ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı       :  2015/2 Karar Sayısı    :  2016/19 Karar Tarihi   :  16.3.2016 R.G.Tarih-Sayı : 
15.04.2016-29685 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Nizip
1. Asliye Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4.11.1983
tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 4. maddesinin birinci
fıkrasının, Anayasa'nın 35. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar
verilmesi talebidir. OLAY: Davalılara ait arazi üzerinde davacı Devlet Su İşleri Genel
Müdürlüğü (DSİ) tarafından daimi irtifak hakkı tesis edilmesi üzerine irtifak
hakkı tesis bedelinin tespiti, taşınmazın DSİ adına tapuya kesin tescili ve
daimi irtifak hakkı kurulması için açılan davada, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 4. maddesi şöyledir: " İrtifak hakkı kurulması Madde 4- Taşınmaz malın
mülkiyetinin kamulaştırılması yerine, amaç için yeterli olduğu takdirde
taşınmaz malın belirli kesimi, yüksekliği, derinliği veya kaynak üzerinde
kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabilir. (Ek fıkra : 10/9/2014 - 6552/99 md.) Ancak, maliklerinin mülkiyet
hakkının kullanılmasının engellenmemesi, can ve mal güvenliği bakımından
gerekli önlemlerin alınması kaydıyla, kamu yararına dayalı olarak taşınmazların
üstünde teleferik ve benzeri ulaşım hatları ile her türlü köprü, taşınmazların
altında metro ve benzeri raylı taşıma sistemleri ile tünel yapılabilir. Taşınmazların
mülkiyet hakkının kullanımının engellenmemesi hâlinde, taşınmazlara ilişkin
herhangi bir kamulaştırma yapılmaz. (İptal üçüncü cümle: Anayasa Mahkemesi'nin
14/5/2015 tarihli ve E.: 2014/177, K.: 2015/49 sayılı Kararı ile.) (.) Yapılan
yatırım nedeniyle taşınmaz maliklerinden değer artış bedeli alınamaz. " II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri gereğince Zühtü
ARSLAN, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep
KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve
Kadir ÖZKAYA'nın katılmalarıyla 18.2.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, öncelikle sınırlama sorunu görüşülmüştür. 2. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre, Anayasa
Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran
mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Kanun'un 4. maddesinin " Taşınmaz
malın mülkiyetinin kamulaştırılması yerine, amaç için yeterli olduğu takdirde
taşınmaz malın belirli kesimi, yüksekliği, derinliği veya kaynak üzerinde
kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabilir. " biçimindeki
birinci fıkrasının iptalini talep etmiştir. 4. İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu davanın
konusu, itiraz konusu kurala dayanılarak taşınmazın bir kısmı üzerinde daimi
irtifak hakkı tesis edilmesinden ibarettir. Diğer bir ifadeyle, davanın
konusunda taşınmazın yüksekliği, derinliği veya kaynak üzerinde irtifak hakkı
kurulması hususu yer almamaktadır. Bu nedenle, itiraz konusu kurala ilişkin
esas incelemenin, fıkrada yer alan " .belirli kesimi. "
ibaresiyle sınırlı olarak yapılması gerekmektedir. 5. Açıklanan nedenlerle, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun
4. maddesinin birinci fıkrasının esasının incelenmesine, esasa ilişkin
incelemenin fıkrada yer alan " .belirli kesimi. "  ibaresi
ile sınırlı olarak yapılmasına, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 6. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURAN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtirazın Gerekçesi 7. Başvuru kararında özetle, idareye irtifak hakkı tesisine imkân
tanıyan itiraz konusu kuralın amacı dışında kullanıldığı, idare tarafından
tesis edilen irtifak hakkı süresinin 99 yıl olmasının ortalama insan hayatından
fazla olduğu ve yaklaşık iki nesle karşılık geldiği, bu şekilde uzun süreli
tesis edilen irtifak hakkının aslında mülkiyet hakkını sona erdirdiği, uzun
süreli irtifak hakkı tesisi yerine kamulaştırma yoluna gidilmesi gerektiği,
irtifak hakkı süresinin maksimum 10 yıl ile sınırlandırılmasının gerektiği,
takip edecek on yıllarda da idare ve mülkiyet hakkı sahibinin tekrar bir araya
gelerek yeni şartlara göre sözleşmenin tekrar değerlendirilmesi gerektiği
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 35. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 8. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesi uyarınca, ilgisi nedeniyle kural Anayasa'nın 46.
maddesi yönünden de incelenmiştir. 9. Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasında; taşınmaz malın
mülkiyetinin kamulaştırılması yerine, amaç için yeterli olduğu takdirde
taşınmaz malın belirli kesimi, yüksekliği, derinliği veya kaynak üzerinde
kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabileceği belirtilmektedir. Fıkra
içerisinde yer alan " .belirli kesimi. " ibaresi, itiraz konusu
kuralı oluşturmaktadır. 10. Anayasa'nın 35. maddesinde, " Herkes, mülkiyet ve
miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. "
denilmektedir. 11. Mülkiyet hakkı, bireye emeğinin karşılığına sahip olma ve
geleceğe yönelik planlar yapma olanağı tanıyan temel bir hak olup maddi varlığı
bulunan taşınır ve taşınmaz malvarlığını kapsadığı gibi maddi bir varlığı
bulunmayan hak ve alacakları da içermektedir. 12. Anayasa'nın 46. maddesinin birinci fıkrasında ise " Devlet
ve kamu tüzelkişileri; kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek
karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların
tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre,
kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir. "
denilmiştir. 13. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanun'un,
kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin
mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallarının, Devlet ve kamu tüzelkişilerince
kamulaştırılmasında yapılacak işlemleri, idareler arasında taşınmaz malların
devir işlemlerini, karşılıklı hak ve yükümlülükler ile bunlara dayalı uyuşmazlıkların
çözüm usul ve yöntemlerini düzenlediği, özel kanunlarına dayanılarak gerçek ve
özel hukuk tüzelkişileri adına yapılacak kamulaştırmalarda da bu Kanun
hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. 14. Kamulaştırma, kamu yararının gerektirdiği hallerde bir
taşınmaz malın gerçek karşılığının peşin ödenmesi şartıyla malikinin rızasına
bakılmaksızın kamu mülkiyetine geçirilmesidir. 15. İrtifak hakkı, bir taşınmaz sahibinin bir kimseye taşınmazı
üzerinde faydalanma veya kullanma şeklinde, bir şeyi yapmama veya kullanmayı
taahhüt eden bir ayni hak kurmasıdır. İdari irtifaklar, kamu ya da kamusal
mallar yararına özel mülkiyet kapsamındaki taşınmazlar üzerinde kurulan
sınırlamalar olup mülkiyet hakkından kaynaklanan bazı ikincil hakları kısmen
veya tamamen sınırlandırmaktadır. Özel mülkiyet kapsamındaki bir taşınmaz
üzerinde kamulaştırma yöntemi ile irtifak hakkı kurulması halinde, bu irtifakın
karşılığı, mal sahibine peşin olarak ödenmektedir. 16. Anayasa'nın 35. maddesiyle Devlete, bireylerin mülkiyet
hakkına saygı gösterme ve haksız müdahalede bulunmama biçimindeki negatif
yükümlülüğün yanında, üçüncü kişilerden gelebilecek müdahaleleri önleme
şeklindeki pozitif bir yükümlülük de yüklenmektedir. Mülkiyet hakkı, genel
olarak, bir kimsenin başkasına zarar vermemek ve kanunların koyduğu
sınırlamalara uymak koşuluyla bir şey üzerinde dilediği biçimde yararlanma,
tasarruf etme, başkasına devretme, kullanım biçimini değiştirme, harcama ve
tüketme, hatta yok etme yetkilerini kapsamaktadır. Bu bağlamda, malikin bu
yetkilerini kullanmasını engelleyen düzenlemeler, mülkiyet hakkına müdahale
teşkil etmektedir. 17. Mülkiyet hakkı, Anayasa'nın 35. maddesinde bir temel hak
olarak güvence altına alınmış ve bu hakka ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla
sınırlama getirilebileceği belirtilmiştir. Özel mülkiyetteki bir taşınmazın,
kamu yararı amacıyla ihtiyaç duyulması hâlinde kamulaştırılarak kamu hizmetine
tahsis edilmesi gerekmektedir. Kamulaştırmanın nasıl ve hangi ilkelere göre
yapılacağı ise Anayasa'nın 46. maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmektedir. 18. Anayasa'nın 46. maddesinde düzenlenen kamulaştırma ise idarelerin
özel mülkiyette bulunan bir taşınmaza, söz konusu taşınmazı kamu hizmetine
tahsis etmek amacıyla tek taraflı bir iradeyle el koymasıdır. Kamulaştırmanın
amacı kamu yararını gerçekleştirmektir. Anayasa, ancak kamu yararına yönelik
bir amaca tahsis edilmek şartıyla özel kişilerin mülkiyetinde bulunan taşınmaza
tek taraflı bir işlemle el konulmasını meşru görmektedir. 19. Anayasa'nın 35. maddesinde mülkiyet hakkının kamu yararı
amacıyla kanunla sınırlanabileceği öngörülmektedir. Dolayısıyla kanun koyucu
kamu yararını gözeterek ve ölçülülük ilkesine uygun olarak, kamulaştırma
yoluyla idari irtifak tesisi konusunda takdir yetkisine sahiptir. 20. Öte yandan mülkiyet hakkına getirilen ve itiraza konu
sınırlama doğrudan doğruya Anayasa'da hüküm altına alınmış bulunmaktadır.
Anayasanın 46. maddesinin birinci fıkrasında Devlet ve kamu tüzelkişilerinin,
kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek
şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını,
kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde
idarî irtifaklar kurmaya yetkili oldukları belirtilmiştir. 21. Anayasa Mahkemesinin birçok kararında da belirtildiği gibi
temel hak ve hürriyetlerin doğasından kaynaklanan bazı sınırları bulunduğu gibi
Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan kurallar da temel hak ve hürriyetlerin
doğal sınırını oluşturur. Bir başka deyişle, temel hak ve özgürlüklerin
kapsamının ve objektif uygulama alanının her bir norm yönünden bağımsız olarak
değil Anayasa'nın bütünü içerisindeki anlama göre belirlenmesi gerekir. 22. Kural ile mülkiyet hakkına ilişkin olarak getirilen düzenleme
dayanağını doğrudan doğruya Anayasa'dan almaktadır. Somut anayasal bir güvence
olarak öngörülen bu hak, yine anayasal kriterlere uygun olmak koşuluyla kanun
koyucunun düzenleme yetkisine bırakılmaktadır. Anayasanın 46. maddesinde ifade
olunan kamulaştırma bu niteliği dolayısıyla mülkiyet hakkının özel bir görünümü
şeklindedir. Söz konusu madde, doğrudan doğruya, kamu yararının gerektirdiği
hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan
taşınmaz malların tamamı veya bir kısmı üzerinde, kanunla gösterilen esas ve
usullere göre irtifak hakkı kurulması konusunda Devlet ve kamu tüzelkişilerine
yetki vermektedir. Bu yönüyle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan
mülkiyet hakkına, Anayasa'nın 46. maddesi Devlet ve kamu tüzelkişilerine kamu
yararının gerektirdiği hallerde, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların bir
kısmını, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetki
vermiştir. İtiraz konusu kural da, belirtilen bu yetkinin gereği olup buna
uygun olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle Anayasa hükmü gereği düzenlenen kuralın
Anayasa'ya aykırılığından söz edilemez. 23. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 35. ve 46. maddelerine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. IV- HÜKÜM 4.11.1983 tarihli ve 2942
sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 4. maddesinin birinci fıkrasında yer alan ".belirli
kesimi." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
16.3.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan ALTAN Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ