ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2010/114 Karar Sayısı : 2011/148 Karar Günü : 3.11.2011 R.G. Tarih-Sayı :
07.02.2012-28197 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Hava Kuvvetleri
Komutanlığı Hava Eğitim Komutanlığı Askeri Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 25.10.1963 günlü, 353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu'nun 19.06.2010
günlü, 6000 sayılı Kanun'un 2. maddesi ile değiştirilen 19. maddesinin birinci
fıkrasının, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptali
istemidir. I- OLAY Emre itaatsizlikte ısrar suçunu işlediği iddiası ile sanık
hakkında açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı İtiraz konusu fıkrayı da içeren 353 sayılı Kanunu'nun ' Tek
hâkimle ve kurulla bakılacak işler ' başlıklı 19. maddesi şöyledir: ' Subay ve astsubayların işledikleri suçlara ait davalar ile
ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlara ait davalar hariç olmak üzere,
üst sınırı beş yıla kadar (beş yıl dahil) hapis cezaları ve bunlara bağlı adli
para cezaları ile bağımsız olarak hükmedilecek adli para cezalarını ve güvenlik
tedbirlerini gerektiren Askeri Ceza Kanununda ve diğer kanunlarda yazılı
suçlara ait davalara ve suç konusu olmayan eşyanın müsaderesine tek hakim
tarafından bakılır. Kurulla veya tek hâkimle bakılacak işlerin belirlenmesinde, cezayı
ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmeksizin, kanunda yer alan suçun
cezasının üst sınırı göz önünde bulundurulur. Bir kimse tarafından işlenmiş müteaddit fiillerin yargılanması
görevinin belirlenmesinde, en ağır cezayı gerektiren fiil esas alınır. Fiilde
veya failde bağlantı halinde de kurulla veya tek hâkimle bakılacak işler,
birinci fıkra hükmüne göre belirlenir. Tek hakim tarafından bakılan davalarla ilgili soruşturmalarda,
hakim kararı gerektiren her türlü işleme ait kararlar, tek hakim tarafından
verilir. Bu kararlara karşı itirazları incelemeye en yakın askeri mahkeme
yetkilidir. İddianamenin kabulünden sonra, yargılamanın tek hakim tarafından
yürütülmesi gerektiği gerekçesi ile görevsizlik kararı verilemez. Görülmekte olan davalar nedeniyle tek hakim ile askeri mahkeme
kurulu arasında çıkan görev uyuşmazlıklarını, Askeri Yargıtay çözümler. ' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan
ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN ve Celal
Mümtaz AKINCI'nın katılmalarıyla 6.1.2011 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, 1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili
gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin
ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engel
bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ
ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilen
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2 - Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, sanığın er olması sebebiyle iptali
istenilen kural gereğince tek hâkimden oluşan mahkemede yargılandığı, oysa aynı
suçu subay veya astsubayların işlemesi halinde, bu kişilerin üç kişilik hâkim
heyetinden oluşan mahkemede yargılanacağı, kuralla mahkemede yargılanacak
sanıkların statüleri dikkate alınarak bir ayırım yapıldığı belirtilerek,
kuralın Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kural subay ve astsubayların işledikleri
suçlara ait davalar ile ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlara ait
davalar hariç olmak üzere, üst sınırı beş yıla kadar (beş yıl dâhil) hapis
cezaları ve bunlara bağlı adli para cezaları ile bağımsız olarak hükmedilecek
adli para cezalarını ve güvenlik tedbirlerini gerektiren Askeri Ceza Kanunu'nda
ve diğer kanunlarda yazılı suçlara ait davalara ve suç konusu olmayan eşyanın
müsaderesine ilişkin davalara, tek hâkim tarafından bakılmasını
düzenlemektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde, ceza ve ceza yargılamasına ilişkin kurallar,
ceza hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa'nın konuya ilişkin kuralları başta
olmak üzere, ülkenin sosyal, kültürel yapısı, etik değerleri ve ekonomik
hayatın gereksinmeleri göz önüne alınarak saptanacak ceza siyasetine göre
belirlenir. Yasa koyucu, cezalandırma yetkisini kullanırken toplumda hangi
eylemlerin suç sayılacağı, bunun hangi tür ve ölçüdeki ceza yaptırımı ile
karşılanacağı, nelerin ağırlaştırıcı veya hafifletici sebep olarak kabul
edilebileceği konusunda takdir hakkına sahip olduğu gibi, ceza yargılamasına
ilişkin kurallar belirleme ve bu çerçevede mahkemelerin kuruluşu, görev ve
yetkileri, işleyişi, yargılama usulleri ve yapısı hakkında da Anayasa
kurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine
sahiptir. Nitekim konuyla ilgili Anayasa'nın ' Askeri yargı ' başlıklı
145. maddesinin birinci fıkrasında; askeri yargınınaskeri
mahkemeler ve disiplin mahkemeleri eliyle yürütüleceği, son
fıkrasında; askeri yargı organlarının kuruluşu ve işleyişinin, kanunla
düzenleneceği, 142. maddesinde ise; mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri,
işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceği hüküm
altına alınmıştır. Bu çerçevede kuralın, kanun koyucunun takdir hakkı kapsamında
yaptığı bir düzenleme olması nedeniyle hukuk devleti ilkesiyle çelişir bir yönü
olmadığı gibi, esasen mahkemelere verilen görev ve yetkileri kullanan
hâkimlerin, tarafsızlığı, bağımsızlığı, Anayasa ve yasalara bağlılıkları
açısından, birden fazla hâkimden oluşan mahkemeler ile tek hâkimden oluşan
mahkemeler arasında güven yönünden bir farklılık olduğu da kabul edilemez. Öte yandan Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen yasa önünde
eşitlik ilkesinin, ceza yargılaması alanında uygulanması, kuşkusuz, aynı suçu
işleyen tüm suçluların kimi özellikleri göz ardı edilip her yönden aynı
kurallara bağlı tutularak yargılanmaları anlamına gelmez. Eşitlik ilkesi,
birbiriyle aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını, ayrıcalıklı
kişi ve toplulukların yaratılmasını engellemektedir. Aynı durumda olanlar için
farklı düzenleme eşitliğe aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik
mutlak ve eylemli eşitlik değil, hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar
aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın
öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz. Mağdurun veya failin
durumlarındaki farklılıklar bunlara değişik kurallar uygulanmasını
gerektirebilir. İtiraz konusu kuralda ayırıma gidilen iki grup asker kişinin
hukuksal statüsü aynı değildir. Çağdaş hukuk sistemlerinde, ceza
yargılaması alanında, yaş, görev, unvan gibi kişilerin belli vasıfları dikkate
alınarak genel soruşturma ve kovuşturma usullerinden ayrı özel bir soruşturma
ve kovuşturma usulü belirlenebilmektedir. Bu tür kuralların getiriliş amacı
genel olarak daha adil bir yargılama yapılmasını sağlamaktır. İtiraz konusu
kural yönünden de; 353 sayılı Yasa'nın ilk defa yürürlüğe girdiği tarihte, dava
ve işlere tek hâkimle bakılması kuralının bulunmadığı, zaman içerisinde artan
iş yükü karşısında her davaya üç hâkimle bakılmasının yarattığı yetişmiş
personel sorununun ve dolayısıyla yargılamanın yavaşlaması tehlikesinin
bertaraf edilmesi amacıyla bu düzenlemenin yapıldığı, düzenlemenin bazı kişiler
yönünden diğer kişilere karşı kanun önünde eşitlik ilkesini bozmadığı
anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 25.10.1963 günlü, 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve
Yargılama Usulü Kanunu'nun, 19.6.2010 günlü, 6000 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle
değiştirilen 19. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, 3.11.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN