ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2023/53 Karar Sayısı : 2023/49 Karar Tarihi : 22/3/2023 R.G.Tarih-Sayı :
4/5/2023-32180 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 20. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 27 /1/1954 tarihli ve
6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 26. maddesinin Anayasa’nın 2., 38. ve 135. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Davacı hakkında
verilen altı ay süreyle mesleğin icrasından
men kararının iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu 26. maddesi
şöyledir: “Madde 26 – Odalara kayıtlı meslek mensuplarından bu
kanuna aykırı hareketleri görülenlerle, meslekle alakalı işlerde gerek kasten
ve gerekse ihmal göstermek suretiyle zarara sebebiyet veren veya akdettiği
mukavalelere riayet etmiyen veyahut meslek şeref ve haysiyetini muhil durumları
tesbit olunanlara kayıtlı bulundukları oda haysiyet divanınca aşağıda yazılı
inzibati cezalar verilir: a) Yazılı ihtar; b) (25) liradan (100) liraya kadar para cezası; c) (100) liradan (1 000) liraya kadar para cezası; ç) 15 günden 6 aya kadar serbest sanat icrasından men'i; d) Odadan ihraç. Bu cezaların verilmesinde sıra gözetilmez. Ancak sebep
teşkil eden hadisenin mahiyet ve neticelerine göre bu cezalardan biri tatbik
olunur.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü
hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin
YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki
HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN,
Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 22/3/2023 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih TORUN
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralda
disiplin konusuyla ilgili herhangi bir ilkenin belirlenmediği, hangi disiplin
fiillerine ne tür cezaların uygulanacağının kanunda düzenlenmediği, ayrıca
verilecek cezanın belirlenmesi konusunda haysiyet divanlarına sınırsız bir takdir
yetkisinin tanındığı, kural uyarınca aynı fiil nedeniyle en hafif cezanın
uygulanabileceği gibi en ağır cezanın da uygulanmasının mümkün olduğu, bu
hâliyle disiplin suç ve cezaları konusunda kanuni güvencenin sağlanmadığı,
bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuki yaptırımın veya sonucun
bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasal
çerçevede imkân tanınmadığı, bu nedenle hukuki belirlilik ile suçta ve cezada
kanunilik ilkelerinin ihlal edildiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 38.
ve 135. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. İtiraz konusu kuralla Türk mühendis ve mimarları
odaları haysiyet divanının 6235 sayılı Kanun’a aykırı hareketleri görülenlerle,
meslekle alakalı işlerde gerek kasten ve gerekse ihmal göstermek suretiyle
zarara sebebiyet veren veya akdettiği sözleşmelere uymayan veyahut meslek şeref
ve haysiyetini ihlal eden durumları tespit olunan meslek mensupları (yüksek
mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarlar) hakkında fiil ve hareketlerinin niteliğine
göre yazılı ihtar, (25) liradan (100) liraya kadar para cezası, (100) liradan
(1.000) liraya kadar para cezası, 15 günden 6 aya kadar serbest sanat icrasından
meni ve odadan ihraç şeklinde düzenlenen disiplin cezalarından birinin
uygulanacağı, bu cezaların verilmesinde sıra gözetilmeyeceği ancak sebep teşkil
eden hadisenin nitelik ve neticelerine göre bu cezalardan birinin uygulanacağı hükme
bağlanmıştır. 5. Anayasa Mahkemesi 22/9/2021 tarihli
ve E.2021/16, K.2021/62 sayılı kararında 25/1/1956 tarihli ve 6643 sayılı Türk
Eczacıları Birliği Kanunu’nun eczacı odaları haysiyet
divanının görev ve yetkilerini düzenleyen 30.
maddesinin ilgili kısmını incelemiş ve söz konusu kuralın eczacı odaları haysiyet
divanının meslek mensupları hakkında
disiplin cezası uygulama yetkisini kullanmaları sırasında bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal
yaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte
öngörebilmelerine yasal çerçevede imkân tanımadığı gerekçesiyle kuralı
Anayasa’nın 2. maddesine aykırı bularak iptal etmiştir. 6. Anılan kararda ilk olarak kuralda
eczacılar hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları sayılmakla birlikte söz
konusu maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinde sayılan hâllerde hangi
disiplin cezasının uygulanacağına ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı tespit edilmiştir
(AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 17). 7. Bu kapsamda haysiyet divanının
kendisine intikal eden bir dosyada yer alan eylemin söz konusu kuralda sayılan
hâllerden birisinin kapsamına girdiği kanaatine varması durumunda yine maddenin
birinci fıkrasında sayılan disiplin cezalarından herhangi birisine
hükmedebileceği, haysiyet divanının, hangi fiile hangi cezayı uygulayacağı
konusunda herhangi bir kayıt ve şartla bağlı olmayıp tamamen serbest
bırakıldığı, kuralda eczacılar hakkında disiplin cezası uygulanabilecek hâller
sayılmakla ve disiplin cezaları da gösterilmekle birlikte maddede sayılan
disiplin suç ve cezaları arasında yeterli bağlantının kurulamadığı, bu
çerçevede disiplin cezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda fiil ve
hareketin niteliğine göre disiplin cezalarının verilebileceği öngörülmekle
birlikte bu ölçütün disiplin cezasının muhatapları açısından yeterli bir hukuki
güvence sağlamadığı belirtilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 18). 8. Öte yandan kuralda “Haysiyet divanı bu cezaların
verilmesinde sıra gözetmeksizin geniş takdir hakkını haizdir.” denilmek
suretiyle disiplin cezasının belirlenmesi konusunda haysiyet divanına sınırsız
bir takdir yetkisinin tanındığı, bu bağlamda kuralın haysiyet divanına disiplin
cezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda kuralda yer alan disiplin
cezalarından istediğini uygulayabilme yetkisini tanımakta olduğu, haysiyet
divanının bu yaptırımı uygularken anılan Kanun’da öngörülen sırayı gözetme
zorunluluğuna da tabi tutulmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 19). 9. Bu tespitlerden hareketle kuralla haysiyet divanına
tanınan yetkinin somut olayın özelliklerine, eylemin ağırlığına, oluşan zararın
büyüklüğüne göre kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılmasını
sağlamanın yanında işlenen disiplinsizlik eylemi ile tayin edilen disiplin
cezası arasında adil bir dengenin gözetilmesini sağlayacak gerekli ve yeterli
mekanizmaların kurulmadığı, bu nedenle kural kapsamında verilecek disiplin
cezaları bakımından keyfî yorum ve uygulamalara karşı hukuki güvencenin
sağlanmadığı sonucuna varılmıştır ( AYM,
E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 20 ). 10. Bakılmakta olan itiraz başvurusunda Anayasa’ya
aykırılığı ileri sürülen kural bakımından yapılacak anayasallık denetiminin
konusunu da benzer şekilde, Türk mühendis ve mimarları odaları haysiyet
divanının meslek mensupları hakkında disiplin cezası uygulama yetkisini
kullanmaları sırasında bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal
yaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte
öngörebilmelerine yasal çerçevede imkân tanınıp tanınmadığı hususu
oluşturmaktadır. 11. Bu kapsamda itiraz konusu kural bakımından da Anayasa
Mahkemesinin anılan 22/9/2021 tarihli ve E.2021/16 ve K.2021/62 sayılı kararından
ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmadığından 6643 sayılı Kanun’un 30.
maddesinin ilgili kısmının Anayasa’ya uygunluk
denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir. 12. Açıklanan nedenlerle
kural Anayasa’nın 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 38. ve 135. maddeleri yönünden incelenmemiştir. IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 13. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez . ” denilmekte, 30/3/2011 tarihli
ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanarak
mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî
Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği
tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 14. 6235 sayılı Kanun’un 26. maddesinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte
görüldüğünden Anayasa’nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3)
numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün
kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe
girmesi uygun görülmüştür. V. HÜKÜM 27/1/1954 tarihli ve
6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 26. maddesinin
Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin
(3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 22/3/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE