ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2002/108 Karar Sayısı: 2004/55 Karar Günü : 5.5.2004 Resmi Gazete tarih/sayı: 20.07.2004/25528 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Eceabat
Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.4.1929 günlü, 1412 sayılı
Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 207. maddesinin birinci fıkrasında yer alan
"Cumhuriyet Savcılığı duruşma için icap eden celpnameleri yazar ve tebliğ
eder..." ibaresinin, Anayasa'nın 138., 140., 141. ve 142. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Denize çıkarken yangın söndürme cihazını teknesinde bulundurmayan
sanığın 4922 sayılı "Denizde Can ve Mal Koruma Hakkında Kanun"un 20.
maddesiyle cezalandırılması istemi ile açılan davada, itiraz konusu ibarenin
Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun itiraz konusu
ibareyi de içeren 207. maddesi şöyledir: "Madde 207- Cumhuriyet
Müddeiumumiliği duruşma için icap eden celpnameleri yazar
ve tebliğ eder ve suçun sübutuna yardım edecek
eşyayı mahkemeye verir. Maznun veya şahit yahut ehlihibre çok olmasından
veya maznunun sorgusunun uzaması ihtimalinden
dolayı duruşmanın bir günde bitmeyeceği
anlaşılırsa reis şahitlerle ehlihibrenin hepsini veya bir
kısmını sonraki duruşmalara davet ettirebilir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 138., 140., 141. ve 142.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi
uyarınca, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN,
Sacit ADALI, Nurettin TURAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay
TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'nın katılımlarıyla18.6.2002 gününde
yapılan ilk inceleme
toplantısında, işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle
karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin
esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa
kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü : A-Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'nun 28. maddesine
göre, Anayasa Mahkemesi'ne itiraz yoluyla
yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 207. maddesinin birinci
fıkrasında, "Cumhuriyet Savcılığı duruşma için icap eden celpnameleri
yazar ve tebliğ eder ve suçun subutuna yardım edecek
eşyayı mahkemeye verir" denilmektedir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, fıkrada yer alan "Cumhuriyet
Savcılığı duruşma için icap eden celpnameleri yazar ve tebliğ eder"
tümcesinin iptalini istemiş ise de "Cumhuriyet Savcılığı" ibaresinin
fıkranın iptali istenilen birinci tümcesi yanında ikinci tümcesi için de uygulanması
sözkonusudur. Bu nedenle, itiraz konusu kurala ilişkin esas incelemenin 1412
sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 207. maddesinin birinci
fıkrasında yer alan "Cumhuriyet Savcılığı duruşma için icap eden
celpnameleri yazar ve tebliğ eder..." kuralına ilişkin esas incelemenin,
"...duruşma için icap eden celpnameleri yazar ve tebliğ
eder..." ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına, 5.5.2004
gününde oybirliğiyle karar verilmiştir. B- Kuralın Anlam ve Kapsamı 1412 sayılı Yasa'nın 207. maddesinin birinci fıkrasında,
Cumhuriyet Savcılığının, duruşma için icabeden celpnameleri yazacağı, tebliğ
edeceği ve suçun sübutuna yardım edecek eşyayı mahkemeye vereceği
öngörülmüştür. Madde gerekçesinde, "Her müddei, davasını bizzat
takip ve ispat ile mükellef olmasına göre; Almanya'da
olduğu gibi bilûmum tebligatın müddeiumumilik marifetiyle
icrası kabul edilmiştir. Ve bu suretle şimdiki usulün tebdili
elzem görülmüştür. Duruşmadan bahis olan bundan sonraki fasıldan anlaşılacağı
üzere, ceza davalarında en mühim nokta, muhakemeyi bilâinkıta icra eylemek ve
her halde bir günde bitirmektir. Maahaza, maznunların veya istima edilecek
şahitlerin ve ehlihibrenin çokluğu dolayısıyla mürafaanın bir günde bitmesi
ihtimali olmayan hallerde filâsıl mahkemenin idaresiyle mükellef olan
reis, hangi şahit ve ehlihibrenin ilk yevmü mürafaada (duruşma gününde) ve
hangilerinin ertesi günü veya daha ertesi günü davet edilmesi lâzım geleceğini
evvelden tayin eder ve Cumhuriyet Savcılığı da ona göre celpnameleri tanzim ve
tebliğ eder" denilmiştir. Ceza yargılamasında, müştekilerin, sanıkların, tanıkların ve
bilirkişilerin duruşmaya davetleri için yazılan yazılara celpname adı verilir. Uygulamada, yargılama ve karar verme fonksiyonlarını yerine
getiren hâkim, gereksinim duyduğu kişilerin dinlenmesine karar vermekte
ve düzenlenen davetiye niteliğindeki celpnameler Cumhuriyet Savcılığı
aracılığı ile ilgilisine ulaştırılmaktadır. İtiraz konusu ibarenin madde gerekçesi ile
birlikte değerlendirilmesi yapıldığında, Cumhuriyet Savcılığı'nın
celpnameleri tanzim etmesinin, mahkemelerden gelen celpname ve her türlü
evrakı, tebliği gerçekleştirecek mercilere bir üst yazı veya havale ile
aktarması biçiminde anlaşılması gerektiğinde kuşku yoktur. C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, Devletin üç temel erkinden birinin yargı
olduğu, yargı erkinin Türk Ulusu adına yargılamaya yetkili mahkemelerce
kullanıldığı, Cumhuriyet Savcısı'nın ceza yargılamasında davacı taraf
durumunda bulunduğu, yargısal bir işlemin iddia makamı ile yürütülmesinin
bağımsız yargı anlayışına uygun olmadığı, son soruşturma safhasına gelmiş
davalarda mahkemelerin iddiadan bağımsız bir şekilde işlemesi gerektiği,
mahkemelerin uygun bir tarzda yapılandırılması ile yazışmaların doğrudan
mahkemeler vasıtasıyla yapılmasının bağımsız yargı imajına katkıda bulunacağı,
bu nedenlerle itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılık oluşturduğu ileri
sürülmüştür. Anayasa'nın "Mahkemelerin Bağımsızlığı" başlıklı 138.
maddesinde hâkimlerin görevlerinde bağımsız oldukları, Anayasa ve hukuka uygun
olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verecekleri, hiç bir organ, makam, merci
veya kişilerin yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir
ve talimat veremeyeceği, genelge gönderemeyeceği, tavsiye ve telkinde
bulunamayacağı, yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkeme kararlarına
uymak zorunda bulundukları; 140. maddenin ikinci fıkrasında, hâkimlerin,
mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre görev ifâ
edecekleri, üçüncü fıkrasında, hâkim ve savcıların niteliklerinin,
atanmalarının, hakları ve ödevlerinin, meslekte ilerlemelerinin, görevlerinin
ve görev yerlerinin geçici veya sürekli olarak değiştirilmesinin, haklarında
disiplin kovuşturması açılmasının ve disiplin cezası verilmesinin, görevleriyle
ilgili veya görevleri sırasında işledikleri suçlardan dolayı soruşturma
yapılmasının ve yargılanmalarına karar verilmesinin, meslekten çıkarmayı
gerektiren suçluluk veya yetersizlik halleri ve meslek içi eğitimleri ile diğer
özlük işlerinin mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre
kanunla düzenleneceği; 141. maddesinin son fıkrasında da, davaların en az
giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğu
belirtilmiştir. Yasaların öngördüğü durumlarda cumhuriyet savcılarının,
mahkemelerde hazır bulunmaları ve yargılamaya katılmaları yanında
kamu davası açma görevi de bulunmaktadır. Cumhuriyet savcılarının, ayrıca
mahkeme kararıyla verilen tutuklama, yakalama ve ihzar müzekkerelerinin yerine
getirilmesi gibi yargılamaya ilişkin diğer adli ve idari görevleri de
vardır. Celpnamenin tebliği, yargılamaya ilişkin adli
işlemlerin yürütülmesi sırasında hâkimin kararı üzerine yapılmakta olup,
savcının buradaki görevi ise mahkemelerden gelen evrakı kolluk kuvvetlerine
havale etmekten ibarettir. Bu nedenle, celpnamenin ilgilisine tebliğ edilmesinde cumhuriyet
savcılığının aracı olması hâkimin yargılama ve özgürce karar verme olgusunu
sağlayan bağımsızlığını etkilemediği gibi, bu durum hâkimlerin görevlerine
müdahale olarak da kabul edilemez. Öte yandan, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 154. maddesinin
3842 sayılı Yasa ile değiştirilen ikinci fıkrasında bütün zabıta makam ve memurlarının
adliyeye ilişkin işlerde Cumhuriyet Savcılarının bütün emirlerini yerine
getirmek zorunda oldukları belirtilmiştir. Kaldı ki görevi ne olursa olsun
işlemleri geciktiren veya yerine getirmeyenler hakkında gerekli yasal
işlemin yapılacağı kuşkusuzdur. Bu durumda, celpnamelerin Cumhuriyet
Savcıları kanalıyla tebliğ edilmesinin, ekonomik külfet getireceği ve davaların
kısa sürede sonuçlandırılmasına engel oluşturacağından söz edilemez. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 138., 140.
ve 141. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 142. maddesiyle doğrudan ilgisi görülmemiştir. Bu görüşe Haşim KILIÇ ile Fazıl SAĞLAM katılmamışlardır. VI- SONUÇ 4.4.1929 günlü, 1412 sayılı "Ceza Muhakemeleri Usulü
Kanunu"nun 207. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "... duruşma
için icap eden celpnameleri yazar ve tebliğ eder ..." ibaresinin
Anayasa'ya aykırı olmadığı ve itirazın REDDİNE, Haşim KILIÇ ile Fazıl SAĞLAM'ın
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 5.5.2004 gününde karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Fazıl SAĞLAM Üye A. Necmi ÖZLER KARŞIOY
YAZISI "Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu"nun 207. maddesinin
birinci fıkrasında yer alan " Cumhuriyet Savcılığı duruşma için
icap eden celpnameleri yazar ve tebliğ eder " şeklindeki itiraz
konusu kural, " duruşma için icap eden celpnameleri yazar ve tebliğ
eder " ibaresi ile sınırlı olarak incelenmiştir. Çoğunluk
kararında, maddede yer alan " celpnameleri yazar "
ibaresini ihmal eden bir yorum esas alınarak başvuru reddedilmiştir. Çoğunluk
kararına göre, " Savcılığın celpnameleri tanzim etmesi, mahkemelerden
gelen celpname ve her türlü evrakın, tebliği gerçekleştirilecek mercilere bir
üst yazı ile havale ile aktarılması biçiminde anlaşılmalıdır ." Oysa
maddenin açık sözü böyle bir yoruma elverişli değildir. Çünkü itiraz konusu
kurala göre Savcılık, yalnızca celpnamelerin tebliği ile değil, yazılması ile
de görevli ve yetkilidir. "Savcı celpnameleri yazar" sözcüğüne genel
hukuk öğretisinin yorum kuralları ile başka bir anlam vermek mümkün değildir.
Bu kurallara göre, maddenin gerekçesi de, ancak maddenin sözünü doğruladığı
ölçüde önem kazanır. Anayasaya uygun yorum yöntemi de dahil olmak üzere hiçbir
yorum ilkesi ve yöntemi contra legem (kanuna aykırı yorum)
yorum olanağı tanımaz. Uygulamanın farklı olması, Anayasaya uygunluk denetimini
itiraz konusu kuralı esas alarak yapma durumunda olan Anayasa Mahkemesini
etkilememelidir. İtiraz konusu kuralın açık ifadesinden duruşma için gerekli
davetiyeleri yazma ve tebliğ etme yetkisi doğrudan savcıya verildiği
anlaşılmaktadır. Özellikle ceza yargılamasında mahkemece alınan ara
kararların yerine getirilmesini sağlamada Savcılığın önemli bir işlev yerine
getireceği kuşkusuzdur. Ancak, bu işlev mahkemece belirlenen ve talep
edilen konularla sınırlı kalmalıdır. Oysa itiraz konusu kuralda duruşma için
gereken tüm yazıları yazma ve tebliğ etme görev ve yetkisi doğrudan savcıya
verilmiştir. Bu durumu savcı ve yargıcın yargılama sürecindeki farklı konum ve
işlevleriyle bağdaştırmak olanaksızdır. Ceza yargılamasında savcının sahip olduğu merkezi konum, savcı ve
yargıç arasındaki organik bağ öteden beri eleştiri konusu olmuştur ve
olmaktadır. İtiraz konusu kural, objektif anlamıyla bu eleştirileri haklı
kılacak bir içerik taşımakta ve böyle bir görüntüyü doğrulamaktadır. Uygulamada itiraz konusu kuralın "celpnameleri yazma"
ile ilgili bölümünün ihmal edilmiş olması, yukarda açıklanan anlayışın ihmal
yoluyla aşılmaya çalışıldığının bir göstergesi olarak değerlendirilse de
Anayasa yargısı uygulamayı değil, kuralı denetlemekle görevlidir. İtiraz
konusu kural, anayasaya uygun bir yoruma da elverişli değildir. Çünkü Anayasaya
uygun yorum, bir yasa normunun uygulanmasında aynı derecede savunulabilir
nitelikte iki farklı yorum olanağı varsa, bunlardan anayasaya uygun
olanının seçilmesine cevaz verir. Oysa, çoğunluk kararında benimsenen yorum,
yasanın sözüne açıkca aykırı contra legem bir yorumdur. Yukardaki açıklamalara göre, objektif anlamıyla yargı
bağımsızlığını zedeleyen ve sav ve savunma arasındaki dengeye gölge düşüren
itiraz konusu kuralın iptali gerekir. Böyle bir iptal yargılama düzenine de
halel getirmez, aksine contra legem bir yorumla oluşan
uygulamanın Anayasaya ve hukuka uygun bir duruma gelmesini sağlar. Nitekim CMUK Tasarısında itiraz konusu kurala yer verilmemiş,
Tasarı'nın "Tebligat ve yazışma usulü" başlıklı 37.
maddesinde de her türlü tebligat ve yazışmaların mahkeme başkanı veya
hakim tarafından yapılacağı, infaz edilecek kararların C. savcılığına
verileceği öngörülmüştür. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuralın iptali istemini
reddeden çoğunluk kararına katılmıyoruz. Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Fazıl SAĞLAM