ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2011/81 Karar Sayısı : 2012/78 Karar Günü : 24.5.2012 R.G. Tarih-Sayı : 13.10.2012-28440 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 5. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 14.7.1965 günlü, 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinin ' Ortak Hükümler ' bölümünün
(A) fıkrasının (11) numaralı bendinin, Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacı tarafından, kendisine bir derece verilmesi istemiyle
yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada,
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36.
maddesinin 'ORTAK HÜKÜMLER' bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendi
şöyledir: 'Mesleğe
özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan; Başbakanlık, Bakanlık,
Müsteşarlık ve bağımsız genel müdürlükler müfettiş yardımcıları ile bağlı
müfettiş yardımcıları ve Diyanet İşleri Başkanlığı müfettiş yardımcıları,
Sosyal Güvenlik Kurumu Müfettiş Yardımcıları, Başbakanlık Uzman Yardımcıları,
Vakıf Uzman Yardımcıları, Tapu ve Kadastro Uzman Yardımcıları, Devlet Personel
Başkanlığı Devlet Personel Uzman Yardımcıları; Afet ve Acil Durum Yönetimi
Uzman Yardımcıları; Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Uzman Yardımcıları;
Hazine Müsteşarlığı Bankalar Yeminli Murakıp Yardımcıları, Stajyer Hazine
Kontrolörleri, Maiyet memurları; Dışişleri Bakanlığı meslek memurları
konsolosluk ve ihtisas memurları; Maliye Bakanlığı Hesap Uzman Yardımcıları,
Sigorta Denetleme Uzman Yardımcıları ve Aktüer Yardımcıları, Bakanlıklar merkez
kuruluşu stajyer kontrolörleri, İçişleri Bakanlığı Dernekler Denetçi
Yardımcıları, Devlet Bütçe Uzman Yardımcıları, Mali Suçları Araştırma Uzman
Yardımcıları, Marka Uzman Yardımcıları, Patent Uzman Yardımcıları, Vergi,
Muhasebe ve Millî Emlak Denetmen Yardımcıları, Sosyal Güvenlik Uzman
Yardımcıları, Çalışma Uzman Yardımcıları ve Sosyal Güvenlik Eğitim Uzman
Yardımcıları, Yurt Dışı İşçi Hizmetleri Uzman Yardımcıları, İş Sağlığı ve Güvenlik
Uzman Yardımcıları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim Uzman Yardımcıları,
Kültür ve Turizm Uzman Yardımcıları, Yazma Eser Uzman Yardımcıları, Ulaştırma
ve Haberleşme Uzman Yardımcıları, Denizcilik Uzman Yardımcıları, Teknik Yardım
Uzman Yardımcıları, Devlet Muhasebe Uzman Yardımcıları, Devlet Malları Uzman
Yardımcıları, Maliye Uzman Yardımcıları, Devlet Gelir Uzman Yardımcıları, Milli
Emlak Uzman Yardımcıları, Vergi İstihbarat Uzman Yardımcıları, Gelir Uzman
Yardımcıları, Mali Hizmetler Uzman Yardımcıları, Bakanlık ve bağlı kuruluşların
A.B. Uzman Yardımcıları, Hazine Uzman Yardımcıları, Dış Ticaret Uzman
Yardımcıları, Diyanet İşleri Uzman Yardımcıları, Din İşleri Yüksek Kurulu Uzman
Yardımcıları, Avrupa Birliği İşleri Uzman Yardımcıları, Yurtdışı Türkler ve
Akraba Topluluklar Uzman Yardımcıları, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi
Uzman Yardımcıları, Türkiye İstatistik Kurumu Uzman Yardımcıları, Eğitim
Müfettiş Yardımcıları ile İçişleri Bakanlığı Planlama Uzman Yardımcıları,
İstihdam ve Meslek Uzman Yardımcıları, Kalkınma Bakanlığı Planlama Uzman
Yardımcıları, Çevre ve Şehircilik Uzman Yardımcıları, Orman ve Su İşleri Uzman
Yardımcıları, Sanayi ve Teknoloji Uzman Yardımcıları, Gümrük ve Ticaret Uzman
Yardımcıları, Gençlik ve Spor Uzman Yardımcıları, Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Uzman Yardımcıları, Aile ve Sosyal Politikalar Uzman Yardımcıları, Aile ve
Sosyal Politikalar Denetçi Yardımcıları, Ürün Denetmen Yardımcıları, Belediye
Müfettiş Yardımcıları, Milli Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleri
İşletme Başkanlığı Müfettiş Yardımcılarının özel yeterlik sınavı
yönetmeliklerine göre yapılacak yeterlik sınavlarında başarı göstererek
Müfettişliğe, Kaymakamlığa, Başbakanlık Uzmanlığına, Vakıf Uzmanlığına, Tapu ve
Kadastro Uzmanlığına, Devlet Personel Uzmanlığına, Afet ve Acil Durum Yönetimi
Uzmanlığına, Bankalar Yeminli Murakıplığına, Hesap Uzmanlığına, Sigorta
Denetleme Uzmanlığına ve Aktüerliğine, Kontrolörlüğe, İçişleri Bakanlığı
Dernekler Denetçiliğine, Devlet Bütçe Uzmanlığına, Mali Suçları Araştırma
Uzmanlığına, Marka Uzmanlığına, Patent Uzmanlığına, Vergi, Muhasebe ve Millî
Emlak Denetmenliğine, Sosyal Güvenlik Uzmanlığına, Çalışma Uzmanlığına, Yurt
Dışı İşçi Hizmetleri Uzmanlığına, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanlığına, Çalışma
ve Sosyal Güvenlik Eğitim Uzmanlığına, Kültür ve Turizm Uzmanlığına, Yazma Eser
Uzmanlığına, (32) Ulaştırma ve Haberleşme Uzmanlığına, Denizcilik Uzmanlığına,
Teknik Yardım Uzmanlığına, Devlet Muhasebe Uzmanlığına, Devlet Gelir
Uzmanlığına, Devlet Malları Uzmanlığına, Maliye Uzmanlığına, Gelir Uzmanlığına,
Mali Hizmetler Uzmanlığına, Milli Emlak Uzmanlığına, Vergi İstihbarat
Uzmanlığına, Hazine Uzmanlığına, Dış Ticaret Uzmanlığına, Diyanet İşleri
Uzmanlığına, Din İşleri Yüksek Kurulu Uzmanlığına, Avrupa Birliği İşleri Uzmanlığına,
Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Uzmanlığına, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme
Merkezi Uzmanlığına, Türkiye İstatistik Kurumu Uzmanlığına, Eğitim
Müfettişliğine, İçişleri Bakanlığı Planlama Uzmanlığına, İstihdam ve Meslek
Uzmanlığına, Kalkınma Bakanlığı Planlama Uzmanlığına, Çevre ve Şehircilik
Uzmanlığına, Orman ve Su İşleri Uzmanlığına, Sanayi ve Teknoloji Uzmanlığına,
Gümrük ve Ticaret Uzmanlığına, Gençlik ve Spor Uzmanlığına, Gıda, Tarım ve
Hayvancılık Uzmanlığına, Aile ve Sosyal Politikalar Uzmanlığına, Aile ve Sosyal
Politikalar Denetçiliğine, Ürün Denetmenliğine, Dışişleri Bakanlığı meslek
memurluğu ile konsolosluk ve ihtisas memurluğunda ise Dışişleri Bakanlığınca
sınavla girilmesi şart koşulan bir dereceye atanmaları sırasında ve bir defaya
mahsus olmak üzere haklarında ayrıca bir derece yükselmesi uygulanır.' B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesine  dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ, Osman
Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Fettah OTO, Serdar
ÖZGÜLDÜR, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 22.9.2011
gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından
işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Erhan TUTAL
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı,
dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, özel yarışma sınavı ile mesleğe alınan muhasebe
uzman yardımcılarının, üç yıl olarak belirlenen yardımcılık dönemi sonunda
yeterlik sınavına tabi tutularak başarılı olanların muhasebe uzmanlığı
kadrosuna atanabilecekleri düzenlenerek muhasebe uzmanlığının kariyer meslek
olarak belirlendiği, 657 sayılı Kanun'un 36. maddesinin Ortak Hükümler başlıklı
(A) fıkrasının 11. bendinde sayılan kariyer mesleklere atanma sırasında ayrıca
bir derece verilmesi uygulamasının anılan kanun hükmündeki eksik düzenleme
nedeniyle muhasebe uzmanlarına uygulanamadığı; mesleğe girişleri, yeterlik
sınavları, görev ve çalışma usul ve esasları paralellik gösteren ve bu anlamda
durumları özdeş olan unvanlar arasında kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun
olmayan bir biçimde ayrım yapılması ve aynı durumda olanlara farklı kuralların
uygulanması sonucunu doğurduğundan eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğu
belirtilerek kuralın Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun, bu Kanuna tabi kurumlarda
çalıştırılan memurların sınıflarını belirleyen 36. maddesinin 'Ortak
Hükümler' bölümünün (A) fıkrası, sınıfların öğrenim durumlarına göre
giriş ve yükselebilecek derece ve kademelerini göstermektedir. Söz konusu fıkranın 11. bendinde yer alan itiraz konusu kuralda
da, mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan ve kadro
unvanı belirtilmek suretiyle tek tek sayılan bir kısım kadrolarda görev
yapanların, özel yeterlik sınavı yönetmeliklerine göre yapılacak yeterlik
sınavlarında başarı göstererek yine belirli kadrolara atanmaları sırasında ve
bir defaya mahsus olmak üzere haklarında ayrıca bir derece yükselmesi
uygulanacağı belirtilmektedir. Anayasa'nın
10. maddesinde, ' Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî
inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde
eşittir. Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin
yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar ' denilmiştir. ' Yasa önünde eşitlik ilkesi ' hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik
öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar
karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitlik ilkesi ihlal
edilmiş olmaz. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar
için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar
aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da
öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. İtiraz konusu kural ile amaçlananın, mesleklerine özel yarışma
sınavı ile alınan bir kısım memurların yapılacak yeterlik sınavlarında başarı
göstererek yine 657 sayılı Kanun'da sınırlı olarak sayılan bir kısım unvanlı
kadrolara atanmaları sırasında haklarında ayrıca bir derece yükselmesinin
sağlanması olduğu anlaşılmaktadır. Hukuk devletinde yasa koyucu, Anayasa kurallarına bağlı olmak
koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir. Yasa koyucunun,
memur ve diğer kamu görevlileri ile bunların dışındaki çalışanlarla ilgili
olarak, Anayasa'da belirlenen kurallara bağlı kalmak, adalet, hakkaniyet ve
kamu yararı ölçütlerini gözetmek koşuluyla düzenleme yapma yetkisi
bulunmaktadır. Kanun koyucunun görevin gereklerini ve yapılan işin özelliğini
gözeterek farklı kurallar öngörmesinde eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine
aykırılık yoktur. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10.
maddesine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Muammer TOPAL bu görüşe katılmamıştır. VI-
SONUÇ 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36.
maddesinin 'Ortak Hükümler' bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Muammer TOPAL'ın karşıoyu ve
OYÇOKLUĞUYLA, 24.5.2012 gününde karar verildi. Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN KARŞIOY GEREKÇESİ Ankara Defterdarlığı Muhasebe Müdürlüğü'nde Muhasebe Uzman
Yardımcısı olarak görev yapmakta iken yeterlilik sınavında başarılı olduktan
sonra Muhasebe Uzmanı olarak atanan davacı tarafından, diğer uzmanlık
kadrolarına yapılan atamalarda olduğu gibi kendisine de bir derece verilmesi
istemiyle yapılan başvurunun, 'davacının bulunduğu 'Muhasebe Uzmanı' kadrosunun
Yasa'da sayılan kadrolar arasında bulunmadığı' gerekçesiyle reddine ilişkin
işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu 657 sayılı Yasa'nın 36.
maddesinin 'Ortak Hükümler' bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinin,
Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu sonucuna varan Ankara 5. İdare
Mahkemesi iptali için başvurmuştur. İtiraza konu düzenlemede belirtilen çok sayıda unvan yanında, Muhasebe
ve Milli Emlak Denetmenliği ile Milli Emlak Uzmanlığı'na sınavla girilmesi şart
koşulan bir dereceye atanmaları sırasında ve bir defaya mahsus olmak üzere
haklarında ayrıca bir derece yükselmesi uygulanacağı hükme bağlanmıştır. 178 sayılı KHK'nin Ek 34. maddesinde, 659 sayılı KHK'nin 17.
maddesiyle yapılan değişiklikle, Muhasebe Denetmeni, Milli Emlak Denetmeni,
Muhasebe Uzmanı ve Milli Emlak Uzmanı kadro unvanları 'Defterdarlık Uzmanı'
şeklinde değiştirilmiş; 657 sayılı Yasa'nın itiraza konu kuralında da
değişiklik yapılarak, 'Defterdarlık Uzmanı' kadro unvanı da anılan düzenlemeye
eklenmiştir. Bu durumda, 'Muhasebe Uzmanı' unvanı ile birlikte 'Defterdarlık
Uzmanı' unvanı altında birleştirilen diğer unvanlara ve bilahare 'Defterdarlık
Uzmanı' unvanına bir derece verilirken muhasebe uzmanına verilmemesinin eksik
düzenleme suretiyle, eşitsizliğe ve ayrımcılığa yol açtığı açıktır. Diğer taraftan, 178 sayılı KHK'nin 43. maddesinin (b) bendinde,
Bakanlık taşra teşkilatında, Muhasebe Uzmanı ve Milli Emlak Uzmanı
çalıştırılabileceği; bunların en az dört yıllık yükseköğretim kurumlarından
(taşra teşkilatında çalıştırılacak olanlarda en az 2 yıllık yükseköğretim
kurumlarından) mezun olanlar arasından yapılacak özel yarışma sınavı sonucunda
mesleğe uzman yardımcısı olarak alınacakları ve en az üç yıl çalışmak ve olumlu
sicil almak şartıyla Bakanlık merkezinde açılacak yeterlik sınavına girme
hakkını kazanacakları, yeterlilik sınavında başarılı olanların kadrolarına
uygun uzman unvanını alacakları; uzmanların mesleğe giriş ve yeterlik sınavları
ile çalışma usul ve esaslarının yönetmelikle düzenleneceği hükmüne yer
verilmiş; Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü Muhasebe Uzmanları Görev
ve Çalışma Yönetmeliği'nde de Muhasebe Uzmanlarının görev, sorumluluk, çalışma
ve atanmalarına ilişkin usul ve esaslar düzenlenerek, muhasebe uzmanlarının
özel yarışma sınavıyla mesleğe girebilecekleri ve belli bir çalışma döneminden
sonra yeterlilik sınavına tabi tutularak yardımcılık dönemini tamamlayıp
mesleğe atanacakları düzenlenmek suretiyle 'Muhasebe Uzmanlığı'nın kariyer
meslek olduğu vurgulanmıştır. İtiraza konu kuralda, mesleklerine özel yarışma sınavına tabi
tutulmak suretiyle alınan ve yönetmeliklerine göre yapılacak yeterlilik
sınavlarında başarı göstererek Kanun'da gösterilen kadro unvanlarına atanmaları
sırasında bir defaya mahsus olmak üzere haklarında ayrıca bir derece yükselmesi
uygulanacak olan unvanlar arasında 'Milli Emlak Uzmanı' sayılırken, aynı
yöntemlerle mesleğe alınan 'Muhasebe Uzmanı'nın sayılmaması da başka bir
eşitsizlik nedenidir. Anayasa'nın 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve
mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti
ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan, siyasal, ekonomik ve
sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için
gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, devletin temel amaç ve görevleri
arasında sayılmıştır. Anayasa'nın 'çalışma hakkı ve ödevi'nin düzenlendiği 49.
maddesinde de devlete çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alma
yükümlülüğü getirilmiştir. Anayasa ile her alanda adaletli bir hukuk düzeni
kurup bunu güçlendirerek sürdürme görevi verilen hukuk devletinin, sosyal
alanda Anayasa'nın öngördüğü yükümlülükleri yerine getirmesi, çalışma hayatında
barışı sağlayabilmesi, aynı hukuksal konumda bulunan çalışanlar için eşitliğe
dayanan adil ve hakkaniyete uygun kurallar getirmesi ile mümkün olabilir.
Anayasa'nın 10. maddesinde, hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz
tanınamayacağı hükme bağlanmasına karşın, yasakoyucu tarafından itiraz konusu
düzenlemede belirtilen unvanlara bir derece verilirken, sayılanlar gibi kariyer
meslek olan 'Muhasebe Uzmanı' düzenlemeye dahil edilmeyerek ayrıcalıklı bir
sınıf yaratılması, eşitlik ilkesi ve onu temel alan hukuk devleti bağlamında
kabul edilemez bir durumdur. Öte yandan, statü hukukunun geçerli olduğu memurlar ve kamu
görevlileriyle ilgili alanlarda yasakoyucu, kazanılmış hakları ve hukuk
güvenliğini ihlâl etmemek koşuluyla her zaman yeni düzenlemeler yaparak farklı
statüler oluşturabilir. Bu statülerin herkes için eşit ve aynı derecede
bağlayıcı olduğunda duraksamaya yer yoktur. Ancak, yasakoyucunun, aynı konumda
bulunan kamu görevlilerinden bazıları için ayrıcalık getirerek, hak kaybını
önlemek veya eşitliği sağlamak gibi haklı bir nedene de dayanmaksızın, belirli
unvanları alarak yaptığı özel düzenlemenin, statü hukukunun gerekleri ile
açıklanması olanaklı değildir. Ayrıca, hukuk devletinde, somut verilere
dayanmaksızın, kamu yararı gibi soyut kavramlarla kişilerin özlük hakları
bakımından adaletsiz ve çalışma barışını bozan kurallar getirilerek bunlara,
yargısal denetim yoluyla meşruiyet kazandırılması, kişi karşısında güçlü
konumda bulunan devleti, keyfi düzenlemeler yapmaya özendirebilir. Hukukun
üstünlüğünün kabul edildiği bir düzende, yasakoyucunun takdir yetkisi de
hukukun genel ilkelerine ve Anayasa'ya uygun olarak kullanılması gereken ve bu
yönüyle de denetim dışında tutulamayacak bir yetkidir. İtiraz konusu kural
yönünden, bu yetkinin eşitliğe, hakkaniyete ve adalete uygun olarak
kullanılmadığı açıktır. Belirtilen nedenlerle Kural'ın Anayasa'nın 5. ve 10. maddelerine
aykırı olduğu ve iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Muammer
  TOPAL