ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:2007/56 Karar Sayısı:2009/84 Karar Günü:11.6.2009 R.G Tarih-Sayı:27.03.2010-27534 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi
üyeleri Ali TOPUZ ve Kemal ANADOL ile birlikte 127 milletvekili (E:2007/56) İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEMELER: 1- Eskişehir 2. İdare Mahkemesi (E:2008/47) 2- Ankara 4. İdare Mahkemesi (E:2008/61) DAVA ve İTİRAZLARIN KONUSU: 4.4.2007 günlü,
5620 sayılı Kamuda Geçici İş Pozisyonlarında Çalışanların Sürekli İşçi
Kadrolarına veya Sözleşmeli Personel Statüsüne Geçirilmeleri, Geçici İşçi
Çalıştırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un; 1- 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının son paragrafının; a- Birinci tümcesinde yer alan '2006 yılı içerisinde usulüne
uygun olarak vizesi yapılmış geçici iş pozisyonlarında toplam 6 ay veya daha
fazla süreyle' bölümünün, b- İkinci tümcesinde yer alan '2005 veya 2006 yıllarında''
ibaresinin, 2- 2. maddesinin (7) numaralı fıkrasının ikinci tümcesinde yer
alan ''2006 yılı içerisinde toplam 6 ay'' ibaresinin, Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 70. maddelerine aykırılığı savıyla
iptaline, 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının son paragrafının birinci
tümcesinde yer alan '2006 yılı içerisinde' ibaresi ile ikinci tümcesinde yer
alan '2005 veya 2006 yıllarında'' ibaresi ve 2. maddesinin (7) numaralı
fıkrasının ikinci tümcesinde yer alan ''2006 yılı içerisinde'' ibaresinin
yürürlüğünün durdurulmasına, karar verilmesi istemidir. II- YASA METİNLERİ A- Dava ve İtiraz Konusu Yasa Kuralları 4.4.2007 günlü, 5620 sayılı Kamuda Geçici İş
Pozisyonlarında Çalışanların Sürekli İşçi Kadrolarına veya Sözleşmeli Personel
Statüsüne Geçirilmeleri, Geçici İşçi Çalıştırılması ile Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un iptali istenilen bölüm ve ibareleri
içeren 1. maddesi ile 2. maddesinin (7) numaralı fıkrası şöyledir; ' MADDE 1- (1) Bu Kanun; a) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, 10/12/2003 tarihli
ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli (II) sayılı cetvelde
yer alan özel bütçeli idareler ve (IV) sayılı cetvelde yer alan sosyal güvenlik
kurumları ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunlarla kurulan
fonlar ve kefalet sandıkları, özel kanunlarla kurulan kuruluş ve teşekküller
ile hizmetlerini genel bütçenin transfer tertiplerinden yardım alarak yürüten
kamu kurum ve kuruluşlarında, b) Kamu iktisadî teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları (iştirakler
hariç), 24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında
Kanun çerçevesinde özelleştirme kapsamında veya programında bulunanlardan
sermayesinin % 50'sinden fazlası kamuya ait kuruluşlar ile 4/2/1924 tarihli ve
406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu ile kurulmuş ve sermayesinin tamamı
Hazineye ait kuruluşlarda, c) İl özel idareleri, belediyeler, bunların kurdukları veya üye
oldukları mahallî idare birlikleri ile müessese ve işletmelerinde (Türk Ticaret
Kanunu hükümlerine göre kurulmuş olan şirketler hariç) ve belediyelerin bağlı
kuruluşlarında, 2006 yılı içerisinde usûlüne uygun olarak vizesi yapılmış geçici
iş pozisyonlarında toplam 6 ay veya daha fazla süreyle çalışmış
olan geçici işçileri kapsar. 2005 veya 2006 yıllarında aynı şartlarda
çalışıp da askerlik, doğum veya sağlık kurulu raporuyla belgelendirilen sağlık
sorunları sebebiyle iş sözleşmeleri askıda kalanlar da bu fıkra kapsamında
değerlendirilir.' ' MADDE 2- ''. (7)Sürekli işçi kadrosuna geçirilenlerin, ilgili idare, kurum ve
kuruluşlarca Türkiye İş Kurumuna tescillerinin yaptırılması zorunludur. Tescili
yapılacak işçilerin, ilgili idare, kurum ve kuruluşlarda 2006 yılı
içerisinde toplam 6 ay ve daha fazla sürelerle vizeli geçici iş
pozisyonlarında işçi olarak çalıştığının belgelenmesini sağlamak üzere,
17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 79 uncu maddesi
uyarınca Sosyal Sigortalar Kurumuna bildirilen Aylık Prim ve Hizmet
Belgelerinin resmî onaylı örneklerinin ibraz edilmesi zorunludur. Türkiye İş
Kurumu tarafından tescili yapılmayanlar sürekli işçi kadrosuna geçirilmiş
sayılmazlar. Bu fıkra uyarınca yapılacak işlemler için Türkiye İş Kurumuna
herhangi bir masraf karşılığı ödenmez. ''' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde ve başvuru kararlarında Anayasa'nın 2., 10.,
11. ve 70. maddelerine dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantılarında, 2007/56, 2008/47 ve 2008/61 Esas sayılı dosyalarda
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve E.2007/56 sayılı
dosyada yürürlüğü durdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra
karara bağlanmasına 31.5.2007, 5.6.2008 ve 22.7.2008 günlerinde oybirliğiyle
karar verilmiştir. IV- BİRLEŞTİRME KARARLARI 4.4.2007 günlü, 5620 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının son paragrafının birinci tümcesinde yer alan '2006 yılı
içerisinde usulüne uygun olarak vizesi yapılmış geçici iş pozisyonlarında
toplam 6 ay'' bölümü ile 2. maddesinin (7) numaralı fıkrasının ikinci
tümcesinde yer alan ''2006 yılı içerisinde toplam 6 ay'' ibaresinin iptali
istemiyle yapılan 2008/47 Esas sayılı itiraz başvurusu ile Yasa'nın 1.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının son paragrafının birinci tümcesinde yer alan
'2006 yılı içerisinde'' ve ''toplam 6 ay veya daha fazla süreyle'' ibareleri
ile 2. maddesinin (7) numaralı fıkrasının ikinci tümcesinde yer alan ''2006
yılı içerisinde'' ibaresinin iptali istemiyle yapılan 2008/61 Esas sayılı
itiraz başvurusunun, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2007/56 Esas sayılı
dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, birleştirilen davaların esaslarının kapatılmasına,
esas incelemenin 2007/56 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 11.6.2009 gününde
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi, başvuru kararları ve ekleri, işin esasına
ilişkin raporlar, dava konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: Dava dilekçesinde ve başvuru kararlarında, geçici işçi
pozisyonlarında çalışmakta olanların sürekli işçi kadrolarına geçişlerinde
aranan 2006 yılında altı ay ve daha fazla süreyle çalışmış olma şartının
objektif ve eşit bir ölçü olmadığı, 2006 yılından önceki yıllarda altı ay ve
daha fazla çalışmış olan işçilerin 2006 yılında altı aydan az çalışmış olmaları
halinde sürekli işçi kadrolarına veya sözleşmeli personel statüsüne
geçirilmemesinin adil ve hakkaniyete uygun olmadığı gibi hizmet gereklerine ve
kamu yararına da uygun bulunmadığı, 2006 yılından önceki çalışmaların göz ardı
edilmesi nedeniyle hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu, çeşitli yıllarda
geçici işçi pozisyonlarında çalışanlar arasında böyle bir ayrımı gerektirecek
objektif ve hukuksal bir gerekçenin bulunmadığı, 2006 yılında altı ay
çalışanların daha önceki yıllarda bu süreden daha fazla çalışanlara göre daha
nitelikli hizmet verebileceklerinin düşünülemeyeceği, muhtelif yıllarda
zincirleme olarak aktedilen belirli süreli iş sözleşmeleriyle çalışan geçici
işçilerin hepsinin hukuken eşit durumda oldukları, 2006 yılından önce ve 2006
yılında çalışan geçici işçiler arasında ayrım yapılmasının görevin gerektirdiği
bir nitelikten kaynaklanmadığı ve eşitlik ilkesine aykırı olduğu, kamu
hizmetine girişte görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım
gözetilemeyeceği, belirtilen nedenlerle iptali istenilen bölüm ve ibarelerin
Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 70. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kamuda geçici iş pozisyonlarında işçi çalıştırılması ve geçici
iş pozisyonlarında çalışanların sürekli işçi kadrolarına veya sözleşmeli
personel statüsüne geçirilmelerini düzenleyen 5620 sayılı Yasa'nın 1.
maddesinde, Yasa'nın kapsamı belirlenmiş ve Yasa'nın bu maddede belirlenen
kurum ve kuruluşlarda '2006 yılı içerisinde usûlüne uygun olarak vizesi
yapılmış geçici iş pozisyonlarında toplam 6 ay ve daha fazla süreyle' çalışmış
olan geçici işçileri kapsadığı ve '2005 ve 2006 yıllarında' aynı şartlarda
çalışıp da askerlik, doğum veya sağlık kurulu raporuyla belgelendirilen sağlık
sorunları sebebiyle iş sözleşmeleri askıda kalanların da bu kapsamda
değerlendirileceği belirtilmiştir. Yasa'nın 2. maddesinin (7) numaralı
fıkrasında da, sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerin ilgili idare, kurum ve
kuruluşlarca Türkiye İş Kurumuna tescillerinin yapılmasının zorunlu olduğu ve
söz konusu tescilin yapılabilmesi için tescili yapılacak işçilerin ilgili
idare, kurum ve kuruluşlarda '2006 yılı içerisinde toplam 6 ay' ve daha fazla
sürelerle vizeli geçici iş pozisyonlarında çalıştığının belgelenmesi gereğine
yer verilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyetinin sosyal bir
hukuk Devleti olduğu, 10. maddesinde, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,
felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin
herkesin kanun önünde eşit olduğu ve Devlet organları ile idare makamlarının
bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorunda oldukları belirtilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen sosyal hukuk devleti, eylem
ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri
koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı arasında adil
bir denge kurabilen, çalışma hayatını geliştirmek ve ekonomik önlemler alarak
çalışanlarını koruyan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan, iş ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olan devlettir. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen 'yasa önünde eşitlik
ilkesi', hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile
eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı
durumda bulunanlar kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını
sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin
her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. 5620 sayılı Yasa'nın genel gerekçesinde, kamuda geçici işçi
çalıştırılmasının uygulamada geçici olmaktan çıkarak sürekli bir istihdam şekli
haline geldiği ve sekreterlik, bilgisayar işletmenliği, hizmetli ve hemşirelik
görevlerinde olduğu gibi işçi istihdamıyla ilgili olmayan alanlarda da
yaygınlaştığı ifade edilerek, getirilen düzenleme ile kamu kesiminde geçici
işçi istihdamının yılın belirli dönemlerinde geçici mahiyette yürütülmesi
gereken belirli bazı hizmetlerle sınırlandırılmasının amaçlandığı
belirtilmiştir. Yasa koyucu bu amaç doğrultusunda, mevsimlik ve kampanya işleri
ile orman yangınıyla mücadele hizmetleri haricinde Yasa'nın 1. maddesindeki
kurum ve kuruluşlarda geçici iş pozisyonlarında işçi çalıştırılamayacağı
kuralını getirmiştir. Söz konusu hizmetlerde ise bir mali yılda altı aydan az
olmak üzere vize edilecek geçici iş pozisyonlarında işçi çalıştırılabilecektir. Yasa koyucu tarafından kamuda geçici işçi istihdamına ilişkin
yeni düzenleme yapılırken 'altı aylık süre' esas alınmış ve kural olarak altı
ay ve daha uzun süreyle geçici işçi çalıştırılamayacağı kabul edilmiştir. Buna
göre, kamu kesiminde altı ay ve daha uzun süreyle işçi olarak çalışılabilmesi,
ancak sürekli işçi kadrosunda bulunulması halinde mümkün olacaktır. Altı ay ve daha uzun süreli geçici işçiliği kaldıran yasa
koyucu, 2006 yılı içerisinde usulüne uygun vizesi yapılmış geçici iş
pozisyonlarında toplam altı ay ve daha fazla süreyle çalışmış olan geçici
işçilerin de sürekli işçi kadrolarına veya sözleşmeli personel pozisyonlarına
geçirilmelerini öngörmüştür. Geçici iş pozisyonlarının süresi mali yılla sınırlı olup, yıl
sonunda vize süresi dolduğunda bu pozisyonların kullanımı sona ermektedir. 5620
sayılı Yasa ile getirilen düzenlemede ölçüt olarak kabul edilen altı ay ve daha
uzun süre ile çalışma şartının gerçekleşip gerçekleşmediğinin tespiti
bakımından, Yasa'nın çıkarıldığı tarihten bir önceki mali yılın esas alındığı
ve 2006 yılındaki çalışma sürelerinin gözetildiği anlaşılmaktadır. Yasa koyucu tarafından getirilen ve objektif nitelik taşıyan bu
koşul uyarınca '2006 yılı içerisinde usulüne uygun olarak vizesi yapılmış
geçici iş pozisyonlarında toplam 6 ay ve daha fazla süreyle çalışmış olan
geçici işçiler', diğer geçici işçilerden farklı bir hukuki konumda bulunmaktadırlar.
Farklı hukuki konumda bulunanların farklı kurallara tabi tutulması mümkün
olduğundan, sürekli işçi kadrolarına veya sözleşmeli personel statüsüne
geçirilecek kişilerin belirlendiği Yasa kapsamına '2006 yılı içerisinde 6 ay ve
daha uzun süreyle' çalışmış olan geçici işçilerin alınmış olması eşitlik
ilkesine aykırılık oluşturmamaktadır. Ayrıca belirli hallerin varlığı yasa koyucu tarafından
gözetilerek bu hallerde iş sözleşmesi askıya alınan geçici işçiler hakkında
özel bir düzenleme yapılmıştır. Buna göre, 2005 yılı veya 2006 yıllarında aynı
şartlarda çalışıp da askerlik, doğum veya sağlık kurulu raporuyla
belgelendirilen sağlık sorunları sebebiyle iş sözleşmeleri askıda kalanlar da
bu Yasa kapsamında kabul edilmişlerdir. Sosyal hukuk devleti ilkesi
gözetilerek, belirtilen mazeretleri nedeniyle işe gelemeyen kişilerin hak
kaybına uğramaları önlenmiştir. Açıklanan nedenlerle iptali istenilen bölüm ve ibareler
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi
gerekir. İptali istenilen bölüm ve ibarelerin Anayasa'nın 11. ve 70.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 4.4.2007 günlü, 5620 sayılı Kamuda Geçici İş Pozisyonlarında
Çalışanların Sürekli İşçi Kadrolarına veya Sözleşmeli Personel Statüsüne
Geçirilmeleri, Geçici İşçi Çalıştırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun'un; 1- 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının son paragrafının,
birinci tümcesinde yer alan '2006 yılı içerisinde '' ibaresi ile ikinci
tümcesinde yer alan '2005 veya 2006 yıllarında '' ibaresine, 2- 2. maddesinin (7) numaralı fıkrasının ikinci tümcesinde yer
alan ' ' 2006 yılı içerisinde '' ibaresine, yönelik iptal istemleri, 11.6.2009 günlü, E. 2007/56, K. 2009/84
sayılı kararla reddedildiğinden, bu ibarelere ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI
İSTEMİNİN REDDİNE, 11.6.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VII- SONUÇ 4.4.2007 günlü, 5620 sayılı Kamuda Geçici İş Pozisyonlarında
Çalışanların Sürekli İşçi Kadrolarına veya Sözleşmeli Personel Statüsüne
Geçirilmeleri, Geçici İşçi Çalıştırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun'un; 1- 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının son paragrafının,
birinci tümcesinde yer alan '2006 yılı içerisinde usûlüne uygun olarak vizesi
yapılmış geçici iş pozisyonlarında toplam 6 ay veya daha fazla süreyle ''
bölümü ile ikinci tümcesinde yer alan '2005 veya 2006 yıllarında '' ibaresinin, 2- 2. maddesinin (7) numaralı fıkrasının ikinci tümcesinde yer
alan '' 2006 yılı içerisinde toplam 6 ay '' ibaresinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
11.6.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit ADALI Üye Fulya KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla PERKTAŞ