ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2012/75 Karar Sayısı : 2013/88 Karar Günü : 10.7.2013 R.G. Tarih-Sayı :
25.7.2014-29071 İPTAL
DAVASINI AÇAN : Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri Emine Ülker TARHAN, M.
Akif HAMZAÇEBİ ve Muharrem İNCE ile birlikte 119 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : 3.5.2012 günlü, 6302
sayılı Tapu Kanunu ve Kadastro Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin
Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen 22.12.1934 günlü, 2644 sayılı Tapu
Kanunu'nun 35. maddesinin birinci, ikinci, üçüncü fıkraları ile dördüncü
fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 3., 5., 6., 7.,
8., 9., 10., 11., 16., 35., 43., 44., 45., 57., 123., 138., 152. ve 153.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin
durdurulmasına karar verilmesi istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları 3.5.2012 günlü, 6302 sayılı Kanun'un iptali istenilen kuralları da
içeren 1. maddesi şöyledir: " Madde 1 - 22.12.1934 tarihli ve 2644 sayılı Tapu
Kanununun Anayasa Mahkemesince iptal edilen 35 inci maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir. "Mdde
35- Kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla, uluslararası ikili ilişkiler
yönünden ve ülke menfaatlerinin gerektirdiği hallerde Bakanlar Kurulu
tarafından belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancı uyruklu gerçek kişiler
Türkiye'de taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilirler. Yabancı uyruklu gerçek
kişilerin edindikleri taşınmazlar ile bağımsız ve sürekli nitelikteki sınırlı
ayni hakların toplam alanı, özel mülkiyete konu ilçe yüz ölçümünün yüzde onunu
ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez. Bakanlar Kurulu kişi başına
ülke genelinde edinilebilecek miktarı iki katına kadar artırmaya yetkilidir. Yabancı
ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip
ticaret şirketleri ancak özel kanun hükümleri çerçevesinde taşınmaz ve sınırlı
ayni hak edinebilirler. Bu ticaret şirketleri dışındakiler taşınmaz edinemez ve
lehlerine sınırlı ayni hak tesis edilemez. Bu ticaret şirketleri ile yabancı
uyruklu gerçek kişiler lehine taşınmaz rehni tesisinde bu maddede yer alan
sınırlamalar uygulanmaz. Bakanlar
Kurulu, ülke menfaatlerinin gerektiği hallerde yabancı uyruklu gerçek kişiler
ile yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe
sahip ticaret şirketlerinin taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinimlerini; ülke,
kişi, coğrafi bölge, süre, sayı, oran, tür, nitelik, yüzölçüm ve miktar olarak
belirleyebilir, sınırlandırabilir, kısmen veya tamamen durdurabilir veya
yasaklayabilir. Yabancı
uyruklu gerçek kişiler ve yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre
kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketleri, satın aldıkları yapısız
taşınmazda geliştireceği projeyi iki yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına
sunmak zorundadır. İlgili Bakanlıkça başlama ve bitirilme
süresi belirlenerek onaylanan proje tapu kütüğünün beyanlar hanesine
kaydedilmek üzere taşınmazın bulunduğu tapu müdürlüğüne gönderilir. Onaylanan
projenin süresi içinde gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği ilgili Bakanlıkça takip
edilir. Askeri
yasak bölgeler, askeri güvenlik bölgeleri ile stratejik bölgelere ait harita ve
koordinat değerleri bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren en geç bir yıl
içinde ve bu yerlere ait değişiklik kararlarına ait harita ve koordinat
değerleri değişikliklerin yapıldığı tarihten itibaren bir ay içinde Millî
Savunma Bakanlığınca, özel güvenlik bölgeleri ve değişiklik kararlarına ait
harita ve koordinat değerleri ise İçişleri Bakanlığınca aynı sürede Tapu ve
Kadastro Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanlığa verilir. Bu Kanunun yürürlük
tarihinden itibaren bir yıl sonra bu fıkra uyarınca gönderilen belge ve
bilgilere göre tapu işlemleri yürütülür. Bu
madde hükümlerine aykırı olarak edinilen, edinim amacına aykırı kullanıldığı
ilgili Bakanlık ve idarelerce tespit edilen, süresi içinde ilgili Bakanlığa
başvurulmayan veya süresi içinde projeleri gerçekleştirilmeyenler ile bu
maddenin birinci fıkrası kapsamındaki sınırlamalar dışında miras yoluyla edinilen
taşınmazlar ve sınırlı ayni haklar, Maliye Bakanlığınca verilecek bir yılı
geçmeyen süre içinde maliki tarafından tasfiye edilmediği takdirde tasfiye
edilerek bedele çevrilir ve bedeli hak sahibine ödenir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 3., 5.,6., 7.,
8., 9., 10., 11., 16., 35., 43., 44., 45., 57., 123., 138., 152. ve 153.
maddelerine dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,
Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR Osman
Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin
YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,
Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 12.9.2012 günü yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine ve yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara
bağlanmasına, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Esat Caner YILMAZOĞLU
tarafından işin esasına ilişkin hazırlanan rapor, iptali istenilen yasa
kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama
belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Kanun'un 1. Maddesiyle Değiştirilen 2644 Sayılı Kanun'un 35.
Maddesinin Birinci Fıkrasının İncelenmesi 1- Fıkranın Birinci Cümlesi Dava dilekçesinde, dava konusu kuralda " karşılıklılık "
esası aranmadığı, yabancılara taşınmaz mal edinme konusunda tanınan haklar
açısından " karşılıklılık " esasının diğer hak kategorileri
açısından farklı bir yönü olduğu, toprak mülkiyetinin devletin ülke adı verilen
asli ve maddi unsuru ile de ilgili olduğu, iptali istenen kuralda bu ilkeye yer
verilmediği, Bakanlar Kuruluna karşılıklılık şartı aranmaksızın vatandaşı
taşınmaz mal ediniminde bulunabilecek ülkeleri belirleme yetkisi verilerek yasama
yetkisinin devredilmezliği ilkesinin ihlal edildiği, fıkranın birinci
cümlesindeki" kanuni sınırlamalar " ve "uluslararası ikili
ilişkiler ve ülke menfaatleri" ibaresinin kapsamının
açıkça ortaya konulmayaraköngörülemezlik ve belirsizlik yaratıldığı, Bakanlar
Kuruluna, karşılıklılık şartı aranmaksızın taşınmaz mal edinebilme hakkı
verilecek ülkeler ileülke menfaatinin ne olduğunu belirlemeyetkisi verilmesinin
çok geniş ve sınırları belirsiz bir yetki devri anlamına geldiği, mülkiyet
hakkını sınırlayan esasların Kanun ile düzenlenmesi gerektiğibelirtilerek
kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2.,5., 7. ve 35. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 6302
sayılı Tapu Kanunu ve Kadastro Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin
Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesinin
birinci fıkrasında, önceki düzenlemeden farklı olarak " karşılıklılık
ilkesine " yer verilmemiştir. Bu ilke,
devletlerarası ilişkilerin gereği olarak kullanılmakta olup, genel olarak
yabancı devletlerin, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ile tüzel kişilere
tanıdığı haklar ölçüsünde, Türkiye Cumhuriyetinin de yabancı gerçek ve tüzel
kişilere haklar tanıması esasına dayanır. Anayasa'nın Başlangıç kısmında Türkiye Cumhuriyeti'nin "Dünya
milletleri ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi" olduğu
belirtilmiştir. Anayasa'nın 176. maddesiuyarınca, Anayasa'nın dayandığı temel
görüş ve ilkeleri belirten Başlangıç, Anayasa metnine dahildir. Ancak,
Başlangıçta ifadesini bulan görüş ve ilkelerin, soyutnitelikleri gereği
bağımsız birer hüküm olarak uygulanmalarından ziyade, Anayasa'nın maddelerindeyer
alan hükümlerin yorumlanmasında dikkate alınmaları gerektiği açıktır. Kaldı ki
"Dünya milletleri ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi"
ifadesi, Türkiye Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını vurgulamakta olup, bu ifadeden
devletin yabancılar hukukuyla ilgili yapacağı düzenlemelerde mutlaka karşılıklılık(mütekabiliyet)
şartına yer verilmesi gerektiği sonucu çıkarılamaz. Öte yandan, Anayasa'nın 16. maddesinde temel hak ve hürriyetlerin
yabancılar için, milletlerarası hukuka uygun olarak kanunla sınırlanabileceği
belirtilmiş, ancak bu sınırlamada karşılıklılık ilkesinin dikkate alınacağına
dair bir hükme yer verilmemiştir. Benzer şekilde, Anayasa'nın 35. maddesinde,
herkesin mülkiyet ve miras hakkına sahip olduğu ve bu hakların ancak kamu
yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği hükme bağlanmış ise de yabancıların
bu haklardan istifadesi için mütekabiliyet şartı öngörülmemiştir. Buna göre, Anayasa'nın yukarıda ifade edilen hükümlerinde ya da
diğer maddelerinde açık ya da zımni olarak karşılıklılık ilkesinin anayasal bir
ölçü norm olduğunu gösteren herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir. İnsan
hakları hukuku açısından bakıldığında da karşılıklılık ilkesinin her durumda
uygulanması zorunlu bir ilke olduğu söylenemez. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin Başlangıçta
belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devleti
olduğu, 7.
maddesinde de yasama yetkisinin Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet
Meclisine ait olduğu vebu yetkinindevredilemeyeceği belirtilmiştir. Hukuk devleti, tüm işlem ve eylemleri hukuka uygun olan, her
alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdürmeyi amaçlayan,
hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa'ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, insan haklarına saygı duyarak bu hak ve özgürlükleri
koruyup güçlendiren, yargı denetimine açık devlettir. Anayasa'da
kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda, yürütme organına genel ve sınırları
belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesi olanaklı değildir. Yürütmenin
düzenleme yetkisi, sınırlı, tamamlayıcı ve bağımlı bir yetkidir. Ayrıca,
yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir yasa kuralının Anayasa'nın 7.
maddesine uygun olabilmesi için temel ilkeleri koyması, çerçeveyi çizmesi,
sınırsız, belirsiz, geniş bir alanı yürütmenin düzenlemesine bırakmaması
gerekir. Dava konusu kuralda geçen " kanuni sınırlamalar "
ibaresine, yabancı gerçek kişilerin taşınmaz ediniminin düzenlendiği 2644
sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 1934 tarihinden bu güne kadar kanunlarımızda
yer verilmiştir. Nitekim dava konusu kuralda da kanuni sınırlamalara uyulması
öngörülmüştür. Buna göre, 2644 sayılı Kanun ve bunun dışında 2565
sayılı Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu, 1062 sayılı
Hudutları Dahilinde Tebaamızın Emlakine Vaziyet Eden Devletlerin Türkiye'deki
Tebaaları Emlakine Karşı Mukabele-i Bilmisil Tedabiri İttihazı Hakkında Kanun,Hanedanı
Osmaninin Türkiye Cumhuriyeti Memaliki Haricine Çıkarılmasına Dair Kanun, 3083
sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu ve
5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu gibi kanunlarla getirilen konu ile
ilgili sınırlamalara uyulacağı açık olduğundan, kuralın Anayasa'nın 2. ve 7.maddelerine
aykırı bir yönü bulunmamaktadır. Diğer taraftan " uluslararası ikili ilişkiler " ve
" ülke menfaatlerinin gerektirdiği hâllerin " neler olduğunun
tespitinde Bakanlar Kurulu yetkili kılınmıştır. Yürütmenin icrai bir organı
olan Bakanlar Kurulu, değişen koşullara ve devletlerarası ilişkilerin dinamik
niteliğine uygun olarak " uluslararası ikili ilişkiler " ve
" ülke menfaatlerinin " gerektirdiği hâllerin neler olduğunu
değerlendirecektir. Bu nedenlerle kural, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2. ve 7.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla
PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI bu görüşe katılmamışlardır. Kuralın, Anayasa'nın 5. ve 35. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. 2- Fıkranın İkinci Cümlesi Dava dilekçesinde, dava konusu kuralda belirtilen " toplam "
ibaresinin sınırlı ayni haklar ile edinilecek taşınmazların birlikte mi, yoksa
ayrı ayrı mı toplamlarını ifade ettiğinin açıkça anlaşılamadığı, bu nedenle de
belirsizlik içerdiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2. ve 5.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2.
maddesinde ifadesini bulan hukuk devleti ilkesi, bütün uygar ve demokratik
rejimlerin temel özelliklerinden biridir. Hukuk devleti kavramı, vatandaşların
hukukî güvenlik içinde bulundukları, devletin işlem ve eylemlerinin hukuk
kurallarına bağlı olduğu devleti ifade eder. Hukuk devletinin en önemli
şartlarından biri"belirlilik"tir. Buna göre, yasal düzenlemelerin hem
kişiler, hem de idare yönünden herhangi bir duraksama ve kuşkuya yer vermeyecek
şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmasıgereklidir. Dava konusu kuralda,yabancı uyruklu bir gerçek kişinin ülke
genelinde edinebileceği taşınmazlar ile bağımsız ve sürekli nitelikte sınırlı
ayni hakların toplam yüzölçümünün otuz hektarı geçemeyeceği öngörülmüştür. Buna
göre kuralda yer verilen " ile " ve " toplam " ibarelerinden,
30 hektarlık sınırın hem taşınmazlar hem de sınırlı ayni hakların birlikte
toplamının anlaşılmasının gerektiği açıktır. Dolayısıyla, kuralda bu yönde bir
belirsizlikbulunmadığından birinci fıkranın ikinci cümlesiAnayasa'nın 2.
maddesineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ ile
Celal Mümtaz AKINCI bu görüşe katılmamışlardır. Kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı ve 5. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. 3- Fıkranın Üçüncü Cümlesi Dava dilekçesinde, fıkranın ikinci cümlesindebelirtilen 30
hektarlık sınırın, dava konusu kuralla 60 hektara kadar arttırılması konusunda
Bakanlar Kuruluna yetki verilmesinin, asli düzenleme yetkisinin devri
niteliğini taşıdığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 6., 7., 8. ve 123.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Dava konusu kural ile, Bakanlar Kurulu kişi başına ülke genelinde
edinilebilecek miktarı iki katına kadar artırmaya yetkili kılınmıştır. Buna
göre, kuralla, birinci fıkrada belirtilen koşullarla yabancı uyruklu gerçek
kişilere tanınan haklar miktar yönünden belirlenmiş 30 hektarlık sınırın Bakanlar
Kurulunca 60 hektara kadar arttırılabilmesi öngörülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyetinin Başlangıçta
belirtilentemel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devleti
olduğu vurgulanmıştır. Hukuk devleti, tüm işlem ve eylemleri hukuka uygun olan,
her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdürmeyi
amaçlayan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa'ya aykırı durum
ve tutumlardan kaçınan, insan haklarına saygı duyarak bu hak ve özgürlükleri
koruyup güçlendiren devlettir. Anayasa'nın 6. maddesinde, " Egemenlik, kayıtsız şartsız
Milletindir. Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre,
yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette
hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ
kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz. "; 7.
maddesinde, " Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet
Meclisinindir. Bu yetki devredilemez. "; 8. maddesinde, " Yürütme
yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından, Anayasaya ve
kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir. " denilmektedir. Anayasa'nın 7. maddesinde " Yasama yetkisi Türk Milleti
adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez. "
denilmektedir. Buna göre, kanun koyucunun temel ilkeleri koymadan, çerçeveyi
çizmeden yürütmeye yetki vermemesi, sınırsız, belirsiz bir alanı, yönetimin
düzenlemesine bırakmaması gerekir. Dava konusu kural ile, Kanun'un yabancı uyruklu gerçek kişilere
tanıdığı taşınmaz edinme sınırının (otuz hektarın) Bakanlar Kurulu kararıyla
iki katına kadar (altmış hektar) arttırılabilmesi öngörülmektedir. Bu kural ile
Bakanlar Kuruluna tanınan iki kata kadar arttırılabilme yetkisinin, kanuni
sınırı Bakanlar Kurulu kararı ile etkisiz kılacak derece ve ölçüde olmadığı;
yürütme organına, genel, sınırsız, esasları ve çerçevesi belirsiz bir düzenleme
yetkisi verilmediği görülmektedir. Açık ve anlaşılır olan kuralın yasama
yetkisinin devri niteliğini haiz bir yönü bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural, Anayasa'nın 2., 6., 7. ve
8. maddelerineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ ile
Celal Mümtaz AKINCI bu görüşe katılmamışlardır. Kuralın, Anayasa'nın123. maddesiyleilgisi görülmemiştir. B- Kanun'un 1. Maddesiyle Değiştirilen 2644 Sayılı Kanun'un 35.
Maddesinin İkinci Fıkrasının İncelenmesi 1- Fıkranın Birinci Cümlesi Dava dilekçesinde, yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına
göre kurulan ve tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerine yabancı gerçek
kişiler için aranan sınırlama ve karşılıklılık koşulu aranmadan taşınmaz ve
sınırlı ayni hak edinme imkanı verilmesinin Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 5.,
10., 11., 16. ve 35. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Dava konusu kuralda, yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin
kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerinin, ancak özel
kanun hükümleri çerçevesinde taşınmaz mülkiyeti ve taşınmazlar üzerinde sınırlı
aynî hak edinebilecekleri belirtilmektedir. Dava konusu cümlede, yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin
kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerinin "ö zel
kanun hükümleri çerçevesinde" olmakkaydıyla taşınmaz mülkiyeti ve
taşınmazlar üzerinde sınırlı ayni hak edinebilecekleri anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyetinin Başlangıç'da
belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devleti
olduğu belirtilmiş, 5. maddesinde de kişilerin ve toplumun refah, huzur ve
mutluluğunu sağlamak Devletin amaç ve görevleri arasında sayılmıştır.
Anayasa'nın 10. maddesinde, herkesin, kanun önünde eşit olduğu, 16. maddesinde
de temel hak ve hürriyetlerin yabancılar için milletlerarası hukuka uygun
olarak kanunla sınırlanabileceği belirtilmiştir. Yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel
kişiliğe sahip ticaret şirketlerinin taşınmaz edinimi ile ilgili olarak dava
konusu düzenlemede " özel kanun hükümleri çerçevesinde" olmak
denilmek suretiyle, yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre
kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketleri içinözel kanunlarla taşınmaz
edinim hakkı tanınmakta ve özel kanunlara gönderme yapılmaktadır. Buna göre, yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre
kurulan tüzelkişiliğe sahip ticaret şirketleri; 2634 sayılı Turizmi Teşvik
Kanunu, 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu, 6326 sayılı Petrol
Kanunu ve 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu gibi yürürlükteki özel kanun
hükümleri ve bunların dışında çıkartılabilecek başka özel kanun hükümleri
çerçevesinde taşınmaz mülkiyeti ve taşınmazlar üzerinde sınırlı ayni hak
edinebileceklerdir. Dolayısıyla, belirtilen bu kanunlardaki edinim amaçları dışında
yabancı ticaret şirketlerinin taşınmaz edinimi bulunmamaktadır. Böylece amaç
yönünden bir sınırlama getirilmiş olmakta, bunların dışında ve sadece taşınmaz
edinimine dönük olmak üzere taşınmaz edinimi imkânı ortadan kaldırılmış
olmaktadır. Taşınmaz mülkiyeti ve taşınmazlar üzerinde sınırlı ayni hak edinen
yabancı uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin
kanunlarına göre kurulan tüzelkişiliğe sahip ticari şirketlerin aynı konumda
olmadıkları ve sözkonusu edinimlerin nedenlerinin de farklı olduğu
gözetildiğinde aralarında eşitlik karşılaştırması yapılamayacağı ve bu konuda
farklı sınırlamalar getirilmesinin kanun koyucunun takdir alanı içinde kaldığı
açıktır Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural, Anayasa'nın 2.,10., 16.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Sedar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ ile
Celal Mümtaz AKINCI bu görüşlere katılmamışlardır. Kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı, 5., 11. ve 35.maddeleriyle
ilgisi görülmemiştir. 2- Fıkranın İkinci Cümlesi Dava dilekçesinde, dava konusu kuralda yer alan hükümden yabancı
uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre
kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketleri dışındaki yabancıların
Türkiye'de taşınmaz edinemeyeceği anlaşılmakla beraber, aynı zamanda Türkiye
Cumhuriyeti vatandaşlarının da taşınmaz edinemeyeceği şeklinde anlaşılabileceği,
bunun ise belirsizliğe yol açacağı, bu nedenle de kuralın belirli ve
öngörülebilir olmadığı ve dolayısıyla hukuki güvenirlik sağlamadığı
belirtilerek, Anayasa'nın 2. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Dava konusu kural uyarıncayabancı uyruklu gerçek kişiler ile
yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe
sahip ticaret şirketleri dışındakiler Türkiye'de taşınmaz edinemez ve lehlerine
sınırlı ayni hak tesis edilemez. Maddenin gerekçesinde de yabancı uyruklu gerçek kişiler ile
yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzelkişiliğe
sahip ticaret şirketleri dışındakilerin (tüzelkişiliği olan veya olmayan vakıf,
dernek, kooperatif, cemiyet, topluluk, cemaat vb.) Türkiye'de taşınmaz
edinemeyeceklerive bunlar lehine sınırlı ayni hak tesis edilemeyeceğibelirtilmiştir. Madde gerekçesi ile birliktedeğerlendirildiğinde, kanun koyucunun
yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzelkişiliğe
sahip ticaret şirketleri dışında kalan tüzelkişilerin taşınmaz edinmelerini
engellediği açıktır. Bir başka ifadeyle, dava dilekçesinde ileri sürüldüğü şekilde
iptali istenen kuraldan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları için de taşınmaz ve
sınırlı ayni hak edinemeyecekleri gibi bir anlam çıkarılamaz. Zira, fıkrayı
içeren Tapu Kanunu'nun 35. maddesi, yabancıların Türkiye'deki taşınmaz ve
sınırlı ayni hak edinimlerine ilişkin bir düzenleme niteliğindedir. Bu nedenlerle, dava konusu kuraldabelirsizlik olmadığı gibi hukuk
güvenliğini sağlamaktan da yoksun bulunmadığından, Anayasa'nın 2. maddesine
aykırı değildir.İptal isteminin reddi gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ ile
Celal Mümtaz AKINCI bu görüşlere katılmamışlardır. Kuralın, Anayasa'nın 11. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. 3- Fıkranın Üçüncü Cümlesi Dava dilekçesinde, yabancı uyruklu gerçek kişiler ile yabancı
ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip
ticaret şirketleri lehine Türkiye'de taşınmaz rehni tesisinde birinci ve ikinci
fıkralarda yer alan kayıt ve sınırlamaların aranmamasının, taşınmaz rehni
tesisini sınırsız hâle getirdiği, böylece karşılıklılık ilkesinin taşınmaz
rehni bakımından etkisizleştirildiği, bunun ise Türk milletinin bağımsızlığı,
ülke güvenliği ve toplum huzuru ilkeleri ile bağdaşmadığı belirtilerek kuralın,
Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2.,5., 10., 11. ve 16. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. Dava konusu kuralda, yabancı uyruklu gerçek kişiler ile yabancı
ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip
ticaret şirketleri lehine Türkiye'de taşınmaz rehni tesisinde birinci ve ikinci
fıkralarda yer alan kayıt ve sınırlamaların aranmayacağı belirtilmektedir. Genel olarak rehin hakkı, rehne konu hakkı paraya çevirmek ve elde
edilen paradan öncelikle alacağını alma yetkisi veren ayni bir haktır. Rehin hakkı ile hak sahibine eşyanın değeri tahsis edilmiştir. Bu
hak da diğer sınırlı ayni haklar gibi mülkiyetin muhtevasından oluşmuştur.
Malik paraya çevirme yetkisini rehinli alacaklıya tahsis etmekte; alacaklı da
alacak ifa edilmezse eşyayı paraya çevirerek öncelikle alacağını elde
edebilmektedir. Rehin hakkının bir türü olan taşınmaz rehni ise hak sahibine
bir taşınmaz malın değerinden alacağını elde etme yetkisini veren sınırlı bir
ayni haktır. Taşınmaz rehni, hem kişisel alacağı teminat altına almakta hem de
arazi değerinin tedavül ettirilmesini sağlamaktadır. Türk Medenî Kanunu'na göre
taşınmaz rehni ancak, ipotek, ipotekli borç senedi veya irat senedi şeklinde
kurulabilir. Alacaklı sıfatıyla bir rehin hakkının tesisi, rehne konu teşkil
eden taşınmaz malın iktisabı anlamına gelmez. Alacak ödenmediği takdirde,
taşınmaz mal paraya çevrilirse, rehinli alacaklı olan ve Türkiye'detaşınmaz mal
edinme imkânı bulunmayan yabancı kişi, bu taşınmaz mal mülkiyetini elde
edemeyecek ve ancak alacağını satış bedelinden temin edebilecektir. Bu nedenle
yabancının, alacağına karşılık olmak amacıyla, Türkiye'de bulunan bir taşınmaz
mal üzerinde ipotek, ipotekli borç senedi ve irat senedi biçiminde rehin hakkı
elde edebilmesi mülkiyetin, kanunlarda öngörülen izinlerdışında devrine yol
açmayacağındantaşınmaz rehninde sınırlama aranmamasında Anayasa'ya aykırılık
bulunmamaktadır. Öte yandan rehin hakkının tesisinde karşılıklılık şartının
aranmaması yukarıda belirtilen gerekçelerle Anayasaya aykırı görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. ve 16.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ ile
Celal Mümtaz AKINCI bu görüşlere katılmamışlardır. Kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı, 5., 10. ve 11. maddeleriyle
ilgisi görülmemiştir. C- Kanun'un 1. Maddesiyle Değiştirilen 2644 Sayılı Kanun'un 35.
Maddesinin Üçüncü Fıkrasının İncelenmesi Dava dilekçesinde, dava konusu kuralla, yabancıların taşınmaz
edinemeyecekleri alanları belirlemede Bakanlar Kurulunun yetkili kılındığı
ancak, bu düzenlemede sınırlamanıniçeriğinin belirsiz ve takdire dayalı
kavramlarla ifade edildiği, Bakanlar Kuruluna verilen bu yetkinin yeterli bir
asli düzenlemeye dayanmadığı, bu nedenle de asli düzenleme yetkisinin devriniteliği
taşıdığı, hiçbir organın kaynağını Anayasa'danalmayan bir Devlet yetkisi
kullanamayacağı, fıkranın birinci cümlesinde yabancıların taşınmaz
edinemeyecekleri alanları belirlemede ve il yüzölçümüne göre oranını tespitte
Bakanlar Kurulu yetkili kılınmakla beraber belirtilen alanların içeriğinin
belirsiz ve takdire dayalı olduğu, Bakanlar Kuruluna verilen bu yetkinin asli düzenleme
yetkisi niteliğini taşıdığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 6., 7., 8.,
11. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Dava konusu kuralda, yabancı uyruklu gerçek kişiler ile yabancı
ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip
ticaret şirketlerinin taşınmaz edinimlerinin, Bakanlar Kurulu tarafındanülke,
kişi, coğrafi bölge, süre, sayı, oran, tür, nitelik, yüzölçümü ve miktar olarak
belirlenebileceği, sınırlandırılabileceği, kısmen veya tamamen
durdurulabileceği veya yasaklanabileceği belirtilmek suretiyle Bakanlar
Kurulunun hangi sınırlandırma kriterlerini ve yöntemlerini kullanabileceği
açıkça belirtilmiştir. Bakanlar Kurulu'nun söz konusu yetkiyi maddeninbirinci ve ikinci
fıkralarındayer verilen sınırlamaları gözeterekkullanacağı açık olduğundan
kuralda bir belirsizlik bulunmamaktadır. Açıklanannedenlerle dava konusu kuralAnayasa'nın 2. ve 7.
maddelerineaykırıdeğildir. İptal isteminin reddi gerekir. Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla
PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI bu görüşe katılmamışlardır. Kuralın, Anayasa'nın6., 8., 11. ve 123.maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. D- Kanun'un 1. Maddesiyle Değiştirilen 2644 sayılı Kanun'un 35.
Maddesinin Dördüncü Fıkrasının Birinci Cümlesinin İncelenmesi Dava dilekçesinde, Kanun'un 1. maddesiyle yeniden düzenlenen 2644
sayılı Kanun'un 35. maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında
belirtilen gerekçelerle belirsizlik içeren kuralın, Anayasa'nın 2. maddesineaykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Dava konusu kuralda, yabancı uyruklu gerçek kişiler ve yabancı
ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip
ticaret şirketlerinin, satın aldıkları yapısız taşınmazda geliştireceği projeyi
iki yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına sunması gerektiği ifade edilmiştir. İptali istenen kuralda yabancılar tarafından satın alınan yapısız
taşınmaz üzerinde geliştirilen projenin, projenin niteliğine göre ilgili
Bakanlığın onayına sunulması öngörülmüş olup bununla yabancıların salt arazi ve
arsa edinmek için taşınmaz mal ediniminde bulunmasınıngetirebileceği sakıncalar
önlenmiştir. Kuralda yabancı uyruklu gerçek kişiler ve yabancı
ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip
ticaret şirketlerinin satın aldıkları yapısız taşınmazda geliştireceği
projeyi iki yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına sunacağının belirtilmesi,
böylece şirketin ve taşınmazın niteliği ve projenin kaç yıl içinde onaya
sunulacağının açıkça ifade edilmesi karşısında kuralın belirsiz olduğundansöz
edilemez. Açıklanan nedenlerle dava konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 3.5.2012
günlü, 6302 sayılı Tapu Kanunu ve Kadastro Kanununda Değişiklik Yapılmasına
İlişkin Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen 22.12.1934 günlü, 2644 sayılı Tapu
Kanunu'nun 35. maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları ile dördüncü
fıkrasının birinci cümlesine yönelik iptal istemleri, 10.7.2013
günlü, E.2012/75, K.2013/88 sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkralara ve
cümleye ilişkin yürürlüğün durdurulması istemlerinin REDDİNE, 10.7.2013 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- SONUÇ 3.5.2012 günlü, 6302 sayılı Tapu Kanunu ve Kadastro Kanununda
Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen 22.12.1934
günlü, 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesinin; A-
Birinci fıkrasının, 1-
Birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla
PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2-
İkinci ve üçüncü cümlelerinin Anayasa'ya aykırı olmadıklarına ve iptal
istemlerinin REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla
PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, B-
İkinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz
AKINCI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, C-
Üçüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ ile
Celal Mümtaz AKINCI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, D-
Dördüncü fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 10.7.2013
gününde karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ KARŞIOY
GEREKÇESİ 2644
sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesinin iptali istenen hükümlerinden Anayasa'ya
aykırı olduğunu düşündüğüm birinci fıkranın birinci cümlesinde; "Kanuni
sınırlamalara uyulmak kaydıyla, uluslararası ikili ilişkiler yönünden ve ülke
menfaatlerinin gerektirdiği hallerde Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen
ülkelerin vatandaşı olan yabancı uyruklu gerçek kişiler Türkiye'de taşınmaz ve
sınırlı ayni hak edinebilirler., üçüncü
fıkrasında da; .Bakanlar
Kurulu, ülke menfaatlerinin gerektiği hallerde yabancı uyruklu gerçek kişiler
ile yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe
sahip ticaret şirketlerinin taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinimlerini; ülke,
kişi, coğrafi bölge, süre, sayı, oran, tür, nitelik, yüzölçüm ve miktar olarak
belirleyebilir, sınırlandırabilir, kısmen veya tamamen durdurabilir veya
yasaklayabilir." denilmektedir. Yabancıların
taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinmeleriyle ilgili olarak 2644 sayılı Kanun'un
35. maddesinde müteaddit kez yapılan düzenlemeler, Anayasa aykırı olduğu ileri
sürülerek Anayasa Mahkemesinin önüne getirilmiştir. Anayasa
Mahkemesi de 31.1.1987-19358 sayı ile Resmî Gazete'de yayımlanan 9.10.1986
günlü,E.1986/18-K.1986/24 sayılı, 24.8.1995-18852 sayı ile Resmî Gazete'de
yayımlanan 13.6.11985 günlü,E.1984/14-K.1985/7 sayılı, 26.4.2005-25797 sayı ile
Resmi Gazetede yayımlanan 14.3.2005 günlü, E.2003/70-K.2005/14 sayılı,
16.1.2008-26758 sayı ile Resmî Gazete'de yayımlanan 11.4.2007 günlü,
E.2006/35-K.2007/48 sayılı kararlarıyla bu düzenlemeleri Anayasa aykırı bularak
iptal etmiştir. Tapu
Kanunu'nun 35. maddesinin iptali istenen birinci fıkrasının birinci
cümlesinde, yabancı uyruklu gerçek kişilerin Türkiye'de taşınmaz ve
sınırlı ayni hak edinebilmeleri için mütekabiliyet (Karşılıklılık) şartına yer
verilmemiş, belirsiz olan kanuni sınırlamalar sözcüğüne cümlede yer verilmiş,
önemi olan bu konu ayrı bir kanun yerine Tapu Kanunu'nun bir maddesinde
düzenlenmiş, ayrıca taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilecek ülke vatandaşı
yabancı gerçek kişilerin Bakanlar Kurulunca belirlenmesi öngörülmüştür. Söz
konusu kuralın mütekabiliyet (Karşılıklılık) şartını içermemesi, ayrıca
taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilecek yabancı ülke vatandaşı gerçek
kişilerin Bakanlar Kurulunca belirlenmesi 9.10.1986 günlü,E.1986/18-K.1986/24
sayılı, 13.6.11985 günlü,E.1984/14-K.1985/7 sayılı Anayasa Mahkemesi
kararlarında ayrıntıları yazılı gerekçelerle; Belirsizlik
içeren kanuni sınırlamalar sözcüğünün kuralda yer alması, ayrı bir kanunla
düzenlenmesi gereğinin yerine getirilmemesi ise 14.3.2005 günlü,
E.2003/70-K.2005/14 sayılı Anayasa Mahkemesi kararının "DEĞİŞİK VE
EK GEREKÇE" kısmının birinci ve ikinci paragraflarında
belirttiğim gerekçe ve 11.4.2007 günlü, E.2006/35-K.2007/48 sayılı Anayasa
Mahkemesi kararının "KARŞIOY" başlığı altında belirttiğim
gerekçe ile; Yine, Tapu
Kanunu'nun 35. maddesinin iptali istenen üçüncü fıkrasında, ülke
menfaatlerinin gerektiği hallerde yabancı uyruklu gerçek kişiler ile yabancı
ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip
ticaret şirketlerinin taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilmeleri ile ilgili
kimi değerlendirmelerle Bakanlar Kurulu'na yetki verilmiştir. Bakanlar
Kuruluna yetki veren bu kuralda da mütekabiliyet (Karşılıklılık) şartı
öngörülmeyerek kimi değerlendirmelerle yabancıların taşınmaz ve sınırlı ayni
hak edinebilmelerine imkân tanınması, 9.10.1986 günlü,E.1986/18-K.1986/24
sayılı, 13.6.11985 günlü,E.1984/14-K.1985/7 sayılı Anayasa Mahkemesi
kararlarında ayrıntıları yazılı gerekçelerle; Anayasa'ya
aykırı olduklarından, söz konusu kuralların iptalleri gerekir. Açıklanan
nedenlerle çoğunluğun redde ilişkin görüşlerine katılmadım. Üye Mehmet ERTEN KARŞIOY
GEREKÇESİ 1-
Yabancıların Türkiye'de taşınmaz edinmeleri konusunu düzenleyen ve 1934-1984
tarihleri arasında yürürlükte kalan 22.12.1934 tarih ve 2644 sayılı Tapu
Kanunu'nun 35. maddesi şu hükmü taşımaktaydı: "Tahdidi
mutazammın kanuni hükümler yerinde kalmak ve karşılıklı olmak şartı ile
yabancı hakiki şahıslar Türkiye'de gayrimenkul mallara temellük ve
tevarüs edebilirler." 21.6.1984
tarih ve 3029 sayılı Kanun'la, 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesine şu
fıkra ilave edilmiştir: "Ancak
hangi ülkelere yukarıdaki fıkradaki mütekabiliyet şartının uygulanmayacağını,
alım ve satımlarda %25'i geçmiyecek şekilde Toplu Konut Fonuna alınacak fon
nisbetini ve uygulamaya ait esasları tespite Bakanlar Kurulu yetkilidir." Belirtilen
bu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla açılan iptal davası sonunda
Anayasa Mahkemesi, şu özet gerekçe ile bu düzenlemenin iptaline karar
vermiştir: ".
Toprak edinme kanunundaki mütekabiliyet esasının başka konulardaki
mütekabiliyet esasından farklı yönü, Devletin, ülke denilen asli maddi
unsuruyla olan ilişkileridir. Sözkonusu ilişki bu noktada farklı bir düşünce ve
hassasiyeti zorunlu kılar. Bu koşullardan herhangi bir nedenle tek taraflı
vazgeçmek, Devletler Hususi Hukukunda Yabancılar Hukuku alanına etkisi zaruri
eşitlik prensibini benimsememek anlamı taşır. Kaldı ki, bu alanda hakkın sujesi
bireylerdir. Kendi vatandaşına yabancı ülkede aynı hakkı sağlamadan, ülkesinde
yabancıya hak tanıması kolaylıkla savunulamaz. Yabancı bir ülkede mülk edinmek,
çoğu kez o ülkede seyahat etmek, çalışmak veya yerleşmek gibi isteklerin bir
uzantısıdır. Ülkede mülk edinerek yaşamını kısmen ya da tamamen orada
sürdürecek olan yabancının her türlü davranışına katlanacak olan onunla belli
bir yöne ya da çevrede yaşamı paylaşmak zorunda kalan vatandaş olacaktır. Bu
itibarla vatandaşımızın, kendi ülkesinde mülk edinmesine katlanamayan bir
devlet uyruğundan her halde bu hakkın esirgenmesi gerekir. Aksine bir durum ise
yabancıya tanınmış bir imtiyaz sayılır. Yabancı hakiki şahısların
mütekabiliyet şartı aranmaksızın Türkiye'de gayrimenkul edinmeleri hakkında
3029 sayılı Kanun'un uygulanmasına ilişkin esasların sadece yabancı gerçek
kişiler açısından ve sınırlı bir biçimde ele alınmış bulunmasının isabeti
kuşkusuzdur. İktisadi konjonktürün neden olabileceği sıkıntılı
dönemlerde, aynı mülahazalarla uygulama esaslarında yapılacak bir değişiklikle
sözkonusu hakkın kimi ülkeler ve yabancı tüzel kişilere tanınması olasılığı
gözden uzak tutulamaz. Bu takdirde ise durumun bazı olumsuz sonuçlar
doğuracağını açıklamaya gerek görülmemiştir. Yabancıya satılmış toprakların
yasal yollardan yerine göre geri alınabilmesi olanağının varlığına güvenilemez.
Yabancının her an kendi devletinin himayesinde olduğu dikkate alındığında böyle
bir yola başvurmanın devletlerarası çetin sorunları davet etmesi kaçınılmazdır.
Başlangıç'ın 4. paragrafındaki; Türkiye Cumhuriyeti'nin Dünya milletler
ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olduğu ilkesiyle, devletin
beşeri unsurunu oluşturan milletin diğer milletlerle hak eşitliğine sahip
bulunduğu vurgulanmıştır. Başlangıç'ın 7. paragrafında ise 'Hiçbir düşünce ve
mülahazanın Türk milli menfaatlerinin . karşısında korunma göremeyeceği' ilkesi
ile de Anayasa'nın öngördüğü hukuk düzeni içinde milli menfaatlerin her şeyin
üstünde tutulması gereği belirlenmiştir. Ülkede yabancının arazi ve emlak
edinmesi salt bir mülkiyet sorunu gibi değerlendirilemez. Toprak, devletin
vazgeçilmesi olanaksız temel unsuru, egemenlik ve bağımsızlığın
simgesidir. Karşılıklı muamele (mütekabiliyet) esası uluslararası
ilişkilerde eşitliği sağlayan bir denge aracıdır. Yukarıda açıklanan
nedenlerle, değişik iktisadi politikalar ve kendi olanaklarımızla
gerçekleştirebileceğimiz konut sorununda önemsiz bir kaynak yaratmak maksadıyla
ülke topraklarının yabancı unsurlar eline geçmesine imkan tanıyan 3029
sayılı Kanun'un düzenlemesi Anayasa'nın Başlangıç Bölümüne aykırı
bulunmuştur . 3029 sayılı Yasa ile Bakanlar Kuruluna tanınan
yetki son derece sınırsızdır ve açık değildir. Yasada sadece Toplu Konut Fonuna
alınacak miktar belirlenmiş, diğer hususların tespiti yürütme organına
bırakılmıştır. Bunlar arasında kanunla düzenlenmesi gereken yönler vardır.
Yabancının alacağı arazinin azami miktarı, emlakın adedi, alınma amaçları,
Bakanlar Kuruluna verilen yetkinin devamı süresi, satın alınacak arazi ya da emlakın
yeri, satın almanın koşulları, devir ve ferağda uygulanacak ilkeler hep yasa
ile düzenlenmesi gereken hususlardandır. Bütün bu yönlerde yasama organının
serinkanlı ve objektif değerlendirilmesine gereksinim vardır. 3029 sayılı Yasa
ile uygulamaya ilişkin esasların tesbiti yönünden yürütmeye verilen yetkinin
genişliği ve belirsizliği apaçık ortadadır. Yasada, esasla alakalı bir çok
yönler düzenlenmemiştir. Bu durum, açıkça bir yetki devridir ve Anayasa'nın
' Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu
yetki devredilemez.' biçimindeki 7. maddesine aykırıdır. (Any.
Mah.nin 13.6.1985 tarih ve E.1984/14, K.1985/7 sayılı kararı; RG. 24.8.1985) 2-
Anayasa Mahkemesinin bu iptal kararından sonra 22.4.1986 tarih ve 3278 sayılı
Kanun'la 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesine şu fıkralar eklenmiştir: "Ancak,
milli menfaatlere ve/veya milli ekonomiye faydalı görüldüğü hallerde, Bakanlar
Kurulu; hangi ülkelerin ve/veya hangi ülkeler uyruğundaki gerçek kişilerin
mütekabiliyet şartından istisna edileceğine karar verebilir. Bu hususlarla
ilgili usul ve esaslar Bakanlar Kurulunca tespit edilir. Ayrıca,
bu alım-satımlarda satış bedelinin %25'ini geçmiyecek miktarda Toplu Konut
Fonuna alınacak fon nispetini ve uygulamaya ait esasları tespite Bakanlar
Kurulu Yetkilidir." Bu
yeni yasal düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla açılan iptal davası
sonunda Anayasa Mahkemesi, şu özet gerekçe ile bu düzenlemenin iptaline karar
vermiştir: ".Anayasanın
Başlangıç bölümünün 'Türk varlığının Devleti ve ülkesiyle bölünmezliği esası'nı
getiren yedinci fıkrası ve 'Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir
bütündür' kuralını içeren 3. maddesinin birinci fıkrası karşısında hiçbir
organın yabancı ülkelere Türkiye Cumhuriyeti Devleti sınırları içinde taşınmaz
mal edinmesi için izin vermeye ya da bu yolda Bakanlar Kuruluna takdir hakkı
tanımaya yetkisi bulunmamaktadır. Bu nedenlerle 3278 sayılı Kanun'un 1. ve 2.
maddeleri öncelikle bu bakımdan Anayasa'nın Başlangıç Bölümünün yedinci
fıkrasına ve 3. maddesinin birinci fıkrasına aykırı görülmüştür. 3278 sayılı
Kanun'un gerekçesininde; Türkiye'nin uluslararası ekonomik alandaki
ilişkilerinin hızla artmakta olmasının bazı yabancı uyruklu gerçek veya tüzel
kişilerin, milli menfaatlerimiz çerçevesinde memleketimizde taşınmaz mal
edinmelerini zorunlu kıldığı, yapılan düzenleme ile bu konuda Bakanlar Kuruluna
yetki verildiği, diğer yandan yabancı uyruklu kişilerin taşınmaz mal edinmeleri
sırasında Toplu Konut Fonuna belirli bir miktar para ödemeleri öngörülmek
suretiyle de, inşaat sektörü için yeni imkanlar yaratıldığı ifade edilmektedir.
Bu gerekçelere göre yasalaşmış olan 3278 sayılı Kanun yabancı ülkelerin ve
yabancı ülke uyruğundaki gerçek veya tüzel kişilerin ülkemizde taşınmaz mal
satın alabilmelerinde tüm yetki ve insiyatifi Bakanlar Kuruluna bırakmıştır.
Bakanlar Kurulunun günün politik ve ekonomik koşullarına göre uygulama esaslarını
genişletmesi durumunda zaman içerisinde ülke topraklarından önemli kısmının
yabancı ülkelerin veya yabancı ülkeler uyruğundaki gerçek kişilerin eline
geçmesi kaçınılmaz olacaktır. Devletlerarası ilişkilerde karşılıklılık
esası, devletlerin ülkeleri üzerindeki egemenlik haklarının doğal
sonuçlarındandır. ülke topraklarının karşılıklılık koşulu aranmadan
yabancı ülkeler uyruğundaki gerçek kişilere satışına imkan veren 3278 sayılı
Kanun'un 1. ve 2. maddelerinin birinci fıkraları bu noktadan da Anayasa'nın 2.
maddesi karşısında Başlangıç bölümünün dördüncü paragrafında yer alan ve
Anayasa'nın yorumu ve uygulamasında siyasal kadroların öznel
değerlendirmelerini etkisiz bırakmak amacıyla getirildiği kuşkusuz olan temel
ilkeye aykırı görülmüştür. Yasalarda öngörülen sınırlayıcı hükümlere uyulmuş
olmak kaydıyla, karşılıklı muamele esasının aranmayacağı belirtilen ya da yasak
hükmünden istisna edilen yabancı ülkeler ve/veya yabancı ülkeler uyruğundaki
gerçek kişiler Türkiye'nin her yerinden miktar kaydı olmaksızın diledikleri
kadar taşınmaz mal edinme imkanına olabileceklerdir. Keyfiyet, 3278
sayılı Yasa'nın 1. ve 2. maddelerine göre tamamıyla Bakanlar Kurulunun politik
takdir ve tercihine bırakılmıştır. Bu kanunla Bakanlar Kuruluna tanınan
yetkilerin kullanımı, yabancılara taşınmaz mal edinme hakkının verilmesinin
Türkiye açısından milli menfaatlere ve/veya milli ekonomiye faydalı görülmesi
hallerine bağlı tutulmaktadır. .Söz
konusu kavramlara yasada yer vermekle yasakoyucu yürütme organına, tanınan
yetkileri kullanmasında, bir sınır çizilmiş olmamakta aksine bu kanunla verilen
yetkilerin kullanımı büsbütün subjektif nitelik taşıyan kıstaslara bağlamış
olmaktadır. Öte yandan bu kavramların Yasa'da yer almasının ya da almamasının
Anayasal açıdan büyük bir önem taşıdığı da savunulamaz. Çünkü hükümetler tüm
karar ve işlemlerinde ulusal çıkarları gözetmek ve korumak, ulusal birliği,
ulusal güvenliği ve ulusal ekonomiyi güçlendirme yönünde çaba göstermek
zorundadırlar. Özellikle dış ilişkilerde ve bu arada yabancılar hukuku
alanında tesis edilen işlemlerde en geniş anlamda ulusal çıkarların gözönünde
tutulması işin doğası gereğidir. Bu kavramlar her yana çekilebilen,
soyut ve sınırları belli olmayan, zamana ve kişiye, siyasal iktidarlara göre
değişebilen, dolayısıyla değişik siyasal iktidarlar elinde çok değişik
amaçlarla kullanılma olanağı bulunan kavramlardır. 3278 sayılı Yasa'da
yer alan bu kavramlar bu Yasa ile Bakanlar Kuruluna verilen
yetkinin amacını ve kapsamını ve sınırlarını belirlemekten uzaktır. 3278 sayılı
Yasa ile Bakanlar Kuruluna tanınan yetki sınırları net ve açık değildir.
Anayasa'da ifadesini bulan ayrık haller dışında, yasalarla düzenlenmemiş bir
alanda yürütmenin sübjektif hakları etkileyen bir kural koyma
yetkisi bulunmamaktadır. Yasa ile yetkili kılınmış olması da bu sonuca etkili
değildir. Bu itibarla 3278 sayılı Yasa'nın 1. ve 2. maddelerinin
birinci fıkralarıyla uygulamaya ilişkin esasların tesbiti yönünden yürütmeye
verilen yetkinin genişliği ve belirsizliği apaçık ortadadır. Bu durum açıkça
bir yetki devridir ve Anayasa'nın 7. maddesine aykırıdır." (Any. Mah.nin
9.10.1986 tarih ve E.1986/18, K.1986/24 sayılı; RG. 31.1.1987) 3-
Anayasa Mahkemesinin bu iptal kararından sonra 3.7.2003 tarih ve 4916 sayılı
Kanun'la 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir: " Madde
35 - Karşılıklı olmak ve kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla, yabancı
uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde bu ülkelerin kanunlarına göre
kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketleri, Türkiye Cumhuriyeti sınırları
içinde taşınmaz edinebilirler. Karşılıklılık ilkesinin uygulamasında, yabancı
devletin taşınmaz ediniminde kendi vatandaşlarına veya yabancı ülkelerde bu
ülkelerin kanunlarına göre konulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerine
tanıdığı hakların, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına veya ticaret şirketlerine
de tanınması esastır. Türkiye
Cumhuriyeti ile arasında karşılıklılık olmayan devlet vatandaşlarının kanuni
miras yoluyla edindikleri taşınmazlar ile kanuni kısıtlamalara tabi alanlardaki
taşınmazlar, intikal işlemleri yapılarak tasfiye edilir ve bedele çevrilir. Yabancı
uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde bu ülkelerin kanunlarına göre
kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerinin otuz hektardan fazla
taşınmaz edinebilmesi Bakanlar Kurulunun iznine tabidir. Kanuni miras yoluyla
intikal eden taşınmazlar için bu hüküm uygulanmaz. Yabancı uyruklu gerçek
kişilerin, kanuni miras dışında ölüme bağlı tasarruflar yoluyla otuz hektardan
fazla taşınmaz edinebilmesi de Bakanlar Kurulunun iznine bağlıdır. İzin
verilmez ise fazla miktar tasfiye edilerek bedele çevrilir. Yabancı
uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde bu ülkelerin kanunlarına göre
kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketleri lehine, taşınmaz üzerinde
sınırlı ayni hak tesis edilmesi halinde karşılıklılık aranmaz. Kamu
yararı ve ülke güvenliği bakımından, bu maddenin uygulanmayacağı yerleri
belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir." Bu
yasal düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla açılan iptal davası
sonunda Anayasa Mahkemesi, şu özet gerekçe ile maddenin birinci ve ikinci
fıkraları ile üçüncü fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü tümcelerinin,
dördüncü ve beşinci fıkralarının iptaline karar vermiştir: ".
Maddeyle karşılıklı olmak ve yasal sınırlamalara uyulmak koşuluyla yabancı
uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde bu ülkelerin kanunlarına göre
kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerinin Türkiye Cumhuriyeti
sınırları içinde taşınmaz edinebilmelerine olanak sağlanırken bunların otuz
hektardan fazla taşınmaz mal alımları Bakanlar Kurulunun iznine bağlı
tutulmaktadır. Kanuni miras yoluyla intikal eden taşınmazlar hakkında ise bu
kuralın uygulanmayacağı öngörülmekte, yabancı uyruklu gerçek kişilerin kanuni
miras dışında ölüme bağlı tasarruflar yoluyla taşınmaz edinebilmelerine de
sınırlamalar getirilmektedir. Yabancıların gayrimenkul edinmelerinde aranan
karşılıklılık şartı ise sınırlı ayni hak tesis edilmesi halinde aranmamaktadır.
Ayrıca, kamu yararı ve ülke güvenliği bakımından, bu maddelerin uygulanmayacağı
yerleri belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkili kılınmaktadır. Dava konusu 35.
maddenin ilk fıkrasıyla yabancı gerçek ve tüzel kişilerin taşınmaz edinmeleri,
karşılıklı olmak ve kanuni sınırlamalara uyulmak koşuluna bağlı tutulmuş, ancak
bu edinimin usul ve esasları gösterilmemiştir. Oysa hukuk devletinin yukarıda
belirtilen işlemlerinin yaşama geçirilebilmesi için, ülkenin bütünlüğü, güvenliği,
coğrafi özellikleri, stratejik konumu öncelikleri gözetilerek yabancıların
alacağı taşınmazın yeri, arazi, arsa veya bina olmasının getireceği
farklılıklar ile satın almanın amacı, koşulları ve devirde uyulacak usul ve
esaslar gibi hususların yasada belirtilmesi gerekir. Bunların yasada
düzenlenmemiş olması, ülke bütünlüğü ve egemenliği ile doğrudan ilgili
olduğunda duraksama bulunmayan yabancıların taşınmaz edinimi konusunda, yetki
devrine yol açacağı gibi, yasaların açık, anlaşılabilir ve sınırları
belirli kurallar içermesi gereğinin hukuk güvenliğinin gerçekleşmesi için ön
koşul kabul edildiği hukuk devleti anlayışına da aykırı düşer. Dava konusu
maddedeki yabancılar lehine taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak tesis
edilmesinde de kuşkusuz aynı Anayasal sakıncalar söz konusudur. Çünkü burada da
tesis edilecek sınırlı ayni hak süresinin çok uzun olması halinde, mülkiyet
hakkının kullanılmasından doğan sonuçlara benzer bir duruma yol açılacağından
bu hakkın da, amacı, süresi, türü gibi özellikler ile buna ilişkin usul ve
esasların Yasa'da belirlenmemiş olması bu konularda yasama yetkisinin yürütmeye
devri anlamına gelmektedir. Dava konusu 35. maddenin son fıkrasında da 'Kamu
yararı ve ülke güvenliği bakımından bu maddenin uygulanmayacağı yerleri
belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir' denilmesi, böylece 'ülke
güvenliği' yanında 'kamu yararı' gibi sınırları belirsiz bir kavrama dayanarak
Bakanlar Kuruluna bu maddenin uygulanmayacağı yerleri saptama konusunda geniş
bir takdir yetkisi verilmesi, yasama yetkisinin devrine yol açmaktadır. Yabancıların
durumunun özel olarak düzenlendiği Anayasa'nın 16. maddesinde, temel hak ve
özgürlüklerin yabancılar için, milletlerarası hukuka uygun olarak kanunla
sınırlanabileceği öngörülmektedir. Dava konusu maddenin son fıkrasıyla Bakanlar
Kuruluna verilen yetkinin kullanılmasının ise yabancılar yönünden sınırlama
içerdiği açıktır. Bu sınırlamanın doğrudan yasayla
yapılmaması veya uygulamaya yönelik yetkilendirmenin sınırlarının ve
ilkelerinin belirlenmemesi Anayasa'nın 16. maddesiyle de
bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 7. ve
16. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir." (Any. Mah.nin 14.3.2005 tarih
ve E.2003/70, K.2005/14 sayılı kararı.) 4-
Anayasa Mahkemesinin bu iptal kararından sonra 29.12.2005 tarih ve 5444 sayılı
Kanun'la 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir: " Madde
35- Yabancı uyruklu gerçek kişiler, karşılıklı olmak ve kanuni
sınırlamalara uyulmak kaydıyla, Türkiye'de işyeri veya mesken olarak kullanmak
üzere, uygulama imar planı veya mevzi imar planı içinde bu amaçlarla ayrılıp
tescil edilen taşınmazları edinebilirler. Sınırlı ayni hak tesis edilmesinde de
aynı koşullar aranır. Yabancı uyruklu bir gerçek kişinin ülke genelinde
edinebileceği taşınmazlar ile bağımsız ve sürekli nitelikte sınırlı ayni
hakların toplam yüzölçümü iki buçuk hektarı geçemez. Bu fıkrada belirtilen
koşullarla, yüzölçümü miktarını otuz hektara kadar artırmaya Bakanlar Kurulu
yetkilidir. Yabancı
ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip
ticaret şirketleri, ancak özel kanun hükümleri çerçevesinde taşınmaz mülkiyeti
ve taşınmazlar üzerinde sınırlı ayni hak edinebilirler. Yabancı
uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre
kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketleri lehine Türkiye'de taşınmaz
rehni tesisinde birinci ve ikinci fıkralarda yer alan kayıt vesınırlamalar
aranmaz. Yabancı
uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre
kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketleri dışındakiler Türkiye'de
taşınmaz edinemez ve lehlerine sınırlı ayni hak tesis edemez. Türkiye
Cumhuriyeti ile arasında karşılıklılık olan devlet vatandaşlarının kanuni miras
yoluyla intikal eden taşınmazları için birinci fıkrada belirtilen kayıt ve
sınırlamalar uygulanmaz. Ölüme bağlı tasarruflarda yukarıdaki fıkralarda
belirtilen kayıt ve sınırlamalar uygulanır. Türkiye Cumhuriyeti ile arasında
karşılıklılık olmayan devlet vatandaşlarının kanuni miras yoluyla edindikleri taşınmaz
ve sınırlı ayni hakların intikal işlemleri yapılarak tasfiye edilir. Karşılıklılığın
tespitinde hukuki ve fiili durum esas alınır. Bu ilkenin kişilere toprak
mülkiyeti hakkının tanınmadığı ülke uyruklarına uygulanmasında, yabancı
devletin taşınmaz ediniminde kendi vatandaşlarına tanıdığı hakların, Türkiye
Cumhuriyeti vatandaşlarına da tanınması esastır. Yabancı
uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre
kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerinin; sulama, enerji, tarım,
maden, sit, inanç ve kültürel özellikleri nedeniyle korunması gereken yerlerde
kamu yararı ve ülke güvenliği bakımından taşınmaz ve sınırlı ayni hak
edinemeyecekleri alanları, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının tescile esas
koordinatlı harita ve planları içeren teklifi üzerine belirlemeye ve yabancı
uyruklu gerçek kişilerin il bazında edinebilecekleri taşınmazların, illere ve
il yüzölçümüne göre binde beşi geçmemek üzere oranını tespite Bakanlar Kurulu
yetkilidir. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanlık
bünyesinde ilgili idare temsilcilerinden oluşan komisyon tarafından, bu madde
uyarınca Bakanlar Kuruluna verilen yetkiler dahilinde çalışmalar yapılmak
suretiyle kamu kurum ve kuruluşlarının bu kapsamdaki teklifleri incelenip
değerlendirilerek Bakanlar Kuruluna sunulur. Bu
Kanun yürürlüğe girdiği tarihten sonra belirlenecek askeri yasak bölgeler,
askeri ve özel güvenlik bölgeleri ile stratejik bölgelere ve değişiklik
kararlarına ait harita ve koordinat değerleri Milli Savunma Bakanlığınca
geciktirilmeksizin Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanlığa
verilir. Bu
madde hükümlerine aykırı edinilen ve kanuni zorunluluk dışında edinim amacına
aykırı kullanıldığı tespit edilen taşınmazlar ile sınırlı ayni haklar, Maliye
Bakanlığınca verilecek süre içerisinde maliki tarafından tasfiye edilmediği
takdirde tasfiye edilerek bedele çevrilir ve bedeli hak sahibine ödenir." Bu
yasal düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla açılan iptal davası
sonunda Anayasa Mahkemesi, şu özet gerekçe ile 35. maddenin birinci fıkrasının
"Bu fıkrada belirtilen koşullarda, yüzölçümü miktarını otuz hektara kadar
artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir." şeklindeki dördüncü tümcesi ile
yedinci fıkrasının ".ve yabancı uyruklu gerçek kişilerin il bazında
edinebilecekleri taşınmazların, illere ve il yüzölçümüne göre binde beşi
geçmemek üzere oranını tespite." bölümünün iptaline, maddenin kalan
kısımlarının iptal isteminin reddine karar vermiştir: " .Devletlerarası
ilişkilerde geçerli olan vazgeçilmez ilkelerden biri de, Anayasa Mahkemesi
kararlarında da belirtildiği gibi karşılıklılık koşuludur. Anayasa
Mahkemesi kararlarında da belirtildiği gibi, karşılıklılık esası, en az iki
devlet arasında uygulanan ve her birinin ülkesinde diğerinin vatandaşlarına
aynı mahiyetteki hakları karşılıklı tanımalarını ifade eden bir ilke olarak
tanımlanmaktadır. Buna göre, bir yabancının Türkiye'de bir haktan
yararlanabilmesi, Türk vatandaşlarının da o yabancının ülkesinde aynı tür ve
nitelikte olanaklardan yararlanmasına bağlıdır. Birinci fıkranın
dördüncü tümcesinde 'Bu fıkrada belirtilen koşullarla yüzölçümü miktarını otuz
hektara kadar artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir' denilmektedir. Kuralla,
birinci fıkrada belirtilen koşullarla yabancı uyruklu gerçek kişilere tanınan
haklar miktar yönünden belirlenmiş 2,5 hektarlık sınırın Bakanlar Kurulunca 30
hektara kadar arttırılabilmesi öngörülmüştür. Dava konusu kural ile Bakanlar
Kuruluna tanınan yetkinin sınırı esasları ve çerçevesi fıkrada belirlenmiş
olmakla beraber, verilen yetki 2,5 hektarlık yasal sınırın on iki katına kadar
arttırabilmeyi olanaklı kıldığından, düzenleme, sınırlamanın işlevselliğini
etkisiz bırakacak derecede ölçüsüzdür. Buna göre Bakanlar Kuruluna tanınan on
iki katına kadar arttırma yetkisinin ölçüsüz olması yasama yetkisinin yürütme
organına devri sonucunu doğuracağından kabul edilemez. Bu nedenle kural,
Anayasa'nın 2. ve 7. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Dava konusu kuralla
yabancı uyruklu gerçek kişilerin il bazında edinebilecekleri taşınmazların
illere ve il yüzölçümüne göre binde beşi geçmemek üzere oranını tespite
Bakanlar Kurulu yetkili kılınmaktadır. İller coğrafi ve stratejik olduğu kadar
yerleşim alanları ve konumları itibariyle de birbirinden farklılıklar
göstermektedir. Kimi illerin yerleşim alanlarının tamamı veya birçok büyük
ilçenin tamamı binde beşlik sınırın altında kalabilmektedir. Buna karşılık il
yüzölçümleri, ilin ormanları, dağları ve meraları gibi yerleşim alanları
dışındaki kısımlarını da kapsamaktadır. İller için geçerli koşulların ilçeler
ve beldeler için de geçerli olmadığından söz edilemez. Bu durumda
Bakanlar Kuruluna bırakılan düzenleme yetkisinin Anayasal sınırlar da
gözetilerek çerçevesinin belirlenmediği açıktır. Ülke bütünlüğü ve egemenliği
ile doğrudan ilgili olduğunda duraksama bulunmayan yabancıların taşınmaz
edinimi konusunda, yasaların açık, anlaşılabilir ve sınırları belirli kurallar
içermesi gerekir. İptali istenen kural ise yeterli açıklık ve
belirlilikten uzak olduğundan, Anayasa'nın 2. ve 7. maddelerine aykırıdır.
İptali gerekir." (Any. Mah.nin 11.4.2007 tarih ve E.2006/35, K.2007/48
sayılı kararı; RG. 16.1.2008, Sayı:26758) 5-
Anayasa Mahkemesinin bu iptal kararından sonra iptal istemine konu 3.5.2012
tarih ve 6302 sayılı Kanun'un 1. maddesi ile 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35.
maddesi yeniden düzenlenmiştir. Bu
son yasal tasarruf ile 35. madde altı fıkra halinde ve esas olarak Bakanlar
Kurulunun belirleyeceği ilkeler çerçevesinde yabancı gerçek ve tüzel kişilerin
Türkiye'de taşınmaz edinebilecekleri şeklinde düzenlenmiştir. 6302
sayılı Kanun'la değişik 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesinin
incelenmesinde; yukarıda işaret edilen Anayasa Mahkemesinin dört iptal
kararının gerekçelerinde ortaya konulan ve Anayasa'ya aykırı olduğuna işaret
edilen hususların yeniden madde metnine dahil edildiği, bu meyanda
"karşılıklılık ilkesi"nin kaldırıldığı, yabancı gerçek kişilerin
taşınmaz edinimindeki "taşınmazı işyeri veya mesken olarak" kullanmak
şartına yeni kuralda yer verilmediği evvelce yabancı uyruklu gerçek kişilerin
Türkiye'de edinebilecekleri taşınmazların toplam 2,5 hektar olması sınırı
mevcutken ve bu miktar Bakanlar Kurulunca 30 hektara çıkarılabilecekken (ki bu
kural da Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir.) İptal istemine konu kuralda
2,5 hektarlık sınırın tarım arazisi, köy arazisi vb. herhangi bir ayırım
yapılmaksızın 30 hektara çıkarıldığı (Bakanlar Kurulunca bu limit iki kata
-yani 60 hektara- çıkarılabilecektir), Yine Anayasa Mahkemesince iptal edilen
önceki düzenlemede yer alan 'yabancı uyruklu gerçek kişilerin il bazında
edinebilecekleri taşınmazların, illere ve il yüzölçümüne göre binde beşi
geçmemek üzere oranını tespite' Bakanlar Kurulunu yetkili kılan hükmün yerine,
'Özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onu' kriterinin getirildiği,
evvelce Anayasa Mahkemesinin denetiminden geçerek Anayasa'ya aykırı olmadığına
karar verilen önceki düzenlemedeki "yabancı uyruklu gerçek kişiler ile yabancı
ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip
ticaret şirketlerinin; sulama, enerji, tarım, maden, sit, inanç ve kültürel
özellikleri nedeniyle korunması gereken alanlar özel koruma alanları ile flora
ve sauna özelliği nedeniyle korunması gereken hassas alanlarda ve stratejik
yerlerde kamu yararı ve ülke güvenliği bakımından taşınmaz mal edinemeyecekleri
alanlar" kriterine yeni düzenlemede yer verilmediği, "uluslararası
ikili ilişkiler yönünden ve ülke menfaatlerinin gerektirdiği hallerde Bakanlar
Kurulu tarafından belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancı uyruklu gerçek
kişiler.", "Bakanlar Kurulu ülke menfaatlerinin gerektiği hallerde
yabancı uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına
göre kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerinin taşınmaz ve sınırlı
ayni hak edinimlerini; ülke, kişi, coğrafi bölge, sayı, oran, tür, nitelik,
yüzölçüm ve miktar olarak belirleyebilir, sınırlandırabilir, kısmen veya
tamamen durdurabilir veya yasaklayabilir" şeklindeki düzenlemelerle
yürütme organına sınırları çok geniş ve belirsiz yetki devrinde bulunulduğu
görülmektedir. Yukarıdaki
açıklamalar ışığında, 2644 sayılı Kanun'un 6302 sayılı Kanun'la değişik 35.
maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarının Anayasa'nın Başlangıç, 2. ve
7. maddelerine aykırı düştüğü ve iptali gerektiği kanaatine ulaştığımızdan,
çoğunluğun davanın reddi yolundaki kararına katılmıyoruz. Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Celal Mümtaz
  AKINCI KARŞIOY
YAZISI 6302
sayılı Tapu ve Kadastro Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un 1.
maddesiyle değiştirilen 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesinin, -
Birinci fıkrasının birinci cümlesinde "Kanuni sınırlamalara
uyulmak kaydıyla, uluslar arası ikili ilişkiler yönünden ve ülke menfaatlerinin
gerektirdiği hallerde Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen ülkelerin vatandaşı
olan yabancı uyruklu gerçek kişiler Türkiye'de taşınmaz ve sınırlı ayni hak
edinebilirler", -
İkinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerinde "Yabancı uyruklu
gerçek kişilerin edindikleri taşınmazlar ile bağımsız ve sürekli nitelikteki
sınırlı ayni hakların toplam alanı, özel mülkiyete konu ilçe yüz ölçümünün
yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez. Bakanlar Kurulu
kişi başına ülke genelinde edinilebilecek miktarı iki katına kadar arttırmaya
yetkilidir", -
İkinci fıkrasında "Yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına
göre kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketleri ancak özel kanun hükümleri
çerçevesinde taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilirler. Bu ticaret şirketleri
dışındakiler taşınmaz edinemez ve lehlerine sınırlı ayni hak tesis edilemez. Bu
ticaret şirketleri ile yabancı uyruklu gerçek kişiler lehine taşınmaz rehni
tesisinde bu maddede yer alan sınırlamalar uygulanmaz" , -
Üçüncü fıkrasında "Bakanlar Kurulu, ülke menfaatlerinin
gerektirdiği hallerde yabancı uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde
kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret
şirketlerinin taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinimlerini; ülke, kişi, coğrafi
bölge, süre, sayı, oran, tür, nitelik, yüzölçüm ve miktar olarak
belirleyebilir, sınırlandırabilir, kısmen veya tamamen durdurabilir veya
yasaklayabilir" Denilmektedir. Kuralların
Anayasa'ya aykırılığı meselesini kurallarla getirilen sistemin bütünlüğü içinde
incelemek icap eder. Anayasa'nın
yabancıların toprak edinimi konusunda öngördüğü sistemin, çağın ve global
ekonominin gereklerine aykırı bir nitelik taşıdığı, bir siyasal tercih ve
yerindelik meselesi olarak, kuşkusuz tartışılabilir. Ancak, iptali istenen
kurallarla yabancıların taşınmaz mülkiyeti konusunda eskisine oranla bazı
önlemler getirilmişse de kuralların, Anayasa Mahkemesinin E:1986/18,
K:1986/24;E:1984/14, K:1985/7;E:1997/36, K:1997/52;E:2006/35, K:2007/48;E:2003/70,
K:2005/14;E:2003/71, K:2008/79 sayılı kararlarında etraflıca
tartışılıp hükme bağlandığı üzere, Anayasa'nın 2., 16., 35., 43., 44. ve 153.
maddelerine aykırılıklar içermesi nedeniyle iptalleri gerektiği
düşüncesindeyim. Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT