ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/52 Karar Sayısı : 2013/160 Karar Günü : 26.12.2013 R.G. Tarih-Sayı :
09.05.2014-28995 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Çankırı
1. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 25.5.2005 günlü, 5352
sayılı Adlî Sicil Kanunu'na 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un 38. maddesiyle eklenen 13/A
maddesinin; 1- (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan “ Kişinin bu
süre zarfında yeni bir suç işlememiş olması ve… ” ibaresinin, 2- (4) numaralı fıkrasında yer alan “ …dosya üzerinde inceleme
yaparak ya da… ” ibaresinin, Anayasa'nın 2., 5., 12., 15. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptallerine, maddenin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan “ Kişinin
bu süre zarfında yeni bir suç işlememiş olması ve… ” ibaresinin ise
yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemidir. I- OLAY Sanığın “ yasaklanmış haklarının geri verilmesi ” talebinin
incelendiği davada, itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları Kanun'un itiraz konusu kuralları da içeren 13/A maddesi şöyledir: “ Madde 13/A- (Ek: 6/12/2006-5560/38 md.) (1) 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir
suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarının
giderilebilmesi için, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilir.
Bunun için; Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları
saklı kalmak kaydıyla, a) Mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren
üç yıllık bir sürenin geçmiş olması, b) Kişinin bu süre zarfında yeni bir suç işlememiş olması
ve hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaat
oluşması, gerekir. (2) Mahkûm olunan cezanın infazına genel af veya etkin
pişmanlık dışında başka bir hukukî nedenle son verilmiş olması halinde,
yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilmesi için, hükmün
kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi gerekir. Ancak, bu süre kişinin
mahkûm olduğu hapis cezasına üç yıl eklenmek suretiyle bulunacak süreden az
olamaz. (3) Yasaklanmış hakların geri verilmesi için, hükümlünün veya
vekilinin talebi üzerine, hükmü veren mahkemenin veya hükümlünün ikametgâhının
bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkemenin karar vermesi gerekir. (4) Mahkeme bu husustaki kararını, dosya üzerinde inceleme
yaparak ya da Cumhuriyet savcısını ve hükümlüyü dinlemek suretiyle
verebilir. (5) Yasaklanmış hakların geri verilmesi talebi üzerine mahkemenin
verdiği karara karşı, hükümle ilgili olarak Ceza Muhakemesi Kanununda öngörülen
kanun yoluna başvurulabilir. (6) Yasaklanmış hakların geri verilmesine ilişkin karar,
kesinleşmesi halinde, adlî sicil arşivine kaydedilir. (7) Yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna başvurulması
nedeniyle oluşan bütün masraflar hükümlü tarafından karşılanır. ” B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 5., 12., 15. ve 36. maddelerine
dayanılmış, Anayasa'nın 38. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ, Alparslan
ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla
PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M.
Emin KUZ'un katılımlarıyla 22.5.2013 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hasan Mutlu ALTUN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralları, dayanılan
ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Maddenin (1) Numaralı Fıkrasının (b) Bendinde Yer Alan “Kişinin
bu süre zarfında yeni bir suç işlememiş olması ve…” İbaresinin
İncelenmesi Başvuru kararında, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararının
verilebilmesi için deneme süresi içerisinde “suç işlememiş olmak” şeklinde
bir şartın konulmaması gerektiği, bu kavramın konusunun ve kapsamının belirsiz
olduğu, zira kişilerin deneme süresi içerisinde suç işleyip işlemediklerinin
hemen anlaşılabilecek bir durum olmadığı, haklarında soruşturma ya da
kovuşturma bulunan kişilerin, deneme süresi içerisinde bir suç işlemediklerini
kanıtlama olanakları bulunmadığından dolayı yasaklanmış haklarının geri
verilmesi talebinin incelenmesine engel olunacağı belirtilerek kuralın,
Anayasa'nın 2., 5., 12., 15. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural
Anayasa'nın 38. maddesi yönünden de incelenmiştir. Maddenin (1) numaralı fıkrasında, 5237
sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli
bir cezaya mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarının giderilebilmesi için,
yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebileceği belirtilmiştir. Bunun
için ise 5237 sayılı Kanun'un 53. maddesinin (5) ve (6) numaralı fıkraları
saklı kalmak kaydıyla fıkranın (a) bendinde, mahkûm olunan cezanın infazının
tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması; itiraz konusu
kuralın da yer aldığı (b) bendinde ise kişinin bu süre
zarfında yeni bir suç işlememiş olması ve hayatını iyi hâlli olarak sürdürdüğü
hususunda mahkemede bir kanaat oluşması gerektiği kural altına alınmıştır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel
ilkelerinden biri “ belirlilik ”tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin
hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ya da kuşkuya yer
vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması, ayrıca kamu
otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de
gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup bireyin,
kanundan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi
hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale
yetkisini verdiğini bilmesini zorunlu kılmaktadır. Birey ancak bu durumda
kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlar. Hukuk
güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve
işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu
güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Bu bakımdan,
kanunun metni, bireylerin, gerektiğinde hukuki yardım almak suretiyle, hangi
somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını belli
bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine imkân verecek düzeyde kaleme
alınmış olmalıdır. Dolayısıyla, uygulanması öncesinde kanunun, muhtemel etki ve
sonuçlarının yeterli derecede öngörülebilir olması gereklidir. Kişi hakkında soruşturma ya da kovuşturma açılması, o kişinin
suç işlediği anlamına gelmez. Esasen soruşturma açılması ya da kovuşturma
yapılması hususu, Anayasa'nın 38. maddesinin dördüncü fıkrasında “ Suçluluğu
hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz. " biçiminde ifade
edilen masumiyet karinesinin de bir gereği olarak, “suç işlememiş
olmak” kavramı içerisinde değerlendirilemez. Bu nedenle, ceza
hukukunda “suç işlememiş olmak” kavramı, kişi hakkında
kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararının bulunmaması anlamına gelmektedir. Bir
başka ifadeyle, bu kavram kişinin kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı sonucunda
suçlu olduğunun tespitidir. Dolayısıyla, itiraz konusu kuralın belirsiz olduğu
söylenemez. Ceza hukukunun, toplumun kültür ve uygarlık düzeyi, sosyal ve
ekonomik yaşantısıyla ilgili olması nedeniyle suç ve suçlularla mücadele
amacıyla ceza, ceza muhakemesi ve ceza infaz hukuku alanında sistem tercihinde
bulunulması Devletin ceza siyaseti ile ilgilidir. Bu bağlamda ceza hukukuna
ilişkin düzenlemeler bakımından kanun koyucu Anayasa'nın temel ilkelerine ve
ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak koşuluyla, soruşturma ve
yargılamaya ilişkin olarak hangi yöntemlerin uygulanacağı, toplumda hangi
eylemlerin suç sayılacağı, suç sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçüde ceza
yaptırımlarıyla karşılanmaları gerektiği, hangi hâl ve hareketlerin
ağırlaştırıcı ya da hafifletici öğe olarak kabul edileceği ve cezaların ne
şekilde bireyselleştirilerek hangi yükümlülüklerin yerine getirileceğinin
belirlenmesi gibi konularda takdir yetkisine sahiptir. Kanun koyucu süresiz hak yoksunluklarının neden olabileceği
mağduriyetleri önlemek için, itiraz konusu kuralın da içerisinde yer aldığı
düzenlemeyi kabul etmiştir. Ancak bu düzenlemeyi yaparken, kişinin hak
yoksunluğunun ortadan kaldırılabilmesi için bazı objektif koşullar öngörmüştür.
Bu bağlamda, kişinin işlediği suçtan dolayı pişman olup olmadığı şeklinde bir
ölçüt de benimsenmiştir. Kişi hakkında yeni bir suçtan mahkûmiyet kararı
verilip verilmemesi, daha önce işlediği bir suçtan dolayı pişmanlık duyup
duymadığının belirlenmesi için önemli bir karinedir. Bu nedenle kanun
koyucunun, kişinin pişmanlığına işaret eden “ suç işlememiş olması ”nı,
yoksun bırakıldığı haklarını yeniden elde edebilmesi için objektif bir kriter
olarak benimsediği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, itiraz konusu kuralın hukuk
devleti ilkesi ile çelişen bir yönü bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 38.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 5., 12., 15. ve 36. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. B- Maddenin (4) Numaralı Fıkrasında Yer Alan “… dosya
üzerinde inceleme yaparak ya da…” İbaresinin İncelenmesi Başvuru kararında, incelemenin evrak üzerinde de yapılabileceği
yolundaki düzenlemenin, kişi için talebine konu hakları ve verilecek kararın
sonuçları gözetildiğinde maddi ve hukuki gerçekliği ortaya çıkarmaya elverişli
olmadığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. Maddenin itiraz konusu kuralın da yer aldığı (4) numaralı
fıkrasında, mahkemenin, yasaklanmış hakların geri verilmesi hususundaki
kararını, dosya üzerinde inceleme yaparak ya da Cumhuriyet savcısını ve
hükümlüyü dinlemek suretiyle verebileceği belirtilmiştir. Hukuk devletinde kanun koyucu, yargılama
hukukuna ilişkin kurallar belirleme ve bu çerçevede mahkemelerin kuruluşu,
görev ve yetkileri, işleyişi, yargılama usulleri ve yapısı hakkında Anayasa
kurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma konusunda
takdir yetkisine sahip bulunmaktadır. Hukuk devletinde kişilerin temel hak ve özgürlüklerinin sağlanması
ve korunması esas olduğundan, kişilere etkili hak arama imkânı sağlayan
güvencelerin de tanınması gerekmektedir. Bu çerçevede Anayasa'nın “ Hak arama
hürriyeti ” başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrasında, “ Herkes,
meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. ”denilerek,
herkese, adaleti bulma, hakkı olanı elde etme ve haksızlığı giderme imkânı
sağlanmış, böylece kişilerin hukuki güvenlikleri etkin bir koruma mekanizmasına
kavuşturulmuştur. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında da vurgulandığı üzere,
duruşma yapılması mutlak bir hak değildir. Dava dosyasına ve tarafların yazılı
görüşlerine dayanılarak yeterli şekilde çözümlenemeyecek derecede hukuki ve
nesnel sorunlar ortaya koymayan dava koşulları söz konusu olduğunda, duruşma
yapılmasına gerek olmayabilir (Bkz. Gülmez/Türkiye , B. No:
16330/02, 20/5/2008, § 30). Ceza yargılaması mevzuatı incelendiğinde, tarafların iddia ve
savunmalarını mahkeme huzurunda sözlü olarak dile getirebildikleri duruşmalı
inceleme yöntemi yanında, taleplerin yazılı olarak sunularak incelendiği dosya
üzerinden inceleme usulünün de kabul edildiği görülmektedir. Bu yöntemler
arasındaki seçimde, talep veya davanın konusunun ölçüt alındığı, duruşmalı
olarak inceleme gereği bulunmayan taleplerin, mahkemelerde iş yığılmasına neden
olmamak adına dosya üzerinden inceleme yöntemiyle çözüme kavuşturulmasının
amaçlandığı anlaşılmaktadır. İtiraz konusu kuralda da kanun koyucu tarafından dosya üzerinden
inceleme yapılması yöntemi tercih edilmiştir. Bu şekilde, seri bir yargılama
yapılarak, ivedilikle çözümlenmesi gereken taleplerle ilgili daha kısa bir süre
içerisinde karar verilmesine olanak tanınmıştır. Kaldı ki Kanun'da, yasaklanmış
hakların geri verilmesi taleplerinin dosya üzerinden incelemeyle karara
bağlanabileceği gibi Cumhuriyet savcısı ve hükümlü dinlenerek de karar
verilebileceği düzenlenmiştir. Bu şekilde bir seçeneğin de ortaya konulması ve
inceleme yapacak mahkemelere dosyanın özelliklerine göre yöntem seçimi
konusunda takdir yetkisi tanınması karşısında kuralda, Anayasa'ya aykırı bir
yön bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 25.5.2005 günlü, 5352 sayılı Adlî Sicil Kanunu'na, 6.12.2006
günlü, 5560 sayılı Kanun'un 38. maddesiyle eklenen 13/A maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (b) bendinde yer alan “Kişinin bu süre zarfında yeni bir suç
işlememiş olması ve...” ibaresine yönelik iptal istemi,
26.12.2013 günlü, E.2013/52, K.2013/160 sayılı kararla reddedildiğinden, bu
ibareye ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE, 26.12.2013 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VII- SONUÇ 25.5.2005 günlü, 5352 sayılı Adlî Sicil Kanunu'na, 6.12.2006
günlü, 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un
38. maddesiyle eklenen 13/A maddesinin; A- (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan “Kişinin bu
süre zarfında yeni bir suç işlememiş olması ve...” ibaresinin, B- (4) numaralı fıkrasında yer alan “...dosya üzerinde
inceleme yaparak ya da...” ibaresinin, Anayasa'ya aykırı olmadıklarına ve itirazın REDDİNE, 26.12.2013
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ