ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2023/34 Karar Sayısı : 2024/60 Karar Tarihi : 22/2/2024 R.G.Tarih-Sayı :
16/5/2024-32548 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Küçükçekmece 5. Asliye Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 22/11/2001
tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesinin ikinci fıkrasında
yer alan “ …il ân… ” ibaresinin Anayasa’nın 2., 5., 20., 36. ve 141. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline
karar verilmesi talebidir. OLAY: Adın
değiştirilmesi talebiyle açılan davada itiraz
konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. I. İPTALİ
İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 27. maddesi şöyledir: “2. Adın değiştirilmesi Madde 27- Adın
değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir. Adın değiştirildiği nüfus siciline kayıt ve ilân olunur. Ad değişmekle kişisel durum değişmez. Adın değiştirilmesinden zarar gören kimse, bunu öğrendiği
günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava
edebilir.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,
Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin
MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla
16/2/2023 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Burak FIRAT tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralda adın değiştirilmesine ilişkin mahkeme kararının
ilanının ne şekilde olacağına ilişkin herhangi bir düzenlemenin bulunmadığı,
uygulamada ilgili kararın hüküm fıkrasının gazetede ilan edildiği, ilanın bu
şekilde yapılması suretiyle kişinin önceki adı, şimdiki adı, anne ve baba adı,
nüfusa kayıtlı olduğu yer ve doğum tarihi gibi kişisel verilerinin herkes
tarafından bilinebilecek hâle geldiği, adın değiştirilmesinin ilanına herhangi
bir hukuki sonucun bağlanmadığı, nitekim adın değiştirilmesinden zarar
görenlerin dava hakkının ilandan değil öğrenme tarihinden itibaren başladığı,
ayrıca ilan usulünün dava giderlerini arttırdığı belirtilerek kuralın
Anayasa’nın 2., 5., 20., 36. ve 141. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,
ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de incelenmiştir. 5. Anayasa’nın 20. maddesinin birinci
fıkrasında herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme
hakkına sahip olduğu, özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine
dokunulamayacağı belirtilmiş; üçüncü fıkrasında da “ Herkes, kendisiyle
ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin
kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme,
bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda
kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda
öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin
korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir. ” denilerek kişisel
verilerin korunması, özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkı kapsamında
güvenceye kavuşturulmuştur. 6. Öte yandan söz konusu fıkrada güvence altına alınan kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı
yönünden inceleme yapılabilmesi için öncelikle anılan hak kapsamında korunması
gereken bir kişisel verinin olup olmadığı belirlenmelidir. Anayasa
Mahkemesi kararlarında da belirtildiği üzere kişisel veri -belirli veya kimliği
belirlenebilir olmak şartıyla- bir kişiye ilişkin bütün bilgileri ifade etmekte
olup bireyin adı, soyadı, doğum tarihi ve doğum yeri gibi sadece kimliğini
ortaya koyan bilgileri değil telefon numarası, motorlu taşıt plakası, sosyal
güvenlik numarası, pasaport numarası, öz geçmiş, resim, görüntü ve ses
kayıtları, parmak izleri, sağlık bilgileri, genetik bilgiler, IP adresi,
e-posta adresi, alışveriş alışkanlıkları, hobiler, tercihler, etkileşimde
bulunulan kişiler, grup üyelikleri, aile bilgileri gibi kişiyi doğrudan veya
dolaylı olarak belirlenebilir kılan tüm veriler kişisel veri kapsamındadır (AYM,
E.2014/74, K.2014/201, 25/12/2014; E.2014/180, K.2015/30, 19/3/2015). 7. Bu bağlamda bir kişinin adının
kişisel veri niteliğinde olduğu açıktır. İtiraz konusu kural, adın
değiştirilmesinin ilan edilmesini öngörmek suretiyle kişisel verilerin
korunmasını isteme hakkına sınırlama getirmektedir. 8. Anayasa’nın 13.
maddesinde “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca
Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak
kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna,
demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük
ilkesine aykırı olamaz.” denilmiştir. Buna göre kişisel verilerin
korunmasını isteme hakkına sınırlama getiren düzenlemelerin kanunla yapılması, Anayasa’da öngörülen
sınırlama sebeplerine ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve
ölçülü olması gerekir. Nitekim Anayasa’nın
20. maddesinin üçüncü fıkrasında da kişisel verilerin ancak kanunda
öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebileceği belirtilmiş,
kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usullerin kanunla düzenleneceği
hüküm altına alınmıştır. 9. Bu kapsamda kişisel
verilerin korunmasını isteme hakkını sınırlamaya yönelik bir kanuni
düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp kuralların keyfîliğe izin
vermeyecek şekilde belirli ve öngörülebilir nitelikte olması gerekir (AYM,
E.2021/107, K.2022/109, 28/9/2022, § 17). 10. Esasen temel hak ve özgürlükleri sınırlayan kanunun
bu niteliklere sahip olması Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk
devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde kanuni düzenlemelerin hem
kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek
şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu
otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir.
Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından
da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını,
bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de
yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını
gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla
Anayasa’nın 13. maddesinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik,
Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesi ışığında
yorumlanmalıdır. 11. Kural, ad değişikliğinin ilan edilmesini
öngörmektedir. Buna karşın ilanın kapsamının ne olacağı, bu bağlamda ilanda kişisel
veri niteliğindeki hangi bilgilere yer verileceği, ilanın şekli ve usulü
konusunda herhangi bir düzenleme yapılmamıştır. Başka bir ifadeyle kuralda
sadece ad değişikliğinin ilan edileceği belirtilmiş olmasına karşın ilanda yer
alacak bilgilerin neler olduğuna, bu bilgilerin kapsamının keyfîliğe izin
vermeyecek şekilde belirli ve öngörülebilir olmasını sağlayacak kanuni
güvencelere yer verilmemiştir. 12. Ad değişikliğinin ilanında kişisel veri niteliğindeki
bilgilerden hangilerinin kullanılacağına, bu bilgilerin ilanda nasıl yer
alacağına yönelik güvencelerin ve temel ilkelerin kanunla belirlenmemesi
Anayasa’nın 13. ve 20. maddeleriyle bağdaşmamaktadır. 13. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 20.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kural Anayasa’nın 13 ve 20. maddelerine aykırı görülerek
iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 36. ve 141. maddeleri yönünden
incelenmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13. ve 20.
maddeleri bağlamında yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması
nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrı bir inceleme yapılmasına gerek
görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 5. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. IV. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 14. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı
fıkrasında kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet
Meclisi İçtüzüğü’nün belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya
tümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa bunların da Anayasa Mahkemesince
iptaline karar verilebileceği öngörülmektedir. 15. 4721 sayılı Kanun’un 27. maddesinin ikinci fıkrasında
yer alan “ …il ân… ” ibaresinin iptali nedeniyle uygulanma imkânı
kalmayan “...ve...” ibaresinin 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4)
numaralı fıkrası gereğince iptali gerekir. V. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 16. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “ Kanun,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez .” denilmekte, 6216 sayılı
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanarak
Mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden
başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere
ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 17. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan “ …ve il ân… ” ibaresinin iptal edilmesi
nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte
görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün kararın
Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi
uygun görülmüştür. VI. HÜKÜM 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun
27. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan; A. “... ilân ...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B. “... ve ...”
ibaresinin 30/3/2011
tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası
gereğince İPTALİNE, C. İptal hükümlerinin
tamamının Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un
66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 22/2/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye M. Emin KUZ Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL