ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1973/24 Karar Sayısı : 1973/29 Karar Günü : 22/10/1973 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Saray Asliye Ceza
Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : Cumhuriyet Savcısının
Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkındaki 26.4.1961 günlü, 298
sayılı kanunun 6. maddesinin Anayasanın başlangıcına, 10.,11.,12.,54.,55.,58. maddelerine
aykırı olduğunu ileri sürmesi üzerine kendisi de bu kanıya varan ve kuralı
ayrıca Anayasanın 4. ve 5. maddelerine de aykırı gören Mahkeme Anayasanın
değişik 151. maddesine dayanarak Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. I- OLAY : 298 sayılı Kanunun 6. maddesi uyarınca 21 yaşını bitirmiş ve
böylece seçmen olma hakkını kazanmış bir kimseyi seçmen kütüğüne yazmama
eyleminden dolayı sanık hakkında Çerkezköy Savcılığının 1973/25-11 sayılı ve
25.5.1973 günlü iddianamesi ile suçu aynı Kanunun 6. maddesi aracılığı ile 142.
maddesine uygun nitelendirilerek Çerkezköy Asliye Ceza Mahkemesinde açılan ve
kanuni engel yüzünden Saray Asliye Ceza Mahkemesine aktarılarak bu mahkemenin
1973/38 esas sayısını alan kamu davasında Cumhuriyet Savcısının 298 sayılı
Kanunun 6. maddesinin Anayasaya aykırı bulunduğuna ilişkin olarak ileri sürdüğü
görüş mahkemece de benimsenmiş ve iptal için dosyanın onanlı örneğinin Anayasa
Mahkemesine gönderilmesine 11.7.1973 gününde 1973/28 sayılı ile karar
verilmiştir. II- Konuyu ilgilendiren Yasa kuralları . 26.4.1961 günlü, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve seçmen
kütükleri hakkındaki Kanunun konuyu ilgilendiren 6. ve 14.maddeleri Dördüncü Tertip
Düstur, Cilt 1, sayfa: 2554 ve 2592 deki metinlere göre şöyledir: “Madde 6- Yirmibir yaşını bitiren her Türk seçmendir.” “Madde 142- Seçmen kütüklerine yazılmak hakkı olmayan bir seçmeni
yazan veya yazılmak hakkı bulunan bir seçmeni yazmıyan veya kütüğe yazılmış
olup da silinmesi gereken seçmenin adını silmeyen veya silinmesi gerektiği halde
o seçmenin adını silenler altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır. Eğer bu fiiller kayıtsızlık ve görevde gereken dikkat ve ihtimam
gösterilmemesinden ileri gelmiş ise iki aydan altı aya kadar hapis cezası
verilir.” III- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 22.10.1973
gününde yapılan ilk inceleme toplantısında rapor, Saray Asliye Ceza
Mahkemesinin 11.7.1973 günlü, 1973/38-28 sayılı gerekçeli kararı ve ekleri,
konuyu ilgilendiren öteki metinler okunduktan sonra önce mahkemenin itiraz
yoluna başvurmaya yetkili bulunup bulunmadığı üzerinde durulmuştur. Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri
kurallarına göre bir mahkemenin herhangi bir kanun kuralını, Anayasaya uygunluk
denetiminden geçirilmesi için, Anayasa Mahkemesine getirebilme yetkisini
kazanması elinde bakmakta olduğu bir davanın bulunmasına ve o kanun kuralını bu
davada uygulama durumunda olmasına bağlıdır. Saray Asliye Ceza Mahkemesinin elinde bakmakta olduğu bir davanın
bulunduğunda kuşku yoktur. Bu, seçmen kütüğüne yazılmak hakkı olan bir seçmeni
yazmadığı ileri sürülen bir kimse hakkında Cumhuriyet Savcısının 1973/25-11
sayılı ve 25.5.1973 günlü iddianamesi ile ve suçu 298 sayılı Kanunun 6. maddesi
aracılığı ile 142. maddesine uygun nitelendirilerek açılan ve mahkemenin
1973/38 sayısında kayıtlı bulunan kamu davasıdır. Demek ki olayda, Anayasa
Mahkemesine itiraz yoliyle başvurulabilmesi için Anayasanın değişik 151. maddesinde
öngörülen koşullardan birincisi vardır. İkinci koşulun var olup olmadığına gelince: Bu konu aşağıda
tartışılacaktır. Mahkemenin bakmakta olduğu ceza davasında sanığın suçlandırıldığı
eylem, yukarıda da değinildiği üzere, “seçmen kütüğüne yazılmak hakkı olan,
başka deyimle 21 yaşını bitirmiş bir seçmeni kütüğe yazmamak” eylemidir. Bu
eyleme suç niteliğini veren ve cezasını belirleyen kural 298 sayılı Kanunun 6. değil
142. maddesinde yer almıştır. Mahkeme suçun işlendiği kanısına varırsa 142.maddeye
göre karar verecek, başka deyimle bakmakta olduğu davada ancak bu maddeyi
uygulayacaktır. Mahkeme, seçmen ve seçmenlik yaşı konusunda bir duraksaması varsa,
298 sayılı Kanunun 6. maddesini veya başka kurallarını gözden geçirebilir.
Ancak şu tutum hiç bir zaman o kuralların bakılmakta olan davada mahkemece
uygulandığı veya uygulanacak olduğu anlamını taşımaz. Tersine bir görüş
Anayasanın değişik 151. maddesinde geçen “uygulanacak” deyimini değil delâlet
ettiği hukuki kavramdan sözlük anlamından bile uzak düşürecek bir yorum
zorlaması olur. Öte yandan seçmen yaşının 18 yerine 21 olması Anayasaya aykırı
görülerek 6. maddenin iptaline gidildiği farzedildikte iptalin eylemi 21 yaşını
bitirmiş bir seçmeni kütüğe yazmamak olan sanık hakkındaki ceza davasının
sonucunu değiştiremeyeceği ve etkileyemeyeceği de gözönünde bulundurulması
gereken bir vakıadır. Özetlemek gerekirse mahkeme bakmakta olduğu davada uygulama
durumunda bulunmadığı 298 sayılı Kanunun 6. maddesini Anayasaya uygunluk
denetimi için Anayasa Mahkemesine getiremez. Anayasanın değişik 151. ve 44
sayılı Kanunun 27. maddelerine uymayan itirazın itirazda bulanan mahkemenin
yetkisizliği yönünden reddi gereklidir Abdullah Üner ve Ahmet H. Boyacıoğlu bu
görüşe katılmamışlardır. V- SONUÇ : Mahkeme itiraz konusu Yasa kuralını bakmakta olduğu davada
uygulama durumunda bulunmadığından Anayasanın değişik 151. maddesine uymayan
itirazın, bu yola başvuran mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine, Abdullah
Üner ve Ahmet H.Boyacıoğlu’nun karşı oylariyle ve oyçokluğu ile 22.10.1973
gününde karar verildi. Başkan Muhittin TAYLAN Başkanvekili Avni GİVDA Üye Sait KOÇAK Üye Kemal BERKEM Üye Şahap ARIÇ Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Kâni VRANA Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Nihat
  AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI Çerkes nüfus memurluğu kâtiplerinden Mehmet Er Çerkes ilçe seçim
kurulu Başkanlığınca seçmen kütüğü yazımına memur edilmiştir. Adıgeçen bu görevi
yaptığı sırada ve 13.5.1973 tarihinde Erkan Coşkun adındaki şahıs, (oy ve
gününü bildirmeksizin ve nüfus hüviyet cüzdanının da göstermeksizin) 1952
doğumlu olduğunu söyliyerek seçmen kütüğüne yazılmasını istediğini, adı geçen
memurun ise 21 yaşını bitirmemiş olacağı düşüncesi ile seçmen kütüğüne
yazmadığı ve bu sebeple yapılan şikayet üzerine memur hakkında seçimlerin temel
hükümleri ve seçmen kütükleri hakkındaki 298 sayılı Kanunun 6. maddesi
delaletiyle 142. maddesi uyarınca kamu davası açıldığı anlaşılmıştır. Mahkemece bu davanın duruşması sırasında, davada uygulanması
istenen 298 sayılı Kanununun 6. maddesinin kararda gösterilen Anayasa
maddelerine aykırı düştüğü kanısına varılarak işin Anayasa Mahkemesine
gönderilmesine karar verilmiştir. Mahkemenin itirazı, davada uygulama durumunda olduğu 298 sayılı
Kanunun 6. maddesindeki seçmen yaşına ilişmektedir. Evlenmede ve diğer bütün
medeni hakları kullanmada 18 yaşını bitirmiş olmak yeterli görüldüğü halde
seçmen olabilmek için 298 sayılı Kanunun 6. maddesinde bu ilkeden ayrılarak (21
yaşını bitirmiş olmak) şartı aranmasının kararda gösterilen Anayasa’nın ilke ve
maddelerine aykırı düştüğü öne sürülmüştür. Sanık hakkında 298 Sayılı Kanunun 6. maddesine muhalefet
ettiğinden dolayı bu maddenin müeyyidesi olan aynı Kanunun 142. maddesi
uyarınca hapis cezası ile cezalandırılması için kamu davası açılmış olmasına ve
sanığın 142. maddesi ile cezalandırılabilmesi ise iptali istenen 6. maddenin
Anayasaya aykırı olup olmadığı konusunda Anayasa Mahkemesince verilecek karara
bağlı bulunduğuna ve sözü edilen 6. madde Anayasaya aykırı görülerek iptal
edilmesi halinde sanığın 142. madde ile mahkumiyeti ve cezalandırılması
cihetine gidilemeyeceğine göre bahis konusu edilen 6. maddenin davada
uygulanacak madde durumunda olduğu ve bu itibarla itirazın esasının incelenmesi
sonucuna göre esas hakkında bir karar verilmesi icab edeceği düşüncesindeyim. Üye Abdullah ÜNER KARŞIOY YAZISI İlçe seçim kurulu tarafından yazım memuru olarak görevlendirilmiş
bulunan sanığın, yirmibir yaşını bitirmiş bir yurttaşı seçmen kütüğüne yazmamak
suretiyle 298 sayılı Yasanın 6. ve 142. maddelerine aykırı hareket etmesi
nedeniyle 25.5.1973 günlü suçlama yazısıyle (iddianame), Saray Asliye Ceza
Mahkemesine kamu davası açılmış ve Cumhuriyet Savcısı tarafından 298 sayılı
Yasanın 6. maddesinin Anayasa’nın Başlangıç Kısmına, 10.,11.,12.,54.,55. ve 58.
maddelerine aykırılığı öne sürülmüş ve mahkemece Anayasaya aykırılık iddiası
ciddi görülerek iş bir karar verilmek üzere Anayasa Mahkemesine getirilmiştir. 44 Sayılı Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkındaki Kanun’un 27. maddesi, “Bir davaya bakmakta olan mahkeme: 1. O dava sebebiyle uygulanacak Kanun hükümlerini Anayasaya aykırı
görürse, bu yoldaki gerekçeli kararı; veya 2. Taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi
olduğu kanısına varırsa, taraflardan bu konudaki iddia ve savunmalarını ve
kendisini bu kanıya götüren görüşünü açıklayan kararı; Dosya muhtevasının mahkemece bu konu ile ilgili görülen tasdikli
suretiyle birlikte Anayasa Mahkemesi Başkanlığına gönderir” hükmünü
öngörmüştür. I-İtiraz yolu ile Anayasaya uygunluk denetiminin amacı; 1) Anayasaya aykırı olan bir Yasanın bakılmakta olan bir davada
uygulanmasını önlemek, 2) Genel olarak doğrudan doğruya açılan iptal davalarının etkisi
dışında hukuk düzeni içinde kalan Anayasaya aykırı yasa hükümlerini ayıklamaktır. II-Yukarıda da açıklandığı üzere itiraz yolu ile Anayasaya
uygunluk denetiminin yapılabilmesi hususunda 44 sayılı Kanunun 27. maddesi ile
belli edilen ön koşullar şunlardır: 1) Mahkemede görülmekte olan bir davanın bulunması, 2) Bu davada uygulanacak Kanun hükümlerinin re’sen mahkemece
Anayasaya aykırı bulunması 3) Veya o davada uygulanacak olan Kanun hükmünün Anayasaya aykırı
olduğu yolunda taraflarca ileri sürülen aykırılık iddiasının mahkemece ciddi
görülmesi, Saray Asliye Ceza Mahkemesi 11.7.1973 günlü kararında, önce
Mahkemenin konuyu ciddi gördüğünü belirttikten ve ayrıntılı olarak itiraz
olunan hükmün Anayasaya aykırılık nedenlerini açıkladıktan sonra “Anayasaya
aykırılığına mahkemece kanaat hasıl olmuş bulunmaktadır” demek suretiyle re’sen
de Anayasaya aykırılık itirazında bulunmuş olmaktadır. III-Anayasa’ya aykırılığı C.Savcılığınca öne sürülen ve sanık
vekilince de benimsenen aykırılık iddiası ciddi bulunan ve ayrıca re’sen de
Anayasa’ya aykırı görülen 298 sayılı Yasa’nın 6. maddesinin görülmekte olan
kamu davasında uygulanma durumunda olup olmadığının saptanması, sanığa
yükletilen suçun niteliğinin ve cezalandırılması için belli edilen Kanun
hükümlerinin araştırılması gerektirmektedir. 1) İddianamede suç “298 sayılı Kanunun 6. ve 142. maddelerine
muhalefet olarak tavsif edilmiş ve Kanun maddesi olarak da “Seçimlerin temel
hükümleri ve seçmen kütükleri hakkın’daki 298 sayılı Kanunun 6. maddesi
delâletiyle 142. maddesi” olarak belirlenmiş ve Anayasaya aykırılık sorunu
halledildikten sonra esasa girişilerek sanık hakkında hüküm tesisi talep
olunmuştur. İddianamade yazılı olanlardan sanığın 298 sayılı Yasanın 6 ve 142. maddeleri
uyarınca cezalandırılmasının istendiği anlaşılmaktadır. 2)298 sayılı Yasa’nın 6. maddesi “Yirmibir yaşını bitiren her Türk
seçmendir” 142. maddesinin birinci fıkrası da “Seçmen kütüklerine yazılmak
hakkı olmayan bir seçmeni yazan veya yazılmak hakkı bulunan bir seçmeni
yazmıyan veya kütüğe yazılmış olup da silinmesi gereken seçmenin adını silmiyen
veya silinmemesi gerektiği halde seçmenin adını silenler altı aydan iki yıla
kadar hapis cezası ile cezalandırılır” hükümlerini öngörmektedir. Saray Asliye Ceza Mahkemesinde görülmekte olan kamu davasında,
iddianamede belirtilen 6 ve 142. maddelerinin birbirinden bağımsız olarak
yalnız başlarına uygulanabilmelerine olanak yoktur. Çünkü 142. madde suçu ve
bunun cezasını tesbit etmiş, suç unsurlarını 6. madde saptamış bulunmaktadır.
Bu nedenle mahkemenin 142. maddeyi uygularken, kimlerin seçmen kütüklerine
yazılmak hakkına sahip olduklarının belirlenmesi bakımından 6. maddeyi ele
almak ve, suç ögelerini saptayabilmesi için bu maddeye başvurmak zorunluluğunda
olduğunu kabul etmek gerekir. Mahkemenin görüldüğü davada bir hükmü bu biçimde ele alması, o
hükmü uygulama anlamına gelir. Bu nedenlerledir ki, çoğunluk kararında
açıklandığı üzere bir hükmün bu biçimde ele alınmasını “gözden geçirme” olarak
vasıflandırmaya olanak yoktur. IV-Yukarıda da açıklandığı üzere Anayasaya uygunluk denetimi ilke
olarak Anayasa düzeninin korunmasına yönelmiş bulunduğundan, Anayasa
Mahkemesi’nin vereceği kararlardan itiraz yoluna başvuranların yararlı ya da
zararlı olacaklarını hesaba katma durumunda da değildir. Nitekim gerek Anayasa
ve gerekse 44 sayılı Yasa böyle bir ön koşul da öngörmemiştir. Özetlemek gerekirse Mahkeme 298 sayılı Yasanın 6. maddesini davada
uygulama durumunda bulunduğundan esasın incelenmesine karar verilmek gerekir.
Bu nedenle itirazın, bu yola başvuran mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine
dair verilen çokluk kararına karşıyım. Üye Ahmet H.BOYACIOĞLU