ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/42 Karar Sayısı : 2011/26 Karar Günü : 26.1.2011 R.G. Tarih-Sayı :
14.05.2011-27934 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 2. Vergi
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 26.5.1981 günlü, 2464 sayılı
Belediye Gelirleri Kanunu'nun, 4.12.1985 günlü, 3239 sayılı Kanun'un 125.
maddesiyle değiştirilen 97. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinin
Anayasa'nın 73. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptali ve yürürlüğünün
durdurulması istemidir. I- OLAY 'Ruhsat ve İşgaliye Ücreti' olarak istenilen miktarın tahsili
amacıyla düzenlenip tebliğ edilen ödeme emrinin iptali istemiyle açılan
davada, itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali ve
yürürlüğünün durdurulması istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 26.5.1981 günlü, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun, iptali istenilen cümleyi de içeren 4.12.1985
günlü, 3239 sayılı Kanun'un 125. maddesiyle değiştirilen 97. maddesi şöyledir: ' Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu
yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet
(...) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya
yetkilidir. Belediye'ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel
hükümlerine tabidir. ( İkinci fıkra iptal: An. Mah. nin 31/3/1987 tarih ve E: 86/20, K.:
87/9 sayılı kararı ile)' B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında, Anayasa'nın 73. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 2.7.2009 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve
yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, kiralanan veya satın alınan bir mal veya hizmet
için ödenen para anlamına gelen ücretin, itiraz konusu kural gereğince harç
veya katılma payı konusu yapılmayan konulara ilişkin ve belediyeye tekel olarak
verilmiş işler hariç her türlü hizmet karşılığında alınacak olması nedeniyle,
harç benzeri bir mali yükümlülük olarak kabul edilmesi icap ettiği, harç benzeri
mali yükümlülük olarak kabul edildiğinde de matrah ve oranının kanunda belli
edilmesi gerektiği, itiraz konusu kuralla bu konulardaki yetkinin belediye
meclislerine bırakılmasının Anayasa'nın 73. maddesine aykırı olduğu savlarına
dayanılmıştır. İtiraz konusu kuralda, belediyelere, 2464 sayılı Kanun'da harç
veya katılma payı konusu yapılmamış olan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak
ifa edilecek olan hizmetler için, belediye meclislerince düzenlenecek
tarifelere göre ücret alma yetkisi verilmektedir. Kural uyarınca, belediyeler
tarafından yapılacak bir hizmetin ücret konusu yapılabilmesi için, o hizmetin
harç veya katılım payına konu edilmemiş olması ve hizmetten yararlanacak
kişilerin bizzat belediyeden bu hizmetin yapılmasını talep etmiş olmaları gerekmektedir.
Bir başka anlatımla, harç veya katılma payı konusu yapılmamış olan ve
ilgililerin isteği üzerine sunulacak olan hizmetler için belediyelerce sadece
'ücret' istenilebilecektir. Kurala göre, ilgililerin isteği olmaksızın yapılan
hizmetler ile kanunlarda veya sair mevzuatta belediyece yapılması zorunlu
kılınan hizmetler için ücret alma yetkisi bulunmamaktadır. Kuralın verdiği
yetki çerçevesinde belediye meclislerince ücret tarifesine konu edilebilecek
hizmetler, kişilerin tamamen kendi isteklerine ve tercihlerine bağlı olarak
yararlanacakları hizmetlerdir. Anayasa'nın 73. maddesinin birinci fıkrasında, herkesin, kamu
giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlü olduğu
belirtilmiş ve diğer fıkralarında da bu yükümlülüğün ilkeleri gösterilmiştir.
Maddenin üçüncü fıkrasında, ' Vergi, resim, harç ve benzeri malî
yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.' denilerek
verginin kanuniliği ilkesi benimsenmiştir. Verginin kanuniliği ilkesi, takdire
dayalı keyfî uygulamaları önleyecek sınırlamaların yasada yer almasını gerektirmekte
ve vergi yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelerin konulması, değiştirilmesi veya
kaldırılmasının yasa ile yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Buna göre vergide,
yükümlü, matrah, oran, tarh, tahakkuk, tahsil, uygulanacak yaptırımlar ve
zamanaşımı gibi konuların yasayla düzenlenmesi zorunludur. İtiraz konu kuralla, belediye meclislerine verilen, 'ücret' adı
altında vergi, resim, harç veya benzeri mali yüküm tarifesi belirleme yetkisi
değil, ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri hizmetlerin karşılığı
olarak ücret tarifesi belirleme yetkisidir. Belediyelere tekel olarak
verilmemiş, kişilerin isteği üzerine sunulan hizmetler için bir tarifeye dayalı
olarak istenilen 'ücret'in vergi, resim, harç ve benzeri mali yüküm olarak
nitelendirilmesi mümkün değildir. Açıklanan nedenlerle, kural Anayasa'nın 73. maddesine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 26.5.1981 günlü, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun,
4.12.1985 günlü, 3239 sayılı Kanun'un 125. maddesiyle değiştirilen 97.
maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesine yönelik iptal istemi, 26.1.2011
günlü, E. 2009/42, K. 2011/26 sayılı kararla reddedildiğinden, bu cümleye
ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 26.1.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. VII- SONUÇ 1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp
çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin
çalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah
OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas
sayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- 26.5.1981 günlü, 2464 sayılı Belediye Gelirleri
Kanunu'nun, 4.12.1985 günlü, 3239 sayılı Kanun'un 125. maddesiyle değiştirilen
97. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 26.1.2011 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI