ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No:1968/32 Karar No:1968/62 Karar tarihi:14/12/1968 Resmi Gazete tarih/sayı:8.7.1969/13243 İtiraz
yoluna başvuran: İstanbul 5. Ağır Ceza Mahkemesi. İtiraz
konusu: Kaçakçılığın Men ve Takibi hakkındaki 1918 sayılı Kanunun 6829 sayılı
Kanunla değişik 47. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğu
ileri sürülerek iptali istemidir. l-
OLAY: Karadeniz
gemisi ile yurt dışından getirilerek Marmara denizinin anbarlı açıklarında
balyalar halinde denize atılan eşya, bir motora takılı tekneye alınarak
kaçırılırken görülmüş ve ilgililerce takip edilerek elkonulmuştur. Yapılan
hazırlık soruşturması sonunda; Teşekkül
vücuda getirmek suretiyle kaçakçılık suçunu işlemekten 1918 sayılı Kanunun 1.,
58. maddeleri yoluyla aynı kanunun 27. maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları
ve 47. maddeleri gereğince cezalandırılmaları isteğiyle üç kişi hakkında kamu
dâvası açılmış ve sonradan bunlardan ikisi hakkında aynı kanunun 27. maddesinin
ikinci fıkrası ile 47. maddesi ve 4223 sayılı Kanunun 10. maddesi uyarınca
ayrıca açılan kamu dâvasının birleştirilmesine Mahkemece karar verilmiştir. III-
İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 2/7/1968 gününde Başkan Vekili Lûtfî
Ömerbaş, üye İhsan Keçecioğlu, Salim Başol, Feyzullah Uslu, A. Şeref Hocaoğlu,
Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, Sait Koçak, Avni Givda, Muhittin Taylan,
İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Halit Zarbun ve Muhittin Gürün'ün
katıldıkları ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından, işin
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verilmiştir. IV-
ESASIN İNCELENMESİ: Bu
konuda düzenlenen rapor, itiraza ilişkin kanun ve Anayasa'nın ilgili hükümleri
ve gerekçeleri ve dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra gereği görüşülüp
düşünüldü : İtiraz
konusu 1918 sayılı Kanunun 6829 sayılı Kanunla değişik 47. maddesinin birinci
fıkrası şöyledir: "Kaçak
eşya veya madde naklinde bilerek kullanılan her türlü kara, deniz ve hava nakil
vasıtalarının da müsaderesine hükmolunur." İtirazın
dayandığı Anayasa'nın 36, 11. ve 33, maddeleri de şöyledir: Madde
36- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı
amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum
yararına aykırı olamaz." Madde
11- Temel hak ve hürriyetler, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olarak ancak
kanunla sınırlanabilir. Kanun
kamu yararı, genel ahlâk, kamu düzeni, sosyal adalet ve millî güvenlik gibi
sebeplerle de olsa bir hakkın ve hürriyetin özüne dokunamaz." "Madde
33- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden
dolayı cezalandırılamaz. Cezalar
ve ceza tedbirleri ancak kanunla kullanılır. Kimseye,
suçu işlediği zaman kanunda o suç İçin konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza
verilemez. Kimse,
kendisini veya kanunun gösterdiği yakınlarını suçlandırma sonucu doğuracak
beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza
sorumluluğu şahsidir. Genel
müsadere cezası konulamaz." V-
Gerekçe : Kaçakçılığın
Men ve Takibi hakkındaki 1918 sayılı Kanunun 6829 sayılı Kanunla değişik 47.
maddesinin birinci fıkrası, kaçak eşya veya madde taşınmasında bilerek
kullanılan her türlü kara, deniz ve hava taşıma araçlarının zor alımına
hükmolunmasını öngörmektedir. Maddedeki (bilerek) deyimi, taşıma aracının
kullanan ve idare eden kişinin, bu araçla kaçak eşya taşındığını bilmesi
anlamında yorumlanmalıdır. Maddenin, araç sahibinin kaçak eşya taşındığını
bilmesi gerektiği yolunda yorumlanmasına yer yoktur. Bu hüküm Türk Ceza
Kanununun 36. maddesinde olduğu gibi fiilde methali olmayan kimselere ait
olmamak) koşulunu kapsamına almadığı için, genel kurula ayrıt bir nitelik
taşımaktadır. Bu nedenle kaçak eşya veya madde taşımasında bilerek kullanılan
taşıma aracının, eylemde ilişkisi olmayan kişilere ait olsa bile, zor alımına
karar verilmesi gerekecektir. Yurdun
ekonomik yapısında önemi küçümsenmeyecek zararlara yol açan kaçakçılığın, malî
ve ekonomik türlü tedbirler alınmasına ve suç işleyenler hakkında ağır ceza
hükümleri konulmasına rağmen yine de önlenmediğini ve yalnız bu suçları
işleyenlerin cezalandırılmalarının yeterli olmadığını gözönünde tutan yasa
koyucu, kimin olursa olsun, kaçakçılıkta kullanılan taşıma araçlarının zor
alımına gidilmesine uygun ve etkili bir tedbir olarak görmüş ve maddeyi bu
erekle düzenlemiştir. Şayet Türk Ceza Kanununun genel hükmünde olduğu gibi
(fiilde methaldar olmayan kişilere ait olmamak) koşuluna burada da yer verilseydi,
bir çok dolambaçlı yollara başvurularak kaçak eşya taşınmasında kullanılan
araçların zor alımlarına karar verilmesinin önleneceğinde kuşkuya düşülmemesi
gerekirdi. İtiraz
yoluna başvuran mahkeme, olayda kaçak eşya taşınmasında kullanılan deniz
taşıtlarının, dâvaya dahil olmayan ve dâva ile ilişkileri bulunmayan kişilere
ait bulunduğuna dayanarak sözü edilen hükmün, mülkiyet hakkının özüne
dokunduğunu ve cezanın şahsîliği prensibiyle de bağdaşmayacağı cihetle
Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmektedir. A-
Anayasa, mülkiyet hakkını sosyal ve iktisadî haklar ve ödevler bölümünde
göstermiştir. Anayasa'nın 36. maddesi tüm olarak incelendiğinde görülür ki,
Anayasa koyucu, mülkiyet hakkını, toplum yaran bir tarafa bırakılmak suretiyle,
istenildiği gibi kullanılabilen bir hak olarak tanımış değildir. Nitekim anılan
maddenin ikinci fıkrasında bu hakların kamu yararı amacı ile sınırlanabileceği
ve üçüncü fıkrasında da mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına
aykırı olamıyacağı açıklanmıştır. İtiraza
konu olan (zor alım) hükmü ile kişinin mülkiyet hakkının kullanmasının, belirli
nedenlerle sınırlanmış olmasında, kamu yararı bulunduğu bir gerçektir. Kaldı ki
taşıtın zor alımına gidilmesi halinde taşıt sahibinin esas sorumludan tazminat
istemek hakkı da vardır. Söz
konusu hükmün, bu bakımlardan Anayasa'nın 36. maddesine ve mülkiyet hakkının
özüne dokunmadığı cihetle de 11. maddesine aykırı bir yönü yoktur. B-
Anayasa'nın 33. maddesinin beşinci fıkrasında yer alan ceza sorumunun
şahsîliği, ceza hukukunun temel kurallarındandır. Bu kural, bilim alanında
(cezaların, yalnız suç işleyenlerle, ortakları hakkında uygulanması) başka bir
deyimle (herkesin ancak kendi eyleminden sorumlu tutulacağı ve suç işlemedikçe
veya işlenmesine katılmadıkça kimseye ceza sorumu yükletilemiyeceği) biçiminde
tanımlanmaktadır. Olayda
sahibinin kaçakçılık suçu ile bir ilgisi olmadığı halde taşıtının zor alıma
tâbi tutulacağını gösteren 47. maddenin birinci fıkrası hükmüne dayanılarak,
başkasının eyleminden taşıt sahibine ceza yükletiliyor gibi bir anlam çıkarmak
ve böyle bir sonuca varmak doğru değildir. Zira; Buradaki
sorum, taşıt sahibinin kendi kusuruna dayanmaktadır. Bu kusur, herhangi bir
nedenle taşıdım verdiği kişiyi seçerken gereken dikkat ve itinayı göstermemiş
olmasından doğmakta ve böylece kendi ihmali ile, meydana gelen sonuç arasında
bir illiyet bağı kurulmuş bulunmaktadır. Buna karşılık, mal sahibinin iradesi
dışında kalan (taşıtın zorla elinden alınması veya çalınması gibi) durumlarda
taşıtının, kaçak eşya nakline tahsis edilmiş olması yüzünden kendisine bir
sorum yükletilemiyeceği ve bu takdirde zor alıma gidilemiyeceği de meydandadır. Bu
nedenlerle itiraz konusu hükmün, Anayasa'nın 33. maddesinin beşinci fıkrası ile
çelişen bir yönüde yoktur. İtirazın
reddi gerekir. VI-
SONUÇ: 1918
sayılı Kanunun 6829 sayılı Kanunla değişen 47. maddesinin birinci fıkrasının
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine 14/12/1968 gününde oybirliği
ile karar verildi. Başkanvekili Lütfi
  Ömerbaş Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye Salim
  Başol Üye Feyzullah
  Uslu Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Celalettin
  Kuralmen Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Sait
  Koçak Üye Avni
  Givda Üye Muhittin
  Taylan Üye İhsan
  Ecemiş Üye Recai
  Seçkin Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Mustafa
  Karaoğlu