ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1992/19 Karar Sayısı: 1992/47 Karar Günü: 16.9.1992 R.G. Tarih-Sayı :28.10.1992-21389 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kulp Asliye Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 12.4.1991 günlü, 3713 sayılı Terörle Mücadele
Kanunu'nun geçici 2. maddesinin son fıkrasının Anayasa'nın 11. ve 36.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istemidir. I- OLAY : Olağanüstü Hal Bölge Valiliği'nin 24 Aralık 1990 günlü, 5 sayılı
bildirisiyle, "... çalışma özgürlüğünün kısıtlanması ve işyerlerinin
kapatılması gibi" eylemler yasaklanmış olmasına karşın, 5 Mart 1991 günü,
yasadışı bir örgütün Kulp ilçesinde dağıttığı bildiriyle, esnafın dükkanlarını
kapatması, öğrencilerin, öğretmenlerin okulları boykot etmeleri, şoförlerin
kontak kapatmaları telkin edilmesi üzerine ertesi gün, 75 esnafın işyerlerini
açmaması nedeniyle sanıklar hakkında, 25.10.1983 günlü, 2935 saydı Olağanüstü
Hal Kanunu'nun 25 b/1. maddesi gereğince, Bölge Valisinin emirlerini
dinlememekten kamu davası açılmıştır. Devlet Güvenlik Mahkemesi görevsizlik
kararı verip dosyayı Kulp Asliye Ceza Mahkemesi'ne yollamış, bu Mahkeme ise
sanıkların eylemlerinin niteliğine göre Diyarbakır Devlet Güvenlik
Mahkemesi'nin görevli olduğu gerekçesiyleuyuşmazlığının çözümü için Yargıtay 3.
Ceza Dairesi'ne başvurmuştur. Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin Kulp Asliye Ceza Mahkemesini görevli
bulması üzerine, yapılan duruşmada, Cumhuriyet Savcısı 3713 sayılı Terörle
Mücadele Yasası'nın geçici 2. maddesinin sonuncu fıkrasının Anayasa'ya aykırı
olduğunu ileri sürmüş, duruşmada hazır bulunan sanıkların bu konudaki
görüşlerini de alan yerel mahkeme iddiayı ciddi bularak Anayasa Mahkemesi'ne
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ : A. itiraz Konusu Yasa Kuralı : 12.4.1991 günlü, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun itiraz
konusu hükmü de içeren geçici 2. maddesi şöyledir : "GEÇİCİ MADDE 2.- 8.4.1991 tarihine kadar işlenen suçlar
sebebiyle tutuklu olan sanıklardan; a) Hazırlık tahkikatında, iddianameye esas olan suçun vasfına, b) Son tahkikatta, iddianamede beyan olunan suça veya değişen suç
vasfına, Göre Kanunda belirtilen cezanın asgari haddi esas alınmak
suretiyle geçici l inci maddede belirtilen süreler kadar tutuklu kaldıktan
anlaşılanlar, Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren otuz güniçerisinde, 1- Hakkında kamu davası açılmamış tutuklu sanıklar savcılıklarca, 2- Hakkında kamu davası açılmış tutuklu sanıklar ilgili
mahkemelerce, 3- Dosyaları Yargıtay'da veya Askeri Yargıtay'da bulunanlar ilgili
dairesince veya Başsavcılıklarınca, Salıverilirler. Haklarında kamu davası açılacaklar ile daha önce kamu davası
açılmış olan sanıkların yargılamaları yapılır. Duruşmalara gelmeyen sanıkların
savcı veya hakim huzurunda alınmış mevcut beyanları ile yetinilir. Yapılan
yargılama sonunda mahkûmiyete ilişkin hükmün kesinleşmesini müteakip haklarında
Kanunun Geçici l inci maddesinde belirtilen şartla salıverilme hükümleri
uygulanır." B. Dayanılan Anayasa Kuralları : 1- "MADDE 11.- Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı
organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel
hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz." 2- "MADDE 36.- Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma
hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz." IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, ihsan PEKEL Selçuk TÜZÜN,
Ahmet N. SEZER, Erol CANSEL, Yavuz NAZAROĞLU, Haşim KILIÇ ve Yalçın ACARGÜN'ün
katılmalarıyla, 3.3.1992 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,
"Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine"
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ : İşin esasına ilişkin rapor, Mahkemenin başvuru karan ve ekleri,
iptali istenen yasa hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunlarla ilgili
gerekçelerle öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü : Anayasa'ya aykırılık savlarının incelenmesine geçilmeden önce
uygulanacak yasa kuralı sorunu üzerinde durulmasında yarar görülmüştür: Anayasa'nın 152. ve 10.11.1983 günlü, 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddeleri
uyarınca, bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir yasa hükmünü
Anayasa'ya aykırı görürse ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık
savının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya
yetkilidir. Buna göre, bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için,elinde
bakmakta olduğu bir davanın bulunması ve iptalini istediği kuralın o davada
uygulanma durumunda olması gerekmektedir. 3713 sayılı Terörle Mücadele Yasası'nın geçici 2. maddenin itiraz
konusu olmayan ilk fıkrasında 8.4.1991 gününe kadar işlenen suçlar nedeniyle
geçici 1. maddede belirtilen süreler kadar tutuklu kalanların salıverilmeleri
konusunda özel bir düzenleme öngörülmektedir. Maddenin itiraz konusu ikinci fıkrasının ilk tümcesinde,
haklarında kamu davası açılacaklar ile daha önce kamu davası açılmış olanların
yargılamalarının yapılacağı, ikinci tümcesinde duruşmaya gelmeyen sanıkların
savcı ya da hakim önünde alınmış mevcut anlatımları ile yetinileceği, sonuncu
tümcesinde ise mahkûmiyete ilişkin hükmün kesinleşmesini müteakip geçici 1.
maddedebelirtilen şartla salıverme hükümlerinin uygulanacağı öngörülmektedir. Geçici 2. maddenin ikinci fıkrasının birinci fıkra ile bağlantılı
olduğu ve ancak salıverilenler hakkında uygulanabileceği anlaşılmaktadır.
Gerçekten de, geçici bir madde olan inceleme konusu kural, genel bir düzenleme
niteliğinde olmayıp, Terörle Mücadele Yasası kapsamı içerisinde ele alınması
gereken bir hükümdür. Duruşmalara gelmeyen sanıklardan sözeden ikinci tümceyle,
tutuklu sanıkların getirilmeleri sorun yaratmayacağına göre, tutukluyken
salıverilenlerin amaçlandığı anlaşılmaktadır. Öte yandan, sonuncu tümcede bu
kimseler hakkında hükmün kesinleşmesini müteakip geçici 1. maddede belirtilen
şartla salıverme hükümlerinin uygulanacağı öngörülmektedir. Bir kimse hakkında,
hükmün kesinleşmesini müteakip şartla sah verme hükümlerinin uygulanabilmesi
için o kimsenin mutlaka geçici 1. maddede öngörülen süreler kadar tutuklu
kalmış olması gerekir. Şu halde, ikinci fıkranın tutukluyken salıverilenlere
uygulanması söz konusudur. Sanığın savcıönünde alınan ifadesiyle de
yetinilebileceği yolundaki kural, Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası'nın 109. ve
131. maddeleri çerçevesinde değerlendirildiğinde de, bu görüşle çelişmez. Başvuru bu yönden incelendiğinde; 2935 sayılı Olağanüstü Hal
Yasası'nın 25, b/1 ve Türk Ceza Yasası'nın 401. maddelerine aykırı davrandıktan
savıyla ve sorgularının yapılıp tutuklanmaları istemiyle Kulp Sulh Ceza
Mahkemesi'ne sevk edilen yetmişbeş sanık, bu Mahkemece serbest bırakılmış,
yargılamanın sonraki aşamalarında da sanıkların herhangi birinin bu suçlar
nedeniyle tutuklanmaları söz konusu olmamıştır. Bu durumda Mahkemenin, bakmakta
olduğu bu dava nedeniyle, Terörle Mücadele Yasası'nın geçici 2. maddesinin
sonuncu fıkrasını uygulaması ve duruşmaya gelmeyen sanıkların savcı yada hakim
huzurunda alınmış mevcut beyanları ile yetinerek davayı karara bağlaması
olanağı yoktur. Aynı biçimde, sanıkların geçici 1. maddede öngörülen süreler
kadar tutuklu kalmamış olmaları veya hükmün kesinleşme aşamasına gemlemesi
nedeniyle şartla salıvermeye ilişkin hüküm de uygulanacak yasa kuralı
niteliğinde değildir. Açıklanan nedenlerle, Terörle Mücadele Yasası'nın geçici 2.
maddesinin sonuncu fıkrasının iptaline ilişkin itirazın, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddine karar verilmelidir. VI - SONUÇ : 12.4.1991 günlü, 3713 sayılı "Terörle Mücadele
Kanunu"nun geçici 2. maddesinin davada uygulama niteliğinde bulunmayan son
fıkrasına ilişkin itirazın başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Başkan Yekta güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Yılmaz ALİEFENDİOĞLU Üye Servet TÜZÜN Üye Mustafa GÖNÜL Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN