ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/95 Karar Sayısı : 1975/110 Karar Günü : 29.4.1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Karabük
Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 15.5.1974 günlü, 1803
sayılı “Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında
Kanun”un 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 493. maddesiyle sınırlı
olarak iptali istenmiştir. I. OLAY: Türk Ceza Kanununun 493/1-son ve 522. maddeleri ve 1803
sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendi gereğince hükmedilen yedi yıl ağır
hapis cezasının yerine getirilmesi sırasında Mahkemeye başvuran hükümlü:
Anayasa Mahkemesince 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin kimi yasa kuralları
ile sınırlı olarak iptaline karar verilen (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 493.
maddesi yönünden de iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasını istemiş; bu
konuda düşüncesi sorulan Cumhuriyet Savcısı: cezanın yerine getirilmesinde
tereddüt edildiğinden, hükümlünün istemi hakkında bir karar verilmesi savında
bulunmuştur. Mahkemece, Ceza Yargılamaları Usulü Kanununun 402. ve 405.
maddelerine göre istem hakkında karar verilmesi gerektiği ve Anayasaya
aykırılık savının ciddî görüldüğü belirtilerek, 1803 sayılı Af Kanununun 2.
maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 493. maddesi yönünden iptali için
Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri
uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. II. İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi; İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk
inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlar üzerinde durulmuştur: 1- İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin bu konudaki yetkisi sorunu: Anayasa’nın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü 44 sayılı Kanunun 27.
maddeleri uyarınca, itiraz yoluna başvuran mahkemenin elinde bakılmakta olan
bir davanın bulunması ve itiraz konusu kuralın o davada uygulanacak hükümlerden
olması gerekir. Olay bölümünde açıklandığı üzere hükümlü, 1803 sayılı Af Kanununun
2. maddesinin (B) bendi iptal edildiği takdirde aynı Kanunun 2. maddesinin (B)
bendi iptal edildiği takdirde aynı Kanunun 1. maddesinin (A) bendi gereğince
cezanın yerine getirilmesinin gerekmiyeceğini ileri sürmüş ve Cumhuriyet
Savcısı da bu yönden cezanın yerine getirilmesinde tereddüt edildiğini
bildirerek Mahkemeden bu konuda bir karar verilmesini istemiştir. Ceza
Yargılamaları Usulü Kanununun 402. ve 405. maddeleri uyarınca hükmü veren
Mahkeme tarafından bu konuda duruşma yapılmaksızın bir karar verilmesi
gerektiğinden itiraz yoluna başvuran Mahkemenin elinde usulünce açılmış,
görevine giren ve bakılmakta olan bir dava bulunduğu kuşkusuzdur. Kâni Vrana ve Abdullah Üner bu görüşe katılmamışlardır. Mahkeme, cezanın yerine getirilmesi gerekip gerekmediği hakkında
ilgili yasa kurallarına ve bu arada 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (B)
bendine bakarak bir karar verecektir. Öte yandan, kanunsuz suç ve ceza olmaz
ilkesi gereğince bir cezanın yerine getirilmesi sırasında da ilgili kanun
hükümlerinin uygulanmasına devam edildiği kabul edilmek gerekir. Bu nedenle, 1803
sayılı Af Kanununun itiraz konusu yapılmış bulunan 2. maddesinin (B) bendi,
Mahkemenin baktığı davada uygulanacak kanun hükümlerindendir. Kâni Vrana bu görüşe katılmamıştır. 2- Anayasa Mahkemesi’nin itirazı incelemeye görevli ve yetkili
olup olmadığı sorunu: Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasaya
uygunluk denetimine bağlı olduğu, Anayasa Mahkemesinin 21.1.1975 günlü, 15125
sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 28.11.1975 günlü, Esas: 1974/34, Karar:
1974/50 sayılı kararında gerekçeleriyle açıklanmış bulunduğundan, bunların
burada yinelenmesine gerek kalmamıştır. Şu duruma göre, bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içinde
bulunduğu açıktır. Şahap Arıç ve Halit Zarbun bu görüşe katılmamışlardır. 3- İtiraz konusu kuralın daha önce iptaline karar verilmiş olması. İtirazın yöneltildiği 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)
bendinin Türk Ceza Kanununun 493. maddesi yönünden iptaline 11.3.1975 gününde
Esas: 1975/18, Karar: 1975/47, sayı ile arar verilmiş bulunduğundan, bu konuda
yeniden karar verilmesine yer kalmamıştır. III- SONUÇ: 1- Mahkemenin elinde görülmekte olan bir dava bulunduğuna Kâni
Vrana ve Abdullah üner’in ve 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin
(B) bendinin bu davada uygulanacak kural olduğuna Kâni Vrana’nın karşıoylarıyla
ve oyçokluğu ile; 2- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesi’nin görev ve yetkisi
içinde olduğuna Şahap Arıç ve Halit Zarbun’un karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile; 3- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin bu işte
itiraz konusu yapılmış bulunan (B) bendindeki kuralın, itiraz yolu ile gelen
başka bir işte Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilerek Türk Ceza Kanununun
493. maddesi yönünden iptaline 11.3.1975 gününde Esas: 1975/18, Karar: 1975/47
sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu konuda yeniden karar verilmesine yer
olmadığına oybirliğiyle; 29.4.1975 gününde karar verildi. Başkan Muhittin
  TAYLAN Başkanvekili Kâni VRANA Üye Şahap ARIÇ Üye İhsan ECEMİŞ Üye Halit ZARBUN Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet
  KOÇAK Üye Şekip
  ÇOPUROĞLU Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih
  ÇEBİ Üye Şevket
  MÜFTÜGİL Üye Adil ESMER Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet H.BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI Anayasa Mahkemesinin, 27.1.1975 günlü, 15131 sayılı Resmî Gazetede
yayımlanan 24.9.1974 günlü, Esas: 1975/36, Karar: 1975/35 sayılı kararının
gerekçe bölümünde ayrıntıları ile gösterilen gerekçede belirtildiği üzere, bir
cezanın yerine getirilmesi sırasında Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 402.
maddesi uyarınca yanlarca yapılan başvurmaların aynı kanunun 405. maddesinde
gösterilen mahkemece çözülmesi işlemini, gerek yöntem ve gerekse Anayasa
Mahkemesine itiraz yoluyle başvurabilmenin koşulu olarak, bir dava diye tanımlamak
ve nitelendirmek gereklidir. Ancak böyle bir başvurmada dava niteliğini
kazanabilmesi için, ortada başvurmanın yanları arasında gerçek ve çözülmesi
zorunlu bulunan bir uyuşmazlığın varlığı da zorunludur. Olayımızda ise, 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af Kanununun 1.
maddesinin itiraz konusu yapılan (A) bendinin uygulanması henüz söz konusu
bulunmadığından, başvurmanın yanları arasında bu bentteki kuralın uygulanıp
uygulanmayacağı yönünden bir uyuşmazlık doğması olasılığı düşünülemez. O halde
ortada, Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyle başvuran Mahkemenin elinde bu
bentteki kurala yönelik bakılmakta olan bir dava bulunmamaktadır. Öte yandan, ceza uygulaması yapılırken, 15.5.1974 günlü, 1803
sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendi de uygulanmış, bu konudaki karar
kesin hüküm niteliğini kazanmış ve cezanın yerine getirilmesi sırasında
başvurmanın yanları arasında bu bentteki kuralın uygulanması bakımından
çözülmesi gereken herhangi bir uyuşmazlık da doğmamış olması karşısında,
başvurma yeri olarak Mahkemenin kendisine getirilen uyuşmazlığın çözümünde
uygulayacağı kurallar arasında, sözü geçen (B) bendindeki kuralın yer
alamıyacağı açıktır. O halde, Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla
başvurabilmenin koşulları arasında yer alan (uygulanacak kanun kuralı
bulunması) koşulu da burada gerçekleşmemektedir. Yukarıda gösterilen nedenlerle, başvurmanın Mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddi gerektiği düşüncesiyle kararın Mahkemenin elinde
görülmekte olan bir davanın varlığı ve (B) bendinin bu davada uygulanacak
kurallardan olduğu bölümüne karşıyım. Üye Kâni VRANA KARŞIOY YAZISI Görev sorunu; 1803 sayılı Af Kanunu ile ilgili itirazın incelenmesinin Anayasa
Mahkemesi’nin görevi içinde bulunduğu hakkında oyçokluğu ile verilen karara,
Anayasaya uygun görmediğimden, katılmıyorum. Bu konudaki karşıoy gerekçelerim, 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı
Resmî Gazetede yayımlanan, Anayasa Mahkemesi’nin 28.11.1974 günlü ve 1974/34-50
sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın I nolu kısmında tafsilatlı olarak
yazdığım gerekçelerin, prensipleri itibariyle, aynı olduğundan, burada
tekrarına gerek görülmemiştir. Sözü geçen karşıoy yazımda açıklanan gerekçelerle, Anayasa
Mahkemesi’nin, çoğunlukla verdiği görev konusu ile ilgili karara karşıyım. Üye Şahap
  ARIÇ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımda açıkladığım görev ve yetkiye ilişkin gerekçelerle, çoğunluğun bu
kararına da katılmıyorum. Üye Halit ZARBUN KARŞIOY YAZISI Sanıkların, hırsızlık suçundan Karabük Ağır Ceza Mahkemesince
mahkûmiyetlerine karar verilmiş ve hüküm temyizleri üzerine Yargıtay 6. Ceza
Dairesince, 1803 sayılı Af Kanununun 2/B maddesiyle cezalarının 5’er senesi
indirilmek suretiyle onanmıştır. Bundan sonra sanıklardan birinin cezaevinden Mahkemeye gönderdiği
bir dilekçede, Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin Anayasa Mahkemesince
başka suçlar yönünden iptal edilerek onlar 12 yıllık afdan faydalandıklarını ve
bu maddenin kendisi hakkında uygulanan Türk Ceza Kanununun 493. maddesi
yönünden de iptal edilmesi için Anayasa Mahkemesine başvurulmasını istemesi
üzerine Mahkemece de bu yolda Anayasa Mahkemesine müracaata karar verildiği
anlaşılmıştır. Anayasanın 151. maddesinde, “Bir dâvâya bakmakta olan mahkeme
uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddî olduğu kanısına varırsa
Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar dâvâyı geri bırakır.
Mahkeme Anayasaya aykırılık iddiasını ciddî görmezse bu iddia temyiz merciince
esas hükümle birlikte karara bağlanır.” diye yazılıdır. 44 sayılı Kanunun 27. maddesinde de, “bir mahkemenin bir kanun
hükmünü Anayasa Mahkemesine gönderebilmesi için elinde bakmakta olduğu bir
dâvâ”nın bulunmasının şart olduğu belirtilmiştir. Anayasanın 151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddelerinde sözü edilen
(dâvâ) terimi ile usul kanunlarındaki kurallara uygun biçimde mahkemelerde
açılmış olan davaların kastedildiği kuşkusuzdur. Usul kanunları hükümlerince
dava mahiyetini taşımayan dilekçeler, müracaatlar, başvurmalar Anayasanın ve 44
sayılı Kanunun sözü edilen hükümlerinin kapsamı dışında kalmaktadır. Bir hukukî terim olan (dâvâ) nın mahiyet ve niteliğinin,
Anayasada, usul kanunlarındaki mahiyetlerinden ayrı ve onun dışında bir anlama
geldiği, her türlü anlaşmazlığın Anayasadaki dava kavramı içine girdiği
yolundaki görüşün hukukî gerekçelerle izahı mümkün görülmemektedir. Bundan başka, Anayasanın 151. maddesinde, “bir dâvâya bakmakta
olan mahkeme uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya
taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddî olduğu kanısına
varırsa Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar dâvâyı geri
bırakır” dendikten sonra “mahkeme Anayasaya aykırılık iddiasını ciddî görmezse bu iddia temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır ”  şeklindeki hükmün de dikkate alınması lâzımdır. Anayasanın bu
maddesinde (karar) değil (hüküm) ibaresi kullanılmış, bundan başka, mahkeme
aykırılık iddiasını ciddî görmezse “ bu iddianın esas hükümle birlikte temyiz
merciinde incelenmesi ” de öngörülmüştür. Bilindiği gibi (hüküm), dâvâyı sona erdiren nihaî bir karar olup
bu niteliği ile diğer kararlardan farklı bulunmaktadır. Bundan da, hüküm
niteliğini taşımayan kararların Anayasanın bu maddesinin kapsamı dışında
kaldığı anlaşılmaktadır. Şu halde, gerek Anayasanın 151. ve gerek 44 sayılı Kanunun 27.
maddelerine göre bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için: a) Elinde bakmakta olduğu bir dâvâ bulunması, b) Kanun hükmünün bu dâvâda uygulanacak durumda bulunması, c) Davanın kararla değil (hüküm)le nitelenecek neviden olması, d) Verilecek hükmün temyizi kabul bulunması, Şartları aranmaktadır. Halbuki yukarıda belirtildiği gibi hırsızlık suçuna ilişkin dâvâ
mahkemece sonuçlandırılmış, verilen hüküm kesinleşmiş ve cezaların infazına
geçilmiştir. Bütün bunlardan sonra sanık mahkemeye bir dilekçe vererek Anayasa
Mahkemesine başvurulmasını istemiştir. Ancak, Ceza Muhakemeleri Usulü kanununun
402. maddesi yönünden mütalâa edilebilecek olan bu dilekçenin (dava) olarak
kabulü mümkün değildir. Kaldı ki bu dilekçe üzerine mahkemece “Anayasa
Mahkemesine başvurulmasına” dair verilen karar da yukarıda mahiyeti açıklanan
(hüküm) niteliğinde de değildir ve böyle bir kararın temyizi de mümkün
bulunmamaktadır. Görülüyor ki, hükümlünün mahkemeye verdiği dilekçe ve bu dilekçe
üzerine Mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurulmasına dair verdiği karara
dayanılarak Anayasaya uygunluk denetimi yapılmasına Anayasa hükümleri müsait
değildir. Yukarıda yazılı nedenlerle, başvurmanın Mahkemenin yetkisizliği
yönünden reddedilmesi gerekirken (Mahkemenin elinde bakmakta olduğu bir dâvânın
varlığına ve Af Kanununun 2. maddesinin bu dâvâda uygulanacak kural olduğuna)
şeklindeki çoğunluk kararına katılmıyorum. Üye Abdullah ÜNER