ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2007/94 Karar Sayısı : 2009/140 Karar Günü : 8.10.2009 R.G. Tarih-Sayı
:10.11.2009-27402 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay Onbirinci
Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 29.3.2003 günlü, 4833 sayılı
2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 51. maddesinin (m) fıkrasının, Anayasa'nın 87.,
88., 161. ve 162. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Bağ-Kur'dan bağlanan yaşlılık aylığının dayanağını oluşturan
Bakanlar Kurulu Kararının iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu
kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 29.3.2003 günlü, 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 51.
maddesinin (m) fıkrası şöyledir: 'Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca, Sosyal Sigortalar Kurumu
ve Bağ-Kur'a yapılacak transferlere ait tertiplerden aylık bazda yapılacak
harcamalar, 9.12.1994 tarihli ve 4059 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin (b)
bendinde belirtilen hususlar çerçevesinde Hazine Müsteşarlığınca mutabık
kalınacak aylık nakit projeksiyonu ile belirlenecek limitler dahilinde
gerçekleştirilir. 2.9.1971 tarihli ve 1479 sayılı Kanunun 50 nci maddesine göre
belirlenmesi gereken 1.4.2003 ile 31.3.2004 tarihleri arasında sigortalıların
ödeyecekleri primler ve bağlanacak aylıkların hesabına esas gelir basamaklarını
ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir. 17.7.1964 tarihli ve 506 sayılı Kanuna göre 1.4.2003 ile 31.3.2004
tarihleri arasında alınacak prim ve verilecek ödeneklerin hesabına esas tutulan
günlük kazancın alt sınırını ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemeye
Bakanlar Kurulu yetkilidir. Bakanlar Kurulunca belirlenecek alt sınır 1.4.2004
tarihinden itibaren 506 sayılı Kanunun 78 inci maddesinin birinci fıkrasına
göre artırılır. Bu Kanunun yayımı tarihini takip eden ödeme dönemi başından
itibaren 506 sayılı Kanunun 96 ncı maddesi uyarınca bağlanmış gelir ve aylıklar
yukarıdaki fıkraya göre belirlenen alt sınır üzerinden hesaplanır.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerine
dayanılmış, 89. maddesi ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.Necmi ÖZLER,
Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 18.10.2007 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A- Davada Uygulanacak Kural Sorunu Anayasa'nın 152.
ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanun'un 28. maddesine göre
mahkemeler, bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun
hükmünde kararname kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o
hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu
kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için
elinde yöntemince açılmış ve görevine giren bir davanın bulunması ve iptali
istenilen kuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak
yasa kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde
ve davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte
bulunan kurallardır. Başvuru kararında 29.3.2003 günlü, 4833 sayılı 2003 Malî Yılı
Bütçe Kanunu'nun 51. maddesinin (m) fıkrasının tamamının iptali istenmişse de,
itiraz başvurusuna konu davada 1479 sayılı Kanun'un
50. maddesine göre belirlenmesi gereken 1.4.2003 ile 31.3.2004 tarihleri
arasında sigortalıların ödeyecekleri primler ve bağlanacak aylıkların hesabına
esas gelir basamaklarını ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemeye Bakanlar
Kurulu'nu yetkili kılan kural fıkranın ikinci paragrafı olup, bunun dışında
kalan kuralların uygulanma olanağı bulunmamaktadır. Bu nedenle, (m) fıkrasının
ikinci paragrafı dışında kalan
bölümlerine ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 8.10.2009
gününde OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, bütçe yasalarının görüşülme usul ve esaslarının
diğer yasalardan ayrı olarak Anayasa'da gösterildiği, bütçe yasalarına bütçeyle
ilgili hükümler dışında hiçbir hükmün konulamayacağı, bu nedenle ayrı bir
yasayla düzenlenmesi gereken itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 87., 88., 161.
ve 162. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz yoluna başvuran Danıştay Onbirinci Dairesi Anayasa'ya
aykırılık gerekçesini Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerine
dayandırmakla birlikte, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinde Anayasa Mahkemesi'nin kanunların,
kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün
Anayasa'ya aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere
dayanmaya mecbur olmadığı, taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe ile de
Anayasa'ya aykırılık kararı verebileceği hükme bağlandığından, itiraz konusu
kural belirtilen maddelerle birlikte Anayasa'nın 89. maddesi yönünden de
incelenmiştir. 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 51. maddesinin itiraz
konusu (m) fıkrasının ikinci paragrafında, 1479 sayılı Yasa'nın 50. maddesine
göre belirlenmesi gereken 1.4.2003 ile 31.3.2004 tarihleri arasında
sigortalıların ödeyecekleri primler ve bağlanacak aylıkların hesabına esas
gelir basamaklarını ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemeye Bakanlar
Kurulu'nun yetkili olduğu öngörülmüştür. Anayasa'nın 87. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev
ve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasa
tasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyla
diğer yasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında, herhangi bir yasa ile
düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangi
bir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine ve
kaldırılmasına imkan bulunmamaktadır. Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerinin
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce görüşülmesi usul ve esasları ile yayımlanması
düzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddede
ayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülmesinde
ayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kurul'da üyelerin gider artırıcı veya
gelir azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesinde
de, Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri
gönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde,
bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar
Kurulu'na Kanun Hükmünde Kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisi
verilmemiştir. Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenen
bu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren bir
işin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesi
veya kaldırılması mümkün bulunmamaktadır. Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, 'Bütçe
kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz' denilmektedir.
Yasa konusu olabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla 'bütçe ile
ilgili hükümler' ifadesi de bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasını
kolaylaştırıcı nitelikte düzenlemeler olarak değerlendirilmelidir. Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelir
sağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde 'bütçe ile
ilgili hükümlerden' sayılmasına yetmez. Her yasada gidere neden
olabilecek değişik türde kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla
örneğin, yargı, savunma, eğitim, sağlık, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmeti
alanlarına ilişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse,
bu konulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarına
hükümler koymak yoluna gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin
yapılması ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, yasakoyucunun başka
amaçla ve bütçe yasalarından tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirilmesi
gereken yasama işlemleridir. 161. maddedeki 'bütçe ile ilgili hüküm' ibaresine
dayanılarak, gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçe
yasası ile düzenlemek, Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalar
bakımından uygulanamaz duruma düşürür. Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçe
yasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe
yasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içinde
bütünleştirmektir. 1479 sayılı Yasa'ya tabi sigortalıların ödeyecekleri primler ile
bağlanacak aylıkların hesabına esas gelir basamakları 1479 sayılı Yasa konusu
olup, olağan yasada düzenlenmesi gereken bir konudur. İtiraz konusu (m)
fıkrasının ikinci paragrafı ile olağan yasalarla düzenlenmesi gereken bir
kurala, yasalaşma yöntemi ve niteliği farklı olan Bütçe Kanunu'nda yer verilmiş
olmaktadır. Yukarıda açıklanan nedenlerle bütçeyi açıklayıcı, tamamlayıcı ve
uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte olmayan ve olağan yasa konusunu içeren
4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 51. maddesinin (m) fıkrasının
ikinci paragrafı, Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve 162. maddelerine aykırı
olduğundan iptali gerekir. VI- SONUÇ 29.3.2003 günlü, 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 51.
maddesinin (m) fıkrasının ikinci paragrafının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, 8.10.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ