ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2006/166 Karar Sayısı : 2009/113 Karar Günü : 23.7.2009 R.G. Tarih-Sayı
:19.03.2010-27526 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Onikinci
Daire İTİRAZIN KONUSU: 25.2.1954 günlü, 6283 sayılı
Hemşirelik Kanunu'nun 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan ''kadınlardan''
sözcüğü ile 3. maddesinin birinci fıkrasının, Anayasa'nın 2., 10., 13., 49. ve
70. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması
istemidir. I- OLAY Hemşirelik Yüksekokulu mezunu olan davacının, erkek
olması nedeniyle hemşire olarak atamasının yapılmamasına ilişkin işlem ile bu
işlemin dayanağını oluşturan Kamu Personel Tercih Kılavuzunda hemşire olarak
yapılacak atamalarda kadın olma şartını getiren hükmün iptali istemiyle açılan
davada itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,
iptalleri için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 25.2.1954 günlü, 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu'nun başvuru
tarihinde yürürlükte olan ve itiraz konusu kuralları da içeren 1. ve 3.
maddeleri şöyledir: 'Madde 1' Ortaokulu bitirmiş olup 25
yaşından yukarı bulunmıyan kadınlardan Hükümetçe açılmış veya
tanınmış bir (Ebe - Laborant Hemşire) okulunda üç sene tahsil görüp Sağlık ve
Sosyal Yardım Vekâletince teşkil olunan jüri huzurunda meslek imtihanı vererek
aldığı diplomayı usulüne göre Sağlık ve Sosyal Yardım Vekâletine tescil
ettirenlerle 3 üncü maddenin 2 nci fıkrasında yazılı olanlara (Hemşire) unvanı
verilir. Bu kanunun yürürlüğe girmesinden evvel usulüne göre hemşirelik
sınıfına alınmış olanlar sanatlarını yapmaya ve hemşire unvanını kullanmaya
devam ederler.' ' Madde 3' Türkiye'de hemşirelik sanatını bu
kanun hükümleri dâhilinde hemşire unvanını kazanmış Türk kadınlarından başka
hiçbir kimse yapamaz. Ancak yabancı memleketlerde ve mahallî Hükümetlerce tanınmış
hemşire okullarında tahsil görerek diploma alan Türk hemşirelerinin alelusul
hüviyetleri tespit edilerek, tahsil ettiği memlekette tescil edilmiş olanların
diplomaları, uygun görüldüğü takdirde, aynen Sağlık ve Sosyal Yardım
Vekâletince onanıp tescil edildikten sonra sanatlarını yapmalarına müsaade
olunur. Yabancı memleketlerin yukardaki şartları haiz okullarını
bitirmekle beraber diplomaları oraca tescil edilmiyenler Türkiye'de meslek
imtihanı vererek hemşire olabilirler. Öğretim programları Türk hemşire okulları programından ve
müddetinden az olan yabancı hemşire okullarından gelenler, noksan olan kısım ve
müddetleri Türk hemşire okullarında tamamlamaya mecburdurlar.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10., 13., 49. ve 70. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün katılımlarıyla 16.1.2007 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve yürürlüğü
durdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara
bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin raporlar, itiraz
konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, profesyonel bir meslek olan hemşirelikte
cinsiyet ayrımına gidilmesinde kamu yararı olmadığı, erkeklerin bu mesleği icra
edememeleri için hiçbir neden bulunmadığı, Devlet Memurları Kanununda
belirtilen Sağlık Hizmetleri ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri Sınıfı içinde yalnızca
hemşirelik mesleği yönünden cinsiyet ayrımı bulunduğu, cinsiyete dayalı
ayrımların Anayasa'da, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinde ve İnsan Hakları
Avrupa Sözleşmesinde yer alan eşitlik ilkesine aykırı olduğu, kamu hizmetine
alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrımın
gözetilemeyeceği, erkeklerin hemşire olabilmesine engel oluşturan kuralın temel
hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasında esas alınması gereken ölçülülük
ilkesine ve çalışma hürriyetine aykırı olduğu, hemşirelik mesleğinde kişinin
cinsiyetinin değil, bu konuda aldığı eğitimin, yeterliliğinin, bu mesleği icra
etme arzusu ve başarısının önemli olduğu, belirtilen nedenlerle itiraz konusu
kuralların Anayasa'nın 2., 10., 13., 49. ve 70. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu'nun 1. maddesinin iptali istenilen
sözcüğün yer aldığı birinci fıkrasında belirli koşullara yer verilerek hemşire
unvanının bu koşulları taşıyan kadınlara verileceği belirtilmiş, 3. maddesinin
birinci fıkrasında da Türkiye'de hemşirelik sanatının bu kanun hükümleri
dahilinde hemşire unvanını kazanmış Türk kadınlarından başka hiç kimse
tarafından yapılamayacağı hükme bağlanmıştır. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen 'yasa önünde eşitlik ilkesi'
hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil,
hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda
bulunanlar kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını
sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin
her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler,
kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları
gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Cinsiyet ayrımcılığını reddeden Anayasal düzenleme, hemşirelik
mesleğini yapacak kişilerin belirlenmesine yönelik itiraz konusu kurallar
yönünden de geçerlidir. Hemşireler; tabip tarafından acil
haller dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygulamak, her ortamda bireyin,
ailenin ve toplumun hemşirelik girişimleri ile karşılanabilecek sağlıkla ilgili
ihtiyaçlarını belirlemek ve hemşirelik tanılama süreci kapsamında belirlenen
ihtiyaçlar çerçevesinde hemşirelik bakımını planlamak, uygulamak, denetlemek ve
değerlendirmekle görevli ve yetkili sağlık personelidir. Hemşirelik
mesleğinin icrası bakımından kadınlar ve erkekler aynı hukuki konumda
bulunduklarından, hemşire unvanının yalnızca kadınlara verilmesini ve
hemşirelik sanatının yalnızca kadınlar tarafından yapılabilmesini öngören
itiraz konusu kurallar, cinsiyet ayrımcılığına yol açmakta ve eşitlik ilkesine
aykırı bulunmaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kurallar Anayasa'nın 10.
maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Kurallar, Anayasa'nın 10. maddesine aykırı bulunarak iptal
edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2., 13., 49. ve 70. maddeleri yönünden
incelenmesine gerek görülmemiştir. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 25.2.1954 günlü, 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu'nun; 1- 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan '' kadınlardan
'' sözcüğüne, 2- 3. maddesinin birinci fıkrasına, ilişkin yürürlüklerinin durdurulması isteminin, koşulları
oluşmadığından REDDİNE, 23.7.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VII- SONUÇ 25.2.1954 günlü, 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu'nun; 1- 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan '' kadınlardan
'' sözcüğünün, 2- 3. maddesinin birinci fıkrasının, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 23.7.2009 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Cafer
  ŞAT Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ