ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/82 Karar Sayısı : 2006/66 Karar Günü : 30.5.2006 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 28.07.2006 - 26242 İPTAL DAVASINI AÇAN : Anamuhalefet (Cumhuriyet
Halk) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanvekilleri Oğuz OYAN, Mustafa ÖZYÜREK
ve Haluk KOÇ İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : Ankara 10.
İdare Mahkemesi DAVALARIN KONUSU : 24.4.2003 günlü, 4853 sayılı
Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak
Ödemelere Dair Kanun'un 5. maddesinin, 6. maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü
fıkralarının ve 7. maddesinin Anayasa'nın 2., 5., 10., 11., 13., 35. ve 36.
maddelerine aykırılığı savıyla iptalleri ve 5. maddesinin yürürlüğünün
durdurulması istemidir. II- İPTALİ İSTENİLEN YASA KURALLARI 24.4.2003 günlü, 4853 sayılı Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanun'un 5. ve 7.
maddeleri ile iptali istenilen fıkraları da içeren 6. maddesi şöyledir : 1- “ MADDE 5.- Hak sahiplerinin aylık veya ücretlerinden
yapılan tasarruf kesintileri ve Devlet veya ilgili işverenin katkılarına ait bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte kalan nema, aylık olarak, Devlet İstatistik
Enstitüsü tarafından açıklanan bir önceki aya göre Tüketici Fiyatları Genel İndeksi
değişim oranında ve ilave olarak yıllık yüzde beş oranında değerlendirilir. ” 2- “ MADDE 6.- Hak sahiplerine, anapara tutarları 2003 yılı Nisan
ayında defaten ödenir. 5 inci madde uyarınca değerlendirilen tutar Mart, Haziran, Eylül
ve Aralık aylarında olmak üzere 2004 yılında dört taksit, 2005 yılında dört
taksit ve Mart ve Haziran aylarında olmak üzere 2006 yılında iki taksit olarak
toplam on taksitte ödenir. Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan, ödeme tarihlerini bir
ay önce veya bir ay sonra olarak belirlemeye yetkilidir. Emeklilik veya ölüm halinde taksitlendirme devam etmez ve
ilgililere veya kanunî mirasçılarına kalan tutar defaten ödenir. Bu Kanun hükümleri gereğince hak sahiplerine yapılacak ödemeler ve
bu ödemeler nedeniyle düzenlenecek belgeler hiçbir vergi ve kesintiye tâbi
tutulamaz.” 3- “ MADDE 7.- 3417 sayılı Kanunun mülga 2 nci maddesi kapsamındaki
hak sahipleri tarafından bu Kanun kapsamına giren alacaklarla ilgili olarak
yargı mercilerine açılmış ve devam eden davalar ile icra takipleri hakkında bu
Kanun hükümleri uygulanır. ” III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantılarında, dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi, başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin
rapor, iptali istenilen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A- Birleştirme Kararı 24.4.2003 günlü, 4853 sayılı “Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanun”un 5.
maddesinin iptali istemiyle açılan iptal davası ile itiraz başvurusu arasındaki
hukuki irtibat nedeniyle, 2003/59 Esas sayılı dava dosyasının 2003/82 Esas
sayılı dava dosyası ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas
incelemenin 2003/82 Esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 30.5.2006
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. B- Genel Açıklama 4853 sayılı Yasa, 9.3.1988 günlü, 3417 sayılı Çalışanların
Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun
uyarınca açılmış bulunan Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabında biriken
paraların tasfiyesi ve bu hesaptan yapılacak ödemelere ilişkin usul ve
esasların belirlenmesi amacıyla getirilmiş ve bu Yasa ile 3417 sayılı Yasa
yürürlükten kaldırılmıştır. 3417 sayılı Yasa, yurt içi tasarrufların artırılması, ekonominin
gelişmesinin sağlanmasında tasarrufların teşviki ve bu kaynakların verimli ve
süratli bir şekilde kullanılması amacıyla çıkarılmış ve bu amaçla çalışanların
aylık ve ücretlerinden belirli bir oranda tasarruf kesintisi yapılarak bankada
adlarına açılacak hesaplara yatırılması, çalışanın durumuna göre Devlet veya
ilgili işverenin bu tasarruflara katkıda bulunması ve toplanacak paraların en
iyi şekilde nemalandırılması öngörülmüştür. 3417 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “En
az 6 yıl tasarrufta bulunanlara istedikleri takdirde sadece biriken tasarruf kesintileri,
Bağ-Kur kapsamında olanlar bakımından tasarruf tutarları ödenir” hükmü,
“Yasa'nın 2. maddesi kapsamından çıkanlar” yönünden Anayasa Mahkemesi'nin
18.11.1998 günlü, E.1997/59, K.1998/71 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Aynı
maddenin ikinci fıkrasında yer alan, en az 15 yıl tasarrufta bulunanlara
yapılacak ödemeler ve üçüncü fıkrasında yer alan, en az 6 yıl tasarrufta
bulunanlara yapılacak ödemeler ile ilgili kurallar ve bu kuralların iptali
nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan dördüncü fıkrası da Anayasa Mahkemesi'nin
10.12.2001 günlü, E.2000/42, K.2001/361 sayılı kararı ile iptal edilmiş; iptal
kararı, 28.3.2002 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış ve bu tarihten dokuz ay
sonra yürürlüğe girmiştir. 3417 sayılı Yasa'nın “Kapsam” başlıklı 2. ve “Tasarruf miktarları”
başlıklı 3. maddeleri, 25.8.1999 günlü, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu
ile 1.6.2000 gününden itibaren, Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabına
kaynak girişinin durdurularak tasfiye sürecinin başlatılması amacıyla,
yürürlükten kaldırılmış; Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının, hak
sahiplerinin hak ve menfaatlerini koruyacak şekilde ayrı bir yasayla tasfiye
edilmesi zorunluluğu doğmuştur. 4853 sayılı Yasa ile de Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabının tasfiyesi sırasında hak sahiplerine yapılacak
ödemelere ve tasfiye süresince bu paraların değerlendirilmesine ilişkin usul ve
esaslar belirlenmiştir. C- Yasa'nın 5. Maddesinin İncelenmesi Dava dilekçesinde ve başvuru kararında, 4853 sayılı Yasa'nın
5. maddesiyle çalışanların sahibi oldukları şeyi dilediği gibi tasarruf ederek
kullanma olanağından mahrum bırakıldığı, hazine iç borçları için ödenen faiz
oranlarını nema ödemelerinde uygulamayarak bu borçlar arasında kanun önünde eşitlik
ilkesine aykırı bir ayrım yapıldığı; kalan nemanın, Tüketici Fiyatları Genel
İndeksi değişim oranında ve ilave olarak yıllık yüzde beş oranında
değerlendirilmesinin çalışanların aleyhine olduğu, nemanın hak sahiplerinin
iradesi dışında tek taraflı olarak tespit edilen oranlarda değerlendirildiği,
kişinin kendi geliri üzerindeki mülkiyet hakkının sınırlandırıldığı ve özünün
zedelendiği, tasarruf sahiplerinin nema üzerindeki mülkiyet hakkından gereğince
yararlanmalarının önündeki engelin kaldırılmadığı, bu durumun sosyal hukuk
devleti ve adalet ilkeleriyle de bağdaşmadığı, bu nedenlerle dava konusu
kuralın Anayasa'nın 2., 5., 10., 11., 13. ve 35. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 4853 sayılı Yasa'nın 5. maddesi, “Değerleme” başlığını taşımakta
ve “Hak sahiplerinin aylık ve ücretlerinden yapılan tasarruf kesintileri ve
Devlet veya ilgili işverenin katkılarına ait bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihte kalan nema, aylık olarak, Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından
açıklanan bir önceki aya göre Tüketici Fiyatları Genel İndeksi değişim oranında
ve ilave olarak yıllık yüzde beş oranında değerlendirilir” kuralını
içermektedir. Madde gerekçesinde, bu Kanun hükümleri uyarınca tasfiye süresince
yapılacak ödemelerin değerlerinin korunmasının amaçlandığı belirtilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti, insan haklarına
dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka
uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, hukuk güvenliğini gerçekleştiren, Anayasa'ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, yargı
denetimine açık, yasaların üstünde Anayasa'nın ve yasa koyucunun da uyacağı
temel hukuk ilkelerinin bulunduğu bilincinde olan devlettir. Anayasa'nın 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve
mutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti
ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak şekilde sınırlayan siyasal, ekonomik ve
sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için
gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, devletin temel amaç ve görevleri
arasında sayılmıştır. Anayasa'nın 35. maddesinde de, herkesin, mülkiyet ve miras
haklarına sahip olduğu, bu hakların ancak kamu yararı amacıyla kanunla
sınırlanabileceği, mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı
olamayacağı hükme bağlanmış; temel hak ve özgürlüklerin sınırını gösteren 13.
maddesinde ise, temel hak ve özgürlüklerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın
ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla
sınırlanabileceği, bu sınırlamaların, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik
toplum düzeninin ve laik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı
olamayacağı belirtilmiştir. Mülkiyet hakkı, kişiye başkasının hakkına zarar vermemek ve
yasaların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi olduğu şeyi dilediği
gibi kullanma, ürünlerinden yararlanma ve tasarruf olanağı verir. Kamu yararı amacıyla 3417 sayılı Yasa ile getirilen tasarruf
sisteminin, yine yasayla tasfiye edilmesi zorunluluğu doğmuştur. Tasfiyede,
anapara defaten ödenirken, tasarrufu teşvik hesabının nemalandırmadan
kaynaklanan niteliği ve ekonomik koşullar nedeniyle nemanın defaten ödenmesi
mümkün olamamış, taksitlendirme yöntemi benimsenmiştir. Hak sahiplerinin hak ve
menfaatlerinin korunması amacıyla da, taksitlendirilen tutarın, ekonomi içinde
fiyat artışlarını gösteren Tüketici Fiyatları Genel İndeksi (TÜFE) ve buna
ilave olarak yıllık yüzde beş oranında değerlendirilmesi öngörülerek
enflasyonun gerisinde kalmayan bir nemalandırma sağlanmıştır. Böylece, amaca
elverişli ve ölçülü bir değerlendirme yapılarak, değerlendirme oranları ile
sağladığı yarar arasında hak ve adalete uygun olarak kurulması gereken yararlar
dengesi korunmuştur. Kuralda, tasarrufa teşvik hesabındaki tutarların “kısmen veya
tamamen” ödenmesi engellenmemiş, belli bir süreye ve bu süre içinde de, Yasa'da
belirtilen oranda değerlendirmeye tabi tutularak ödenmesi öngörülmüştür. Bu
tutarların, belli kişilere verilip diğer ilgililere verilmemesi ya da farklı
değerlendirmelere tabi tutularak verilmesi gibi bir uygulama da söz konusu
değildir. Kişilere, Devlet veya ilgili işverenin katkılarıyla birlikte 3417
sayılı Yasa ile zorunlu olarak yaptırılan, ancak diledikleri gibi
yararlanamadıkları tasarrufların önündeki engel, tasfiye yoluyla
kaldırılmaktadır. 3417 sayılı Yasa'ya göre oluşan nema mülkiyet hakkı kapsamındadır.
Dava konusu kuralla, Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının tasfiyesinin
ekonomik koşullar ve kamu yararı gereği takside bağlandığı ve ödenmesi geciken
paraların fiyat istikrarının ve dolayısıyla ekonomik istikrarın sağlanmasına
yönelik olarak makul ve ölçülü bir şekilde değerlendirildiği göz önünde
bulundurulduğunda; kamu yararı ile bireysel yararın dengelendiği, amaç ile araç
arasındaki denge bozulmadığı, hak sahibine, taksitlendirme nedeniyle parasından
yoksun kaldığı süre için ekonomi esaslarına uygun bir gelir sağlandığı ve mülkiyet
hakkının özüne dokunulmadığı anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 5., 13. ve 35.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Konunun Anayasa'nın 10. ve 11. maddeleriyle bir ilgisi
görülmemiştir. D- Yasa'nın 6. Maddesinin Birinci, İkinci ve Üçüncü Fıkralarının
İncelenmesi Başvuru kararında, Yasa'nın 5. maddesine göre değerlendirilen
tutarın, çalışanların iradesi dışında taksitlendirilerek ödenmek suretiyle,
gelirlerine tümüyle tasarruf edebilme haklarının ellerinden alındığı, Yasa ile
belirlenen ödeme tarihlerinin bir ay önce veya bir ay sonra olarak belirlenmesi
yetkisinin Hazine Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakan'a verilmesi suretiyle
mülkiyet hakkına sınırlama getirildiği, taksitlendirmenin demokratik toplum
düzeni gereklerine de aykırılık oluşturduğu, bu nedenlerle kuralın Anayasa'nın
2., 5., 13. ve 35. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Yasa'nın Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen ve “Ödeme” başlığını
taşıyan 6. maddesinin ilk üç fıkrasında, hak sahiplerine, anapara tutarlarının
2003 yılı Nisan ayında defaten, 5. madde uyarınca değerlendirilen tutarın ise
Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında olmak üzere 2004 yılında dört taksit,
2005 yılında dört taksit ve Mart ve Haziran aylarında olmak üzere 2006 yılında
iki taksit olarak toplam on taksitte ödeneceği ve Hazine Müsteşarlığı'nın bağlı
olduğu Bakan'ın, ödeme tarihlerini bir ay önce veya bir ay sonra olarak
belirlemeye yetkili olduğu belirtilmiştir. Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının tasfiyesi, bu hesapta
tutulan paraların üzerinde mülkiyet ve alacak hakları bulunan hak sahipleri ile
birlikte, kamu ekonomisi ve düzenini de yakından ilgilendirmektedir. Bu nedenle
tasfiyede, hak sahiplerinin hak ve menfaatleri de ayrım gözetilmeksizin
korunarak makul ve ölçülü bir ödeme planı öngörülmüş ve bu plan yasal güvence
altına alınmıştır. Tasfiye amacıyla yapılacak ödemelerin bu şekilde
değerlendirilerek takside bağlanmasının mülkiyet hakkının özünü zedelediğinden
ya da onu kullanılamaz hale getirdiğinden söz edilemez. Yukarıda açıklanan nedenler ve Yasa'nın, 5. maddesi için
belirtilen gerekçelerle 6. maddesinin iptali istenilen fıkraları Anayasa'nın
2., 5., 13. ve 35. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. E- Yasa'nın 7. Maddesinin İncelenmesi Başvuru kararında, hukukta genel olarak yasaların yürürlüğe
girdiği tarihten sonraki olaylara ve durumlara uygulandığı, 4853 sayılı
Yasa'nın yürürlüğe girmesinden önce 3417 sayılı Yasa kapsamındaki alacaklarla
ilgili olarak açılan davalar ve icra takipleri hakkında 4853 sayılı Yasa'nın
uygulanacağına ilişkin kuralla geçmişe yönelik olarak uygulama alanı
getirildiği, kişilerin yargı yerleri önünde davacı ve davalı olarak adil
yargılanma haklarının ortadan kaldırıldığı, bu nedenlerle itiraz konusu kuralın
Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Hukuk devletinin sağlamakla yükümlü olduğu hukuk güvenliği, kural
olarak yasaların geriye yürümemesini gerekli kılar. Yasaların geriye
yürümezliği ilkesi uyarınca, yasalar kamu yararı ve kamu düzeninin gerektirdiği
kazanılmış hakların korunması, mali haklarda iyileştirme gibi kimi ayrıksı
durumlar dışında ilke olarak yürürlük tarihlerinden sonraki olay, işlem ve
eylemlere uygulanmak üzere çıkarılırlar. Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabında toplanan paraların,
ölüm ve emeklilik halleri dışında, süreye bağlı olarak ödenmesine ilişkin
kuralın Anayasa Mahkemesi'nce iptal edilmesinden sonra, hak sahiplerine
yapılacak ödemeler yönünden hukuksal boşluk ortaya çıkmış, bu boşluk da iptali
istenen kuralların yer aldığı 4853 sayılı Yasa ile doldurulmuştur. 4853 sayılı
Yasa, hem 3417 sayılı Yasa'yı yürürlükten kaldırmış hem de hesapta toplanan
paraların tamamının, sadece alacak davası açanlara değil, tüm hak sahiplerine
ödenmesi yoluyla bu hesabın tasfiyesini öngörmüştür. Kamu gücü karşısında kişilerin hak ve özgürlüklerinin korunması
hukuk devletinin başlıca amacıdır. Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen
ödemeye ilişkin düzenleme sonucunda alacaklıların, tasarrufu teşvik
hesaplarındaki paralarını alamamalarının yasal dayanağı ortadan kalkmış, bu
nedenle de hak sahiplerinin haklarının korunması amacıyla yeni bir tasfiye
sisteminin yasal düzenleme yoluyla getirilmesi gereği doğmuştur. İptal edilen
kurallara dayanılarak açılan ve devam eden davaların, iptal kararı karşısında,
yeni kurallara göre sonuçlandırılması, bu kuralların geriye yürütülmesi olarak
nitelendirilemez. İptali istenilen kural ile hak sahiplerinin kazanılmış
hakları ihlal edilmemekte, bu hakların ödenebilmesi için getirilen tasfiye
kurallarına gönderme yapılmaktadır. Alacak haklarının korunması amacıyla
getirilen kuralların, devam eden davalarda da uygulanması hukuksal güvenlik
ilkesine ve hukuk devletine aykırılık oluşturmaz. Öte yandan, Anayasa'nın 36. maddesinde, davacı ya da davalı olarak
herkesin, geçerli araç ve yollardan faydalanarak yargı mercileri önünde adil
yargılanma hakkına sahip olduğu öngörülmüştür. Bu kuralla, bir davanın
yanlarının hiçbir kaygıya kapılmadan, etki altında kalmadan, korku ve çekinme
duymadan özgürce haklarını kullanmalarına olanak sağlanmıştır. İtiraz konusu kuralla, yargı yolunun kullanılması, hak arama
özgürlüğü, savunma hakkı ve adil yargılanma hakkı ortadan kaldırılmamakta,
sınırlandırılmamakta; açılmış ve devam eden davalar yargı denetimi dışında
bırakılmamakta; davada uygulanacak kuralla ilgili olarak, tasfiye sürecine
giren bir konuda, eski kuralın iptal edilmesi de göz önünde bulundurularak,
yeni duruma göre hangi kuralın uygulanacağı öngörülmektedir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 36.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 24.4.2003 günlü, 4853 sayılı Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanun'un 5.
maddesinin YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 26.6.2003 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI. SONUÇ 24.4.2003 günlü, 4853 sayılı “Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanun”un, 5.
maddesinin, 6. maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarının ve 7.
maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 30.5.2006
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Cafer
  ŞAT Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT