ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/132 Karar Sayısı : 2013/135 Karar Günü : 28.11.2013 R.G. Tarih-Sayı :Tebliğ
edildi İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Fethiye 3. Asliye Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu'nun, 24.5.2013 günlü, 6487 sayılı Kanun'un 21. maddesiyle
değiştirilen geçici 6. maddesinin Anayasa'nın 2., 35., 36., 46. ve 90.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına
karar verilmesi istemidir. I- OLAY Davacıların, 1999 yılında kesinleşen imar planında 'ilkokul
alanı' olarak gösterilen taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkilerinin
kısıtlanmış olması nedeniyle açılan tazminat davasında, davacılar vekilinin
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme,
iptali için başvurmuştur. II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI 2942 sayılı Kanun'un, 6487 sayılı Kanun'un 21. maddesiyle
değiştirilen geçici 6. maddesi şöyledir: ' Kamulaştırılmaksızın kamu hizmetine ayrılan taşınmazların
bedel tespiti GEÇİCİ MADDE 6-Kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya
kamulaştırması hiç yapılmamış olmasına rağmen 9/10/1956 tarihi ile 4/11/1983
tarihi arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir
ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara veya kaynaklara
kısmen veya tamamen veyahut irtifak hakkı tesis etmek suretiyle malikin rızası
olmaksızın fiili olarak el konulması sebebiyle, mülkiyet hakkından doğan
talepler, bedel talep edilmesi hâlinde bedel tespiti ve diğer işlemler bu madde
hükümlerine göre yapılır. Bu maddeye göre yapılacak işlemlerde öncelikle
uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır. İdarenin daveti veya malikin müracaatı üzerine, fiilen el konulan
taşınmazın veya üzerinde tesis edilen irtifak hakkının idarenin daveti veya
malikin müracaat ettiği tarihteki tahmini değeri; bu Kanunun 8 inci maddesinin
ikinci fıkrasına göre teşkil edilen kıymet takdir komisyonu marifetiyle,
taşınmazın el koyma tarihindeki nitelikleri esas alınmak ve bu Kanunun 11 inci
ve 12 nci maddelerine göre hesaplanmak suretiyle tespit edilir. Tespitten
sonra, bu Kanunun 8 inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre teşkil olunan uzlaşma
komisyonunca, idarenin daveti veya malikin müracaat tarihinden itibaren en geç
altı ay içinde 7201 sayılı Kanun hükümlerine göre tebliğ edilen bir yazı ile,
tahmini değer bildirilmeksizin, talep sahibi uzlaşma görüşmelerine davet
edilir. Uzlaşma; idareye ait taşınmazın trampası, idareye ait taşınmaz
üzerinde sınırlı ayni hak tanınması veya imar mevzuatı çerçevesinde başka bir
yerde imar hakkı kullandırılması suretiyle veya bunların mümkün olmaması
hâlinde nakdi bedel üzerinden yapılabilir. Uzlaşma görüşmeleri, hukuki veya fiili engel bulunmadığı takdirde
davete icabet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır ve
uzlaşmaya varılıp varılmadığı, malik veya temsilcisi ile komisyon üyeleri
tarafından imzalanan bir tutanağa bağlanır. Bu tutanak ile uzlaşma
görüşmelerine ilişkin bilgi ve belgeler, açılacak davalarda taraflar aleyhine
delil teşkil etmez. Uzlaşmaya varılması hâlinde, üzerinde uzlaşılan hakkın
türünü, tanınma şart ve usullerini, nakdi ödemede bulunulacak ise miktarını ve
ödeme şartları ile taşınmazların tesciline veya terkinine dair muvafakati de
ihtiva eden bir sözleşme akdedilerek bu sözleşme çerçevesinde işlem yapılır ve
uzlaşma konusu taşınmazlar resen tapuya tescil veya terkin edilir. Uzlaşılan bedel, bütçe imkanları dâhilinde sonraki yıllara sâri
olacak şekilde taksitli olarak da ödenebilir. Taksitli ödeme süresince,
4/12/1984 tarihli ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanuna
göre ayrıca kanuni faiz ödenir. İdare ve malik arasında uzlaşma sağlanamadığı takdirde,
uzlaşmazlık tutanağının tanzim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde malik
veya idare tarafından bedel tespiti davası açılabilir. Dava açılması hâlinde,
fiilen el konulan taşınmazın veya üzerinde tesis edilen irtifak hakkının dava
tarihindeki değeri, ikinci fıkranın birinci cümlesindeki esaslara göre
mahkemece bu Kanunun 15 inci maddesine göre bilirkişi incelemesi yapılmak
suretiyle tespit ve taşınmazın veya hakkın idare adına tesciline veya terkinine
hükmedilir. Tespit edilen bedel, bu maddenin sekizinci fıkrasına göre idarece
ödenir. Tescile veya terkine ilişkin hüküm kesin olup tarafların hükmedilen
bedele ilişkin temyiz hakkı saklıdır. Bu madde kapsamında açılan davalarda mahkeme ve icra harçları ile
her türlü vekalet ücretleri bedel tespiti davalarında öngörülen şekilde maktu
olarak belirlenir. Kesinleşen mahkeme kararlarına istinaden bu madde uyarınca
ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olması hâlinde, merkezi yönetim bütçesine
dâhil idarelerin yılı bütçelerinde sermaye giderleri için öngörülen
ödeneklerinin (Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil
Güvenlik Komutanlığı bütçelerinin güvenlik ve savunmaya yönelik mal ve hizmet
alımları ile yapım giderleri için ayrılan ödeneklerin) yüzde ikisi, belediye ve
il özel idareleri ile bağlı idareleri için en son kesinleşmiş bütçe gelirleri
toplamının, diğer idareler için en son kesinleşmiş bütçe giderleri toplamının
en az yüzde ikisi oranında yılı bütçelerinde pay ayrılır. Kesinleşen
alacakların toplam tutarının ayrılan ödeneğin toplam tutarını aşması hâlinde,
ödemeler, sonraki yıllara sâri olacak şekilde, garameten ve taksitlerle
gerçekleştirilir. Taksitlendirmede, bütçe imkanları ile alacakların tutarları
dikkate alınır. Taksitli ödeme süresince, 3095 sayılı Kanuna göre ayrıca kanuni
faiz ödenir. İdare tarafından, mahkeme kararı gereğince nakdi ödeme yerine,
üçüncü fıkrada belirtilen diğer uzlaşma yolları da teklif edilebilir ve bu
maddenin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir. Bu maddenin bedele ilişkin hükümleri, vuku bulduğu tarih itibarı
ile bu maddenin kapsamında olan kamulaştırmasız el koymadan dolayı açtıkları
tazminat davası süre bakımından dava hakkının düştüğü gerekçesiyle reddedilmiş
olanlar hakkında da uygulanır. Evvelce açtıkları davalar sonunda tazminat
almaya hak kazanmış veya süre dışındaki sebeplerden dolayı davaları reddedilmiş
olanlar hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz. Ancak, gerek iç hukuka ve
gerekse milletlerarası hukuka göre evvelce açtıkları davalar sonunda hak
kazanmış oldukları tazminat henüz ödenmemiş olanlara, idare tarafından nakdi
ödeme yerine, üçüncü fıkrada belirtilen diğer uzlaşma yolları teklif edilebilir
ve bu maddenin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir. Vuku bulduğu tarih itibarı ile bu maddenin kapsamında olan
kamulaştırmasız el koymadan dolayı bu maddenin yürürlüğe girmesinden önce
tazmin talebiyle dava açmış olanlar; bu madde hükümlerine göre uzlaşma yoluna
gitmeyi isteyip istemediklerini bu maddenin yürürlüğe girmesinden itibaren üç
ay içinde idareye ve mahkemeye verecekleri dilekçeler ile bildirebilirler.
Uzlaşma talebi üzerine, uzlaşma görüşmelerinin neticesine kadar dava
bekletilir; uzlaşılamaması hâlinde, uzlaşmazlık tutanağının mahkemeye sunulmasından
sonra davaya devam edilir. Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî
kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulamasıyla tasarrufu
kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda
öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda dava
açılabilir. Bu madde hükümleri karara bağlanmamış veya kararı kesinleşmemiş tüm
davalara uygulanır. Kararı kesinleşen davalara ise, bu maddenin yalnızca
sekizinci fıkra hükümleri uygulanır. Bu madde uyarınca ödenecek olan bedelin tahsili sebebiyle
idarelerin mal, hak ve alacakları haczedilemez. 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan
imar uygulamalarından doğan ve ipotekle teminat altına alınanlar da dâhil olmak
üzere her türlü alacak ve bedeller, borçlu idarelerce, ipotek veya uygulama
tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanunda belirtilen kanuni faiz oranı uygulanmak
suretiyle güncellenerek ilgililerine ödenir. Bu hüküm devam eden davalarda da
uygulanır. Bu fıkra uyarınca yapılacak ödemeler hakkında da bu madde hükümleri
uygulanır. 4/11/1983 tarihinden bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihe kadar
kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırması hiç yapılmamış
olmasına rağmen fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir
ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazların idare tarafından
kamulaştırılması hâlinde kamulaştırma bedeli ve mahkemelerce malikleri lehine
hükmedilen tazminat ile bu davalara ilişkin mahkeme ve icra vekalet ücretleri
de, idarelerce bu maddenin sekizinci fıkrasına göre bütçelerden ayrılacak
paydan ve aynı fıkrada belirtilen usule göre ödenir ve işlem yapılır. Bu
alacaklar için de bu maddenin on birinci fıkrası, bu fıkra kapsamında kalan
taşınmazlar hakkında açılan her türlü davalarda ise yedinci fıkra hükümleri
uygulanır. Bu fıkra hükmü, bu fıkra kapsamında kalan taşınmazlar hakkında
açılan ve kesinleşmeyen davalarda da uygulanır. ' III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme
toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayhan KILIÇ tarafından
hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu yasa kuralı ve dayanılan Anayasa
kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırıgörmesi hâlindeveya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması
durumunda, bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir.
Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi
için, elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın
bulunması, iptali istenen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının (b) bendinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari
yargıda görüleceği hükme bağlanmıştır. Buna göre, özel kanunlarda adli yargının
görevli olduğu belirtilmedikçe, idari işlem ve eylemlerden kaynaklanan tazminat
davalarının görüm ve çözümü idari yargının görev alanına girmektedir. Bununla birlikte, Türk hukukunda, Fransız uygulamasının etkisiyle
idarenin, hiçbir hukuki temeli bulunmayan bazı eylemlerinden doğan zararların
tazmininin idari yargıda değil, adli yargıda görülmesi gerektiği doktrin ve
yargısal içtihatlarda kabul edilmektedir. Bu eylemler, şeklen idareden sadır
olmalarına rağmen eylemlerdeki ağır hukuksuzluk, bunların fonksiyonel açıdan
idari eylem olma niteliğini ortadan kaldırmakta ve fiili yola dönüştürmektedir.
Bu derece ağır hukuksuzluklar içeren fiiller, öteden beri idari eylem olarak
değil haksız fiil olarak yorumlanmakta ve uygulanmaktadır. Türk hukukunda 'fiili yol' un en karakteristik örneği, 'kamulaştırmasız
el atma' lardır. Kamulaştırmasız el atma, idarenin, bir kişiye ait taşınmazı
bilerek veya bilmeyerek kamulaştırmaya ilişkin usul ve kurallarına uymaksızın
ve bir bedel ödemeksizin işgal ederek kamu hizmetine tahsis etmesi şeklinde
tanımlanmaktadır. Buna göre, kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için,
kişiye ait gayrimenkulün idarece (kamu hizmetinde kullanılmak amacıyla) işgal
edilmiş olması ve bu işgalin kanunda öngörülen usul ve esaslara uyularak tesis
edilmiş bir kamulaştırma işlemine dayanmadan gerçekleştirilmiş olması
gerekmektedir. Bu şekilde, idarenin hukuk dışı eyleminden kaynaklanan fiili el
atmaların, özel kişilerin haksız fiil teşkil eden eylemlerinden hiçbir farkının
bulunmadığı, bu nedenle bu tip eylemlerden doğan zararların da özel kişilerin
haksız fiilinden doğan zararlarda olduğu gibi adli yargıda dava konusu edilmesi
gerektiği kabul edilmektedir. Başvuran Mahkemede görülen davaya konu olayda, davacılara ait
taşınmaz, imar planlarıyla 'ilkokul alanı' sınırları içine alınmış ve bu
nedenle davacıların taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisi kısıtlanmıştır.
Davacıların tasarruf yetkisinin kısıtlanmasının, mameleklerinde azalma meydana
getirebileceği tartışmasızdır. Ancak davacıların mülkü üzerinde tasarruf etme
hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden değil, idari bir işlem
niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından kaynaklanmaktadır. Olayda,
idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir eylemi henüz bulunmamakta, aksine
kanunen yapması gereken kamulaştırma işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür
eden bir eylemsizliği söz konusudur. Öte yandan, kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için
taşınmaz zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine
tahsis edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, Mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi 'imar kısıtlamaları' nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup yalnızca malikin tasarruf yetkisinin, ilgili mevzuattan
kaynaklanan bazı kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacıların taşınmazının imar planlarında 'ilkokul
alanı' olarak gösterilmesi nedeniyle tasarruf hakkının kısıtlanmasının
kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirilemeyeceği, bunun, idari bir işlem
olan imar planlarının zorunlu bir sonucu olduğu ve tasarruf hakkının
kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari yargıda açılacak bir tam yargı
davasına konu edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıylabakılmakta olan
dava,itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasa'nın 158. maddesiyle, adli, idari ve askerî yargı
mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye
yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu
yöndedir (Örneğin; 4.2.2013 günlü, E.201/107, K.2013/230 sayılı kararı). Kaldı ki, itiraz konusu geçici 6. maddenin onuncu fıkrasının
üçüncü cümlesinde de, 'Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî
kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulamasıyla tasarrufu
kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda
öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda dava
açılabilir.' hükmüne yer verilerek 'imar kısıtlamaları' ndan
kaynaklanan tazminat davalarının idari yargıda açılacağı teyit edilmiştir. Açıklanan nedenlerle başvurunun, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
reddi gerekir. IV- SONUÇ 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun, 24.5.2013
günlü, 6487 sayılı Kanun'un 21. maddesiyle değiştirilen geçici 6. maddesinin
iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemine yönelik itiraz
başvurusunun, başvuran Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 28.11.2013
gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ