ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1967/7 Karar Sayısı:1967/19 Karar günü:20/6/1967 Resmi Gazete tarih/sayı:28.10.1967/12737 İtiraz
yoluna başvuran : Dereli Asliye Ceza Mahkemesi İtirazın
konusu : Kaçakçılığın men ve takibine dair 1918 sayılı Kanunun 6829 sayılı
Kanunla değişik 25 inci maddesinin 2 nci fıkrasının Anayasa'nın ruhuna ve 33
üncü maddesine aykırı bulunduğu kanısı ile ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasa'sının
151 inci maddesine dayanılarak mahkememize başvurulmuştur. I-
OLAY : Tüketim
için kaçak tütün bulundurmaktan hakkında kovuşturma yapılan sanığın Dereli
Asliye Ceza Mahkemesinin 1966/111 sayısında kayıtlı dâvadaki duruşma sırasında
Cumhuriyet Savcısı suçun sübutu halinde 1918 sayılı Kanunun 6829 sayılı Kanunla
değişik 25 inci maddesinin 2 nci fıkrasının uygulanması gerekeceğini, ancak bu
hükmün Anayasa'nın 33 üncü maddesine aykırı bulunduğunu ileri sürmüş; mahkeme
de bu kanıya vardığından Anayasa Mahkemesinde yapılacak inceleme sonucuna kadar
dâvanın geri bırakılmasına 30/1/1967 gününde karar yermiştir. III-
İTİRAZ KONUSU HÜKÜM: Kaçakçılığın
men ve takibine dair 1918 sayılı Kanunun 6829 sayılı Kanunla değişik 25 inci
maddesinin 2 nci fıkrası şöyledir : (Para
cezasının miktarı 50 lirayı tecavüz ettiği takdirde tecavüz eden miktar için
her üç lira ve küsuru bir gün hesabiyle ayrıca hafit hapis cezası da
hükmolunur. Bu suretle verilecek hafif hapis cezası bir seneyi geçemez.) IV-
MAHKEMENİN DAYANDIĞI ANAYASA HÜKMÜ: Mahkemenin
gerekçesine dayanak yaptığı Türkiye Cumhuriyeti Anayasa'sının 33 üncü maddesi
şöyledir : (Kimse,
işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı
cezalandırılamaz. Cezalar
veya ceza tedbirleri ancak kanunla konulur. Kimseye,
suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza
verilemez. Kimse,
kendisini veya kanunun gösterdiği yakınlarını suçlandırma sonucu doğuracak
beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza
sorumluluğu şahsîdir. Genel
müsadere cezası konulamaz.) V-
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi gereğince 14/2/ 1967 gününde yapılan ilk
incelemede dosyada eksiklik olmadığı ve itirazın Anayasa'nın 151 inci ve
22/4/1962 günlü ve 44 sayılı Kanunun 27 inci maddelerine uygun bulunduğu
görülerek esasın incelenmesi aynı günde oybirliği ile kararlaştırılmıştır. VI-
ESASIN İNCELENMESİ : İtirazın
esasına ilişkin rapor, Mahkemenin 30/1/1967 günlü ve 1966/ 111 sayılı yazısı ve
ekleri, Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen hüküm, Anayasa'nın 1918 sayılı
Kanunun konuya ilişkin hükümleri ve bunlarla ilgili gerekçe ve Meclis görüşme
tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü : Anayasa,
suç ve ceza konusunda bir eylemin ancak kanunla suç sayılabileceği, cezaların
ve ceza tedbirlerinin kanunla konulabileceği; ağırlaştırılmış cezaların,
ağırlaştırma tarihinden önceki eylemlere uygulanamayacağı, ceza sorumunun
şahsiliği, insan haysiyetiyle bağdaşmaz ceza ve genel müsadere cezası
konulamıyacağı gibi başlıca bir kaç ilkeyi belirtmekle yetinmiş (Madde 33 ve
14); bunların dışında kalan hususları ve özellikle ne gibi eylemlerin
suç sayılacağının ve o suçlara ne çeşit ve ne miktar ceza verileceğinin
tâyinini kanun koyucuya bırakmıştır. Kanun koyucu bu konuda sadece Anayasa
kuralları, Ceza Hukuku prensipleri ve toplum zaruret ve yararlarının gerekleri
ile bağlı kalarak takdirini kullanabilecektir. Kanunun
suç saydığı bir eylemin çeşitli kimselerce işlenmesini etki ve sonuçlan
arasında türlü ağırlık dereceleri bulunabilir. Onun için mahkemeye cezayı
eylemin ağırlık derecesine göre ayarlama imkânım tanınması gereklidir. Bunun
başlıca yolu cezanın aşağı ve yukarı hadlerini kanunda göstermek ve bu iki had
arasında mahkemeye takdir hakkı tanımaktır. Ancak eylemi, ağırlık bakımından
derecelendirmek imkânı varsa böyle bir durumda eylemin ağırlık dereceleriyle
cezalar arasında kanunda doğrudan doğruya ilişki kurmak gibi bir ikinci yola da
başvurabilir. 1918
sayılı Kanunun 6829 sayılı Kanunla değişik 25 inci maddesinde öngörülen işte bu
iki yoldur. Maddede kaçak tekel maddelerini kullanmak veya tüketmek ereğiyle
bulunduranların ve gümrükten kaçırılarak yurda sokulan eşyayı kaçak olduğunu
bilerek kendisinin veya başkasının ihtiyacı için satın alan veya
bulunduranların eylemlerine ceza tayin edilmektedir. Kaçakçılıkta
eylemin konusu bakımından ağırlık elbetteki kaçak sayılan nesnenin çeşidine ve
miktarına göre değişir. 1918 sayılı Kanunun 25 inci maddesinde hafif haller
için öngörülen ceza sadece hafif para cezası ve zoralımdır. Para cezasının
miktarını tâyinde de kaçak eşyada, bu eşyanın gümrüklenmiş değeri ve tekel
maddelerinde ise, özel kanunlarında yazılı cezaları ölçü olarak alınmıştır. Kanun
koyucu, aynı eylemin ağır saydığı hallerinde hafif para cezasını ve zoralımı
yeterli bulmamış ve bunlara hafif hapis cezasının eklenmesini de öngörmüştür.
(Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen 2 nci fıkra). Burada eylemin ağırlığını
tesbit için değişmez bir ölçü konulmaktadır. O da para cezasının elli lirayı
geçmesi halidir. Hapis cezasının miktarını tayinde de yine hükmolunan para
cezası ölçü olarak alınmıştır. Böylece para cezasının yükselmesi, eylemin
ağırlık derecesinin işareti olmakta ve hafif hapis cezası da bu ağırlık
derecesine göre yükselmektedir. Hapis
cezasını tayinde para cezasının ölçü olarak alınması durumu ile hükümlünün malî
gücünün ödemeye yetmediği para cezasının hapse çevrilmesini,, mahkemenin
gerekçesinde olduğu gibi, birbirine karıştırmamak gerekir. İkinci halin
uygulanması aynı eylem dolayısiyle aynı cezayı almış iki kişiden yoksul olanın
yoksulluğu yüzünden cezasının çok daha ağırlaşması ve aynı suçun hükümlüleri
arasında ceza bakımından esaslı bir farkın meydana gelmesi sonucunu doğurur ki
"Kanun önünde eşitlik" ilkesini zedeleyen böyle bir tutumdan yana
çıkmak düşünülemez. Nitekim bu nedenle 13/7/1965 günlü ve 647 sayılı Cezaların
infazı Hakkındaki Kanunun 5. maddesinde ödemeye malî gücü elverişli olmayanlar
hakkında hükmedilen para cezalarının hürriyeti bağlayıcı cezaya çevrilemiyeceği
açıkça belirtilerek Türk Ceza Kanununun 19 uncu maddesindeki aykırı hüküm
uygulama alanından çıkarılmıştır. (647 sayılı Kanunun geçici madde 4) İtiraz
konusu hükümde öngörülen ise cezayı maddî ve değişmez bir ölçüye bağlamaktan
ibarettir. Aynı
hükümde uygulanan sistemin cezaların şahsileştirilmesi ilkesine aykırı
bulunduğu yolundaki mahkeme görüşüne gelince; Anayasa sadece ceza sorumunun
şahsiliği, yani bir kimsenin suçundan, başkasının cezalandırılmaması ilkesini
koyduğu için bu görüş üzerinde durulmamıştır. Özetlenecek
olursa; 1918 sayılı Kanunun 6829 sayılı Kanunla değişik 25 inci maddesinin
inceleme konusu ikinci fıkrasının Anayasa'nın suç ve ceza bakımından koyduğu
ilkelerden hiç birine aykırı ve ceza adaletini zedeler bir yanı ve Türkiye
Cumhuriyeti Anayasa'sının insan haklarını koruyucu, millî demokratik, lâik,
sosyal ve ilerici ruhiyle çelişir durumu yoktur. İtirazın reddi gerekir. SONUÇ: 1918
sayılı Kanunun 6829 sayılı Kanunla değişik 25 inci maddesinin 2 nci fıkrası
Anayasa'ya aykırı olmadığından itirazın reddine 20/6/1967 gününde oybirliğiyle
karar verildi. Başkan İbrahim
  Senil Başkanvekili Lütfi
  Ömerbaş Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye Salim
  Başol Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Fazlı
  Öztan Üye Celâlettin
  Kuralmen Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Fazıl
  Uluocak Üye Avni
  Givda Üye Muhittin
  Taylan Üye İhsan
  Ecemiş Üye Recai
  seçkin Üye Halit
  Zarbun Üye Muhittin
  Gürün