ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1998/37 Karar Sayısı : 1999/25 Karar Günü : 8.6.1999 R.G. Tarih-Sayı :22.04.2000-24028 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 1. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 3.4.1998 günlü, 4359
sayılı "14.7.1965 Tarihli ve 657 Sayılı, 8.6.1949 Tarihli ve 5434 Sayılı,
5.3.1964 Tarihli ve 439 Sayılı, 30.4.1992 Tarihli ve 3797 Sayılı, 11.10.1983
Tarihli ve 2914 Sayılı Kanunların Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması ve
5.1.1961 Tarihli ve 222 Sayılı, 24.11.1994 Tarihli ve 4048 Sayılı Kanunların
Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Kanun'un geçici 7.
maddesinin birinci fıkrasında yer alan "... 1997 yılında geçici işçi
statüsünde azami 7 ay ve daha az süreli çalışmış olan ve ..."
sözcüklerinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Geçici işçi olarak çalışırken yardımcı hizmetler sınıfı
kadrolarına atanabilmek için yapılacak sınava katılma başvurusunun reddine
ilişkin işlemin iptali için açılan davada, davacının Anayasa'ya aykırılık
savını ciddi bulan Mahkeme, 4359 sayılı Yasa'nın geçici 7. maddesinin birinci
fıkrasında yer alan "... 1997 yılında geçici işçi statüsünde azami 7 ay ve
daha az süreli çalışmış olan ve ..." sözcüklerinin iptali istemiyle
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A. İtiraz Konusu Yasa Kuralı 3.4.1998 günlü, 4359 sayılı Yasa'nın geçici 7. maddesinin iptali
istenilen sözcükleri de içeren birinci fıkrası şöyledir: " GEÇİCİ MADDE 7.- Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık
Bakanlığı ile Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün boş bulunan yardımcı hizmetler
sınıfı kadrolarındaki eleman ihtiyacını karşılamak amacıyla bu kadrolara; Genel
ve Katma Bütçeli Kuruluşların bütçe ödenekleri çerçevesinde 1997 yılında geçici
işçi statüsünde azami 7 ay ve daha az süreli çalışmış olan ve bu Kanunun
yayımlandığı tarihten itibaren 30 gün içinde yazılı olarak müracaat etmiş ve
bunlar arasından çalıştıkları kurumlarca yapılan değerlendirme sonucunda
ihtiyaç fazlası olduğu tespit edilmiş bulunanlar; 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununda belirtilen genel ve özel şartları taşımaları, 1.1.1998
tarihi itibariyle 40 yaşından gün almamış bulunmaları, ilköğrenim (ilkokul ve
ortaokul) veya lise ve dengi okul mezunu olmaları, ihtiyaç duyulan illerde
çalışmayı kabul etmeleri ve her iki kurum için Milli Eğitim Bakanlığı
tarafından Sağlık Bakanlığı ile müştereken yapılacak merkezi (Ö.D.Y.M.) sınavı
başarmaları kaydıyla 1998 yılı sonuna kadar Maliye Bakanlığınca kullanılmasına
izin verilen yardımcı hizmetli kadrolarına başarı sıralamasına göre
atanabilirler." B. Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralı şöyledir: "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." C. İlgili Anayasa Kuralı İlgili görülen Anayasa kuralı şöyledir : "MADDE 70.- Her Türk, kamu
hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım
gözetilemez. " IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Ahmet Necdet
SEZER, Güven DİNÇER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Ali HÜNER,
Mustafa YAKUPOĞLU, Nurettin TURAN, Aysel PEKİNER, Mahir Can ILICAK ve Rüştü
SÖNMEZ'in katılmalarıyla 31.7.1998 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı ile dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları, bunların
gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı,
Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü'nün boş bulunan yardımcı hizmetler sınıfı kadrolarındaki
eleman ihtiyacının 1997 yılında geçici işçi statüsünde azami 7 ay ve daha az
süreli çalışmış olanlar arasından seçilerek karşılanmasına ilişkin kuralın
Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda
ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.
İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık kararı
verebileceğinden, itiraz konusu kuralla ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 70.
maddesi yönünden de incelenmiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar"; 70. maddesinde ise "Her Türk kamu hizmetine girmek
hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka
hiçbir ayırım gözetilemez" denilerek kamu hizmetine girmede de eşitlik
ilkesi benimsenmiştir. Buna göre yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmeyecek ve bu
nedenlerle eşitsizliğe yol açılmayacaktır. Bu ilkeyle, birbirlerinin aynı
durumunda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve ayrıcalıklı kişi ve
toplulukların yaratılması engellenmektedir. Yasa önünde eşitlik, herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Kimilerinin Anayasa'nın
13. maddesinde öngörülen nedenlerle değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik
ilkesine aykırılık oluşturmaz. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve değişik uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesizedelenmez. İtiraz konusu kuralla 1997 yılında azami 7 ay çalışan geçici
işçilere, diğer koşulları da taşımaları kaydıyla memuriyet sınavına girme hakkı
verilmesine karşılık aynı veya farklı yıllarda 7 ay ve daha fazla çalışan geçici
işçilere bu hakkın verilmemesi görevin gerektirdiği bir nitelikten
kaynaklanmadığı gibi Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen nedenlere de
dayanmamaktadır. Çünkü 1997 yılı içinde 7 aydan az çalışanların, aynı ya da
diğer yıllarda bu süreden daha fazla çalışanlara göre daha nitelikli hizmet
verebilecekleri düşünülemeyeceğinden yapılan ayrımın hizmet gereklerine bu
bağlamda kamu yararına uygun olduğu ileri sürülemez. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu sözcükler Anayasa'nın 10. ve
70. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Lütfi F. TUNCEL bu görüşlere katılmamıştır. VI- SONUÇ 3.4.1998 günlü, 4359 sayılı "14.7.1965 Tarihli ve 657 Sayılı,
8.6.1949 Tarihli ve 5434 Sayılı, 5.3.1964 Tarihli ve 439 Sayılı, 30.4.1992
Tarihli ve 3797 sayılı, 11.10.1983 Tarihli ve 2914 Sayılı Kanunların Bazı
Maddelerinde Değişiklik Yapılması ve 5.1.1961 Tarihli ve 222 Sayılı, 24.11.1994
Tarihli ve 4048 Sayılı Kanunların Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılması
Hakkında Kanun"un Geçici 7. maddesinin birinci fıkrasında yer alan,
"... 1997 yılında ... azami 7 ay ve daha az süreli ..." sözcüklerinin
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Lütfi F. TUNCEL'in karşıoyu ve
OYÇOKLUĞUYLA, 8.6.1999 gününde karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ KARŞIOY
YAZISI Anayasa Mahkemesi'nin belirtilen kararıyla, 3.4.1998 günlü, 4359
sayılı Yasa'nın Geçici 7. maddesinin birinci fıkrasında yer alan, "...
1997 yılında ... azami 7 ay ve daha az süreli ..." sözcüklerinin
Anayasa'nın 10. ve 70. maddelerine aykırılığı savıyla iptaline karar
verilmiştir. İptali istenilen Geçici 7. maddeye göre; Millî Eğitim Bakanlığı,
Sağlık Bakanlığı, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü'nün boş bulunan yardımcı
hizmetler sınıfı kadrolarındaki eleman ihtiyacını karşılamak amacıyla, bu
kadrolara; Genel ve Katma Bütçeli kuruluşların bütçe ödenekleri çerçevesinde; - 1997 yılında geçici işçi statüsünde azami 7 ay ve daha az süreli
çalışmış; - Bu Kanun'un yayımlandığı tarihten itibaren 30 gün içinde
müracaat etmiş; - (Bunlar arasından) çalıştıkları kurumlarca yapılan değerlendirme
sonucunda ihtiyaç fazlası olduğu tespit edilmiş bulunanlar; - 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda belirtilen genel ve özel
şartları taşımaları; - 1.1.1998 tarihi itibariyle 40 yaşından gün almamış bulunmaları; - İlköğrenim (ilkokul ve ortaokul) veya lise ve dengi okul mezunu
olmaları; - İhtiyaç duyulan illerde çalışmayı kabul etmeleri ve; - Her iki kurum için Millî Eğitim Bakanlığı tarafından Sağlık
Bakanlığı ile müştereken yapılacak (Ö.D.Y.M.) sınavını başarmaları; - Kaydıyla; - 1998 yılı sonuna kadar Maliye Bakanlığı'nca kullanılmasına izin
verilen yardımcı hizmetli kadrolarına başarı sıralamasına göre atanabilirler. 4359 sayılı Yasa tasarısının T.B.M.M.de görüşülmesi sırasında,
özellikle Geçici 7. maddeye yönelik görüşmelerde; Köy Hizmetleri Genel
Müdürlüğü başta olmak üzere, yatırımcı kuruluşlarda yığılan geçici işçi
statüsünde çalışanların buralardan alınarak, kimi kuruluşların yardımcı
hizmetler sınıfı kadrolarında boş bulunan görevlere aktarılmaları, böylece de
yatırımcı kuruluşların olanaklarını daha çok yatırıma yönlendirmelerinin
düşünüldüğü belirtilmiştir. Geçici 7. maddede, yardımcı hizmetler sınıfına, geçici işçi
statüsünden atanacaklar için gereken koşullar bütün yönleriyle belirlenmiştir. 1997 yılında geçici işçi statüsünde çalışanlar, bu kadrolarda
geçmiş yıllardan beri devam edip gelenlerdir. Yasakoyucu, 1997 yılında geçici
işçi statüsünde azami 7 ay ve daha az süreli çalışmış olmayı, diğer koşullarla
birlikte yeterli görmüştür. Burada amacın kamu yararı gözetilerek, devlette
geçici işçi statüsünde çalışmış olanların yardımcı hizmet sınıfına
aktarılmasıyla bu statünün yükünün azaltılması hatta tamamen ortadan
kaldırılması olduğu anlaşılmaktadır. Anayasa Mahkemesi kararında da vurgulandığı gibi, yasa önünde
eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez.
Kimilerinin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen nedenlerle değişik kurallara
bağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Aynı hukuksal durumlar
aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da
öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmiş olmaz. Yasakoyucu kamu yararını da gözeterek geçici işçi statüsünde 7 ay
veya daha az çalışmış olmayı, yardımcı hizmetler sınıfına aktarılmanın bir
koşulu olarak öngörmüştür. Sadece bu koşulu da yeterli görmemiş ve diğer
koşulları da buna eklemiştir. Anayasa'nın 70. maddesinin birinci fıkrasında, her Türk'ün kamu
hizmetlerine girme hakkına sahip olduğu; ikinci fıkrasında da, hizmete alınmada
görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemez denilmiştir. İptali istenen kuralın 70. maddenin birinci fıkrasına aykırı bir
yönünün bulunmadığı kuşkusuzdur. Geçici işçi statüsünde çalışan işçilerin, Millî Eğitim Bakanlığı,
Sağlık Bakanlığı ve Gençlik Spor Genel Müdürlüğü'nün boş bulunan yardımcı
hizmetler sınıfı kadrolarına atanabilmeleri için yasakoyucu tarafından
belirlenen özel ve genel koşullar ise, 70. maddenin belirlediği hizmete
alınmadaki görevin gerektirdiği nitelikler meyanında kabul edilebilecek
koşullardır. Belirtilen nedenlerle, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. ve
70. maddelerine aykırılığı bulunmamaktadır. Çoğunluğun kuralın iptali yönündeki
görüşüne katılmıyorum. Üye Lütfi F.
  TUNCEL