ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2011/105 Karar Sayısı: 2012/38 Karar Günü : 15.3.2012 R.G. Tarih-Sayı :
26.06.2012-28335 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Sinop Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 25.4.2006 günlü, 5490 sayılı
Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 68. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde
yer alan '...veya bu durumdaki çocukların veli veya vasilerine...' ibaresinin,
Anayasa'nın 11., 35. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacı tarafından, çocuklarının nüfus cüzdanlarının kaybolması
nedeniyle kendisine verilen idari para cezalarının kaldırılması istemiyle
açılan davada, itiraz konusu ibarenin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 25.4.2006 günlü, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun itiraz
konusu ibareyi de içeren 68. maddesi şöyledir: ' İdarî para cezaları MADDE 68- (1) Bu Kanuna göre; a) Nüfus olaylarını bildirmekle görevli olup, bu görevlerini bu
Kanunda belirtilen süreler içinde yerine getirmeyen kamu görevlilerine, fiil
başka bir suç oluştursa bile, nüfus memurunun teklifi üzerine o yerin ilçe
nüfus müdürünün kararı ile 25 YTL idarî para cezası verilir. b) Nüfus olaylarını bildirme yükümlülüğü olup bu yükümlülüğünü bu
Kanunda belirtilen süre içinde yerine getirmeyenlere, nüfus ve aile
cüzdanlarını kaybedenlere ve nüfus cüzdanının geçerlilik süresinin son
bulmasından itibaren altmış gün içinde bu cüzdanlarını değiştirmeyen
kişilere veya bu durumdaki çocukların veli veya vasilerine , yurt
içinde ilçe nüfus müdürlüklerince, yurtdışında ise dış temsilcilik veya dış
temsilciliklerde görevli memurlarca 50 YTL idarî para cezası verilir. c) Mülkî idare amirince bu Kanunun 50 nci maddesinde belirtilen
yükümlülükleri yerine getirmeyen kişilere 250 YTL, gerçeğe aykırı beyanda
bulunanlara 500 YTL idarî para cezası verilir. (2) Yurt dışında verilen idarî para cezaları, işlem sırasında
mahallî para karşılığı verildiği ülkede konsolosluk hasılatının tahsil edildiği
para birimi üzerinden tahsil edilir. (3) Bu Kanuna göre; a) Her türlü doğal afet, gasp, hırsızlık, yangın ve terör
nedeniyle nüfus ve aile cüzdanlarının kaybedilmesi, nüfus olaylarının bildirim
yükümlülüğünün yerine getirilememesi hallerinde, b) Yetkili kurumların kimsesiz çocuklarla ilgili nüfus cüzdanı
talepleri ve doğum bildirimlerinde, c) Bu Kanunun 18 inci maddesinde belirtilen büyük ana, büyük baba
veya kardeşlere ya da çocukları yanlarında bulunduranlar ile muhtarlara, d) Bu Kanunun 31 inci maddesinde belirtilen Cumhuriyet
savcılıklarına, bu maddede belirtilen idarî para cezaları uygulanmaz.' B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 11., 35. ve 38. maddelerine
dayanılmış, 2. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Serruh KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah
OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 20.10.2011
gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından
işin esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı İtiraz konusu ibarenin bulunduğu kuralda, nüfus olaylarını
bildirme yükümlülüğü olup da bu yükümlülüğünü Nüfus Hizmetleri Kanunu'nda
belirtilen süre içinde yerine getirmeyenlere, nüfus ve aile cüzdanlarını kaybedenlere
ve nüfus cüzdanının geçerlilik süresinin son bulmasından itibaren altmış gün
içinde bu cüzdanlarını değiştirmeyen kişilere veya bu durumdaki çocukların veli
veya vasilerine, yurt içinde ilçe nüfus müdürlüklerince, yurtdışında ise
temsilcilik veya dış temsilciliklerde görevli memurlarca 50 YTL idari para
cezası verileceği belirtilmektedir. İtiraz konusu ibarenin bulunduğu kural kapsamına giren eylemlerden
sorumlu olan kişilerin belirlenmesinde, 5490 sayılı Kanun'un 11. maddesinin
birinci, 15. maddesinin birinci ve ikinci ve 41. maddesinin dördüncü
fıkralarının gözetilmesi gerekmektedir. Kanun'un 11. maddesinin birinci fıkrasında, Türkiye
Cumhuriyeti vatandaşı olan her kişinin yurt içinde nüfus müdürlüğüne, yurt
dışında dış temsilciliğe müracaatla kendisini nüfus kütüklerine yazdırmaya ve
nüfus cüzdanı almaya mecbur olduğu, ergin olmayanların nüfus olaylarını
yazdırıp nüfus cüzdanlarını almaya veli, vasi veya kayyımları, bunların
bulunmaması halinde, çocukları yanlarında bulunduranlar ile 24.5.1983 tarihli
ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanununun yetkili
kıldığı kuruluş yetkililerinin görevli olduğu belirtilmektedir. Kanun'un 15. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; sağ olarak
dünyaya gelen her çocuğun, doğumdan itibaren Türkiye'de otuz gün içinde nüfus
müdürlüğüne, yurt dışında ise altmış gün içinde dış temsilciliğe
bildirilmesinin zorunlu olduğu, bildirimin veli, vasi, kayyım, bunların
bulunmaması halinde, çocuğun büyük ana, büyük baba veya ergin kardeşleri ya da
çocuğu yanında bulunduranlar tarafından, doğumu gösteren resmi belgeye
dayanarak yapılabileceği gibi sözlü beyana dayalı olarak da yapılabileceği
öngörülmektedir. Kanun'un 41. maddesinin dördüncü fıkrasında ise nüfus cüzdanının,
yurt içinde ilçe nüfus müdürlüklerince ve yurt dışında dış temsilciliklerce
kişilerin kendilerine, ergin olmayanların veli, vasi veya resmi vekillik
belgesi ibraz edenler ile bu Kanun'un 17. maddesinde belirtilen, beyanla
yükümlü kişilere bakanlıkça tespit edilecek usuller çerçevesinde verileceği
ifade edilmektedir. İtiraz konusu ibarenin bulunduğu kural, Kanunun 11. maddesinin
birinci, 15. maddesinin birinci ve ikinci ve 41. maddesinin dördüncü fıkraları
göz önüne alınarak birlikte değerlendirildiğinde, çocukla ilgili nüfus
olaylarını bildirmek ve nüfus cüzdanının geçerlilik süresinin son bulmasından
itibaren altmış gün içinde bu cüzdanları değiştirmekle yükümlü olan kişilerin
veli veya vasi olduğu anlaşılmaktadır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 11.
maddesinin birinci fıkrasında, 'Fiili işlediği sırada on beş yaşını
doldurmamış çocuk hakkında idari para cezası uygulanmaz.' denildiği,
itiraz konusu ibarenin bu hükümle çeliştiği, bir yandan on beş yaş altındaki
çocukların kabahat ehliyeti olmadığını kabul etmek, diğer yandan ise bu
sorumluluğu velisine yüklemenin hukuka aykırılık teşkil ettiği, velilerin
velayeti altındaki çocuklarının eylemlerinden sorumlu tutulmasının kanunlara ve
Anayasa'ya uygun olmadığı belirtilerek, itiraz konusu ibarenin Anayasa'nın 11.,
38. ve 35. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesi uyarınca, itiraz konusu ibare Anayasa'nın 2.
maddesi yönünden de incelenmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde olduğu gibi
kabahatler hukuku açısından da Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel ilkelerine
bağlı kalmak koşuluyla hangi eylemlerin kabahat sayılacağı, bunlara uygulanacak
yaptırımın türü ve ölçüsü, yaptırımın ağırlaştırıcı ve hafifletici nedenlerinin
belirlenmesi gibi konularda yasa koyucunun takdir yetkisi bulunmaktadır. Anayasanın 'Suç ve cezalara ilişkin esaslar' kenar
başlıklı 38. maddesinin yedinci fıkrasında, 'Ceza sorumluluğu
şahsidir.' hükmü yer almaktadır. Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza
hukukunun temel kurallarındandır. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin
işlemediği bir fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Başka bir anlatımla bir
kimsenin başkasının fiilinden sorumlu tutulmamasıdır. Anayasa'nın 38.
maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından idari
para cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tâbidir. Yasa koyucu itiraz konusu ibarenin bulunduğu kuralı, nüfus
işlemlerinin düzenli olarak kaydedilmesini, bu işlemleri bildirmekle görevli
olanların yükümlülüklerini vaktinde yerine getirmelerini, nüfus ve aile
cüzdanlarının korunması açısından gerekli dikkat ve özenin gösterilmesini
sağlamak için kamu yararı amacıyla öngörmüştür. Bunun yanında yasa koyucu, veli
veya vasilerin velayet ve vesayet hukuku çerçevesinde çocuklar üzerindeki
sorumluluklarını, çocuğun nüfus cüzdanını korumada gerekli dikkat ve özeni
gösteremeyeceğini ve idari para cezasını ödeme gücünün olmamasını da gözeterek,
nüfus ve aile cüzdanının çocuk tarafından kaybedilmesi eyleminde, veli veya
vasiyi sorumlu tutmuştur. Bu düzenlemenin de anayasal sınırlar içinde yasa
koyucunun takdirinde olduğu açıktır. İtiraz konusu ibarenin yer aldığı kuralda belirtilen; nüfus
olaylarını bildirme yükümlülüğünü bu Kanunda belirtilen süre içinde yerine
getirmeme, nüfus cüzdanının geçerlilik süresinin son bulmasından itibaren
altmış gün içinde bu cüzdanlarını değiştirmeme, çocuğa ait nüfus cüzdanının
veli veya vasi tarafından kaybedilmesi eylemlerinde, eylemi işleyen kişiler
veli veya vasi olduğundan cezaların şahsiliği ilkesine bir aykırılık
bulunmamaktadır. Kuralda belirtilen nüfus ve aile cüzdanının çocuk tarafından
kaybedilmesi eyleminde ise veli veya vasinin sorumluluğunun hukuki nedeni
kendi kusurlarına dayanmaktadır. Bu kusur, çocuğa karşı dikkat ve özen
yükümlülüğünü yerine getirmeme ya da yasak olan eylemin işlenmesine engel
olamamaktan doğmakta ve böylece sorumlu tutulan veli veya vasinin davranışı ile
meydana gelen sonuç arasında illiyet bağı da kurulmuş olmaktadır. Bu durumda veli veya vasinin kusurlu davranışlarının sonucu olarak
itiraz konusu ibarenin yer aldığı kuralda belirtilen eylemler nedeniyle idari
para cezasının uygulanmasında ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesine aykırılık
bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibare Anayasa'nın 2. ve 38.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. İtiraz konusu ibarenin Anayasa'nın 11. ve 35. maddeleri ile ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 25.4.2006 günlü, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 68.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan ''veya bu durumdaki
çocukların veli veya vasilerine'' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, 15.3.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN