ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/32 Karar Sayısı : 2003/100 Karar Günü : 20.11.2003 Resmi Gazete tarih/sayı: 11.08.2004/25550 İPTAL DAVASINI AÇAN : TBMM Anamuhalefet
(Doğru Yol) Partisi Grubu adına Grup Başkanı Prof. Dr. Tansu ÇİLLER İPTAL DAVASININ KONUSU : 3.1.2002
günlü, 4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel
Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamullerinin
Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 Sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un 2. maddesinin, 3.
maddesinin (l) bendinin, 4. maddesinin beşinci ve yedinci fıkralarının, 6.
maddesinin, 9. maddesinin (A) bendinin (1) ve (2) numaralı alt bentlerinin,
Geçici 1. maddesinin (B) bendinin birinci paragrafının birinci tümcesinin ve
ikinci tümcesinde yer alan “2000 ve 2001 yılı ürünü...” ibaresi ile aynı bendin
ikinci ve son paragrafının, Anayasa'nın 2., 5., 8., 10., 13., 45., 48., 128.,
166. ve 167. maddelerine aykırılığı savıyla iptalleri ve 6. maddesinin
yürürlüğünün durdurulması istemidir. II- YASA METİNLERİ A-İptali İstenen Yasa Kuralları 3.1.2002 günlü, 4733 Sayılı Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz Ve Alkol
İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması İle Tütün Ve Tütün
Mamullerinin Üretimine, İç Ve Dış Alım Ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda Ve 233
Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un iptali
istenilen kuralları da içeren maddeleri şunlardır: 1- “MADDE 2.- Bu Kanunla ve diğer kanunlarla verilen
görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğini
haiz, idari ve mali özerkliğe sahip, Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler
Piyasası Düzenleme Kurumu kurulmuştur. Kurumun merkezi Ankara'dadır. Kurum
gerekli gördüğü yerlerde irtibat büroları kurabilir. Kurumun organları, Tütün,
Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurulu ve hizmet
birimleridir. Kurum, Başbakanın görevlendireceği bir Devlet Bakanı ile
ilişkilendirilir. Kurul, Kurumun karar organıdır. Kurul, biri Başkan ve biri Başkan
vekili olmak üzere toplam yedi üyeden oluşur. Kurul Başkan ve üyeleri; Maliye
Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı,
Dış Ticaret Müsteşarlığı, Türkiye Ziraat Odaları Birliği ve Genel Müdürlüğün
ilgilendirildiği Bakanlığın önereceği ikişer aday arasından Bakanlar Kurulunca
atanır. Kurul üyeleri; hukuk, iktisat, işletme, uluslararası ilişkiler,
kamu yönetimi, maliye, tıp, mühendislik ve tütün eksperliği alanlarında yurt
içinde ya da yurt dışında en az dört yıllık yüksek öğrenim görmüş, mesleki
açıdan yeterli bilgi ve deneyime sahip bulunan ve meslekleri ile ilgili olarak
kamuda veya özel sektörde en az on yıl çalışmış kişiler arasından
seçilir. Üyelerde ayrıca, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 nci
maddesinin A fıkrasının (1), (4), (5), (6) ve (7) numaralı bentlerinde belirtilen
şartlar aranır. Kurul üyelerinin görev süresi beş yıldır. Görev süresi biten üye
yeniden seçilebilir. Herhangi bir nedenle üyelikleri sona erenlerin yerlerine
Bakanlar Kurulu tarafından bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen usule göre
en geç bir ay içinde yeni bir üye atanır. Bu şekilde atananlar, yerine
atandıkları üyelerin sürelerini tamamlar. Arka arkaya dört toplantıya veya bir
yıl içinde toplam on toplantıya mazeretsiz olarak katılmayan üyeler istifa
etmiş sayılırlar. Kurul üyelerinin görev süreleri dolmadan görevlerine son
verilemez. Ancak, bu Kanundaki yasakları ihlal ettiği veya bu Kanun ile
kendilerine verilen görevler ile ilgili olarak işlediği suçlardan dolayı
haklarında mahkumiyet kararı kesinleşen Kurul Başkan ve üyeleri, 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu uyarınca Devlet memuru olmak için aranan şartları
kaybettikleri tespit edilen veya üç aydan fazla bir süre ile hastalık, kaza
veya başka bir nedenle görevlerini yapamaz durumda olan veya görev süresinin
kalan kısmında görevine devam edemeyeceği, üç aylık süre beklenmeksizin tam
teşekküllü bir hastaneden alınacak heyet raporu ile tevsik edilen Kurul
üyeleri, süreleri dolmadan Bakanlar Kurulu tarafından görevden alınır.” 2- “MADDE 3.- Kurulun görev ve yetkileri şunlardır: a) Bu Kanun gereğince Kurum tarafından yürütülecek görevler ile
ilgili düzenlemeleri yapmak. b) Bu Kanunda öngörülen idari para cezalarının tahsil edilmesine
ilişkin işlemleri yürütmek. c) Satış ve uygunluk belgesi başına alınacak tutarların tespiti
ile tescil, izin ve ruhsat harçlarının Kurum tarafından tahsiline ilişkin
işlemleri yürütmek. d) 4207 sayılı Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair
Kanunda yer alan hükümler saklı kalmak kaydıyla, tütün ve alkol tüketiminden
kaynaklanan kamusal, toplumsal ya da tıbbi nitelikteki her türlü zararlı
etkileri önleyecek düzenlemeleri yapmak, bunlarla ilgili kararları almak. e) Bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili sektörel düzenlemeler yapmak. f) Yurt içinde ve yurt dışında konusuyla ilgili kuruluşlarla
işbirliği yapmak, gerektiğinde bu kuruluşlara Kurumun üye olmasına karar
vermek. g) Personel atamaları da dahil olmak üzere Kurumun personel
politikasını oluşturmak. h) Kuruma taşınır ve taşınmaz mal veya hizmet alınması, satılması
ve kiralanması konularında karar vermek. ı) Kurumun alacak, hak ve borçları hakkında karar vermek. j) Kuruma bağlı akredite laboratuvarlarının tesis edilmesine ve
işletilmesine ilişkin şartları tespit etmek. k) 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun, 4250
sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu, 492 sayılı Harçlar Kanunu
ve diğer kanunlar ile Genel Müdürlüğe verilmiş olan görevleri yürütmek. l) Görev alanı ile ilgili konularda gerekli gördüğü her türlü
bilgiyi, tütün, tütün mamulleri ve alkollü içkiler piyasasında mal veya hizmet
üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bunların her türlü
birliklerinden istemek. m) Kanunlarla verilen diğer görevleri yürütmek. Kurul üyeleri, Kurulun para, para hükmündeki evrak, senet ve diğer
mevcutlarına karşı işledikleri suçlar ile bilanço, tutanak, rapor ve benzeri
her türlü belge ve defterler üzerinde işledikleri suçlardan dolayı memur sayılırlar.
Kurul üyelerinin, görevlerini yaptıkları sırada öğrendikleri gizli bilgileri
açıklamaları halinde, haklarında 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 229 uncu
maddesi hükmü uygulanır ve Kuruldaki görevlerine son verilir. Bu kişiler Kurul üyeliğine tekrar seçilemezler.” 3- “MADDE 4.- Kurul Başkanı Kurumun en üst amiri olup,
Kurumun genel yönetim ve temsilinden sorumludur. Kuruma, Kurul kararıyla iki
başkan yardımcısı atanır. Kurum hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, idari
hizmet sözleşmesiyle sözleşmeli olarak istihdam edilen personel eliyle
yürütülür. Kurum personeli ücret ve mali haklar dışında 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununa tabidir. Kurul Başkanı ve üyeleri ile Kurum personeli 5434 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa tabidir. Emeklilik açısından Kurul Başkanı
bakanlık müsteşarına, Kurul üyeleri bakanlık müsteşar yardımcısına denk statüde
olduğu kabul edilir. Kurul Başkan ve üyeliklerine atananlardan, 657 sayılı Devlet
Memurları Kanunu veya özel mevzuatla düzenlenmiş personel rejimine tabi
olanlar, Kuruldaki görevleri sona erdikten sonra başvurmaları halinde ilgili
Bakan tarafından, mükteseplerine uygun bir kadroya atanırlar. Akademik
unvanların kazanılması için gerekli şartlar saklıdır. Kurul Başkan ve üyelerinin aylık net ücretleri, en yüksek Devlet
memurunun her türlü ödemeler dahil aylık net ücretinin iki katını geçmemek
üzere Bakanın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından tespit edilir. Kurul üyeleri göreve başlama ve görevden ayrılma tarihlerinden
itibaren bir ay içinde ve görevleri devam ettiği sürece her iki yılda bir mal
beyanında bulunmak zorundadır. Kurum personelinin ücret ve diğer mali hakları, Bakanlar Kurulunca
belirlenecek esaslar çerçevesinde Kurulca tespit olunur.” 4- “MADDE 6.- Üretici tütünleri yazılı sözleşme esası veya açık
artırma yöntemiyle alınır ve satılır. Sözleşmeli üretim esasına göre üretilen
tütünlerin fiyatları, tütün mamulleri üreticileri ve/veya tüccarlar ile
üreticiler ve/veya temsilcileri arasında varılan mutabakata göre belirlenir.
Yazılı sözleşme yapılarak üretilen tütünler dışında kalan üretici tütünleri,
açık artırma merkezlerinde açık artırma yöntemiyle alınır ve satılır. Açık
artırmaya başlangıç fiyatlarından başlanır ve satışa konu tütünler en yüksek
fiyatı veren alıcıya satılarak tescil edilir. Türkiye'de tütün mamulleri üretmek isteyenlerin; yıllık üretim
kapasitesi tek vardiyada, sigara için iki milyar adet, diğer tütün mamulleri
için ise onbeş tondan az olmayan, tütün hazırlama bölümleri dahil (Değişik
ibare: 4971 - 1.8.2003 / m.12) “entegre” tesisler kurmaları şarttır. Bu şartları yerine getirenler, ürettikleri tütün mamullerini
serbestçe satabilir, fiyatlandırabilir ve dağıtabilirler. Türkiye'de tütün
mamullerini üretmek ve satmak isteyenler, Kurumdan üretim, satış ve/veya
uygunluk belgesi almak zorundadırlar. Üreticiden alınan tütünlerin tütün satış merkezlerine veya Kuruma
tescili kaydıyla, dahilde alınıp, satılması, nakledilmesi ile standartlara
uygun olan tütünlerin ihracı serbesttir. Kırık ve döküntü tütünlerin
gerektiğinde ihracatı Kurumdan izin alınarak yapılır. İşlendikten sonra ihraç amacıyla olsa dahi tütün ithali ancak,
üretim ihtiyaçlarıyla sınırlı olarak bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen
tütün mamulleri üretenler tarafından yapılabilir. Firmaların Ülke genelinde kuruluş yeri nerede olursa olsun her
satıcının sipariş verdikleri ürünleri yerinde teslim etmeleri şarttır.
Türkiye'de üretilen tütün mamullerinin ihracı serbesttir. Türkiye'de, marka bazında sigara için yıllık en az iki milyar
adet, diğer tütün mamulleri için yıllık en az onbeş ton üretenler, aynı
markadan olmak üzere serbestçe ithalat yapabilirler, fiyatlandırabilirler ve
satabilirler. Bu fıkrada belirtilen üretim miktarlarına ilişkin şartları yerine
getirmeyenlerce yapılacak sigara ve diğer tütün mamullerinin ithalatı, ithal
edilen tütün mamullerinin fiyatının belirlenmesi ve yurt içinde pazarlamasına
ilişkin usul ve esaslar Kurumun önerisi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından
belirlenir. Bu maddede belirtilen şartlarla ilgili işlemlerin tespit ve takibi
Kurum tarafından yürütülür. Tütün ve tütün mamullerinin ithalatında Kurumdan uygunluk belgesi
alınır. Türkiye'de tütün eksperliği yapmak için, tütün eksperliği yüksek
okullarından veya muadili yerli ve yabancı okullardan lisans düzeyinde yüksek
öğrenim diploması alarak mezun olmak şarttır. Tütün eksperi unvanına sahip
olmayanlar, tütün alım ve satım muayenelerini, tütün vasıf, değer ve
nevilerinin belirlenmesini ve tütün işleme, bakım, fabrikasyon eksperliği
yapamazlar, tütün işlerinde bilirkişi ve hakem olamazlar. Tütün eksperlerinin
görev, yetki ve mesleki sorumlulukları Kurul tarafından çıkarılacak
yönetmeliklerle düzenlenir.” 5- “MADDE 9.- A) 1-) Kurulun çalışma usul ve esasları ile Kurul
üyeleri, Kurum personeli ile bunların yakınlarının yapamayacakları işler, 2-) Kurumun hizmet birimleri ile bunların görev ve sorumlulukları,
kadro unvanları, sayıları ve Kurum personelinin emeklilik statülerinin
belirtilmesi açısından durumu, Kurulun önerisi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacak
yönetmeliklerle, B) Tütün ve tütün mamulleri ile alkol ve alkollü içkilerin iç ve
dış ticareti, sigara fabrikalarının kurulmasının izin ve şartları, üretilecek
tütün mamullerinin teknik özelliklerinin belirlenmesi, üretim şartını karşılamayan
firma mamullerinin fiyatlandırılması, dağıtılması, satışı ve kontrolü ile
bayilikler verilmesi, üretici tütünlerinin yazılı sözleşme esası veya açık
artırma yöntemi ile alınıp satılması, açık artırma başlangıç fiyatının teknik
olarak saptanması, Dünyada ve Türkiye'deki gelişmeler dikkate alınarak açık
artırma başlangıç fiyatını tespitte kullanılan oranın yüzde elliye kadar
artırılması ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu ile bu
Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer usul ve esaslar Kurum tarafından
çıkarılacak yönetmeliklerle, Düzenlenir.” 6- “GEÇİCİ MADDE 1.-A) Genel Müdürlüğün
özelleştirme işlemleri tamamlandıktan sonra, bu Kanunun 2 inci maddesindeki
Kurul üyeliği için Genel Müdürlüğün ilgilendirildiği Bakanlığın aday önerme
yetkisi Kurula geçer. B) 2002 ve müteakip yıllar tütün ürünü için destekleme alımı
yapılmaz. Bakanlar Kurulunca 2000 ve 2001 yılı ürünü tütünlerinin
Devlet nam ve hesabına alımında bulunmak üzere bir kamu kuruluşu
görevlendirilir. Bu kapsamdaki alımların masrafı ve finansmanıbütçeden tahsis
edilecek ödenekle sağlanır, alımlara ilişkin denetim Yüksek Denetleme Kurulunca
yapılır. 2000 ve 2001 yılı ürünleri için 1177 sayılı Kanuna ekli cetvelde
isimleri yazılı tütün tarımı serbest olan ilçeler dışında kalan yerler ile bu
ilçelerin tespit edilmiş ve kesinleşmiş tütün üretim alanlarının dışında kalan
yerlerde ekilen tütün fideleri veya dikilen tütünler sökülüp yok edilir.
Failleri hakkında üç aydan bir seneye kadar hapis cezası ve ekilmiş olan
fideliklerin metrekare veya artığı için beşyüz bin lira, dikilmiş olan
tarlaların her bir dekar veya artığı için yüz bin lira idari para cezası
verilir. Tütünler toplanmışsa el konulmakla birlikte her bir kilo ve artığından
bir milyon lira idari para cezası alınır. Yaprak tütün üretim bölgelerinde ekim belgesi almadan veya belge
almasına rağmen belgesinde belirtilen alandan fazla veya ekim belgesinde
kayıtlı yerden başka yerde ekim yapanların tütünlerine el konulmakla birlikte
haklarında iki aydan bir seneye kadar hapis ve el konulmakla birlikte el
konulan tütünlerin her bir kilo ve artığı için beş milyon lira idari para
cezasına hükmolunur. Ekim belgesinde tespit edilen miktarların kabul edilebilir bir
sebep olmaksızın yüzde onundan fazla veya az tütün teslim eden üreticiler
hakkında fazla veya eksik teslim edilen miktarların her kilo ve artığı için
beşyüz bin lira idari para cezasına hükmolunur. Ürettikleri tütünün tamamını
teslim etmeyenler hakkında yukarıdaki cezaların iki katı uygulanır. Ekim ve ticaret belgesi olmadan ellerinde tütün bulunduran,
nakleden veya satan kimselerin tütünlerine ve nakil vasıtalarına el konulur ve
her bir kilo ve artığından bir milyon lira idari para cezası alınır. 1177 sayılı Kanuna göre kendilerine verilecek kontrol görevlerini
yerine getirmeyen muhtarlar ve diğer kolluk kuvvetleri hakkında on milyon lira
idari para cezasına hükmolunur. Bu Kanunla yürürlükten kaldırılan 1177 sayılı Kanunun bu fıkrada
belirtilen hükümlerinin uygulanmasına 2001 yılı ürünü kampanya döneminin
bitimine kadar devam edilir. C) Kurumun teşkili aşamasında Kurumda istihdam edilecek personel
kadrolarının ve vasfının tespitini sağlamak üzere, Maliye Bakanlığı,
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Hazine Müsteşarlığı, Devlet Personel
Başkanlığı ve Genel Müdürlükten birer temsilcinin katılımı ile bir komisyon
kurulur. Komisyon bu Kanunun yürürlüğe girmesini müteakip bir ay içinde
toplanır. Komisyonca belirlenecek kadroların tamamı istekleri halinde Genel
Müdürlüğün ilgili birimlerinde çalışan personelden karşılanır. D) Kurum, bu Kanunun yürürlüğe girmesini müteakip en geç üç ay
içinde görev yapmaya başlar. Bu süre içerisinde bu Kanunla Kuruma verilen
görevler Genel Müdürlük tarafından yürütülür. E) Kurumun, Genel Müdürlükten devralacağı taşınır, taşınmaz mallar
ile her türlü araç-gereç ve cihazların aidiyeti ile devre ilişkin işlemler,
Kurum ve Genel Müdürlük arasında yapılacak protokoller ile belirlenir. Devre
tabi mallar bedelsiz olup, devir ile ilgili işlemler her türlü vergi, resim ve
harçtan muaftır. F) Bu Kanunun yayımlandığı tarihte tütün eksperi olarak
çalıştığını belgeleyenlerin hakları saklıdır. G) 6 ncı maddenin yedinci fıkrasında yer alan marka bazında sigara
için en az iki milyar adet fiili üretim miktarı ölçüsü, bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihi izleyen; birinci takvim yılı sonuna kadar iki milyar adet,
ikinci takvim yılı sonuna kadar bir milyar sekiz yüz milyon adet, üçüncü takvim
yılı sonuna kadar bir milyar altı yüz milyon adet, dördüncü takvim yılı sonuna
kadar bir milyar dört yüz milyon adet, beşinci takvim yılı sonuna kadar bir
milyar iki yüz milyon adet olarak uygulanır. Diğer tütün mamulleri için en az onbeş ton fiili üretim miktarı
ölçüsü bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi izleyen; birinci takvim yılı sonuna
kadar onbeş ton, ikinci takvim yılı sonuna kadar ondört ton, üçüncü takvim yılı
sonuna kadar onüç ton, dördüncü takvim yılı sonuna kadar oniki ton, beşinci
takvim yılı sonuna kadar onbir ton olarak uygulanır. Altıncı yıldan itibaren
uygulanacak olan bu ölçüleri sıfıra kadar indirmeye ve tütün, tütün mamulleri,
alkol ve alkollü içkilerin dış ticaretine ilişkin usul ve esasları belirlemeye
Bakanlar Kurulu yetkilidir.” B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde Anayasa'nın 2., 5., 8., 10., 13., 45., 48.,
128., 166. ve 167. maddelerine dayanılmış ve 7. maddesiyle de ilgili
görülmüştür. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU,
Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'nın
katılımlarıyla 13.2.2002 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğün durdurulması
isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara bağlanmasına
oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: A- 4733 Sayılı Yasa'nın 2. Maddesinin İncelenmesi 1- Kuralın Anlam ve Kapsamı 4733 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle bu Yasa ve diğer yasalarla
verilen görevleri yerine getirecek, kamu tüzel kişiliğini haiz, idarî ve malî
özerkliğe sahip, kararlarını herhangi bir kişi, kurum, kuruluş veya organdan
emir veya talimat almaksızın serbestçe alabilen Tütün, Tütün Mamulleri ve
Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu ve Kurulu oluşturulmakta ve Kurumun
teşkilat yasası düzenlenmektedir. Maddeye göre, idarî bakımdan Devlet Bakanlığı ile ilişkili olan Kurumun
temsil ve karar organı Kuruldur. Kurulun yedi üyesinin Maliye, Sağlık, Tarım ve
Köyişleri Bakanlıkları, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlıkları, Türkiye Ziraat
Odaları Birliği ve ilgili Bakanlığın temsilcilerinden oluşacağı belirtilmiştir. Kurul üyelerinin hukuk, iktisat, işletme, uluslararası ilişkiler,
kamu yönetimi, maliye, tıp, mühendislik ve tütün eksperliği alanlarında yurt
içinde ya da yurt dışında en az 4 yıl yüksek öğrenim görmüş olmaları, meslekî
açıdan yeterli bilgi ve deneyime sahip ve meslekleri ile ilgili olarak kamuda
ya da özel sektörde en az on yıl çalışmış bulunmaları ve 657 sayılı Devlet
Memurları Yasası'nın 48. maddesinin (A) fıkrasının (1), (4), (5), (6) ve (7)
numaralı bentlerinde belirtilen şartları taşımaları öngörülmüştür. Maddenin son fıkrasında ise Kurul üyelerinin görev süreleri
dolmaksızın görevlerine son verilemeyeceği belirtildikten sonra, Bakanlar
Kurulu tarafından görevlerine son verilebilecek sınırlı durumlar sayılmıştır. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu İptal başvurusunda, Yasa'nın 2. maddesiyle özerk bir düzenleme
kurumunun öngörüldüğü, literatürde “bağımsız idarî otoriteler” olarak
adlandırılan yapıdaki özerkliğin, atamada, görev yürütümünde ve denetimde
yürütme organından bağımsız olmayı öngördüğü madde ile düzenlenen yapılanmanın,
hükümet yoluyla müdahaleci bir ekonomiye vücut vereceği savıyla Anayasa'nın 2.,
8. ve 167. maddelerine aykırılığından iptali istenilmiştir. Tütün, Tütün Mamulleri Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu,
idarî ve malî özerkliğe sahip, kamu hizmeti görmek üzere Anayasa'nın 123.
maddesine göre kurulmuş, denetim ve düzenleme görevi de üstlenebilen tüzel
kişiliği haiz bir kamu kurumudur. Kurumun, Devlet Bakanlığı ile olan ilişkisi
nedeniyle merkezi idareden tamamen bağımsız olmadığı, idarenin bütünlüğüne
dahil edildiği anlaşılmaktadır. Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler
Piyasası Düzenleme Kurumu'nun harcamaları da Yasa'nın 5. maddesine göre,
Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurumu'nca denetlenecektir. Anayasa'nın 2. maddesinde, Cumhuriyetin nitelikleri arasında
sayılan hukuk devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir
hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini
gerçekleştiren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm
devlet organlarına egemen kılan, yargı denetimine açık, yasaların üstünde
Anayasa'nın ve yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu
bilincinde olan devlettir. Anayasa'nın 167. maddesi, piyasaların denetimi ve dış ticaretin
düzenlenmesine ilişkin olup, Devlete para, kredi, sermaye, mal ve hizmet
piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici önlem
alma ve piyasalarda fiili veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve
kartelleşmeyi önleme yükümlülüğü getiren bir düzenlemedir. Öte yandan, Anayasa Mahkemesi'nin bir çok kararında da
belirtildiği gibi, sosyal devlet ekonomik açıdan müdahaleci devlettir.
Anayasamız, mülkiyet hakkını, özel girişim özgürlüğünü kabul etmekte, aynı
zamanda bütün çağdaş anayasalarda olduğu gibi kamu yararı amacıyla bunlara
sınırlamalar getirilebilmesini ve özel teşebbüslerin millî ekonominin
gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini sağlayacak önlemlerin
alınmasını öngörmektedir. Anayasa'nın “ kişilerin ve toplumun refah huzur ve
mutluluğunu sağlamak ” görevini Devlete veren 5. maddesi, “ özel
teşebbüslerin millî ekonominin gerekleri ve sosyal amaçlara uygun yürümesini,
güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri ” almakla
görevlendiren 48. maddesi, “ ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmayı,
özellikle sanayiin ve tarımın yurt düzeyinde dengeli ve uyumlu biçimde hızlı
gelişmesini, ülke kaynaklarının döküm ve değerlendirmesini yaparak verimli
şekilde kullanılmasını” planlama görevi veren 166. maddesi ve Devletin
“ para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli
işlemelerini sağlayıcı önlemleri alacağını ” öngören 167. maddesi hükümleri,
Devletin gerektiğinde ekonomik hayata müdahale edebileceğini göstermektedir. Bu bağlamda tütün, Tütün Mamulleri Alkollü İçkiler Piyasası
Düzenleme Kurumu, Yasa'nın gösterdiği çerçevede tütün, tütün mamulleri ve
alkollü içkiler piyasası ile ilgili düzenlemeler yapma yetkisine sahiptir.
Ayrıca Kurulun, söz konusu piyasa ile ilgili kamu yararı amacıyla yaptığı
düzenlemeler ve sınırlamalar ise yargı denetimine tabidir. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 167. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 8. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. B-4733 Sayılı Yasa'nın 3. Maddesinin “L” Bendinin İncelenmesi Dava dilekçesinde, Kurulun bütün piyasa aktörlerinden gizlileri
dahil her türlü bilgileri isteme yetkisi ile donatılmasının girişim özgürlüğü,
rekabet ve serbest piyasa ilkeleri ve sır kavramı ile bağdaşmadığı ileri
sürülerek, kuralın Anayasa'nın 48. ve 167. maddelerine aykırı olduğu savıyla
iptali istenilmektedir. Yasa'nın 3. maddesi Kurulun çalışma esasları ile görev ve
yetkilerini düzenleyen hükümler taşımaktadır. İptali istenilen kural, Kurulun
görev ve yetkilerinden birine ilişkin olup, Kurula görev alanı ile ilgili
konularda gerekli gördüğü her türlü bilgiyi tütün, tütün mamulleri ve alkollü
içkiler piyasasında mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel
kişilerle, bunların her türlü birliklerinden isteme yetkisi vermektedir. Anayasa'nın 48. maddesinde düzenlenen “çalışma ve sözleşme
özgürlüğü”, Anayasa'nın “temel haklar ve ödevler” başlıklı ikinci kısmının
“Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler” bölümünde yer almaktadır. Bu kurala
göre, herkes dilediği alanda çalışma ve sözleşme özgürlüğüne sahiptir. Özel
teşebbüsler kurmak serbesttir. Ancak, Devlet özel teşebbüslerin millî
ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve
kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak önlemleri de alır. Özel girişimlerin ulusal ekonominin gereklerine uygun yürümesini
sağlayacak önlemlerin alınması siyasi iktidarların tercihine bırakılmıştır.
İktidarlar uygun buldukları önlemleri, Anayasa'da yer alan kurallara aykırı
olmamak koşuluyla, kendi ekonomik politikaları çerçevesinde belirlerler.
Anayasa'nın 48. maddesi ile özel teşebbüsleri ulusal ekonominin gereklerine ve
sosyal amaçlara göre koruma ve geliştirme görevi Devlete verilmiştir. Devletin
bu madde uyarınca yerine getirmesi gereken görevi, özel teşebbüsün gelişmesini
sağlayacak doğrultuda ekonomik ve sosyal politikalar uygulamak, özel teşebbüse
güvenli çalışma ortamı sağlamaktır. Yasakoyucu, devletin üstlendiği görevleri
ve istenilen kamu hizmetlerini yerine getirebilmesi için ulusal ekonomiyi zarar
tarzındaki ödemelerden arındırma yetkisini kullanmasını siyasal ve ekonomik bir
zorunluluk olarak kabul etmektedir. Devlet, bu amacı gerçekleştirme yönünde
milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun olarak anayasal sınırlar
içinde kimi düzenlemeler getirebileceği gibi bunları değiştirmeye ve kaldırmaya
da yetkilidir. 4733 sayılı Yasa'yla oluşturulan Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü
İçkiler Piyasası Düzenleme Kurulu'nun kuruluş amacı ve görevleri sektörün
ulusal ekonominin gereklerine uygun olarak düzenlenmesi ve gelişmesi için
çalışmalar yapmaktır. Bunun sağlıklı olarak gerçekleştirilmesi için Kurul, bu
Yasa'nın kendisine verdiği görevleri yerine getirirken görev alanı ile ilgili
konularda gerekli gördüğü her türlü bilgiyi, tütün, tütün mamulleri ve alkollü
içkiler piyasasında mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel
kişilerle, bunların her türlü birliklerinden isteyebilir. Bu nedenle düzenleme
48. maddenin amaç ve ruhuna aykırı değildir. Anayasa'nın 167. maddesinde ise Devlete para, kredi, sermaye, mal
ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve
geliştirici önlemleri alma görevi verilmiştir. Devletin, tütün, tütün mamulleri
ve alkollü içkiler piyasasının sağlıklı ve düzenli işlemesi için oluşturduğu
Kurulun görev alanı ile ilgili konularda piyasayla ilgili bilgi ve belgelere gereksinim
duyması yadsınamaz. Bu bilgilerin en doğru olarak piyasada görev yapan kişi ve
kuruluşlardan elde edilmesinin olanaklı olması nedeniyle, Yasakoyucunun
piyasaların sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlamak amacıyla yaptığı
düzenlemede Anayasa'nın 167. maddesine aykırılık yoktur. Bu nedenlerle kurala yönelik iptal isteminin reddi gerekir. C- 4733 Sayılı Yasa'nın 4. Maddesinin Beşinci ve Yedinci
Fıkralarının İncelenmesi Başvuru dilekçesinde, Yasa ile oluşturulan kamu kuruluşunda görev
yapan üyeler ve personelin kamu görevlisi olmaları sebebiyle görev tariflerinin
ve maaşlar dahil haklarının yasayla belirlenmesi gerekeceği, bu yetkinin
devredilemeyeceği belirtilerek, başkan ve üyelerin haklarının geniş çerçeve
içinde Bakanlar Kurulunun belirlemesinin, personelin haklarının ise Bakanlar
Kurulu yönergesi içinde Kurulca belirlenmesinin Anayasa'nın 128. maddesine,
Kurul üyelerine tanınan maaş limitlerini kamu görevlilerinin üzerine çıkaran
düzenlemenin ise Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu savıyla iptali
istenilmektedir. İptal davası açıldıktan sonra 12.06.2002 günlü, 4761 sayılı
Yasa'nın 20. maddesi ile Kurul başkan ve üyeleri ile personelinin aylık
ücretleri ile malî ve sosyal hak ve yardımlarının belirlenmesi konusunda yeni
düzenleme getirilmiştir. Bu yasal değişiklik 4733 sayılı Yasa'nın 4. maddesinin
beşinci ve yedinci fıkralarını yürürlükten kaldırdığından konusu kalmayan istem
hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir. D-4733 Sayılı Yasa'nın 6. Maddesinin İncelenmesi 1-Kuralın Anlam ve Kapsamı İptali istenilen kural ile üretici tütünlerinin alımı ve satımı,
tütün mamullerinin üretimi ile tütün ve tütün mamulleri konusunda hukuki
düzenlemelere yer verilmektedir. Maddenin birinci fıkrasına göre, Türkiye'de üretilen tütünlerin
alım satımında yazılı sözleşme ve açık artırma yöntemleri uygulanacak, yazılı
sözleşme yapılarak üretilen tütünler dışında kalan üretici tütünleri açık
artırma ile satılacaktır. Böylece tütün üreticilerine, serbest piyasa
kurallarına göre tütünlerini gerçek değerleri üzerinden satma olanağı
sağlanmakta ve üreticilerin daha kaliteli ürün üretmeleri özendirildiği gibi,
aynı zamanda yazılı sözleşme ile üretim esası getirilmektedir. Maddenin ikinci fıkrasında ise, Türkiye'de tütün mamulleri üretmek
isteyenlerin yıllık üretim kapasiteleri tek vardiyada sigara için iki milyar
adet, diğer tütün mamulleri için 15 tondan az olmayan, tütün hazırlama
bölümleri dahil, tam ve yeni teknoloji ile tesis kurmaları gerektiği
belirtilmektedir. Bu şartları yerine getirenlere ürünlerini fiyatlandırma ve
satış yetkisi verilmektedir. İhraç amacıyla da olsa tütün ithali ancak üretim
ihtiyaçlarıyla sınırlı olarak tütün mamulleri üretenleri tarafından
yapılacaktır. Ayrıca, marka bazında yıllık iki milyar adet, diğer tütün
mamulleri için yıllık en az onbeş ton üretenlere aynı markadan serbestçe
ithalat, fiyatlandırma ve satış imkanı tanınmaktadır. Öte yandan, her türlü tütün mamulleri ithalatı, Türkiye'de belirli
miktarda üretim yapanların yanında üretim tesisi olmayan ve dolayısıyla sigara
ve diğer tütün mamullerini yurt içinde üretmeyenlere de tanınmaktadır. Tütün
mamullerini yurt içinde üretmeyenlerce yapılacak sigara ve diğer tütün mamullerinin
ithalatı, fiyatlarının belirlenmesi ve yurt içinde pazarlanmasına ilişkin usul
ve esasların ise Kurum'un önerisi üzerine Bakanlar Kurulu'nca belirleneceği
hüküm altına alınmaktadır. Maddeyle, her türlü tütün ve tütün mamullerinin ithalatında Kurum'dan
uygunluk belgesi alma koşulu getirilmiştir. Böylece 6. madde ile ülkemizde
tütün mamullerini üretmek ve piyasaya sunmak isteyenlerin uyması gerekli
koşullar belirlenmekte, tütün ve tütün mamullerinin yurt içi ve yurt dışı
ticaretine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmektedir. Ayrıca, 4619 sayılı Kanuna
paralellik sağlanarak işlenmiş tütünün satılması amaçlanmaktadır. Maddenin son fıkrasında, Türkiye'de tütün eksperliği yapmak için
aranan koşullar ve tütün eksperlerinin görevleri açıklanmaktadır. Ülkemizde
tütün eksperliği farklı bir uzmanlık alanı olarak kabul edilmiş ve uygulamada
tütün eksperleri görev almıştır. Madde ile tütün eksperliği, eksperlerin
yapabileceği işler ile eksper olmayanların yapamayacakları işler
düzenlenmektedir. 2-Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Dava dilekçesinde, 6. maddeyle getirilen düzenleme ile tütünlerin
alım satımı, mamullerin üretimi ve tabi tutulan ticarî rejim alanındaki sıkı
kayıt ve müdahalenin girişim özgürlüğünü ölçüsüz ve üretenler aleyhine
sınırladığı ve yabancı piyasa yapıcılarına, tekellere kolaylık sağlandığı,
sözleşme esasına bağlanmamış, açık artırma yöntemiyle alıcı bulamayan tütünler
için herhangi bir düzenleme olmadığı, tarımın yurt düzeyinde dengeli ve uyumlu
gelişmesi amacının gözetilmediği, Anadolu tütün üreticisinin tasfiyesinin
amaçlandığı ileri sürülerek kuralın Anayasa'nın 2., 5., 13., 45., 48., 166. ve
167. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istenilmektedir. Genelde, tütün bitkisinin özelliği nedeniyle tütün tarımı diğer
tarımsal ürünlere göre daha fazla müdahaleci politikalarla karşı karşıyadır. 4733 sayılı Yasa ile tütünün alımı,satımı ve dış satımı ile
tütünlerin üretimi, fiyatlandırılması, satışı gibi konularda sektör tümüyle
serbest rekabete açılmaktadır. Kaliteli tütün üretiminin özendirilmesi ve
serbest piyasa koşullarında tütünlerin gerçek değerlerinin üzerinden satılması
olanağının sağlanması açısından, üretici tütünlerinin sözleşme esasının yanı
sıra açık artırma yöntemiyle satılması öngörülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin sosyal bir hukuk
devleti olduğu belirtilmektedir. Sosyal hukuk devleti de insan hak ve
özgürlüklerine saygı gösteren, birey ve toplum arasında denge kuran, özel
girişimciliğin güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayan, işsizliği
önleyici ve ulusal gelirin adaletli biçimde dağılmasını sağlayacak önlemleri
alan devlettir. Anayasa'nın 5. maddesinde, kişinin temel hak ve özgürlüklerini,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî
varlığının gelişmesi için gerekli koşulları hazırlamaya çalışmak, devletin
temel amaç ve görevleri arasında sayılmış, Anayasa'nın 45. maddesiyle de
tarımsal üretim planlamasını yapma görevi Devlete verilmiştir. Bu bağlamda Yasa'nın
6. maddesiyle tütün üretiminde kalitenin özendirilmesi, buna bağlı olarak
yatırım ve istihdamın sağlanması hedef alınmış, kaliteli üretimin teşviki için
yasayla kimi yöntemler getirilmiştir. Anayasa'nın 48. maddesinin ikinci fıkrasına göre, Devletin özel
teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini,
güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak önlemleri alma yükümlülüğü
bulunmaktadır. Dava konusu kuralla tütün alım-satımı, mamullerin üretimi ve
ticareti konusunda bir takım kayıt ve esaslar getirilmekte, tütün tarımı ve
ticareti yasal kayıtlara bağlanmaktadır. Anayasa'nın 166. maddesi ile ekonomik, sosyal ve kültürel
kalkınmayı, özellikle sanayiin ve tarımın yurt düzeyinde dengeli ve uyumlu
biçimde hızla gelişmesini, ülke kaynaklarının döküm ve değerlendirmesini
yaparak verimli şekilde kullanılmasını planlama ve bu amaçla gerekli örgütü
kurma, görev olarak Devlete verilmektedir. Ancak, aynı maddenin ikinci
fıkrasında, planda milli tasarrufu ve üretimi artırıcı, yatırım ve istihdamı
geliştirici tedbirlerin öngörüleceği, kaynakların verimli şekilde
kullanılmasının hedef alınacağı belirtilmektedir. Anayasa'nın 167. maddesiyle
de, piyasanın denetimi açısından Devlete para, kredi, sermaye, mal ve hizmet
piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici
tedbirleri alma görevi verilmektedir. Yasa'nın 6. maddesiyle yapılan
düzenlemenin amacının, Anayasa'nın 166. maddesi uyarınca Devlete verilen
planlama görevi gereği, kaliteli tütün üretiminin teşviki ve serbest piyasa
koşullarında tütünün gerçek değeri üzerinden satılmasını sağlama olduğu
anlaşılmaktadır. Devletin her ne şekilde olursa olsun üretimin satışını garanti
altına alması düşünülemez. Böyle bir görevin Anayasa'nın 167. maddesi kapsamında
değerlendirilmesi de mümkün değildir. Öte yandan, Yasa'nın 6. maddesiyle Türkiye'de tütün mamulleri
üretmek isteyenlerin yıllık üretim kapasitesi tek vardiyada sigara için iki
milyar adet,diğer tütün mamulleri içinse on beş tondan az olmayan tütün hazırlama
bölümleri dahil entegre tesisler kurmalarının şart olduğu belirtilmiştir. Bu
üretim miktarına ulaşanların aynı markadan olmak üzere serbestçe ithalat
yapabilecekleri, fiyatlandırıp satabilecekleri, üretim miktarına ilişkin bu
şartları yerine getirmeyenlerce yapılacak ithalata ait koşulların ise Kurumun
önerisi üzerine Bakanlar Kurulu'nca belirleneceği, tütün ve tütün mamullerinin
ithalatında Kurum'dan uygunluk belgesi alınacağı öngörülmüştür. Türkiye'de
tütün mamullerini üretmek ve satmak isteyenlere Kurumdan üretim satış ve/veya
uygunluk belgesi alma şartı getirilmiştir. Yasayla tütün ithali, esas olarak Türkiye'de belli kapasitede
tütün mamulü üretim tesisi kuranlara tanınmaktadır. Bu düzenlemenin istihdam
sağlayıcı özelliğinin bulunması, yasada belirlenen şartları taşıyan yerli,
yabancı herkese ayırım yapılmadan bu olanağın tanınması, Bakanlar Kurulu'nun
belirleyeceği esaslar çerçevesinde tütün mamulü üretmeyenlere de ithal izni
verilebilmesi nedeniyle tekelleşme ve kartelleşme olanaklı görünmemektedir. Açıklanan nedenlerle iptali istenilen kural, Anayasa'nın 2., 5.,
7., 45., 48., 166., 167. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi
gerekir. İptali istenilen kuralın Anayasa'nın 13. maddesiyle ilgisi
görülmemiştir. Ayrıca, 4733 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin ikinci fıkrasında yer
alan “tam ve yeni teknoloji ile” ibaresi 30.7.2003 günlü, 4964
sayılı Yasa'nın 12. maddesiyle “entegre” olarak değiştirildiğinden konusu
kalmayan istem hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir. E-4733 sayılı Yasa'nın 9. maddesinin A bendinin (1) ve (2)
numaralı alt bentlerinin İncelenmesi Başvuru dilekçesinde, Kurul üyeleri ve personel ile bunların
yakınlarının yapamayacakları işlerin, görev ve sorumluluklarının yasa yerine
yönetmelikle düzenlenmesinin Anayasa'nın 6., 123. ve 128. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Yasa'nın 9. maddesinde, yönetmelikle düzenlenecek konular
açıklanmaktadır. İptali istenilen (A) bendinin (1) numaralı alt bendinde,
Kurulun çalışma usul ve esasları ile Kurul üyeleri, Kurum personeli ile
bunların yakınlarının yapamayacakları işler, (2) numaralı alt bendinde ise,
Kurumun hizmet birimleri ile bunların görev ve sorumluluklarının, kadro
unvanları, sayıları ve kurum personelinin emeklilik statülerinin Kurulun
önerisi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle
düzenleneceği belirtilmektedir. Tütün, Tütün Mamulleri, Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurulu,
yasayla kurulmuş kamu tüzel kişisidir. Kurul üyeleri ve Kurum personeli ile
yakınlarının yapamayacakları işler, görev ve sorumlulukları yönetmelikle
belirlenmiş, uzmanlık ve teknik konulara ilişkin ayrıntıların düzenlenmesi ise
yürütmeye bırakılmıştır. Ayrıca, 4733 sayılı Yasa'nın “Kurulun çalışma esas ve görevleri”
başlığını taşıyan 3. maddesinde, Kurulun görev ve yetkileri oniki bent halinde
düzenlenmektedir. Yasa'nın 4. maddesiyle de Kurumun hizmet birimleri ile
personelinin statüsü ve özlük haklarına ilişkin düzenleme getirilmektedir.
Kurum hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevlerin idarî hizmet
sözleşmesi ile sözleşmeli olarak istihdam edilen personel eliyle yürütüleceği,
Kurum personelinin ücret ve malî haklar dışında 657 sayılı Devlet Memurları
Yasasına, ayrıca, Kurul başkanı ve üyeleri ile kurum personelinin ise, 5434
sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Yasasına tabi olduğu
belirtilmektedir. Kurum personelinin ücret ve malî haklar dışında 657 sayılı
Yasa'ya tabi kılınmasında, yakınlarının yapamayacakları işlerin ise
yönetmelikle düzenlenmesinde Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrasına
aykırılık yoktur. 4733 sayılı Yasa'nın 9. maddesinin A/1 bendine yönelik iptal
isteminin reddi gerekir. İptali istenilen kuralın Anayasa'nın 6. maddesiyle ilgisi
görülmemiştir. Başvuru dilekçesinde, Yasa'nın 9. maddesinin A bendinin 2 numaralı
alt bendinde, Kurumun hizmet birimleri ile bunların görev ve sorumluluklarının
yönetmelikle düzenlenmesine ilişkin kuralın Anayasa'nın 6., 123. maddesinin
birinci fıkrası ve 128. maddesinin ikinci fıkrasına aykırılığı savıyla iptali
istenilmektedir. Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında 2949
sayılı Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların Anayasaya
aykırılığı konusunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak
zorunda değildir. Taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya
aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle konu Anayasa'nın 7. maddesi yönünden de
incelenmiştir. Yasayla düzenleme ilkesi, düzenlenen konudan yalnız kavram, ad ve
kurum olarak söz edilmesi değil, bunların yasa metninde kurallaştırılmasıdır.
Kurallaştırma ise, düzenlenen alanda temel ilkelerin konulmasını ve çerçevenin
çizilmiş olmasını ifade eder. Ancak bu koşulla uzmanlık ve teknik konulara
ilişkin ayrıntıların belirlenmesi yürütme organının takdirine bırakılabilir. Anayasa'da yasayla düzenlenmesi öngörülen konularda, yürütme organına
genel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesi olanaklı
değildir. Yürütmenin düzenleme yetkisi, sınırlı, tamamlayıcı ve bağımlı bir
yetkidir. Bu nedenle Anayasa'da öngörülen ayrık durumlar dışında, yasalarla
düzenlenmemiş bir alanda, yasa ile yürütmeye genel nitelikte kural koyma
yetkisi verilemez. Yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir yasa kuralının
Anayasa'nın 7. maddesine uygun olabilmesi için temel ilkeleri koyması çerçeveyi
çizmesi, sınırsız, belirsiz, geniş bir alanı yürütmenin düzenlemesine
bırakmaması gerekir. Anayasa'nın 123. maddesinin birinci fıkrasında, idarenin kuruluş
ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği belirtilmektedir.
Maddenin gerekçesinde, “İdarenin kuruluş ve görevlerinin kanunla düzenleneceği
ilkesinin bir sonucu olarak, kamu tüzel kişilerinin de ancak kanunla veya
kanunun açık yetki vermesi halinde idarî işlemle kurulabileceği
öngörülmektedir” denilmektedir. 4733 sayılı Yasa'yla oluşturulan Tütün, Tütün
Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu idarenin bütünlüğü
içinde, yasayla kurulmuş kamu tüzel kişisidir. Kurumun hizmet birimlerinin de
idarenin kanunîliği ilkesi gereğince yasayla kurulması gerekirken yönetmelikle
düzenlenmesi Anayasa'ya aykırılık oluşturur. Öte yandan, Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrasına göre,
memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve
yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri
yasayla düzenlenir. Memurların görev ve sorumlulukları ile kadro ihdasının,
mutlaka yasayla yapılması önemli bir güvencedir. 4733 sayılı Yasa'nın 4.
maddesinde Kurum hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevlerin, hizmet
sözleşmesi ile istihdam edilen personel eliyle yürütüleceği hükme bağlanmakla birlikte,
idari hizmet birimlerinin nelerden oluşacağı, görev ve yetkilerinin kapsamı ve
niteliği hakkında her hangi bir düzenleme yapılmamış, hizmet birimlerinin görev
ve sorumlulukları, kadro unvan ve sayıları ile kurum personelinin emeklilik
statülerinin belirtilmesi açısından durumlarına ilişkin düzenleme yasayla
yapılmayıp yönetmeliğe bırakılmıştır. Açıklanan nedenlerle, 4733 sayılı Yasa'nın 9. maddesinin A
bendinin (2) numaralı alt bendi, Anayasa'nın 7., 123. maddesinin birinci
fıkrası ve 128. maddesi ikinci fıkrasına aykırıdır. Kuralın iptali gerekir. İptali istenilen kuralın Anayasa'nın 6. maddesiyle ilgisi
görülmemiştir. F-4733 sayılı Yasa'nın Geçici 1. Maddesinin (B) Bendinin
İncelenmesi Dava dilekçesinde, Yasa'nın Geçici 1. maddesinin (B) bendinin
iptali istenilmekte ise de, iptal gerekçesinden bu bendin tümünün değil, tütün
destekleme alımlarının kaldırılmasının dolayısıyla maddede geçen “2002 ve
müteakip yıllar tütün ürünü için destekleme alımı yapılamaz” hükmünün iptalinin
istendiği, bu hükmün iptal edilmesi durumunda da teknik olarak aynı paragrafta
yer alan “2000 ve 2001 yılı ürünü” ibaresi ile, 2. ve son paragrafının da iptal
edilmesi gerekeceği ileri sürülmektedir. Yasa'nın Geçici 1. maddesinin (B) bendinde, 2002 ve devam eden
yıllar için tütün destekleme alımının yapılamayacağı öngörülmekte, devamında
2000 ve 2001 yılı ürünü tütünlerin nasıl alınacağı, alımlara ilişkin denetimin
Yüksek Denetleme Kurulunca yapılacağı, 4733 sayılı Yasa'nın 12. maddesi hükmü
ile 9.5.1969 gün ve 1177 sayılı Tütün ve Tütün Tekeli Yasası yürürlükten
kaldırılmakla, 4733 sayılı Yasa'nın Geçici 1. maddesinin (B) bendi uyarınca
atıfta bulunulan hükümlerin uygulanmasına devam edileceği, buna göre 1177 sayılı
Yasa'nın ekindeki cetvelde belirtilen ilçeler dışında 2000 ve 2001 yılı için
tütün üretimi yapanlara verilecek cezanın, hapis ve para cezası olarak
düzenleneceği, 1177 sayılı Yasa'da da yer alan fide veya tütünlerin sökülüp yok
edilmesinin yaptırıma bağlanacağı, ayrıca, 2001 yılı ürünü kampanya döneminin
bitimine kadar yürürlükten kaldırılan 1177 sayılı Yasa'nın belirtilen
hükümlerinin uygulanmasına devam olunacağı belirtilmektedir. Anayasa'nın 45. maddesi tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında
çalışanların korunmasına ilişkin olup, Devlete hem tarım arazisinin varlığını
koruma, hem de tarımla uğraşanların yaşam düzeyini yükseltme ödevi
yüklemektedir. Anayasa'nın 166. maddesi ise planlamaya ilişkin olup, ekonomik,
sosyal ve kültürel kalkınmanın bir plan çerçevesinde gerçekleştirilmesi ilke
olarak kabul edilmekte, ayrıca, planlamanın ülke kaynaklarının değerlendirilip
verimli kullanılmasını sağlayacak, ekonominin tüm sektörleri ile ülke bütününde
dengeli ve uyumlu gelişmeyi sağlamaya yönelik biçimde yapılacağı, planlarda
millî tasarrufu artırıcı, yatırımı, istihdamı geliştirici ve yatırımları toplum
yararına yöneltici önlemlere öncelik verileceği belirtilmektedir. Devletin tarımda ekonomi politikalarından birisi de destekleme
alımlarıdır. Devlet, tütün üreticilerini desteklemek amacıyla yaptığı alımların
millî ekonomiye olumsuz etkileri nedeniyle tarımdaki politikasını
değiştirmekte, dengeli, planlı üretim amacıyla yazılı sözleşme ve açık artırma
yöntemlerini getirmektedir. Destekleme alımı yerine doğrudan gelir desteği
uygulanmakla, üreticinin korunması açısından 2001 yılı ürünü için destekleme
alımının sürdürülmesinin öngörülmesinde Anayasa'nın yukarıda sözü edilen
kuralına aykırılık bulunmamaktadır. Öte yandan, Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı
kalmak koşuluyla yasakoyucunun hangi tür eylemlerin suç sayılacağına, bunların
ne ölçülerde ceza yaptırımıyla karşılanacağına, ağırlaştırıcı veya hafifletici
sebep olarak nelerin kabul edileceğine ilişkin takdir yetkisi bulunmaktadır. Yapılan açıklamalardan Tütün bitkisi yetiştirilmesinin Devlet
denetimine alınması amacıyla Devletin belirlediği ekim alanlarıyla
sınırlanması, diğer ekim sahalarında ekilmesinin suç sayılarak ceza yaptırımına
bağlanması bu konudaki denetim mekanizmasının işletilmesine yönelik olup, kamu
yararı düşüncesine dayanmaktadır. Açıklanan nedenlerle, Yasa'nın Geçici 1. maddesinin (B) bendi,
Anayasa'nın 45., 166. dolayısıyla 2. ve 5. maddelerine aykırı değildir. İptal
isteminin reddi gerekir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 3.1.2002 günlü, 4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri Tuz ve Alkol
İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün
Mamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 sayılı Kanunda ve 233
sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un 6.
maddesinin YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 20.11.2003 gününde
oybirliğiyle karar verilmiştir. VI- SONUÇ 3.1.2002 günlü, 4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol
İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün
Mamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233
Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un: A- 2. maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, B- 3. maddesinin birinci fıkrasının (L) bendinin Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, C- 4. maddesinin beşinci ve yedinci fıkraları, 12.6.2002 günlü, 4761
sayılı Yasa'nın 20. maddesiyle uygulanma olanağını yitirdiğinden, bu fıkralara
ilişkin KONUSU KALMAYAN İSTEM HAKKINDA KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, D- 6. maddesinin; 1- İkinci fıkrasında yer alan “... tam ve yeni teknoloji ile ...”
sözcükleri, 30.7.2003 günlü, 4964 sayılı Yasa'nın 12. maddesi ile
değiştirildiğinden KONUSU KALMAYAN İSTEM HAKKINDA KARAR VERİLMESİNE YER
OLMADIĞINA, 2- İkinci fıkrasının kalan bölümü ile diğer fıkralarının Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, E- 9. maddesinin (A) bendinin; 1- (1) sayılı alt bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, 2- (2) sayılı alt bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, F- Geçici 1. maddesinin (B) bendinin; 1- Birinci paragrafının birinci tümcesi ve ikinci tümcesinde yer alan
“... 2000 ve 2001 yılı ürünü...” ibaresinin, 2- İkinci ve son paragraflarının, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 20.11.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa
  BUMİN Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Yalçın
  ACARGÜN Üye Sacit
  ADALI Üye Ali
  HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul
  ERSOY Üye Tülay
  TUĞCU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fazıl
  SAĞLAM