ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı       :  2014/86 Karar Sayısı    :  2015/109 Karar Tarihi   :  25.11.2015 R.G. Tarih-Sayı   : 
8.1.2016 - 29587 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi
üyeleri M. Akif HAMZAÇEBİ, Engin ALTAY, Muharrem İNCE ile birlikte 120
milletvekili İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR: 1- Karacabey Asliye Ceza Mahkemesi (E.2014/84) 2- İstanbul 56. Asliye Ceza Mahkemesi(E.2014/98) 3- Düzce 3. Asliye Ceza Mahkemesi(E.2014/102) 4- Afyonkarahisar 2. Sulh Ceza Mahkemesi (E.2014/105) 5- Erciş Asliye Ceza Mahkemesi (E.2014/106) 6- Aydın 2. Asliye Ceza Mahkemesi (E.2014/109) 7- Manisa 1. Sulh Ceza Mahkemesi(E.2014/110) 8- Sivas 2. Asliye Ceza Mahkemesi(E.2014/111) 9- Ankara 12. İdare Mahkemesi (E.2014/125) 10- İstanbul 37. Asliye Ceza Mahkemesi (E.2014/132) 11- Denizli 6. Asliye Ceza Mahkemesi (E.2014/135) 12- Erzurum 1. Ağır Ceza Mahkemesi (E.2014/145) 13- Kocaeli 2. İdare Mahkemesi (E.2014/150) 14- Samsun 1. İdare Mahkemesi (E.2014/153) DAVA ve İTİRAZLARIN KONUSU : 21.2.2014 tarihli ve 6526
sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un; A- 10. maddesiyle 4.12.2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu'nun 128. maddesinin; 1- (1) numaralı fıkrasına eklenen cümlelerin, 2- (2) numaralı fıkrasının (a) bendinin "Suç işlemek amacıyla
örgüt kurma (madde 220)," biçimindeki(10) numaralı alt bendinin
yürürlükten kaldırılmasının, 3- Değiştirilen (9) numaralı fıkrasının, B- 12. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 135. maddesinin; 1- Değiştirilen (1) numaralı fıkrasının, 2- Eklenen (2) numaralı fıkrasının, 3- Mevcut (8) numaralı fıkrasının (a) bendinin "Suç işlemek
amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220)," biçimindekimevcut
(9) numaralı alt bendinin yürürlükten kaldırılmasının, C - 13. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 139. maddesinin, değiştirilen
(1) numaralı fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerinin, D- 14. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 140. maddesinin; 1- (1) numaralı fıkrasının (a) bendinin "Suç işlemek amacıyla
örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220)," biçimindekimevcut
(6) numaralı alt bendinin yürürlükten kaldırılmasının, 2- Değiştirilen (2) numaralı fıkrasının, E- 17. maddesiyle 6.1.1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 27. maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinden
sonra gelmek üzere eklenen cümlenin, F- 18. maddesiyle 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinin; 1- (1) numaralı fıkrasına eklenen cümlelerin, 2- Değiştirilen (4) numaralı fıkrasının, Anayasa'nın Başlangıcı, 2., 9., 10., 11., 13., 36., 37., 38.,
125., 138., 140., 141. ve 142. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek
iptallerine ve 5271 sayılı Kanun'un 135. maddesine eklenen (2) numaralı fıkra
haricindeki kuralların yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi
talebidir. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKÜMLERİ İptali istenilen kuralların yer aldığı 6526 sayılı Kanun'un; A- 10. maddesiyle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 128.
maddesinin; 1- Cümleler eklenen (1)numaralı fıkrası şöyledir: "Soruşturma veya kovuşturma konusu suçun işlendiğine ve bu
suçlardan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebi
bulunan hallerde, şüpheli veya sanığa ait; a) Taşınmazlara, b) Kara, deniz veya hava ulaşım araçlarına, c) Banka veya diğer malî kurumlardaki her türlü hesaba, d) Gerçek veya tüzel kişiler nezdindeki her türlü hak ve
alacaklara, e) Kıymetli evraka, f) Ortağı bulunduğu şirketteki ortaklık paylarına, g) Kiralık kasa mevcutlarına, h) Diğer malvarlığı değerlerine, Elkonulabilir. Somut olarak belirlenenBu taşınmaz, hak, alacak ve
diğer malvarlığı değerlerinin şüpheli veya sanıktan başka bir kişinin
zilyetliğinde bulunması halinde dahi, elkoyma işlemi yapılabilir. (Ek cümle:
21/2/2014 - 6526/10 md.) Bu madde kapsamında elkoyma kararı alınabilmesi için
ilgisine göre Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası
Kurulu, Mali Suçları Araştırma Kurulu, Hazine Müsteşarlığı ve Kamu Gözetimi,
Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumundan, suçtan elde edilen değere ilişkin
rapor alınır. Bu rapor en geç üç ay içinde hazırlanır. Özel sebepler zorunlu
kıldığında bu süre talep üzerine iki ay daha uzatılabilir." 2- Yürürlükten kaldırılan "Suç işlemek amacıyla örgüt kurma
(madde 220)," ibaresinin yer aldığı (10) numaralı bendin bulunduğu (2)
numaralı fıkranın ilgili kısmı şöyledir: "Birinci fıkra hükmü; a) Türk Ceza Kanununda tanımlanan; 1. Soykırım ve insanlığa karşı suçlar (madde 76, 77, 78), 2. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80), 3. Hırsızlık (madde 141, 142), 4. Yağma (madde 148, 149), 5. Güveni kötüye kullanma (madde 155), 6. Dolandırıcılık (madde 157, 158), 7. Hileli iflas (madde 161), 8. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188), 9. Parada sahtecilik (madde 197), 10. (Mülga: 21/2/2014 - 6526/10 md.) 11. İhaleye fesat karıştırma (madde 235), 12. Edimin ifasına fesat karıştırma (madde 236), 13. Zimmet (madde 247), 14. İrtikap (madde 250) 15. Rüşvet (madde 252), 16. Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 305,
306, 307, 308), 17. Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde
309, 311, 312, 313, 314, 315, 316), 18. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329,
330, 331, 333, 334, 335, 336, 337) suçları. . Hakkında uygulanır." 3- Değiştirilen (9) numaralı fıkrası şöyledir: " Bu madde hükmüne göre elkoymaya ağır ceza mahkemesince oy
birliğiyle karar verilir. İtiraz üzerine bu tedbire karar verilebilmesi için de
oy birliği aranır." B- 12. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 135. maddesinin; 1- Değiştirilen(1) numaralı fıkrası şöyledir: " Bir suç dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada,
suç işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin
varlığı ve başka suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda,
ağır ceza mahkemesi veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet
savcısının kararıyla şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi
tespit edilebilir, dinlenebilir, kayda alınabilir ve sinyal bilgileri
değerlendirilebilir. Cumhuriyet savcısı kararını derhâl mahkemenin onayına
sunar ve mahkeme, kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması
veya mahkeme tarafından aksine karar verilmesi hâlinde tedbir Cumhuriyet
savcısı tarafından derhâl kaldırılır. Bu fıkra uyarınca alınacak tedbire ağır
ceza mahkemesince oy birliğiyle karar verilir. İtiraz üzerine bu tedbire karar
verilebilmesi için de oy birliği aranır." 2- Eklenen(2) numaralı fıkrası şöyledir: " Talepte bulunulurken hakkında bu madde uyarınca tedbir
kararı verilecek hattın veya iletişim aracının sahibini ve biliniyorsa
kullanıcısını gösterir belge veya rapor eklenir." 3- Yürürlükten kaldırılan "Suç işlemek amacıyla örgüt kurma
(iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220)," biçimindekimevcut
(9) numaralı alt bendin bulunduğumevcut (8) numaralı fıkrasının ilgili kısmı
şöyledir: " Bu madde kapsamında dinleme, kayda alma ve sinyal
bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümler ancak aşağıda sayılan
suçlarla ilgili olarak uygulanabilir: a) Türk Ceza Kanununda yer alan; 1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80), 2. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83), 3. İşkence (madde 94, 95), 4. Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, madde 102), 5. Çocukların cinsel istismarı (madde 103), 6. Nitelikli hırsızlık (madde 142) ve yağma (madde 148, 149), 7. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188), 8. Parada sahtecilik (madde 197), 9. (Mülga: 21/2/2014 - 6526/12 md.) 10. Fuhuş (madde 227), 11. İhaleye fesat karıştırma (madde 235), 12. Rüşvet (madde 252), 13. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282), 14. Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak (madde 302) , 15. Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde
309, 311, 312, 313, 314, 315, 316), 16. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329,
330, 331, 333, 334, 335, 336, 337) suçları. ." C- 13. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 139. maddesinin değiştirilen
(1) numaralı fıkrası şöyledir: "Soruşturma konusu suçun işlendiği hususunda somut delillere
dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ve başka surette delil elde
edilememesi hâlinde, kamu görevlileri gizli soruşturmacı olarak
görevlendirilebilir. Bu madde uyarınca yapılacak görevlendirmeye ağır ceza
mahkemesince oy birliğiyle karar verilir. İtiraz üzerine bu tedbire karar
verilebilmesi için de oy birliği aranır." D- 14. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 140. maddesinin; 1- Yürürlükten kaldırılan "Suç işlemek amacıyla örgüt kurma
(iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220)," biçimindekimevcut
(6) numaralı alt bendin bulunduğu (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda somut delillere
dayanankuvvetli şüphe sebepleri bulunması ve başka suretle delil elde
edilememesi hâlinde, şüpheli veya sanığın kamuya açık yerlerdeki faaliyetleri
ve işyeri teknik araçlarla izlenebilir, ses veya görüntü kaydı alınabilir: a) Türk Ceza Kanununda yer alan; 1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80), 2. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83), 3. Nitelikli hırsızlık (madde 142) ve yağma (madde 148, 149), 4. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188), 5. Parada sahtecilik (madde 197), 6. (Mülga:21/2/2014 - 6526/14 md.) 7. Fuhuş (madde 227) 8. İhaleye fesat karıştırma (madde 235), 9. Rüşvet (madde 252), 10. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282), 11.Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak (madde 302), 12. Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde
309, 311, 312, 313, 314, 315, 316), 13. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329,
330, 331, 333, 334, 335, 336, 337), Suçları. ." 2- Değiştirilen (2) numaralı fıkrası şöyledir: "Teknik araçlarla izlemeye ağır ceza mahkemesi tarafından oy
birliğiyle karar verilir. İtiraz üzerine bu tedbire karar verilebilmesi için de
oy birliği aranır." E- 17. maddesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 27.
maddesine eklenen cümleyi içeren (2) numaralı fıkrası şöyledir: "Danıştay veya idari mahkemeler, idari işlemin uygulanması
halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça
hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davalı
idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe
göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilirler. Uygulanmakla etkisi
tükenecek olan idari işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden
karar verilmek üzere, idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabilir. (Ek
cümle: 21/2/2014 - 6526/17 md.) Ancak, kamu görevlileri hakkında tesis edilen
atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere
ilişkin idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden
sayılmaz. Yürütmenin durdurulması kararlarında idari işlemin hangi
gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğu ve işlemin uygulanması halinde doğacak
telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğunun belirtilmesi zorunludur.
Sadece ilgili kanun hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulduğu
gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez." F- 18. maddesiyle 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinin; 1- (1) numaralı fıkrasına eklenen üçüncü ve dördüncü cümleler
şöyledir: "Kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, görevden alma,
göreve son verme, naklen veya vekâleten atama, yer değiştirme, görev ve unvan
değişikliği işlemleriyle ilgili olarak verilen iptal ve yürütmenin
durdurulmasına ilişkin mahkeme kararlarının gereği; dava konusu edilen kadronun
boş olması hâlinde bu kadroya, boş olmaması hâlinde ise aynı kurumda kazanılmış
hak aylık derecesine uygun başka bir kadroya atanmak suretiyle yerine getirilir.
Eski kadro ile atandığı yeni kadro arasında mali haklar bakımından bir fark
bulunması durumunda, bu fark 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları
Kanununun 91 inci maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen usul ve esaslar
çerçevesinde ödenir." 2- Değiştirilen (4) numaralı fıkrası şöyledir: "Mahkeme kararlarının süresi içinde kamu görevlilerince
yerine getirilmemesi hâlinde tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine
açılabilir." II- İLK İNCELEME 1.Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, E.2014/98 sayılı
dosyanın 14.5.2014 tarihinde, E.2014/102 sayılı dosyanın 28.5.2014 tarihinde,
E.2014/105, E.2014/106, E.2014/110 ve E.2014/111 sayılı dosyaların 11.6.2014
tarihinde, E.2014/125 sayılı dosyanın 3.7.2014 tarihinde, E.2014/132 sayılı
dosyanın 16.7.2014 tarihinde, E. 2014/135 sayılı dosyanın 23.7.2014 tarihinde,
E.2014/145 sayılı dosyanın 25.9.2014 tarihinde ve E.2014/153 sayılı dosyanın
2.10.2014 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantılarında, dosyalarda eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. 2. E.2014/84 ve E.2014/86 sayılı dosyaların 14.5.2014 tarihinde
yapılan ilk inceleme toplantılarında dosyalarda eksiklik bulunmadığından esasa
geçilmesine ve yürürlüğü durdurma taleplerinin esas inceleme aşamasında karara
bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. 3. E.2014/109 sayılı dosyanın 11.6.2014 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında, 5271 sayılı Kanun'un 135. maddesinin, a- 6526 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle değiştirilen (1) numaralı
fıkrasının; aa- Birinci cümlesinde yer alan " .ve kovuşturmada. ",
". veya sanığın ." ibarelerinin, ab- " Bu fıkra uyarınca alınacak tedbire ağır ceza
mahkemesince oy birliğiyle karar verilir... " biçimindeki dördüncü
cümlesinin esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE, b- 6526 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle eklenen (2) numaralı
fıkrasının esasının incelenmesine, Zühtü ARSLAN'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, karar verilmiştir. 4. E.2014/150 sayılı dosyanın 2.10.2014 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında, öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür. 5. İtiraz başvurusunda bulunan Mahkemede bakılmakta olan dava,
naklen atama işleminin iptaline ilişkindir. İtiraz konusu kuralda ise mahkeme
kararlarının süresinde yerine getirilmemesi durumunda davanın idare aleyhine açılacağı
düzenlenmektedir. İtiraz başvurusunda bulunan mahkemenin önünde bu sebebe
dayanılarak açılmış bir dava bulunmamaktadır. Dolayısıyla 2577 sayılı Kanun'un
28. maddesinin 6526 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle değiştirilen (4) numaralı
fıkrası itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada
uygulanacak kural değildir. 6. Bu nedenle, 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinin; a- 6526 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle değiştirilen (4) numaralı
fıkrasının, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada
uygulanma olanağı bulunmadığından, bu fıkraya ilişkin başvurunun Mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, b- (1) numaralı fıkrasına, 6526 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle
eklenen; ba- Üçüncü cümlenin ". dava konusu edilen kadronun boş olması
hâlinde bu kadroya, boş olmaması hâlinde ise aynı kurumda kazanılmış hak aylık
derecesine uygun başka bir kadroya atanmak suretiyle yerine getirilir "
bölümünün, bb- " Eski kadro ile atandığı yeni kadro arasında mali
haklar bakımından bir fark bulunması durumunda, bu fark 14/7/1965 tarihli ve
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 91 inci maddesinin ikinci fıkrasında
düzenlenen usul ve esaslar çerçevesinde ödenir. " şeklindeki dördüncü
cümlenin, esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE, karar verilmiştir. III- BİRLEŞTİRME KARARLARI 7.E.2014/84 ve E.2014/98 sayılı dosyaların 14.5.2014 tarihinde,
E.2014/102 sayılı dosyanın 28.5.2014 tarihinde, E.2014/105, E.2014/106,
E.2014/109, E.2014/110 ve E.2014/111 sayılı dosyaların 11.6.2014 tarihinde,
E.2014/125 sayılı dosyanın 3.7.2014 tarihinde, E.2014/132 sayılı dosyanın
16.7.2014 tarihinde, E.2014/135 sayılı dosyanın 23.7.2014 tarihinde, E.2014/145
sayılı dosyanın 25.9.2014 tarihinde, E.2014/150 ve E.2014/153 sayılı dosyaların
2.10.2014 tarihinde aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2014/86 sayılı
dosyayla BİRLEŞTİRİLMESİNE ve esaslarının kapatılmasına, esas incelemenin
E.2014/86 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ 8.Dava dilekçesi, başvuru kararları ve ekleri,Raportör Hasan Mutlu
ALTUN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor,dava ve itiraz konusu
kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A- Kanun'un 10. Maddesiyle 5271 Sayılı Kanun'un 128. Maddesinin
(1) Numaralı Fıkrasına Eklenen Cümlelerin İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 9. Dava dilekçesinde özetle,suçtan
elde edilen değere ilişkin raporun, yürütme organına yakın ve bu nedenle
objektif, tarafsız ve bağımsız olmaları kendilerinden beklenilmeyen yargılama
dışı kurumlardan alınacağının öngörülmesinin soruşturmanın selâmetine zarar verici
mahiyette olduğu, Cumhuriyet savcısının yetki alanını sınırlandırdığı ve
soruşturmanın gizliliği prensibini ihlal ettiği,mahkemelerin bağımsızlığı
ilkesine uygun olmadığı,el koyma tedbiri için alınması gerekli raporun
beklenmesi sürecinde soruşturma konusu malvarlıklarının soruşturma ve
kovuşturma makamlarından kaçırılma ihtimalinin bulunduğu, bu nedenlerle
kuralın,Anayasa'nın Başlangıç kısmı ile 2. ve 138. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmektedir. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 10. Dava konusu kuralla, sanık
veya şüpheliye ait taşınmaz, hak, alacak ve diğer malvarlığı değerlerine el
koyma tedbirinin uygulanabilmesi için ilgisine göre, Bankacılık Düzenleme ve
Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali Suçları Araştırma Kurulu,
Hazine Müsteşarlığı ve Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları
Kurumundan, suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınacağı, bu raporun en
geç üç ay içinde hazırlanacağı, özel sebepler zorunlu kıldığında bu sürenin
talep üzerine iki ay daha uzatılabileceği öngörülmektedir. 11.Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. 12.Anayasa'nın 138. maddesinde hâkimlerin görevlerinde bağımsız
oldukları, Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre
hüküm verecekleri, hiçbir organ, makam, merci veya kişinin yargı yetkisinin
kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremeyeceği, genelge
gönderemeyeceği, tavsiye ve telkinde bulunamayacağı, görülmekte olan bir dava hakkında
Yasama Meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamayacağı,
görüşme yapılamayacağı veya herhangi bir beyanda bulunulamayacağı, yasama ve
yürütme organları ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda bulundukları,
bu organlar ve idarenin mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve
bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği hükme bağlanmıştır. 13. Dava konusu kuralın yer aldığı madde gerekçesinde, uygulamada
şüpheli ve sanıkların nakdi ya da ayni tüm hak ve alacakları ile malvarlığına
suçtan elde edilip edilmediği araştırılmadan el konulduğu, oysa şüpheli veya
sanıkların tüm malvarlıklarına değil sadece suçtan elde edildiği tespit edilen
taşınmaz, hak, alacak ve diğer malvarlığı değerlerine el koyma tedbirinin uygulanması
gerektiği ifade edilmektedir. 14. 6526 sayılı Kanun'un maddede yaptığı değişiklikle, taşınmaz,
hak, alacak ve diğer malvarlığı değerlerine el koyma tedbirinin uygulanabilmesi
bakımından suçun işlendiğine ve belirtilen değerlerin bu suçlardan elde edildiğine
dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphenin varlığının aranması koşulu
getirilmiştir. Dava konusu kuralla ise söz konusu malvarlığı değerleri
bakımından el koyma tedbirinin uygulanabilmesi için ilgisine göre, Bankacılık
Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali Suçları Araştırma
Kurulu, Hazine Müsteşarlığı ve Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları
Kurumundan, suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınması öngörülmektedir.
Kuralla, kendi görev alanlarıyla ilgili olarak uzmanlığı olan kurumlara,el
koymaya konu malvarlığının ne kadarlık kısmının suçtan kaynaklandığının
belirlenmesine yönelikrapor hazırlama görevi verilerek uygulamadaki sorunların
çözümlenmesininamaçlandığı anlaşılmaktadır.Ayrıca Ceza Muhakemesi Kanunu'nun
62. maddesinde öngörüldüğü üzere, çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi
gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar
verilebileceğinden,söz konusu kurumlar tarafından rapor hazırlanmasının,soruşturma
aşamasında Cumhuriyet savcısı ve kovuşturma aşamasında mahkemeler tarafından
aynı konuda bilirkişi incelemesine başvurulabilmesine engel oluşturmadığı
açıktır. Bu bağlamda kuralın, Cumhuriyet savcısının veya mahkemelerin sahip
oldukları yetkilere ilişkin bir sınırlama teşkil ettiği söylenemez. Dolayısıyla
dava konusu kuralda Anayasa'ya aykırı bir yön bulunmamaktadır. 15. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 138. maddelerine
aykırı değildir. İptaltalebininreddi gerekir. 16. Kuralın Anayasa'nın Başlangıcıyla ilgisi görülmemiştir. B- Kanun'un 10. Maddesiyle 5271 Sayılı Kanun'un 128. Maddesinin
(2) Numaralı Fıkrasının (a) Bendinin (10) Numaralı Alt Bendinin Yürürlükten
Kaldırılmasının İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 17. Dava dilekçesinde özetle,
suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçlarında taşınmazlara, hak ve alacaklara el
koyma tedbirinin uygulanmayacak olmasının bu suçla mücadeleyi olanaksız
kılacağı, maddede sayılan diğer suçlar hakkında bu tedbir uygulanabilirken
örgütlü suçların kapsam dışı olmasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu, zira suç
işleyen sanıklar ve şüpheliler arasında ayrım yapıldığı belirtilerek kuralın,
Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 18. 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesi
uyarınca, dava konusu kural, ilgisi nedeniyleAnayasa'nın 2. maddesi yönünden de
incelenmiştir. 19. Dava konusu kuralla,soruşturma veya kovuşturma konusu suçun
işlendiğine ve bu suçlardan elde edildiğine dair somut delillere dayanan
kuvvetli şüphe sebebi bulunan hallerde, şüpheli veya sanığa aittaşınmaz, hak,
alacak ve diğer mal varlığı değerlerine el koyma işleminin yapılabileceği
suçlar kapsamından, " suç işlemek amacıyla örgüt kurma " suçu
çıkarılmıştır. 20. Bir soruşturma ya da kovuşturma sırasında taşınmazlara, hak ve
alacaklara ve diğer mal varlığı değerlerine el koyma tedbirinin uygulanabilmesi
için, soruşturulan veya kovuşturulan suçun, dava konusu kuralın da içerisinde
bulunduğu fıkrada yazılı olan katalog suçlar listesinde bulunması zorunludur.
Dava konusu düzenlemeyle " suç işlemek amacıyla örgüt kurma "
suçu, katalog suçlar listesinden çıkarılmıştır. 21. Ceza hukukunun, toplumun kültür ve uygarlık düzeyi, sosyal ve
ekonomik yaşantısıyla ilgili bulunması nedeniyle suç ve suçlulukla mücadele
amacıyla ceza ve ceza muhakemesi alanında sistem tercihinde bulunulması
Devletin ceza siyaseti ile ilgilidir. Bu bağlamda ceza hukukuna ilişkin
düzenlemeler bakımından kanun koyucu Anayasa'nın temel ilkelerine bağlı kalmak
koşuluyla, soruşturma ve yargılamaya ilişkin olarak hangi yöntemlerin
uygulanacağı, toplumda belli eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suç
sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçülerdeki ceza yaptırımlarıyla
karşılanmaları gerektiği, hangi hal ve hareketlerin ağırlaştırıcı ya da
hafifletici öğe olarak kabul edileceği gibi konularda takdir yetkisine
sahiptir. 22. 6526 sayılı Kanun'un genel gerekçesiyle itiraz konusu kuralın
yer aldığı madde gerekçesinde,taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoyma koruma
tedbirlerinin hangi suçlar bakımından uygulanacağının Kanunda açıkça
belirtildiği, ancak bazı soruşturmalarda sırf bu tedbirin uygulanabilmesi için
soruşturmanın suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu kapsamında başlatıldığı ve
yürütüldüğü, dava konusu kuralla bu tedbirlerin uygulanacağı suçlar arasından
Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesi çıkarılmak suretiyle, anılan madde
kullanılarak katalogda bulunmayan suçlar bakımından bu tedbirlerin uygulanma
ihtimalinin ortadan kaldırıldığı ifade edilmektedir. Kanun koyucunun bu konuda
sahip olduğu takdir yetkisi kapsamında uygulamadaki sıkıntıları gidermeye
yönelik olarak suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçunu, taşınmazlara, hak ve
alacaklara elkoyma koruma tedbirlerinin uygulanacağı suçlar arasından çıkardığı
anlaşılmaktadır. 23.Suç ve suçlulukla mücadele amacıyla ceza ve ceza muhakemesi
alanında sistem tercihinde bulunan kanun koyucunun, maddi gerçeğin hukuka uygun
olarak ortaya çıkarılmasını sağlamak için düzenlediği dava konusu kuralın,
hukukun temel ilkeleri gözetildiğindeAnayasa'nın 2. maddesine aykırı bir yönü
yoktur. İptaltalebininreddi gerekir. 24.Kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. C- Kanun'un 10. Maddesiyle 5271SayılıKanun'un128. Maddesinin
Değiştirilen (9) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 25. Dava dilekçesinde özetle,
daha önce tek hâkim tarafından karar verilebilen taşınmaz, hak, alacak ve diğer
malvarlığı değerlerine el koyma tedbirine ilişkin talepler hakkında karar
verilebilmesi için dava konusu kuralla soruşturma ve davaların devam ettiği bir
süreçte ağır ceza mahkemelerinin oybirliğiyle karar vermeleri koşulunun
aranmasının kanuni hâkim ilkesiyle çeliştiği, çok daha ağır sonuçları olan
hükümlülüklere tek hâkimle ya da heyetin oyçokluğuyla karar verilebilmekte iken
bir koruma tedbiri olan el koyma kararı verilebilmesi için oybirliği koşulunun
aranmasının suç failleri yönünden eşitsizliğe neden olduğu belirtilerek
kuralın, Anayasa'nın 10. ve 37. maddelerine aykırılık oluşturduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 26. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca, dava konusu kural
ilgisi nedeniyleAnayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir. 27. Dava konusu kuralla, taşınmaz, hak, alacak ve diğer malvarlığı
değerlerine el koymaya ağır ceza mahkemelerince oybirliği ile karar verileceği,
itiraz üzerine bu tedbire karar verilebilmesi için de yine oybirliğinin
aranacağı belirtilmiştir. 28. Anayasa'nın 37. maddesinde, "Hiç kimse kanunen tabi
olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. Bir kimseyi kanunen tabi
olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarma sonucunu doğuran yargı
yetkisine sahip olağanüstü merciler kurulamaz." denilmiştir. 29. Hukuk devletinde, kanun koyucu ceza yargılamasına ilişkin
kurallar belirleme ve bu çerçevede mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri,
işleyişi, yargılama usulleri ve yapısı hakkında Anayasa kurallarına bağlı olmak
koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir. Nitekim
Anayasa'nın konuyla ilgili 142. maddesinde mahkemelerin kuruluşu, görev ve
yetkileri, işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceği açıkça hüküm
altına alınmıştır. 30. Taşınmaz, hak, alacak ve diğer malvarlığı değerleri bakımından
el koyma tedbiri de içerisinde olmak üzere koruma tedbirlerine hangi mahkemeler
tarafından karar verileceği, bu mahkemelerin inceleme usulleri ve kararların
tek hâkimle ya da heyetle, oybirliğiyle ya da oyçokluğuyla verilmesi, itiraz
üzerine nasıl bir yöntem izleneceği gibi konular, kanun koyucunun mahkemelerin
kuruluşu, görev, yetki ve yargılama usullerini belirleme yetkisi kapsamındadır.
Taşınmaz, hak, alacak ve diğer malvarlığı değerleri bakımından el koyma tedbiri
mülkiyet hakkının ve kişilerin ekonomik gelişiminin ağır biçimde ihlaline açık
olan bir koruma tedbiridir. Bu nedenle kanun koyucunun, gereksiz el koyma
tedbiri uygulanmasını önlemek amacıyla bu taleplerin daha iyi bir biçimde
araştırılmasını sağlamak için karar sürecini diğer tedbirlerden farklı bir
yöntem çerçevesinde ve ayrı olarak düzenlediği anlaşılmaktadır. Ayrıca söz
konusu tedbirin uygulanmasının toplumsal yansıması ve etkilerinin diğer koruma
tedbirlerden daha büyük ve uzun süreli olabilme ihtimalinin de bu tedbir
kararının alınması bakımından ayrı bir usulün öngörülmesini gerektirdiği
açıktır. Bu kapsamda kanun koyucu tarafından söz konusu tedbir ile ilgili
taleplerin inceleneceği mahkemelere ve bu mahkemelerde uygulanacak yargılama
usullerine ilişkin özel düzenlemeler getirilmesinde hukuk devleti ilkesine
aykırı bir yön bulunmamaktadır. 31. Diğer yandan ağır ceza mahkemelerinin oybirliğiyle karar
vermeleri şeklindeki kural yeni bir mahkeme kurulması niteliğinde olmayıp,
Kanun'un yürürlüğe girmesiyle birlikte taşınmazlar, hak ve alacaklar ve diğer
malvarlığı değerleriyle ilgili el koyma kararlarının verilmesine ilişkin yetki
ve koşullar ile hangi merci tarafından verileceğini düzenlemektedir. Bu yönüyle
kuralın, kanuni hâkim ilkesine aykırı olduğu söylenemez. 32.Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 37. maddelerine
aykırı değildir. İptaltalebininreddi gerekir. 33.Kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. D- Kanun'un 12. Maddesiyle 5271 Sayılı Kanun'un 135. Maddesinin
Değiştirilen (1) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi 1- İptal Talebinin ve İtirazların Gerekçesi 34. Dava dilekçesinde özetle, iletişimin denetlenmesi tedbirlerine
ağır ceza mahkemelerinin oybirliğiyle karar vermeleri şeklindeki düzenlemenin
kanuni hâkim ilkesiyle çeliştiği, aynı konuda daha önce tek hâkim tarafından
karar verilebilmekte iken soruşturma ve davaların devam ettiği süreçte böyle
bir değişikliğe gidilemeyeceği, bunun yanında birer koruma tedbiri olan
iletişimin dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi
işlemleri için üç kişilik heyet oybirliğiyle karar verirken, çok daha ağır
sonuçları olan hükümlülüklere tek hâkimle ya da heyetin oyçokluğuyla karar
verilebildiği, bu durumun suç failleri yönünden eşitsizliğe neden olduğu
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 10. ve 37. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 35. İtiraz başvurularında ise özetle, kuralla iletişimin
denetlenmesi tedbirine başvurmanın neredeyse imkânsızlaştığı ve bu nedenle
şüpheliler ve sanıklar hakkında delil elde edilemeyeceği, bu durumuyla kuralın
hukuk devleti ve adil yargılanma ilkeleriyle çeliştiği, başka tedbirlere tek
hâkim tarafından karar verilebilirken bu tedbire ağır ceza mahkemelerinin
oybirliğiyle karar vermesinin kabul edilmesinin kişiler arasında eşitsizlik
yaratacağı, aynı zamanda yargılama sürecinin de uzayacağı, bu nedenle hak arama
özgürlüğü gerektiği gibi kullanılamayacağı gibi davaların en az giderle ve
süratle sonuçlandırılmasının da mümkün olamayacağı, derdest bir davada görevli
ve yetkili olmayan bir mahkemenin karar verme mercii olarak belirlenmesinin ve
başka bir mahkeme tarafından karar verilen koruma tedbiriyle elde edilen
deliller çerçevesinde yargılama yapılmasının mahkemelerin bağımsızlığı
ilkesiyle bağdaşmadığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 9., 10., 11., 36.,
37., 38., 138., 140., 141. ve 142. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 36.Kuralda yer alan " tespit edilebilir, " ibaresi,
2.12.2014 tarihli ve 6572 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu ile Bazı Kanun ve
Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 42. maddesiyle
madde metninden çıkarıldığından, konusu kalmayan bu ibareye ilişkin iptal
talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir. 37. İtiraz başvuruları yönünden ise 6572 sayılı Kanun'un 42.
maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 135. maddesine (6) numaralı fıkra eklenerek bu
işlemler için soruşturma aşamasında hâkim, kovuşturma aşamasında mahkeme
tarafından karar verileceği öngörülmüştür. Böylece soruşturma aşamasında
iletişimin tespitine ihtiyaç duyulduğunda bu karar sulh ceza hâkimliği, kovuşturma
aşamasında ise dava hangi mahkemede görülmekte ise o mahkeme tarafından
verileceğinden ağır ceza mahkemeleri tarafından oybirliğiyle karar verilmesi
koşulu kaldırılmıştır. Bu bağlamda başvuru kararlarında ileri sürülen
iletişimin tespit edilebilmesi yönündeki Anayasa'ya aykırılık iddiası ortadan
kalktığından itiraz başvuruları yönünden de konusu kalmayan " tespit
edilebilir, " ibaresi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar
verilmesi gerekir. 38.6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca, dava konusu kuralın" tespit
edilebilir, " ibaresi dışında kalan bölümüilgisi nedeniyleAnayasa'nın
20. ve 22. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 39. Dava ve itiraz konusu kuralla, bir suç dolayısıyla yapılan
soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan
kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil elde edilmesi
imkânının bulunmaması durumunda, ağır ceza mahkemesi veya gecikmesinde sakınca
bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla şüpheli veya sanığın telekomünikasyon
yoluyla iletişiminin dinlenebileceği, kayda alınabileceği ve sinyal
bilgilerinin değerlendirilebileceği, Cumhuriyet savcısının kararını derhâl
mahkemenin onayına sunacağı ve mahkemenin, kararını en geç yirmi dört saat
içinde vereceği, sürenin dolması veya mahkeme tarafından aksine karar verilmesi
hâlinde tedbirin Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılacağı, bu fıkra
uyarınca alınacak tedbire ağır ceza mahkemesince oybirliğiyle karar verileceği,
itiraz üzerine bu tedbire karar verilebilmesi için de oybirliğinin aranacağı
öngörülmektedir.Kuralla, kuralın gerekçesinde deifade edildiği gibi koruma
tedbirleri bakımından öngörülen sisteme paralellik sağlandığı ve iletişimin
dinlenmesi ve kayda alınması tedbirine karar verilebilmesinin, suç işlendiğine
ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığına
bağlandığı anlaşılmaktadır. 40.Anayasa'nın " Özel hayatın gizliliği " başlığını
taşıyan 20. maddesinde, " Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı
gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının
gizliliğine dokunulamaz. "kuralına yer verilmiştir. 41. Anayasa'nın 22. maddesinde bir özgürlük olarak güvenceye
alınan haberleşme, kişilerin özel hayatlarının bir parçasıdır. Haberleşme
özgürlüğünün kullanılması demokratik bir toplumda, zorunlu tedbirler
niteliğinde ve Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen nedenlere bağlı
olarak, kanunla, belli koşullara, sınırlamalara bağlanabilir. Ancak, getirilen
bu sınırlamalar hakların özüne dokunamaz, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna,
demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.
Ceza yargılamasında iletişimin hukuka uygun olarak denetlenebilmesinin temel
koşulu, kuralın Anayasa'nın 22. maddesine uygun şekilde düzenlenmesidir. 42. Anayasa'nın 141. maddesinin son fıkrasında "Davaların
en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının
görevidir." denilerek, yargılama maliyetinin en düşük şekilde olmasının
ve bu sürecin mümkün olan en hızlı yöntemlerle gerçekleştirilmesinin, yargının
görevlerinden olduğunun altı çizilmiştir. 43. Hak arama özgürlüğünün düzenlendiği Anayasa'nın 36. maddesinde
hak arama hürriyeti için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş ise de
mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usullerinin
kanunla düzenleneceğini öngören Anayasa'nın 142. ve davaların mümkün olan en az
giderle ve en süratli şekilde sonuçlandırılmasını ifade eden Anayasa'nın 141.
maddelerinin, hak arama hürriyetinin kapsamının belirlenmesinde gözetilmesi
gerektiği açıktır. 44. Anayasa'nın 138. maddesinin birinci fıkrasında, hâkimlerin
görevlerinde bağımsız oldukları ve Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak
vicdani kanaatlerine göre hüküm verecekleri, ikinci fıkrasında ise hiçbir
organ, makam, merci veya kişinin, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere
ve hâkimlere emir ve talimat veremeyeceği, genelge gönderemeyeceği, tavsiye ve
telkinde bulunamayacağı belirtilerek hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan
mahkemelerin bağımsızlığı teminat altına alınmıştır. 45. Özel hayat, bütün unsurlarıyla tanımlanamayacak kadar geniş
bir kavram olup devletin yetkili temsilcileri tarafından ilgililer hakkında
rızaları olmaksızın bilgi toplanmasının her zaman söz konusu kişinin özel
hayatını ilgilendireceği kuşkusuzdur. Kişilerin iletişimlerinin dinlenmesi,
kayda alınması gibi veri toplama biçimindeki faaliyetlerin özel hayatın
gizliliğine müdahale oluşturduğu açıktır. Bunun yanında iletişimin
denetlenmesi, kişilerin haberleşme özgürlüğüne de müdahale gerektiren bir
tedbirdir. Kişilerin haberleşme özgürlüğünün güvence altına alınması ise
toplumsal bir ihtiyaçtır. İletişimin denetlenmesi tedbirinin gereksiz
durumlarda uygulanması bir yana, kamuoyunda böyle bir algının yerleşmesi dahi
kişilerin kendilerini özgür hissetmemeleri ve diğer bireylerle rahatlıkla
iletişim kurmaktan çekinmeleri için yeterlidir. 46. Tedbir kararının alınması yönündeki uygulamanın dava sürecinin
uzamasına yol açacağı düşünülebilirse de kuralın, hukuk devleti ilkesinin, özel
hayatın gizliliğinin ve haberleşme özgürlüğünün daha etkin biçimde korunmasını
amaçladığı dikkate alındığında yargılamanın en az giderle ve mümkün olan
süratle sonuçlandırılması ilkesine ve hak arama özgürlüğünün kullanılmasına
engel olduğu söylenemez. 47. Bunun yanında ceza yargılamasında bazı mahkemeler belirli
işlemler konusunda yetkilendirilebilir. Bu kapsamda tedbir kararını vermeye
ağır ceza mahkemelerinin yetkili kılınmasının da Kanun'da yer alan " tutuklamaya
itiraz incelemesi" ," reddi hâkim talebinin incelenmesi "
gibi bazı yargılama işlemleri bakımından mahkemeler arasındaki işbölümü
kurallarına göre öngörülen bir yetki düzenlemesi şeklinde değerlendirilmesi
gerekir. Tedbir konusunda karar verme işlemleri tamamlandıktan sonra, toplanan
delillere göre sanık veya sanıklar hakkında hükmü verecek olan yine asıl
mahkemesidir. Dolayısıyla yargılama sürecindeki bazı işlemlerin yürütülmesi
için yapılan böyle bir yetkilendirme, kanuni hâkim ilkesine aykırı olmadığı
gibi mahkemelerin bağımsızlığına müdahale olarak da değerlendirilemez. 48.Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 20., 22., 36., 37.,
138. ve 141. maddelerine aykırı değildir. İptaltalebininreddi gerekir. 49.Kuralın Anayasa'nın 9., 10., 11., 38., 140. ve 142.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. E- Kanun'un 12. Maddesiyle 5271 Sayılı Kanun'un 135. Maddesine
Eklenen (2) Numaralı Fıkranın İncelenmesi 1-İtirazın Gerekçesi 50.Başvuru kararında özetle, iletişimin denetlenmesi tedbiri
uygulanmasına ilişkin talebe konu kimlik bilgilerinin taleple birlikte
sunulmasını öngören kuralın Anayasa'nın 11., 37. ve 138. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 2-Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 51. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca, dava konusu kural
ilgisi nedeniyleAnayasa'nın 2., 20. ve 22. maddeleri yönünden incelenmiştir. 52. İtiraz konusu kuralla, iletişimin denetlenmesi tedbirlerinden
biriyle ilgili olarak merciinden bir talepte bulunulurken, hakkında tedbir
kararı istenen hattın veya iletişim aracının sahibini ve biliniyorsa hattın
kullanıcısını gösterir belge veya rapor eklenmesi öngörülmektedir. 53. Özel hayata ve kişilerin haberleşme özgürlüklerine müdahale
içeren yasal düzenlemelerin, açık, anlaşılabilir ve kişilerin söz konusu
özgürlüklerini kullanabilmelerine elverişli olması gerekir. Ancak böyle bir düzenleme
ile kişilerin özel hayatlarını ilgilendiren veri, bilgi ve belgelerin resmi
makamların keyfi müdahalelerine karşı korunması olanaklı hale getirilebilir. 54. İtiraz başvurusuna konu kuralın gerekçesi, " talepte
bulunanlar ve karar mercilerinin, iletişimin denetlenmesi tedbirlerinin
uygulanması bakımından daha titiz bir araştırma yapmasının temini "
olarak gösterilmiştir. Böylelikle, suçla ilgisi olmayan başka kişilerin
iletişiminin dinlenmesi ve kayda alınmasının önüne geçilmesinin amaçlandığı
anlaşılmaktadır. Bu yönüyle kuralın hukuk güvenliği, özel hayatın gizliliği ve
haberleşme özgürlüğünü koruma altına almaya yönelik olduğu hususunda kuşku
yoktur. Dolayısıyla iletişimin denetlenmesi tedbirinin uygulanması sırasında
ortaya çıkan haksızlıkları gidermek üzere öngörüldüğü açık olan itiraz konusu
kuralda, Anayasa'ya aykırı bir yön bulunmamaktadır. 55.Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 20. ve 22.
maddelerine aykırı değildir. İptaltalebininreddi gerekir. 56.Kuralın Anayasa'nın 11., 37. ve 138. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. F- Kanun'un 12. Maddesiyle 5271 Sayılı Kanun'un 135. Maddesinin
Mevcut (8) Numaralı Fıkrasının (a) Bendinin" Suç işlemek amacıyla örgüt
kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220), " Biçimindeki
Mevcut(9) Numaralı Alt Bendinin Yürürlükten Kaldırılmasının İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 57. Dava dilekçesinde özetle, suç işlemek amacıyla örgüt kurma
suçlarında iletişimin denetlenmesi tedbirlerinin uygulanamayacak olmasının bu
suçla mücadeleyi olanaksız kılacağı, maddede sayılan diğer suçlar hakkında bu
tedbir uygulanabilirken örgütlü suçların kapsam dışı olmasının eşitlik ilkesine
aykırı olduğu belirtilerek suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçunun katalog
suçlar listesinden çıkarılmasına ilişkin düzenlemenin Anayasa'nın 10. maddesine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 58. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca, dava konusu kural
ilgisi nedeniyleAnayasa'nın 2., 20. ve 22. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 59.Dava konusu kuralla, suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçlarıiletişiminin
dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi
tedbirlerinin uygulanmasına ilişkinkatalog suçlar listesinden çıkartılmıştır. 60.Özel hayatın gizliliğine ve haberleşme özgürlüğüne müdahale
içeren iletişimin denetlenmesi tedbiri, sadece yürürlükten kaldırılan alt
bendin de içerisinde bulunduğu fıkrada yazılı olan katalog suçlarla ilgili
olarak uygulanabilir. Buna karşın geçmiş uygulamada çok değişik suçların, katalog
suçlardan olmamakla birlikte, örgüt kapsamında işlendikleri gerekçesiyle
iletişimin denetlenmesi tedbirine konu edildiği görülmüştür. Bu durum ise salt
maddi gerçekliğe ulaşmak adına hukuka aykırı yöntemler uygulanmak suretiyle
özel hayatın gizliliğine ve haberleşme özgürlüğüne dolaylı müdahale edilmesi
niteliğindedir. Böyle bir müdahale hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz. Bu
müdahaleyi bertaraf etmek üzere öngörüldüğü açık olan kuralla suç işlemek
amacıyla örgüt kurma suçlarının katalog suçlar arasından çıkarılması yoluyla
hukuka aykırılık içeren bir soruşturma usulünün uygulanmasına engel olunmasının
amaçlandığı anlaşılmaktadır. Bu durum hukuk devletinde kanun koyucunun ihtiyaç
duyulan düzenlemeleri yapmak konusundaki takdir yetkisi kapsamındadır. Bu
yönüyle kuralda hukuk devleti ilkesine, özel hayatın gizliliğine ve haberleşme
özgürlüğüne aykırılık bulunmamaktadır. 61. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 20. ve 22.
maddelerine aykırı değildir. İptaltalebininreddi gerekir. 62.Kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. G- Kanun'un 13. Maddesiyle 5271 Sayılı Kanun'un 139. Maddesinin
Değiştirilen (1) Numaralı Fıkrasının İkinci ve Üçüncü Cümlelerinin İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 63. Dava dilekçesinde özetle,
gizli soruşturmacı görevlendirilmesine ilişkin taleplerle ilgili olarak daha
önce tek hâkim tarafından karar verilebilirken, soruşturma ve davaların devam
ettiği bir süreçte ağır ceza mahkemelerinin oybirliğiyle karar vermeleri
şeklinde düzenleme yapılmasının kanuni hâkim ilkesiyle çeliştiği, bunun yanında
bir koruma tedbiri olan gizli soruşturmacı görevlendirilmesi için üç kişilik
heyet oybirliğiyle karar verirken, çok daha ağır sonuçları olan hükümlülüklere
tek hâkimle ya da heyetin oyçokluğuyla karar verilebildiği, bu durumun suç
failleri yönünden eşitsizliğe neden olduğu belirtilerek, bu yönüyle kuralın
Anayasa'nın 10. ve 37. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 64. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca, dava konusu kural
ilgisi nedeniyleAnayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir. 65. Dava konusu kuralın yer aldığı fıkrada,soruşturma konusu suçun
işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin
bulunması ve başka surette delil elde edilememesi hâlinde, kamu görevlilerinin
gizli soruşturmacı olarak görevlendirilebileceği düzenlenmektedir. Dava konusu
kuralla ise bu madde uyarınca yapılacak görevlendirmeye ağır ceza mahkemesince
oybirliğiyle karar verileceği ve itiraz üzerine bu tedbire karar verilebilmesi
için de oybirliği koşulunun aranacağı öngörülmektedir. 66.Kanun'un 10. maddesiyle değiştirilen 5271 sayılı Kanun'un 128.
maddesinin (9) numaralı fıkrası ve Kanun'un 12. maddesiyle değiştirilen 5271
sayılı Kanun'un 135. maddesinin (1) numaralı fıkrasının incelenmesi sırasında
belirtilen gerekçeler bu kural için de geçerli olup kuralın, hukuk devletinde
kanun koyucunun ceza yargılaması alanında ihtiyaç duyulan bir düzenlemeyi
yapmasına ilişkin takdir yetkisi kapsamında olduğunda kuşku bulunmamaktadır. Bu
yönüyle kuralda hukuk devleti ve kanuni hâkim ilkelerine aykırı bir yön yoktur. 67.Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 37. maddelerine
aykırı değildir. İptaltalebininreddi gerekir. 68.Kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. H-Kanun'un 14. Maddesiyle Değiştirilen 5271 Sayılı Kanun'un 140.
Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (a) Bendinin" Suç işlemek amacıyla
örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220), "
BiçimindekiMevcut(6) Numaralı Alt Bendinin Yürürlükten Kaldırılmasının
İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 69. Dava dilekçesinde, suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçlarında
teknik araçlarla izleme tedbirinin uygulanamayacak olmasının bu suçla
mücadeleyi olanaksız kılacağı, maddede sayılan diğer suçlar hakkında bu tedbir
uygulanabilirken örgütlü suçların kapsam dışı olmasının eşitlik ilkesine aykırı
olduğu belirtilerek suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçunun katalog suçlar
listesinden çıkarılmasına ilişkin kuralın Anayasa'nın 10. maddesine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 70. 6216 sayılı Kanun'un 43.
maddesi uyarınca, dava konusu kural ilgisi nedeniyleAnayasa'nın 2. maddesi
yönünden incelenmiştir. 71. Dava konusu kuralla,suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçları;
teknik araçlarla izleme tedbirininuygulanmasına ilişkinkatalog suçlar
listesinden çıkartılmıştır. 72.Kanun'un 10. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 128. maddesinin
(2) numaralı fıkrasının (a) bendinin (10) numaralı alt bendininve Kanun'un 12.
maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 135. maddesinin mevcut (8) numaralı fıkrasının
(a) bendinin mevcut (9) numaralı alt bendinin yürürlükten kaldırılmasının
incelenmesi sırasında belirtilen gerekçeler bu kural için de aynen geçerli
olup, kural, hukuk devletinde kanun koyucunun ceza yargılaması alanında ihtiyaç
duyulan bir düzenlemeyi yapmasına ilişkin takdir yetkisi kapsamındadır. Bu
yönüyle kuralda hukuk devleti ilkesine aykırı bir yön yoktur. 73.Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı
değildir. İptaltalebininreddi gerekir. 74.Kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. I-Kanun'un 14. Maddesiyle 5271 Sayılı Kanun'un 140. Maddesinin
Değiştirilen (2) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 75. Dava dilekçesinde özetle, teknik araçlarla izleme tedbirineilişkin
taleplerle ilgili olarak daha önce tek hâkim tarafından karar verilebilirken,
soruşturma ve davaların devam ettiği bir süreçte ağır ceza mahkemelerinin
oybirliğiyle karar vermeleri şeklinde düzenleme yapılmasının kanuni hâkim
ilkesiyle çeliştiği, bunun yanında bir koruma tedbiri olan teknik araçlarla
izleme için üç kişilik heyet oybirliğiyle karar verirken, çok daha ağır
sonuçları olan hükümlülüklere tek hâkimle ya da heyetin oyçokluğuyla karar
verilebildiği, bu durumun suç failleri yönünden eşitsizliğe neden olduğu
belirtilerekkuralın, Anayasa'nın 10. ve 37. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 76. 6216 sayılı Kanun'un 43.
maddesi uyarınca, dava konusu kural ilgisi nedeniyleAnayasa'nın 2. maddesi
yönünden de incelenmiştir. 77.Dava konusu kuralla teknik araçlarla izleme tedbirine ağır ceza
mahkemeleri tarafından oybirliğiyle karar verileceği, itiraz üzerine bu tedbire
karar verilebilmesi için de oybirliğinin aranacağı öngörülmüştür. 78.Kanun'un 10. maddesiyle değiştirilen 5271 sayılı Kanun'un 128.
maddesinin (9) numaralı fıkrasının, Kanun'un 12. maddesiyle değiştirilen 5271
sayılı Kanun'un 135. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ve Kanun'un 13.
maddesiyle değiştirilen 5271 sayılı Kanun'un 139. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerinin incelenmesi sırasında belirtilen
gerekçeler bu kural için de aynen geçerli olup kural, hukuk devletinde kanun
koyucunun ceza yargılaması alanında ihtiyaç duyulan bir düzenlemeyi yapmasına
ilişkin takdir yetkisi kapsamındadır. Bu yönüyle kuralda hukuk devleti ve
kanuni hâkim ilkelerine aykırı bir yön yoktur. 79.Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 37. maddelerine
aykırı değildir. İptaltalebininreddi gerekir. 80. Kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. J- Kanun'un 17. Maddesiyle 2577 Sayılı Kanun'un 27. Maddesinin (2)
Numaralı Fıkrasının İkinci Cümlesinden Sonra Gelmek Üzere Eklenen Cümlenin
İncelenmesi 1- İptal Talebinin ve İtirazın
Gerekçesi 81. Dava dilekçesinde özetle,
bazı idari işlemlerin uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden sayılmamasını
öngören kuralın hak arama özgürlüğünü sınırladığı, bu yolla yargı denetimini ve
adaletin gerçekleştirilmesini engellediği, bunun hukuk devleti ilkesiyle
bağdaşmadığı, yürütmenin durdurulmasına ilişkin karar verme yetkisinin,
Anayasa'da sayılan durumlar dışında ve ölçülü olmayan bir koşulla sınırlanması
sonucunu doğurduğu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 13., 36. ve 125.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 82. Başvuru kararında ise özetle, telafisi güç veya imkânsız
durumlarda hukuka aykırılığı açıkça belirlenebilen idari işlemlerin
yürütmesinin durdurulmasının Anayasa'da tanınan bir yetki olduğu, bu yetkinin
bireylerin idare karşısında haklarını korumaları bakımından etkili bir şekilde
kullanılabilmesi gerektiği, ancak bir kısım idari işlemlerin uygulanmakla
etkisi tükenen işlem özelliğinin kanunla kaldırılmasının bu işlemler bakımından
yürütmenin durdurulması kararını fiilen etkisiz duruma getirdiği, bu yönüyle
kuralın hukuk devleti ilkesiyle ve yürütmenin durdurulması kararının
Anayasa'daki düzenleniş amacıyla çeliştiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2.
ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 83. Dava ve itiraz konusu
kuralla, kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve
unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin idari
işlemlerin uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmayacağı
öngörülmüştür. 84. Anayasa'nın 13. maddesinde, temel hak ve özgürlüklerin,
özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen
sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların da
Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin
gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı ifade edilmiştir. 85.Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında, " Herkes,
meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
ve davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. "
hükmüne yer verilmiştir. 86.Anayasa'nın 125. maddesine göre, yürütmenindurdurulmasıkararı
verilebilmesi için, "idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması" ve "uygulanması
halinde telafisi güç veya imkânsız zararlara neden olacak nitelikte
bulunması" koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir. Maddede
hangi durumlarda yürütmenin durdurulmasına karar verileceği belirtildiği gibi ".Kanun,
olağanüstü hallerde, sıkıyönetim, seferberlik ve savaş halinde ayrıca milli
güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık nedenleri ile yürütmenin durdurulması
kararı verilmesini sınırlayabilir." denilmek suretiyle hangi hâllerde
yürütmenin durdurulmasına karar verilmesinin kanunla sınırlanabileceği de
gösterilmiştir. 87. 2577 sayılı Kanun'un 27. maddesinin(2) numaralı fıkrasında,
idari işleminuygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması
ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi
durumunda yürütmenin durdurulmasına karar verilebileceği,yürütmenin
durdurulması kararlarının kural olarak idarenin savunması alındıktan veya
savunma süresi geçtikten sonra verilebileceği, uygulanmakla etkisi tükenecek
olan idari işlemlerin yürütülmesinin ise savunma alındıktan sonra yeniden karar
verilmek üzere, idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabileceği
belirtilmektedir. 88.Dava ve itiraz konusu kuralla,kamu görevlileri hakkında tesis
edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli
görevlendirmelere ilişkin idari işlemlerin uygulanmakla etkisi tükenecek idari
işlemlerden sayılmayacağı öngörülmektedir. Kuralla, savunma alındıktan sonra
yeniden karar verilmek üzereidarenin savunması alınmaksızın da yürütmenin durdurulması
kararı verilebilen, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlere, kamu
görevlileri hakkında tesis edilen işlemler bakımından farklı bir uygulama
öngörülmüştür. Bu idari işlemler hakkında yürütmenin durdurulması kararının
verilebilmesi, ancak idarenin savunmasının alınması halinde mümkün olabilecek,
aksi halde yürütmenin durdurulmasına karar verilemeyecektir. Yürütmenin
durdurulmasına karar verilecek durumları ve hangi hâllerde yürütmenin
durdurulmasına karar verilmesinin kanunla sınırlanabileceğini gösteren
Anayasa'nın 125. maddesi mutlak bir şekilde düzenlenmemiştir. Bu bağlamda
sadece kamu görevlilerinin, atama ve unvan değişikliği ve görevlendirme gibi
işlemlerin, uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden olmayacağını öngören
kuralın,Anayasa'nın 125. maddesinde belirtilen koşulları değiştiren veya bu
koşullara aykırılık teşkil eden bir düzenleme olmayıp, idareye, yöneltilen bir
iddia karşısında kendisini savunabilme imkânı sağlayan bir düzenleme olduğu
anlaşılmaktadır. Bu yönüyle kuralın Anayasa'nın 125. maddesine aykırı bir yönü
bulunmamaktadır. 89.Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama
özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının
yanında, diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve
bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir.Anayasa'nın 36.
maddesinde, hak arama özgürlüğü için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş
olmakla birlikte, bunun hiçbir şekilde sınırlandırılması mümkün olmayan mutlak
bir hak olduğu söylenemez. Özel sınırlama nedeni öngörülmemiş hakların da
hakkın doğasından kaynaklanan bazı sınırları bulunduğu kabul edilmektedir.
Ayrıca, hakkı düzenleyen maddede herhangi bir sınırlama nedenine yer verilmemiş
olsa da Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan kurallara dayanarak bu hakların
sınırlandırılması mümkün olabilir. Ancak, bu sınırlamalar Anayasa'nın 13.
maddesinde yer alan güvencelere aykırı olamaz. Anayasa'nın 13. maddesine göre
temel hak ve özgürlüklere yönelik sınırlamalar, demokratik toplum düzeninin ve
laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı gibi hak
ve özgürlüklerin özlerine de dokunamaz. 90.Demokratik toplumlarda temel hak ve özgürlükler yönünden
serbestlik asıl, sınırlama ise istisnadır. Anayasalar temel hak ve
özgürlüklerin hangi nedenlerle ve ne ölçüde sınırlandırılabileceğini
belirlemektedir. Bu anlamda, Anayasa'nın 13. maddesinde temel hak ve
özgürlüklerin sınırlanmasına ilişkin kurallara yer verilmiştir. 91. Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin
birinci fıkrasında, kişilerin hak arama özgürlükleri güvence altına alınmıştır.
Hak arama özgürlüğü, toplumsal barışı güçlendiren dayanaklardan biri olmasının
yanında bireyin adaleti bulma, hakkı olanı elde etme ve haksızlığı giderme
yoludur. İnsan varlığını soyut ve somut değerleriyle koruyup geliştirmek
amacıyla hukuksal olanakları kapsamlı biçimde sağlama, bu konuda tüm yollardan
yararlanma hakkını içeren hak arama özgürlüğü, hukuk devletinin ve çağdaş
demokrasinin vazgeçilmez koşullarından biridir. 92. İdari işlemin uygulanmasıyla telafisi güç veya imkânsız
zararların doğacağı durumlarda, yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi,kişilerin
hak arama özgürlüklerini etkili biçimde kullanabilmelerini sağlayan önemli bir imkân
olup bu imkânı ortadan kaldıran veya etkisiz hale getiren bir düzenleme,
Anayasa'nın 36. maddesinde yer alan hak arama özgürlüğüne aykırılık teşkil
edecektir. 93.Bu çerçevede kuralda, idarenin savunması alınmadanyürütmenin
durdurulması kararı verilemeyecek idari işlemler, kamu görevlilerinin atanması,
unvan değişikliği ve görevlendirilmesi gibi idari işlemler şeklinde
belirlenmiştir.Söz konusu işlemlerin mahiyeti itibarıyla sadeceidarenin
savunmasının alınması için gerekli süre nedeniyle meydana gelebilecek
gecikmeden dolayı uygulanmakla etkisi tükenecek işlemler kapsamında
değerlendirilemeyeceği açıktır.Ayrıca Kanun'un 27. maddesinin (5) numaralı
fıkrasına göre yürütmenin durdurulması talepli davalarda Kanun'un 16.
maddesinde yazılı süreler kısaltılabileceği gibi tebliğin memur eliyle
yapılmasına da karar verilebilmektedir. Bu bağlamda, idarenin savunmasının
alınması nedeniyle meydana gelebilecek gecikmenin en aza indirilmesi için
gerekli düzenlemelerin bulunduğu da dikkate alındığında, kuralın söz konusu
işlemler hakkında verilebilecekyürütmenin durdurulması kararlarını etkisiz hale
getirecek ya da ortadan kaldıracaknitelikte bulunduğu söylenemez. Dolayısıyla
söz konusu işlemler yönündenkuralla getirilen sınırlamanın açıkça ölçüsüz
olduğu söylenemeyeceğinden kuraldahak arama hürriyetine aykırı bir yön
bulunmamaktadır. 94.Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13., 36. ve 125.
maddelerine aykırı değildir.İptaltalebininreddi gerekir. 95.Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep
KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN ve Erdal TERCAN bu görüşe katılmamışlardır. 96.Kuralın Anayasa'nın 2. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. K-Kanun'un 18. Maddesiyle 2577 Sayılı Kanun'un 28. Maddesinin (1)
Numaralı Fıkrasına EklenenCümlelerin İncelenmesi 1-İptal Talebinin ve İtirazların Gerekçesi 97. Dava dilekçesinde özetle, hukuka aykırı olarak görevinden
alınan bir kamu görevlisinin yerine aynı kadroya başka bir kişinin atanması
durumunda, mahkemece verilen yürütmenin durdurulması kararının uygulanma
imkânının kalmayacağı, uygulamada idare tarafından boşalan kadro veya göreve
hemen başka bir kişinin atandığı göz önünde bulundurulduğunda, bu düzenlemeyle
yargı kararlarının uygulanmasının etkisiz kalacağı, bu durumun hukuk devleti ve
mahkemelerin bağımsızlığı ilkeleri ile idarenin eylem ve işlemlerinin yargı
denetimine açık olduğu kuralına aykırılık oluşturduğu belirtilerek kuralların,
Anayasa'nın 2., 125. ve 138. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 98.Başvuru kararlarında ise özetle, kamu görevlilerinin
atanmaları, terfi işlemleri ve yer değiştirmeleri gibi işlemlere ilişkin olarak
yapılan düzenlemenin, idari yargı yerlerine açılan davalarda verilen kararların
yerine getirilmemesi sonucunu doğuracağı, bu durumun hukuk devletinde mahkeme
kararlarının uygulanmasının zorunluluğu ilkesiyle çeliştiği, ayrıca kuralların
kamu görevlileri arasında eşitsizliğe neden olacağı, hakkın özünü ihlal ettiği
ve ölçüsüz bir düzenleme olduğu belirtilerek kuralların, Anayasa'nın 2., 10.,
13., 36., 125. ve 138. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 99. Dava konusucümleler,
10.9.2014 tarihli ve 6552 sayılı İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına
Dair Kanun'un 97. maddesiyle değiştirildiğinden,iptal davası bakımından konusu
kalmayan cümlelere ilişkin iptal talebi hakkında karar verilmesine yer
olmadığına karar verilmesi gerekmekteyse dedava konusucümlelerin esasıitiraz
yoluna başvuran mahkemeler yönünden incelenmiştir. 100. İtiraz konusu üçüncü cümleyle, kamu görevlileri hakkında
tesis edilen atama, görevden alma, göreve son verme, naklen veya vekâleten
atama, yer değiştirme, görev ve unvan değişikliği işlemleriyle ilgili olarak verilen
iptal ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin mahkeme kararlarının gereğinin, dava
konusu edilen kadronun boş olması halinde bu kadroya, boş olmaması halinde ise
aynı kurumda kazanılmış hak aylık derecesine uygun başka bir kadroya atanmak
suretiyle yerine getirileceği düzenlenmektedir. İtiraz konusu dördüncü
cümleyle, eski kadro ile atanılan yeni kadro arasında mali haklar bakımından
bir fark bulunması durumunda, bu farkın 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun
91. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen usul ve esaslar çerçevesinde
ödeneceği belirtilmektedir. 101. İdare hukukunda verilen iptal kararlarında dava konusu idari
işlemin, tesis edildiği tarihten geçerli olmak üzere hukuksal varlığına son
verilmekte, işlemin tesis edildiği tarihten önceki hukuki durumun geçerliği
sağlanmaktadır. Böylece, hukuka aykırı olduğu belirlenmiş olan idari işlemin
bütün sonuçları ile ortadan kaldırılarak hukuk düzeninin korunması
amaçlanmaktadır. Yürütmenin durdurulması kararı da bir tedbir olarak geçici
süreyle aynı korumayı sağlar. 102. Hukuk devleti ilkesi, vatandaşların hukuki güvenlik içinde
bulundukları, devletin hukuk kurallarıyla bağlı olduğu bir sistemi ifade
etmekte olup devletin hukuk kurallarına bağlılığını sağlayacak en önemli
mekanizma, idarenin yargısal denetimidir. İdare karşısında bireylerin hak arama
özgürlüğünü kullanmaları, idarenin eylem ve işlemlerinin yargı denetimine açık
olmasına bağlı olmakla birlikte bu husus, tek başına hukuk devleti ilkesi
bakımından yeterli değildir. Hukuk devletinin gerçekleşmesi için aynı zamanda
idarenin yargı kararlarına uyması ve bu kararların gereklerine göre işlem ya da
eylemde bulunması zorunludur. İdarenin, yargı kararlarını uygulamaması
durumunda, hukuk devleti ilkesinin varlığından söz edilemez. 103. Anayasa'nın 138. maddesine göre yasama ve yürütme organları
ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır. Bu organlar ve idare, mahkeme
kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini
geciktiremez. Buna göre, idare bağlı yetkiye sahiptir. İdarenin, yargı
kararlarını uygulayıp uygulamama konusunda takdir yetkisi bulunmamaktadır.
Bunun yanında idare, yargı kararını uygulamayı herhangi bir koşula da
bağlayamaz. Aksine bir yaklaşım, iptal kararı ile ortadan kaldırılan işlemin
sonuçlarını geçerli kılmak anlamına gelir. İdare iptal kararının gereğine göre
yeni bir işlem yapmak ve iptal edilen işlemden doğan sonuçları ortadan
kaldırmakla görevlidir. İdarenin başkaca bir tercih ve takdir hakkı yoktur. 104. Kuşkusuz, ilgililerin atama ve benzeri işlemlere karşı dava
açmalarının nedeni, tesis edilen işlemin hukuka aykırı olduğunu ileri sürmek ve
yargı kararı ile dava konusu işlemin hukuka aykırılığının tespiti halinde
önceki görevlerine dönebilmektir. Oysa itiraz konusu kurallarla yargı
kararlarının uygulanması " kadronun boş olması " koşuluna
bağlanmıştır. Uygulamada ise söz konusu kadroların boş bırakılmama, bu
kadroların söz konusu işlemler sonrası diğer kamu görevlileriyle doldurulma
ihtimali çok yüksektir. Bu durumda yargı kararıyla dava konusu işlemin hukuka
aykırılığı tespit edilmiş olsa bile kadro boş olmadığından bu karar
uygulanamayacaktır. Dolayısıyla yargı kararlarının uygulanmasının bu şekilde
kadronun boş olması koşuluna bağlanmış olması hak arama özgürlüğünü etkisiz
hale getiren ölçüsüz bir sınırlamadır. Kural idarenin yargısal denetimini ve
hak arama özgürlüğünü etkisiz bırakacağından, hukuk devleti ilkesine aykırılık
oluşturduğu gibiidarenin bütün işlemlerinin yargı yoluyla denetlenmesi ve yargı
kararlarının bağlayıcılığı ilkelerini de ihlal etmektedir. 105. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu üçüncü cümle Anayasa'nın
2., 13., 36. ve 138. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. 106. İtiraz konusuüçüncü cümle Anayasa'ya aykırı görülerek iptal
edildiğinden, 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası
gereğince uygulama kabiliyeti kalmayan itiraz
konusudördüncü cümlenin de iptali gerekir. 107. Serdar ÖZGÜLDÜR ve Serruh KALELİ bu sonuca değişik gerekçeyle
katılmışlardır. 108. Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Muammer TOPAL, Kadir ÖZKAYA ve
Rıdvan GÜLEÇ bu görüşe katılmamışlardır. 109. KuralAnayasa'nın2., 13., 36. ve 138.maddelerine aykırı
görülerek iptal edildiğinden, Anayasa'nın 10. ve 125. maddeleri yönünden ayrıca
incelenmesine gerek görülmemiştir. L-Kanun'un 18. Maddesiyle 2577 Sayılı Kanun'un 28. Maddesinin
Değiştirilen (4) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi 1- İptal Talebinin Gerekçesi 110. Dava dilekçesinde özetle, yargı kararlarına uymamanın ilgili
kamu görevlisinin kişisel kusuru olduğu, kamu görevlilerinin mahkeme
kararlarını keyfi olarak yerine getirmemelerinin önüne geçen koruyucu
mekanizmayı ortadan kaldıran kuralın hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 111. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca, dava konusu kural
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 129. maddesi yönünden incelenmiştir. 112. Dava konusu kural, mahkeme kararlarının süresi içinde kamu
görevlilerince yerine getirilmemesi durumunda, tazminat davasının ancak ilgili
idare aleyhine açılabileceğini düzenlemektedir. 113. Anayasa'nın 40. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kişinin,
resmî görevliler tarafından vâki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da,
kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye
rücu hakkı saklıdır." hükmü yer almakta olup, maddenin gerekçesinde bu
husus "İhlalden doğan zarar Devletçe ödenecek ve Devlet, bu ödeme nedeniyle,
sorumlu görevliye rücu hakkı vardır." şeklinde belirtilmiştir. 114. Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci fıkrasına göre, "Memurlar
ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan
doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun
gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine
açılabilir." Bu hüküm, kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken
işledikleri her türlü kusurdan kaynaklanan tazminat davalarının muhatabının
idare olduğunu açıkça ifade etmektedir. Ancak, kusurlarıyla idareyi zarara
uğratan kamu görevlisinin sorumluluğu ortadan kaldırılmamıştır. Anayasa'nın
129. maddesi uğranılan idari zarar için sorumlu kamu görevlisine rücu
edilmesini zorunlu kılmaktadır. Maddenin gerekçesinde bu husus, "Kamu
hizmeti görevlilerinin görevleri ile ilgili olarak kusurlu eylem ve işlemleri
ile idareye verdikleri zarardan sorumlu olacakları ise esasen uygulanmakta olan
bir ilkenin tekrarıdır." şeklinde ifade edilmiştir. 115.Anayasanın 138. maddesinde yasama ve yürütme organları ile
idarenin, mahkeme kararına uymak zorunda oldukları, mahkeme kararlarını hiçbir
şekilde değiştiremeyecekleri ve bunların yerine getirilmesini
geciktiremeyecekleri belirtilmiştir. İdari yargı kararlarının süresi içinde yerine
getirilmemesi halinde tazminat davasının ancak idare aleyhine açılabilecek
olması, kararı uygulamayan kamu görevlisinin hukuki sorumluluğunu ortadan
kaldırmamaktadır. Anayasa koyucunun, kamu görevlisinin kusurunun niteliğine
bakmaksızın bu kusurun ilgili kamu görevlisine ait bir yetkinin kullanılması
sırasında işlenmesini esas alması ve kamu görevlilerinin söz konusu
kusurlarından dolayı ancak idare aleyhine dava açılabileceğini kabul etmesi,
idare ile arasındaki rücu ilişkisi dolayısıyla ilgili kamu görevlisinin hukuki
sorumluluğunu sona erdirmemektedir. Öte yandan idarenin, kamu görevlilerinin
yetkilerini kullanırken işledikleri kusurdan doğan zararın tazmini ile yükümlü
kılınmasının, kamu görevlilerinin hükmedilen tazminat miktarını tam ve
zamanında ödeyememe ihtimali gözetildiğinde davacıların zararının karşılanması
bakımından bir güvence niteliği taşıdığı da açıktır. 116. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 129. maddesine aykırı
değildir.İptaltalebininreddi gerekir. 117. Serdar ÖZGÜLDÜR bu görüşe katılmamıştır. 118. Kuralın Anayasa'nın 2. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 119. Dava dilekçesinde özetle,Kanun'un öngördüğü düzenlemelerle;
Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinde tanımlanan "suç işlemek amacıyla
örgüt kurma" suçu ile etkin mücadele imkânının kalmadığı, Ceza
Muhakemesi Kanunu'nun 128., 135., 139. ve 140. maddelerinde yapılan
değişikliklerle anılan maddelerde öngörülen koruma tedbirlerine karar verebilme
yetkisinin "hâkimlerden ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde
Cumhuriyet savcısından" alınarak "ağır ceza mahkemeleri" ne
verildiği, ağır ceza mahkemelerinin bu tedbirlere karar verilebilmelerinin "oybirliği" koşuluna
bağlandığı, bu uygulamanın, muhakeme ilkelerine, tekniğine ve tatbikatına
tamamen aykırı olduğu, suçla mücadele ile bireyin hak ve özgürlüğü arasındaki
dengeyi bozucu nitelikte ve yargı organının gücünü ve etkinliğini azaltacak
mahiyette olduğu, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 128. maddesinde yapılan
değişiklikle elkoyma kararı alınabilmesinin, ilgisine göre Bankacılık Düzenleme
ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali Suçları Araştırma Kurulu,
Hazine Müsteşarlığı ve Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları
Kurumundan, suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınması şartına bağlandığı,
bu düzenlemeyle soruşturmanın bu evresinin yürütme organına yakın ve bu nedenle
objektif, tarafsız ve bağımsız olmaları kendilerinden beklenilemeyen yargılama
dışı kurumlara bırakıldığı, bu durumun "soruşturmanın gizliliği" prensibiyle
uyuşmadığı, ilgili kurumlardan rapor aldırılması için öngörülen sürelerin
suçtan elde edilen malvarlıklarının kolayca elden çıkartılması sonucunu
doğurabileceği, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 27. maddesinde yapılan
değişiklikle yargılamanın herhangi bir aşamasında "yürütmenin
durdurulması" kararı verilmesi imkânının ortadan kaldırıldığı,
yargılama sırasında açıkça hukuka aykırı olduğunu tespit ettiği bir işlem
hakkında mahkemenin istediği zaman yürütmenin durdurulması kararı verememesinin "hukukun
üstünlüğü" ilkesiyle bağdaşmadığı, 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinde
yapılan değişiklikle hukuka aykırı olarak görevinden alınan bir kamu
görevlisinin yerine aynı kadroya başka bir kişinin atanması durumunda, idare
mahkemesince verilen kararın uygulanma imkânının kalmayacağı, boşalan kadro
veya göreve uygulamada hemen başka bir kişinin atandığı göz önünde
bulundurulduğunda, değişikliğin yargı kararlarının uygulanmasının şeklî düzeyde
kalmasına yol açacağı, idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun
açık olduğu yönündeki Anayasal düzenlemenin de işlevsiz hâle geleceği, mahkeme
kararlarını süresi içerisinde yerine getirmeyen kamu görevlilerine karşı dava
açılabilmesinin engellenmesiyle de mahkeme kararlarını kamu görevlilerinin
keyfî olarak yerine getirmemelerinin önündeki koruma mekanizmasının ortadan
kaldırıldığı,dava konusu kurallarınAnayasa'ya açıkça aykırı olduğu ve
uygulanması halindeileride telafisi güç ya da imkânsız maddî ve manevî zarar ve
ziyanlara yol açacağı belirtilerek yürürlüklerinin durdurulması talep
edilmiştir. 21.2.2014 tarihli ve 6526 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve Ceza
Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un; A- 18. maddesiyle 6.1.1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 28. maddesinin (1) numaralı fıkrasına eklenen üçüncü ve
dördüncü cümlelere yönelik yürürlüğün durdurulması talebinin, koşulları
oluşmadığından REDDİNE, B- 1- 10. maddesiyle 4.12.2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu'nun 128. maddesinin; a- (1) numaralı fıkrasına eklenen cümlelere, b- (2) numaralı fıkrasının (a) bendinin (10) numaralı alt bendininyürürlükten
kaldırılmasına, c- Değiştirilen (9) numaralı fıkrasına, 2- 12. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 135. maddesinin; a- Değiştirilen (1) numaralı fıkrasının, birinci cümlesinin ".tespit
edilebilir,.." ibaresi dışında kalan bölümü ile ikinci, üçüncü,
dördüncü ve beşinci cümlelerine, b- Mevcut (8) numaralı fıkrasının (a) bendinin "Suç işlemek
amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220)," biçimindeki
mevcut (9) numaralı alt bendininyürürlükten kaldırılmasına, 3- 13.maddesiyle5271 sayılı Kanun'un 139. maddesinin değiştirilen
(1) numaralı fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine, 4- 14. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 140. maddesinin; a- (1) numaralı fıkrasının (a) bendinin "Suç işlemek
amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220)," biçimindeki
mevcut (6) numaralı alt bendinin yürürlükten kaldırılmasına, b- Değiştirilen (2) numaralı fıkrasına, 5- 17. maddesiyle 2577 sayılı Kanun'un 27. maddesinin (2) numaralı
fıkrasının ikinci cümlesinden sonra gelmek üzere eklenen cümleye, 6- 18. maddesiyle 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinin değiştirilen
(4) numaralı fıkrasına, yönelik iptal talepleri, 25.11.2015 tarihli ve E.2014/86,
K.2015/109 sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkra, cümle, bölüm ve
değişikliklere ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE, C- 12. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 135. maddesinin
değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan ".tespit
edilebilir,." ibaresi hakkında, 25.11.2015 tarihli ve E.2014/86,
K.2015/109 sayılı kararla karar verilmesine yer olmadığına karar verildiğinden,
bu ibareye ilişkin yürürlüğün durdurulması talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE
YER OLMADIĞINA, 25.11.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir. VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasında,
kanunun belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün
uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesince iptaline
karar verilebileceği öngörülmektedir. 6526Kanun'un 18. maddesiyle 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinin
(1) numaralı fıkrasına eklenenüçüncü cümleniniptali nedeniyle uygulanma olanağı
kalmayandördüncü cümlenin de 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı
fıkrası gereğince iptali gerekir. VII- HÜKÜM 21.2.2014 tarihli ve 6526 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve Ceza
Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un; A- 10. maddesiyle 4.12.2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu'nun 128. maddesinin; 1- (1) numaralı fıkrasına eklenen cümlelerin, 2- (2) numaralı fıkrasının (a) bendinin (10) numaralı alt bendininyürürlükten
kaldırılmasının, 3- Değiştirilen (9) numaralı fıkrasının, Anayasa'ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, B- 12. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 135. maddesinin; 1- Değiştirilen (1) numaralı fıkrasının; a- Birinci cümlesinde yer alan ".tespit edilebilir,." ibaresi,2.12.2014
tarihli ve 6572 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 42. maddesiyle
madde metninden çıkarıldığından, konusu kalmayan bu ibareye ilişkin iptal
talebi hakkındaKARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE, b- Birinci cümlesinin ".tespit edilebilir,.." ibaresi
dışında kalan bölümü ile ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci cümlelerinin
Anayasa'ya aykırı olmadıklarını ve iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 2- Eklenen (2) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 3- Mevcut (8) numaralı fıkrasının (a) bendinin "Suç işlemek
amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220)," biçimindeki
mevcut (9) numaralı alt bendininyürürlükten kaldırılmasınınAnayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, C- 13.maddesiyle5271 sayılı Kanun'un 139. maddesinin değiştirilen
(1) numaralı fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerinin Anayasa'ya aykırı
olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, D- 14. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 140. maddesinin; 1- (1) numaralı fıkrasının (a) bendinin "Suç işlemek
amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220)," biçimindeki
mevcut (6) numaralı alt bendinin yürürlükten kaldırılmasının, 2- Değiştirilen (2) numaralı fıkrasının, Anayasa'ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, E- 17. maddesiyle 6.1.1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 27. maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinden
sonra gelmek üzere eklenen cümlenin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,
Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN ile Erdal TERCAN'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, F- 18. maddesiyle 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinin; 1- (1) numaralı fıkrasına eklenen; a- Üçüncü cümlenin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, b- Dördüncü cümlenin 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4)
numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Muammer TOPAL, Kadir ÖZKAYA ile
Rıdvan GÜLEÇ'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- Değiştirilen (4) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR'ün karşıoyu ve
OYÇOKLUĞUYLA, 25.11.2015 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ KARŞIOY GEREKÇESİ 21.2.2014 tarih ve 6526 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle2577 sayılı
Kanun'un 28. maddesinin (4) numaralı fıkrası "Mahkeme kararlarının süresi
içindekamu görevlilerince yerine getirilmemesi halinde tazminat davası ancak
ilgili idare aleyhine açılabilir." şeklinde değiştirilmiş ve yeni kural
iptal davası istemine konu yapılmıştır. Anılankuralın önceki hali ise
"Mahkeme kararlarının otuz gün içinde kamu görevlilerincekasten yerine
getirilmemesihalinde ilgili, idare aleyhine dava açabileceği gibi, kararı
yerine getirmeyen kamu görevlisi aleyhine de tazminat davası açılabilir."
şeklindedir. Önceki kuralın iptali istemiyle Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin yaptığı
itiraz başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesi bu başvuruyu 27.9.2012 tarih ve
E:2012/22, K.2012/133 sayılı kararıyla, aşağıdaki gerekçeyle reddetmiştir: ".Hukukun ve adaletin en somut yansıması olan mahkeme
kararlarının uygulanması, hukuk devleti ilkesi ve onun vazgeçilmez
koşullarından biri olan hukuka bağlı idare anlayışının gereğidir. Anayasa'nın
138. maddesinin dördüncüfıkrasında 'Yasama ve yürütme organları ile idare,
mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını
hiçbir surette değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez'
denilmektedir. Bu hükme göre, kamu görevlileri de mahkeme kararlarını yerine
getirmek zorunda olup, bu konuda seçim hakları bulunmamaktadır. Kaldı ki
mahkeme kararlarını kasten yerine getirmeyen memur ve diğer kamu görevlilerinin
eylemleri suç oluşturmaktadır. Bu bağlamda, Anayasa'nın 138. maddesinin
dördüncü fıkrası uyarınca mahkeme kararlarını uygulayıp uygulamama konusunda
seçimhakkı bulunmayan kamu görevlilerinin, yargı kararlarını kasten yerine
getirmeme eylemleri Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci fıkrası kapsamında
değildir. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibareAnayasa'nın 129.
maddesine aykırı değildir.İptal isteminin reddi gerekir." (RG.
11.10.2012; Sayı: 28494) Yine 10.9.2014 tarih ve 6552 sayılı Kanun'un 97. maddesiyle 2577
sayılı Kanun'un 28. maddesinin (1) numaralı fıkrasına eklenen "Bu fıkranın
üçüncü cümlesinde belirtilen işlemlerle ilgili mahkeme kararlarının yerine
getirilmemesi ceza soruşturması ve kavuşturmasına konu edilemez."
bölümünün iptali istemiyle açılan iptal davasında Anayasa Mahkemesi, 2.10.2014
tarih ve E.2014/149, K.2014/151 sayılı kararıyla, aşağıdaki gerekçeyle kuralın
iptaline karar vermiştir: ".Dava konusu kural ile 2451 sayılıKanun'a ekli (1) ve (2)
sayılı cetvellerdeki unvanlı görevler ile atama usulleri farklı olsa da daire
başkanı ve üstü görevlere ve kolluk teşkilatlarının kadrolarına(sivil memurlar
hariç) ilişkin her türlü atama, görevden alınma veya görev veunvan değişikliği
işlemleri ile ilgili mahkeme kararlarının gereğinin yerine getirilmemesinin
ceza soruşturması ve kovuşturmasına konu edilemeyeceği düzenlenmektedir. Başka
bir ifadeyle anılan işlemlere ilişkin yargı kararlarını yerine getirmeyen kamu
görevlilerinin ceza soruşturması vekovuşturmasına konu edilmesi
yasaklanmaktadır. Anayasa'nın 125. maddesinin birinci fıkrasında'idarenin
her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır' denilerek etkili bir
yargı denetimi amaçlanmıştır. Çünkü yargı denetimi hukuk devletinin olmazsa
olmaz koşuludur. Mahkeme kararlarının uygulanmasında, yargılama sürecini
tamamlayan ve yargılamanın sonuç doğurmasını sağlayan bir unsurdur. Kararın
uygulanmaması halinde yargılamanın da bir anlamı kalmayacaktır. Yargı
kararlarının uygulanması 'mahkemeyeerişim hakkı' kapsamında
değerlendirilmektedir. Buna göre, yargılama sonucunda mahkemenin bir karar
vermiş olması yeterli olmayıp, ayrıca bu kararın etkili bir şekilde uygulanması
da gerekir. Hukuk sisteminde,nihai mahkeme kararlarını, taraflardan birinin
aleyhine sonuç doğuracak şekilde uygulanamaz hale getiren düzenlemelerde
bulunması veya mahkeme kararlarının icrasının herhangi bir şekilde engellenmesi
hallerinde, 'mahkemeye erişim hakkı'da anlamını yitirir. Anayasa'nın 138.
maddesinde mahkeme kararlarına uyma, bu kararları değiştirmeksizin yerine
getirme hususunda yasama ve yürütme organları ile idare makamları lehine
herhangi bir istisna kuralına yer verilmemiştir. Yargıkararlarının ilgili kamu
otoritelerince zamanında yerine getirilmediği bir devlette, bireylerin yargı
kararıyla kendilerinesağlanan hak ve özgürlükleri tamanlamıyla
kullanılabilmeleri mümkün olmaz. Dolayısıyla devlet, yargı kararlarının
zamanında icra edilmesini sağlayarak bireyler aleyhine oluşabilecek hak
kayıplarını engellemekle vebu yolla bireylerin kamu otoritelerine vehukuk
sistemine olan güven ve saygılarını korumakla yükümlüdür. Bu sebeple hukukun
üstünlüğünün geçerli olduğu bir devlette, bireylerin kamu otoritesi ve hukuk
sistemine olan güven ve saygılarını koruma adına vazgeçilmez bir görev ifa eden
yargı kararlarının zamanında icra edilmeyerek, sonuçsuz bırakılması kabul
edilemez. Dava konusu kuralda, fıkranın üçüncü cümlesinde belirtilen
işlemlere ilişkin olarak verilen yargı kararlarının gereğinin yerine
getirilmemesinin ceza soruşturma ve kovuşturmasına konu edilemeyeceği
düzenlenerek mahkeme kararlarının uygulanması zorunluluğu bertaraf
edilmekte; konusu suç oluşturan bir fiilin cezasız bırakılmasına olanak
sağlanmaktadır. Açıklanan nedenlere, dava konusu kural Anayasa'nın 2.,
125. ve 138. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. (RG. 1.1.2015; Sayı:
29223) Yukarıda gerekçelerine yer verilen ikiAnayasa Mahkemesi kararından
ilkinde,kamu görevlilerinin yargı kararlarını kasten yerine getirmeme
eylemlerinin, Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci fıkrası kapsamında olmadığı
"açıkça" ifade edilmiş, ikincisinde ise yine kamu görevlilerinin
konusu suç teşkil eden fiillerinin (o davanın somutunda mahkeme
kararlarınıyerine getirmemenin) cezasız bırakılamayacağı yine
"açıkça" belirtilmiştir. Uzun yılların uygulamasıyla kökleşmiş idari yargı içtihatları ile
son 2-3 yıllık dönemdeki içtihat değişikliği hariç adli yargı uygulamasında,
kamu görevlilerinin yargı kararlarını kasten yerine getirmemesi hali bir
"salt kişisel kusur" kabuledilmiş ve bu gibi durumlarda zarar
görenkişilerin adli yargıda doğrudanbu kamu görevlilerine karşı tazminat davası
açabileceği kabul edilmiştir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel
Kurulu'nun 24.9.1979 tarih ve E.1978/7, K.1979/2 sayılı İçtihadı Birleştirme
kararında da idari yargı yerlerince verilen iptal ve yürütmenin durdurulması
kararlarını yerine getirmeyen kamu görevlilerinin durumu ele alınarak, bu
fiillerinin adli yargıda tazminat davalarına konu yapılıp yapılmayacağı
irdelenmiş ve aşağıdaki gerekçeyle "1- Danıştayca verilen yürütmenin
durdurulması veya iptal kararlarının yalnızca uygulanmaması bu
kararlarıuygulamayan kamu görevlilerinin tazminatlasorumlu tutulması için
yeterlidir. Sorumluluk için ayrıca kin, garaz, husumet ve benzeriduyguların
etkisi altında hareket etmelerinin araştırılması gerekmez. 2- Yürütmenin
durdurulması kararını yerine getirmeyen kamu görevlisinin hukuki sorumluluğu
yönüne gidilebilmesi için ilgilinin açmış olduğuiptal davası sonucunun beklenmesine
gerekyoktur" sonucuna varılmıştır: ".Kişisel kusur, idare organının kamu
görevini yerine getirirken, idare fonksiyonu, kamu görevigerek ve koşullarına
aykırı ve yabancı olan, bu nedenle idareye atıf ve isnat olunamayan,
doğrudandoğruyaajanın şahsına isnatolunan ve kişisel sorumluluğunu gerektiren
tutum ve davranışı olarak tanımlanmaktadır. İdareajanının ızrar kasdıyla,
garaz, kin, husumet, kıskançlık, intikam ve benzeri duyguların etkisi altında
yaptığı işlem ve eylemlerde kişisel kusurunun bulunduğu kuşkusuzdur. Ancak
kişisel kusurlar sayılanbu davranışlar ve benzerlerinden ibaret değildir. İdare
adına işlemyapan kamu görevlilerinin bunlar dışında, emredici yasa
kurallarına ve hukuka açıkça karşı gelme durumları, suç teşkil eden
davranışları olabilir. Yargıtay ve Danıştay kararlarında, suçun oluşması
için Danıştay kararını yerine getirmeyen kamu görevlisininayrıca garaz, kin,
husumet ve benzeri duygularının etkisi altında hareket etmesi aranmamaktadır.
Sadece kararın uygulanmaması suç teşkil ettiğine göre, bu suçtan bir zarar
meydana gelmişse, zararın ödetilmesi de doğaldır. Öte yandan, kişisel kusurun
saptanması içinsayılan duyguların etkisi altında davranıldığının belirlenip
ortaya çıkarılmasında ispat yönünden büyük güçlükler vardır. Böyle bir görüşün
kabulü halinde karar gereğini yerine getirmeyen görevlinin hukuki sorumluluğu
ancak pek sınırlı durumlarda mümkün olabilecek ve böylece Danıştay kararlarının
uygulanması olanağı hemen hemen ortadan kalkacaktır. Bu nedenle, Danıştayca
verilen yürütmenin durdurulması veya iptal kararlarının yalnızca
uygulanmamasının bu kararları uygulamayan kamu görevlilerinin, zararın
gerçekleşmesi halinde tazminatla sorumlu tutulması için yeterli olduğu,
sorumlulukiçin ayrıca kin, garaz, husumet ve benzeri duyguların etkisi altına
hareket ettiklerinin araştırılmasınagerek bulunmadığı kabul edilmiştir." (RG.
29.11.1979, Sayı: 16824) Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci fıkrasında "memurlar ve
diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan
tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği
şekil ve şartlara uygun olarak, ancakidare aleyhine açılabilir."
denilmektedir. Anılan düzenlemenin "Kamu hizmeti görevlilerinin
görevleriyle ilgili olarak kusurlu eylem ve işlemleri ile idareye verdikleri
zarardan sorumlu olacakları ise esasen uygulanmakta olan bir ilkenin
tekrarıdır." şeklindeki açık gerekçesinden; ancak idareye karşı
açılabilecek tazminat davasının, kamu görevlisinin göreviyle ilgili kusurlu
eylem ve işlemlerinden kaynaklanan davalar olduğu anlaşılmaktadır. Diğer bir
deyişle, öğreti ve içtihatlarda "görev kusuru" olarak
nitelendirilen vekamu görevlisinin (idare ajanının) ifa ettiğigörevle zayıf da
olsa bir illiyet bağı kurulmasına elverişli hallerde anılan açık Anayasa hükmü
gereğincebu türtazminat davaları ancak idare aleyhine açılabilecek; kamu
görevlisinin zarar verme kasdıyla veya garaz, kin, husumet, kıskançlık, intikam
ve benzeri duyguların etkisiyle ya dasuç teşkil eden fiille ve davranışlarlayol
açtıkları zararlarda (yargı kararını yerine getirmeme halleri dahil) ise işaret
edilen Anayasa Mahkemesi kararları ve Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararında
benimsendiği üzere, Anayasa'nın 129/5. maddesi hükmü uygulanmayacakve bu
nedenle zarar gören kişi ilgilikamu görevlisi aleyhine adli yargıda
davaaçabilecektir. Oysa iptali istenen kuralla, belirtilen Anayasal ilkeler ve
Anayasa Mahkemesi kararları dikkate alınmaksızın, "salt kişisel
kusur" veya "suç teşkil eden" fiillerin varlığı halinde
dahi,yargı kararını yerine getirmeyen kamu görevlisinin bu fiili nedeniyle
zarara uğrayan kişinin bu görevliye karşı adli yargıdadeğil, ancak idare
aleyhine idari yargıda dava açabileceği öngörülmüştür. Açıklanan nedenlerle, kuralın Anayasa'nın 2., 125., 129. ve 138.
maddelerine aykırı düştüğü ve iptali gerektiği kanaatine vardığımdan,çoğunluğun
aksiyöndeki kararına katılamadım. Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR DEĞİŞİK GEREKÇE İstanbul Milletvekili Mehmet Doğan KUBAT ve Bartın Milletvekili
Yılmaz TUNÇ ile 109 milletvekilinin verdiği Kanun teklifi ile İstanbul
Milletvekili Mehmet Akif HAMZAÇEBİve Mersin MilletvekiliAli Rıza ÖZTÜRK ile bir
milletvekilinin verdiği kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi
(TBMM)Adalete Komisyonu'nda birleştirilmiş ve "Terörle Mücadele Kanunu ve
Ceza Muhakemeleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun
Teklifi" TBMM Genel Kurulu'na sevkedilmiş ve 21.2.2014 tarih ve 6526
sayılı Kanun olarak kabul edilmiş ve 6.3.2014 tarih ve28933 sayılı Mükerrer
Resmî Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Kanun'un 18. maddesiyle2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinin (1)
numaralı fıkrasına eklenen cümlelerin iptali istemiyleaçılan iptal davası ileiki
itiraz başvurusunun incelenmesinde; anılan kuralın (eklenen cümlelerin) kanun
tekliflerinde ve TBMM AdaletKomisyonu'ncakabul edilen metninde yer almadığı ve
TBMM Genel Kurulu'nda verilen bir önerge ileTeklif metnine eklendiği
anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 88. maddesinde "Kanun teklif etmeye Bakanlar
Kurulu ve milletvekilleri yetkilidir. Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde
görüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir." denilmektedir.
Anayasa'nın 88. maddesinin birinci fıkrasının ihlâli sonucu bir yasalaştırma
söz konusuysa, bu konudaki ihlâl Anayasa'nın 148. maddesi anlamında bir
"şekil sakatlığı"na değil, doğrudan 88. maddesine aykırı düşer ve
yapılacak anayasal denetimin, "şekil bakımından" değil, "esas
bakımından" söz konusu olması gerekir. 88. maddenin ikinci fıkrasındaki
"Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülme
usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir" hükmünün de, bu açıklama
çerçevesinde yorumlanması ve bu düzenlemenin aynı maddenin birinci fıkrasındaki
anayasal hüküm doğrultusunda anlaşılması ve hüküm ifade etmesi gerekir. Yani,
birinci fıkraya aykırı bir durum söz konusu ise artık ortada doğrudan bir
Anayasa ihlâli söz konusu olacak ve Anayasa'nın bu hükmünün bir tekrarından
ibaret olan TBMMİçzüğü'nün 35. maddesinin ihlâli nedeniyle, Anayasa'nın 148.
maddesinde belirtilen (ve son oylamaya ilişkin olmadığından kanunun iptalini
gerektirmeyen) bir şekil sakatlığından ve şekil denetiminden değil; 88.
maddenin birinci fıkrasının ihlâli sonucu esası ilgilendiren bir sakatlıktan ve
esas denetimden söz edilebilecektir. Davanın somutu ile ilgili olarak düzenleme öngören TBMM
İçtüzüğü'nün "Komisyonların yetkisi, toplantı yeri ve zamanı"
başlıklı 35. maddesinin ilgili bölümleri şöyledir: "Komisyonlar, kendilerine
havale edilen kanun tasarı ve/veya tekliflerini aynen veya değiştirerek kabul
veya reddedebilirler; birbirleriyle ilgili gördüklerini birleştirerek
görüşebilirler ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığınca kendilerine
ayrılan salonlarda toplanırlar. Ancak, komisyonlar, 92 nci maddedeki özel durum dışında kanun
teklif edemezler, kendilerine havale edilenler dışında kalan işlerle
uğraşamazlar. Başkanlık Divanının kararı olmaksızın Genel Kurulun toplantı
saatlerinde görüşme yapamazlar ve kanun tasarı ve tekliflerini bölerek ayrı
ayrı metinler halinde Genel Kurula sunamazlar." İçtüzüğün 35. maddesinin yukarıdaki açık metninden de açıkça
anlaşılacağı üzere, komisyonların kendilerine havale edilen kanun tasarı ve
tekliflerini görüşme yetkileri sınırlandırılmış olup, komisyonların İçtüzüğün
92 nci maddesindeki özel durum dışında (genel veya özel af ilanını içeren kanun
tasarı ve teklifleri) kanun teklif etme yetkileri yoktur. Yukarıda
belirtilenyasa değişikliği Bakanlar Kurulunca önerilen Tasarı metninde olmadığı
halde Plân ve Bütçe Komisyonu tarafındanTasarı metnine ilave edilerek
kanunlaştırıldığından; bu durum Anayasa'nın 88. maddesinin birinci fıkrasına
(dolayısiyle de bu hükmün açıklaması mahiyetinde bulunan TBMM İçtüzüğü'nün 35
inci maddesine) açıkça aykırı düşmektedir. Anayasa'nın 88. maddesinin birinci fıkrasının açık âmir hükmü
karşısında, TBMM İçtüzüğü'nün 87 nci maddesi gerekçe gösterilerek, görüşülmekte
olan bir tasarı veya teklifin konusu olmayan "başka" kanunlarda ek ve
değişiklik getiren "yeni bir kanun teklifi
mahiyetindeki"değişikliklerin "Genel Kurul" tarafından da
yapılamayacağı açıktır. Anayasa'nın 148. maddesindeki "Kanunların şekil bakımından
denetlenmesi, son oylamanın, öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı.
hususları ile sınırlıdır." hükmünün de bu belirlemeye etkisinin
olamayacağı kuşkusuzdur. Gerçekten, 88 nci maddenin birinci fıkrasına açıkça
aykırı bir yasama faaliyeti sözkonusu olduğundan, Genel Kurulca öngörülen
çoğunlukla yapılacak bir "son oylama"nın belirtilen Anayasa'ya
aykırılığı düzelteceği kabul edilemez. Ancak 88 inci maddenin birinci fıkrasına
uygun bir yasama faaliyeti içerisinde 148 inci maddedeki "şekil
denetimi" kuralı işletilebilir. Davanın somutunda ise yukarıda açıklandığı
üzere, aksi yönde bir yasama faaliyeti bulunduğu görüldüğünden; 148 inci
maddenin bu davanın somutunda uygulama kabiliyeti bulunmamaktadır. (Bu konudaki
bir inceleme için bkz.: Torba Yasalar ve Yasama sürecindeki İçtüzük
Hükümlerinin Şekil Denetimi Sorunu, Hıfzı DEVECİ, TBB Dergisi, 2015 (117) s.
55-90) Esasen Anayasa Mahkemesinin 25.12.2008 tarih ve E.2008/71,
K.2008/183 sayılı kararına (RG 9.4.2009, Sayı:27195) konu iptal davası
başvurusunun içeriğinden de, bu şekildeki bir uygulamanın TBMM İçtüzüğü'nün 35.
maddesine aykırı düştüğünün TBMM Başkanlığınca saptandığı ve ilgili komisyona
kabul edilen tasarı metninin iade edilmesine karşılık, ilgili komisyonca iade
edilen tasarı metninin yeniden bir üst yazı ile Genel Kurulun onayına sunulmak
üzere TBMM Başkanlığına geri gönderildiği ve akabinde yasalaştığı
anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle, 6526 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle 2577
sayılı Kanun'un 28. maddesinin (1) numaralı fıkrasına eklenen cümlelerin
(kuralın) Anayasa'nın 88. maddesine aykırı düşmesi nedeniyle, bu gerekçeyle
iptaline karar verilmesi gerektiği kanaatine vardığımızdan, iptal kararına bu
değişik gerekçeyle katılıyoruz. Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ KARŞIOY GEREKÇESİ 21.2.2014 tarih ve 6526 sayılı Kanun'un 17. maddesi ile2577 sayılı
Kanun'un 27. maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinden sonra gelmek
üzere eklenen "Ancak, kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen
atama, görev veunvan değişikliği,geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin
idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden
sayılmaz." şeklindeki cümle iptal davası ile itiraz başvurusuna konu
edilmiş ve iptali talep edilmiştir. Anılan kuralın yürürlüğe girmesinden öncekidüzenlemede,
uygulanmakla etkisi tükenen işlemlerle ilgili olarak, davalı idarenin savunması
beklenmeksizin karar verilebileceği hüküm altına alınmaktaydı. Bu düzenleme
uyarınca da davalı idarenin savunması alınıp yeni bir karar verilinceye kadar işlemin
yürütülmesinin durdurulmasına karar verilebilmekteydi. İptal ve itiraz istemine
konu kuralla, evvelce uygulamada idari yargı mercilerinintakdir ve
içtihatlarına bırakılan "uygulanmakla etkisi tükenen işlemler"in
sınırlandırılması yoluna gidilmiş ve kamu görevlileri hakkında tek tek sayılan
kimi işlemlerin "uygulanmakla etkisi tükenen işlemler"den
sayılmayacağı ifade edilmiştir. Yeni düzenleme uyarınca, sayılan idari
işlemlerle ilgili olarak idari yargı mercilerinin davalı idareden savunma almaları
zorunlu olacak ve bu işlemler telafisi güç ya da imkânsız zararlara yol açma
koşullarını taşısa da, savunma alınmadan yürütmenin durdurulmasına karar
verilemeyecektir. Öğreti ve idari yargı içtihatlarında genel kabul gördüğü üzere
"yürütmenin durdurulması" müessesesi, özellikle Anayasa'nın 36.
maddesinde düzenlenen "hak arama özgürlüğü"nün gerçekleştirilmesinde
önemli bir koruma mekanizması olduğu gibi; Anayasa'nın 2. maddesinde ifadesini
bulan hukuk devletinin gerçekleşmesinde etkin bir vasıtadır. Bu müessese,
bireyin temel hak ve özgürlüklerini idareye karşı korur; kamu yararı ve kamu
düzeninin gerçekleşmesinde mühim rol oynar. Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca
yürütmenin durdurulması konusunda yasakoyucuya bir "sınırlandırma"
yetkisi verilmekle beraber, bu sınırlamanın Anayasa'nın 13. maddesine aykırı
düşmemesi (ölçülü olması, bireyin hak ve özgürlükleri ile kamu yararı arasında
adil bir denge kurması gibi) ve hakkın özüne zarar vermeyen bir mahiyet
taşıması gerekmektedir. Yine bu sınırlamanın, belli konulara ilişkin de olsa
"engelleme" mahiyetini taşımaması da şarttır.Anayasa
Mahkemesinin30.10.2010 tarih ve E.2008/77, K.2010/77 sayılı kararı da bu
doğrultudadır. Bu dava konusu ile büyük benzerlik arzeden iki ayrı Anayasa
Mahkemesi kararına konu başvurularda da; 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 105.
maddesinin üçüncü fıkrası ile aynı Kanun'un 128. maddesinin ikinci fıkrasıyla
yapılan düzenlemelerle Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK)
kararlarına ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) Fon Kurulu'nun kararlarına
karşı Danıştayda açılacak davalarda vaki yürütmenin durdurulması istemleri
için, duruşma yapılması, kısa (7 gün) bir savunma süresi verilmesi ve savunma
alınmadan yürütmenindurdurulması kararı verilemeyeceği yolundaki düzenlemeler
Anayasa Mahkemesinin 22.2.2006 tarih ve E.2006/20, K.2006/25 (RG.10.1.2007;
Sayı: 26399) ve 9.3.2006 tarih ve E. 2006/33, K.2006/36 (RG. 10.1.2007; Sayı:
26399) sayılı kararlarıyla şu gerekçeyle iptal edilmiştir: ".Hak arama özgürlüğü, toplumsal barışı güçlendiren dayanaklardan
biri olmakla birlikte, bireyin adaleti bulma, hakkı olanı elde etme ve
haksızlığı giderme uğraşının uygar yoludur. İnsan varlığını soyut ve somut
değerleriyle koruyup geliştirmek amacıyla hukuksal olanakları kapsamlı biçimde
sağlama, bu konuda tüm yollardan yararlanma hakkını içeren hak arama özgürlüğü,
hukuk devletininbaşlıca ölçütlerinden, çağdaş demokrasinin gereklerinden ve
vazgeçilmez koşullarından biridir. Anayasa'nın 142. maddesi uyarınca
mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri
yasayla düzenlenir. Yürütmenin durdurulması ile ilgili kurallarda diğer
yargılama usulü kuralları gibi yasakoyucu tarafından serbestçe Anayasa'ya
aykırı olmamak koşuluyla düzenlenebilir.Yürütmenin durdurulması kararı
verilebilmesi için 'idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veyaimkânsız
zararın doğması' ve 'idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması' koşullarının
birlikte gerçekleşmesi gereklidir. Anayasa'da yürütmenin durdurulması ile
ilgili olarak başka bir koşul bulunmamaktadır. Buna karşılık itiraz konusu
kurala göre 'idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız
zararın doğması' durumu davanın ilk aşamasında belirlense bile yürütmenin
durdurulması kararı verilemeyecek ve süresi kısaltılsa da öncelikle Kurumun
savunmasıalınıp duruşma yapılacağından belli bir süreningeçmesi gerekecektir. Bu
itibarlaitiraz konusu kural her ne kadar yürütmenin durdurulması koşullarını
değiştirmemekte ise de, mahkemelerin bu konuda karar vermesini geciktirerek
kişilerin telafisi imkânsız zararlarla karşılaşmalarına yol açacak
niteliktedir. İdari yargıda yürütmenin durdurulması kararıyla güdülen amacın
kişilerin hak arama özgürlüklerini daha etkili biçimde kullanabilmelerini
sağlamak olduğu gözetildiğinde, böyle bir durumun Anayasa'nın 125. maddesinin
beşinci fıkrasında öngörülen 'idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç
veya imkânsız zararın doğması' koşulunu etkisiz kılarak yürütmenin durdurulması
kararlarıyla gerçekleştirilmek istenen hukuksal yararı olumsuz yönde etkileyeceğinden
bu yönden davacının, otuz günlük savunma süreciniyedi güne indirerek
davalının hak arama özgürlüğünü de zedeleyeceği açıktır. Belirtilen
nedenlerle, (kurallar) Anayasa'nın 2.,36. ve 125. maddelerine aykırıdır. İptali
gerekir." Hangi idari işlemlerin "uygulanmakla etkisi tükenen
işlem" mahiyetini taşıdığı hususu içtihada ve öğretiye bırakılmış bir konu
olup, idari yargının "içtihadilik" özelliği de bunun doğal sonucudur.
Yasakoyucunun bu alana müdahalesi ve kimi işlemleri sayma yöntemiyle bu gruba
dahil etmesi; üstelikbunu yaparken hak arama özgürlüğünü kısıtlayıcı biçimde ve
ölçülü olmayan şekilde yürütmenin durdurulması kararı verilmesini kısıtlar
mahiyette kural öngörmesi karşısında ve Anayasa Mahkemesinin işaret edilen
kararları gözetildiğinde; iptali istenen düzenlemenin Anayasa'ya uyarlı
düşmediği görülmektedir. Açıklanan nedenlerle, iptal ve itiraz istemine konu kuralın
Anayasa'nın 2., 13., 36. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ve iptali gerektiği
kanaatine vardığımızdan, aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyoruz. Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Erdal TERCAN KARŞIOY GEREKÇESİ 1. 6526 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 27. maddesinin (2) numaralı fıkrasına eklenen üçüncü
cümlede "Ancak, kamu görevlileri hakkında tesisi edilen atama, naklen
atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere
ilişkin idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmaz" denilmiştir.
Buna göre, fıkranın bir önceki (ikinci) cümlesinde yer alan "Uygulanmakla
etkisi tükenecek olan idari işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra
yeniden karar verilmek üzere, idarenin savunması alınmaksızın da
durdurulabilir" kuralına, atama, naklen atama, görev ve unvan
değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmeler yönünden bir istisna
getirilmiş ve mahkemelerce, bu işlemler için idarenin savunması alınmadan
yürütmenin durdurulması kararı verilmesi olanaksız hale getirilmiştir. 2. Anayasa'nın "Yargı Yolu" kenar başlıklı 125.
maddesinde yürütmenin durdurulması müessesesi doğrudan düzenlenmiştir. Buna
göre: "İdari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız
zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının
birlikte gerçekleşmesi durumunda gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına
karar verilebilir. Kanun, olağanüstü hallerde, sıkıyönetim, seferberlik ve savaş
halinde ayrıca milli güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık nedenleri ile yürütmenin
durdurulması kararı verilmesini sınırlayabilir". 3. Yürütmenin durdurulması, hukukun başlıca müesseselerinden olan "tedbir" müessesesinin
genel mantığı ve evrensel ilkeleri gözetilmeden değerlendirilemez. Tedbir,
telafisi güç veya imkânsız bir durumun doğmaması, hak kayıplarının önlenmesi,
adaletin gerçekleşmesinde gecikmeler yaşanmaması düşüncesiyle ve talep üzerine,
görevli ve yetkili yargı organınca geçici olarak alınan ve derhal uygulanan bir
karardır. Bu düşünceden hareketle, yürütmeyi durdurma kararlarının da derhal
uygulanması gerekeceği açıktır. İdare hukukunda, ayrıca "idari
işlemin açıkça hukuka aykırı olması" şartı öngörülerek, kamu
hizmetlerinin sürekliliği ve etkinliğinin gözetilmesi ihtiyacı da
karşılanmıştır. Anayasa'nın 125. maddesinde doğrudan öngörülen düzenleme, bu
ilkeyi tespit etmektedir. 4. İptali istenen kural, mahkemelerce yürütmenin durdurulması
kararı verilmesini, kamu görevlileri ile ilgili olarak kuralda sayılan işlemler
yönünden idarenin savunmasının alınması şartına bağlamak suretiyle, belli bir
süre için engellemek suretiyle sınırlamaktadır. Bu süre, savunmanın verilmesi
veya savunma için tespit edilen sürenin dolması ile sona ereceğinden, iptali
istenen kural nedeniyle, idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç
veya imkânsız zararların doğması halinde dahi süre doluncaya kadar işlemin
yürürlüğü durdurulamayacaktır. Bu durum ayrıca, Anayasa'nın 36. maddesinde yer
alan hak arama hürriyetini de ilgilendirmektedir. İdari işlemlerin hukuka
aykırılığını iddia etmek ve şartları mevcutsa yürürlüğünün durdurulmasını
istemek hakkının, ilgili kamu görevlisinin hak arama hürriyeti kapsamında
olduğunda tereddüt bulunmamaktadır. Kuralla, bu hakka bir müdahalede
bulunulduğu açıktır. 5. Yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda, iptali istenen kuralın
Anayasa'ya uygunluk incelemesinin Anayasa'nın 2. ve 125. maddeleri birlikte
değerlendirilmek ve 13. maddesindeki ölçütleri uygulamak suretiyle yapılması
gerekmektedir. İptali istenen kuralda, Anayasa'nın 125. maddesinde sayılan özel
sınırlama nedenlerinden her hangi biri ile ilişki kurulmadığından, kuralın
öngördüğü sınırlamanın 125. maddeden kaynaklanan bir Anayasal dayanağının
bulunmadığı açıktır. Bu durumda, acaba Anayasa'da sayılmamakla birlikte üstün
bir kamu yararından kaynaklanan, kişiler yönünden hakkın özünü zedelemeyen,
ölçülü bir sınırlamanın varlığından söz edilebilir mi ve böyle bir halin yasa
koyucunun takdir alanı içinde kaldığı sonucuna varılabilir mi, sorusuna cevap
aranmalıdır. 6. Kuşkusuz, kamu görevlileri ile ilgili atama, nakil, görev ve
unvan değişikliği gibi işlemlerin çoğunda, telafisinin imkânsız olduğundan söz
edilemez. Ancak, hukuka aykırı olarak yapılabilecek bazı işlemlerin telafisinin
çok güç olabileceği de açıktır. Bu nedenle, kuralın yol açacağı kamu görevlisinin
muhtemel mağduriyeti ile yürütmenin, idare savunması alınmadan durdurulmasının
sakıncaları arasında adil bir dengenin kurulup kurulmadığına bakılarak sonuca
varılması gerekir. 7. Bu açıdan bakıldığında, sorunun odak noktasını, bir idari
işlemin açıkça hukuka aykırı da olsa derhal uygulanıp uygulanamayacağı
hususunun oluşturduğu anlaşılmaktadır. Nitekim, "açıkça hukuka
aykırı" bir işlemin varlığı halinde dahi ilk aşamada bu idari işlemin
uygulanması, ancak savunma alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra
yürürlüğünün durdurulması, Anayasa'nın 125. ve 2. maddeleri karşısında
yürürlüğün durdurulması müessesesini etkisiz ve anlamsız hale getirebilecektir.
İdarenin kararının, hukuka aykırı da olsa, kısa bir süre için aynen
uygulanmasına Anayasa'nın 2. ve 125. maddelerinin cevaz verdiğini kabul etmek
mümkün görünmemektedir. 8. Konuya idare yönünden bakıldığında, belli bir statü içerisinde
bulunan bir kamu görevlisinin atanması, nakli, görevinin veya unvanının
değiştirilmesi veya geçici görevlendirilmesi, olağan koşullarda, savunma süresi
beklenemeyecek kadar hayati ve acele sayılamaz. İptali istenen kuralın ise, her
kamu görevlisi için müteaddit defalar uygulanabilecek atama, nakil,
görevlendirme veya görev ve unvan değişikliklerine ilişkin olup, aciliyeti
bulunmayan, olağan durumlara uygulanmak üzere öngörüldüğü anlaşılmaktadır. 9. İdare bir bütündür ve geniş bir takdir alanı içinde hareket
edebilir. Tek bir kamu görevlisinin, haklı nedenlere de dayansa, derhal
görevinden alınması, görev ve unvanının değiştirilmesi veya geçici
görevlendirilmesi, kamu düzeni bakımından hayati önemde sayılamaz. Kaldı ki
olağanüstü hal, sıkıyönetim, savaş, seferberlik gibi haller ile milli güvenlik,
kamu düzeni, genel sağlık gibi özel nedenler yürürlüğün durdurulmasının
sınırlandırılabileceği haller olarak, Anayasa'da açıkça sayılmak suretiyle belirtilmiştir.
Bunların yasa ile genişletilmesi veya Anayasa'da öngörülmeyen yeni sebeplerin
yasayla ihdas edilmesi, yasa koyucunun takdir yetkisi dâhilinde değildir. 10. Öte yandan, kamu görevlisinin disiplin ve ceza soruşturması
veya kovuşturmasını gerektirecek derecede sakıncalı haller içerisinde bulunması
durumunda ise statü hukukunun ve özel soruşturma ve kovuşturma usullerinin
öngördüğü tedbirlerin alınması tabiidir. Bu nedenle kuralın, idare yönünden
demokratik bir toplumda zorunlu olduğu, üstün bir kamu yararını
gerçekleştirmeye amacına yönelik bulunduğu söylenemez. 11. Hukuk devleti ve ölçülülük ilkesi yönünden bakıldığında da
kuralın, ölçülü olduğundan söz etmek mümkün değildir. Zira ilgili kamu
görevlisinin savunma için beklenecek çok kısa süre içerisinde dahi ciddi
mağduriyetine (örneğin tayin veya nakil dolayısıyla özel ve aile hayatının
zarar görmesi) yol açabilecek olan kuralla, yürürlüğün savunma alınmadan
durdurulması halinde geçecek sürede, İdare yönünden kişinin mağduriyetine üstün
tutulacak ne gibi bir kamusal yararın korunduğu anlaşılamamaktadır.
Dolayısıyla, kuralın ölçülülüğünden de söz edilemez. Açıklanan nedenlerle kuralın Anayasa'nın 2. ve 125. maddelerine
aykırı olduğu ve iptali gerektiği kanaatiyle, ret yönündeki çoğunluk görüşüne
katılmamaktayım. Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT KARŞIOY 1. 21.2.2014
tarihli ve 6526 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu ile
Bazı Kanunlarda Değişiklik yapılmasına Dair Kanun'un 18. maddesiyle 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinin (1) numaralı fıkrasına eklenen
üçüncü ve dördüncü cümleleri Mahkememiz çoğunluğunca iptal edilmiştir. 2. İptale konu kural," Kamu görevlileri hakkında tesis
edilen atama, görevden alma, göreve son verme, naklen veya vekâleten atama, yer
değiştirme, görev ve unvan değişikliği işlemleriyle ilgili olarak verilen iptal
ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin mahkeme kararlarının gereği; dava konusu
edilen kadronun boş olması hâlinde bu kadroya, boş olmaması hâlinde ise aynı
kurumda kazanılmış hak aylık derecesine uygun başka bir kadroya atanmak
suretiyle yerine getirilir. Eski kadro ile atandığı yeni kadro arasında mali
haklar bakımından bir fark bulunması durumunda, bu fark 14/7/1965 tarihli ve
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 91 inci maddesinin ikinci fıkrasında
düzenlenen usul ve esaslar çerçevesinde ödenir." " hükmünü
içermektedir. 3. İptal edilen kural iki cümleden oluşmaktadır. Birinci cümlede,
kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, görevden alma, göreve son verme,
naklen veya vekâleten atama, yer değiştirme, görev ve unvan değişikliği
işlemleriyle ilgili olarak verilen iptal ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin
mahkeme kararlarının gereğinin, dava konusu edilen kadronun boş olması halinde
bu kadroya, boş olmaması halinde ise aynı kurumda kazanılmış hak aylık
derecesine uygun başka bir kadroya atanmak suretiyle yerine getirileceği;
ikinci cümlede de, hakkında yapılan işlemin yürütmesi durdurulan veya
hakkındaki işlem iptal edilen kamu görevlisi, yeni bir kadroya atanmış ise eski
kadro ile atanılan yeni kadro arasında mali haklar bakımından bir fark
bulunması durumunda, bu farkın 657 sayılı Kanun'un 91. maddesinin ikinci fıkrasında
düzenlenen usul ve esaslar çerçevesinde ödeneceği düzenlenmektedir. 4 . Kararda belirtildiği ve
tarafımızca da kabul edildiği üzere, idare hukukunda verilen iptal
kararlarında, dava konusu idari işlemin tesis edildiği tarihten geçerli olmak
üzere hukuksal varlığına son verildiğinde, işlemin tesis edildiği tarihten
önceki hukuki durumun geçerliliğinin sağlandığında, böylece, hukuka aykırı
olduğu belirlenmiş olan idari işlemin bütün sonuçları ile ortadan kaldırılarak
hukuk düzeninin korunmasının amaçlandığında, yürütmenin durdurulması kararının
da bir tedbir olarak geçici süreyle aynı korumayı sağladığında kuşku
bulunmamaktadır. 5. Yine
kararda belirtildiği ve tarafımızca da kabul edildiği üzere, hukuk devleti
ilkesi, vatandaşların hukuki güvenlik içinde bulundukları, devletin hukuk
kurallarıyla bağlı olduğu bir sistemi ifade eder. Devletin hukuk kurallarına
bağlılığını sağlayacak en önemli mekanizma da idarenin yargısal denetimidir.
İdare karşısında bireylerin hak arama özgürlüğünü kullanmaları, idarenin eylem
ve işlemlerinin yargı denetimine açık olmasına bağlıdır ve hukuk devletinin
gerçekleşmesi için aynı zamanda idarenin yargı kararlarına uyması ve bu
kararların gereklerine göre işlem ya da eylemde bulunması zorunludur. idarenin,
yargı kararlarını uygulamaması durumunda, hukuk devleti ilkesinin varlığından
söz edilemez. Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak
zorundadır. Bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle
değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez. Bu konuda bir
tartışma bulunmamaktadır. 6. İptali
istenilen kurallara ilişkin sorun, kanunlarla idarelere yüklenilen kamu
hizmetlerinin yerine getirilmesinde görev ifa eden kamu görevlilerinin
haklarında tesis edilen atama, görevden alma, göreve son verme, naklen veya
vekâleten atama, yer değiştirme, görev ve unvan değişikliği işlemleriyle ilgili
olarak verilen iptal ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin mahkeme kararlarının
gereğinin iptali istenilen kurallarda öngörüldüğü şekilde yerine getirilmesi
halinde, bir mahkeme kararının anayasal anlamda öngörüldüğü şekilde yerine
getirilmiş sayılıp sayılamayacağının tespitine ilişkin bulunmaktadır. 7. Bilindiği
üzere idareler kanunlarla kendilerine yüklenilen kamu hizmetlerini aksatmadan,
düzenli, süratli, etkin, verimli ve ekonomik bir şekilde yerine getirmek
zorundadırlar. Zira, kamu hizmetleri, tatmininde kamu yararı bulunan bir
gereksinimi karşılayan faaliyetler olarak kabul edildiklerinden, bunların
sürekli ve düzenli bir biçimde yürütülmesi gerekmektedir. Kesintiye uğrayan ya
da düzensiz bir biçimde yürütülen kamu hizmetlerinin toplum yaşamında kimi
zaman çok büyük boyutlarda olmak üzere her zaman için olumsuz etkiler doğurması
kaçınılmazdır. Bu bakımdan süreklilik ve düzenlilik bir çok idare hukuku ilke
ve kuralının da varlık nedenidir. 8. Öte yandan
memurlar ve diğer kamu görevlilerinin, Devlet ile olan ilişkileri statü hukuku
içerisinde yürütülmektedir. Bir başka deyişle, kamu görevlileri ile kamu
yönetimleri arasındaki ilişkiler kural tasarruflarla düzenlenmektedir. Kamu
personeli, belirli bir statüde, nesnel kurallara göre hizmet yürütmekte, o
statünün sağladığı aylık, ücret, atanma, yükselme gibi kimi haklara sahip
olmaktadır. Kamu hizmetine girişin ve hizmet içinde yükselmenin koşulları, statü
hukukunun gereği olarak kanunlarla belirlenmektedir. Bu durum, Anayasa'nın kamu
hizmetine girme hakkının düzenlendiği 70. maddesi ile kamu hizmeti
görevlileriyle ilgili genel ilkelerin düzenlendiği 128. maddesinden kaynaklanan
bir zorunluluktur. Kanun koyucu, statü hukuku çerçevesinde yürütülen memuriyet
hizmetine girmeye, memuriyette yükselmeye, memuriyetin sona ermesine ve bunun
gibi diğer hususlara ilişkin koşulları anayasal ilkelere uygun olarak belirleme
yetkisine sahip bulunmaktadır. 9. Bununla
birlikte, kamu görevlilerinin içinde bulundukları statüden doğan, tahakkuk
etmiş ve kendileri yönünden kesinleşmiş ve kişisel alacak niteliğine dönüşmüş
haklarının da her durumda korunması gerekir. 10. Anayasa
Mahkemesinin 4.2.2010 tarihli ve E:2007/83; K:2010/28 sayılı
kararında,kadroları kaldırılan ve gerekli olmadığı değerlendirilerek yeniden
ihdas edilmeyen kişilerin önceki kadro ve unvanları ile bu kadro ve unvana
bağlı haklarının, halen bulundukları statüden doğmuş, tahakkuk etmiş ve
kendileri yönünden kesinleşmiş kişisel alacak niteliğine dönüşmüş bir hak
niteliğinde olmadığı, kazanılmış hak kavramı ile kişinin daha önceki
görevindeki derecesinin korunmasının amaçlandığı belirtilmiştir. 11. İptali
istenilen kurallara belirtilen durum çerçevesinde bakıldığında, kurallarla,
iptal ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin mahkeme kararlarının gereğinin; dava
konusu edilen kadronun boş olması hâlinde öncelikle bu kadroya,kamu hizmetinin
aksatılmadan, düzenli, süratli, etkin, verimli ve ekonomik bir şekilde yerine
getirilmesi amacıyla iptal veya yürütmenin durdurulması kararı verilmeden önce
atama yapılmış olması nedeniyle boş olmaması hâlinde ise ilgili kamu
görevlisinin statü hukukundan kaynaklanan kazanılmış haklarının korunarak, aynı
kurumda uygun başka bir kadroya atanmak suretiyle yerine getirileceğinin ve
eski kadro ile atandığı yeni kadro arasında mali hakları bakımından bir fark
bulunması durumunda, farkın ödeneceğinin öngörüldüğü anlaşıldığından, kuralın,
Anayasa'nın 2., 36. ve 138. maddelerine uygun bir düzenleme olduğu sonucuna
varılmaktadır. 12. Açıklanan
nedenlerle, çoğunluk görüşüne dayalı iptal kararına, iptal isteminin reddi
gerektiği görüşüyle katılmıyoruz. Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Muammer TOPAL Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ KARŞIOY GEREKÇESİ 2014/109 esas sayılı itiraz başvurusunda 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu'nun 6526 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle değiştirilen 135.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "...ve
kovuşturmada...", "... veya sanığın ..." ibareleri ve
dördüncü cümlesi ile (2) numaralı fıkrasının iptali istenmiştir. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 40. maddesi gereğince, davaya bakmakta olan mahkeme " İptali
istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan
gerekçeli başvuru kararının aslını " Anayasa Mahkemesine göndermek
zorundadır. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrası
uyarınca da itiraz yoluna başvuran mahkemenin gerekçeli kararında " Anayasaya
aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin Anayasanın hangi
maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriyle
birlikte açıkça gösterilmesi " gerekir. Somut başvuru kararında iptali istenen kurallardan 5271 sayılı
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 135. maddesinin (2) numaralı fıkrasının hangi
nedenlerle Anayasaya aykırı olduğuna dair hiçbir gerekçeye yer verilmemiştir.
Bir an için, söz konusu hükmün iptali istenen diğer kuralların devamı ve
ayrılmaz parçası olduğu, bu nedenle maddenin (1) numaralı fıkrası için ileri
sürülen gerekçelerin (2) numaralı fıkra için de geçerli olduğu varsayılabilir.
Ancak, bu durumda iptali istenen kuralların aynı nitelikte olup olmadığının
belirlenmesi gerekir. Maddenin (1) numaralı fıkrasında iptali istenen
kurallar,kovuşturma sırasında suç işlendiğine dair somut delillere dayanan
kuvvetli şüphelerin varlığı halinde sanığın telekomünikasyon yoluyla
iletişiminin tespit edilmesine, dinlenmesine, kayda alınmasına ve sinyal
bilgilerinin değerlendirilmesine ağır ceza mahkemesi tarafından oy birliğiyle
karar verileceğini belirtmektedir. Maddenin(2) numaralı fıkrası ise " Talepte
bulunulurken hakkında bu madde uyarınca tedbir kararı verilecek hattın veya
iletişim aracının sahibini ve biliniyorsa kullanıcısını gösterir belge veya
rapor eklenir " şeklindedir. Görüldüğü üzere, hakkında hiçbir gerekçe yazılmayan kural, diğer
kurallardan bağımsız bir şekilde anlaşılabilecek ve uygulanabilecek
niteliktedir. Zira, kuralla getirilen yükümlülük, hakkında tedbir kararı
verilecek hattın veya iletişim aracının sahibini ve biliniyorsa kullanıcısını
gösteren belge veya raporun sunulmasını içermektedir. Bu nedenle, itiraz
başvurusunda böyle bir yükümlülüğün neden Anayasaya aykırı olduğunun
açıklanması gerekirdi. Bu yapılmadan, diğer kurallar için yapılan
açıklamaların, tamamen farklı bir konuyu düzenleyen kuralın anayasaya
aykırılığı için de geçerli kabul edilmesi mümkün değildir. Kaldı ki, başvuru
kararında (1) numaralı fıkra için belirtilen gerekçelerle (2) numaralı fıkranın
da iptali gerektiği yönünde herhangi bir açıklama da yoktur. Açıklanan gerekçelerle, (2) numaralı fıkra yönünden, başvurunun
6216 sayılı Kanun'un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendine ve
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasına uygun
şekilde yapılmadığı, bu nedenle reddedilmesi gerektiği kanaatinde olduğumdan,
çoğunluğun aksi yöndeki görüşüne katılmıyorum. Üye Zühtü ARSLAN