ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı       :  2015/67 Karar Sayısı    :  2016/21 Karar Tarihi   :  16.3.2016 R.G.Tarih-Sayı :
15.04.2016-29685 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Diyarbakır
1. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 18.3.1924
tarihli ve 442 sayılı Köy Kanunu'nun 74. maddesine, 27.5.2007 tarihli ve
5673 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle eklenen yedinci fıkrada yer alan ".kısa
ve uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmazlar." ibaresinin
Anayasa'nın 2., 10. ve 60. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline
karar verilmesi talebidir. OLAY: Geçici köy korucusu olarak görev yapan davacı tarafından, sigorta
primlerinin yatırılması ve sosyal güvencesinin sağlanmasına yönelik talebinin
reddine ilişkin işlemin iptali için açılan davada, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ Kanun'un itiraz konusu ibareyi de içeren 74. maddesinin yedinci
fıkrası şöyledir: "Geçici köy korucusu olarak çalıştırılanlar, bu
çalışmalarından dolayı 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanununun uygulanmasında kısa ve uzun vadeli
sigorta kolları açısından sigortalı sayılmazlar. " II- İLK İNCELEME 1.   Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca,
Zühtü ARSLAN, Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan
Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ'in katılımlarıyla 13.7.2015
tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından
işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2.   Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Mücahit
AYDIN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun
hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Kuralın Anlam ve Kapsamı 3. Köy koruculuğu, 442 sayılı Köy Kanunu'nda öngörülmüştür. Kanun'un
68. maddesinde köy sınırı içinde herkesin ırzını, canını ve malını korumak için
köy korucuları bulundurulacağı, 70. maddesinde korucuların ihtiyar meclisi
tarafından tutulacağı ve köy muhtarının vereceği haber üzerine kaymakamın
buyrultusu ile işe başlayacağı düzenlenmiştir. Köy korucularının işe alınması,
görev alanlarının belirlenmesi, görevleri, sorumlulukları, eğitimleri ve işten
çıkarılmaları ve diğer özlük hakları ile ilgili usul ve esaslar İçişleri
Bakanlığı'nca çıkarılan Köy Korucuları Yönetmeliği ile belirlenmiştir. 4. Geçici köy koruculuğu ise 26.3.1985 tarihli ve 3175 sayılı
Kanun'la Köy Kanunu'nda yapılan değişiklikle getirilmiştir. Kanun'un 74.
maddesinin ikinci fıkrasına göre, "Bakanlar Kurulunca tespit
edilecek illerde; olağanüstü hal ilanını gerektiren sebeplere ve şiddet
hareketlerine ait ciddi belirtilerin köyde veya çevrede ortaya çıkması veya her
ne sebeple olursa olsun köylünün canına ve malına tecavüz hareketlerinin
artması hallerinde, valinin teklifi ve İçişleri Bakanının onayı ile yeteri
kadar geçici köy korucusu görevlendirilmesi kararlaştırılabilir.
Görevlendirmeyi gerektiren hallerin ortadan kalkması durumunda veya idarî
zaruret hallerinde görevlendirmeye ilişkin aynı usûl uygulanmak suretiyle
geçici köy korucusu olarak yapılan görevlendirmelere son
verilebilir." Kanun'un ek 18. maddesi uyarınca Bakanlar Kurulunca
çıkarılan Geçici Köy Korucuları Yönetmeliği ile de geçici köy korucularının
görevlendirilme esasları, görev, yetki ve sorumlulukları, görevlerine son
verilmesi, disiplin ve sicil esasları, izinleri, eğitim ve denetim esasları ve
özlük hakları ile ilgili usul ve esaslar belirlenmiştir. 5. Kanun'un 74. maddesinin üçüncü fıkrasında, geçici köy
korucularının görevde bulundukları süre içinde yaralanmaları, engelli hale
gelmeleri veya ölümleri halinde 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması
Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 60. maddesinin (c) bendinin 9. alt bendinde
ise geçici köy korucuları ve bakmakla yükümlü oldukları kişilerin genel sağlık
sigortalısı sayılacağı düzenlenmiştir. 6. 27.5.2007 tarihli ve 5673 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle, 442
sayılı Kanun'a eklenen ek 16. madde ile geçici köy korucularına ölüm ve
yaşlılık aylığı bağlanması öngörülmüştür. Buna göre, geçici köy korucularından
55 yaşını dolduranların görevleriyle ilişikleri kesilerek, onbeş yıl veya daha
fazla hizmeti olanlara hayatta bulundukları sürece maddede belirtilen usule
göre belirlenecek miktarda aylık bağlanacaktır. Aylık bağlanmış olanlardan
vefat edenlerin dul eşleri ile 55 yaşını doldurmamış olmakla birlikte onbeş yıl
veya daha fazla hizmeti bulunan geçici köy korucularından görevleriyle
ilişikleri devam etmekte iken vefat edenlerin dul eşlerine de maddede
belirtilen usule göre belirlenecek miktarda aylık bağlanacaktır. 7. Bunun yanında, geçici köy korucularının, 5510 sayılı
Kanun'un "İsteğe bağlı sigorta ve şartları" kenar
başlıklı 50. maddesinde öngörülen esaslar çerçevesinde prim ödeyerek isteğe
bağlı sigortalı olmalarına engel bir durum bulunmamaktadır. 8. 5673 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle 442 sayılı Kanun'un 74.
maddesine eklenen yedinci fıkrada geçici köy korucusu olarak çalıştırılanların
bu çalışmalarından dolayı 5510 sayılı Kanun uygulamasında kısa ve uzun vadeli
sigorta kolları açısından sigortalı sayılmayacakları düzenlenmiştir. 9. Uzun ve kısa vadeli sigorta kolları 5510 sayılı Kanun'un 3.
maddesinin birinci fıkrasının dördüncü ve beşinci bentlerinde tanımlanmıştır.
Buna göre, "kısa vadeli sigorta kolları" iş
kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortası kollarını, "uzun
vadeli sigorta kolları" ise malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortası
kollarını ifade eder. 10. 442 sayılı Kanun'un 74. maddesinin yedinci fıkrasında yer
alan ".kısa ve uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı
sayılmazlar." ibaresi, itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır. B- İtirazın Gerekçesi 11. Başvuru kararında özetle, geçici köy korucularının sürekli bir
şekilde idarenin emri altında görev yapmak suretiyle kamu hizmeti ifa ettikleri
ve geçici köy korucuları ile idare arasında yazılı olmayan bir hizmet akdi
olduğu, Kanun'da aksine düzenlemeye yer verilmemesi nedeniyle geçici köy
korucularının 4857 sayılı Kanun hükümleri kapsamında işçi olarak kabul edilmesi
ve dolayısıyla işveren idare tarafından sigorta primlerinin ödenmesi suretiyle
kısa ve uzun vadeli sigortalılık haklarının sağlanması gerektiği, ifa ettikleri
kamu hizmetinin niteliği bakımından geçici köy korucuları ile köy korucuları ve
benzer statüdeki güvenlik görevlileri arasında bir fark bulunmadığı ve aynı
durumda oldukları, ancak itiraz konusu kuralla geçici köy korucusu olarak
çalıştırılanların bu çalışmalarından dolayı köy korucularından farklı bir
biçimde kısa ve uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı
sayılmayacaklarının öngörüldüğü, geçici köy korucularının sosyal güvenlik ve
sigortalılık haklarının haklı bir neden olmaksızın, makul ve adil olmayan ve
eşitlik ilkesiyle çelişir bir biçimde kısıtlandığı belirtilerek kuralın,
Anayasa'nın 2., 10. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C- Anayasa'ya Aykırılık
Sorunu 12. Anayasa'nın
2. maddesinde nitelikleri belirtilen sosyal hukuk devleti, insan haklarına
dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, kişilerin huzur, refah ve
mutluluk içinde yaşamalarını güvence altına alan, kişi hak ve özgürlükleriyle
kamu yararı arasında adil bir denge kurabilen, çalışma hayatını geliştirmek ve
ekonomik önlemler alarak çalışanlarını koruyan, onların insan onuruna uygun
hayat sürdürmelerini sağlayan, milli gelirin adalete uygun biçimde dağıtılması
için gereken önlemleri alan, sosyal güvenlik hakkını yaşama geçirebilen,
güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak sosyal adaleti ve toplumsal dengeleri
gözeten devlettir. Çağdaş devlet anlayışı, sosyal hukuk devletinin tüm kurum ve
kurallarıyla Anayasa'nın özüne ve ruhuna uygun biçimde kurularak işletilmesini,
bu yolla bireylerin refah, huzur ve mutluluğunun sağlanmasını gerekli kılar. 13. Sosyal hukuk devletinin somut göstergelerinden biri olan
sosyal güvenlik hakkının  yer aldığı Anayasa'nın 60. maddesinde,
" Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği
sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar. " denilmektedir.
Buna göre, sosyal güvenlik herkes için bir hak ve bunu gerçekleştirmek ise
Devlet için bir görevdir. 14. Sosyal güvenlik, bireylerin istek ve iradeleri dışında oluşan
sosyal risklerin, kendilerinin ve geçindirmekle yükümlü oldukları kişilerin
üzerlerindeki gelir azaltıcı ve harcama artırıcı etkilerini en aza indirmek,
ayrıca sağlıklı ve asgari hayat standardını güvence altına alabilmektir. Bu
güvencenin gerçekleştirilebilmesi için sosyal güvenlik kuruluşları
oluşturularak kişilerin, yaşlılık, hastalık, malûllük, kaza ve ölüm gibi sosyal
risklere karşı asgari yaşam düzeylerinin korunması amaçlanmaktadır. 15. Bununla beraber, Anayasa'nın anılan maddeleri tüm bireylerin
aynı sosyal güvenlik düzenlemelerine tâbi kılınmasını gerektirmez. Kanun
koyucu, sosyal güvenlik kuruluşları oluşturarak kamu veya özel sektör
çalışanlarının tâbi olduğu genel sosyal güvenlik rejimleri belirleyebileceği
gibi istihdam edilen işin niteliğinin gerektirdiği kimi durumlarda sosyal
güvencelere ilişkin özel düzenlemeler de öngörebilir. 16. Geçici köy koruculuğu sistemi ağır güvenlik sorunlarıyla
mücadele çerçevesinde yalnızca belirli bölgelerde uygulanmak üzere hayata
geçirilmiştir. Devlet tarafından istihdam edilen ve silah kullanma gücü tanınan
geçici köy korucularının ifa ettikleri hizmetin niteliği itibariyle hizmet akdi
ile çalışan diğer kimselerin ifa ettiği hizmetlerden farklı olduğu açıktır.
Geçici köy korucularının, hizmet akdi ile çalışan kimselerin dâhil olduğu
sosyal güvenlik rejiminden ayrı tutularak özel sosyal güvenlik düzenlemelerine
tabi kılınmaları kanun koyucunun takdir yetkisindedir. 17. Nitekim Kanun'da, geçici köy korucuları için belirli esaslar
çerçevesinde ve prim ödenmeksizin sağlık ile görev maluliyeti, yaşlılık ve ölüm
aylığı sosyal güvenceleri öngörülmüştür. Böylece, özel durumları ve ifa
ettikleri hizmetin niteliği dikkate alınmak suretiyle geçici köy korucularına
özgü sosyal güvenlik düzenlemeleri yapılmıştır. 18. İtiraz konusu kuralın gerekçesinde,
Kanun'da geçici köy korucuları için özel sosyal güvenlik düzenlemelerine yer
verildiğinden, uygulamada tereddütlere yol açılmaması amacıyla bu düzenlemenin
yapıldığı ifade edilmiştir. Dolayısıyla, kısa ve uzun vadeli sigorta
kolları açısından sigortalı sayılmayacakları öngörülerek geçici köy
korucusu olarak çalıştırılanların bu çalışmalarından dolayı mükerrer sosyal
güvencelere sahip olmasının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır. İtiraz konusu
kural geçici köy korucuları için öngörülen özel sosyal güvenlik
düzenlemeleri kapsamında getirildiğinden, diğer bir ifadeyle geçici köy
korucularının sosyal güvenlik hakkını kısıtlamaya ya da ortadan kaldırmaya
değil özel durumlarını düzenlemeye yönelik olduğundan, Anayasa'nın 2. ve 60.
maddelerine aykırılık oluşturduğu söylenemez. 19. Diğer yandan, Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen "kanun
önünde eşitlik" ilkesi, hukuksal durumları aynı olanlar için söz
konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik
ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme
bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını
önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı
kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır.
Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı
anlamına gelmez. Geçici köy korucuları ve köy korucularının hukuki durumları
aynı değildir. Geçici köy korucuları ve köy korucularının istihdam ediliş amaç
ve şekilleri farklı olduğu gibi özlük hakları ve tabi oldukları düzenlemeler de
farklıdır. Kanun'da geçici köy korucuları ve köy korucularına yönelik bir takım
ortak hükümler bulunması veya ifa edilen hizmetlerin benzerlikler göstermesi
geçici köy korucuları ve köy korucularının hukuki durumlarının aynı olması
sonucunu doğurmaz. 20. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Hukuki durumları farklı olan
geçici koy korucuları ile köy korucuları arasında eşitlik değerlendirmesi
yapılamayacağından, geçici koy korucularının sosyal güvencelerine yönelik özel
bir düzenleme öngören itiraz konusu kural "kanun önünde
eşitlik" ilkesini ihlal etmemektedir. 21. Açıklanan nedenlerle
kural, Anayasa'nın 2., 10. ve 60. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin
reddi gerekir. IV- HÜKÜM 18.3.1924 tarihli ve 442
sayılı Köy Kanunu'nun 74. maddesine, 27.5.2007 tarihli ve 5673 sayılı Kanun'un
1. maddesiyle eklenen yedinci fıkrada yer alan ".kısa ve uzun
vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmazlar." ibaresinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 16.3.2016 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan ALTAN Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ