ANAYASA MAHKEMESİ
KARARI Esas Sayısı : 1977/118 Karar Sayısı : 1977/119 Karar Tarihi:4/10/1977 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Siverek Tapulama
Hakimliği (Dosya Esas No:1976/148) İTİRAZIN KONUSU : 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı
Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan,
“Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin Toprak ve Tarım Reformu
bölgesi ilân edilmesinden önce sahibinin bildirdiği emlak vergisi değerini
geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden yüksek ise,
kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.” kuralının Anayasaya aykırı olduğu
ileri sürülerek iptali istenmiştir. I-OLAY : Bölgede Toprak ve Tarım Reformu Kanununun uygulanması dolayisiyle
taşınmazları kamulaştırılan davacı, vergi beyannamesinde bildirilen değerin
kamulaştırma bedeli olarak kendisine ödenmek istendiğini, oysa kamulaştırma
günündeki gerçek değerin daha yüksek olduğunu ileri sürmüş ve aradaki farkın
ödenmesini dava etmiştir. Davalı idare 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu
Kanununun 36. maddesindeki hükme göre işlem yapıldığını açıklaması üzerine,
davacı duruşma bu hükmün Anayasaya aykırı olduğunu öne sürmüş, Mahkeme 36. maddenin
üçüncü fıkrasında yeralan kuralın Anayasanın 11.,12.,36. ve 2. maddelerine
aykırı olduğu kanısıyla iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. II- İTİRAZIN GEREKÇESİNİN ÖZETİ : Anayasa Mahkemesi, Anayasanın 38. maddesinin ikinci ve üçüncü
fıkralarını iptal etmiş ve bu karar yayımlanmıştır. Bu durumda kamulaştırma
için aynı ilkeleri öngören 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36. maddesinin
üçüncü fıkrası hükmü anayasal dayanaktan yoksun bulunmaktadır. Bu hüküm
mülkiyet hakkının özünü zedelemekte ve emlâk beyannamesi verenlerle vermeyenler
arasında eşitsizlik yaratmakta olduğundan Anayasanın 11.,12.,36. ve 2. maddelerine
aykırılığı nedeniyle iptal edilmelidir. III- METİNLER : 1- 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun
36. maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrası şöyledir: “Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerine toprak ve
tarım reformu bölgesi ilan edilmesinden önce sahibinin bildirdiği Emlak Vergisi
değerini geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden
yüksek ise kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.” 2-Dayanılan Anayasa kuralları : Madde 2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve Başlangıçta
belirtilen temel ilkelere dayanan, milli demokratik, laik ve sosyal bir hukuk
devletidir. Madde 11- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle
bütünlüğünün, Cumhuriyetin, milli güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının,
genel ahlakın ve genel sağlığın korunması amacı ile veya Anayasanın diğer
maddelerinde gösterilen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun
olarak, ancak kanunla sınırlanabilir. Kanun, temel hak ve hürriyetlerin özüne dokunamaz. Bu Anayasayada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirisi insan hak
ve hürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez
bütünlüğünü veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayırımına dayanarak,
nitelikleri Anayasada belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak kasdı ile
kullanılamaz. Bu hükümlere aykırı eylem ve davranışların cezası kanunda
gösterilir. Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi
inanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Madde 36-Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesinin İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk
inceleme toplantısında aşağıdaki konular üzerinde durmuştur. 1- 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu
daha önce başka bir dava dolayisiyle Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve
19.10.1976 günlü, E.1973/42, K.1976/48 sayılı kararla bu kanunun tümünün biçim
yönünden iptaline karar verilmiştir. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin iptalini
istediği hüküm, bu kanunun 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yeralmaktadır. Bu
duruma göre, aynı kanunun belirli bir maddesindeki hükmün yeniden ele alınıp incelenmesine
ve bir karar verilmesine yer yoktur. 2- Anayasanın 152. maddesinin dördüncü fıkrasının uygulanabilmesi
koşullarının olayda gerçekleşip gerçekleşmediği yolunda bir inceleme yapılması
konusu üzerinde de durulmuştur. İtiraz konusu yapılan işde böyle bir incelemeye
olanak yoktur. Gerçi 1757 sayılı yasanın tümü iptal edilmiştir. Ancak karar
gereğince iptal hükmü, yayımlandığı günden başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe
girecektir. Yani, bu süre içinde, 1757 sayılı yasa, yürürlükte olan bir kanunun
hukuksal etki ve sonuçlarını taşımaktadır. Öteyandan Anayasanın 152. maddesinin
son fıkrası uyarınca, Anayasa Mahkemesi kararları, gerçek ve tüzel kişileri,
yürütme ve yargı organlarını, bu arada Anayasa Mahkemesini de bağlamaktadır.
Böyle olunca sözü geçen iptal kararının bağlayıcı niteliğini, belirli bir olay
için bile olsa, öngörülen süreden önce ortadan kaldırma olasılığını içeren bir
incelemeye girişilmesine olanak yoktur. Bu nedenlerle Anayasanın 152. maddesinin
dördüncü fıkrasında yeralan hükmün böyle bir incelemeye elverişli olmadığı
sonucuna varılmıştır. Ahmet H.Boyacıoğlu bu görüşe katılmamıştır. V-SONUÇ : Anayasa Mahkemesinin 19.10.1976 günlü, Esas:1973/42 Karar :
1976/48 sayılı kararı ile 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu
Kanununun tümü biçim yönünden iptal edilmiş ve bu karar 10.5.1977 günlü, 15933
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış bulunduğundan itiraz konusu iş hakkında
yeniden karar verilmesine yerolmadığına Ahmet H.Boyacıoğlu’nun (Anayasanın 152.
maddesinin dördüncü fıkrasında yazılı hükmün, olayda uygulanması koşullarının
bulunup bulunmadığının incelenmesi gerektiği) yolundaki karşıoyuyla ve
oyçokluğuyla, 4.10.1977 gününde karar verildi. Başkan Kâni VRANA Başkanvekili Şevket MÜFTÜGİL Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Fahrettin ULUÇ Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Ahmet ERDOĞDU Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Adil ESMER Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU Karşı oy yazısı
  eklidir. KARŞIOY
YAZISI I-1757
sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun tümünün biçim açısından iptaline bir
siyasi parti tarafından açılan dava sonucunda karar verilmiştir. Anayasa
Mahkemesinin 19.10.1976 günlü, E.1973/42,K.1976/48 sayılı kararı 10.5.1977
günlü, 15933 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış ve Anayasa Mahkemesince de
iptal hükmünün kararın yayımlandığı günden bir yıl sonra yürürlüğe girmesi
saptanmıştır. İtiraz yoluna başvuran mahkeme, bakmakta olduğu bu davada
uygulama durumundan bulunduğu sözü geçen yasanın 36. maddesinin esastan
Anayasaya aykırı olduğu savını öne sürmüştür. II-Anayasa
Mahkemesince biçim yönünden iptaline karar verilen bir yasanın, esası
bakımından ve tekrar Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmesine olanak
yoktur. Bununla birlikte iptal kararı doğrudan doğruya açılan bir iptal davası
üzerine tesis olunmuş ve iptal hükmünün yürürlüğe gireceği gün Anayasa
Mahkemesince ayrıca saptanmıştır. Böylece yürürlükte kalan bu yasanın bir
hükmünün o davada uygulanma durumunda bulunduğu ve Anayasaya aykırı olduğu mahkemece
öne sürülmüştür. III-
Anayasanın 152. maddesine iptal kararları için öngörülen ana ilke bu
kararlardan herkesin yararlanması yani Anayasaya aykırı hükmün bütünü ile ve
herkes bakımından yürürlükten kalkmasıdır. Bununla beraber Anayasa, Anayasa
Mahkemesine yalnız mahkemelerden gelen Anayasaya aykırılık iddiaları üzerine
verdiği hükümlerin olayla sınırlı ve yalnız tarafları bağlayıcı olacağına da
karar verme yetkisini tanımakla yetinmiş ve bu yetkinin kullanılması yönünden
izlenmesi gereken yön ve yöntemi açıklamamış ve keza 44 sayılı Anayasa
Mahkemesinin kuruluşu ve yargılama usulleri hakkındaki kanunda da böyle bir
kuralın yer almamış olması, Anayasa Mahkemesinin itiraz yolu ile yapılan
başvurmada olayla sınırlı ve yalnız tarafları bağlayıcı olarak karar verme
yetkisinin kullanılmasını gerektiren koşulların bulunup bulunmadığının
incelenmesini zorunlu hale getirir. Bu koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği
incelenmeksizin, iptal kararı karşısında yeniden karar ittihazına yer olmadığı
biçimde alınan kararın, Anayasanın 31. maddesinin son fıkrasında yer alan
“Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz”
yolundaki kurala ters düşeceği tabidir. SONUÇ : Anayasa
Mahkemesinin önüne getirilen bu işde, Anayasanın 152. maddesinde açıklanan
“olayla sınırlı ve yalnız tarafları bağlayıcı karar verme”, yetkisinin
uygulanıp uygulanamıyacağı, yetkiyi kullanma koşularının oluşup oluşmadığı
inceleme konusu yapılmaksızın, iptal kararı karşısında karar vermeye
yerolmadığı yolundaki çokluk görüşüne karşıyım. Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU