ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1978/58 Karar Sayısı:1978/65 Karar Günü:21/12/1978 Resmi Gazete tarih/sayı:12.2.1979/16548 İTlRAZ
YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay 12. Daire İTİRAZIN
KONUSU : 26/2/1977 günlü, 2035 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1977 yılı Bütçe
Kanununun 9. maddesi hükmünün iptali istemidir. I-
OLAY : Davacılar
tarafından, taviz bedelinin 26/2/1977 günlü, 2035 sayılı Vakıflar Genel
Müdürlüğü Bütçe Kanununun 9. maddesi hükmüne göre değil, 2762 sayılı Vakıflar
Kanununun 29. maddesine dayanılarak hesap edilmesi gerektiği iddiasiyle yapılan
başvurmanın reddi yolundaki Vakıflar Genel Müdürlüğü işleminin iptali için
Danıştay 12. Dairesinde dava açılmıştır. Vakıflar Genel Müdürlüğünün her yıla
ait Bütçe Kanunlarının 9. maddesinde yer alan ve taviz bedellerinin, 1319
sayılı kanun gereğince verilen beyannamelerde gösterilen değerler üzerinden
hesaplanacağı yolundaki hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülmüş,
Danıştay 12. Dairesince de Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar
verilmiştir. III-
YASA METİNLERİ : 1)
İptali istenen yasa kuralı : 26/2/1977
günlü, 2035 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1977 yılı Bütçe Kanununun iptali
istenen 9. maddesi 3 Mart 1977 günlü, 15867 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan
metne göre şöyledir: "Madde
9- 2762 Sayılı Kanunda öngörülen taviz bedelleri, 1319 sayılı Kanun gereğince
verilen beyannamelerdeki değerlere göre hesaplanır." 2)
İlgili yasa kuralı : 5/2/1935
günlü 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27. maddesi şöyledir: Madde
27- Mevcut mukataalı toprakların veya icareteynli gayrımenkullerin
mülkiyetleri, icare veya mukataaların yirmi misli bir taviz karşılığında
mutasarrıfına geçirilir. Taviz ister toptan, ister taksit ile ödensin, ilk
ödeme yılı için tahakkuk ettirilen icare veya mukataa üzerinden hesap olunur. (20/6/1952
günlü, 5982 sayılı Kanun ile 27. maddeye eklenen fıkra) özel ve tüzel kişiler
uhdesinde bulunan vakıf mahallerin icare ve mukataaları vergi kıymetlerine
nisbetle binde iki buçuktan noksan ise o miktara çıkarılır. 3)
Dayanılan Anayasa Kuralları : Madde
(değişik 64-1) Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak, Devletin Bütçe ve
kesinhesap kanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek, para basılmasına, genel
ve özel af ilanına, mahkemelerce, kesinleşen ölüm cezalarının yerine
getirilmesine karar vermek, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkilerindendir. Madde
92-Kanun tasarı ve teklifleri önce Millet Meclisinde görüşülür. Millet
Meclisinde kabul, değiştirilerek kabul veya reddedilen tasarı ve teklifler
Cumhuriyet Senatosuna gönderilir. Millet
Meclisinde kabul edilen metin, Cumhuriyet Senatosunca değişiklik yapılmadan
kabul edilirse, bu metin kanunlaşır. Cumhuriyet
Senatosu, kendisine gelen metni değiştirerek kabul ederse, Millet Meclisinin bu
değişikliği benimsemesi halinde metin kanunlaşır. Millet
Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her iki Meclisin
ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyon
kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. Millet
Meclisi, Karma Komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisince
hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır.
Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olan
madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için,
üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oya
başvurulur. Millet
Meclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca da
reddedilirse düşer. Millet
Meclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca olduğu
gibi veya değiştirilerek kabul edilirse, Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosunun
kabul ettiği metni yeniden görüşür. Cumhuriyet Senatosunun metni Millet
Meclisince benimsenirse, kanunlaşır; reddedilirse, tasarı veya teklif düşer;
Cumhuriyet Senatosundan gelen metin Millet Meclisince değiştirilerek kabul
edilirse, 5 inci fıkra hükümleri uygulanır. Cumhuriyet
Senatosunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metnin
Millet Meclisi tarafından kabulü için üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu
lâzımdır. Bu halde açık oya başvurulur. Cumhuriyet
Senatosunca üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metnin
kanunlaşabilmesi, Millet Meclisi tarafından üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu
ile kabul edilmesine bağlıdır. Bu halde açık oya başvurulur. Cumhuriyet
Senatosu, kendisine gönderilen bir metni, Millet Meclisi komisyonlarında ve
Genel Kurulundaki görüşme süresini aşmıyor bir süre içince karara bağlar; bu
süre üç ayı geçemez ve ivedilik hallerinde onbeş günden, ivedi olmayan hallerde
bir aydan kısa olamaz. Bu süreler içinde karara bağlanmayan metinler, Cumhuriyet
Senatosunca Millet Meclisinden gelen şekliyle kabul edilmiş sayılır. Bu fıkrada
belirtilen süreler Meclislerin tatili devamınca işlemez. Yasama
Meclislerinin ve mahalli idarelerin seçimleri ve siyasi partilerle ilgili
tasarı ve tekliflerin kabul veya reddinde yukardaki fıkralar, hükümleri
uygulanır" Ancak, karma komisyon kurulmasını gerektiren hallerde, karma
komisyon raporu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısında
görüşülür ve karara bağlanır; Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısında
Millet Meclisinin ilk metninin kabulü için üye tamsayısının salt çoğunluğunun
oyu lazımdır. 8. ve 9. fıkralar hükümleri saklıdır. Madde
93- Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunları on
gün içinde yayınlar; uygun bulmadığı kanunu, bir daha görüşülmek üzere bu
hususta gösterdiği gerekçe ile birlikte aynı süre içinde Türkiye Büyük Millet
Meclisine geri gönderir. Bütçe Kanunları ve Anayasa bu hükmün dışındadır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu yine kabul ederse, kanun
Cumhurbaşkanınca yayınlanır. Madde
94- Genel ve katma Bütçe tasarıları ile Milli bütçe tahminlerini gösteren
rapor, mali yılbaşından en az üç ay önce, Bakanlar Kurulu tarafından, Türkiye
Büyük Millet Meclisine sunulur. Bu
tasarılar ve rapor, otuzbeş Milletvekiliyle onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesinden
kurulu bir karma komisyona verilir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar gurubuna
veya guruplarına en az otuz üye verilmek , şartıyle siyasi parti guruplarının
ve bağımsızların oranlarına göre temsili gözönünde tutulur. Karma
Komisyonun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin önce Cumhuriyet
Senatosunda görüşülür ve en geç on gün içinde karara bağlanır. Cumhuriyet
Senatosunca kabul edilen metin, en geç bir hafta içinde yeniden görüşülmek üzere,
karma komisyona verilir. Karma komisyonun kabul ettiği son metin Millet
Meclisinde görüşülür ve mali yılbaşına kadar karara bağlanır. Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri, Meclislerinin genel kurullarında, Bakanlık ve
daire bütçeleriyle katma bütçeler hakkındaki düşüncelerini, her bütçenin tümü
üzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri,
üzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur. Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu tasarılarının genel kurullarında
görüşülmesi sırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifler
yapamazlar. Madde
126- Devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin
harcamaları yıllık bütçelerle yapılır. Kanun
kalkınma plânlan ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş ve
hizmetler için özel süre ve usuller koyabilir. Genel
ve katma bütçeleri nasıl yapılacağı ve uygulanacağı kanunla gösterilir. Bütçe
Kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiç bir hüküm konulamaz. IV-
İLK İNCELEME . Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 24/10/1978 gününde Şevket Müftügil,
Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Osman Tokcan, A. Rüştü Aral,
Ahmet Salih Çebi, Muammer Yazar, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu, Hüseyin
Karamüstantikoğlu, Ahmet H. Boyacıoğlu, Kenan Terzioğlu, Necdet Darıcıoğlu ve
Bülent Olcay'ın katılmalariyle yapılan ilk inceleme toplantısında dosyanın
eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
vermiştir. V-
ESASIN İNCELENMESİ : İşin
esasına ilişkin rapor, itiraz yoluna başvuran Danıştay 12. Dairesinin Anayasaya
aykırılık gerekçesi, iptali istenen yasa hükmü ile dayanılan Anayasa ve yasa
kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve öteki metinler okunduktan sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: 5/6/1935
Günlü, 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 26. maddesi, bu yasanın yayımından sonra
vakıf malların mukataaya ve icareteyne bağlanamıyacağı, 27. maddesinde de
mevcut mukataalı toprakların veya icareteynli taşınmazların mülkiyetlerinin, icra
veya mukataanın yirmi misli bir taviz karşılığında mutasarrıfına geçirileceği
kuralını koymuştur. Oysa 26/2/1977 günlü, 2035 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü
Bütçe Kanununun itiraz konusu 9. maddesi, taviz bedellerinin sözü geçen 27.
maddede yazılı yönteme göre değil, 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu gereğince
verilen beyannamelerdeki değerlere göre hesaplanacağı kuralını getirmiştir.
Böylece 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27. maddesi hükmü 1977 Bütçe yılı için
değiştirilmiş olmaktadır. Yasama
organının, yasalarla bütçe yasalarını düzenleme alanları yetkileri ve bu
düzenlemede uyacakları kurallar Anayasa'nın değişik 64., 92., 93. ve 94.
maddelerinde gösterilmiştir. Genel anlamda yasalara konu olan bir işin bütçe
yasası ile düzenlenmesine, ya da bir yasa hükmünün Bütçe Kanunu ile
değiştirilmesine veya kaldırılmasına Anayasa'nın sözü geçen kuralları elvermez.
Bundan başka Anayasanın 126. maddesi, Bütçe Kanununa bütçe ile ilgili olanlar
dışında hiçbir hüküm konulamayacağını buyurmaktadır. Açıklanan bu anayasal
ilkelere ters düşen bütçe düzenlemelerinin iptaline karar verilmesi gerekeceği
kuşkusuzdur. Anayasa Mahkemesinin birçok kararlarında, sözgelimi 10/6/1976
günlü, E. 1976/ 23, K. 1976/33 sayılı kararında, (Resmî Gazete 15/9/1976,
15708) bu yönler yeterince açıklanmış olduğundan ayrıntılı gerekçelerin burada
yinelenmesine gerek görülmemiştir. Aynı gerekçelerle, 26/2/1977 günlü, 2035
sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1977 yılı Bütçe Kanununun 9. maddesi hükmünün
iptaline karar verilmelidir. VI-
SONUÇ : 26/2/1977
günlü, 2035 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1977 yılı Bütçe Kanununun 9.
maddesi hükmünün Anayasa'nın 64, 92, 93, 94 ve 126. maddelerine aykırı olduğuna
ve iptaline, 21/12/1978
gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Şevket
  Müftügil Başkanvekili Ahmet
  H. Boyacıoğlu Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Osman
  Tokcan Üye Rüştü
  Aral Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Muammer
  Yazar Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Nahit
  Saçlıoğlu Üye Hüseyin
  Karamüstantikoğlu Üye Kenan
  Terzioğlu Üye Necdet
  Darıcıoğlu Üye Bülent
  Olçay