ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/85 Karar Sayısı : 2014/103 Karar Günü : 4.6.2014 R.G. Tarih-Sayı :
12.09.2014-29117 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İzmir 3. Asliye
Ticaret Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 19.10.2005 günlü, 5411
sayılı Bankacılık Kanunu'nun geçici 16. maddesinin Anayasa'nın 2., 10. ve 11.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Murislerinin müşterek ve müteselsil kefili bulunduğu ve Tasarruf
Mevduatı ve Sigorta Fonuna devredilen kredi borçlarını ödeyen davacılar
tarafından diğer müşterek ve müteselsil kefillere rücû amacıyla başlatılan icra
takibinin, borcun zamanaşımına uğradığı iddiasının öne sürülmesi nedeniyle
durması üzerine açılan itirazın iptali davasında, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu geçici 16. maddesi şöyledir: " Geçici Madde 16- Bu
Kanun ile Fon alacağının tahsili bakımından yarar görülerek zamanaşımı ve diğer
konularda Fon lehine getirilen hükümler makable şamildir. " B- İlgili Yasa Kuralları Kanun'un ilgili görülen 141. maddesi şöyledir: " Madde 141- Bu Kanundan
kaynaklanan Fon alacaklarına ilişkin dava ve takiplerde zamanaşımı süresi yirmi
yıldır." Kanun'un 168. maddesiyle yürürlükten kaldırılan 18.6.1999 günlü,
4389 sayılı Bankalar Kanunu'na, 12.12.2003 günlü, 5020 sayılı Kanun'un 27.
maddesiyle eklenen ve ilgili görülen ek 3. madde şöyledir: " EK MADDE 3- Bu Kanundan kaynaklanan Fon
alacaklarına ve bu Kanuna göre Hazine alacağı sayılan alacaklara ilişkin dava
ve takiplerde zamanaşımı süresi yirmi yıldır. Fon alacakları ve bu Kanuna göre
Hazine alacağı sayılan alacaklar bakımından bu sürenin başlangıcı Fon
tarafından ödeme yapılmasına veya yapılacak olmasına sebebiyet veren kişilerin
fiillerinin gerçekleştiği tarihten itibaren başlar." C- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10. ve 11. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,
Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin
YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,
Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ın
katılımlarıyla 14.5.2014 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayhan KILIÇ tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen yasa
kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, Anayasa Mahkemesine
itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. Kanun'un geçici 16. maddesinde, zamanaşımına ilişkin hükümlerin
yanında, Kanunla Fon alacaklarının tahsili bakımından yarar görülerek Tasarruf
Mevduatı ve Sigorta Fonu (Fon) lehine getirilen diğer hükümlerin de geçmişe
etkili olması öngörülmektedir. Kanun'un Fon alacaklarının takip ve tahsili
usulünü düzenleyen 132 ila 143. maddelerinde Fon lehine, diğer alacaklılarda
bulunmayan çeşitli imtiyazlar getirilmektedir. Mahkemede bakılmakta olan davada
ihtilaf konusu olan hükümler ise zamanaşımına ilişkin olanlardır. Zamanaşımına
ilişkin hükümlerin geçmişe etkili olması, itiraz konusu kuralda yer alan ".zamanaşımı." sözcüğünden
kaynaklanmaktadır. Bu itibarla, Kanun'un geçici 16. maddesine ilişkin esas
incelemenin, maddede yer alan " .zamanaşımı. " sözcüğüyle
sınırlı olarak yapılmasına karar vermek gerekmiştir. B- Anlam ve Kapsam 1.7.2012 tarihinden önce yürürlükte bulunan 818 sayılı Türk
Borçlar Kanunu'nun 125. maddesinde, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça her
alacağın on yıllık zamanaşımına tabi olduğu belirtilmektedir. Aynı hüküm,
1.7.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar
Kanunu'nun 146. maddesinde de yer almaktadır. Buna göre, olağan zamanaşımı
süresi on yıl olup kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça tüm borç ilişkilerinde
zamanaşımı süresi on yıl olarak uygulanmaktadır. Kanun'un 168. maddesiyle yürürlükten kaldırılan 18.6.1999 günlü,
4389 sayılı Bankalar Kanunu'nun ilk hâlinde ayrıksı bir hüküm öngörülmediğinden
anılan Kanun'dan kaynaklanan Fon alacaklarında da zamanaşımı süresi on yıl
olarak uygulanmıştır. Ancak 12.12.2003 günlü, 5020 sayılı Kanun'un 27.
maddesiyle 4389 sayılı Kanun'a eklenen ek 3. maddeyle, söz konusu Kanun'dan
kaynaklanan Fon alacaklarına ilişkin dava ve takiplerde zamanaşımı süresi yirmi
yıl olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla, 4389 sayılı Kanun'dan kaynaklanan Fon
alacaklarına ilişkin dava ve takiplerde on yıl olan zamanaşımı süresi, 4389
sayılı Kanun'a eklenen ek 3. maddenin yürürlüğe girdiği 26.12.2003 tarihinden
itibaren yirmi yıl olmuştur. 1.11.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5411 sayılı Kanun'un 141.
maddesinde de mülga 4389 sayılı Kanun'un ek 3. maddesine benzer bir hükme yer
verilmektedir. Buna göre, 5411 sayılı Kanun'dan kaynaklanan Fon alacaklarına
ilişkin dava ve takiplerde zamanaşımı süresinin yirmi yıl olması kurala
bağlanmaktadır. Öte yandan, 5411 sayılı Kanun'un itiraz konusu geçici 16.
maddesinde, "Bu Kanun ile Fon alacağının tahsili bakımından yarar
görülerek zamanaşımı ve diğer konularda Fon lehine getirilen hükümler makable
şamildir." hükmü getirilerek 141. maddede öngörülen yirmi yıllık
zamanaşımı süresinin geçmişe etkili olması sağlanmaktadır. Zamanaşımına ilişkin
hükmün geçmişe etkili olması gerçek geriye yürümeyi ifade etmektedir.
Dolayısıyla itiraz konusu kural, kuralın yürürlük tarihinden önce dolmuş olan
zamanaşımı sürelerini canlandırmaktadır. İtiraz konusu geçici 16. maddenin yürürlüğe girdiği tarihte
zamanaşımının dolup dolmadığı tespit edilirken mülga 4389 sayılı Kanun'a
eklenen ek 3. maddenin de göz önünde tutulması zorunludur. Zira Fon
alacaklarında zamanaşımı süresinin yirmi yıl olduğu kuralı, ilk kez 1.11.2005
tarihinde yürürlüğe giren 5411 sayılı Kanun'un 141. maddesiyle değil, mülga
4389 sayılı Kanun'a eklenen ve 26.12.2003 tarihinde yürürlüğe giren ek 3.
maddeyle getirilmiştir. Söz konusu maddenin yürürlüğe girdiği 26.12.2003
tarihinde henüz on yılını doldurmamış tüm Fon alacaklarına ilişkin
zamanaşımı süresi yirmi yıla uzadığından, bu alacaklar yönünden zamanaşımı
süresinin bitmiş olduğundan söz edilemez. Bu durumda itiraz konusu kuralın,
26.12.2003 tarihinden önce on yılını dolduran alacaklara ilişkin zamanaşımı
süresini yeniden canlandırarak yirmi yıla uzattığı söylenebilir. Diğer taraftan itiraz konusu kuralın zamanaşımını uzatabilmesi
için, kuralın yürürlüğe girdiği 1.11.2005 tarihi itibarıyla ihtilaf konusu Fon
alacağının henüz yirmi yılını doldurmamış olması gerektiği de açıktır. Zira Fon
alacaklarına ilişkin zamanaşımı süresi yirmi yıl olarak belirlenmiş olup şayet
geçici 16. maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yirmi yıl dolmuş ise
zamanaşımının uzamasından söz edilemeyecektir. Şu hâlde itiraz konusu kural nedeniyle yirmi yıla uzayan
zamanaşımı, 26.12.2003 tarihinden önce on yılını doldurup, 1.11.2005 tarihinde
ise henüz yirmi yılını doldurmayan alacaklara ilişkin olanlardır. Diğer bir
ifadeyle, itiraz konusu kural gereğince, 26.12.2003 tarihinden önce on yılını
doldurup, 1.11.2005 tarihinde ise henüz yirmi yılını doldurmayan alacaklara
ilişkin zamanaşımı süreleri yirmi yıla uzamaktadır. C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, Kanun'dan kaynaklanan Fon alacaklarında
zamanaşımı süresini yirmi yıl olarak belirleyen hükmün geçmişe etkili olmasını
öngören itiraz konusu kuralın, borçluların durumunu ağırlaştırdığı ve
kazanılmış haklarını ihlal ettiği, kuralla, Fon alacaklarının tahsil imkanının
artırılması amaçlanmakta ise de zamanaşımına uğramış alacakların yeniden
canlandırılmasının hukuk güvenliği ilkesiyle bağdaşmadığı, nitekim Anayasa
Mahkemesinin 26.1.2012 günlü, E.2011/74, K.2012/15 sayılı kararının da bu yönde
olduğu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 10. ve 11. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren,
Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini
bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devleti ilkesinin önkoşullarından biri kişilerin hukuki
güvenliğinin sağlanmasıdır. Hukuk devletinin sağlamakla yükümlü olduğu hukuk
güvenliği ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm
eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal
düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli
kılan ortak değerdir. Kural olarak hukuk güvenliği kanunların geriye
yürütülmemesini zorunlu kılar. "Kanunların geriye
yürümezliği" olarak adlandırılan bu ilke uyarınca , kanunlar kamu yararı ve kamu düzeninin
gerektirdiği, kazanılmış hakların korunması, mali haklarda iyileştirme gibi
kimi ayrıksı durumlar dışında ilke olarak yürürlük tarihinden sonraki olay,
işlem ve eylemlere uygulanmak üzere çıkarılır. Geçmiş, yeni çıkarılan bir
kanunun etki alanı dışında kalır. Bu nedenle, sonradan yürürlüğe giren
kanunların geçmişe ve kesin nitelik kazanmış hukuksal durumlara etkili olmaması
hukukun genel ilkelerindendir. Kanun'un geçici 16. maddesinde yer alan ".zamanaşımı." sözcüğüyle
141. maddede öngörülen yirmi yıllık zamanaşımı süresinin geçmişe etkili olması
sağlanmıştır. Yukarıda, 4389 sayılı Kanun'un ek 3. maddesi de dikkate alınarak
detaylı olarak açıklandığı üzere itiraz konusu kural, 26.12.2003 tarihinden
önce on yılını doldurup, 1.11.2005 tarihinde ise henüz yirmi yılını doldurmayan
alacaklara ilişkin zamanaşımı sürelerinin yirmi yıla uzaması sonucunu
doğurmaktadır. Zamanaşımı süresinin geçmiş bulunması, alacağı kendiliğinden sona
erdirmemekte, sadece borçluya bir def'i hakkı vermektedir. Borçlunun zamanaşımı
def'ini öne sürmesi durumunda borç sona ermeyip eksik borç hâline
dönüşmektedir. Zamanaşımı def'inin ileri sürülmesi, zamanaşımına uğramış borcun
borçlusuna, borcu ifadan kaçınma hakkı tanımaktadır. Borçlunun zamanaşımı
def'ini ileri sürmesi durumunda hâkim davayı reddetmek zorunda kalmakta, alacak
varlığını sürdürse de takip edilebilir olmaktan çıkmaktadır. İtiraz konusu kuralın yürürlüğe girdiği tarihten önce borçlu
aleyhine açılacak dava veya yapılacak takiplerde, borçlunun zamanaşımı def'ini
ileri sürerek borcu ifadan kaçınması ve davayı veya takibi sonuçsuz bırakması
mümkün iken, itiraz konusu kuralla zamanaşımı süresinin yirmi yıla uzaması
nedeniyle bu imkân borçlunun elinden alınmıştır. Diğer bir ifadeyle itiraz
konusu kuralla, Fon alacaklarında zamanaşımı süresinin yirmi yıl olmasını
öngören hükmün geçmişe etkili olduğu kurala bağlanmak suretiyle borçlunun
önceki kanun hükmü uyarınca sahip olduğu zamanaşımı def'ini ileri sürme hakkı
ortadan kaldırılmıştır. Kuralın gerekçesinden amacın, Fon alacaklarının
tahsili imkânının artırılması suretiyle kamu menfaatlerinin korunması olduğu
anlaşılmaktadır. Kamu alacaklarının takip ve tahsili için hukuki düzenlemeler
ve ayrıcalıklı yetkilerle kolaylık ve hızlılık sağlanmasının doğal olduğu kabul
edilmekle birlikte bu konuda bireylerin haklarının ve hukukun genel ilkelerinin
de göz önünde bulundurulması hukuk devletinin bir gereğidir. Kuralla, Fon alacaklarının daha yüksek oranda tahsilinin
sağlanması amaçlanmakta ise de borçlunun, zamanaşımına uğramış alacaklarının
yeniden canlandırılması ve bu suretle yürürlükte bulunan hukuk kurallarına göre
doğmuş ve tahakkuk etmiş olan zamanaşımı def'ini ileri sürme hakkının geçmişe
yönelik olarak elinden alınması hukuka olan güven duygusunu zedelemekte ve
hukuk güvenliği ilkesini ihlal etmektedir. Açıklanan nedenlerle, Kanun'un geçici 16. maddesinde yer alan
itiraz konusu " .zamanaşımı. " sözcüğü Anayasa'nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 10. ve 11. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasında,
kanunun belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün
uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesince iptaline
karar verilebileceği öngörülmektedir. Kanun'un geçici 16. maddesinde yer alan itiraz konusu " .zamanaşımı. "
sözcüğünün iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan ".ve." sözcüğünün
de 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince iptali
gerekir. VII- SONUÇ 19.10.2005 günlü, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun; A- Geçici 16. maddesine ilişkin esas incelemenin, ".zamanaşımı." sözcüğü
ile sınırlı olarak yapılmasına, B- Geçici 16. maddesinde yer alan ".zamanaşımı." sözcüğünün
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, C- Geçici 16. maddesinde yer alan ".zamanaşımı." sözcüğünün
iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan ".ve." sözcüğünün de,
30.3.2011 günlü, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince
İPTALİNE, 4.6.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN