ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1973/47 Karar sayısı:1973/38 Karar günü:25/12/1973 Resmi Gazete tarih/sayı:20.2.1974/14805 İtiraz
yoluna başvuran : Sakarya İş Mahkemesi. İtirazın
konusu : Davacı, vekilinin 274 sayılı Sendikalar Kanununun 29/7/1970 günlü,
1317 sayılı Kanunla değişik 9. maddesinin 4 sayılı bendinin üçüncü fıkrasının
Anayasaya aykırı bulunduğu yolundaki iddiasının ciddi olduğu kanısına varan
Mahkeme Anayasanın 1488 sayılı Kanunla değişik 151. maddesine dayanarak Anayasa
Mahkemesine başvurmuştur. I.
OLAY : Bir
kollektif şirketin iş alanının kara taşımacılığı işkoluna girmediği halde
Türkiye Motorlu Taşıt İşçileri Sendikasınca toplu iş sözleşmesine çağırıldığından
söz ederek bu sendika aleyhine 7/7/1972 günlü dilekçe ile Sakarya İş
Mahkemesinde açtığı 1972/298 esas sayılı dava sonunda davalı sendikanın söz
konusu iş yerinde toplu iş sözleşmesi yapamayacağının saptanmasına ilişkin
olarak verilen 7/9/1972 günlü, 1972/265 sayılı kararın Yargıtay Dokuzuncu Hukuk
Dairesinin 9/4/1973 günlü, 1972/38247-1973/9810 sayılı ilâmı ve 1317 sayılı
Kanunun 9 uncu maddesinin 4 sayılı bendinde İşkollan Yönetmeliğinin
uygulanmasına ilişkin her çeşit işlemler aleyhine Danıştayda dava açılacağı
belirtildiğine göre davanın idari yargı organının görevi içinde bulunduğu
gertekçesi ile bozulması üzerine esas defterinin 1973/219 sayısına geçirilen
işin. 11/10/1973 gününde yapılan ilk duruşmasında davacı vekili 274 sayılı
Kanunun 1317 sayılı Kanunla değişik 9 uncu maddesinin 4 sayılı bendindeki
İşkolları Yönetmeliği veya yönetmeliğin uygulanmasiyle ilgili işlemler
aleyhinde Danıştayda açılacak iptal davalarının iki ay içinde karara
bağlanacağına ilişkin kuralın Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürerek
25/10/1973 gününde verdiği gerekçeli dilekçede söz konusu kuralın aykırılığının
Anayasa'nın değişik 32., 46./.2, 114/2, 132/2 ve 140 ıncı maddeleri yönünden
olduğunu belirtmiş; mahkeme Yargıtay Dokuzuncu Hukuk Dairesinin bozma ilâmına
uyulup uyulmama konusunu bir karara bağlanmadan Anayasaya aykırılık iddiasının
Anayasanın 140 inci maddesi yönünden ciddi olduğu kanısına varmış ve Anayasa
mahkemesine başvurulmasına 12/12/1973 gününde karar vermiştir. III.
YASA METİNLERİ: IV.
l - İtiraz konusu kural: 274
sayılı Sendikalar Kanununun 1317 sayılı Kanunla değişik 9 uncu maddesinin
itiraz konusu kuralı kapsayan 4 sayılı bendi, Beşinci Tertip Düstur - Cilt: 9 -
İkinci Kitap - 2856 sayfadaki metne göre şöyledir: "Madde
9 - ......... 4.
İşkolları Çalışma Bakanlığınca yapılacak bir Yönetmelikle tespit edilir. Bu
Yönetmelik Uluslararası normlar ve işçilerin Türkiye'de mevcut sendikalaşma
durumları gözönüne alınarak hazırlanır. Çalışma Bakanlığı Yönetmeliği
hazırlarken Yüksek Hakem Kurulunun en çok işçiyi temsil eden işçi
konfederasyonu ile en çok işvereni temsil eden işveren konfederasyonunun
istişari düşüncelerini alır. Bu düşüncelerin talep tarihinden itibaren en geç
10 gün içinde verilmesi gereklidir. İşkolları
Yönetmeliğinde yer almamış olup da bu Kanuna göre sendika kurmak ve kuralın bu
sendikalara üye olmak hakkına sahip olanlar Genel Hizmet işkoluna dahil
sayılırlar. Ayrıca belediye hizmetlerinden hangilerinin bu iş koluna gireceği
işkolları Yönetmeliği ile tespit edilir. Bu
Yönetmelik veya Yönetmeliğin uygulanmasiyle ilgili işlemler aleyhinde
Danıştay'da açılacak iptal davaları 2 ay içinde karara bağlanır." 2 -
Mahkemenin dayanak olarak ileri sürdüğü Anayasa kuralı: Mahkemece
Anayasaya aykırılık iddiasının ciddi olduğu yolunda varılan kanıyı desteklemek
üzere ileri sürülen Anayasanın 1488 sayılı kanunla değişik 140 inci maddesinin
birinci ve ikinci fıkraları aşağıda gösterilmiştir. "Madde
140/1, 2 - Danıştay, Kanunların başka idari yargı mercilerine bırakmadığı
konularda ilk derece ve genel olarak üst derece idare mahkemesidir. Danıştay,
idari uyuşmazlıkları ve davaları görmek ve çözümlemek, Bakanlar Kurulunca
gönderilen kanun tasarıları hakkında düşüncesini bildirmek, tüzük tasarılarını
ve imtiyaz şartlaşma ve. sözleşmelerini incelemek ve kanunla gösterilen diğer
işleri yapmakla görevlidir." IV.
İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca 25/12 973 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında rapor Sakarya İş Mahkemesinin 1973/219 sayılı yazısı ve
ekleri okunduktan sonra itiraz yoluna başvuran mahkemece 22/4/1962 günlü, 44
sayılı Kanunun 27 inci maddesi uyarınca dosya içindekilerden konu ile ilgili
görülenlerin onanlı örnekleri gönderilecek yerde dosyanın tümünün ve aslının
gönderilmiş olması üzerine işin niteliği dolayısiyle, durulmayarak mahkemenin
itiraz yoluna başvurmaya yetkili bulunup bulunmadığı konusunun incelenmesine
geçilmiştir. Anayasa'nın
değişik 151 inci ve 44 sayılı Kanunun 27 nci maddelerine göre bir mahkemenin
birtakım yasa kurallarını Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmek üzere
Anayasa Mahkemesine getirebilmesi için elinde bamakta olduğu bir davanın
bulunması ve itiraz konusu kuralları o davada uygulama durumunda olması
gerekir. Yukarıda
(I. Olay) bölümünde değinildiği üzere mahkeme bakmakta olduğu 1972/298 esas
sayıh davayı 7/9/1972 günlü, 1972/265 sayılı kararla bitirmiş; karar Yargıtay
Dokuzuncu Hukuk Dairesinin 9/4/1973 günlü, 1972/38247- 1973/9810 sayılı ilâmı
ile bozulmuşsa da işi yalnızca 1973/219 esas sayısına aktarmakla yetinmiş ve
Yargıtay bozma ilâmına uymak veya eski kararında direnmek konusunu henüz bir
karara bağlamamıştır. Böylece iş "bakılmakta olan dava niteliğini
kazanamamış bulunmaktadır. Şu duruma göre mahkemenin elinde bugün için Anayasa
'nın değişik 151 inci maddesi yönünden bakılmakta olan bir davanın bulunduğunu
kabule olanak yoktur. Anayasa'nın değişik 151 inci ve 44 sayılı Kanunun 27 nci
maddelerine uymayan itirazın, bu yola başvuran mahkemenin yetkisizliği yönünden
reddedilmesi gereklidir. Muhittin
Taylan, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ziya önel, Şevket Müftügil ve Ahmet H.
Boyacıoğlu mahkemenin elinde bakılmakta olan bir dava bulunduğunu ileri sürerek
bu görüşe katılmamışlardır. Avni Givda, Ahmet Akar ve Muhittin Gürün itirazın
mahkemenin yetkisizliği yönünden reddi gerekçesinde mahkemenin elinde usulünce
açılmış bir dava bulunmadığı konusuna değinilmesi gerektiği görüşünü
savunmuşlardır. V.
SONUÇ: İtiraz yoluna başvuran mahkeme Yargıtay'ın bozma ilâmına uyup uymamayı karara
bağlamadığı için Anayasa'nın değişik 151 inci maddesi yönümden elinde bakmakta
olduğu bir dava var sayılamayacağından itirazın reddine Muhuttin Taylan, Şahap
Arıç, İhsan Ecemiş, Ziya Önel, Şevket Müftügil ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun
mahkemenin elinde bakılmakta olan bir dava bulunduğu ve Avni Givda, Ahmet Akar
ve Muhittin Gürün'ün gerekçede mahkemenin elinde usulünce açılmış bir dava
bulunmadığı konusuna değinilmesi gerektiği yolundaki karşı oylarıyle ve
oyçokluğu ile 25/12/1973 gününde karar verildi. Başkan Muhittin
  Taylan Başkanvekili Avni
  Givda Üye Sait
  Koçak Üye Kemal
  Berkem Üye Şahap
  Arıç Üye İhsan
  Ecemiş Üye Ahmet
  Akar üye Ziya
  önel Üye Abdullah
  Üner Üye Kâni
  Vrana Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Şevket
  Müftügil Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI Olayda
Sakarya iş Mahkemesince verilen karar Yargıtay 9 uncu Hukuk Dairesince 1317
sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin 4 sayılı bendinde İşkolları Yönetmeliğinin
uygulanmasına ilişkin her çeşit işlemler aleyhine Danıştay'da dava açılacağı
belirtildiğine göre davanın idari yargı organının görevi içinde bulunduğu
gerekçesiyle bozulmuş esas defterinin 1973/219 uncu sayısına kayıt yapıldıktan
sonra 11/10/1973 günündeki ilk duruşmada davacı vekili 274 sayılı Sendikalar
Kanununun 1317 sayılı Kanunla değişik 9 uncu maddesinin 4 sayılı bendindeki
hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu savında bulunmuştur. Sakarya
İş Mahkemesince verilen hüküm Yargıtayca bozularak dosya aynı mahkemeye geri
çevrilmiş ve yeniden esas defterine kaydı yapılarak yeni bir numara almış ve
davanın sonuca bağlanmasını sağlamak için duruşma açılmış yargılama usulü
Yasasının saptadığı usul kuralları uygulanmıştır. Yargılamanın
bu evresinde de mahkemenin elinde görülmekte olan bir davanın bulunduğu
kuşkusuzdur. Nitekim Anayasa Mahkemesinin benzer bir durumda verdiği 17/2/1972
günlü 1972/36 sayılı kararında "Adana Asliye 2 nci Hukuk Mahkemesinin
elinde bakmakta olduğu bir dava vardır. Ancak mahkeme Yargılayın bozmasından
evvel 10 yıllık hak düşürücü süreyi uygulamıyarak davanın esasını davacıların
istemi uyarınca sonuçlandırmıştır. Yargıtay, 10 yıllık hak düşürücü sürenin
uygulanmamış olmasını bozma nedeni saymış ve çekişmeli yerin tapuya tescil
tarihinin sorulmasını öngörmüştür. Mahkeme bozma kararına uyulup uyulmamasının
düşünülmesini dosyanın Anayasa Mahkemesinden geldikten sonraya bıraktığından
olayda on yıllık süreyi başka deyimle 766 sayılı Kanunun 31 inci maddesini
uygulayıp uygulamıyacağı henüz belli değildir." demek suretiyle Yargıtayca
bozulan karara ait dava dosyasının mahkemenin önüne getirilmesini "davanın
görülmesi" koşulu içinde gördüğünü açıkça belli etmiştir. Çoğunlukça
"Yargıtay bozma ilâmına uymak veya eski kararında direnmek hususunu henüz
bir karara bağlamamıştır. Böylece iş bakılmakta olan dava niteliğini kazanmamış
bulunmaktadır. Şu durumda mahkemenin elinde bu gün için Anayasa'nın değişik 151
inci maddesi yönünden bakılmakta olan bir davanın bulunduğunu kabule olanak
yoktur" biçiminde açıklanan bu görüş yargılama kurallarına aykırı düştüğü
gibi Anayasa Mahkemesi kararlariyle de çelişmektedir. Bu
nedenlerle çokluk görüşüne karşıyız. Başkan Muhittin
  Taylan Üye ŞahapArıç Üye Şevket
  Müftügil Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu Üye Ziya
  Ünel KARŞIOY
YAZISI Sakarya
İş Mahkemesinin Anayasaya aykırılığı görüşünü ileri sürdüğü Yasa kuralını
uygulayacağı davanın konusunu bir işyerinin gireceği işkolu yönünden çıkan
uyuşmazlık oluşturmaktadır. Bu, başka deyimle İşkolları Yönetmeliğinin
uygulanmasiyle ilgili bir olaydır. 274 sayılı Sendikalar Kanununun 1317 sayılı
Kanunla değişik 9 uncu maddesinin 4 sayılı bendinin son fıkrası kuralına göre
İşkollan Yönetmeliğinin uygulanmasiyle ilgili işlemlere ilişkin davaların
Danıştayda açılması gerekir. Nitekim Yargıtay Dokuzuncu Hukuk Dairesi, 9/4/1973
günlü, 1972/ 38247 1973/9810 sayılı ilâmında belirlendiği üzere, itiraz yoluna
başvuran mahkemenin 7/9/1972 günlü 1972/298 - 265 sayılı kararını bu gerekçe
ile bozmuştur. Böylece Danıştayın görev alanına giren bir davanın Sakarya İş
Mahkemesinde açıldığı anlaşılmış olmaktadır. Bu davayı usulünce açılmış bir
dava olarak benimsemeğe olanak yoktur. Anayasa'nın
değişik 151 inci maddesi bir mahkemenin herhangi bir yasa kuralını Anayasa'ya
uygunluk denetiminden geçirilmek üzere Anayasa Mahkemesine getirebilmesi için
baş kural olarak mahkemenin "bir davaya bakmakta" olmasını zorunlu
kılmıştır. Burada sözü geçen "dava" nın her yönden usulünce açılmış,
yasalara uygun bir dava olmasa gerektiğinde kuşku yoktur. Çünkü bu niteliği
taşımayan ve hukukça geçerliği olmayan bir başvurmada mahkemenin uyuşmazlığı
çözecek bir yasa kuralını uygulaması ve bu kuralın Anayasa'ya aykırılığı söz
konusu olamaz. Öte yandan 151 inci maddeye ilişkin uygulamalar dolayısiyle
mahkemenin elindeki dâvada usulünce açılmışlık koşulunun aranmaması kimi yasa
kurallarının itiraz yoliyle iptalinin sağlanması için birtakım danışıklı dava
tertiplerine başvurulması olasılığını ve böylece 151 inci maddenin işleyişinde
ciddilikten ve Anayasa Koyucunun bu maddeyi getirmekle güttüğü erekten
uzaklaşma sonucunu doğurabilir. Yukarıda
açıklanan nedenlerle, itiraz yoluna başvuran mahkemenin yetkisizliği
saptanırken her şeyden önce bu durumun gözönünde bulundurulması ve itirazın
mahkemenin yetkisizliği dolayısiyle reddî gerekçesinde mahkemenin elinde
usulünce açılmış bir dava bulunmadığı olgusuna dayanılması gerektiği
görüşündeyiz ve Anayasa Mahkemesinin 25/12/1973 günlü, l973/47-38 sayılı
kararına yalnızca bu yönden karşıyız. Başkanvekili Avni
  Givda Üye Ahmet
  Akar KARŞIOY
YAZISI Sakarya
İş mahkemesince verilen hükmün bozularak geri gelmesi üzerine davayı bir sonuca
bağlamak için duruşma açılmış olduğuna göre, bozma ilâmına uymak veya eski
kararında direnmek hususunda mahkemece henüz bir karar verilmemiş olsa bile, mahkemenin
elinde bakılmakta olan bir davanın bulunduğunu kabul etmek gerektiği düşüncesi
ile çoğunluk görüşüne karşıyım Üye İhsan Ecemiş KARŞIOY
YAZISI Sakarya
İş Mahkemesince Anayasa'ya aykırılık itirazına konu yapılan iş, dosyadaki bilgi
ve belgelere göre, Anayasanın 151. maddesinde sözü geçen ve Anayasa Mahkemesine
başvurma yetkisi veren (bir dava) niteliğinde değildir. Zira bir mahkemenin,
Anayasa'nın bu hükmüne dayanarak itiraz yoluna başvurabilmesi için elindeki
işin kanunlardaki usullere uyugn biçimde ve mahkemenin yetkisi içinde açılmış
bir dava olması zorunludur. Bu koşullara uygun olmayarak mahkemelere yapılmış
bulunan başvurmaları, yargı yolu ile Anayasa denetimini sağlamak üzere (Anayasa
Mahkemesine itirazda bulunma) yetki veren bir dava) niteliğinde saymak mümkün
değildir. Bu
dosyaya konu olan ihtilâfın çözüm yerinin Danıştay olduğu, 274 sayılı
Sendikalar Kanununun 1317 sayılı Kanunla değişik 9. maddesinde açıkça
belirtilmiş bulunduğundan, Sakarya İş Mahkemesinin görevine girmeyen bir konuda
yapılmış olan başvurmanın. Anayasanın 151. maddesinde zikri geçen ve Anayasa
denetimine olanak sağlayan bir (dava) niteliğinde olmadığı, kuşkuya yer vermeyecek
ölçüde meydandadır. Anayasa
Mahkemesinin 10/6/1971 günlü, 1971/24 - 55 sayılı; 5/10/1972 günlü, 1972/19 -
47 sayılı; 17/4/1973 günlü, 1973/1 - 18 sayılı kararlarına ilişkin karşıoy
yazılarımda konuya ilişkin olmak üzere daha geniş açıklamalar yapılmıştır.
(Bak: Resmi Gazete'ler : Günler: 27 Nisan 1972, 12 Ocak 1973, 29 Ağustos 1973.
Sayılar: 14171 - Sh. 17, 14419 - sh. 3, 14640 - Sh. 3). Yukarıda
ve sözü geçen karşıoy yazılarımda belirtilen nedenlerle, kararın (1973/4738)
gerekçesine bu görüşün de eklenmesi gerektiği düşüncesindeyim. Üye Muhittin Gürün