ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/112 Karar Sayısı : 2006/49 Karar Günü : 6.4.2006 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 29.11.2006-26361 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 7. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 12.5.2001 günlü, 4672 sayılı
Bankalar Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un geçici 3. maddesinin
Anayasa'nın 2., 6., 8., 87. ve 123. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu üyesi olan davacının
üyeliğinin son bulduğuna ilişkin işlemin iptali için açılan davada, itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan mahkeme iptali için
başvurmuştur. YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 12.5.2001 günlü, 4672 sayılı Bankalar Kanununda Değişiklik
Yapılmasına İlişkin Kanun'un itiraz konusu Geçici 3. maddesi şöyledir: "Geçici Madde 3.- Başkan dışındaki
Kurul üyelerinin görevleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte sona erer.
Yeni üyeler, yürürlük tarihinden itibaren onbeş gün içinde Bakanlar Kurulunca
atanır ve bu süre içinde, mevcut üyelerin görevleri devam eder. Bu suretle
atanan üyelerden, ikinci yılın sonunda kur'a sonucunda belirlenecek iki üye ve
dördüncü yılın sonunda kalan üyelerden, kur'a sonucu belirlenecek iki üyenin
yerine, bu Kanunda belirtilen hükümlere uygun olarak yeni üye ataması
yapılır." B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 6., 7.,
8., 87. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüş, 36. maddesi ise
ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCİOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM'ın
katılmalarıyla 7.1.2004 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasına geçilmesine, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ
ve Sacit ADALI'nın karşıoyları ve oyçokluğuyla karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleriyle diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın yasaların genel, soyut,
sürekli, düzenleyici ve nesnel olması ilkelerine uygun olmadığı belirtilerek
Anayasa'nın 2., 6., 7., 8., 87. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'ya
aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmaya
mecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe
ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle itiraz konusu kural
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesi yönünden de incelenmiştir. İtiraz konusu kuralla, Başkan dışındaki Kurul üyelerinin
görevlerinin bu Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihte sona ereceği ve yeni
üyelerin de yürürlük tarihinden itibaren onbeş gün içinde Bakanlar Kurulu'nca
atanacağı, yeni üyelerin atanmasına kadar geçen süre içerisinde de mevcut
üyelerin görevlerinin devam edeceği ve atanan yeni üyelerden ikinci yılın
sonunda kur'a ile belirlenecek iki üye ve dördüncü yılın sonunda kalan
üyelerden kur'a sonucu belirlenecek iki üyenin yerine, bu Kanun'da belirtilen
hükümlere uygun olarak yeni üye atanacağı öngörülmüştür. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu 4389 sayılı Bankalar
Kanunu'nun 3. maddesine göre bankacılık alanında düzenlemeler yapmak,
uygulamayı denetlemek ve sonuçlandırmak, tasarrufları güvence altına almak ve
yasa ile verilen diğer görevleri yapmak üzere kurulmuştur. Kurum tüzel kişiliği
haizdir, idari ve mali özerkliğe sahiptir. 4389 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin (4) numaralı fıkrasının (a) ve
(b) bentlerinde Kurul Başkan ve üyeleri için 6 yıllık görev süresi belirlenmiş
ve ancak belli koşulların varlığının tespiti halinde görevlerine son
verilebileceği öngörülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir" denilmektedir. Cumhuriyetin nitelikleri arasında yer alan hukuk devleti, bütün
işlem ve eylemleri hukuka uygun, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup
bunu geliştirerek sürdürmekle kendini yükümlü sayan, hukuku tüm devlet
organlarına egemen kılan, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, yargı
denetimine açık, yasaların üstünde yasa koyucunun da uymak zorunda olduğu
Anayasa'nın ve temel hukuk ilkelerinin bulunduğu bilincinde olan devlettir.
Kişilere hukuk güvenliğinin sağlanması da hukuk devletinin ön
koşullarındandır. 4389 sayılı Yasa'nın 3. maddesinde Kurul üyeliklerine
atananlar için görev süreleri dolmadan görevlerinden alınamayacakları
öngörülerek güvence getirilmişken bu güvence, iptali istenilen kural ile Başkan
dışındaki Kurul üyeleri için ortadan kaldırılmıştır. Hukuk devletinde yasaların ilke olarak genel, soyut ve nesnel
olmaları gerektiğinden bir statüye atanmış olan kişilerin bu hukuki
statüde bir değişiklik olmaksızın hukuk güvenliklerini ihlal edecek biçimde
yasama tasarrufunda bulunulması Anayasa'ya aykırılık oluşturur. Bu nedenle
genel, soyut ve nesnel olma özellikleri taşımayan itiraz konusu kural hukuk
devleti ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında da, "Herkes,
meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." denilmektedir. Başkan dışındaki Kurul üyelerinin görevlerine yasa ile son
verilmesi, bu üyelerin yasama tasarrufuna karşı dava açma hakları
bulunmadığından hak arama özgürlüklerini ortadan kaldırmak suretiyle yargı
denetimini engellemektedir. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine
aykırıdır. İptali gerekir. İptal edilen
kuralın ayrıca Anayasa'nın 6., 8., 87. ve 123. maddeleri yönünden
incelenmesine gerek görülmemiştir. VI- SONUÇ 12.5.2001 günlü, 4672 sayılı "Bankalar Kanununda Değişiklik
Yapılmasına İlişkin Kanun"un geçici 3. maddesinin Anayasa'ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, 6.4.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Mehmet ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Cafer ŞAT Üye A. Necmi ÖZLER Üye Ali GÜZEL Üye Fettah OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT