ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1992/12 Karar Sayısı : 1992/7 Karar Günü : 18.2.1992 R.G. Tarih-Sayı :13.05.1992-21227 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Tufanbeyli ilçe Seçim Kurulu Başkanlığı. İTİRAZIN KONUSU : 10/6/1983 günlü, 2839 sayılı Milletvekili Seçimi
Kanunu'nun 3270 ve 3757 sayılı Yasalarla değişik 63. maddesinin iptali
istemidir. I- OLAY : Tufanbeyli ilçesi, Cumhuriyet Mahallesi 49 no'lu sandığın 18.
sayfasında 874 sıra numarası ile kayıtlı bulunan Seçmen MK.'nın 20 Ekim 1991
tarihinde yapılan 19. Dönem Milletvekilliği genel seçimine katılmadığının ve
yasal süresi içinde de herhangi bir mazeret bildirmediğinin anlaşılması üzerine
2839 sayılı Yasanın değişik 63. maddesi uyarınca ellibin lira para cezası ile
cezalandırılması gerekmiştir. Yaptığı inceleme sonucunda 2839 sayılı Yasa'nın olaya uygulayacağı
değişik 63. maddesinin Anayasa'nın 1., 2., 6., ve 67. maddelerine aykırı olduğu
kanısına varan Tufanbeyli ilçe Seçim Kurulu Başkanlığı kendiliğinden Anayasa ve
Mahkemesine başvurma karar vermiştir. III- YASA METİNLERİ : A- İPTALİ İSTENEN YASA KURALI : 10/6/1983 günlü, 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu'nun iptali
istenen 28/3/1986 günlü, 3270 sayılı Yasa ile değişik 63. maddesi ve maddede
24/8/1991 günlü, 3757 sayılı Yasa ile yapılan değişiklik aynen şöyledir : a) MADDENİN 28/3/1986 günlü, 3270 sayılı Yasa ile değişik şekli : MADDE 63- Seçmen kütüğünde kaydı sandık listesinde oy kullanma
yeterliliği bulunduğu halde, milletvekilliği genel ve ara seçimlerinde meşru
mazereti olmaksızın katılmayanlar, ilçe seçim kurulu başkanı tarafından onbin
lira para cezasıyla cezalandırılırlar. Bu karar kesindir. b) MADDEDE 24/8/1991 günlü, 3757 sayılı Yasa'nın 12. maddesi ile
XIX. dönem milletvekili genel seçimi yönünden yapılan değişiklik : MADDE 12- Seçmen kütüğünde kaydı ve sandık Üstesinde oy kullanma
yeterliği bulunduğu halde XIX uncu dönem Milletvekili Genel Seçimine hukuki
veya fiili mazereti olmaksızın katılmayanlara, 2839 sayılı Milletvekili Seçimi
Kanunun 63 üncü maddesinde gösterilen para cezası ellibin Ura olarak uygulanır. B- DAYANILAN ANAYASA KURALLARI : Anayasa'ya aykırılık savının dayandırıldığı Anayasa kuralları
şunlardır: 1. "MADDE 1. - Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir." 2. "MADDE 2. - Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 3. "MADDE 6.- Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir. Türk Milleti, egemenliğini, anayasanın koyduğu esaslara göre,
yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye
veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan
bir Devlet yetkisi kullanamaz." 4. "MADDE 67.- Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara uygun
olarak, seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi
faaliyette bulunma ve halkoylamasına katılması hakkına sahiptir. Seçimler ve halk oylaması serbest, eşit gizli, tek dereceli, genel
oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre, yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. Seçimlerin ve halkoylamasının yapıldığı yılda, ay ve gün hesaba
katılmaksızın, 20 yaşma giren her Türk vatandaşı seçme ve halkoylamasına
katılma hakkına sahiptir. (17/5/1987 günlü, 3361 sayılı Yasa ile değişik) Bu hakların kullanılması kanunla düzenlenir. Silah altında bulunan er ve erbaşlarla, askeri öğrenciler,ceza ve
tevkif evlerinde bulunan tutuklular ve hükümlüler oy kullanamazlar." IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince 'yapılan ilk
inceleme toplantısında; İtiraz yoluna başvuran makamın, Anayasa'nın 152. ve
2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesinde sözü edilen "mahkeme" deyiminin
kapsamı içine girip girmediği sorunu öncelik taşıdığından ilk inceleme raporu,
İtiraz konusuyla ilgili dava dosyası ve ekleri, iptali istenen yasa kuralı ve
dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesi gereğince bir
davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse, iptalleri için Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Bu maddelere göre, anayasa Mahkemesi'ne
İtiraz yolu ile ancak mahkemeler başvurabilirler. Olayda ise başvuruda bulunan
2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu'nun değişik 63. maddesine göre para
cezası verme yetkisi bulunan ilçe Seçim Kurulu Başkanlığı'nı yürüten yargıçtır.
Öncelikle ilçe Seçim Kurulu Başkanlığı'nın "mahkeme" deyimi kapsamına
girip girmediğinin saptanması gereklidir. Anayasa'nın Üçüncü Kısmının Üçüncü Bölümde yer alan 138-158.
maddelerinde "Genel Hükümler" ve "Yüksek Mahkemeler"
başlıkları altında yargı ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır. Bu maddelerde
Yüksek Mahkemeler ile bunların başında bulundukları yargı düzenleri sayılmış ve
ayrıca mahkemeler ile hakimlik vesavcılık mesleğinin temel kuralları
belirlenmiştir. Bir kuruluşun mahkeme sayılabilmesi için, karar organlarının
hakimlerden teşekkül etmesi, yargılama tekniklerini uygulayarak ve genelde dava
yolu ile uyuşmazlıktan ve anlaşmazlıkları çözümlemekle görevli olması ve
Anayasa'da sayılan ve başında bir yüksek mahkemenin bulunduğu yargı
düzenlerinden birinde yer alması gereklidir. Anayasa'nın 79. maddesinde seçimlerin, yargı organlarının genel
yönetim ve denetimi altında yapılması öngörülmüş ve seçimlerin başlamasından
bitimine kadar seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün
işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim
konularıyla ilgili şikayet ve İtirazları inceleme ve kesin karara bağlama ve
Türkiye Büyük Millet Meclisi Üyelerinin seçim tutanaklarını kabul etme görevi
Yüksek Seçim Kuruluna verilmiştir. Ayrıca Anayasa'ya göre Yüksek Seçim
Kurulu'nun kararlarına karşı başka bir mercie başvurulamaz. Başta Yüksek Seçim Kurulu olmak üzere seçim kurulları Anayasa'nın
yargı bölümünde yer almadıkları gibi yargı organlarının sahip olması gerekli
olan ve yukarıda sayılan anayasal niteliklerin tümüne de sahip değildirler. Anayasa ve seçimle ilgili yasalara göre, seçim kurulları genelde
seçimin yönetim, denetim ve gözetimi ile görevli olan ve istisnai olarak da
seçimle ilgili uyuşmazlıkları çözümleyen kuruluşlardır. Seçimle ilgili uyuşmazlıkları kesin nitelikte olarak çözümlemiş
olmaları, Yüksek Seçim Kurulu'nun tümünün yüksek yargıçlardan kurulu bulunması,
il ve ilçe seçim kurulu başkanların yargıç olmaları bu kurulların mahkeme
olarak nitelendirilmeleri için yeterli değildir. Aynı şekilde ilçe seçim kurulu
başkanının bazı cezai yaptırımlar uygulamaya yetkili olması da, bu kurul
başkanlığının mahkeme sayılmasını gerektirmez. Seçim kurulları ve seçimlerle ilgili yasa hükümleri kendine özgü
bir çözüm ve kurallar bütünüdür. Anayasa'nın 79. maddesinde dayanağını bulan
seçim yasaları ile bu kurullara ve yargıçlara verilen görevler seçimin sınırlan
içinde ve kendi bütünlüğü çerçevesinde değerlendirilmelidir. Bu nedenlerle başvuran ilçe Seçim Kurulu Başkanlığı'nın
"Mahkeme" deyimi içine girmediği kabul edilerek ileri sürdüğü
Anayasa'ya aykırılık gerekçeleri üzerinde durulmadan İtirazın başvuranın
yetkisizliği yönünden reddi gerekir. V- SONUÇ : Anayasa'nın 152. maddesinin birinci fıkrası ile 2949 sayılı
Yasa'nın 28. maddesi karşısında uygun bulunmayan İtirazın, başvuran ilçe Seçim
Kurulu Başkanının yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN
ile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 18.2.1992 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Servet TÜZÜN Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Erol CANSEL Üye Yavuz
  NAZAROĞLU Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1992/12 Karar Sayısı : 1992/7 Anayasa'nın 152. maddesi ile 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki Kanun'un 28. maddesine göre İtiraz
yolu ile Anayasa Mahkemesine başvuru yetkisi yalnız "mahkeme"lere
tanınmıştır. Karar, "mahkeme" sözcüğünü dar anlamda yorumlamış ve
mahkeme ismini taşımamasına rağmen olayda bütün nitelikleri ile
"mahkeme" kavramına giren İl Seçim Kurulu Başkanlığı'nı mahkeme kabul
etmeyerek başvurusunu yetkisizlik nedeniyle reddetmiştir. 1- Anayasa'nın değişik maddelerinde "mahkeme" kavramını
ifade eden çeşitli sözcükler kullanılmaktadır. Anayasa'nın 9, 15/3, 17/3, 33/2, 36 ve 37. maddelerinde
"mahkeme", 19/3-4, 21, 26/3, 28/5, 6, 7, 33/6. maddelerinde hâkim,
19/5 maddesinde "yargı mercii" ve 79. maddesinde ise "yargı
organı" terimleri benzer anlamlarda kullanılmıştır. Bu yüzden de
kullanılan sözcüğe değil de içerdiği anlama bakarak "mahkeme"
sözcüğünü değerlendirmekgerekir. Mahkemeler, hâkimlik mesleğinde olan kamu görevlileri tarafından
yargı gücünü ve yargılama tekniklerini kullanarak uyuşmazlıkları ve
anlaşmazlıkları çözen kuruluşlardır. Uyuşmazlıklar ve anlaşmazlıklar mahkemelerde
genel olarak taraf teşkiline dayanan "dava" biçiminde incelenir ve
çözümlenirler, istisnai olarak da bazı uyuşmazlıklar, taraf teşkiline
dayanmayan ve işleme yönelik "İtiraz" yolu şeklinde biçimlenirler. Bu nedenlerle "yargı organı", "yargı mercii",
"mahkeme", "hâkim" veya aynı anlamda kullanılan diğer bir
sözcüğe bakılmaksızın bunların işlevleri üzerinde durarak sonuca varmak
gerekir. Seçimlerin genel yönetimi ve denetimi, Anayasa'nın 79. maddesinde
düzenlenmiştir. Madde, seçimlerin yargı organının yönetim ve denetimi altında
yapılmasını öngörmüştür. Ayrıca seçimle ilgili İtiraz mercii de başta Yüksek
Seçim Kurulu olmak üzere seçim kurullarıdır. 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu'nun 3270 sayılı Kanunla
değişik 63. maddesi, seçmen kütüğünde kaydı ve sandık listesinde oy kullanma
yeterliği bulunduğu halde mazeretleri olmaksızın oy vermeye katılmayan
seçmenlerin ilçe Seçim Kurulu Başkanı'nca cezalandırılacakları öngörülmüştür.
Maddenin, ilçe Seçim Kurulu Başkanı'na bu şekilde bir görev vermesi Anayasa'nın
79. maddesine ve Anayasa'nın yargı ile ilgili hükümlerine uygundur. Burada ilçe
Seçim Kurulu Başkanı, yargıç sıfatıyla bir tür ceza yargılaması yaparak ceza
vermekte ve para cezasına hükmetmektedir. 2- Yüksek Seçim Kurulu ile seçimlerde görevli yargıçların seçimle
ilgili uyuşmazlıkların çözümündeki görevleri yargısaldır. Seçimle ilgili uyuşmazlıkların çözümünde görevli olan ve Yüksek
Seçim Kurulu'nun başında olduğu yargı düzeni adli, idari ve askeri yargının
yanında egemen bir yargı düzenidir. Yüksek Seçim Kurulu'nun ve il ve ilçe seçim
kurulu başkanı yargıçların seçim yargısı ile görevli oldukları işlerde mahkeme
sıfatı ile Anayasa Mahkemesi'ne İtiraz yoluyla başvurmaya yetkilidirler. Bu nedenlerle çoğunluk kararına karşıyız. Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Servet TÜZÜN Üye Yalçın ACARGÜN