ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1999/47 Karar Sayısı : 1999/46 Karar Günü : 28.12.1999 R.G. Tarih-Sayı :10.03.2000-23989 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Aksaray İcra Tetkik
Mercii İTİRAZIN KONUSU : 17.2.1926 günlü, 743
sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 169. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'nın 10.
ve 12. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Hakimden izin almadan kocasına kefil olan karı hakkındaki icra
takibinin iptali istemiyle açılan davada; "Türk Medenî Kanunu"nun
169. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme iptali için doğrudan başvurmuştur. III-YASA METİNLERİ A. İtiraz Konusu Yasa Kuralı Türk Medenî Kanunu'nun, itiraz konusu ikinci fıkrayı da içeren
169. maddesi şöyledir: "Madde 169- Karı koca arasında her
nevi hukuki tasarruf caizdir. Karının şahsi mallarına veya mal ortaklığı
usulüne tabi mallara dair karı koca arasındaki hukuki tasarruflar, sulh hâkimi
tarafından tasdik olunmadıkça muteber olmaz. Koca menfaatine olarak karı tarafından üçüncü şahsa karşı iltizam
olunan borçlar için dahi hüküm böyledir." B. Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralları şöyledir: 1- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 2- "MADDE 12.- Herkes, kişiliğine
bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer
kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Ahmet Necdet
SEZER, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI,
Ali HÜNER, Mustafa YAKUPOĞLU, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü
SÖNMEZ'in katılmalarıyla 28.12.1999 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülen Yasa kuralı ile aykırılık savına dayanak yapılan
Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, dava konusu kuralın kadınların
tasarruf ehliyetini kısıtlayarak aile içinde eşitsizlik yarattığını, karının
kocasından çekinerek tasarrufta bulunduğu düşüncesinin onur kırıcı olduğunu
belirterek Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Medenî Kanun'un 169. maddesinde, "Karı koca arasında her nevi
hukukî tasarruf caizdir. Karının şahsi mallarına veya mal ortaklığı usulüne
tabi mallara dair karı koca arasındaki hukukî tasarruflar sulh hâkimi
tarafından tasdik olunmadıkça muteber olmaz. Koca menfaatine olarak karı tarafından üçüncü şahsa karşı iltizam
olunan borçlar için dahi hüküm böyledir" denilmektedir. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar" kuralı
yer almıştır. Buna göre, yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilemeyecek ve bu
nedenlerle, eşitsizliğe yol açılamayacaktır. Bu ilkeyle aynı durumda olanlara
ayrı kuralların uygulanması ve ayrıcalıklı kişi ve topluluklar yaratılması
engellenmektedir. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
olacağı anlamına gelmez. Kimilerinin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen
nedenlerle değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık
oluşturmaz. Durum ve konumlarındaki özellikler kimi kişiler ya da topluluklar
için değişik kuralları ve değişik uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal
durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da
öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. İtiraz konusu kuralın amacı, kapsam ve sonuçlarını bilmeden
karının borç altına girmesini önleyerek onu ve aile birliğini korumaktır.
Böylece karının, kocanın etkisi altında kalarak ekonomik gücünün sarsılmasının
önlenerek aile birliğinin korunması sağlanmak istenmiştir. Karı yönünden sınırlama getiren itiraz konusu kural, aile
birliğini koruyarak kamu yararını gerçekleştirmeye yönelik olup, demokratik
toplum düzeninin gerekleriyle de çelişmediğinden Anayasa'ya aykırı değildir.
İstemin reddi gerekir. Kural'ın Anayasa'nın 12. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Mustafa YAKUPOĞLU ve Fulya
KANTARCIOĞLU bu düşüncelere katılmamışlardır. VI- SONUÇ 17.2.1926 günlü, 743 sayılı "Türk Kanunu Medenîsi"nin
169. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Mustafa YAKUPOĞLU ile Fulya
KANTARCIOĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 28.12.1999 gününde karar verildi. Başkan Ahmet Necdet SEZER Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Mustafa
  YAKUPOĞLU Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ KARŞIOY
GEREKÇESİ Medenî Kanun'un 169. Maddesinin ilk fıkrasında, "Karı koca
arasında her nevi hukuki tasarruf caizdir. Karının şahsi mallarına veya mal
ortaklığı usulüne tabi mallara dair karı koca arasındaki hukuki tasarruflar,
sulh hâkimi tarafından tasdik olunmadıkça muteber olmaz" denildikten sonra
ikinci fıkrada "Koca menfaatine olarak karı tarafından üçüncü şahsa karşı
iltizam olunan borçlar için dahi hüküm böyledir" kuralına yer verilmiştir.
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme maddenin ikinci fıkrasının Anayasa'nın
eşitlik ilkesine aykırılığı nedeniyle iptalini istemiştir. İtiraz konusu ikinci fıkra ile kadının eşi yararına üçüncü
kişilere borçlanabilmesi, sulh hâkiminin onayı koşuluna bağlanmıştır. Bu
durumda, karının, kocanın bir borcuna adi veya müteselsil kefil olması, onun
lehine aval vermesi, poliçeye ciranta olan kocası lehine imza koyması,
kocasının bir borcunu karşılıksız olarak üzerine alma güvencesi vermesi, rehin
işlemi yapması gibi borçlanma kapsamı içine giren tasarruflar hâkim kararı
ile onaylanmadan geçerli olamayacaktır. Oysa evlilik birliğinin diğer tarafı olan
koca için böyle bir koşul öngörülmemiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil ırk, renk, cinsiyet,
siyasi düşünce, felsefi inanç, din mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir" denilerek "kanun önünde
eşitlik" tanımlanmıştır. Bu ilke ile kadın ve erkek için cinsiyet ayrımına
dayalı farklı hukuksal düzenlemeler yasaklanmakta, hak ve
özgürlüklerden eşit yararlanma hakkı tanınmaktadır. Genel eşitlik ilkesini, farklı cinslerin eşitliği yönünden
somutlaştıran "Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi
Sözleşmesi"nin başlangıcında, "Kadınlara karşı ayrımcılığın, hak
eşitliği ve insan şeref haysiyetine saygı ilkelerini ihlâl ettiği"
belirtildikten sonra 1. maddede, kadınların medeni durumlarına bakılmaksızın
hak ve özgürlükler konusunda cinsiyete bağlı olarak yapılan herhangi bir
ayırım, yoksunluk ve kısıtlamanın "kadınlara karşı ayırım" olarak
değerlendirileceği; 2. maddenin (g) bendinde, taraf devletlerin, kadınlara
karşı ayırımcılık oluşturan yasa, yönetmelik, adet ve uygulamaları, değiştirmek
ve kaldırmak için yasal düzenlemelerle birlikte gerekli uygun önlemleri almayı
üstlendikleri; 5. maddenin (a) bendinde, her iki cinsten birinin aşağılığı veya
üstünlüğü fikrine veya kadın ile erkeğin kalıplaşmış rollerine dayalı
önyargıların, geleneksel ve diğer bütün uygulamaların ortadan kaldırılmasını
sağlamak amacıyla kadın ve erkeklerin sosyal ve kültürel davranış kalıplarını
değiştirmek için taraf devletlerin tüm uygun önlemleri alacakları ve 16.
maddenin (c) bendinde de evlilik süresince ve evliliğin son bulmasında aynı hak
ve sorumluluklar sağlayacakları belirtilmiştir. Sözleşme kuralları, cinsiyete dayalı ayrımları yasaklayan genel
eşitlik ilkesi çerçevesinde eşit haklara sahip olma ilkesinin uluslararası
alana taşınması uygulamaya geçirilmesi yönünden kuşkusuz büyük önem taşımakta
ve bu yöndeki ulusal düzenlemeler için temel oluşturmaktadır. İtiraz konusu kuralla, kadının eşi yararına üçüncü kişilere
borçlanmasının, hâkim onayı koşuluna bağlanması, aynı durum koca yönünden söz
konusu olduğunda bu koşulun aranmaması cinsiyete dayalı ayrımın tipik bir
örneğidir. Kaynağını 1 Ocak 1912'de yürürlüğe giren 10 Aralık 1907 günlü,
İsviçre Medenî Kanunu'ndan alan "kural"ın, amacının, eşi yararına
borç altına girmenin getirebileceği risklere karşı evli kadını korumak olduğu
anlaşılmaktadır. Oysa, kadının ve erkeğin eşit haklara sahip olduğunu kabul
eden çağdaş hukuk anlayışı biyolojik ve fonksiyonel farklılıkların
getirdiği ayrımlar dışında bir ayrıma izin vermemektedir. Sosyal, ekonomik ve kültürel her alanda kadın ve erkek eşitliğinin
esas alınmasını gerektiren bir Anayasal düzende, kadının, zeka ve kavrayışının
erkekten daha az olduğu varsayımına dayanarak, üçüncü kişilerle kocası yararına
yaptığı kimi hukukî işlemlerde ehliyetini sınırlamanın hiç bir haklı nedeni
bulunmamaktadır. Yaptığı hukukî işlemlerin sonucunu değerlendirememe tehlikesi,
evlilik birliğinin aynı konumdaki tarafları olan kadın ve erkek için farklı
değildir. Bu nedenle, itiraz konusu kuralın, kadını koruyarak aslında aileyi
koruduğu bu nedenle Anayasa'nın 41. maddesi ile uyum içinde olduğu düşüncesi
gerçeği yansıtmamaktadır. Aile, anne-baba ve çocuklardan oluştuğuna göre
bunlardan yalnız birinin korunması, ailenin korunması anlamına gelmez. Böyle
bir korumadan söz edilebilmesi için evlilik birliğini oluşturan erkek ve
kadının aynı Kurallara bağlı tutulması gerekir. Bir tarafa getirilen
sınırlamanın, diğer tarafa getirilmemesi düşünülenin tersine evlilik birliğini
zayıflatır. Aile, kişilik hakları aynı derecede korunan eşit haklara sahip
bireylerle güçlenir. 1984 yılından bu yana hazırlanan medenî yasa tasarılarında
itiraz konusu kurala yer verilmemiş olması da bu görüşleri doğrulamaktadır.
Türk Medenî Yasası'na kaynak oluşturan İsviçre Medenî Yasası'ndan kural, 5 Ekim
1984'de çıkarılmıştır. İsviçre Borçlar Yasası'nın 494. maddesindeki "Evli
bir kişinin kefaleti, Hakim tarafından verilmiş bir ayrılık kararı mevcut
değilse, diğer eşinin önceden ya da en geç kefalet sözleşmesinin akdedildiği
anda yazılı olarak verdiği onayı ile geçerli olabilir" kuralında ise
"onay" yükümlülüğü evlilik birliğinin eşit haklara sahip iki tarafı
olarak kadın ve erkek için aynı koşullara bağlı tutulmuştur. İtiraz konusu kurala benzer bir düzenlemeye, çağdaş uygarlık
düzeyine ulaşmış diğer ülkelerde rastlanmamaktadır. Anayasa kurallarının yorumlanmasında, Türk toplumunu çağdaş
uygarlık düzeyine ulaştırma amacının gözetilmesini vurgulayan Anayasa'nın
Başlangıç'ı da 10. ve 41. maddelerinin bu düzeye ulaşmayı engelleyecek biçimde
yorumuna olanak vermemektedir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuralın iptali gerektiği
düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Mustafa
  YAKUPOĞLU Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU