ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/52 Karar Sayısı : 2002/84 Karar Günü : 17.9.2002 Resmi Gazete tarih/sayı: 1.11.2002/24923 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İzmir 4. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 20.12.2000 günlü, 4611 sayılı "2001 Malî
Yılı Bütçe Kanunu"nun 43. maddesinin (g) bendinin, Anayasa'nın 87., 88.,
89. ve 161. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacının, konutunda kullandığı elektrik enerjisi için, TEDAŞ
İzmir Elektrik Dağıtım Müessesesi tarafından düzenlenen fatura ile tahsil
edilen "güç bedeli"nin iadesi ile bundan böyle kendisinden güç bedeli
alınmaması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali
istemiyle TEDAŞ (Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.) Genel Müdürlüğü'ne karşı açtığı
davada, Anayasa'ya aykırılık savını ciddî bulan Mahkeme, 4611 sayılı Bütçe
Kanunu'nun 43. maddesinin (g) bendinin iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4611 sayılı 2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun itiraz konusu 43.
maddesinin (g) bendi kuralı şöyledir: "Tek Terimli Tarifeden enerji alan aboneler adına tanzim
edilen her elektrik faturası için güç bedeli tahsil edilir. Bu bedelin
miktarlarını tespit etmeye Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Yönetim
Kurulu yetkilidir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 87.- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve
yetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu ve
bakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmünde
kararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarını görüşmek
ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek; milletlerarası
andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak,Türkiye Büyük Millet Meclisi üye
tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararı ile genel ve özel af ilânına,
mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesine karar
vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve
görevleri yerine getirmektir." 2- "MADDE 88.- Kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu ve
milletvekilleri yetkilidir. Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde
görüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir." 3- "MADDE 89.- Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince
kabul edilen kanunları onbeş gün içinde yayımlar. Yayımlanmasını kısmen veya tamamen uygun bulmadığı kanunları, bir
daha görüşülmek üzere, bu hususta gösterdiği gerekçe ile birlikte aynı süre
içinde, Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderir. Cumhurbaşkanınca kısmen
uygun bulunmama durumunda, Türkiye Büyük Millet Meclisi sadece uygun bulunmayan
maddeleri görüşebilir. Bütçe kanunları bu hükme tabi değildir. Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu aynen kabul
ederse, kanun Cumhurbaşkanınca yayımlanır; Meclis, geri gönderilen kanunda yeni
bir değişiklik yaparsa, Cumhurbaşkanı değiştirilen kanunu tekrar Meclise geri
gönderebilir. Anayasa değişikliklerine ilişkin hükümler saklıdır." 4- "MADDE 161.- Devletin ve kamu iktisadî teşebbüsleri
dışındaki kamu tüzelkişilerinin harcamaları, yıllık bütçelerle yapılır. Malî yıl başlangıcı ile genel ve katma bütçe1erin nası1
hazırlanacağı ve uygulanacağı kanunla belirlenir. Kanun, kalkınma planları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan
fazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usuller koyabilir. Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm
konulamaz." C- İlgili Anayasa Kuralı İlgili görülen Anayasa maddesi şöyledir: "MADDE 162.- Bakanlar Kurulu, genel ve katma bütçe tasarıları
ile millî bütçe tahminlerini gösteren raporu, malî yıl başından en az yetmişbeş
gün önce, Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar. Bütçe tasarıları ve rapor, kırk üyeden kurulu Bütçe Komisyonunda
incelenir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grubuna veya gruplarına en az
yirmibeş üye verilmek şartı ile, siyasî parti gruplarının ve bağımsızların
oranlarına göre temsili gözönünde tutulur. Bütçe komisyonunun ellibeş gün içinde kabul edeceği metin, Türkiye
Büyük Millet Meclisinde görüşülür ve malî yıl başına kadar karara bağlanır. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Genel Kurulda, bakanlık ve
daire bütçeleriyle katma bütçeler hakkında düşüncelerini, her bütçenin tümü
üzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri,
üzerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu tasarılarının
Genel Kurulda görüşülmesi sırasında, gider artırıcı veya gelirleri azaltıcı
önerilerde bulunamazlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU,
Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'nın
katılmalarıyla 27.3.2002 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, "dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle" karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriyle
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 4611 sayılı 2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun itiraz konusu 43.
maddesinin (g) bendinde "Tek Terimli Tarifeden enerji alan aboneler adına
tanzim edilen her elektrik faturası için güç bedeli tahsil edilir. Bu bedelin
miktarlarını tespit etmeye Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Yönetim
Kurulu yetkilidir" denilmektedir. Başvuru kararında, bütçe yasalarının görüşülme usul ve esaslarının
diğer yasalardan ayrı olarak Anayasa'da gösterildiği, bütçe yasalarına bütçeyle
ilgili hükümler dışında hiçbir hükmün konulamayacağı, bu nedenle, 4611 sayılı
2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 43. maddesinin (g) bendinin Anayasa'ya aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 87. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev
ve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasa
tasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyla
diğer yasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında herhangi bir yasa ile
düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangi
bir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine ve
kaldırılmasına imkan bulunmamaktadır. Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerinin
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce görüşülmesi usul ve esasları ile yayımlanması
düzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddede
ayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülmesinde
ayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kurul'da üyelerin gider artırıcı veya gelir
azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesinde de,
Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri
gönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde,
bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar
Kurulu'na kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisi
verilmemiştir. Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenen
bu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren bir
işin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesi
veya kaldırılması mümkün bulunmamaktadır. Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, "Bütçe kanununa
bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz" denilmektedir.
Maddenin gerekçesinde de belirtildiği gibi, bütçe yasalarının öteki yasalardan
ayrı olmaları nedeniyle, bir yasa kuralı nasıl aynı nitelikte bir yasa
kuralıyla değiştirilebilirse bütçe yasalarının da aynı yöntemle hazırlanmış ve
kabul edilmiş bir bütçe yasası ile değiştirilmesi gerekir. Yasa konusu
olabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla "bütçe ile ilgili
hükümler" ifadesi de bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı
nitelikte düzenlemeler olarak değerlendirilmelidir. Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelir
sağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde "bütçeyle ilgili
hükümlerden" sayılmasına yetmez. Her yasada gidere neden olabilecek
değişik türde kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin,
yargı, savunma, eğitim, sağlık, tarım, ulaşım vb. kamu hizmeti alanlarına
ilişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bu
konulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması içinde bütçe yasalarına
hükümler koymak yoluna gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin
yapılması ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, yasakoyucunun başka
amaçla ve bütçe yasalarından tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirilmesi
gereken yasama işlemleridir. 161. maddedeki "bütçeyle ilgili hüküm"
ibaresine dayanılarak, gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa
yerine bütçe yasası ile düzenlemek, Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür
yasalar bakımından uygulanamaz duruma düşürmektedir. Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçe
yasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe
yasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içinde
bütünleştirmektir. 3154 sayılı Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığının Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun'un 2. ve 10. maddelerinde enerji politikası ve
fiyatlandırma esaslarına bağlı olarak abonelerden hizmet karşılığı alınması
gereken bedelleri belirleme yetkisi Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Enerji
İşleri Genel Müdürlüğü'ne verilmiştir. 4611 sayılı 2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun itiraz konusu 43.
maddesinin (g) bendiyle tek terimli tarifeden enerji alan abonelerden güç
bedeli tahsil edilmesi zorunluluğu getirilerek bunu belirleme yetkisinin TEDAŞ
Yönetim Kurulu'na verilmesi, söz konusu 3154 sayılı Yasa hükümlerinin 2001 Malî
Yılı bakımından değiştirilmesi sonucunu doğurmuştur. Bu itibarla, bütçeyle ilgisi bulunmaması nedeniyle, diğer
yasalarla düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasasıyla düzenlenmesi
Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve 162. maddelerine aykırılık oluşturduğundan
itiraz konusu kuralın iptali gerekir. VI- SONUÇ 20.12.2000 günlü, 4611 sayılı "2001 Mali Yılı Bütçe
Kanunu"nun 43. maddesinin (g) bendinin, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, 17.9.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN