ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas
Sayısı : 2008/26 Karar
Sayısı : 2008/147 Karar
Günü : 24.9.2008 R.G.
Tarih-Sayı : 18.11.2008-27058 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Arhavi Asliye Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4.4.1990 günlü, 3621
sayılı Kıyı Kanunu'nun 5. maddesinin birinci fıkrasının 'Kıyılar,
Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Kıyılar, herkesin eşit ve serbest
olarak yararlanmasına açıktır,' bölümünün Anayasa'nın 35. maddesine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Kıyı kenar çizgisi içinde kalması nedeniyle tapu kaydının iptali
ve kıyı kenar çizgisi içerisinde kalan arazinin tescil dışında bırakılması
istemiyle açılan davada itiraz konusu Kural'ın Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 3621 sayılı Kıyı Kanunu'nun itiraz konusu kuralı da içeren 5.
maddesi şöyledir: 'Kıyılar ile ilgili genel esaslar aşağıda belirtilmiştir: Kıyılar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Kıyılar, herkesin
eşit ve serbest olarak yararlanmasına açıktır, Kıyı ve sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı
gözetilir. Kıyıda ve sahil şeridinde planlama ve uygulama yapılabilmesi için
kıyı kenar çizgisinin tespiti zorunludur. Kıyı kenar çizgisinin tespit edilmediği bölgelerde talep vukuunda,
talep tarihini takip eden üç ay içinde kıyı kenar çizgisinin tespiti
zorunludur. Sahil şeritlerinde yapılacak yapılar kıyı kenar çizgisine en fazla
50 metre yaklaşabilir. Yaklaşma mesafesi ve kıyı kenar çizgisi arasında kalan alanlar,
ancak yaya yolu, gezinti, dinlenme, seyir ve rekreaktif amaçla kullanılmak
üzere düzenlenebilir. Sahil şeritlerinin derinliği, 4 üncü maddede belirtilen mesafeden
az olmamak üzere, sahil şeridindeki ve sahil şeridi gerisindeki kullanımlar ve
doğal eşikler de dikkate alınarak belirlenir. Taşıt yolları, sahil şeridinin kara yönünde yapı yaklaşma sınırı
gerisinde kalan alanda düzenlenebilir. Sahil şeridinde yapılacak yapıların kullanım amacına bağlı olarak
yapım koşulları yönetmelikte belirlenir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz başvurusunda Anayasa'nın 35. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 8.4.2008 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine geçilmiş, ancak
başvuru kararında 4.4.1990 günlü, 3621 sayılı Kıyı Kanunu'nun 5. maddesinin
ikinci fıkrasının iptali istenmekte ise de, başvuru gerekçesinden iptal
isteminin 5. maddenin birinci fıkrasında yer alan 'Kıyılar, Devletin hüküm ve
tasarrufu altındadır. Kıyılar, herkesin eşit ve serbest olarak yararlanmasına
açıktır,' bölümüne yönelik olarak gerçekleştirildiği anlaşıldığından incelemenin
buna göre yapılmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, geçerli tapu kaydına dayanarak yıllarca bir
taşınmazı iyi niyetle kullanan bireylerin taşınmazlarının hiçbir bedel
ödenmeksizin tapu kayıtlarının iptal edilerek sicilden silinmesinin Anayasa'nın
35. ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne Ek 1. Protokolün 1. maddelerinde
güvence altına alınan mülkiyet hakkını ihlal edeceği savıyla 3621 sayılı Kıyı
Kanunu'nun 5. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Anayasa'nın 43. maddesinde kıyıların Devletin hüküm ve tasarrufu
altında olduğu, deniz, göl ve akarsu kıyılarıyla, deniz ve göllerin kıyılarını
çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararının
gözetileceği belirtilmektedir. Anayasa'nın 43. maddesine paralel olarak Medeni Kanun'un 715. ve
itiraza konu 3621 sayılı Kıyı Kanunu'nun 5. maddeleri de kıyıların devletin
hüküm ve tasarrufu altında olduğu hükmünü içermektedir. Kıyı Kanunu'nun 4. maddesinde kıyı, kıyı çizgisi ile kıyı kenar
çizgisi arasında kalan ve su hareketlerinin oluşturduğu, kayalık, kumluk,
sazlık, bataklık, çakıllık gibi alanlar olarak tanımlanmakta ve 9. maddesinde
kıyı kenar çizgilerinin nasıl belirleneceği düzenlenmektedir. Buna göre deniz,
göl ve ırmak kenarlarındaki kıyılara uygulanacak hukuki statü, ancak kıyı kenar
çizgilerinin belirlenmesi ile fiilen ortaya çıkacaktır. Kıyıların bu hukuksal durumu nedeniyle, uygulamada Anayasal ve
yasal düzenleme yapılmadan ya da yasaya uygun olarak kıyı kenar çizgisi belirlenmeden
önce özel mülkiyete konu olmuş ve tapu siciline tescil edilmiş olan taşınmazlar
üzerinde kazanılmış hak doğmayacağı, buraların zamanaşımı yoluyla iktisap
edilemeyeceği, tapu sicili hükümlerine bağlı tutulamayacağı ve haczedilmeyeceği
kabul edilmektedir. Anayasa'nın 35. maddesinde ' Herkes, mülkiyet ve miras haklarına
sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.' denilmektedir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne Ek 1. Protokolün 1. maddesinde
de 'Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı
gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı
sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine
uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun
olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya
para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama
konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.' denilmektedir. Temel bir insan hakkı olan mülkiyet hakkı bireyin eşya üzerindeki
hâkimiyetini güvence altına almaktadır. Eşya üzerindeki hâkimiyet bir yönüyle
bireye devletin müdahale edemeyeceği özel bir alan yaratırken, diğer taraftan
emeğinin karşılığını güvence altına almakla bireye kendi hayatını yönlendirme
ve geleceğini tasarlama olanağı sunmaktadır. Bu nedenle birey özgürlüğü ile
mülkiyet hakkı arasında yakın bir ilişki vardır. Ancak mülkiyet hakkının mutlak bir hak olmadığı ve kamu yararı
amacıyla sınırlandırılabileceği, kıyıların devletin hüküm ve tasarrufu altında
olması nedeniyle özel mülkiyete konu yapılamaması Anayasa'da öngörülmektedir. Kıyıların devletin hüküm ve tasarrufu altında olması,
buraların özel mülkiyete konu olamayacağı ve doğasına uygun olarak,
genellik, eşitlik ve serbestlik ilkeleri gereği herkesin ortak kullanımına açık
bulunmaları gerektiği anlamına gelmektedir. Hukukumuzda kıyılar, sahipsiz
doğal nitelikli ve herkese açık bir kamu malı olarak düzenlenmiştir. Anayasa'nın 43. maddesi kıyıların devletin hüküm ve tasarrufu
altında olduğu hükmünü içermektedir. Buna göre anayasa koyucu kıyıların toplum
için önemini dikkate alarak mülkiyet konusu olmasını yasaklamaktadır. İptali
istenilen 3621 sayılı Yasa'nın 5. maddesinin birinci fıkrası, Anayasa'nın 43.
maddesindeki hükmün bir tekrarı niteliğindedir. Bu nedenle 5. maddenin
Anayasa'ya aykırı bir yönü bulunmamaktadır. İtiraz başvurusunda değinilen uygulama sorunu, son yıllarda Avrupa
İnsan Hakları Mahkemesi'nin kararları çerçevesinde kıyı kenar çizgisi içinde
kalan tapu siciline kayıtlı taşınmazların karşılıklı hak dengesini sağlamak
amacıyla mülk sahibine tazminat niteliğinde bir bedelin ödenmesi gerektiği
yolundaki yargı kararları ile ortadan kalkmıştır. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'ya aykırı değildir, iptal
isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 4.4.1990 günlü, 3621 sayılı Kıyı Kanunu'nun 5. maddesinin birinci
fıkrasının 'Kıyılar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Kıyılar, herkesin
eşit ve serbest olarak yararlanmasına açıktır,' bölümünün Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, 24.9.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Cafer
  ŞAT Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ