını Anayasa’ya aykırı görürler veya
taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına
varırlarsa, o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler.
Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi
için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın
bulunması ve iptali istenen kuralların da o davada uygulanacak olması
gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya
çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz
yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, KHK’nin 158. maddesinin ikinci
fıkrasının “ Bu nedenle açılan davanın ve dava sonucunun sicile kayıt
edilmesi ve ilgili bültende yayınlanması, ilgililerin Enstitü'ye başvurusu ile
gerçekleşir. Faydalı model belgesi sahibinin tazminat talebi ile ilgili hakları
saklıdır. ” biçimindeki ikinci ve üçüncü cümlelerinin de iptalini
istemiştir. Bakılmakta olan dava, faydalı model belgesi sahibinin bu belge ile
doğan haklarının korunmasına ve söz konusu belgenin hükümsüz sayılmasına
ilişkindir. KHK’nin 158. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde,
faydalı model belgesinin hükümsüz sayılmasına yönelik davanın ve sonucunun
sicile kayıt edilmesi ve ilgili bültende yayınlanması; üçüncü cümlesinde ise
faydalı model belgesi sahibinin hükümsüzlük davası nedeniyle sahip olduğu
tazminat hakları düzenlenmekte olup bu hükümlerin bakılan davadaki uyuşmazlığın
çözümüne bir etkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla, KHK’nin 158. maddesinin
ikinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümleleri davada uygulanacak kural değildir. Bu nedenlerle, 24.6.1995 günlü, 551 sayılı Patent Haklarının
Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 158. maddesinin ikinci
fıkrasının; A- İkinci ve üçüncü cümlelerinin, itiraz başvurusunda bulunan
Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu
cümlelere ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE , B- Birinci cümlesinin esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hakan ATASOY tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmünde kararname
kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: A- Kanun Hükmünde Kararnamelerin Yargısal Denetimi Hakkında Genel
Açıklama Anayasa’nın 91. maddesinde düzenlenen kanun hükmünde kararnameler,
işlevsel yönden yasama işlemi niteliğinde olduğundan yargısal denetimlerinin
yapılması görev ve yetkisi Anayasa’nın 148. maddesi ile Anayasa Mahkemesine
verilmiştir. Yargısal denetimde kanun hükmünde kararnamenin, öncelikle yetki
kanununa sonra da Anayasa’ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir. Her
ne kadar, Anayasa’nın 148. maddesinde kanun hükmünde kararnamelerin yetki
kanunlarına uygunluğunun denetlenmesinden değil, yalnızca Anayasa’ya biçim ve
esas bakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de
Anayasa’ya uygunluk denetiminin kapsamına öncelikle kanun hükmünde kararnamenin
yetki kanununa uygunluğunun denetimi de girer. Çünkü Anayasa’da, Bakanlar Kuruluna
ancak yetki kanununda belirtilen sınırlar içerisinde kanun hükmünde kararname
çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması, kanun
hükmünde kararnameyi Anayasa’ya aykırı duruma getirir. Dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa’dan alan olağanüstü hal
kanun hükmünde kararnamelerinden farklı olarak, olağan dönemlerdeki kanun
hükmünde kararnamelerin bir yetki kanununa dayanması zorunludur. Bu nedenle,
kanun hükmünde kararnameler ile dayandıkları yetki kanunu arasında çok sıkı bir
bağ vardır. Kanun hükmünde kararnamenin yetki kanunu ile olan bağı, kanun
hükmünde kararnameyi aynen ya da değiştirerek kabul eden kanun ile kesilir.
Kanun hükmünde kararnamenin Anayasa’ya uygun bir yetki kanununa dayanması,
geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki kanununa dayanmadan çıkartılan veya
dayandığı yetki kanunu iptal edilen kanun hükmünde kararnamelerin içeriği
Anayasa’ya aykırılık oluşturmasa bile bunların Anayasa’ya uygunluğundan söz
edilemez. Kanun hükmünde kararnamelerin Anayasa’ya uygunluk denetimi,
kanunların denetiminden farklıdır. Anayasa’nın 11. maddesinde, “ Kanunlar
Anayasaya aykırı olamaz. ” denilmektedir. Bu nedenle kanunların denetiminde,
onların yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. Kanun
hükmünde kararnameler ise konu, amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem
dayandıkları yetki kanununa hem de Anayasa’ya uygun olmak zorundadırlar. Anayasa’da kimi konuların kanun hükmünde kararnamelerle
düzenlenmesi yasaklanmaktadır. Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasında “ Sıkıyönetim
ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci ve
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile
dördüncü bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler... ”in kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kural gereğince, Türkiye
Büyük Millet Meclisi, “ Bakanlar Kurulu ”na ancak kanun hükmünde
kararnameyle düzenlenmesi yasaklanmış alana girmeyen konularda kanun hükmünde
kararname çıkarma yetkisi verebilir. Anayasa’nın herhangi bir maddesinde kanunla düzenleneceği
öngörülen bir konunun, Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasının açıkça
yasakladığı hükümler ile ilgili olmadıkça ya da Anayasa’nın 163. maddesinde
olduğu gibi kanun hükmünde kararname çıkarılamayacağı açıkça belirtilmedikçe
kanun hükmünde kararname ile düzenlenmesi Anayasa’ya aykırılık oluşturmaz. Bu nedenlerle, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesine göre, itiraz konusu kural
ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 91. maddesi yönünden de incelenmiştir. B- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralının Anayasa’nın
91. Maddesi Yönünden İncelenmesi İtiraz konusu kuralla faydalı model belgesi sahibinin, kendisine
karşı KHK’nin 156. maddesi hükmüne göre açılan hükümsüzlük davası
sonuçlanıncaya kadar, bu belge ile doğan haklarını üçüncü kişilere karşı ileri
süremeyeceği hükme bağlanmıştır. Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasında “Sıkıyönetim
ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci ve
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile
dördüncü bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler...”in kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Öte yandan, Anayasa’nın
“Mülkiyet hakkı” başlıklı 35. maddesinin birinci fıkrasında, herkesin, mülkiyet
ve miras haklarına sahip olduğu; ikinci fıkrasında bu hakların, ancak kamu
yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği; üçüncü fıkrasında ise, mülkiyet
hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağı kurala
bağlanmıştır. Buna göre, Anayasa’nın “Kişinin Hakları ve Ödevleri” başlıklı
ikinci bölümünde yer alan mülkiyet hakkına ilişkin olarak kanun hükmünde
kararname ile düzenleme yapılması mümkün değildir. Faydalı model belgesi sahibinin bu belge ile doğan haklarını
üçüncü kişilere karşı ileri sürmesine ilişkin düzenleme, mülkiyet hakkı
kapsamında bulunduğundan, itiraz konusu kural Anayasa’nın 91. maddesinin
birinci fıkrasına aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasına aykırı
görülerek iptal edildiğinden, ayrıca
Anayasa’nın 2., 10., 35., 36. ve 138. maddeleri yönünden incelenmesine gerek
görülmemiştir. VI- SONUÇ 24.6.1995 günlü, 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname’nin 158. maddesinin ikinci fıkrasının birinci
cümlesinin Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Anayasa’ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 29.1.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ