ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1975/186 Karar Sayısı:1975/204 Karar Günü:3/11/1975 Resmi Gazete tarih/sayı:4.1.1976/15458 İtiraz
yoluna başvuran mahkeme: Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi. İtirazın
konusu: 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı "Cumhuriyetin 50. Yılı Nedeniyle Bazı
Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun" un 2. maddesinin (A) bendinin, Türk
Ceza Kanununun 128. maddesiyle sınırlı olarak iptali istemidir. I -
OLAY: Sanıkların
Türk Ceza Kanununun 128. maddesi gereğince cezalandırılmaları istemiyle açılan
kamu davasında; Cumhuriyet Savcısı, davada uygulanacak 15/5/1974 günlü, 1803
sayılı Yasanın 2. maddesinin (A) bendinin Anayasa'nın 92. maddesinin beşinci
fıkrası ile saptanan yöntemlere uyulmadan yasalaştığını belirterek bu kuralın
Türk Ceza Kanununun 128. maddesi yönünden iptalini istemiş, Mahkeme de bu savı
ciddi görerek, Anayasa'nın değişik 151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın
27. maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurmağa karar vermiştir. III
- YASA METİNLERİ: l -
İtiraz konusu Yasa kuralı: 15/5/1974
günlü, 1803 sayılı kanunun 2. maddesinin, itiraz konusu (A) bendi şöyledir: "Madde
2 - 7/2/1974 tarihine kadar işlenmiş: A)
Türk Ceza Kanununun 127, 128, 129, 131, 132, 133 üncü maddelerinde, 135 inci
maddesinin ikinci bendinde, 136, 137, 138, 139 uncu maddelerinde, 146 ncı
maddesinin üçüncü fıkrasında, 148 inci maddesinde 149 uncu maddesinin üçüncü
fıkrasında, 150, 152, 156, 157, 168, 171, 172 ve 384 üncü maddeleriyle Askerî
Ceza Kanununun 55, 56 ve 59 uncu maddelerinde yazılı suçlardan dolayı 5 yıl
veya daha az bir süre ile mahkûm olanların cezaları, fer'i ve mütemmim cezaları
ile ceza mahkûmiyetlerinin sonuçlarını da kapsamak üzere affedilmiştir. Yukarıda
yazılı suçlardan dolayı 5 yıldan fazla süre ile mahkûm edilenlerin hürriyeti
bağlayıcı cezalarının 5 yılı ve para cezalarının tamamı affedilmiştir." 2 -
Dayanılan Anayasa kuralı: Anayasanın
92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: "Madde
92 - ............... Millet
Meclisi Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her iki Meclisin
ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyon
kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. Millet
Meclisi karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisince
hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır.
Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olan
madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için,
üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oya
başvurulur." IV-
İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan toplantıda; Suç
ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasa'ya uygunluk denetimine
bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bu denetimin Anayasa
Mahkemesince yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Konu hakkında ayrıntılı
gerekçeler Anayasa Mahkemesinin 28/ 11/1974 günlü, Esas: 1974/34, Karar:
1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmî Gazete; Gün;
21/1/1975, Sayı: 15125). Bunların burada yinelenmesine gerek kalmamıştır. Halit
Zarbun, bu görüşe katılmamıştır. Dosyanın
başkaca eksiği bulunmadığı saptanmıştır. Bu
nedenlerle: l -
İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içinde bulunduğuna
Halit Zarbun'un karşıoyu ile ve oyçokluğu ile; 2 -
Dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve konunun niteliği
gözönünde tutularak işin esası hakkındaki incelemenin başka güne
bırakılmaksızın sürdürülmesine oybirliğiyle; Karar
verilmiştir. V -
ESASIN İNCELENMESİ: İtirazın
esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi, iptali istenen yasa ve
dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve diğer yasama
belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: l -
İtiraz eden Mahkemenin kararında, uygulanacak yasa kuralının biçim yönünden
Anayasa'ya aykırı olarak yasalaştırıldığı ve bu nedenle iptali gerektiği
belirtilmiştir. 15/5/1974
günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (A) bendindeki kural Türk Ceza
Kanununun 127. ve Askeri Ceza Kanununun 56. maddelerinin olayla ilgili
hükümleri ile sınırlı olarak Anayasa Mahkemesinin 28/11/1974 günlü Esas:
1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararı ile Anayasa'nın 92. maddesinin beşinci
fıkrasındaki kurala aykırı biçimde oluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu
karar 21/1/1975 günlü, 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. 1803
sayılıYasa'nın 2. maddesinin (A) bendi için daha önce saptanmış bulunan iptal
nedeni, itiraz konusu yasa kuralı yönünden de geçerlidir. Bu neden, yukarıda
gün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmî Gazete'nin gün ve sayısı
gösterilen Anayasa Mahkemesi kararında bütün açıklık ve ayrıntıları ile
belirtilmiş olduğundan, burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. O
halde ayni nedenlerle sözü geçen kuralın Türk Ceza Kanununun 128. maddesi
yönünden de iptaline karar verilmelidir. Muhittin
Gürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu iptal görüşüne değişik gerekçeler ile
katılmışlardır. İhsan
Ecemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi iptal görüşüne
katılmamışlardır. 2 -
İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü: Anayasa'nın
değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmış, olan ilkeye göre özel bir
durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe gecikmeksizin konulması
asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasa'ya aykırılığı anlaşılmış bir kuralın
yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluk ve bu nedenle de iptal hükmü için ayrı
bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerek görülmemiştir. İhsan
Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bu
görüşe katılmamışlardır. VI -
SONUÇ: 1 -
15/5/1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itiraz konusu yapılan (A)
bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasa'nın 92. maddesinin beşinci
fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniyle biçim yönünden ve
Türk Ceza Kanununun 128. maddesi açısından iptaline Muhittin Gürün ve Nihat O.
Akçakayalıoğlu'nun değişik gerekçeleriyle ve İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ahmet
Koçak ve Ahmet Salih Çebi'nin karşloylariyle ve oyçokluğu ile; 2 -
İşin niteliğine göre Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer
olmadığına İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O.
Akçakayalıoğlu'nun karşloylariyle ve oyçokluğu ile; 3/11/1975
gününde karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye İhsan
  Ecemiş Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI 12/7/1974
günlü ve 14943 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 2/7/1974
gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda açıkladığım
gerekçelerle çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım. Üye İhsan Ecemiş KARŞIOY
YAZISI 21/1/1975
günlü, 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mahkememizin 28/11/1974 günlü,
1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda açıkladığım görev ve yetkiye
ilişkin gerekçelerle, çoğunluğun bu kararına da katılmıyorum. Üye Halit Zarbun KARŞIOY
YAZISI 21/1/1975
günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin
28/11/1974 gün ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararında açıkladığım
nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum. Üye Ziya Önel KARŞIOY
YAZISI Cumhuriyetin
50 nci Yılı dolayısıyle yayımlanan 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (A)
bendinin, Millet Meclisinde Anayasa'nın 92. maddesinin beşinci fıkrasına aykırı
biçimde oylanmış olması nedeniyle Anayasa Mahkemesince, esası incelenmeksizin
ve Türk Ceza Kanununun 128. maddesi açısından iptaline karar verilmiştir. Bu
itibarla yasama organının sözü edilen hükmü yeniden düzenlemek yetkisi
mevcuttur. Böyle olunca yasama organına bu yetkisini kullanabilme olanağının
sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama
organının bu yetkisini kullanabilmesi için de Anayasa Mahkemesi kararının Resmî
Gazete'de yayımlanmasından itibaren, Anayasa'nın 152. maddesiyle 44 sayılı
Kanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, iptal kararının yürürlüğe
girmesi hususunda yeterli bir sürenin verilmesi gerekmektedir. Böyle bir süre
verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı Resmî Gazete'de
yayımlandığı tarihte iptal edilen kanun hükmü yürürlükten kalkacak ve bu
suretle yasama organının bu hükmü yeniden düzenlemesine fırsat ve imkân
kalmayacaktır. Anayasa'nın
64. maddesine göre genel ve özel af ilân etme yetkisi Türkiye Büyük Millet
Meclisine ait bulunmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi affın kapsamını ve
sınırını da belli etmeye yetkilidir. Anayasa Mahkemesinin görüşü de bu
yoldadır. (Anayasa Mahkemesi Kararı, 9/6/1964 gün ve Esas: 1964/12, Karar:
1964/47, Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi cilt 2. Sh. 176). Kanun
koyucu, Anayasa'nın verdiği bu yetkiye dayanarak ve memleketin sosyal
yararlarını da gözönünde tutarak, 1803 sayılı Af Kanunu ile bir bölüm suçları
ve cezalarını tamamen affederken bir bölüm suçların cezalarının 12 yılını ve
diğer bir bölüm suçların cezalarında ise yalnız beş yılı affetmeyi uygun bulmuş
ve bu arada Türk Ceza Kanununun 128. maddesinde yazılı suçların tamamen değil,
cezasından yalnız beş yıl indirilmesini öngörmüştür. İptal
kararının yürürlüğe girmesi konusunda süre verilmemesi halinde Anayasa
Mahkemesi kararı Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte At Kanununun sözü edilen
hükmü yürürlükten kalkacak ve Türkiye Devletini harp tehlikesine maruz kılacak
hareketlerde bulunanlarda kanun koyucunun istek ve iradesi hilafına 12 yıllık
affa tabi olacaktır. Bu nedenler, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün
kararlaştırılırlasını zorunlu hale getirmektedir. Yukarıda
yazılı nedenlerle kararın (iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılmasına yer olmadığına) ilişkin kısmına karşıyım. Üye Abdullah Üner KARŞIOY
YAZISI 21/1/1975
günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Esas: 1974/34, Karar: 1974/50
sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3 numaralı bendinde
açıkladığım gerekçelerle çoğunluğun bu kararının aynı konu ile ilgili kısmına
katılmıyorum. Üye Ahmet Koçak KARŞIOY
YAZISI Yukarıki
kararda (1975/186-204), kanun teklif ve taşanlarının Cumhuriyet Senatosundaki
görüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul edilmiş bulunan madde
metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu değişikliklerin
benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasa'nın 92. maddesinin beşinci fıkrası
gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyen maddelere ilişkin
olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet Meclisince düzenlenen
metinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenin toptan Millet
Meclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı Af Kanunu hakkında
bu yolda işlem yapılmayarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuş olmaları,
Anayasa'ya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeye
dayandırılmıştır. Bu
görüş, Anayasa'nın, hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerine aykırı
bulunmaktadır. İptal
kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2/7/1974 ve 28/11/1974 günlü ve
(1974/19-1974/31), (1974/39-1974-51) sayılı Anayasa Mahkemesi kararlarına
ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş olduğundan tekrarı gereksiz
bulunmuştur. (Resmî Gazete - günler: 12/7/1974, 29/1/1975; sayılar: 14943: S.
9-12; 15133: S. 19-20)." Söz
konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın gerekçesine katılmıyorum. Üye Muhittin Gürün KARŞIOY
YAZISI 21/1/1975
günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mahkememizin 1974/34-50 sayılı
kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle,
çoğunluğun iptale ilişkin görüşlerine karşıyım. Üye Ahmet Salih Çebi KARŞIOY
YAZISI Anayasa
92. madde beşinci fıkra hükmünün işletilişi bakımından "oylanacak
metin" ile "oylama usulü" için, 14943 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanan Mahkememiz 2/7/1974 gün ve 19/31 sayılı kararına ve iptal hükmünün
yürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluğu olarak da Resmî Gazete'nin
15125 sayısında Mahkememizin 28/11/1974 günlü kararına ek olarak yayımlanan
karşıoy yazılarımda belirttiğim nedenlerle, sayın çoğunluktan ayrılmaktayım. Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu