ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/32 Karar Sayısı : 1975/40 Karar Tarihi:11/3/1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : Sinop
Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : Resmi Gazetenin 18.5.1974
günlü, 14890 mükerrer sayılı nüshasından yayımlanan “Cumhuriyetin 50 nci Yılı
Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı” hakkındaki Kanun” un 2. maddesinin (A) ve
(B) bentlerinin iptali istemidir. I- OLAY : Sinop Ağır Ceza Mahkemesinin bakmakta olduğu davada sanık hakkında
uygulanacak olan Türk Ceza Kanunu’nun 202. maddesinin yer aldığı 1803 sayılı
Yasanın 2. maddesinin (B) bendinin Anayasa’nın 92. maddesiyle saptanan
yöntemlere uyulmadan yasalaştırıldığı sanık vekili tarafından ileri sürülmüş,
bu iddia Mahkemece ciddi bulunarak, söz konusu yasa maddesinin (A) ve (B)
bendlerinin iptali için, Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı
Kanunun 27. maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. II. İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğü’nün 15. maddesi uyarınca 11.3.1975
gününde yapılan ilk inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlar üzerinde
durmuştur: 1- Anayasa Mahkemesi’nin itirazı incelemeye görevli ve yetkili
olup olmadığı sorunu: Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasa’ya
uygunluk denetimine bağlo olup olmıyacağı sorunu üzerinde tekrar tartışmalar
yapılmış ve bu denetimin Anayasa Mahkemesince yapılmasına anayasal açıdan
olanak bulunduğu sonucuna varılmıştır. Konu hakkında ayrıntılı gerekçeler, daha
önce Mahkememizin verdiği 28.11.1974 günlü, Esas:1974/34, Karar: 1974/50 sayılı
kararda tümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmi Gazete: Gün: 21.1.1975, Sayı:
15125) burada tekrarına gerek kalmamıştır. Orada da gerekçeleriyle gösterildiği ve benimsendiği üzere, bir
kuralı itiraz konusu yapılan 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı yasa, Anayasa’nın
değişik 147. maddesindeki “Kanun” deyiminin kapsamına girmektedir. Öbür yönden,
Anayasa’nın Anayasa’ya uygunluk denetimi dışında bıraktığı yasalardan değildir.
Şu duruma göre, itiraz yoluyla gelen bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesi’nin
görevi içinde bulunduğu ortadadır. Bu görüşe Şahap Arıç katılmamıştır. 2- Anayasa’ya aykırılık itirazında bulunan Mahkemenin bu konudaki
yetkisi: Sanığın yargılanması sonunda üzerine atılan suçun sübuta varması
halinde Mahkemece uygulanacak kanun kurallarında birisi de, suçun niteliği ve
işlenme günü bakımlarından, 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin
(B) bendidir. Çünkü, sanığın suçuna uyan Türk Ceza Kanunu’nun 202. maddesi bu Af
Kanunun 2. maddesinin (B) bendinde yazılıdır. Mahkemenin itiraz yoluyla bu yasa
hükmünün iptalini istemesi Anayasa’nın değişik 151. ve 44 sayılı Yasanın 27. maddelerine
uygun düşmekte ise de; aynı Yasanın 2. maddesinin (A) bendine yönelen itirazı
incelemeye olanak yoktur. Çünkü yukarıda gösterilen yasa hükümlerine göre bir
mahkeme ancak, görmekte olduğu davada uygulama durumunda bulunduğu bir kuralın
iptali için itiraz yoluna başvurabilir, bu davada da Mahkemenin bu kuralı
uygulaması söz konusu değildir. Bu nedenle, itirazın 1803 sayılı Yasanın 2.maddesinin
(A) bendine yönelen bölümünün, Mahkemenin bu konudaki yetkisizliği nedeniyle
reddine karar verilmelidir. 3- İtiraz konusu kuralın daha önce iptal edilmiş olması: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendindeki
kuralın Türk Ceza Kanununun 202. maddesi açısından iptaline, Anayasa
Mahkemesince, Resmi Gazetenin 25.2.1975 günlü, 15160 sayılı nüshasında
yayımlanmış olan 7.1.1975 günlü, Esas: 1974/40, Karar: 1975/4 sayı ile karar
verilmiş olduğundan, bu konuda yenden karar verilmesen yer kalmamıştır. Nihat O.Akçakayalıoğlu incelemenin (B) bendinin tüm olarak
incelenmesi gerektiği karşıoyunda bulunmuştur. III- SONUÇ : 1- İşin incelemesinin Anayasa Mahkemesi’nin görev ve yetkisi
içinde bulunduğuna, Şahap Arıç’ın karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 2- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (A) bendinin
davada uygulama yeri olmadığından, bu bende yönelen itirazın Mahkemenin
yetkisizliği yönünden reddine oybirliğiyle; 3- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendindeki
kuralın Türk Ceza Kanununun 202. maddesi açısından iptaline 7.1.1975 gününde
Esas: 1974/40, Karar: 1975/4 sayı ile karar verilmiş olduğundan, bu konuda
yeniden karar verilmesine yer olmadığına Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun (B)
bendinin tüm olarak incelenmesi gerektiği yolundaki karşıoyu ile ve
oyçokluğuyla; 11.3.1975 gününde karar verildi. Başkan Muhittin TAYLAN Başkanvekili Kâni VRANA Üye Şahap ARIÇ Karşıoy ekli Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Adil ESMER Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI Görev sorununa ilişkin karşıoy: İlk inceleme evresinde 1803 sayılı Af Kanuna ait Anayasaya aykırılık
itirazının incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevi içinde olmadığı ileri
sürülmüş ise de bu itiraz Anayasa Mahkemesince çoğunlukla reddedilmiştir. İtirazın konusu 1803 sayılı Af Kanunun bir maddesine ilişkindir.
Anayasamızda yasama meclislerinin af yetkisinin Kanun niteliğinde olmayıp karar
niteliğinde olduğu açıklanmıştır. (Anayasa M.64). Bu iki mefhumun hukuki
sonuçları çok farklıdır. Zira, Anayasa, kanunları Anayasaya uygunluk denetimine
tabi tuttuğu halde kararları bu denetime tabi tutmamış; ancak bu denetime tabi
tutmak istemediği kanun maddelerini ve bu denetime tabi tutmak istediği
kararları Anayasa’nın çeşitli maddelerinde göstermiştir. (Anayasa m.65,81 de
olduğu gibi). Bu nedenledir ki Anayasa’nın 64. maddesinde karar şeklinde
kullanacağı açıklanan af yetkisi, Anayasada istisnai bir hüküm bulunmadığından
Kanun şeklinde tasarruf edilemez. Aksi görüşün kabulü, yasama meclisinin
takdirine bırakılmış olan af yetkisi Anayasa Mahkemesinin takdirine verilmiş
olur. Kanun yapma prosedürüne uymak mecburiyeti varsa o prosedüre riayet
edilir, fakat bu af tasarrufu, sırf bu sebeple kanun niteliği almaz. Zira, af
yetkisinin karar niteliği bir anayasal niteliktir. Anayasada bu hususta
istisnai bir hüküm olmadıkça bu nitelik değişmiş kabul edilemez. Anayasada
karar şeklinde kullanılacağı gösterilen bir yetkinin evvelden beri kanun
şeklinde kullanılmış olması da neticeyi değiştirmez. Açıklanan nedenlerle itirazın incelenmesi Anayasa Mahkemesi’nin
görevi dışında kaldığından bu itirazın tetkikini Anayasa Mahkemesi’nin görevi
içinde kabul eden karara karşıyım. Üye Şahap
  ARIÇ