ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/146 Karar Sayısı : 2005/105 Karar Günü : 28.12.2005 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 14.11.2006-26346 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Zonguldak İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 28.12.2004 günlü, 5277
sayılı 2005 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 25. maddesinin (f) fıkrasının ikinci ve
üçüncü paragraflarının Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve 162. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY 657 sayılı Yasa'ya tabi olarak çalışan davacının görevine son
verilmesine ilişkin işleminin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu
kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptalleri için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 5277 sayılı 2005 Mali Yılı Bütçe Kanunu'nun 25. maddesinin (f)
fıkrasının ikinci ve üçüncü paragrafları şöyledir: “... Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık
aylığı alanlar bu aylıkları kesilmeksizin; genel bütçeye dahil daireler, katma
bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri,
belediyeler ve il özel idareleri tarafından kurulan birlik ve işletmeler,
sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar ile özel kanunla
kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisadi
teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmelerinde ve
sermayesinin % 50'sinden fazlası kamuya ait olan diğer ortaklıklarda herhangi
bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamaz ve görev yapamazlar. Diğer kanunların emeklilik veya yaşlılık aylığı almakta iken
emeklilik veya yaşlılık aylıkları ve/veya diğer tazminatları kesilmeksizin
atanmaya, çalıştırılmaya veya görevlendirilmeye izin veren hükümleri ile 5434
sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun ek 11 inci maddesine göre
alınmış Bakanlar Kurulu kararları 2005 yılında uygulanmaz. ...” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve 162.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.
Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün katılmalarıyla 28.12.2005 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, diğer yasalarla yapılması gereken
düzenlemelerin Bütçe Yasası ile yapılmasının Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve
162. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2005 Mali Yılı Bütçe Kanunu'nun 25. maddesinin (f) fıkrası
getirilen düzenleme ile emekli aylığı alanlar ile yaşlılık aylığı alanların
kamu kesiminde istihdam edilmelerine olanak veren yasalar tek tek sayılmaksızın
bu olanağı veren yasa kurallarının 2005 yılı için uygulanmayacağı
öngörülmüştür. Aynı zamanda 5434 sayılı Yasa'nın Ek 11. maddesi uyarınca Emekli
Sandığı'ndan emekli aylığı alanların 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu'na tabi
kurum ve ortaklıklar ile bunlara ait olmakla birlikte SSK Kanunu'na tabi
işyerlerinde ücretli, geçici kadrolu veya yevmiyeli hizmetlerde çalışanların
emekli aylıklarının kesilmesinin istisnalarını belirleyen Bakanlar Kurulu
Kararlarının da uygulanmayacağı öngörülmüştür. Anayasa'nın 87. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev
ve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasa
tasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyla
diğer yasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında herhangi bir yasa ile
düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangi bir
yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine ve kaldırılmasına
imkan bulunmamaktadır. Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerinin
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce görüşülmesi usul ve esasları ile yayımlanması
düzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddede
ayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülmesinde
ayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kurul'da üyelerin gider artırıcı veya
gelir azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesinde
de, Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri
gönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde,
bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar
Kurulu'na kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisi
verilmemiştir. Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenen
bu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren bir
işin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesi
veya kaldırılması mümkün bulunmamaktadır. Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, “Bütçe kanununa bütçe
ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz” denilmektedir. Maddenin
gerekçesinde de belirtildiği gibi, bütçe yasalarının öteki yasalardan ayrı
olmaları nedeniyle, bir yasa kuralı nasıl aynı nitelikte bir yasa kuralıyla
değiştirilebilirse bütçe yasalarının da aynı yöntemle hazırlanmış ve kabul
edilmiş bir bütçe yasası ile değiştirilmesi gerekir. Yasa konusu olabilecek bir
kuralı kapsamaması koşuluyla ‘bütçe ile ilgili hükümler' ifadesi de bütçeyi
açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte düzenlemeler olarak
değerlendirilmelidir. Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelir
sağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde ‘bütçeyle ilgili hükümlerden'
sayılmasına yetmez. Her yasada gidere neden olabilecek değişik türde kurallar
bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin, yargı, savunma, eğitim,
sağlık, tarım, ulaşım vb. kamu hizmeti alanlarına ilişkin yasaların bütçeyle
ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bu konulardaki yasaların değiştirilip
kaldırılması içinde bütçe yasalarına hükümler koymak yoluna gidilebilir. Oysa,
bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin yapılması ve uygulanması yöntemiyle
ilişkisi bulunmayan, yasakoyucunun başka amaçla ve bütçe yasalarından tümüyle
değişik yöntemlerle gerçekleştirilmesi gereken yasama işlemleridir. 161.
maddedeki ‘bütçeyle ilgili hüküm' ibaresine dayanılarak, gider ya da gelirle
ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçe yasası ile düzenlemek,
Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalar bakımından uygulanamaz duruma
düşürmektedir. Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçe
yasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe
yasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içinde
bütünleştirmektir. 2005 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 25. maddesinin (f) fıkrasının
itiraz konusu ikinci paragrafında, herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan
emeklilik veya yaşlılık aylığı alanların bu aylıkları kesilmeksizin; genel
bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar,
belediyeler, il özel idareleri, belediyeler ve il özel idareleri tarafından
kurulan birlik ve işletmeler, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar
ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları,
kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve
işletmelerinde ve sermayesinin % 50'sinden fazlası kamuya ait olan diğer
ortaklıklarda herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamayacakları
ve görev yapamayacakları; üçüncü paragrafında da diğer kanunların emeklilik
veya yaşlılık aylığı almakta iken emeklilik veya yaşlılık aylıkları ve/veya
diğer tazminatları kesilmeksizin atanmaya, çalıştırılmaya veya
görevlendirilmeye izin veren hükümleri ile 5434 sayılı Yasa'nın Ek 11. maddesi
uyarınca Emekli Sandığı'ndan emekli aylığı alanların 5434 sayılı Emekli Sandığı
Kanunu'na tabi kurum ve ortaklıklar ile bunlara ait olmakla birlikte Sosyal
Sigortalar Kurumu Kanunu'na tabi işyerlerinde ücretli, geçici kadrolu veya
yevmiyeli hizmetlerde çalışanların emekli aylıklarının kesilmesinin
istisnalarını belirleyen Bakanlar Kurulu Kararlarının da 2005 yılında
uygulanmayacağı öngörülmüştür. Böylece Bütçe Yasası'nın itiraz konusu
kurallarıyla söz konusu yasaların ilgili hükümleri 2005 yılı için
değiştirilmiştir. Bu durumda, diğer yasalarla düzenlenmesi gereken konuların bütçe
yasasıyla düzenlenmesi Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve 162. maddelerine
aykırılık oluşturduğundan itiraz konusu kuralların iptali gerekir. VI-SONUÇ 28.12.2004 günlü, 5277 sayılı “2005 Malî Yılı Bütçe Kanunu”nun 25.
maddesinin (f) fıkrasının ikinci ve üçüncü paragraflarının Anayasa'ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, 28.12.2005 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT