ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2004/11 Karar Sayısı : 2004/93 Karar Günü : 1.7.2004 Resmi Gazete tarih/sayı: 24.11.2004/25650 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Boğazlıyan İcra Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 9.6.1932 günlü, 2004
sayılı İcra ve İflas Kanunu'na 4949 sayılı Yasa ile eklenen 352/a maddesinin,
4.4.1929 günlü 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 386. maddesinin
2369 sayılı Yasa ile değiştirilen ikinci fıkrası ve 388. maddesinin Anayasa'nın
13. ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Aleyhinde yürütülen icra takibi sırasında kendisine ödeme emri
tebliğ edilmesine rağmen süresinde borcunu ödemeyen ve mal beyanında da
bulunmayan sanığın İcra ve İflas Kanunu'nun 337. maddesi ile cezalandırılması
istemiyle müşteki vekili tarafından açılan davayı ceza kararnamesi ile
sonuçlandırmayı düşünen Mahkeme, itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı
olduğu kanısıyla iptali için re'sen başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 1- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'na 4949 sayılı Yasa ile
eklenen itiraz konusu 352/a maddesi şöyledir: “ MADDE 352/a.- (Ek: 4949 - 17.7.2003 / m.100) Bu
Kanunda yazılı olup cezasının üst sınırı altı aya kadar hafif hapis veya
yalnızca hafif veya ağır para cezası veya bunlardan biri veya ikisi olan
suçların failleri hakkında duruşma yapılmaksızın ceza kararnamesiyle karar
verilebilir. Şikayet dilekçesini veya dava beyanını alan tetkik mercii, işin
ceza kararnamesiyle sonuçlandırılabileceği kanısına varırsa 349 uncu madde
hükmünü uygulamaz. Bu takdirde Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 386 ncı
maddesinin ikinci fıkrası, 387, 388, 389 uncu maddeleri ve 390 ıncı maddenin
birinci ve ikinci fıkraları ile 391 inci maddesi hükümleri uygulanır. Tetkik
mercii, şikayet konusu ile ilgili dosyayı, sanığın nüfus kayıt örneğini ve
sabıka kaydını getirtir. Hakim, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 388 inci maddesinin
birinci fıkrasında belirtilen hususlara ek olarak borcun ödenmesi halinde 354
üncü maddeye göre bütün sonuçlarıyla birlikte cezanın düşeceği hususunu ceza
kararnamesine yazar. Hafif hapis cezası içeren ceza kararnamesine itiraz halinde bu
Kanun hükümlerine göre yargılama yapılır. Ceza kararnamesiyle sadece para cezasına hükmolunduğu hallerde
itiraz, tetkik merciinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesi başkanı
tarafından incelenir. İtiraz dilekçesinin verilmesi, aleyhine itiraz olunan
ceza kararnamesinin yerine getirilmesini durdurur. Hakim evrak üzerinde
yapacağı inceleme sonucunda itirazı yerinde görürse itiraz konusu hakkında
karar verir. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir”. 2- 4.4.1929 günlü, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun
1696 sayılı Yasa ile değiştirilen 386. maddesinin 2369 sayılı Yasa ile
değiştirilen itiraz konusu ikinci fıkrası ve 388. maddesi aynen şöyledir: a- MADDE 386.- (Değişik:5.3.1973 - 1696/49 md., 7.1.1981
-2369/10 md.) ikinci fıkra “... Bu ceza kararnamesi ile ancak hafif veya ağır para cezasına veya
nihayet üç aya kadar hafif hapis veya bir meslek ve sanatın icrasının tatiline
veya müsadereye yahut bunlardan bir kaçına veya hepsine hükmedilebilir. ...”. b- “ MADDE 388. - Ceza kararnamesi, tertip edilmiş
olan cezadan başka işlenmiş olan suçu, tatbik edilen kanun maddelerini, sübut
delillerini ve kararnamenin tebliği tarihinden itibaren sekiz gün içinde sulh
mahkemesine bir istida takdimi veya bu hususta bir zabıt varakası yapılmak
üzere mahkeme kâtibine yapılacak bir beyan ile itiraz olunabileceği ve aksi
halde ceza kararnamesinin icra edileceğini ihtiva eder. Bu zabıt varakası
hâkime tasdik ettirilir. Mahkûm müddet bitmeden evvel itirazından vazgeçebilir.”. B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 13. ve 36. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM'ın
katılmalarıyla 4.3.2004 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Davada Uygulanacak Kural Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin, Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış
ve görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların da o
davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın
değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır. 2004 sayılı İcra İflâs Kanunu'nun ceza kararnamesi başlıklı 352/a
maddesinin ikinci fıkrasında, şikayet dilekçesini veya dava beyanını alan
tetkik merciinin, işin ceza kararnamesiyle sonuçlandırılabileceği kanısına
varırsa 349. madde hükmünü uygulamayacağı, bu takdirde Ceza Muhakemeleri Usulü
Kanunu'nun 386. maddesinin ikinci fıkrası, 387., 388., 389. maddeleri ve 390.
maddenin birinci ve ikinci fıkraları ile 391. maddesi hükümlerinin uygulanacağı
belirtilmiştir. Burada göndermede bulunulan kurallardan bakılmakta olan davayı
ilgilendiren CMUK'nun itiraz konusu 386. maddesinin ikinci fıkrası ile 388.
maddesinin, ancak göndermeyi yapan fıkra ile sınırlı bir uygulama alanı
bulacağı ve bu kapsamda Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılabileceği açıktır. Bu durumda, CMUK'nun 386. maddesinin ikinci fıkrası ile 388.
maddesi, 2004 sayılı Yasa'nın 352/a maddesinin ikinci fıkrası yönünden
Anayasa'ya uygunluk denetimine bağlı tutulacak ise de olayda belirtilen
fıkradan bağımsız olarak uygulanmalarına olanak bulunmamaktadır. Öte yandan, itiraz yoluna başvuran Mahkeme'de şikayet ve dava
konusu edilen suça ilişkin İcra ve İflas Kanunu'nun 337. maddesinde, süresi
içinde beyanda bulunmak üzere mazereti olmaksızın icra dairesine gelmeyen veya
yazılı beyanda bulunmayan borçlunun, alacaklının şikayeti üzerine, tetkik
mercii tarafından on günden bir aya kadar hafif hapis cezasıyla
cezalandırılacağı ifade edilmekte olup, aynı Kanun'un 352/b maddesinde ise bu
Kanun uyarınca hükmolunan cezaların tecil edilemeyeceği, hürriyeti bağlayıcı
cezaların 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun'un 4 üncü maddesinde
yazılı para cezasına ve tedbirlere çevrilemeyeceği belirtildiğinden İcra ve
İflas Kanunu'nun 352/a maddesinin son (beşinci) fıkrasında yer alan ve para
cezasına ilişkin bulunan kural da davada uygulanacak kural değildir. Açıklanan nedenlerle, 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu'nun 4949
sayılı Yasa'yla eklenen 352/a maddesinin son fıkrası ile 1412 sayılı Ceza
Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 386. maddesinin 2369 sayılı Yasa ile değiştirilen
ikinci fıkrası ve 388. maddesinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulanma
olanağı bulunmadığından, bu kurallara ilişkin başvurunun Mahkeme'nin
yetkisizliği nedeniyle reddine oybirliğiyle karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, sanığın savunması alınmadan ceza
kararnamesi ile davayı sonuçlandırıp cezaya hükmedilmesinin ve para cezasına
karar verilmesi durumunda da yapılan itirazın, duruşma açılmaksızın, görevli
üst mahkemece evrak üzerinde inceleme sonucu kesin olarak karara bağlanmasının,
savunma hakkını ortadan kaldırdığını ve adil yargılanma hakkını ihlâl ettiğini
ileri sürmüştür. İcra ve İflas Kanunu'nun itiraz konusu 352/a maddesinin ilk dört
fıkrasında yer alan kurallar, anılan Kanun'da yazılı kimi suçlara ilişkin
davaların ceza kararnamesi ile sonuçlandırılmasının koşul ve yöntemleri ile
ilgili genel düzenlemeler içermektedir. Anayasa'nın 13. maddesi, temel hak ve hürriyetlerin özlerine
dokunulmaksızın kanunla sınırlanabilmesinin ilke ve koşullarını belirtmekte;
36. maddesi, herkesin iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip
olduğuna işaret etmekte; 38. maddesi, suçların ve karşılığı olan ceza ve
tedbirlerin kanunla tanımlanıp belirleneceğini göstermekte, 141. ve 142.
maddeleri de, yargılama yöntemlerinin kanunla düzenleneceğini amir
bulunmaktadır. Bu arada Anayasa'nın 141. maddesinin dördünce fıkrasında “ Davaların
en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir .”
denilmek suretiyle usul ekonomisi gereğine açıkça işaret edilmiştir. Bu durum karşısında, suç ve suçlu sayısının artması, çeşitli
yargılama işlemlerinin çoğu kez uzun zaman alması ve kimi durumlarda bir kısım
işlemlerin sanık da dahil olmak üzere ilgilileri zaman ve kaynak kaybı
suretiyle ek külfete maruz kılması gibi sebeplerin doğurduğu ihtiyacı
karşılamak üzere, çeşitli ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de, temel hak ve
özgürlüklerin ihlâl edilmemesi koşuluyla, şeklî ve çözümü basit, yaptırımı da
kısmen hafif olan bazı suçlara ilişkin yargılamanın duruşmalı olarak
yapılmasına gerek görülmeyerek, evrak üzerinde inceleme sonucu hükme
varılmasında; hakimin duruşma yapmaksızın ceza tertibini sakıncalı görmesi
durumunda duruşma açması gerekliliği, ceza kararnamesine karşı kanun yoluna
başvurma (karşı koyma) hakkının varlığı ve bu hakkın hafif hapsi içeren ceza
kararnamesine karşı kullanılması halinde duruşma açıp yapma zorunluluğu da gözetildiğinde, itiraz konusu kurallarda
Anayasa'nın 13. ve 36. maddelerine aykırılık görülmemiştir. İtirazın reddi gerekir. VI- SONUÇ 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 4949 sayılı
Yasa ile eklenen 352/a maddesinin birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü
fıkralarının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 1.7.2004
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul
  ERSOY Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Cafer
  ŞAT Üye Fazıl
  SAĞLAM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Ali
  GÜZEL