ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1977/89 Karar Sayısı:1977/121 Karar Günü:11/10/1977 Resmi Gazete tarih/sayı:21.12.1977/16146 itiraz
yoluna başvuran: Mersin İş Mahkemesi İtirazın
konusu: 25/8/1971 günlü, 1475 sayılı İş Kanununun 13. maddesinin (A) bendinde
yer alan : "Süresi belirli olmayan sürekli hizmet akitlerinin feshinden
önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir." yolundaki hükmün
"Süresi belirli olmayan sürekli hizmet akitleri ......." bölümünün
iptali istenmiştir. I.
OLAY: Davacı,
bir Özel okul ile 3/2/1975 - 3/2/1977 arasındaki süreyi kapsamak üzere iki
yıllık bir sözleşme yapmış ve okulda Öğretmen olarak belli koşullarla ders
vermeyi üstlenmiştir. Bu arada 4 aylık kısa dönemli fiili askerlik görevine
çağrılan davacının 1/7/1976 gününde görevinden ayrılması üzerine, davalı okul
idaresi sözleşmenin bozulduğunu bildirmiştir. Davacı mahkemeye başvurmuş,
haksız yere sözleşmenin bozulması nedeniyle davalıdan 5.000,- TL. tazminat,
6.750,- TL. kıdem tazminatı, 13.000,- TL. kötüniyet tazminatı ve 5.000,- TL.
manevî tazminat olmak üzere toplam 30.050,- TL. nın ödenmesini istemiştir. Davalı,
sözleşmenin iki yıllık belirli bir süreyi kapsadığını, İş Kanununun 13. maddesi
uyarınca kıdem tazminatı ve kötü niyet tazminatı olarak öne sürülen isteğin
yersiz bulunduğunu, özürsüz ve bildirimsiz işyerine gelmeyerek sözleşmeyi
davacının bozmuş olduğunu, bu nedenle davanın reddi gerektiğini savunmuştur.
Bunun üzerine davalı iş Kanununun S. 13. ve 14. maddelerinin Anayasaya aykırı
olduğunu ileri sürmüştür. Ancak davaya bakan mahkeme bu iddianın yalınız 13.
maddeye ilişkin bölümü üzerinde durmuş ve bu maddenin (A) işaretli bendinde
yazılı "süresi belirli olmayan sürekli hizmet akitleri......."
deyimini içeren hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak, sözü geçen
hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. III.
METİNLER: l-
İtiraz konusu yasa kuralı : 25/8/1971
günlü 1475 sayılı İş Kanununun 13. maddesi şöyledir. "Madde 13- A) Süresi
belirli olmıyan sürekli hizmet akitlerinin feshinden önce durumun diğer tarafa
bildirilmesi gerekir. Hizmet akdi: a)
İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından
başlıyarak iki hafta sonra, b)
İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer
tarafa yapılmasından başlıyarak dört hafta sonra, c)
İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer
tarafa yapılmasından başlıyarak altı hafta sonra, ç)
İşi üç yıldan fazla sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa
yapılmasından başlıyarak sekiz hafta sonra, Feshedilmiş
olur. B)
Öneller asgarî olup sözleşme ile artırılabilir. C)
Bildirme şartına uymıyan taraf yukarda yazılı önellere ilişkin ücret tutarında
tazminat ödemek zorundadır. İşveren,
işçinin ihbar önellerine ait ücretini peşin vermek suretiyle hizmet akdini
feshedebilir. İşçinin
sendikaya üye olması, şikâyete başvurması gibi sebeplerle işinden çıkartılması
hallerinde ve genel olarak hizmet akdini fesih hakkının kötüye kullanıldığını
gösteren diğer durumlarda (A) bendinde, yazılı önellere ait ücretlerin üç katı
tutarı tazminat olarak ödenir. Tarafların
ayrıca tazminat isteme hakları saklıdır." Mahkemece
maddenin (A) işaretlli bendinde yer alan "süresi belirli olmayan sürekli
hizmet akitleri..." sözcüklerini içeren bölümün iptali istenmiştir. 2-
Dayanılan Anayasa hükümleri: Madde
10- Herkes kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve
hürriyetlere sahiptir. Devlet,
kişinin temel hak ve hürriyetlerini, fert huzuru, sosyal adalet ve hukuk
devleti ilkeleriyle bağdaşmıyacak surette sınırlayan siyasî, iktisadî ve sosyal
bütün engelleri kaldırır; insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için
gerekli şartları hazırlar. Madde
12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep
ayırımı gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiç
bir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Madde
40- Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel
teşebbüsler kurmak serbesttir. Kanun,
bu hürriyetleri, ancak kamu yararı amacıyla sınırlayabilir. Devlet,
özel teşebbüslerin millî iktisadın gereklerine ve sosyal amaçlara uygun
yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlıyacak tedbirleri
alır. Madde
41- İktisadî ve sosyal hayat, adalete, tam çalışma esasına ve herkes için
insanlık haysiyetine yaraşır bir yaşayış seviyesi sağlanması amacına göre
düzenlenir. İktisadî,
sosyal ve kültürel kalkınmayı demokratik yollarla gerçekleştirmek; bu maksatla,
millî tasarrufu artırmak, yatırımları toplum yararının gerektirdiği önceliklere
yöneltmek ve kalkınma planlarını yapmak Devletin ödevidir. Madde
42- Çalışma herkesin hakkı ve ödevidir. Devlet,
çalışanların insanca yaşaması ve çalışma hayatının kararlılık içinde gelişmesi
için sosyal iktisadî ve malî tedbirlerle çalışanları korur ve çalışmayı
destekler; işsizliği önleyici tedbirler alır. Angarya
yasaktır. Memleket
ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı alanlarda vatandaşlık ödevi niteliği alan beden
veya fikir çalışmalarının şekil ve şartları, demokratik esaslara uygun olarak
kanunla düzenlenir. IV.
İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesinin 11/10/1977 gününde İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk
inceleme toplantısında aşağıdaki konular üzerinde durulmuştur: Anayasa'nın
değişik 151. maddesinde "Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir
kanunun hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri
sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa
Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır."
denilmekte ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usullleri Hakkında
22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddesinde de aynı kural
yinelenmektedir. Şu halde mahkemenin itiraz yoluna başvurabilmesi için elinde
bakmakta olduğu bir davanın varolması ve itiraza konu olan kanun hükmünün bu
davada uygulanma olanağının bulunması gerekmektedir. Eldeki işe bu açıdan bakılınca
aşağıda açıklanan sonuçlar saptanmaktadır: 1-
Taraflar arasındaki anlaşmazlık, hizmet sözleşmesinin bozulması üzerine
ödenmesi istenen tazminata ilişkin bulunmaktadır. Bu anlaşmazlık, çözüme
bağlanmak üzere, görevli bir mahkeme önüne kanuna uygun biçimde getirilmiş ve
mahkemece çözülmesi gerekmiş olduğuna göre, işi bir dava olarak nitelemek ve
böylece mahkemenin elinde bakılmakta olan bir davanın varlığını kabul etmek
gerekir. 2-
Bir davada uygulanacak kanun hükmünün saptanması itiraz yoluna başvurma için
öngörülen koşullardan biridir. Uygulanacak kanun hükmü taraflar arasındaki
anlaşmazlığı çözmeye ya da davayı sona erdirmeye yarayacak ve mahkeme hükmünün
dayanağını oluşturacak olan yasa kuralıdır. Olayda mahkemenin iptalini istediği
yasa kuralını bu açıdan incelemek gerekecektir. Taraflar
arasındaki sözleşme, 3/2/1975 - 3/2/1977 arasını kapsayan iki yıl süreli bir
hizmet sözleşmesidir. Mahkemenin iptalini istediği hüküm ise, süresi belirli
olmayan sürekli iş sözleşmelerine ilişkindir. Böyle olunca süresiz sözleşmeler
için geçerli olan bir hükmün, süreli sözleşmeye ilişkin bir anlaşmazlıkta
çözümü dayanak tutulması ve dolayısiyle itiraza konu yapılması olanaksızdır. Kaldı
ki davacının işden ayrılması, fiili askerlik hizmetine çağrılması nedenine
dayanmakta ve bu durumda önceden ihbar müessesesinin isletilmesi olanağı
bulunmamaktadır. Öte yandan sözleşmenin, yasanın öteki hükümlerine dayanılarak
bozulduğu, davalının cevap lâhiyasındaki açıklamalarından anlaşılmaktadır. Bu
durumda 25/8/1971 günlü, 1475 sayılı İş Kanununun, ihbar önellerini ve bu
önellere uyulmamasının sonuçlarını düzenleyen 13. maddesinin (A) işaretli
bendindeki itiraz konusu "süresi belirli olmayan sürekli hizmet
akitleri" hükmünün, mahkemenin elindeki davada uygulama yeri yoktur, Bu
hükme yönelen itirazın, mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. V.
SONUÇ; 25/8/1971
günlü, 1475 sayılı İş Kanununun 13. maddesinin (A) bendinde yer alan itiraz
konusu (süresi belirli olmayan sürekli hizmet akitleri) hükmünün davada
uygulanma yeri bulunmadığından, itirazın mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
reddine, 11/10/1977
gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu