ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/34 Karar Sayısı : 2003/2 Karar Günü : 14.1.2003 Resmi Gazete tarih/sayı: 19.11.2003/25294 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Adana Birinci Vergi
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 193 sayılı Gelir
Vergisi Kanunu'na 11.8.1999 günlü, 4444 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile eklenen
geçici 57. maddenin, Anayasa'nın 2. maddesine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY İhtirazî kayıtla verilen 1999 yılı gelir vergisi beyannamesi
üzerinden %5 oranında fazladan tahakkuk ettirilen gelir vergisinin terkini ve
ödenen kısmın gecikme faiziyle birlikte iadesi istemiyle açılan davada, 193
sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na 4444 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile eklenen
geçici 57. maddenin Anayasa'ya aykırılığı savının ciddi olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali istemiyle başvurmuştur. II- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 31.12.1960 günlü, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na 11.8.1999
günlü 4444 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile eklenen geçici 57. madde şöyledir : "Geçici Madde 57- 1999-2002 yılları gelirlerinin (ücretler hariç)
vergilendirilmesinde bu Kanunun 103 üncü maddesindeki tarifenin mükerrer 123
üncü maddeye göre belirlenen gelir dilimlerine karşılık gelen vergi oranları
beş puan artırılmak suretiyle uygulanır. Bu Kanunun mükerrer 120 nci maddesinin
uygulanmasında bu hüküm dikkate alınmaz. " B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2 nci
maddesine aykırı olduğu ileri sürülmektedir. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,
Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet
AKYALÇIN'ın katılmalarıyla 1.2.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında
"Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine"
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralı, bunların gerekçeleri ve diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na 11.8.1999 günlü, 4444 sayılı
Kanun'un 3. maddesi ile eklenen itiraz konusu geçici 57. maddede, ücretler
dışındaki 1999 ilâ 2002 yılları gelirlerinin vergilendirilmesinde bu Kanun'un
103. maddesinde yer alan esas tarifenin mükerrer 123. maddeye göre belirlenen
gelir dilimlerine karşılık gelen vergi oranlarının beş puan artırılmak
suretiyle uygulanacağı, geçici verginin düzenlendiği mükerrer 120. maddenin
uygulanmasında ise bu kuralın dikkate alınmayacağı öngörülmüştür. Buna göre,
Gelir Vergisi Kanunu'nun 103. maddesinin 4369 sayılı Kanun'un 50. maddesiyle
değiştirilen ve 1.1.1999 tarihinde yürürlüğe giren ilk fıkrasındaki gelir
dilimlerine karşılık gelen vergi oranları beş puan fazlası ile uygulanacaktır. 4444 sayılı Kanun'un genel gerekçesinde, "Tüm dünya
ekonomilerini sarsan ekonomik krizin olumsuz etkileri Türkiye ekonomisini
önemli ölçüde etkilemiş, 1998 yılında başlayan ekonomik daralma 1999 yılında da
devam etmiştir. Dışsal faktörlerin etkileri sonucu ortaya çıkan yeni ekonomik
durum bütün işletmeleri olumsuz yönde etkilemiş, bunun sonucunda da
mükelleflerin yeni ekonomik koşullardan kaynaklanan haklı talepleri gündeme
gelmiştir. Vergi sistemlerini ekonomik koşullardan bağımsız olarak düşünmek
mümkün olmadığı gibi, vergi mevzuatını değişmez kabul etmek de mümkün değildir.
Vergi sisteminin temel fonksiyonu ekonomik koşulları değiştirmek değildir.
Tersine ekonomik koşullar vergi sistemini değiştirmek için yeterli gerekçe
olabilir. Vergi sistemi ekonomik koşulları ve yapıyı izlemek ve yeni koşul ve
yapıya uygun düzenlemeleri yapmak durumundadır." denilmektedir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Mahkeme'nin başvuru kararında, hukuk devletinin gereği olan hukuk
güvenliği ilkesinin, herkesin bağlı olacağı hukuk kurallarını önceden bilerek,
tutum ve davranışlarını buna göre düzenlemesi anlamına geldiği, ekonomik
yaşamın belirlilik ve kararlılığı gerektirdiği, vergilendirmede hukuk güvenliği
ilkesinin kapsamına belirlilik, kıyas yasağı ile vergi yasalarının geriye
yürümezliği ilkelerinin de girdiği, gelir dilimlerine karşılık gelen vergi
oranlarının 1999 yılı gelirleri de dahil beş puan artırılmak suretiyle
uygulanacağının hükme bağlandığı ve yayımlandığı 14.8.1999 tarihinde yürürlüğe
giren iptale konu yasa kuralının, ekonomik koşulların gerektirdiği finansman
ihtiyacının karşılanması için getirildiği düşünülse dahi, vergilendirme, adalet
ve hukuk güvenliğinin en belirgin biçimde yansıdığı alan olup, bu alanda
yapılacak olan yasal düzenlemelerin, mükelleflerin geleceğe kaygısız ve güvenle
bakabilmelerini sağlayacak belirsizliklere yer vermeyecek nitelikte istikrarlı
düzenlemeler içermesi, hukuk devletinin, vergilendirme alanında düzenlemeler
yaparken temel hak ve özgürlükleri koruması, devlete kaynak sağlamak amacıyla
da olsa bunların zedelenmesine izin vermemesi gerektiği, bu nedenle,
düzenlemenin Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Hukuk devleti, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa'ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, kazanılmış haklara saygı duyarak bu hak ve
özgürlükleri koruyup güçlendiren, bütün eylem ve işlemleri Anayasa ve hukuk
kurallarına uygun ve yargı denetimine açık bulunan, yasaların üstünde
yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ile Anayasa'nın bulunduğu
bilincinde olan devlettir. Ancak kazanılmış bir haktan söz edilebilmesi için bu
hakkın yeni yasadan önce yürürlükte olan kurallara göre bütün sonuçlarıyla
kişisel bir hak haline dönüşmesi gerekir. Vergi Usul Kanunu'nun 19. maddesine göre, vergi alacağı, vergi
yasalarının vergiyi bağladıkları olayın meydana gelmesi veya hukuksal durumun
oluşması ile doğar. Vergiyi doğuran olay, bir yandan devletin vergi alacağının,
diğer yandan da mükellefin vergi borcunun doğmasına neden olur. Vergiyi doğuran
olayı izleyen, beyanname verilmesi, tarh ve tahakkuk gibi işlemler verginin ödenebilir
hale gelmesini sağlar. Vergiyi doğuran olay tamamlandıktan sonra, vergi yükünün
arttırılması geriye yürüme olarak nitelendirilebileceğinden kazanılmış hakların
zedelenmesine yol açar. İtiraz konusu kuralda, 1999 ilâ 2002 yıllarına ait gelirlerin vergilendirilmesinde
gelir dilimlerine karşılık gelen vergi oranlarının beş puan artırılmak
suretiyle uygulanacağı belirtilmiştir. Vergi oranları 14.8.1999 tarihinde
yürürlüğe giren bu kural ile artırıldığına göre, 2000, 2001 ile 2002 yılları
için vergilendirme dönemi başlamamış, vergiyi doğuran olay da meydana
gelmemiştir. Bu durumda geriye yürüme ve buna bağlı olarak kazanılmış bir
hakkın ihlâ li söz konusu olmadığından vergilendirmede hukuk güvenliği
ilkesinin zedelenmediği sonucuna varılmıştır. Gelir Vergisi Kanunu'nun 1. maddesine göre gelir, bir takvim
yılında elde edilen kazanç ve iratların safi tutarıdır. Buna göre, vergiye tabi
gelirin elde edilmesi ve safi tutarı vergilendirme döneminin sonunda
belirlenecek ve bu tarihte yürürlükte olan vergi oranı uygulanacaktır. İtiraz
konusu yasa kuralı 31 Aralık tarihinden önce 14.8.1999 tarihinde yürürlüğe
girmiştir. Bu durumda önceki yasa yürürlükte iken başlamakla birlikte henüz
sonuçlanmamış hukuksal ilişkilere yeni yasa kuralı uygulanacağından, gerçek
anlamda geriye yürümeden ve kazanılmış hakların ihlâ linden söz edilemez. Öte yandan, kuralla getirilen vergi oranlarındaki beş puanlık
artış, bireylerin ödeme gücünü aşan ölçüsüz ve adil olmayan bir vergi yükü
getirmemektedir. Ayrıca, her gelir dilimi için tespit edilmiş olan vergi
oranlarına beş puan ekleneceğinden gelir vergisinde artan oranlı vergilendirme
uygulaması da bozulmamaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu yasa kuralı, Anayasa'nın 2.
maddesinde öngörülen hukuk devleti ilkesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- SONUÇ 31.12.1960 günlü, 193 sayılı "Gelir Vergisi Kanunu"nun
4444 sayılı Yasa ile eklenen Geçici 57. maddesinin, Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, 14.1.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN