ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1969/38 Karar Sayısı:1969/47 Karar Günü:30/9/1969 Resmi Gazete tarih/sayı:18.4.1970/13475 İptal
dâvasını açan: Türkiye İşçi Partisi. İptal
dâvasının konusu: Anayasa Mahkemesi kayıtlarına 27/6/1969 gününde geçen dâva
dilekçesinde; 31/3/1969 günlü ve 13162 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanan
Çeşitli Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması hakkındaki 27/3/1969 günlü ve
1137 sayılı Kanunun 2/7/1964 günlü ve 492 sayılı Harçlar Kanununun 86.
maddesini değiştiren 34. maddesinin Anayasa'nın "Başlangıç" bölümü
ile temel ilkelerine, 2., 8., 18., 40., 42. ve 61. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülerek iptali istenilmiştir. İLK
İNCELEME : a)
Belge eksikliği: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi gereğince 3/7/1969 gününde yapılan ilk
incelemede, dosyada, partinin en yüksek merkez organınca dâva açılması için
verilmiş yetki kararının onanlı örneği bulunmadığından 2 ay içinde eksik
tamamlanmak üzere 44 sayılı Kanunun 25/1 ve 26. maddeleri uyarınca davacıya
tebligat yapılmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. b)
Eksiğin tamamlanması: Anayasa
Mahkemesinin 30/9/1969 gününde ilk inceleme için yaptığı ikinci toplantıda
davacının 3/7/1969 günlü kararda belirtilen süre içinde iki belge örneği
gönderdiği görülmüştür. Bunlardan birincisi Ankara 9. Noterliğince 10714 sayı
ile ve "Türkiye İşçi Partisi Genel Yönetim Kurulunun 31/5/1969 gününde
yaptığı IV. dönem üçüncü toplantı metninin örneği" olduğu açıklanarak
onanmış belgedir. Örnekte "Anayasa'ya aykırı görülecek kanunların iptali
hakkında Anayasa Mahkemesinde dâva açılması ve buna ilişkin bilcümle işlemlerin
yerine getirilmesi için partinin merkez yürütme kuruluna yetki verilmesine
oybirliği ile karar verildiği" belirtilmekte ve karara otuz sekiz kişinin
katıldığı görülmektedir. Aynı Noterlikçe 11923 sayı ile onanmış olan ikinci
belge ise Türkiye İşçi Partisi Merkezi Yürütme Kurulunun altı üyesinin Genel
Başkanın başkanlığında aldığı 26/6/1969 günlü ve 25 sayılı kararın örneğidir.
Belgede "1137 sayılı çeşitli vergi kanunlarında değişiklik yapılması
hakkındaki kanunun 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun 86.
maddesini değiştiren 34. maddesi, dış ülkelerde çalışan işçi vatandaşlarımıza
munzam bir harç yükü tahmil ettiği cihetle Anayasa'mızın vergi adaleti ilkesine
aykırı görüldüğünden bu madde aleyhine Anayasa Mahkemesinde iptal dâvası açılmasına
karar verildiği" belirtilmektedir. Belgede, ayrıca, Yürütme Kurulunun 6
üyesinin özürlü oldukları için toplantıya katılmadıkları açıklanmıştır. c)
Yetki sorunu: Anayasa
Mahkemesinin Kurulsu ve Yargılama Usulleri hakkındaki 44 sayılı Kanunun 25. maddesinin
birinci fıkrasının l sayılı bendine göre, son milletvekili genel seçimlerinde
muteber oy sayısının yüzde onunu alan veya Türkiye Büyük Millet Meclisinde
temsilcisi bulunan bir siyasî partinin tüzüğü uyarınca, en yüksek merkez
organının, bir kanun veya yasama meclisi ile tüzüğü aleyhine Anayasa'ya
aykırılık nedeniyle iptal davası açılmasına, en az üye tam sayısının salt
çoğunluğu ile alacağı karar üzerine, partinin genel başkanı veya vekili davayı
açar. Burada
üzerinde durulması gereken sorun, Anayasa Mahkemesinde işbu dâvanın açılması
konusunda karar alınmış bulunan Türkiye İşçi Partisi Merkez Yürütme Kurulunun,
partinin (Tüzüğüne göre) en yüksek merkez organı olup olmadığıdır. Türkiye
îşçi Partisi Tüzüğünün 18. maddesinde görevleri sınırlanarak sayılan ve genel
yönetim kurulu adına hareket edeceği belirtilen Merkez Yürütme Kurulu, aynı
tüzüğün 17. maddesine göre, 12 asil üye ile genel başkandan kurulur ve genel
yönetim kurulunun iki toplantısı arasında parti işlerini yürütür. Türkiye
İşçi Partisinin en yüksek merkez organı, parti tüzüğünün 14. ve 15. maddeleri
uyarınca. Genel Yönetim Kuruludur. Çünkü tüzüğün 15. maddesine göre :
"Genel Yönetim Kurulu, iki büyük kongre arasında parti tüzük ve programına
ve büyük kongre kararlarına uymak şartiyle, partiyi ilgilendiren hususlarda
karar almak yetkisine sahiptir." Öte
yandan 648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun siyasî partilerin merkez karar
organlarının kuruluş biçimlerini ve görevlerini belirten 11. maddesinin birinci
ve ikinci fıkralarında: "iki genel kongre arasında parti tüzük ve
programına ve genel kongre kararlarına uymak şartiyle, partiyi ilgilendiren
hususlarda karar almak" yetkisinin merkez karar organlarına ait bulunduğu
ve bu organların üye sayısının 15 kişiden az olamayacağı hükme bağlanmıştır. Bu
hükme göre de ölçüldükte Türkiye İşçi Partisinin en yüksek merkez organının, 13
kişiden kurulu olan Merkez Yürütme Kurulu değil, 41 kişiden kurulu olan genel
yönetim kurulu olduğu ortaya çıkar. Esasen Türkiye işçi Partisi Genel Yönetim
Kurulu da, Anayasa Mahkemesinde iptal dâvası açmak konusunda en yüksek merkez
organı olarak kendisinin yetkili bulunduğunu kabul ettiği içindir ki, yukarıda
sözü edilen Ankara 9. Noterliğince 10714 sayı ile onanmış belgede saptandığı
gibi, "Anayasa'ya aykırı görülecek kanunların iptali hakkında Anayasa
Mahkemesinde dâva açılması" için merkez yürütme kuruluna genel nitelikte
bir yetki vermek gereğini duymuştur. Ancak, 1137 sayılı Kanunun dâva konusu 34.
maddesi açıkça belirtilmediği için bu kararın 44 sayılı Kanunun 25. maddesinin
öngördüğü anlamda bir karar olarak kabul edilmesi mümkün değildir. Şu
duruma göre açılan dava kanunca yetkili organın kararına dayanmamakta ve bu
nedenle de yetki yönünden reddi gerekmektedir. Başkan Vekili Lûtfi Ömerbaş,
Üyelerden Feyzullah Uslu, Fazlı Öztan, Fazıl Uluocak, İhsan Ecemiş ve Recai
Seçkin Merkez yürütme Kurulunun Türkiye İşçi Partisinin en yüksek merkez organı
olduğunu ve davanın usulünce açılmış bulunduğunu ileri sürerek bu görüşe
katılmamışlardır. SONUÇ: Türkiye
işçi Partisi Tüzüğünün 14. ve 15. maddeleri hükümlerine göre Genel Yönetim
Kurulunun bu siyasî partinin en yüksek merkez organı sayılması gerektiğinden ve
kurul dâva konusu kanun hükmü hakkında dâva açılması için merkez yürütme
kuruluna açık yetki vermemiş bulunduğundan merkez yürütme kurulunun kararma
dayanan ve bu bakımdan 44 sayılı Kanunun 25. maddesinin birinci fıkrasının l
sayılı bendi gereğine uymayan dâvanın yetki yönünden reddine Başkan Vekili
Lûtfi Ömerbaş, Üyelerden Feyzullah Uslu, Fazlı Öztan, Fazıl Uluocak, İhsan
Ecemiş ve Recai Seçkin'in karşı oylariyle ve oyçokluğu ile 30/9/1969 gününde
karar verildi. Başkanvekili Lütfi
  Ömerbaş Üye Feyzullah
  Uslu Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Fazlı
  Öztan Üye Celâlettin
  Kuralmen Üye Fazıl
  Uluocak Üye Sait
  Koçak Üye Avni
  Givda Üye Muhittin
  Taylan Üye Şahap
  Arıç Üye İhsan
  Ecemiş Üye Recai
  Seçkin Üye Ahmet
  Akar Üye Mustafa
  Karaoğlu Üye Muhittin
  Gürün KARŞI
OY YAZISI Türkiye
İşçi Partisi Tüzüğünün 17. maddesinde Merkez Yürütme Kurulunun, Genel Yönetim
Kurulunun iki toplantısı arasında Partinin yüksek menfaatlerinin gerektirdiği
kararları almakla görevli olduğu; 18.
maddesinde de Genel Yönetim Kurulu adına hareket edeceği açıklanmıştır. Genel
Yönetim Kurulunun olağan olarak üç ayda bir defa toplanacağı ve görev ve
yetkilerini Merkez Yürütme Kurulu eliyle kullanacağı (Madde 16) hususları da
gözönünde tutulunca sürekli olarak görev yapan Merkez Yürütme Kurulunun
Partinin en yüksek merkez organı niteliğinde bir kuruluş olduğu ve bu nedenle
de dâva açılmasına karar verme yetkisine sahip bulunduğu kabul edilmek gerekir. Kaldı
ki, Merkez Yürütme Kurulu olayda ayrıca Genel Yönetim Kurulunun, genel
nitelikte de olsa, Anayasa Mahkemesinde iptal dâvası açma konusunda verdiği
yetki ile de donatılmış bulunmaktadır. Karara
bu nedenlerle karşı bulunmaktayım. KARŞI
OY YAZISI Türkiye
İşçi Partisi Genel Yönetim Kurulu partinin en yüksek merkez organı olduğu ve
iki kongre arasında parti tüzük ve programına ve büyük kongre kararlarına uymak
şartiyle partiyi ilgilendiren hususlarda karar almak yetkisine sahip olduğu
anlaşılmaktadır. Genel Yönetim Kurulu 31/5/1969 tarihli toplantısında oybirliği
ile aldığı kararda Anayasaya aykırı görülerek kanunların iptali hakkında
Anayasa Mahkemesinde dava açmak yetkisini Merkez Yürütme Kuruluna tanıdığı
çoğunlukça da kabul edilmektedir. İçtüzüğün 17. ve 18. maddeleri de Merkez
Yürütme Kurulunun, Genel Yönetim Kurulunun iki toplantısı arasında parti
işlerini yürüteceği ve onun adına hareket edeceği ve her iki kurula genel
başkanın başkanlık edeceği açıkça belirtilmiştir. Bu durumda Merkez Yönetim
Kurulunun Anayasa Mahkemesine dâva açmak yetkisini kabul etmek hakkın özünü
zedeleyecek derecede şekle bağlılıktan sakınmak gerektiği düşüncesindeyiz. Bu
nedenle çoğunluğun oylarına katılmıyoruz. Üye Feyzullah
  Uslu Üye Fazıl
  Uluocak Üye Fazlı
  Öztan KARŞI
OY YAZISI Türkiye
İşçi Partisi Tüzüğünün hükümlerine göre genel yönetim kurulunun verdiği yetkiye
dayanarak Merkez Yürütme Kurulunca verilen karar gereğince açılan bu dâvanın
yetkili olarak açılmış bulunduğu düşüncesiyle kararın bu yöne ilişkin bölümüne
katılmıyorum. Üye İhsan Ecemiş KARŞI
OY YAZISI Türkiye
İşçi Partisi Tüzüğünün koyduğu kurallar uyarınca sürekli olarak iş başında
bulunan en yüksek merkez organı niteliğinin dâva açılmasına karar veren organda
bulunduğu yollu görüşün eskiden beri Mahkemece benimsenmiş olmasına, bu görüşün
değiştirilmesi için ileri sürülen gerekçelerin yeterli ölçüde güçlü olmamasına
göre çoğunluk kararına katılmıyorum. Üye Recai Seçkin