ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/10 Karar Sayısı : 2002/19 Karar Günü : 22.1.2002 R.G. Tarih-Sayı :15.02.2002'de tebliğ edildi. İPTAL DAVASINI AÇAN : Anamuhalefet (Doğru Yol)
Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grubu Adına Grup Başkanı Tansu ÇİLLER. İPTAL DAVASININ KONUSU : 3.1.2002 günlü, 4733
sayılı "Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel
Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamüllerinin
Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un 2. maddesinin,
3. maddesinin (L) bendinin, 4. maddesinin beşinci ve yedinci fıkralarının, 6.
maddesinin, 9. maddesinin (A) bendinin (1) ve (2) numaralı alt bentlerinin,
Geçici 1. maddesinin (B) bendinin birinci tümcesi ile ikinci tümcesinde yer
alan "...2000 ve 2001 yılı ürünü..." ibaresinin Anayasa'nın 2., 5.,
8., 10., 13., 45., 48., 128., 166. ve 167. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptali istemidir. I- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU,
Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'nın
katılmalarıyla 22.1.2002 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dava dosyası
ve ekleri, ilk inceleme raporu, iptali istenen yasa kuralları, dayanılan
Anayasa kurallarıyla, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anamuhalefet (Doğru Yol) Partisi'nin 9 Ocak 2002 günlü Grup Genel
Kurulu kararıyla, 9.1.2002 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan, 4733 sayılı
"Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün
Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamüllerinin Üretimine, İç ve Dış
Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un bazı maddelerinin iptali
istemiyle Anayasa Mahkemesi'nde dava açması için Anamuhalefet Partisi olarak
Grup Başkanı Prof Dr. Tansu ÇİLLER'e yetki verilmiştir. Anayasa'nın "iptal davası" başlıklı 150. maddesine koşut
olarak düzenlenen 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 20. maddesine göre, kanunların, kanun hükmünde
kararnamelerin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün veya bunların
belirli madde ve hükümlerinin şekil ve esas bakımından Anayasa'ya aykırılığı
iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'nde doğrudan doğruya iptal davası açabilme hakkı
ve yetkisi Cumhurbaşkanı'na, iktidar ve Anamuhalefet Partisi Meclis Grupları
ile Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayının en az beşte biri tutarındaki
üyelere aittir. 2949 sayılı Yasa'nın iptal davasının açılmasında temsil
başlığını taşıyan 26. maddenin birinci fıkrasında ise; kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün veya
bunların belirli madde veya hükümlerinin Anayasa'ya aykırılığı nedeniyle
açılacak iptal davasının 20. maddenin (2) numaralı bendinde yazılı siyasî parti
gruplarının genel kurullarının üye tamsayısının salt çoğunluğu ile
alacakları karar üzerine, davanın grup başkanları veya vekilleri
tarafından açılacağı hükme bağlanmaktadır. Buna göre, Anamuhalefet Partisi adına dava, Parti Meclis Grubu
Genel Kurulu'nun verdiği yetkiye dayanılarak grup başkanı veya vekili
tarafından açılabilir. Ancak, davanın açılabilmesi için parti Meclis Grubu
kararında iptali istenilen yasa, kanun hükmünde kararname, TBMM İçtüzüğü'nün
veya bunların belirli madde ve hükümlerinin iptal gerekçeleri ile birlikte
açıkça gösterilmesi gerekir. İncelemeye konu iptal davasında ise, Anamuhalefet
Partisi Meclis Grubu Genel Kurul kararında, 4733 sayılı "Tütün, Tütün
Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması
ile Tütün ve Tütün Mamüllerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046
sayılı Kanunda ve 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun"un hangi madde ve hükümlerinin iptalinin istenildiği açıkça
belirtilmeden, "bazı maddeleri" ifadesi kullanılmıştır. Grup
iradesinin belirsiz olması nedeniyle, söz konusu grup kararının usulüne
uygun karar olarak kabulü olanaklı değildir. İstemin başvuranın yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. II- SONUÇ 3.1.2002 günlü, 4733 sayılı "Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve
Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve
Tütün Mamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda
ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun"un 2. maddesi, 3. maddesinin (L) bendi, 4. maddesinin beşinci ve
yedinci fıkraları, 6. maddesi, 9. maddesinin (A) bendinin (1) ve (2)
numaralı alt bentleri, Geçici 1. maddesinin (B) bendinin birinci paragrafının birinci
tümcesi ve ikinci tümcesinde yer alan "... 2000 ve 2001 yılı
ürünü..." ibaresi ile aynı bendin ikinci ve son paragrafının iptaline
ilişkin usulüne uygun olarak alınmış grup genel kurulu kararına dayanmayan
başvurunun, başvuranın yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Haşim KILIÇ, Samia
AKBULUT ile Sacit ADALI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 22.1.2002 gününde
karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA KARŞIOY
YAZISI Anamuhalefet (Doğru Yol) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanı
tarafından, 3.1.2002 günlü, 4733 sayılı "Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve
Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve
Tütün Mamüllerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda
ve 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun"un bazı maddelerinin iptali istemiyle açılan davanın, yapılan ilk
inceleme toplantısında, "Usulüne uygun olarak alınmış grup genel kurulu
kararına dayanmayan başvurunun, başvuranın yetkisizliği nedeniyle reddine"
oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasa'nın "İptal davası" başlıklı 150. maddesinde,
Anayasa Mahkemesi'nde kimlerin iptal davası açabileceği gösterilmiş, bu maddeye
uygun düzenleme getiren 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 20., 22., 26. ve 27. maddelerinde de, iptal davası
açmaya yetkili olanlar, iptal davası açma süresi, davanın açılmasında kimlerin
temsilci oldukları ve uyulması gereken esaslar gösterilmiştir. Yasa'nın 20.
maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendi uyarınca, Anamuhalefet Partisi
olan Doğru Yol Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanı tarafından işbu dava
açılmıştır. Aynı Yasa'nın iptal davasının açılmasında temsil başlıklı 26.
maddesinde, kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün veya
bunların belirli madde veya hükümlerinin Anayasa'ya aykırılığı sebebiyle
açılacak iptal davasının, 20. maddenin (2) numaralı bendinde yazılı siyasî
parti grupları genel kurullarının üye tamsayısının salt çoğunluğu ile
alacakları karar üzerine, grup başkanları veya vekilleri tarafından açılacağı
hükme bağlanmıştır. Dava dosyasında mevcut belgelere göre, dava tarihinde Doğru Yol
Partisi'nin, Anamuhalefet Partisi olduğu; dava açan Parti Genel Başkanının, bu
Parti'nin TBMM Grup Başkanı olarak Parti'yi temsil ettiği; Parti'nin 85
milletvekili ile TBMM'de temsil edildiği; 9.2.2002 tarihinde yapılan Parti Grup
Genel Kurulu'na 67 üyenin katıldığı ve bu toplantıda, 3.1.2002 günlü, 4733
sayılı "Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel
Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamüllerinin Üretimine,
İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un bazı maddelerinin iptali için
Anayasa Mahkemesi'ne müracaat edileceğinden, Anamuhalefet Partisi olarak
Anayasa Mahkemesi'ne başvurmak üzere Grup Başkanımız Sayın Tansu ÇİLLER'e yetki
verilmesine, toplantıya katılan tüm milletvekillerimizin oybirliği ile karar
verildi" şeklinde karar alındığı ve bu karar üzerine süresinde işbu
davanın açıldığı anlaşılmaktadır. 2949 sayılı Yasa'nın 20. maddesi uyarınca iptal davası açmaya
yetkili olan Anamuhalefet Partisi Meclis Grubu, bu yetkisini aynı Yasa'nın 26.
maddesi gereğince Parti Meclis Grubu Başkanı tarafından kullanmıştır. Parti
Meclis Grubu Genel Kurulu'nun Parti Grup Başkanına verdiği yetki, 3.1.2002
günlü, 4733 sayılı "Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel
Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamüllerinin
Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un bazı
maddelerinin iptaliyle ilgili Anayasa Mahkemesi'ne açılacak iptal davasına
ilişkindir. Grup Başkanı da, Parti Meclis Grubu Genel Kurulundan aldığı bu
yetkiye dayanarak iptal davasını açmıştır. Üzerinde durulması gereken husus,
Meclis Grubuna ait olan bu yetkinin, Meclis Grup Başkanına devredilmesi
değil, onun tarafından kullanılmasıdır. Parti Meclis Grubu Genel Kurulu,
kendisine ait olan Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açması hususunda Grup
Başkanını görevlendirmiştir. Bunu yaparken aldığı kararla, 3.1.2002 günlü, 4733
sayılı "Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel
Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamüllerinin
Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un iptali için Grup
Başkanına yetki vermiştir. Hangi maddelerin iptalinin isteneceği Grup Başkanına
bırakılmıştır. Bu yetkinin verilmesinde, iptali istenen Yasa maddelerinin tek tek
belirlenmesinde zorunluluk bulunmamaktadır. Burada, yetki devri değil, verilen
yetkinin kullanılması söz konusudur. Meclis Grubuna ait yetkinin devrinden söz
edilemez. Bir an için Parti Meclisi Genel Kurulu'nun verdiği yetkinin,
Yasa'nın belirlediği kurallara uygun olmadığı düşünülse bile, bu noksanlığın
2949 sayılı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca ve belirli bir süre verilerek
tamamlattırılması yoluna gitmek gerekirdi. Parti Meclisi Genel Kurulu'nun Grup Başkanına verdiği yetkinin,
"belirsiz yetki devri" biçiminde yorumlanarak başvurunun,
yetkisizlikten reddine ilişkin çoğunluk kararı, kanunların, kanun hükmünde
kararnamelerin ve Meclis İçtüzüğü'nün Anayasal denetiminin yapılacağı genel
kuralına da uygunluk arz etmemektedir. Asıl olan belirtilen kuralların Anayasal
denetiminin yapılmasıdır. Değişik anlayış ve yorumlarla bu denetimin
engellenmemesi gerekmektedir. Açıkladığımız nedenlerle başvurunun, başvuranın yetkisizliği
nedeniyle reddine ilişkin çoğunluk kararına katılmıyoruz. Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Sacit ADALI