ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1987/33 Karar Sayısı:1988/15 Karar Günü:1.6.1988 R.G. Tarih-Sayı:20.08.1988-19905 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Çatalca 1. Kadastro Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : Anayasa'nın 10., 35., 44., 169. ve 170.
maddelerine aykırı olduğu nedeniyle 21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro
Kanunu'nun 14., 17., 45. ve 46. maddelerinin kimi hükümlerinin iptali
istemidir. I-OLAY : Özel orman iken 4785 sayılı Yasa uyarınca devletleştirilerek
tapulu devlet ormanı olan yer içinde 16300 m2 yüzölçümündeki 1082 no.lu
taşınmaz, 1979 yılında tamamlanan tapulama çalışmaları sırasında orman olduğu
için tesbit dışı bırakılmış, Drman Kadastro Komisyonu'nun, 6831 sayılı Orman
Kanunu'nun 1744 sayılı Yasayla değişik 2. maddesi gereğince aldığı ve
22.12.1982 de kesinleşen kararıyla Hazine adına orman dışına çıkarılması
nedeniyle 21.11.1985 günlü tapulama tutanağıyla Hazine adına tesbit edilmiş,
tutanağın "beyanlar" bölümünde zilyed olduğuna ilişkin şerh bulunan
davacılar bu tesbite itirazlarının Tapulama Komisyonu'nca reddedilmesi üzerine
tapu kaydına ve zilyedliğe dayanarak 24.3.1986 da Tapulama Mahkemesi'nde dava
açarak Hazine adına yapılan tesbitin kaldırılmasını ve taşınmazın kendi
adlarına tescilini istemişlerdir. "Tapu kayıtlarının bulunduğu"
savıyla bir yurttaş davaya müdahale etmiş, deliller toplanıp keşif yapıldıktan
sonra, 14.10.1987 günlü duruşmada davalı Hazine vekili, davada uygulanacak
10.10.1987 de yürürlüğe giren 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 14., 17., 45. ve
46. maddelerinin Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmesi üzerine bu savı ciddi
bulan yerel mahkeme, Anayasa'nın 152. maddesi gereğince Anayasa Mahkemesi'ne
başvurarak iptali istemiştir. III- YASA METİNLERİ : İptali istenen Yasanın, ilgili yasaların ve Anayasa'nın
dayanılan kuralları da yukarıda belirtilen Anayasa Mahkemesi kararına alınan
maddelerdir. IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nun 8. maddesi uyarınca Orhan ONAR,
Mahmut C.CUHRUK, Necdet DARICIOĞLU, Yekta Güngör ÖZDEN, Muammer TURAN, Mehmet
ÇINARLI, Selâhattin METİN, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, Adnan KÜKNER ve Vural
SAVAŞ'ın katılmalarıyla 3.12.1987 günü yapılan ulk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, sınırlama
sorununun esasla birlikte düşünülmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V-ESASIN İNCELENMESİ : İşin esasına ilişkin rapor, başvurma kararı ve ekleri,
Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülen yasa ve ilgili yasa kuralları ve itiraza
dayanak yapılan Anayasa maddeleri, bunların gerekçeleri ve öbür yasama
belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü : A- İtirazın sınırlandırılması : Yerel mahkeme, 3402 sayılı yasanın üç maddesinin kimi
hükümlerinin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. 46. maddenin
doğrudan iptali istenmemiştir. bakılmakta olan davada 14., 17. ve 45.
maddelerin tümüyle uygulama alanına girip girmediği sorununun çözümü ilk
inceleme kararıyla, esas inceleme evresine bırakıldığından, önce sınırlama
konusu üzerinde durulmuştur. İtiraz eden mahkemece dava nedeni yapılarak iptali istenen 14.
maddenin birinci fıkrasında, "Tapuda kayıtlı olmayan ve aynı çalışma alanı
içinde bulunan toplam yüzölçümü ... 100 dönüme kadar" hükmünden başka,
"kuru toprakta" sözcükleri de bulunmaktadır. Davada tescili istenilen
taşınmazlar, sınırsızdır. Fıkranın dava konusu "Tapuda kayıtlı olmayan ve
aynı çalışma alanı içinde bulunan toplam yüzölçümü ... dönüme kadar"
ibareleri, dava dışındaki sulu yerleri de kapsamakta, fıkranın tümüne anlam
vermekte, her durumla ilişkili bulunmaktadır. Örneğin, "dönüme Kadar"
sözcükleri, sulu araziler için de kullanılmaktadır. Başvuru kararına göre,
yerel mahkemenin yalnızca "kuru toprakta 100 dönüme kadar" ibaresinin
iptalini istediği anlaşılmaktadır. Bu sonucu sağlamak için, incelemenin
"... kuru toprakta 100 ..." belirlemesiyle yapılması uygun ve yeterli
olacaktır. Öbür sözcükler, fıkranın dava edilmeyen hükümleriyle birlikte de
kullanılacaklardır. Onların iptali amaç dışına çıkmaya neden olacağı gibi
fıkranın kalan bölümünü anlamsız duruma düşürecektir. Bu nedenle 14. madde
yönünden inceleme "... kuru toprakta 100 ..." ibaresiyle sınırlı
olarak yapılmalıdır. Yasanın 45. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının bakılmakta
olan davada uygulanacak kural oldukları açıktır. 6831 sayılı Yasayla değişik 2.
maddesine göre orman dışına çıkarma işlemlerini yapan Orman Kadastro
Komisyonları taşınmazı Hazine adına orman dışına çıkarmaktadırlar. Bu aşamada
Hazine adına tapu kaydı çıkmamış olduğundan bu yerlerin zilyetlikle iktisabı
olanaklıdır. Dava konusu 45. maddenin birinci fıkrası, bu olanağı tanıdığı
yerler olarak, kapsadığı yerleşim alanları ile tarım arazilerini saymaktadır.
Fıkra, tesbit koşulları ve zilyetlik süresiyle bir bütünlük taşıdığı, fıkradaki
ibareler birbirini tamamladığı ve birbirinden ayırmak anlamsızlık yaratacağı
için tümüyle incelenmelidir. Ancak, maddenin üçüncü fıkrası, itiraz nedeni olan "tapulu
yerler" dışında, iskân suretiyle ya da toprak dağıtım yoluyla verilen
yerleri de kapsamaktadır. Mahkemenin bakmakta olduğu davaya konu yerler
arasında böyle yerler yoktur. Fıkranın tümüyle incelenmesi ve iptali amaç dışı
sonuçlar doğuracaktır. Oysa, "... tapulu yerlerle ..." ibaresiyle
sınırlı bir inceleme itiraza, iptal istemine daha uygun düşecek, olası iptal
durumunda da fıkranın kalan bölümünde bir anlam düşüklüğü olmayacaktır.
İnceleme, üçüncü fıkradaki "... tapulu yerlerle ..." ibaresiyle
sınırlı yapılmalıdır. B- 3402 sayılı Yasanın 14. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı
Sorunu : İnceleme, sınırlama kararı gereğince, bu maddenin birinci fıkrasındaki
"... kuru toprakta 100 ..." ibaresiyle sınırlı olarak yapılacaktır. 1- Anayasa'nın 44. maddesi yönünden inceleme : Mülkiyetin, zamanaşımı ile kazanılmasının niteliği, koşulları,
gerekleri, tarihsel gelişimi ve sınırlandırılması, toprak reformu ilgisiyle de
ele alınarak Anayasa Mahkemesi'nin kimi kararlarında ayrıntıya varacak
genişlikte açıklanmıştır. Madde, gerçekte zilyedi adına tescil edilecek
taşınmazlarda yüzölçümü sınırlaması getirmemiştir. Öngörülen sınırlama, tescil
isteyen kimsenin bu savının kanıtlanmasını, 100 dönümü aşan taşınmazlar
yönünden daha güç koşullara bağlamaktadır. Anayasa Mahkemesi'nin 19.6.1968
günlü, Esas: 1966/19, Karar: 1968/25 sayılı kararında da belirtildiği gibi, hak
doğuran asıl hüküm, "Tapuda kayıtlı olmayan bir taşınmaza çekişmesiz ve
aralıksız en az yirmi yıldan beri malik sıfatıyla zilyed bulunmasına ilişkin
kısımdır. Maddede sayılan ispat belgeleri ise bu şartları taşıyan bir
zilyedliğin var olup olmadığına kanaat getirebilmesi için geçerli sayılmış
belge ve kayıtlardır." Anayasa Mahkemesi'nin 3.7.1980 günlü, Esas:
1980/16, Karar: 1980/47 sayılı kararı da "Belli miktardaki büyük toprak
alanını zilyedlikle kazanma davasında, dayanılacak kanıtların inandırıcı
olmasına önem verilerek sadece bunların sınırlaması yapılmıştır. Zilyedliğin
yasada gösterilen inandırıcı kanıtlarla belgelendirilmesi durumunda miktar
sınırlaması yoktur" diyerek aynı görüşü pekiştirmiştir. İtiraz eden mahkeme, bu 100 dönümlük sınırlamanın 766 sayılı
Tapulama Yasası'nın 33. maddesinde olduğu gibi 50 dönüm olması gerektiğini
ileri sürmektedir. Sözü edilen 766 sayılı Yasa, 1617 sayılı Yasayla
değiştirilmeden önce de bu sınırlama yine 100 dönüm idi. İncelenen Yasanın
yapmak istediği, Anayasa'nın 44. maddesinde belirtilen "... toprağın genişliğini
tesbit ..." değildir. Taşınmazların kazandırıcı zamanaşımı ile zilyedi
adına tescili kabul edildiğinde, mâkul, kabul edilebilir ölçüler içinde ne
kadarının, hangi yöntemle ve ne biçimde kanıtlanmış sayılacağının takdiri
yasama organının yetkisindedir. Anayasa'da tersini gösteren, bağlayıcı ve
yasama organını sınırlayıcı bir kural yoktur. 14. maddenin ileride yapılacak
toprak reformuna etkisi de doğrudan değil, dolaylı yoldan olduğu için söz
konusu ibarenin Anayasa'nın 44. maddesine aykırılığı görülmemiştir. 2- Anayasa'nın 10. maddesi yönünden inceleme : Yerel mahkeme, daha önce tapulama işlemlerinin tamamlandığı
bölgelerde 50 dönüm uygulamasının kesinleştiğini, bunun da eşitsizlik
yarattığını öne sürmüştür. Bir hakkın kanıtlanmasını kolaylaştırıcı hükümler getiren
yasa, yürürlükte bulunduğu zaman diliminde ve kendisinden kaynaklanan
nedenlerle Anayasa'nın 10. maddesindeki ve benzeri gereklerle ayırım yapıyor,
farklı uygulamaya yol açıyorsa eşitlik ilkesine aykırı sayılabilir. Tersine
düşünülürse, bu tür yasaların ülkenin gereksinimleri doğrultusunda
değiştirilmesi olanağı kalmaz. Fıkranın getirdiği farklı uygulama Anayasa'nın
10. maddesinde yazılı ya da onlara benzer nedenlerle yapılan bir ayırım
olmadığı gibi, kendilerine daha fazla taşınmazı tescil ettirme olanağı verilen
kişilere de bir imtiyaz tanınmamıştır. Açıklanan nedenlerle itiraz reddedilmelidir. C- 3402 sayılı Yasanın 17. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı
sorunu : Bu madde, orman sayılmayan, devletin hüküm ve tasarrufu altında
olan yerler hakkında uygulanacak bir maddedir. İtiraz yoluna başvuran
mahkemece, davada 3402 sayılı Yasanın 45. maddesinin birinci fıkrası
uygulanırken dava konusu yerin ihya edilip edilmediği araştırılmayacaktır. İhya
edilmiş olsun ya olmasın, aranan öbür koşullar varsa zilyed adına tescil
yapılacağına ve davacı da ihya savına dayanmadığına göre, 17. maddenin birinci
fıkrasının bakılmakta olan davada olumlu ya da olumsuz uygulanması söz konusu
değildir. Dava konusu kural, uygulanacak yasa maddesi kabul edilip
incelenerek Anayasa'ya aykırı bulunursa, dava konusu yerler orman dışına
çıkarılmadan önce orman sayıldıklarından, orman sayılan yerlerin ihyasına
olanak tanımayan bu kural, ormanların ihya yoluyla kazanılamayacağı
gerekçesiyle iptal edilmiş olur ki bu olanaksızdır. Çünkü, davada, öncesi orman
olmayan yer yoktur. Fıkra, davada uygulanacak hüküm olmadığından itiraz,
başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddedilmelidir. Muammer TURAN, bu görüşe katılmamıştır. D- 3402 sayılı Yasanın 45. Maddesinin İkinci ve Dördüncü Fıkralarının
Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu : 1. Orman Yasasının 3302 sayılı Yasayla değişik 2. maddesine
göre, Hazine adına gerçekleştirilen orman dışına çıkarma işlemi evresinde
Hazine adına tapu kaydı kurulmadığından orman dışına çıkarılan yerlerin
zilyedlikle edinilmesi olanaklıdır. Dava konusu 45. maddenin ikinci fıkrası ise
orman kadastrosu yapıldıktan sonra kesinleşmiş bir tesbit ya da tescilin
varlığı durumunda uygulanacaktır. Dava konusu olayda böyle bir durum söz konusu
değildir. Orman dışına çıkarma işlemi kesinleştikten sonra, Tapulama
Komisyonu'nca bu yerin Hazine adına tesbit edilmesi üzerine mahkemeye
başvurularak dava açılmıştır. Yasanın 33. maddesinin üçüncü fıkrasında
belirtilen maddeler arasında bulunmayan 45. maddenin birinci fıkrasının her yerde
uygulanmasını sağlamak için konulan ikinci fıkranın davada uygulanması
düşünülemez. Bu fıkra, itaraz edilmeden kesinleşen bir tesbite ya da kendisi
taraf gösterilmeden alınmış bir tescil kararına karşı dava açan kimse hakkında
birinci fıkranın uygulanmasını sağlamaya yöneliktir. Mahkemenin elindeki
davada, kesinleşmiş tesbite itiraz edildiği için birinci fıkra uygulanacaktır.
Bu davada ikinci fıkra uygulanacak kural niteliğinde değildir. 2. Orman Yasası'nın 2. maddesine göre Orman Kadastro
Komisyonu'nun aldığı bir karara karşı mahkemeye başvurulmadığına, orman
kadastrosu kesinleştiğine göre 45. maddenin dördüncü fıkrasının da davada
uygulanma olanağı bulunmamaktadır. Mahkemenin elindeki iş, tapulama tesbitine
itiraz davasıdır. Davaya konu dördüncü fıkra ise, 6831 sayılı Orman Yasası'nın
2. maddesinin (B) bendinin uygulanmasını sağlayan bir hükümdür. Bu davada
uygulanacak kural değildir. Açıklanan nedenlerle 3402 sayılı Yasa'nın 45. maddesinin ikinci
ve dördüncü fıkraları uygulanacak kural niteliğinde olmadığından, iptallerine
yönelik itiraz, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddedilmelidir. Muammer TURAN, bu görüşe katılmamıştır. E- Yasanın 45. Maddesinin Birinci ve Üçüncü Fıkralarının
Anayasa'ya Aykırılığı sorunu : 1. Maddenin fıkralarına ilişkin sınırlama nedenleri yukarıda
açıklanmıştır. 2. Sınırlama kararı gereğince incelenen Yasanın 45. maddesinin : a. Birinci fıkrası, Anayasa Mahkemesi'nin 1.6.1988 günlü, Esas:
1987/31, Karar: 1988/14 sayılı kararıyla iptal edildiğinden aynı konuda yeniden
karar verilmesine gerek yoktur. b. Üçüncü fıkrasındaki "... tapulu yerlerle ..."
ibaresi, Anayasa Mahkemesi'nin 1.6.1988 günlü, Esas: 1987/31, Karar: 1988/13
sayılı kararıyla iptal edildiğinden aynı konuda yeniden karar verilmesi
gereksizdir. F- 3402 sayılı Yasanın 45. maddesinin birinci fıkrasının iptali,
ikinci fıkranın uygulanmaması sonucunu doğurduğu için 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesi
gereğince bu fıkra da yukarıda belirtilen Anayasa Mahkemesi'nin 1.6.1988 günlü,
Esas: 1987/31, Karar: 1988/13 sayılı kararıyla iptal edildiğinden bu konuda da
yeni bir karar verilmesi gerekmemektedir. VI- SONUÇ : 21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun, A- 14. maddesine ilişkin esas incelemenin, birinci fıkrasındaki
"... kuru toprakta 100 ..." ibaresiyle sınırlı olarak, B- 45. maddesine ilişkin esas incelemenin birinci fıkrasının
tümüyle, üçüncü fıkrasındaki "... tapulu yerlerle ..." ibaresiyle
sınırlı olarak yapılmasına oybirliğiyle, C- İtiraz konusu 14. maddesinin, sınırlama kararı gereğince
incelenen birinci fıkrasındaki ^... kuru toprakta 100 ..." ibaresinin
Anayasa'ya aykırı olmadğına ve itirazın reddine, oybirliğiyle, D- 17. maddesinin birinci fıkrasının davada uygulanacak hüküm olmadığına
ve itirazın başvuran Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine, Muammer
TURAN'ın karşıoyu ve oyçokluğuyla, E- 45. maddesinin : 1- İkinci ve dördüncü fıkraları davada uygulanacak hüküm
niteliğinde olmadığından başvuran Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine,
Muammer TURAN'ın karşıoyu ve oyçokluğuyla, 2- Sınırlama kararı gereği incelenen, a. Birinci fıkrası, Anayasa Mahkemesi'nin 1.6.1988 günlü, E:
1987/31, K: 1988/13 sayılı kararıyla iptal edilmiş olduğundan aynı konuda
yeniden karar verilmesine yer olmadığına oybirliğiyle, b. Üçüncü fıkrasındaki "... tapulu yerlerle ..."
ibaresi, Anayasa Mahkemesi'nin 1.6.1988 günlü E: 1987/31, K:1988/13 sayılı
kararıyla iptal edilmiş olduğundan aynı konuda yeniden karar verilmesine yer
olmadığına oybirliğiyle, F- 45. maddesinin ikinci fıkrası, Anayasa Mahkemesi'nin 1.6.1988
günlü, E: 1987/31, K: 1988/13 sayılı kararıyla iptal edilmiş olduğundan aynı
konuda yeniden karar verilmesine yer olmadığına oybirliğiyle, 1.6.1988 gününde karar verildi. Başkan Mahmut C. CUHRUK Başkanvekili Yekta Güngör ÖZDEN Üye Necdet DARICIOĞLU Üye Yılmaz ALİEFENDİOĞLU Üye Muammer TURAN Üye Mehmet ÇINARLI Üye Mustafa GÖNÜL Üye Mustafa ŞAHİN Üye Adnan KÜKNER Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN KARŞIOY YAZISI Esas Sayısı:1987/33 Karar Sayısı:1988/15 İhtilâflı taşınmazın 4785 sayılı Kanuna göre 1945 yılında
devletleştirilen ve ekim/1952 de 21 sayı ile tapu kütüğüne tescili yapılan
3042000 metrekare olan Domuz ormanı alanı içinde kaldığı; 1982 yılında orman
sınırı dışına çıkarıldığı dava dosyasındaki belgelerden anlaşılmaktadır. İtiraza vesile olan olayda davacı ve müdahiller mezkûr taşınmazı
tapu ve vergi kayıtlarına binaen ezelden beri ellerinde bulundurduklarını, imar
ve ihya ettiklerini belirtmişler; yerel ve fenni bilirkişiler davacı ve
müdahillerin iddiasını kısmen teyit ve tevsik etmişler; Mahkeme de itiraz
başvurusunda: "Bu davada yine 3402 sayılı Yasanın 17 nci maddesi de
uygulanacaktır. Çünkü ..." dedikten sonra geniş bir açıklama ve gerekçe
yazmıştır. Bu durum karşısında, Anayasa Mahkemesi'nin, olay mahkemesi veya
temyiz mercii yerine geçercesine, 3402 sayılı Yasanın 17 nci maddesinin,
uygulanacak madde olmadığını belirterek, bu maddeye ait itirazı esastan
inceleme dışında tutmasını doğru bulmuyorum. Aynı nedenlerle, 3402 sayılı Yasanın 45 inci maddesinin ikinci
ve dördüncü fıkralarına yapılan itirazın esastan incelenmeksizin "davada
uygulanacak hüküm niteliğinde olmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle reddine" biçimindeki çoğunluk kararına da katılmıyorum. Üye Muammer TURAN