ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/353 Karar Sayısı : 2002/87 Karar Günü : 26.9.2002 Resmi Gazete tarih/sayı:01.03.2003/25035 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bergama Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.1.1961 günlü, 213 sayılı
Vergi Usul Kanunu'nun 4369 sayılı Yasa ile değiştirilen 359. maddesinin (a)
bendinin son paragrafında yer alan "...yürürlükte bulunan asgari ücretin
bir aylık brüt tutarının yarısı esas alınır..." bölümünün, Anayasa'nın 2.,
10. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Yükümlü hakkında, 213 sayılı Vergi Usul Yasası'nın 359. maddesinin
(a) bendi uyarınca cezalandırılması için açılan davada Cumhuriyet Savcısının
Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkeme, kuralın iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 4369 sayılı Yasa ile değiştirilen
359. maddesinin itiraz konusu kuralı da içeren (a) bendinin son paragrafı
şöyledir: " Hükmolunan hapis cezasının para cezasına çevrilmesinde, hapis
cezasının her bir günü için, sanayi sektöründe çalışan onaltı yaşından büyük
işçiler için (iptali istenen kuralda yer alan "hüküm tarihinde"
ibaresi, Anayasa Mahkemesi'nin 7.6.1999 tarihli ve E:1999/10, K:1999/22 sayılı
kararı ile iptal edilmiştir) yürürlükte bulunan asgari ücretin bir
aylık brüt tutarının yarısı esas alınır ve hükmolunan bu para cezası
ertelenemez." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 10. ve
38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya
KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ın
katılımlarıyla 5.7.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinin (a)
bendinde yer alan "yürürlükte bulunan asgari ücretin bir aylık brüt
tutarının yarısı esas alınır" bölümünün, kısa süreli özgürlüğü bağlayıcı
cezaların, 647 sayılı Kanun'un 4. maddesinin öngördüğü miktarlardan daha yüksek
rakamlarla paraya çevrilmesini gerektirdiği, bu durumun Anayasa'nın 2., 10. ve
38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Başvuru kararının sonuç bölümünde, kuralda yer alan "hüküm
tarihinde" sözcüklerinin de iptali istenilmiş, ancak kararın gerekçesiyle
birlikte incelenmesinden, bu sözcüklerin Anayasa Mahkemesi'nin 7.6.1999 günlü,
E.1999/10, K.1999/22 sayılı kararıyla iptal edilmiş olması nedeniyle yalnız
"yürürlükte bulunan asgari ücretin bir aylık brüt tutarının yarısı esas
alınır" bölümü için başvuruda bulunulduğu, bunun dışında bir istemin
olmadığı, sonucuna varılmıştır. Türk Ceza Yasası'nın 1. maddesinde "Kanunun sarih olarak suç
saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez, kanunda yazılı cezalardan başka
bir ceza ile kimse cezalandırılamaz" denilerek suç ve cezada yasallık
ilkesi belirtilmiştir. Bu kural Anayasa'nın 38. maddesinde de yer almaktadır. 213 sayılı Yasa'nın 4369 sayılı Yasa ile değişik 359. maddesinin
(a) bendinin (1) ve (2) nolu alt bentlerinde sayılan eylemleri
gerçekleştirenlere "...altı aydan üç yıla kadar hapis cezası..."
öngörülmüştür. Hapis cezasının para cezasına çevrilmesi söz konusu olduğunda da
"...yürürlükte bulunan asgarî ücretin bir aylık brüt tutarının
yarısı..."nın esas alınacağı belirtilmiştir. Suç sayılan eylemler ve yaptırımı olan özgürlüğü bağlayıcı ceza
madde hükmünde açıkça gösterilmiştir. Maddede suçun müeyyidesi özgürlüğü
bağlayıcı ceza olmakla birlikte bu cezanın para cezasına çevrilebileceği de
öngörülmüştür. 213 sayılı Yasa'nın 359. maddesinde hangi eylemlerin suç teşkil
ettiği belirtilmiş keza özgürlüğü bağlayıcı ceza saptanmış, özgürlüğü bağlayıcı
cezanın para cezasına çevrilmesinde esas alınacak ölçü de yasada
gösterilmiştir. Suç tarihinde geçerli olan ve iki yılda bir tespit edilen
asgarî ücretin miktarını öğrenmek olanaksız ya da özel bir çaba gerektirmediği
gibi, belirsiz ve keyfi uygulamalara yol açacak nitelikte de değildir. Bu nedenle kural, Anayasa'da belirtilen cezaların yasallığı
ilkesine aykırılık oluşturmamaktadır. Yasaların ve bu yasalarla getirilen kuralların genel olması hukuk
devleti ve yasa önünde eşitlik ilkelerinin bir sonucudur. Yasaların
genelliğinden anlaşılan, belli kişileri hedef almayan, özel bir durum
gözetmeyen, önceden saptanıp, soyut biçimde herkese uygulanabilecek kurallar
içermesidir. O halde yasa kurallarının her şeyden önce genel nitelikte olması,
herkes için objektif hukuki durumlar yaratması ve aynı hukuki durumda bulunan
kişilere ayrım gözetmeksizin uygulanabilir olması gerekir. Cezaların, suçların ağırlık derecelerine göre önleme ve
iyileştirme amaçları gözönünde tutularak adaletli bir ölçü içinde konulması,
ceza hukukunun temel esaslarındandır. Ceza siyasetinin konusu, hangi eylemlerin suç olacağı ve suç
olarak kabul edilen eylemlere ne tür ve miktarda ceza verileceğinin tesbitidir.
Dolayısıyla kısa süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaların para cezasına
çevrilmesinde suçların cinsine göre farklı düzenlemeler yapmak yasakoyucunun
takdir yetkisi içindedir. Kısa süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaların para cezasına çevrilmesi
olanağının tanınması çağdaş ceza hukukunun benimsediği, kısa süreli özgürlüğü
bağlayıcı cezaların sakıncalarını ortadan kaldırmaya ve cezaların
bireyselleştirilmesine yönelik düzenlemelerdir. Hukuksal eşitliği öngören Anayasa'nın 10. maddesinin, tüm
suçluların her yönden aynı kurala bağlı tutulmaları zorunluluğunu ifade
etmediği kuşkusuzdur. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda olan kişilere yasa
karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Hukuksal
durumları farklı olanlar arasında farklı uygulamalar yapılması eşitlik kuralına
aykırılık oluşturmaz. Yasakoyucu, zamanla değişen gereksinimleri karşılamak, kişi ve
toplum yararının zorunlu kıldığı düzenlemeleri yapmak, toplumdaki
değişikliklere koşut olarak alınan önlemleri güçlendirip geliştirmek amacıyla
düzenlemelerde bulunabilir. Kamu hizmetlerinin aksatılmadan yerine getirilebilmesi için vergi
borcunun zamanında ve noksansız ödenmesi gerekir. Vergi yasaları gereklerinin
zamanında ve öngörülen kurallara uygun biçimde yerine getirilmesi ve böylece
yasaların etkinliğinin sağlanması amacıyla, vergi kaçakçılığı suçlarına ilişkin
kısa süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaların para cezasına çevrilmesinde, 647
sayılı Yasa hükümlerinden farklı kurallar konulmasında, Anayasa'nın 2.
maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesi ile 10. maddesinde yer alan eşitlik
ilkesine aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle iptali istenen kural, Anayasa'nın 2., 10. ve
38. maddelerine aykırı değildir. Başvurunun reddi gerekir. Bu görüşlere Yalçın ACARGÜN katılmamıştır. VI- SONUÇ 4.1.1961 günlü, 213 sayılı "Vergi Usul Kanunu"nun 4369
sayılı Yasa ile değiştirilen 359. maddesinin (a) bendinin son paragrafının
"... yürürlükte bulunan asgari ücretin bir aylık brüt tutarının yarısı esas
alınır ..." bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 26.9.2002 gününde karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN KARŞIOY
YAZISI Anayasa'nın 38. maddesi ile suç ve cezaların yasallığı ilkesi
öngörülmüştür. Bu ilke gereği olarak yasakoyucu yasama yetkisini kullanırken
Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak
koşuluyla, hangi eylemlerin suç sayılması, suç sayılan eylemlerin hangi tür
durum ve davranışların ağırlaştırıcı veya hafifletici neden olarak kabul
edilmesi gerektiğini yasayla belirlemek zorundadır. İptali istenen kuralla vergi kaçakçılığı nedeniyle hükmolunan
hapis cezasının para cezasına çevrilmesinde, hapis cezasının her bir günü için,
sanayi sektöründe çalışan onaltı yaşından küçük işçilerin, yürürlükte bulunan
asgari ücretin bir aylık brüt tutarının yarısı esas alınacaktır. Bu şekildeki
düzenleme ile yürütme tarafından belirlenen asgari ücret ceza tayininde esas
alınmaktadır. Oysaki suç ve cezaların yasama organınca ve yasayla belirlenmesi
Anayasa'nın 38. maddesinin buyruğu olup bu şekildeki düzenleme ile ceza
miktarını belirleme dolaylı yoldan yürütme organınca yapılmaktadır. Bu nedenle
iptali istenen Yasa kuralı Anayasa'nın 38. maddesine aykırı olup iptali
gerekir. Bu nedenle aksi yönde oluşan çoğunluk görüşüne karşıyım. Üye Yalçın ACARGÜN