ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1997/31 Karar Sayısı : 1997/38 Karar Günü : 25.3.1997 R.G. Tarih-Sayı :15.08.1997-23081 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Çerkeş Kadastro Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 8.5.1991 günlü, 3717 sayılı "Adlî Personel
ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492
sayılı Harçlar Kanununun Bir maddesinin Yürürlükten Kaldırılması Hakkında
Kanun"un 2. maddesinin 449 sayılı KHK ile değişik altıncı fıkrası ile bu
fıkradan sonraki ek fıkralarının Anayasa'nın 55. maddesinin birinci fıkrası ve
141. maddesinin son fıkrasına aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Kadastro tespitinin iptali ve tamamının kendi adına tescili için
Kadastro Mahkemesi'ne açılan davada davacı 3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin
19.8.1991 tarih ve 449 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik fıkralarının
Anayasa'ya aykırı olduğu savında bulunmuştur. Bu savı ciddî bulan mahkeme
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak iptal istemi ile başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenen Yasa Kuralları 3717 sayılı Yasa'nın 449 sayılı KHK ile değişik 2. maddesinin
iptali istenen fıkraları şöyledir : "(Değişik: 19/8/1991-KHK-449/2 md.) Birinci fıkrada
sayılanlardan adli yargı hakim ve savcıları ile adli yargıda görevli yazı
işleri müdürü, zabıt katibi, mübaşir, icra müdürü, icra müdür yardımcısı ile
diğer personele tahakkuku müteakip yol tazminatının 1/2'si ödenir. Yol
tazminatının kesilen 1/2'si o yerdeki bir kamu bankasında açılan bir hesaba
yatırılır. Bu hesaba yatırılan paraların % 10'u her ayın ilk haftası
içinde Ankara'da bir kamu bankasında açtırılan Adalet Bakanlığı merkez hesabına
gönderilir. Mahalli hesapta toplanan paraların arta kalanı, o yargı çevresinde
görevli adli yargı hakim ve savcıları ile adli yargıda görevli yazı işleri
müdürü, zabıt katibi, mübaşir, icra müdürü, icra müdür yardımcısı ile diğer
personeline (ceza infaz kurumu personeli hariç) ayda bir, eşit miktarda ödenir;
ancak, bu ödemenin yıllık tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge
dahil) yıllık tutarının yarısını geçemez. (Ek: 19/8/1991-KHK/449/2 md.) Adalet Bakanlığı merkez hesabına
gönderilen paralardan, Adalet Bakanlığı merkez teşkilatının hakim ve savcı
dışındaki personeline, Adalet Bakanınca belirlenen miktar ve esaslar dahilinde
üç ayda bir ödeme yapılır. Yapılan ödemeler aylık olarak en yüksek Devlet
memuru aylığının (ek gösterge dahil) yarısını geçemez. Yıl içerisinde toplanan
paraların bu ödeme miktarını aşması halinde artan miktarın, yıl içinde
mahallinden gelen miktara oranı kadar, mahallinden gönderecek miktardan mahsup
yapılır. (Ek: 19/8/1991-KHK-449/2 md.) Yukarıdaki iki fıkra gereğince
hesapların açılması, kesintilerin bu hesaplara yatırılması, merkez
teşkilatındaki personele yapılacak ödeme miktarı ve mahsup işlemleri ile
uygulamaya ilişkin diğer esaslar Adalet Bakanınca belirlenir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları 1- "MADDE 55.- Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde
etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri
alır. Asgarî ücretin tespitinde ülkenin ekonomik ve sosyal durumu gözönünde
bulundurulur." 2- "MADDE 141.- Mahkemelerde duruşmalar herkese açıktır.
Duruşmaların bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasına ancak genel ahlâkın
veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hallerde karar verilebilir. Küçüklerin yargılanması hakkında kanunla özel hükümler konulur. Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeleri olarak yazılır. Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması,
yargının görevidir." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında itiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin iptalini istediği
kuralların bakmakta olduğu davada uygulanıp uygulanmayacağı sorunu öncelik
taşıdığından ilk inceleme raporu, dava dosyası ve ekleri, iptali istenen ve
dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
incelendikten sonra bu konuya öncelik verilerek gereği düşünüldü : Anayasa'nın 152. maddesi gereğince bir davaya bakmakta olan
Mahkeme, uygulanacak bir yasa ya da kanun hükmünde kararname kurallarını
Anayasa'ya aykırı görür ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık
savının ciddi olduğu kanısına varırsa o hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, Anayasa'nın 152. ve Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 28. maddeleri
uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde
yöntemince açılmış ve görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralların o davada uygulanacak kural olması gerekmektedir. Bu yasal koşullar
gerçekleşmedikçe itiraz yoluna başvurulamaz. Davada uygulanacak kuraldan,
davanın özüne etkili ve sonucu değiştirecek nitelikte doğrudan veya dolaylı
biçimde uygulanacak kuralların anlaşılması gerekir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme bakmakta olduğu kadastro tesbitine
itiraz davasının yargılaması sırasında, keşif giderinin paylaştırılmasını
gösteren 3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin kimi fıkralarının Anayasa'ya aykırı
olduğu yolundaki davacı vekilinin savını ciddî bularak iptali istemiyle Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmuştur. 3717 sayılı Adli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol
Gideri ve Tazminat Verilmesi İle 492 sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin
Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Kanun'un 2. maddesinde, tebliğden başka bir
işlem yapmak için görev yerinden uzaklaşma durumunda olan hakimler, savcılar,
askerî mahkemelerdeki subay üyeler ve icra müdürleri ile yardımcılarına, adlî
tabiblere, yazı işleri müdürlerine, zabıt kâtiplerine, mübaşirlere,
hizmetlilere ve bu işlemlere katılacak Hazine avukatlarına verilecek yol
tazminatının esasları düzenlenmektedir. Taraflarca yatırılan yol tazminatlarının ilgili kamu görevlileri
arasında paylaşımı davanın görülmesine ve çözümlenmesine ilişkin olmadığından
bu aşamada davada uygulanma niteliği yoktur. Bu durumda başvurunun, mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. V- SONUÇ 8.5.1991 günlü, 3717 sayılı "Adli Personel ile Devlet
Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492 Sayılı
Harçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kaldırılması Hakkında
Kanun"un 2. maddesinin 449 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik
altıncı fıkrası ile bu fıkradan sonraki ek fıkraları, itiraz yoluna başvuran
Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanacak kurallar olmadığından itirazın,
başvuran Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Güven DİNÇER ile Selçuk
TÜZÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 25.3.1997 gününde karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU KARŞIOY
YAZISI Esas Sayısı : 1997/31 Karar Sayısı : 1997/38 Anayasamızın 152 ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddelerinde, bir davaya bakmakta olan
mahkemenin o dava sebebi ile uygulanacak kanun hükümlerini Anayasa'ya aykırı
görürse konuyu itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne götürebileceği
öngörülmüştür. Mahkemelerin bu konuda kendilerine tanınan yetkiyi
kullanabilmeleri için yukarıda sözü edilen maddelerde iki temel unsurun yanyana
bulunması gereklidir. 1- Mahkemede bakılmakta olan bir davanın bulunması, 2- Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen kuralın o davada
uygulanacak bir kural olması, Dava konusu olayda heriki yasal unsur bir arada bulunmaktadır. Yargılama sonunda mahkemelerin verdiği kararlar esas hakkında
verilen hüküm ile yargılama giderlerini kapsayan hükümden oluşurlar. Keşif ve
bilirkişi ücretleri yargılama giderleri arasında yer alır ve bunların taraflar
arasında nasıl paylaştırılacağı hususu, Hukuk Usulu Muhakemeleri Kanunu'nun 413
- 426. maddelerinde gösterilmiştir. İtiraz konusu taşınmazın tescili isteminde bulunan dava
"gerçek" mahkeme masraflarını ödemek istemektedir. Zira dava konusu
düzenleme ile, davayla ilgisi olmayan görevlilere dava için alınan yargılama
giderlerinden bir kısmının ödenmesi öngörülmektedir. Bütün bu ödemeler, dava ve
hüküm aşamasında davacının mali yükünü oluşturmaktadır. "Davada Uygulanan Kural" deyimi yargılamada ve hükümde
uygulanan kurallar demetinin bütünü kapsar. Dava konusu kurallar, hukuk
davasının yürümesi için ödenmesi gerekli yargılama giderlerini düzenlemekte
olup yargılama ve hüküm aşamasında davacının mali yükünü arttırıcı
mahiyettedir. Bu yönden dava konusu kurallar Anayasa'nın ve Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki Kanun'un anladığı manada
davada uygulanan kuraldır. Açıklanan nedenlerle itirazın yetkisizlik nedeniyle reddini
oluşturan çoğunluk görüşüne karşıyız. Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN