ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı:1976/12 Karar sayısı:1976/38 Karar günü:24/6/1976 Resmi Gazete tarih/sayı:21.9.1976/15714 İtiraz
yoluna başvuran Mahkeme: Yargıtay Ceza Genel Kurulu İtirazın
konusu : 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı "Cumhuriyetin
50. Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun"un 6.
maddesinin üçüncü fıkrasının Anayasanın 12 maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. I.
OLAY : Bir
kişiyi öldürmeye kalkışmaktan ve diğer bir kişiyi de tasarlıyarak öldürmekten
sanık hakkında mahkemece Türk Ceza Kanununun 448, 62 ve 1803 sayılı Yasanın l/C
maddesi gereğince 4 yıl, Türk Ceza Yasasının 450/4, 10 ve 1803 sayılı Yasanın
l/C maddesi gereğince 30 yıl ağır hapis cezalan verilmiş bu cezalar toplanarak
sanık sonuçta 34 yıl ağır hapis cezasına çarptırılmıştır. Yargıtay
incelemesi sırasında; Birinci Ceza Dairesi hükmün onanmasına karar vermiş,
Cumhuriyet Başsavcılığı bu karara karşı cezanın 1803 sayılı Af Yasasının 6.
maddesinin üçüncü fıkrasına göre 24 yıl ağır hapis sınırını geçemiyeceğinden
söz ederek itirazda bulunduğundan dosya Yargıtay Ceza Genel Kuruluna
gönderilmiştir. Ceza
Genel Kurulu inceleme sırasında; uygulanması gereken Af Yasasının 6. maddesinin
üçüncü fıkrasının Anayasanın 12. maddesinde yazılı eşitlik ilkesine aykırı
olacağı kanısına vararak Anayasanın değişik 151. maddesi uyarınca anılan
kuralın iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir. III.
YASA METİNLERİ: A-
İptali istenen 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin üçüncü fıkra hükmü şöyledir. Bu
kanun hükümlerinden yararlandıkları halde, mahkûmiyetlerinin toplamı Türk Ceza
Kanununun 77. maddesinde belli edilen miktarlara ulaşmaması sebebiyle, ikinci
fıkrada öngörülen indirimlerden yararlanamayanların, bakiye şahsi hürriyeti
bağlayıcı muvakkat cezalarının birleştirilmesi sonucu tatbik olunacak cezalar;
ayni neviden ağır hapis cezaları için (24) yılı, hapis cezaları için (13) yılı
ve başka neviden cezalar için (18) yılı geçemez. B-
İlgili Yasa metinleri : 1803
sayılı Af Yasasının 1. maddesi: Madde
l- 7/2/1974 tarihine kadar işlenmiş suçlardan: a)
Kanunların suçu tesbit eden asıl maddesinde, üst sınırı (12) yılı geçmiyen
hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile yahut yalnız veya birlikte olarak para cezası
ile cezalandırdığı veya müsadereyi yahut bir meslek veya sanatın yapılmamasını
veyahut bu cezalardan birini veya birkaçını gerektiren fiiller hakkında takibat
yapılmaz. b)
(12) yıl veya daha az hürriyeti bağlayıcı bir cezaya yahut bu miktarı aşmayan
hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile birlikte veya müstakillen hükmedilmiş para
cezasına mahkûm olanlar veyahut mahkemelerden başka mercilerce haklarında para
cezası tayin edilenler, "9. madde hükmü saklı kalmak şartiyle" fer'i
ve mütemmim cezalariyle ceza mahkûmiyetlerinin sonuçlarını da kapsamak üzere
affedilmişlerdir. c)
Müstakillen (12) yıldan fazla hürriyeti bağlayıcı bir cezaya veya bununla
birlikte para cezasına mahkûm edilenlerin hürriyeti bağlayıcı cezalarının (12)
yılı ve para cezalarının tamamı affedilmiştir. d)
Türk Ceza Kanunu ile diğer kanunlarda yazılı suçlardan dolayı ölüm cezasına
mahkûm edilenlerin bu cezaları (30) yıl ağır hapse, müebbet ağır hapse mahkûm
edilenlerin cezaları da 24 yıl ağır hapse çevrilmiştir. e)
Yüksek Adalet Divanı tarafından mahkûm edilmiş olanların 78 sayılı, 218 sayılı
ve 780 sayılı Af Kanunları ile Anayasanın 97. maddesi uyarınca cezaları kısmen
veya tamamen affedilenlerle bu afların dışında kalanların asli ve feri
cezaları, dayandıkları kanun hükümleri ayırt edilmeksizin bütün neticeleri ile
birlikte ortadan kaldırılmıştır. Türk
Ceza Kanununun 77. maddesinin ilgili 1. bendi: "Madde
77) l- aynı neviden şahsi hürriyeti bağlayıcı muvakkat cezaların
birleştirilmesi halinde tatbik edilecek ceza ağır hapiste 36, hapiste 25,
sürgünde 15, hafif hapiste 10 seneyi geçemez." C-
Anayasa Hükümleri: Anayasanın
dayanılan 12. maddesi hükmü şöyledir: "Herkes,
dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı
gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir
kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz." IV.
İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi; İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca 25/3/1976 günü Kani Vrana, Şevket
Müftügil, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak,
Sekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel,
Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun
katılmalariyle yaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlar üzerinde
durmuştur : 1-
Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli olup olmadığı sorunu: Suç
ve cezaların affı hakkındaki yasaların Anayasa'ya uygunluk denetimine bağlı
olup olmayacağı tartışılmış ve bunların da Anayasa'ya uygunluk denetimine bağlı
bulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu konudaki ayrıntılı gerekçeler Anayasa
Mahkemesinin 28/11/1974 günlü, Esas: 1974/34 Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyle
açıklanmış bulunduğundan (Resmi Gazete, Gün: 21/11/1975 sayı: 15125), bunların
burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Şu
duruma göre bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içinde bulunduğu
açıktır. Halit
Zarbun bu görüşe katılmamıştır. 2-
İncelemenin sınırlandırılması sorunu: Sanığın
üzerine atılan suçların niteliğine göre, davada uygulanacak hüküm 1803 sayılı
yasanın 6. maddesinin üçüncü fıkrası bulunduğundan incelemenin bu fıkra ile
sınırlı olarak yapılması gerekmektedir. Nihat
O. Akçakayalıoğlu, sözü geçen yasanın 6. maddesinin ikinci ve üçüncü
fıkralarının birlikte incelenmesi gerektiği görüşünde bulunmuştur. İlk
inceleme sonunda verilen karar şöyledir: "l-
İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içinde bulunduğuna Halit
Zarbun'un karşıoyuyla ve oyçokluğuyla, 2-
İşin esasının 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Af yasasının 6. maddesinin üçüncü
fıkrasıyla sınırlı olarak incelenmesine Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun aynı
maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarının birlikte incelenmesi gerektiği yolundaki
karşıoyuyla ve oyçokluğuyla, 25/3/1976
gününde karar verildi." V.
ESASIN İNCELENMESİ: İşin
esasına ilişkin rapor, iptali istenen yasa hükmü ile ilgili Anayasa ve Millet
Meclisi İçtüzüğü hükümleri, bunlarla ilgili gerekçeler ve Yasama Meclisleri
tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: l-
Biçim yönünden Anayasa'ya aykırılık sorunu : 1803
sayılı Af Yasasının 6. maddesinin tümünün Millet Meclisi Genel Kurulunda son
şeklini aldıktan sonra Cumhuriyet Senatosunda aynen kabul edildiği ve
kesinleştiği anlaşıldığından biçim yönünden Anayasa'nın 92. maddesi ile içtüzük
hükümlerine uygun şekilde yasalaştığı, kanunun bazı maddelerinde mevcut olan
biçime ilişkin aykırılığın bu madde için söz konusu olmadığı anlaşılmıştır 2-
Esas yönünden Anayasa'ya aykırılık sorunu: Anayasa
Mahkemesi 24/6/1976 günlü ve Esas: 1976/7 Karar: 1976/35 sayılı karariyle, 1803
sayılı Yasanın 6. maddesinin ikinci fıkrasını Anayasa'nın 2. ve 12.
maddelerinde yazılı ilkeler" aykırı bularak iptal etmiştir Bu
iptal kararında belirtilen gerekçeler, iptali istenen üçüncü fıkra hükmü için
de geçerlidir. Çünkü kuralların amacı ortak olup, iptali istenen üçüncü fıkra,
cezaların toplam miktarına göre ikinci fıkradaki indirimden yararlanamayanların
durumuna ilişkindir ve ikinci kez bir indirimi öngörmektedir. Bir
tek suç işleyen ve ölüme mahkûm edilen kimsenin cezası af yasasına göre 30 yıl
ağır hapse çevrilip böylece infaz edilmektedir. Ölüm cezasını gerektiren bir
suçla birlikte yine ağır cezalı bir suç işleyen kimsenin bu cezalarının toplamı
Türk Ceza Kanununun 77. maddesinde yazılı üst sınıra varmadığı takdirde
(örneğin olayımızda ağır hapis cezası için öngörülen 36 yıllık üst sınırın
altında 34 yıl ağır hapiste kalmıştır) tüm ceza tutarı 24 yıla indirilmektedir.
Yasanın gerekçesi ile Yasama Meclisleri tutanaklarına göre maddenin başka türlü
anlaşılmasına olanak yoktur. Böylece bir suçu bir kez işleyenin aynı suçu
birden fazla İşleyenden daha çok ceza görmesi sonucunu veren bu yasa kuralı
Anayasanın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı gibi,
12, maddesinde açıklanan eşitlik ilkesine de aykırı düşmektedir. Bu nedenlerle
15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin üçüncü fıkrasının iptaline
karar verilmelidir. Nihat
O. Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamıştır. VI.
SONUÇ : 1-
15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Af Kanununun 6. maddesinin üçüncü fıkrasının
yasalaşmasında biçim yönünden Anayasa'ya aykırılık bulunmadığına oybirliği ile, 2-
Sözü geçen kanunun itiraz konusu yapılan 6. maddesinin üçüncü fıkrasının
Anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline Nihat O. Akçakayalıoğlunun karşıoyuyla ve
oyçokluğuyla 24.6.1976 gününde karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Ahmet
  Akar Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI 64.
maddesiyle genel ve özel af ilânı yetkisini Türkiye Büyük Millet Meclisine
bırakan Anayasa, bağışlamayı kısıtlayan hükümler koymamış olduğuna göre, Anayasal
denetim, bir bölüm suç ve cezaların affedilişini eleştirerek değil, ancak,
bağışlanana bakılınca bir diğer bölüm suç ve cezanın bağışlanmayışının temel
ilkelere ve örneğin "eşitlik" esasına ters düşüp düşmediğinin
araştırılması biçiminde olmak gerekir. Olayda
ise, "affedilmeyenler" yönünden yapılmış bir başvurma yoktur ve bu
durumda, itirazın reddi zorunludur. Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu