ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı      :  2016/198 Karar Sayısı   :  2017/144 Karar Tarihi  :  28.9.2017 R.G. Tarih-Sayısı : 
18.10.2017 - 30214 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul
7. Vergi Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 27.10.1999 tarihli ve
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 197. maddesinin 18.6.2009 tarihli ve 5911 sayılı
Kanun’un 67. maddesiyle değiştirilen (4) numaralı fıkrasında yer alan “… ceza
davası açılmış olmak kaydıyla, …” ibaresinin Anayasa’nın 2. maddesine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Para cezasına vaki itirazın reddine ilişkin işlemin iptali
talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu ibareyi de içeren 197. maddesi şöyledir: “MADDE 197- 1.Gümrük
vergileri, tahakkukundan hemen sonra yükümlüye tebliğ edilir. 2. Yapılan denetlemeler sonucunda hiç alınmadığı veya noksan
alındığı belirlenen veya 1 inci fıkrada belirtilen şekilde tebliğ edilemeyen
gümrük vergilerine ilişkin tebliğat gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten
itibaren üç yıl içinde yapılır. Şu kadar ki, gümrük yükümlülüğünün doğduğu
olayla ilgili olarak dava açılması zaman aşımını durdurur. 3. Yükümlü tarafından gümrük beyannamesinde gösterilen vergi
tutarı ile gümrük idaresince hesaplanan vergi tutarının eşit olması halinde,
gümrük idarelerinin eşyayı teslim etmesi, gümrük vergilerinin yükümlüye tebliği
yerine geçer. 4. Gümrük vergileri alacakları, ceza uygulamasını gerektiren bir
fiile ilişkin olması ve zaman aşımı daha uzun bulunan bu fiil nedeniyle ceza
davası açılmış olmak kaydıyla, bu alacaklar Türk Ceza Kanunundaki dava
ve ceza zamanaşımı süreleri içerisinde kovuşturulup tahsil edilir. 5. (Ek: 18/6/2009-5911/47 md.) Bu madde hükümlerine göre tebliğ
edilen gümrük vergileri; 242 nci maddede belirtilen sürelerde itirazda
bulunulmaması veya süresi içinde idari yargı mercilerine başvurulmaması
hallerinde bu sürelerin bittiği tarihte kesinleşir; dava açılması halinde
mahkemece yükümlü aleyhine verilen kararın gümrük idaresine tebliğ edildiği
tarihte tahsil edilebilir hale gelir.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca
Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN,  Engin YILDIRIM,  Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh
KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN,
Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir
ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla
22.12.2016 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Cengiz ERTEN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan
Anayasa kuralı ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Anlam ve Kapsam 3. Kanun’un 181. maddesinin (1) numaralı fıkrasında; gümrük
yükümlülüğünün gümrük beyannamesinin tescil tarihinde başlayacağı
öngörülmüştür. Kanun’un 3. maddesinin (8) numaralı fıkrasının (a) bendinde “ gümrük
vergileri ” ifadesinin ilgili mevzuat uyarınca eşyaya uygulanan ithalat
vergilerinin ya da ihracat vergilerinin tümünü, (b) bendinde “ gümrük
yükümlülüğü ” ifadesinin yükümlünün gümrük vergilerini ödemesi
zorunluluğunu,  (16) numaralı fıkrasında ise " gümrük beyanı "
ifadesinin belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde eşyanın bir gümrük rejimine
tabi tutulması talebinde bulunulmasını ifade ettiği açıklanmıştır. 4. Kanun’un 197. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, gümrük
vergilerinin tahakkukundan hemen sonra yükümlüye tebliğ edileceği; (2) numaralı
fıkrasında, yapılan denetlemeler sonucunda hiç alınmadığı veya noksan alındığı
belirlenen veya birinci fıkrada belirtilen şekilde tebliğ edilemeyen gümrük
vergilerine ilişkin tebligatın gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren
üç yıl içinde yapılacağı, gümrük yükümlülüğünün doğduğu olayla ilgili olarak
dava açılmasının zamanaşımını durduracağı belirtilmektedir. 5. Kanun’un 197. maddesinin itiraz konusu ibareyi içeren (4)
numaralı fıkrasında ise gümrük vergileri alacaklarının ceza uygulamasını
gerektiren bir fiile ilişkin olması ve zamanaşımı daha uzun bu fiil nedeniyle
ceza davası açılmış olması kaydıyla söz konusu alacakların 26.9.2004 tarihli ve
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’ndaki dava ve ceza zamanaşımı süreleri içinde
kovuşturulup tahsil edileceği hükme bağlanmaktadır. Kural; gümrük vergisi
alacaklarının tahakkuku için maddenin ikinci fıkrasında öngörülen üç yıllık
zamanaşımı süresini, bu vergi alacaklarının ceza uygulamasını gerektiren bir
fiile ilişkin olması ve zamanaşımı daha uzun bulunan bu fiil nedeniyle ceza
davası açılmış olması kaydıyla uzatarak 5237 sayılı Kanun’daki dava ve ceza
zamanaşımı sürelerine tabi kılmıştır. 6. Bu durumda Kanun’un 197. maddesinin (2) numaralı fıkrası genel
kuralı ortaya koymakta, itiraz konusu kural ise bu genel kurala bir istisna
getirmektedir. B. İtirazın Gerekçesi 7. Başvuru kararında özetle “ ceza davası açılmış olmak
kaydıyla ” ibaresinin; ceza davasının Gümrük Kanunu’nda düzenlenmiş olan
zamanaşımı süresi içinde açılıp açılmadığına ilişkin bir belirlilik içermediği,
gümrük vergileri alacaklarının ceza uygulamasını gerektiren bir fiile ilişkin
olması ve bir ceza davasının açılması hâlinde bu davanın beyannamenin tescil
tarihinden itibaren üç yıllık zamanaşımı süresi içinde açılması mı gerektiği
yoksa gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren bu üç yıllık süreye bağlı
olmaksızın 5237 sayılı Kanun’daki dava ve ceza zamanaşımı sürelerinin
uygulanması mı gerektiği hususunda tartışmalara sebebiyet verdiği, uygulamada
farklı yargı kararlarının ortaya çıkmasına yol açtığı, hukuki güven ve hukuki
belirlilik ilkelerini zedelediği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 8. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. 9. Anayasa’nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devletinin
temel ilkelerinden birisi de belirliliktir. Belirlilik ilkesi, bireylerin hukuk
kurallarını önceden bilmeleri,  tutum ve davranışlarını bu kurallara göre
güvenle belirleyebilmeleri anlamını taşımaktadır. Belirlilik ilkesi yalnızca
yasal belirliliği değil daha geniş anlamda hukuki belirliliği ifade etmektedir.
Bir başka deyişle hukuk kurallarının belirliliğinin sağlanması yalnızca kanunla
düzenleme yapılması anlamına gelmemektedir Yasal düzenlemeye dayanarak
erişilebilir, bilinebilir ve öngörülebilir gibi niteliksel gereklilikleri
karşılaması koşuluyla mahkeme içtihatları ve yürütmenin düzenleyici işlemleri
ile de hukuki belirlilik sağlanabilir. Hukuki belirlilik ilkesinde asıl
olan, bir hukuk normunun uygulanmasıyla ortaya çıkacak sonuçların o hukuk
düzeninde öngörülebilir olmasıdır. 10. Sistematik yorum yöntemi gereğince herhangi bir hukuk
kuralının tek başına değil içinde bulunduğu metnin tümü göz önünde tutularak
yorumlanması gerekir. Bu nedenle bir kuralın anlamı; kuralın kanunda yer aldığı
kısım ve bölümler, diğer kurallarla ilişkisi, kanunun sistematiği içindeki
konumu dikkate alınarak belirlenmelidir. 11. Kanun’un itiraz konusu ibarenin bulunduğu 197. maddesi
ile 181. maddesinde yer alan düzenlemelerin bir bütün olarak ele alınması ve
sistematik şekilde yorumlanması durumunda ithalatta gümrük vergisi
yükümlülüğünün ithalat vergilerine tabi eşyanın serbest dolaşıma
girişi ve ithalat vergilerine tabi eşyanın ithalat vergilerinden
kısmi muafiyet suretiyle geçici ithali için verilecek gümrük beyannamesinin
tescil tarihinde başlayacağı, kural olarak gümrük vergilerinin tarh ve
tahakkuk ettirilerek tebliğinin gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren
üç yıl içinde yapılacağı anlaşılmaktadır. 12. İtiraz konusu ibareyi içeren kural ise Kanun’un 197.
maddesinin (2) numaralı fıkrasında öngörülen üç yıllık zamanaşımı süresiyle
ilgili genel kuralın istisnasını teşkil etmektedir. Bu istisna gümrük vergileri
alacaklarının ceza uygulamasını gerektiren bir fiile ilişkin olması, bu
fiil için daha uzun bir zamanaşımının aranması ve bu fiil nedeniyle ceza davası
açılmış olması şartlarının gerçekleşmesi hâlinde hiç alınmayan veya eksik
alınan gümrük vergileri alacaklarının 5237 sayılı Kanun’da ayrı ayrı
belirlenmiş ve gösterilmiş olan dava ve ceza zamanaşımı süreleri içinde tahsil
edilmesi olanağını getirmektedir. Dolayısıyla kuraldan; gümrük vergileri
alacaklarının ceza uygulamasını gerektiren bir fiile ilişkin olması hâlinde
5237 sayılı Kanun’da daha uzun bir zamanaşımı öngörülen bu fiil için ceza davası
açılmak kaydıyla Kanun’un 197. maddesinde öngörülen üç yıllık zamanaşımı
süresiyle bağlı kalınmaksızın 5237 sayılı Kanun’da öngörülen dava ve ceza
zamanaşımı süresi içinde bu alacakların tahsil edileceği açıkça
anlaşılmaktadır. Belirtilen niteliği itibarıyla kuralın vergi yükümlüleri
yönünden belirsiz ve öngörülemez olduğundan söz edilemeyeceğinden kuralda
“belirlilik ilkesi ”ne aykırılık bulunmamaktadır. 13. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. IV. HÜKÜM 27.10.1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 197.
maddesinin, 18.6.2009 tarihli ve 5911 sayılı Kanun’un  67. maddesiyle
değiştirilen (4) numaralı fıkrasında yer alan “…ceza davası açılmış
olmak kaydıyla,..” ibaresinin, Anayasa’ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, 28.9.2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ