ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/74 Karar Sayısı : 2013/143 Karar Günü : 28.11.2013 R.G. Tarih-Sayı :
09.05.2014-28995 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bakırköy 13. İş
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 11.1.2011 günlü, 6098
sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 55. maddesinin birinci fıkrasının “Kısmen
veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını
taşımayan ödemeler, bu tür zararların belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya
tazminattan indirilemez.” biçimindeki ikinci cümlesinin Anayasa'nın 2.
ve 10. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
istemidir. I- OLAY Sigortalı işçi olarak çalışan davacının, iş kazasından kaynaklanan
zararlarının tazmini istemiyle işveren aleyhine açtığı tazminat
davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 55. maddesi şöyledir: “Belirlenmesi Madde 55- Destekten yoksun kalma
zararları ile bedensel zararlar, bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku
ilkelerine göre hesaplanır. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal
güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemeler, bu tür zararların
belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya tazminattan indirilemez. Hesaplanan
tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesi ile artırılamaz veya
azaltılamaz. Bu Kanun hükümleri, her türlü idari eylem ve işlemler ile idarenin
sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol açtığı vücut bütünlüğünün kısmen veya
tamamen yitirilmesine ya da kişinin ölümüne bağlı zararlara ilişkin istem ve
davalarda da uygulanır.” B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa
Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine dayanılmış,
Anayasa'nın 49. ve 60. maddeleri ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,
Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN,
Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin
KUZ'un katılımlarıyla 4.7.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. maddesi ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre,
Anayasa Mahkemesine yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin
bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır. Kanun'un 55. maddesinin birinci fıkrasının itiraz konusu ikinci
cümlesinde, destekten yoksun kalma ve bedensel zararların tazmini davalarında,
kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacı
taşımayan ödemelerin, zararın belirlenmesinde gözetilemeyeceği; zarar veya
tazminattan indirilemeyeceği belirtilmiştir. Buna göre, destekten yoksun kalma ve bedensel zararlara ilişkin
tazminat davalarında, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gereğince iş kazası geçiren
sigortalıya yapılan ödemelerin işveren veya üçüncü şahıslara rücu edilemeyen kısmı
ile haksız fiil nedeniyle zarar gören şahsa ifa amacı taşımadan yapılan bağış
veya yardımların, tazminat hesabında indirim konusu yapılması mümkün değildir. Mahkemede görülmekte olan dava, iş kazası geçiren sigortalı
işçinin, iş kazasından kaynaklanan zararlarının tazmini istemiyle işveren
aleyhine açtığı tazminat davasıdır. Mahkemenin Anayasa'ya aykırılık iddiası,
5510 sayılı Kanun gereğince SGK tarafından sigortalı işçiye yapılan ödemelerden
işverene rücu edilemeyen kısmın, tazminat hesabında indirim konusu
yapılamamasına yöneliktir. SGK'nın sigortalı işçiye yaptığı ödemelerin işverene rücu
edilemeyen kısmının, işverene karşı açılan tazminat davasında indirim konusu
yapılamaması ise kuralda yer alan “Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen
sosyal güvenlik ödemeleri ile…” ibaresinden kaynaklanmakta olduğundan,
itiraz konusu kuralın kalan bölümünün davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır. Bu nedenle, Kanun'un 55. maddesinin birinci fıkrasının, “Kısmen
veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını
taşımayan ödemeler, bu tür zararların belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya
tazminattan indirilemez.” biçimindeki ikinci cümlesine ilişkin esas
incelemenin “Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik
ödemeleri ile…” ibaresiyle sınırlı olarak yapılması gerekir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, Kanun'un, her türlü haksız fiile dayanan
bedensel zararların tazmini davalarının yanısıra, iş kazasından kaynaklanan
tazminat davalarında da uygulandığı, itiraz konusu kuralın, iş kazası nedeniyle
mağdur olan sigortalı işçiye, aralarında bir fark olmadığı hâlde sigortalı
olmayan haksız fiil mağdurlarına nazaran daha fazla tazminat ödenmesine
sebebiyet verdiği, işveren konumundaki davalıların da işveren olmayan
davalılara göre daha fazla tazminat ödemesine neden olduğu, bu durumun eşitlik
ilkesiyle bağdaşmadığı, öte yandan işverenin, işyerinde meydana gelebilecek her
türlü kaza için SGK'ya iş kazası ve meslek hastalığı primi ödemesine rağmen iş
kazasından dolayı işçi veya hak sahibi yakınları tarafından aleyhine açılan
tazminat davasında da ayrıca tazminat ödemeye mahkûm edilmesinin sosyal hukuk
devleti ilkesi ile çeliştiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz
konusu kural, Anayasa'nın 49. ve 60. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 5510 sayılı Kanun'un 18., 19. ve 20. maddelerinde, hizmet akdi
ile bir işverene bağlı olarak çalışırken iş kazası geçiren veya meslek
hastalığına maruz kalan sigortalı işçi ile hak sahibi yakınlarına yapılacak
yardımlar düzenlenmiştir. Buna göre, sigortalı işçi, iş kazası sonucu meslekte
kazanma gücünün en az % 10 veya daha fazlasını yitirecek şekilde bedence veya
ruhça bir arızaya uğradığı takdirde kendisine, ölümü halinde hak sahibi
yakınlarına SGK tarafından gelir bağlanacağı gibi çalışamadığı dönem için de
geçici iş göremezlik ödeneği ödenecektir. İş kazası veya meslek hastalığı işveren veya üçüncü bir kişinin
kusurlu davranışı sonucu meydana gelirse SGK, işçiye veya hak sahibi
yakınlarına yaptığı ödemeleri 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesinde belirtilen
esaslar çerçevesinde iş kazasında sorumluluğu bulunanlara karşı açacağı rücu
davası yoluyla geri alma hakkına sahiptir. Ancak, kazanın oluşumunda sigortalı
işçinin de kusuru varsa, işçinin kusuruna yansıyan sosyal güvenlik ödemeleri rücu
edilemeyecektir. Kanun'un 55. maddesinin birinci fıkrasının itiraz konusu ibarenin
de yer aldığı ikinci cümlesi ise rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin,
iş kazası nedeniyle zarara uğrayan sigortalı işçi veya hak sahibi yakınları tarafından
iş kazasında sorumluluğu bulunanlar aleyhine açılan destekten yoksun kalma ve
bedensel zararların tazmini davalarında, tazminattan indirim konusu
yapılamayacağını düzenlemektedir. Buna göre, SGK tarafından iş kazası geçiren
sigortalıya 5510 sayılı Kanun gereğince yapılan ödemelerin iş kazasında
sorumluluğu bulunanlara rücu edilebilen kısmı tazminattan indirilebilecek, rücu
edilemeyen kısım ise tazminat hesabında dikkate alınmayacaktır. Anayasa'nın 2. maddesinde nitelikleri belirtilen sosyal hukuk
devleti, insan haklarına dayanan, kişilerin huzur, refah ve mutluluk içinde
yaşamalarını güvence altına alan, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı
arasında adil bir denge kurabilen, çalışma hayatını geliştirmek ve ekonomik
önlemler alarak çalışanlarını koruyan, onların insan onuruna uygun hayat
sürdürmelerini sağlayan, milli gelirin adalete uygun biçimde dağıtılması için
gereken önlemleri alan, sosyal güvenlik hakkını yaşama geçirebilen, sosyal
adaleti ve toplumsal dengeleri gözeten devlettir. Anayasa'nın 49. maddesinde, Devletin, çalışanların hayat
seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve
işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik
bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri
alacağı; 60. maddesinde de, herkesin, sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu
belirtildikten sonra Devletin bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri
alacağı ve teşkilatı kuracağı ifade edilmiştir. Sosyal güvenlik, bireylerin istek ve iradeleri dışında oluşan
sosyal risklerin, kendilerinin ve geçindirmekle yükümlü oldukları kişilerin
üzerlerindeki gelir azaltıcı ve harcama artırıcı etkilerini en aza indirmek,
ayrıca sağlıklı ve asgari hayat standardını güvence altına alabilmektir. Bu
güvencenin gerçekleştirilebilmesi için sosyal güvenlik kuruluşları
oluşturularak kişilerin, yaşlılık, hastalık, malûllük, kaza ve ölüm gibi sosyal
risklere karşı asgari yaşam düzeylerinin korunması amaçlanmaktadır. Kişilere
sağlanan bu anayasal güvencelerin yaşama geçirilebilmesi için Devlet tüm
çalışanlara sosyal güvenlik hakkını sağlamak ve bunun için gerekli önlemleri
almakla yükümlüdür. Devlet, vatandaşların sosyal güvenliğini sağlamaya ilişkin
görevlerinin bir kısmını SGK aracılığıyla yerine getirmektedir. SGK yaptığı
yardımlarla, Anayasa'nın 60. maddesinin, tüm yurttaşlar yararına Devlete
yüklediği sosyal güvenlik hakkını sağlama ödevini yerine getirdiği gibi
Anayasa'nın 49. maddesinin ikinci fıkrasıyla, çalışma hayatı ve çalışanlar
yararına Devlete yüklenen ödevlerin de bir bölümünün gerçekleşmesini
sağlamaktadır. SGK'nın bu işlevlerini yerine getirebilmesi ve sosyal sigorta
yardımlarının yetersiz kalmaması için, 5510 sayılı Kanun'un 81. maddesinde
sigortalı ve işveren primleri yönünden Devlet tarafından desteklenmesinin usul
ve esaslarına yer verilmiştir. Bu bağlamda, bir iş kazası nedeniyle belirli bir süre
çalışamayacak olan sigortalı işçiye ekonomik bir güvence sağlamak amacıyla 5510
sayılı Kanun gereğince yapılan yardımlar sosyal devlet olmanın gereği olup
işveren veya üçüncü kişilerin iş kazası nedeniyle işçiye karşı sorumlu
oldukları tazminat borcunu ikame amacı taşımamaktadır. Bu nedenle, iş
kazasından zarar gören sigortalı işçi veya hak sahibi yakınlarınca, kazada
sorumluluğu bulunanlar aleyhine açılan tazminat davalarında, işveren veya üçüncü
şahıslara rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin zarar veya tazminattan
indirilmemesine yönelik itiraz konusu kuralda sosyal hukuk devleti ilkesi ile
çelişen bir yön bulunmamaktadır. İş kazası ve meslek hastalığı primi işveren tarafından
karşılanmakta ise de hiç kimse kendi kastı veya kusuru ile başkasının ölmesi
veya sakat kalması sonucunda meydana gelen zararlara karşı, sosyal sigorta
yoluna başvurarak tazminat sorumluluğundan kurtulamaz. Böyle bir tutum, sosyal
sigorta sisteminin amacına aykırı düşeceği gibi sigorta primi ödeyerek zararı
karşılama yoluna başvuran işverenin, işçinin canına veya sağlığına zarar
gelmesini önleme ödevini yerine getirmede gerekli özeni göstermekten kaçınması
sonucunu da doğurabilir. Diğer yandan, SGK'nın iş kazası geçiren sigortalı işçi veya hak
sahibi yakınlarına yaptığı ödemelerin 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesi uyarınca
işverene rücu edilebilen kısmı tazminat davasında indirim konusu
yapılabildiğinden, işverenin aynı kaza nedeniyle SGK'ya ve sigortalı işçiye
mükerrer tazminat ödemesi de söz konusu değildir. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen “kanun önünde
eşitlik” ilkesi, hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur.
Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin
amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı
tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.
Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak
kanun karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik,
herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez.
Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı
hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik
ilkesi zedelenmez. İtiraz konusu kuralla, iş kazası nedeniyle zarara uğrayan
sigortalı işçiler tarafından açılan tazminat davalarında, sigortalı olmayan
haksız fiil mağdurlarınca açılan tazminat davalarına göre farklı düzenlemeler
öngörülmesi tamamen mağdurların hukuksal durumundan kaynaklanmaktadır. Bilindiği üzere işçi statüsündeki sigortalılar, çalışmalarında 4857
sayılı İş Kanunu'na tabi olup işçi ile işveren arasındaki hak ve yükümlülükler
tarafların özgür iradesi ile belirlenen iş akdine dayanmaktadır. İşçilerin
sosyal güvenlikleri ise kısmen sosyal sigorta kapsamında yer alan kimseler
tarafından prim ödemek suretiyle finanse edilen ve Devlet eliyle yürütülen
zorunlu sigorta sistemiyle sağlanmaktadır. Dolayısıyla, belirli bir sosyal
güvenlik sistemine tâbi olarak çalışan sigortalı işçilerin içinde bulundukları
hukuksal durum ile diğer haksız fiil mağdurlarının hukuksal durumları farklı
olduğundan bunların ayrı kurallara tâbi tutulması eşitlik ilkesine aykırılık
oluşturmaz. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 10.,
49. ve 60. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 11.1.2011 günlü, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 55.
maddesinin birinci fıkrasının; A- “Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen
sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemeler, bu tür zararların
belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya tazminattan indirilemez.” biçimindeki
ikinci cümlesine ilişkin esas incelemenin, “Kısmen veya tamamen
rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile…” ibaresi ile sınırlı olarak
yapılmasına, B- İkinci cümlesinde yer alan “Kısmen veya tamamen rücu
edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile…” ibaresinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 28.11.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ