ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1975/105 Karar Sayısı:1975/122 Karar Günü:6/5/1975 Resmi Gazete tarih/sayı:7.8.1975/15319 İtiraz
yoluna başvuran Mahkeme: Gaziantep Birinci Ağır Ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu: 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı "Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle
Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun"un 2. maddesinin (B) bendinin
Türk Ceza Kanununun 213. maddesi yönünden iptali istemidir. I -
OLAY: "Görevi
kötüye kullanmak, rüşvet almak, resmî evrakta sahtekârlık, hizmet sebebiyle
güveni kötüye kullanmak ve zimmet suçlarından sanık 3 kişi hakkında açılmış
olan kamu davası üzerine Nizip Sorgu Hâkimliğince yapılan ilk soruşturma
sonunda: Sanıklardan yalnızca biri için resmî evrakta sahtekârlık ve zimmet
suçundan ötürü son soruşturma açılmasına; dava konusu öteki suçlar - görevi
kötüye kullanmak, rüşvet almak, hizmet sebebiyle görevi kötüye kullanmak
yönünden ise üç sanığın da yargılanmasına yer olmadığına 16/3/1973 gününde 8/5
sayı altında karar verilmiş, ancak; sözü geçen kararın, dava konusu kimi
suçlardan ötürü sanıkların yargılanmasına yer olmadığına ilişkin bölümü Asliye
Ceza Hâkimi tarafından onanmamıştır. Bu nedenle, Nizip Sorgu Hâkimliğince
yukarıda anılan suçlar yönünden de son soruşturma açılmasına 17/3/1975 gününde
karar verilmiştir. Davaya bakmakla görevli Gaziantep Birinci Ağır Ceza
Mahkemesi, yargılamasına, bu ek kararnameyi temel tutmuş ve 11/4/1975 günlü
duruşmada, C. Savcısının düşüncesine uygun olarak 1803 sayılı Af Yasasının 2.
maddesinin (B) bendinin, Türk Ceza Kanununun 213. maddesi açısından iptal
edilmesi istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir. II -
İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında; Gaziantep
Birinci Ağır Ceza Mahkemesinin 11/4/1975 günlü gerekçeli kararı ve ekleri, konu
ile ilgili öteki metinler okunduktan sonra, gereği görüşülüp düşünüldü: Sanıklara
yükletilen yukarıda yazılı suçlar açısından Nizip Sorgu Hâkimliğince yürütülen
ilk soruşturmada elde edilen sonuçlar, 16/3/1973 gününde 8/5 sayı altında
karara bağlanmış bulunmaktadır. Sorgu Hâkimliğinin sözü edilen kararnamesi bir
bölüm suç yönünden son soruşma açılmasını, öteki bölüm suçlar ve bu arada
itiraz konusu yapılan Türk Ceza Kanununun 213. maddesi kapsamına giren
"rüşvet almak" suçu yönünden ise yargılamaya yer olmadığını
içermektedir. Karar tarihine göre, yargılamaya yer olmadığı yolundaki kararın
geçerli sayılması için Asliye Ceza Hâkiminin onamasına gerek yoktur. Gerçekten,
Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 124. maddesinin "Cumhuriyet
Müddeiumumisinin tevkif talebine karşı maznunun mevkuf olmayarak tahkikatının
icrasına ve tevkif ve tevkifin istirdadına ve kefaletle salıvermeye ve
muhakemenin men'ine dair Sorgu hâkimi tarafından verilecek kararlar mensup
olduğu Asliye Mahkemesi reisi veya hâkiminin tasdikiyle tekemmül eder."
hükmünü taşıyan ikinci fıkrası, 15/3/1973 günü yürürlüğe giren 1696 sayılı Yasa
ile kaldırılmış bulunmaktadır. İlk
soruşturmadaki yargılama, genel yargılamanın özelliklerini de taşır. Bu
özelliklerden en belirgini, hâkimin yasal nedenler dışında kararını
değiştirememesidir. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununda 1696 sayılı Yasa ile
yapılan değişikliklerden sonra, yargılamaya yer olmadığı yolunda Sorgu
Hâkimliğince verilecek karara karşı, adı geçen Usul Kanununun 203. maddesi
çevresinde olağan "acele itiraz"ı 343. maddesi çevresinde de
olağanüstü "yazılı emir" kanun yolları açık tutulmuştur. Aynı
Kanunun, yargılamaya yer olmadığı yolundaki kararın kesinleşmesinden sonra yeni
olgu ve kanıtların ortaya çıkması halinde tekrar kamu davası açılabileceğini
öngören 204. maddesi hükmü de saklıdır. İtiraz
yoluna başvuran Mahkemede yürütülmekte olan son soruşturmaya temel tutulan
Nizip Sorgu Hâkimliğinin 17/3/1973 günlü, 8/5 sayılı "Ek kararı"
yukarıda belirtilen kanun yollan prosedürü işletilerek almış değildir.
Gerçekten, ilk kararın yargılamaya yer olmadığına ilişkin bölümünün Asliye Ceza
Hâkimi tarafından onanmaması nedeniyle ek kararname düzenlendiği karar yerinde
açıkça belirtilmiştir. Açıklanan
bu maddî ve hukukî olgular önünde, itiraz konusu Türk Ceza Kanununun 213.
maddesi kapsamına giren rüşvet almak suçundan ötürü sanıkların yargılanmasına yer
olmadığına ilişkin Nizip Sorgu Hâkimliğinin 16/3/1973 günlü kararı kesinleşmiş
bulunmaktadır. Yasanın yürürlükten kaldırılmış olan bir hükmüne dayanılarak
verilen ek karar, ilk kararın kesinleşen yönlerini ortadan kaldıracak nitelikte
değildir. Bu bakımdan, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin elinde yöntemine uygun
biçimde açılmış bir dava yok demektir. O
halde, istemin, 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddesinin acık hükmüne
göre, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. Nihat
O. Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamıştır. III-
SONUÇ: 15/5/1974
günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendine, Türk Ceza Kanununun 213.
maddesi açısından yöneltilen itirazın., Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
reddine, Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoyuyla ve oyçokluğuyla; 6/5/1975
gününde karar verildi. Başkan Muhittin
  Taylan Başkanvekili Kâni
  Vrana Üye İhsan
  Ecemiş Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI İtirazcı
Mahkemenin başvurması, elinde usulüne göre açılmış bir dava olmadığı gerekçesi
ile reddedilmiştir. Oysa, ki: 17/3/1973
günlü yeni kararnamesi ile sorgu hâkimi, T. Ceza Kanununun 213. maddesi veçhile
yargılanmak üzere, sanığı Ağır Ceza Mahkemesine sevk etmiş bulunmaktadır. Doğru
veya yanlış, sanığın yargılanmasına neden olarak bir kararname ve bununla bir
dava ortaya konmuştur. Var olan bu davanın Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun
253. maddesi uyarınca (kendi özel sebebine göre verilebilecek yargılamanın
durdurulması kararı dışında) bir hükme bağlanması anılan madde ile getirilmiş
kural gereğidir. Olayda,
davanın varlığı değil, daha önce yargılamanın önlenmesini hedeflemiş sorgu
hâkimi kararnamesi karşısında (sanığın cezalandırılmasına olanak bulunmadığı
için) iptalini istediği ceza hükmünü Mahkemenin uygulama durumunda olup
olmadığı tartışılabilirdi. İtirazın,
Mahkeme elinde dava bulunmadığı görüşüyle reddine açıklanan nedenlerle
karşıyım. Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu