ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/19 Karar Sayısı : 2003/12 Karar Günü : 1.4.2003 Resmi Gazete tarih/sayı: 04.10.2003/25249 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 2. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 12.12.2001 günlü, 4726
sayılı "2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun 39. maddesinin (g)
fıkrasının, Anayasa'nın 10., 73. ve 161. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Aboneler adına tanzim edilen elektrik faturalarından güç bedeli
adı altında yapılan tahsilatın iptali istemiyle açılan davada, 4726 sayılı
"2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun 39. maddesinin (g) fıkrasının
Anayasa'ya aykırılık savını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4726 sayılı 2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 39. maddesinin
itiraz konusu (g) fıkrası şöyledir: "Tek Terimli Tarifelerden enerji alan aboneler adına tanzim
edilen her elektrik faturası için güç bedeli tahsil edilir. Bu uygulama
imtiyazlı ve görevli şirketleri de kapsar. Bu bedelin miktarlarını tespit
etmeye Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Yönetim Kurulu, tahsil edilen
güç bedellerinin ödenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemeye Enerji ve Tabi
Kaynaklar Bakanlığı yetkilidir." B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 10., 73. ve 161. maddelerine
dayanılmış, 87., 88., 89. ve 162. maddeleriyle de ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in
katılmalarıyla 1.4.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, "dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle" karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: 4726 sayılı 2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 39. maddesinin
(g) fıkrasında "Tek Terimli Tarifelerden enerji alan aboneler adına tanzim
edilen her elektrik faturası için güç bedeli tahsil edilir. Bu uygulama
imtiyazlı ve görevli şirketleri de kapsar. Bu bedelin miktarlarını tespit
etmeye Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Yönetim Kurulu, tahsil edilen
güç bedellerinin ödenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemeye Enerji ve Tabi
Kaynaklar Bakanlığı yetkilidir" denilmektedir. Başvuru kararında, 4726 sayılı 2002 Malî Yılı Bütçe
Kanunu'nun 39. maddesinin (g) fıkrasının, bütçeyle ilgisi olmaması nedeniyle
Anayasa'nın 10., 73. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluş ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda
ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.
İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık kararı
verebileceğinden, itiraz konusu kural ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 87, 88, 89
ve 162. maddeleri yönünden de incelenmiştir. Anayasa'nın 87. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev
ve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasa
tasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyla diğer
yasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında, herhangi bir yasa ile
düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangi
bir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine ve
kaldırılmasına imkan bulunmamaktadır. Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerinin
Türkiye Büyük Millet Meclis'ince görüşülmesi usul ve esasları ile yayınlanması
düzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddede
ayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul
ve esasları 162. maddede ayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa
tasarılarının görüşülmesinde ayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kurul'da
üyelerin gider arttırıcı veya gelir azaltıcı tekliflerde bulunmaları
önlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesinde de, Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarını
bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri gönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte
yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde, bütçelerde değişiklik yapılabilmesi
esasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar Kurulu'na Kanun Hükmünde Kararname ile
bütçede değişiklik yapma yetkisi verilmemiştir. Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenen
bu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren bir
işin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesi ve
kaldırılması mümkün bulunmamaktadır. Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, "Bütçe kanununa
bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz" denilmektedir.
Maddenin gerekçesinde de belirtildiği gibi, bütçe yasalarının öteki yasalardan
ayrı olmaları nedeniyle, bir yasa kuralı nasıl aynı nitelikte bir yasa
kuralıyla değiştirilebilirse bütçe yasalarının da aynı yöntemle hazırlanmış ve
kabul edilmiş bir bütçe yasası ile değiştirilmesi gerekir. Yasa konusu
olabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla "bütçe ile ilgili hükümler"
ifadesi de bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte
düzenlemeler olarak değerlendirilmelidir. Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelir
sağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde "bütçe ile ilgili
hükümlerden" sayılmasına yetmez. Her yasada gidere neden olabilecek
değişik türde kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin,
yargı, savunma, eğitim, sağlık, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmeti
alanlarına ilişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse,
bu konulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarına
hükümler koymak yoluna gidebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin
yapılması ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, yasakoyucunun başka
amaçla ve bütçe yasalarından tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirmesi
gereken yasama işlemleridir. 161. maddedeki "bütçe ile ilgili hüküm"
ibaresine dayanılarak, gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa
yerine bütçe yasası ile düzenlemek, Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür
yasalar bakımından uygulanamaz duruma düşürmektedir. Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçe
yasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe
yasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içinde
bütünleştirmektir. 3154 sayılı Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı'nın Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun'un 2. ve 10. maddeleri uyarınca, enerji politikasını
ve fiyatlandırma esaslarına bağlı olarak abonelerden hizmet karşılığı alınması
gereken bedelleri belirleme yetkisi Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Enerji
İşleri Genel Müdürlüğü'ne verilmiştir. 2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 39. maddesinin (g) fıkrasıyla
tek terimli tarifelerden enerji alan abonelere güç bedeli ödeme zorunluluğu
getirilmesi ve bu bedeli belirleme yetkisinin TEDAŞ Yönetim Kurulu'na
verilmesi, 3154 sayılı Yasa hükümlerinin 2002 malî yılında değiştirilmesi
sonucunu doğurmaktadır. Bu nedenle, bütçeyle ilgisi bulunmaması ve diğer yasalarla
düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasasıyla düzenlenmesi Anayasa'nın 87.,
88., 89. 161., 162. maddelerine aykırılık oluşturduğundan itiraz konusu kuralın
iptali gerekir. Konunun Anayasa'nın 10. ve 73. maddeleri yönünden ayrıca
incelenmesine gerek görülmemiştir. VI- SONUÇ 12.12.2001 günlü, 4726 sayılı "2002 Malî Yılı Bütçe
Kanunu"nun 39. maddesinin (g) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, 1.4.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN