ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     :  2017/32 Karar Sayısı  :  2018/81 Karar Tarihi :  11/7/2018 R.G. Tarih – Sayı : 
14/11/2018 - 30595 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi
üyeleri Engin ALTAY, Levent GÖK, Özgür ÖZEL ile birlikte 130 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 24/11/2016 tarihli
ve 6763 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun’un; A. 2. maddesiyle 22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı Askeri Ceza
Kanunu’nun ek 8. maddesine eklenen fıkranın “Sırf askerî suçlar ile
hapis cezasının üst sınırı üç ayı geçen askerî suçlar hakkında,…” bölümünün, B. 17. maddesiyle 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza
Kanunu’nun 192. maddesinin (4) numaralı fıkrasına eklenen cümlenin, C. 21. maddesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu’nun 19. maddesine eklenen (3) numaralı fıkranın “...fiili
sebepler veya güvenlik gerekçesiyle... karar verebilir” bölümünün, Ç. 29. maddesiyle 5271 sayılı Kanun’un 191. maddesinin (3)
numaralı fıkrasının değiştirilen (b) bendinin, D. 30. maddesiyle 5271 sayılı Kanun’un 202. maddesinin
(4) numaralı fıkrasının (a) bendinde yer alan “okunması” ibaresinin “anlatılması” şeklinde
değiştirilmesinin, Anayasa’nın 2., 5., 10., 36., 37. ve 90. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi
talebidir. I.    İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ İptali istenen kuralların yer aldığı 6763 sayılı Kanun’un; 1. 2. maddesiyle üçüncü fıkranın eklendiği 1632 sayılı
Kanun’un ek 8. maddesi şöyledir: “Ek Madde 8 – (Ek: 31/3/2005-5329/1 md.; Değişik:
23/6/2016-6722/11 md.) Askeri mahkemeler ve adli yargı mahkemeleri tarafından verilen
kısa süreli hapis cezaları; 16/6/1927 tarihli ve 1076 sayılı Yedek Subaylar ve
Yedek Askeri Memurlar Kanunu hükümlerine göre askerlik hizmetini yerine getiren
yükümlüler ile yükümlü erbaş ve erler hakkında Türk Ceza Kanununun 50 nci
maddesinin birinci fıkrasında belirtilen seçenek yaptırımlara, diğer askeri
şahıslar hakkında ise aynı fıkranın (a), (b) ve (d) bentlerinde belirtilen
seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Ancak aşağıdaki hâllerde kısa süreli hapis
cezaları seçenek yaptırımlara çevrilemez: A) Sırf askeri suçlardan dolayı yapılan yargılama sonunda
hükmolunan netice cezanın dört ay veya daha fazla süreli hapis cezası olması. B) Fiilin, disiplini ağır şekilde ihlal etmesi veya birliğin güvenliğini
tehlikeye düşürmesi ya da birliğin muharebe hazırlığını veya etkinliğini
zafiyete uğratması ya da büyük bir zarar meydana getirmesi. C) Fiilin savaş veya seferberlikte işlenmesi. 1076 sayılı Kanun
hükümlerine göre askerlik hizmetini yerine getiren yükümlüler ile yükümlü erbaş
ve erler hakkında verilen kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımların
yerine getirilmesi askerlik hizmetlerinin sonuna bırakılır. 1076 sayılı Kanun hükümlerine göre askerlik hizmetini yerine
getiren yükümlüler ile yükümlü erbaş ve erler hakkında verilen kısa süreli
hapis cezasına seçenek yaptırımların yerine getirilmesi askerlik hizmetlerinin
sonuna bırakılır. Sırf askerî suçlar ile hapis cezasının üst sınırı üç ayı geçen
askerî suçlar hakkında, önödeme hükümleri
uygulanmaz.” 2. 17. maddesiyle ikinci cümlenin
eklendiği (4) numaralı fıkranın yer aldığı 5237 sayılı Kanun’un 192. maddesi
şöyledir: “Etkin pişmanlık Madde 192- (1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti
suçlarına iştirak etmiş olan kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan
önce, diğer suç ortaklarını ve uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin saklandığı
veya imal edildiği yerleri merciine haber verirse, verilen bilginin suç
ortaklarının yakalanmasını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele
geçirilmesini sağlaması halinde, hakkında cezaya hükmolunmaz. (2) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul
eden veya bulunduran kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, bu
maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini merciine haber vererek
suçluların yakalanmalarını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele
geçirilmesini kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz. (3) Bu suçlar haber alındıktan sonra gönüllü olarak, suçun meydana
çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım
eden kişi hakkında verilecek ceza, yardımın niteliğine göre dörtte birden
yarısına kadarı indirilir. (4) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, hakkında
kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya
bulundurmaktan dolayı soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara veya sağlık
kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse, cezaya
hükmolunmaz. Bu durumda kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının
279 uncu ve 280 inci maddeler uyarınca suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz. 3. 21. maddesiyle (3) numaralı
fıkranın eklendiği 5271 sayılı Kanun’un 19. maddesi şöyledir: “ Davanın nakli ve duruşmanın başka yerde yapılması Madde 19- (1) Yetkili hâkim veya mahkeme, hukukî veya fiilî
sebeplerle görevini yerine getiremeyecek hâlde bulunursa; yüksek görevli
mahkeme, davanın başka yerde bulunan aynı derecede bir mahkemeye nakline karar
verir. (2) Kovuşturmanın görevli ve yetkili olan mahkemenin bulunduğu
yerde yapılması kamu güvenliği için tehlikeli olursa, davanın naklini Adalet
Bakanı Yargıtaydan ister. (3) Mahkeme, fiili sebepler veya güvenlik
gerekçesiyle duruşmanın il sınırları içinde başka bir yerde
yapılmasına karar verebilir . Bu karara karşı itiraz yolu açıktır.” 4. 29. maddesiyle değişiklik
yapılan 5271 sayılı Kanun’un 191. maddesi şöyledir: “Duruşmanın başlaması Madde 191- (1) Sanığın ve müdafiinin hazır bulunup bulunmadığı,
çağrılmış tanık ve bilirkişilerin gelip gelmedikleri saptanarak duruşmaya
başlanır. Sanık, duruşmaya bağsız olarak alınır. Mahkeme başkanı veya hâkim,
duruşmanın başladığını, iddianamenin kabulü kararını okuyarak açıklar. (2) Tanıklar duruşma salonundan dışarı çıkarılırlar. (3) Duruşmada, sırasıyla; a) Sanığın açık kimliği saptanır, kişisel ve ekonomik durumu
hakkında kendisinden bilgi alınır, b) İddianame veya iddianame yerine geçen belgede yer alan
suçlamanın dayanağını oluşturan eylemler ve deliller ile suçlamanın hukuki
nitelendirmesi anlatılır, c) Sanığa, yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî
hakkı olduğu ve 147 nci maddede belirtilen diğer hakları bildirilir, d) Sanık açıklamada bulunmaya hazır olduğunu bildirdiğinde,
usulüne göre sorgusu yapılır.” 5. 30. maddesiyle değiştirilen (4) numaralı
fıkranın yer aldığı 5271 sayılı Kanun’un 202. maddesi şöyledir: “Tercüman bulundurulacak hâller Madde 202 – (1) Sanık veya mağdur, meramını
anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmiyorsa; mahkeme tarafından atanan tercüman
aracılığıyla duruşmadaki iddia ve savunmaya ilişkin esaslı noktalar tercüme
edilir. (2) Engelli olan sanığa veya mağdura, duruşmadaki iddia ve
savunmaya ilişkin esaslı noktalar, anlayabilecekleri biçimde anlatılır. (3) Birinci ve ikinci fıkra hükümleri, soruşturma evresinde
dinlenen şüpheli, mağdur veya tanıklar hakkında da uygulanır. Bu evrede
tercüman, hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından atanır. (4) Ayrıca sanık; a) İddianamenin anlatılması, b) Esas hakkındaki mütalaanın verilmesi, üzerine sözlü savunmasını, kendisini daha iyi ifade edebileceğini
beyan ettiği başka bir dilde yapabilir. Bu durumda tercüme hizmetleri, beşinci
fıkra uyarınca oluşturulan listeden, sanığın seçeceği tercüman tarafından
yerine getirilir. Bu tercümanın giderleri Devlet Hazinesince karşılanmaz. Bu
imkân, yargılamanın sürüncemede bırakılması amacına yönelik olarak kötüye
kullanılamaz. (5) (Ek: 24/1/2013-6411/ 1 md.) Tercümanlar, il adlî yargı
adalet komisyonlarınca her yıl düzenlenen listede yer alan kişiler arasından
seçilirler. Cumhuriyet savcıları ve hâkimler yalnız bulundukları il bakımından
oluşturulmuş listelerden değil, diğer illerde oluşturulmuş listelerden de
tercüman seçebilirler. Bu listelerin düzenlenmesine ilişkin usul ve esaslar
yönetmelikle belirlenir.” II.   İLK İNCELEME 1.  Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman
Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer
TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Recai AKYEL ve Yusuf
Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 9/2/2017 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III.  ESASIN İNCELENMESİ 2.   Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Osman KODAL
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu kanun hükümleri,
dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A.  Kanun’un 2. Maddesiyle 1632 Sayılı Kanun’un Ek 8.
Maddesine Eklenen Fıkranın “Sırf askerî suçlar ile hapis cezasının üst
sınırı üç ayı geçen askerî suçlar hakkında,…” Bölümünün İncelenmesi 1.   İptal Talebinin Gerekçesi 3.   Dava dilekçesinde özetle kuralla sırf askerî suçlar
ile hapis cezasının üst sınırı üç ayı geçen askerî suçlar hakkında önödeme
kurumunun uygulanma imkânının ortadan kaldırıldığı, suçu işleyen kimsenin
özellikleri dikkate alınmaksızın suç türü bakımından orantısız, ölçüsüz ve
elverişli olmayan bir sınırlama getirildiği, çağdaş ceza hukukunda suç ve ceza
siyaseti açısından düzenleme yapılırken suçlunun ıslahı, yeniden suç
işlemesinin ve toplum için sürekli bir tehlike olmasının önüne geçilmesini ve
dolayısıyla topluma tekrar yararlı bir birey hâline getirilmesini sağlamanın
temel hedef olduğu, ayrıca devletin suç ve ceza siyasetini belirlerken adaletli
bir düzen oluşturmayı hedeflemesinin de şart olduğu, 5237 sayılı Kanun’un 75.
maddesinde hapis cezasının üst sınırı altı ayı geçmeyen suçlar yönünden kabul
edilen önödemenin askerî suçlar yönünden kabul edilmemesinin aynı yaptırımı
gerektiren suçların failleri arasında makul ve ölçülü olmayan bir ayrım ortaya
çıkardığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 2.    Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 4.   Dava konusu kuralla sırf askerî suçlar ile hapis
cezasının üst sınırı üç ayı geçen askerî suçlar hakkında önödeme hükümlerinin
uygulanmayacağı öngörülmüştür. 5.   Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti,
insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. 6.  Hukuk devletinde, ceza soruşturma ve kovuşturmasına
ilişkin kurallar, ceza hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa’nın konuya ilişkin
kuralları başta olmak üzere ülkenin sosyal ve kültürel yapısı, etik değerleri,
ekonomik hayatın gereksinimleri göz önüne alınarak saptanacak ceza siyasetine
göre belirlenir. Kanun koyucu, cezalandırma yetkisini kullanırken toplumda
hangi eylemlerin suç sayılacağı, bunun hangi tür ve ölçüdeki ceza yaptırımı ile
karşılanacağı, ne şekilde soruşturulacağı, nelerin ağırlaştırıcı veya
hafifletici sebep olarak kabul edilebileceği konularında takdir yetkisine
sahiptir. Söz konusu yetkinin kullanılmasında suçun askerî suç olup olmamasının
dikkate alınması da mümkündür. Zira askerlik hizmetinin ulusal güvenliğin
sağlanmasındaki önemi, sivil yaşamda suç oluşturmayan ya da önemsiz
görülebilecek cezaları gerektiren kimi eylemlerin suç olarak kabul edilmesini,
daha ağır yaptırımlara bağlanmasını veya farklı yargılama usullerine tabi
olmasını gerekli kılabilmektedir. 7.  5237 sayılı Kanun’un 75. maddesinde düzenlenen önödeme
kurumu; uzlaşma kapsamı dışındaki suçlar haricinde adli para cezasını
gerektiren suçlar ile kanun maddesinde öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı
altı ayı aşmayan suçlarda, kendisine suç isnat edilen failin kanunda öngörülen
usul çerçevesinde belirlenen bir miktar parayı ödemesi hâlinde kamu davasının
açılmamasını, eğer kamu davası açılmışsa bu davanın düşürülmesi sonucunu
doğuran bir kurumdur. 8.   Kanun koyucunun uyuşmazlıkların yargılama sistemi
dışında çözümlenmesi, bu bağlamda mahkemelerin iş yükünün azaltılması amacıyla
öngördüğü alternatif çözüm yollarından biri olan ön ödeme kurumu, yargılama
faaliyeti sonucunda hükmedilen cezaların şahsileştirilmesini sağlayan seçenek
yaptırımlar ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması müesseselerinden
farklıdır. 9.  Askerî suçlar, askerî bir yararı koruma amacı güden ve Askeri
Ceza Kanunu tarafından öngörülen veya yapılan atıf dolayısıyla bu Kanun’un
uygulama alanına giren suçlardır. Sırf askerî suçlar ise asker şahıslar
tarafından askerî bir hizmet veya görevin ihlali suretiyle işlenebilen ve
unsurlarının tamamının Askeri Ceza Kanunu’nda düzenlendiği suçlardır. 10.  Kuralın gerekçesinde; askerî suçlarla korunması
amaçlanan genel hukuki yararın Türk Silahlı Kuvvetlerinin düzen ve disiplininin
muhafazası olduğu, askerî suçlar yönünden önödeme kurumunun genişletilmesinin askerî
disiplinin tesisinde zafiyetlere yol açabileceği, bu nedenle önödemenin
uygulanabileceği askerî suçların kanunda öngörülen hapis cezasının üst sınırı
üç ayı geçmeyen suçlarla sınırlandırıldığı belirtilmiştir. 11.  Askerî suçlar ve sırf askerî suçlar; askerî disiplini
korumak ve sürdürmek, adalet ile disiplin arasında denge sağlamak, adil ve
sürekli bir disiplin düzeni oluşturmak amacıyla ihdas edilmiştir. Başka bir
ifadeyle askerî suçlar ve sırf askerî suçlar, askerî disiplini korumak ve
sürdürmek ile askerî hizmete bağlı olan kamusal menfaatin korunması amacıyla
öngörülmüştür. 12. Mahkemelerin iş yükünün azaltılması amacıyla öngörülen
alternatif çözüm yollarından biri olan önödeme kurumunun askerî suçlar yönünden
herhangi bir sınırlandırma yapılmaksızın uygulanmasının askerî disiplinin
korunmasında ve sürdürülmesinde zafiyetlere neden olabileceğinin
değerlendirildiği, bu bağlamda kanun koyucunun sırf askerî suçlar ile hapis
cezasının üst sınırı üç ayı geçen askerî suçların önödeme kapsamı dışında tutulmasını
öngörmek suretiyle askerî disiplinin tesisinde zafiyete uğranmasının önüne
geçilmesini amaçladığı anlaşılmaktadır. 13.  Bu itibarla askerlik hizmetinin ve onun ayrılmaz bir
parçası olan askerî disiplinin gereği olarak kanun koyucunun izlediği ceza
siyasetine göre sahip olduğu takdir yetkisi kapsamında, korunmak istenen hukuki
yarar, suçun niteliği, muhtemel zararları da göz önünde
bulundurarak düzenlediği kuralın hukuk devleti ilkesi ile çelişen bir yönü
bulunmamaktadır. 14. Kaldı ki askerî suçların ihlali hâlinde mahkemelerce verilen
kısa süreli hapis cezalarının ve sırf askerî suçların ihlali hâlinde verilen
hapis cezalarının dört ayı aşmaması hâlinde bu cezalar seçenek yaptırımlara
çevrilebileceği gibi önödeme kapsamında olmayan askerî suçlar ve sırf askerî
suçların ihlali hâlinde verilecek hükümlerin koşullarının bulunması durumunda
açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi de mümkündür. 15. Öte yandan Anayasa’nın 10. maddesinde öngörülen kanun önünde
eşitlik ilkesinin ceza yargılaması alanında uygulanması; birbiriyle aynı
durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını, ayrıcalıklı kişi ve
toplulukların yaratılmasını engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı
düzenleme eşitlik ilkesine aykırılık oluşturur. Anayasa’nın amaçladığı eşitlik
mutlak ve eylemli eşitlik değil hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar
aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’nın
öngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz. 16. Kanun’da düzenlenen askerî ve sırf askerî suçlarla korunmak
istenen menfaat esas itibarıyla askerî hizmete bağlı olan kamusal menfaattir.
5237 sayılı Kanun kapsamında düzenlenen suçlarla korunmak istenen menfaat ise
suçun niteliğine göre değişmektedir. Bu bağlamda askerî bir suçun koruduğu
hukuki menfaat ile 5237 sayılı Kanun’da düzenlenen bir suçun koruduğu hukuki
menfaat farklı olduğu gibi suçun faillerinin hukuksal konumları da aynı
değildir. Dolayısıyla Kanun’da düzenlenen askerî veya sırf askerî suçlarla 5237
sayılı Kanun’da düzenlenen suçlar arasında önödeme hükümlerinin uygulanması
bakımından eşitlik karşılaştırması yapılamayacağından kuralda eşitlik ilkesine
aykırılık bulunmamaktadır. 17. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. B.   Kanun’un 17. Maddesiyle 5237 Sayılı Kanun’un 192.
Maddesinin Dördüncü Fıkrasına Eklenen Cümlenin İncelenmesi 1.    İptal Talebinin Gerekçesi 18. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralla uyuşturucu madde
kullanan kişilerin tedavi edilmek üzere resmî makamlara ve sağlık kuruluşlarına
başvurmaları hâlinde ilgili kamu ve sağlık personelinin suçların soruşturulması
için yetkili makamlara bildirimde bulunma yükümlülüklerinin ortadan
kaldırıldığı hâlbuki etkin pişmanlık hükmünün koşullarını değerlendirme
görevinin sağlık mesleği mensuplarına değil adli mercilere ait olduğu, devletin
işlenen suçlardan haberdar olmasında kamusal menfaatin bulunduğu, uyuşturucu
kullanımı ile mücadele açısından bildirim yükümlülüğünün zaruri olduğu, kuralın
etkin pişmanlık hükmünün konuluş amacıyla çeliştiği, uyuşturucu ve uyarıcı
madde suçlarının ortaya çıkarılması ve önlenmesi bakımından zafiyet meydana getirebilecek
nitelikte olduğu, devletin temel amaç ve görevleriyle uyumlu olmadığı
belirtilerek kuralın Anayasa’nın 5. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2.    Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 19.  30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural ilgisi
nedeniyle Anayasa’nın 56. ve 58. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 20.  Kanun’un 192. maddesinin dava konusu kuralın yer aldığı
(4) numaralı fıkrasında; uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, hakkında
kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya
bulundurmaktan dolayı soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara veya sağlık
kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse cezaya hükmolunmayacağı
belirtildikten sonra kuralla bu durumda kamu görevlileri ile sağlık mesleği
mensupları yönünden 279. ve 280. maddeler uyarınca suçu bildirme yükümlülüğünün
doğmayacağı hükme bağlanmıştır. 21. Anayasa’nın 5. maddesinde “ Devletin temel amaç ve
görevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin
bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevi
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır. ”
denilmektedir. 22. Anayasa’nın 56. maddesinin birinci fıkrasında, herkesin
sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşam hakkına sahip olduğu hüküm altına
alınmış; üçüncü fıkrasında ise devlete herkesin hayatını beden ve ruh sağlığı
içinde sürdürmesini sağlamak amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp
bu kuruluşların hizmet vermesini düzenlemek ödevi verilmiştir. Sağlık hakkı;
insanların sağlıklarının korunması, hastalandıklarında iyileşmeleri, tıbbi
bakım görebilmeleri ve tedavi edilebilmeleri için devletin sağladığı her türlü
imkândan yararlanma hakkıdır. Sağlık hakkı, insanların doğuştan kazandıkları
vazgeçilemez ve devredilemez haklardan biridir. 23. Anayasa’nın 58. maddesinin ikinci fıkrasında “Devlet,
gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve
benzeri kötü alışkanlıklardan ve cehaletten korumak için gerekli tedbirleri
alır.” denilmektedir. 24.  Uyuşturucu madde kullanımı ile mücadele; uyuşturucu
maddelerle ilgili suçların önlenmesinin yanı sıra bu maddeleri kullanan
kişilerin topluma kazandırılması, sağlıklarının korunması, kendilerine zarar
vermelerinin önlenmesi ve yaşam haklarının devletçe korunması zorunluluğunu da
kapsamaktadır. Ülkemizde de gerek ceza hukuku yaptırımları gerekse tedavi ve
diğer sosyal politikalarla uyuşturucudan kaynaklanan bireysel ve toplumsal
zararların en aza indirilmesine çalışılmaktadır. Bu bağlamda kanun koyucunun
işlenen suçlara ilişkin ceza yaptırımlarını, uygulanacak güvenlik tedbirlerini
ve etkin pişmanlık hükümlerini belirlerken uyuşturucuyla mücadelenin çok yönlü
yapısına uygun tercihlerde bulunduğu görülmektedir. 25. Kanun’un 192. maddesinin (4) numaralı fıkrasına göre
uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanan kişiler yönünden getirilen etkin pişmanlık
hükmünden yararlanılabilmesi için kullanmak amacıyla uyuşturucu ve uyarıcı
madde satın almak, kabul etmek ve bulundurmak suçunun işlenmiş olması, resmî
makamlara ve sağlık kuruluşlarına bizzat başvurulması, başvurunun soruşturma
başlatılmadan önce ve tedavi edilmek isteğiyle yapılması gerekmektedir. 26. Kanun’un 192. maddesinin (4) numaralı fıkrasında öngörülen
etkin pişmanlık düzenlemesiyle uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanmak suçunu
işleyenlerin cezalandırılması yerine tedavilerinin gerçekleştirilerek topluma
kazandırılmalarının amaçlandığı anlaşılmaktadır. 27. Diğer taraftan Kanun’un “Kamu görevlisinin suçu
bildirmemesi” kenar başlıklı 279. maddesinin (1) numaralı fıkrasında,
kamu adına soruşturma ve kovuşturmayı gerektiren bir suçun işlendiğini
göreviyle bağlantılı olarak öğrenip de yetkili makamlara bildirimde bulunmayı
ihmal eden veya bu hususta gecikme gösteren kamu görevlisinin altı aydan iki
yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağı belirtilmiştir. “Sağlık
mesleği mensuplarının suçu bildirmemesi” kenar başlıklı 280.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında da görevini yaptığı sırada bir suçun
işlendiği yönünde bir belirti ile karşılaşmasına rağmen durumu yetkili
makamlara bildirmeyen veya bu hususta gecikme gösteren sağlık mesleği
mensubunun bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağı hükme
bağlanmıştır. 28. Kanun koyucunun Anayasa ile kendisine verilen uyuşturucuyla
mücadele etmek için gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü kapsamında kanuni
düzenlemeler yapabileceği kuşkusuzdur. Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan
kişilerin tedavi olmak amacıyla resmî makamlara veya sağlık kuruluşlarına
başvurmaları hâlinde kamu görevlilerinin ve sağlık mesleği mensuplarının suçu
bildirme yükümlülüğünün doğmayacağının öngörülmesi de uyuşturucu veya uyarıcı
madde kullanımının azaltılmasına ve bu kişilerin topluma kazandırılmasına
yönelik tedbirler kapsamında kalmaktadır. Zira anılan düzenlemeyle uyuşturucu
ve uyarıcı madde kullanan kişilerin bir cezai müeyyideye muhatap olabilecekleri
hususunda duyabilecekleri tereddütler kaldırılarak bu kişilerin tedavi olmak
amacıyla resmî makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurmaları teşvik
edilmektedir. 29. Bu bağlamda kuralın Kanun’un 192. maddesinin (4) numaralı
fıkrasında düzenlenen etkin pişmanlık hükmünün etkili bir şekilde uygulanmasına
imkân tanımak suretiyle Anayasa’nın 5., 56. ve 58. maddelerinde belirtilen
devletin pozitif yükümlülüklerinin yerine getirilmesine hizmet edilmesi
amacıyla düzenlendiği görülmektedir. 30.  Bu itibarla uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanan
kişilerin tedavi olmak amacıyla başvurmaları hâlinde kamu görevlilerinin ve sağlık
mesleği mensuplarının suçu bildirme yükümlülüğünü ortadan kaldıran kuralın
devletin temel amaç ve görevlerine, gençleri uyuşturucu maddelerden koruma
görevine ve sağlık hakkına aykırı bir yönü bulunmamaktadır. 31. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 5., 56. ve 58.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. C.  Kanun’un 21. Maddesiyle 5271 Sayılı Kanun’un 19.
Maddesine Eklenen (3) Numaralı Fıkranın “...fiili sebepler veya
güvenlik gerekçesiyle...karar verebilir” Bölümünün İncelenmesi 1.    İptal Talebinin Gerekçesi 32.  Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralla yetkili
mahkemeye fiilî sebeplerle ve güvenlik gerekçesiyle yargılamanın aynı il
sınırları içinde, adliye dışında bir başka yerde yapılmasına karar verme
yetkisinin tanındığı hâlbuki 5271 sayılı Kanun’a göre genel nakil durumunda
fiilî ve hukuki sebeplerle davanın nakli kararının yüksek görevli mahkeme, kamu
güvenliği sebebiyle nakil kararının ise Yargıtay tarafından verilebileceği,
istisnai bir durum olan nakle asıl yetkili mahkemenin karar vermesinin
müessesenin amacıyla bağdaşmadığı, kuralda fiilî sebeplerin ve güvenlik
sorunlarının neler olduğu belirtilmeyerek bu konuda mahkemelere soyut, keyfî
takdir yetkisi tanındığı, düzenlemenin doğal hâkim ilkesiyle bağdaşmadığı, adil
yargılanma hakkını ihlal edebilecek nitelikte olduğu belirtilerek kuralın
Anayasa’nın 2., 36., 37. ve 90. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2.    Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 33. Kanun’un 19. maddesinin dava konusu kuralın da bulunduğu (3)
numaralı fıkrasında; mahkemenin fiilî sebepler veya güvenlik
gerekçesiyle duruşmanın il sınırları içinde başka bir yerde yapılmasına karar
verebileceği, bu karara karşı itiraz yolunun açık olduğu hükme bağlanmıştır.
Dava konusu kural, fıkranın “…fiili sebepler veya güvenlik
gerekçesiyle… karar verebilir.” bölümüdür. 34.  Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin
temel ilkelerinden biri belirlilik tir. Belirlilik ilkesi, yalnızca
yasal belirliliği değil daha geniş anlamda hukuki belirliliği de ifade
etmektedir. Yasal düzenlemeye dayanarak erişilebilir, bilinebilir ve
öngörülebilir gibi niteliksel gereklilikleri karşılaması koşuluyla mahkeme
içtihatları ve yürütmenin düzenleyici işlemleriyle de hukuki belirlilik
sağlanabilir. Hukuki belirlilik ilkesinde asıl olan, bir hukuk normunun
uygulanmasıyla ortaya çıkacak sonuçların o hukuk düzeninde öngörülebilir
olmasıdır. 35. Davanın naklini düzenleyen Kanun’un 19. maddesinin (1)
numaralı fıkrasında; yetkili hâkim veya mahkeme hukuki veya fiilî sebeplerle
görevini yerine getiremeyecek hâlde bulunursa yüksek görevli mahkemenin davanın
başka yerde bulunan, aynı derecede bir mahkemeye nakline karar vereceği
belirtilmiştir. Aynı maddenin (2) numaralı fıkrasında da kovuşturmanın görevli
ve yetkili olan mahkemenin bulunduğu yerde yapılmasının kamu güvenliği için
tehlikeli olması hâlinde davanın naklini Adalet Bakanının Yargıtaydan
isteyeceği ifade edilmiştir. 36. Dava konusu kuralda ise davanın naklinden farklı olarak
mahkemenin fiilî sebepler veya güvenlik gerekçesiyle duruşmanın il sınırları
içinde başka bir yerde yapılmasına karar verebileceği öngörülmektedir. 37.  Kuralın gerekçesinde, sanık ve mağdur sayısının
fazlalığı gibi mekân yetersizliğine bağlı sebepler ile kamu güvenliğini tehdit
boyutuna ulaşmayan güvenlik sorunlarının olduğu hâllerde duruşmanın başka bir
yerde yapılabileceği ifade edilmiştir. 38. Kuralda belirtilen fiili sebepler sanık ya da
mağdur sayısının çokluğu nedeniyle o mahkemeye önceden tahsis edilmiş duruşma
salonunun yetersiz kalması gibi hâller; güvenlik ise kamu
güvenliğini bozacak dereceye gelmemiş çeşitli güvenlik sorunlarının
yaşanabileceği durumlardır. 39.  Bunun yanı sıra duruşmanın başka bir yerde yapılmasına
karar verilebilecek fiilî sebepler ve güvenlik sorunları farklı şekillerde
ortaya çıkabileceğinden bunların kanun koyucu tarafından önceden belirlenmesi
ve kanunda tek tek sayılması zorunluluğundan da söz edilemez. Bu itibarla fiilî
sebepler veya güvenlik gerekçesiyle duruşmanın il sınırları içinde başka bir
yerde yapılmasına olanak sağlayan kuralda belirlilik ilkesine aykırı
bir yön bulunmamaktadır. 40. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrasında “ Herkes,
meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
ve davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. ”
hükmüne yer verilmiştir. Maddeyle güvence altına alınan hak arama özgürlüğü ve
adil yargılanma hakkı, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının yanında diğer
temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların
korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden birini oluşturmaktadır. 41. Anayasanın 142. maddesinde ise “Mahkemelerin kuruluşu,
görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir.” hükmüne
yer verilmiştir. Hukuk devletinde kanun koyucu, Anayasa’nın temel ilkelerine ve
Anayasa’da öngörülen güvence kurallarına bağlı kalmak koşuluyla, yargılama
usullerinin belirlenmesi konusunda takdir yetkisine sahiptir. Ancak getirilen
usul kurallarının, Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenen adil
yargılanma hakkı nın öngördüğü güvencelere aykırılık taşımaması gerekir. 42. Mahkemenin fiilî sebepler veya güvenlik gerekçesiyle duruşmanın
il sınırları içinde başka bir yerde yapılmasına karar verebileceğini öngören
kural da yargılama usulüne ilişkin olup Anayasa’nın 142. maddesi uyarınca bu
hususun düzenlenmesi kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında kalmaktadır. 43. Dava konusu kuralla mahkemenin fiilî sebepler veya güvenlik
gerekçesiyle duruşmayı il sınırları içinde başka bir yerde yapabilmesine imkân
sağlanarak yargılama faaliyetinin elverişsiz koşullar altında sürdürülmesinin
önüne geçilmesinin ve muhakemenin daha etkin bir şekilde yürütülmesinin
amaçlandığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla kanun koyucunun yargılamanın sağlıklı
bir şekilde yürütülebilmesi amacıyla kamu yararını gözeterek öngördüğü kuralın
adil yargılanma hakkını zedeleyen bir yönü bulunmamaktadır. 44. Anayasa’nın “ Kanuni hâkim güvencesi ” kenar başlıklı 37.
maddesinde “ Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne
çıkarılamaz./ Bir kimseyi kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne
çıkarma sonucunu doğuran yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler kurulamaz. ”
denilmiştir. 45. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarında belirtildiği gibi, k anuni
hâkim güvencesi suçun işlenmesinden veya çekişmenin doğmasından önce
davayı görecek yargı yerini kanunun belirlemesi şeklinde tanımlanmaktadır. Başka
bir anlatımla kanuni hâkim güvencesi, yargılama makamlarının suçun
işlenmesinden veya çekişmenin meydana gelmesinden sonra özel olarak kurulmasına
veya hâkimin atanmasına engel oluşturmaktadır. 46. Kanun’un 19. maddesinin (3) numaralı fıkrasında, mahkemenin
fiilî sebepler veya güvenlik gerekçesiyle duruşmanın il sınırları içinde başka
bir yerde yapılmasına karar verebileceği, bu karara karşı itiraz yolunun açık
olduğu belirtilmekte olup duruşmanın il sınırları içinde başka bir yerde
yapılmasına karar verilmesi hâlinde de suçun işlenmesinden önce kurulmuş olan
ve bu kararı veren yetkili mahkeme yargılamayı yapmaya devam edecektir.
Dolayısıyla suçun işlenmesinden sonra yargılama makamlarının kurulması veya
hâkim atanması yönünde herhangi bir düzenleme içermeyen kuralda kanuni hâkim
güvencesine aykırılık bulunmamaktadır. 47. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2., 36. ve 37.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 90. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Ç. Kanun’un 29. Maddesiyle 5271 Sayılı Kanun’un 191. Maddesinin
(3) Numaralı Fıkrasının Değiştirilen (b) Bendinin İncelenmesi 1.    İptal Talebinin Gerekçesi 48.  Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralla duruşmanın
başlamasından sonra iddianamenin tümüyle okunmasının kaldırılarak iddianame
veya iddianame yerine geçen belgede yer alan suçlamanın dayanağını oluşturan
eylemler ve deliller ile suçlamanın hukuki nitelendirmesinin anlatılmasının
öngörüldüğü, böylece adil yargılanma hakkının unsurları arasında yer alan
isnadı öğrenme ve savunma yapma haklarının kısıtlandığı, adil yargılanma
hakkını ihlal eden düzenlemenin hukuk devleti ilkesiyle de çeliştiği belirtilerek
kuralın Anayasa’nın 2., 36. ve 90. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 49. Dava konusu kuralda duruşmada iddianame veya iddianame yerine
geçen belgede yer alan suçlamanın dayanağını oluşturan eylemler ve deliller ile
suçlamanın hukuki nitelendirmesinin anlatılacağı öngörülmektedir. 50. Anayasa’nın tüm maddeleri aynı etki ve değerde olup aralarında
bir üstünlük sıralaması bulunmadığından uygulamada bunlardan birine öncelik
tanımak mümkün değildir. Bu nedenle kimi zaman zorunlu olarak birlikte
uygulanan iki Anayasa kuralından biri, diğerinin sınırını oluşturabilmektedir.
Anayasa’nın 36. maddesinde hak arama hürriyeti için herhangi bir sınırlama
nedeni öngörülmemiş ise de mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi
ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceğini öngören Anayasa’nın 142. ve
davaların mümkün olan süratle sonuçlandırılmasını ifade eden Anayasa’nın 141.
maddelerinin hak arama hürriyetinin kapsamının belirlenmesinde gözetilmesi
gerektiği açıktır. 51. Anayasa’nın 141. maddesinde, davaların makul bir süre içinde
bitirilmesi gerekliliği açıkça ifade edilmiştir. Bu ilke gereğince devlet,
yargılamaların gereksiz yere uzamasını engelleyecek etkin tedbirler almak
zorundadır. Bu bağlamda hukuk sisteminin ve özellikle yargılama usulünün
yargılamaların makul süre içinde bitirilmesini olanaklı kılacak şekilde düzenlenmesi
ve davaların nedensiz olarak uzamasına yol açacak usul kurallarına yer
verilmemesi makul sürede yargılanma ilkesinin bir gereğidir. Ancak bu amaçla
alınacak kanuni tedbirlerin yargılama sonucunda işin esasına yönelik adil ve
hakkaniyete uygun bir karar verilmesine engel oluşturmaması gerektiği de
tartışmasızdır. Bu ilkelere uygun olmak kaydıyla yargılama usulüne ilişkin
kuralları belirlemek ise Anayasa’nın 142. maddesi gereğince kanun koyucunun
takdir yetkisindedir. 52.  Kanun koyucunun dava konusu kuralla duruşmada
iddianamenin veya iddianame yerine geçen belgenin okunmasının yerine iddianame
veya iddianame yerine geçen belgede yer alan suçlamanın dayanağını oluşturan
eylemler ve deliller ile suçlamanın hukuki nitelendirmesinin anlatılmasına
ilişkin düzenlemeyi getirdiği görülmektedir. 53.  Duruşmada iddianame veya iddianame yerine geçen belgede
yer alan suçlamanın dayanağını oluşturan eylemler ve deliller ile suçlamanın
hukuki nitelendirmesinin anlatılacağını öngören dava konusu kural, yargılama
usulüne ilişkindir. Yargılama usulüne ilişkin düzenlemeler yapma ve bu
çerçevede isnadın öğrenilme şeklini belirleme yetkisi kanun koyucunun takdir
yetkisi kapsamındadır. 54. Kuralın gerekçesinde; iddianame veya kamu davası açan belgenin
duruşmanın başında bütünüyle okunmasını düzenleyen 191. maddenin yürürlükteki
hükmünün uygulamada bazı sorunlara neden olduğu, terör ve örgütlü suçlar başta
olmak üzere kapsamlı dosyalarda bu belgelerin bütünüyle okunmasının oldukça
uzun süreler aldığı, bazı davalarda bu aşamanın geçilmesinin ayları bulduğu, bu
durumun yargılamaları makul süre eşiği bakımından zorladığı ifade edilmiştir.
Bunun yanı sıra kuralın gerekçesinde; sanığın bilgilendirilme hakkı bakımından
temel güvencelerin varlığı gözetilerek kamu davası açan belgelerin, duruşma
başlangıcında sanığa yöneltilen suçlamanın dayanağını oluşturan eylemler ve
deliller ile suçlamanın hukuki nitelendirilmesinin anlatılmasının öngörüldüğü
belirtilmiştir. 55.  Bu bağlamda iddianame veya iddianame yerine geçen
belgede yer alan suçlamanın dayanağını oluşturan eylemler ve deliller ile
suçlamanın hukuki nitelendirmesinin anlatılmasına ilişkin düzenlemenin
yargılamanın uzamasını önlemek amacıyla öngörüldüğü anlaşılmaktadır. 56. Kişilere yargı mercileri önünde dava ve savunma hakkı
tanınması silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri
ışığında, hakkaniyete uygun yargılamanın da temelini oluşturmaktadır.
Silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarının yargılama sırasında usul
hükümleri yönünden eşit konumda bulunmasını ve taraflardan birine dezavantaj,
diğerine avantaj sağlayacak kurallara yer verilmemesini öngörmekte; diğer bir
deyişle davanın tarafları arasında hakkaniyete uygun bir dengenin varlığını
gerekli kılmaktadır. Çelişmeli yargılama ilkesi ise taraflara, dosyaya giren
görüşler ile diğer tarafça sunulan deliller hakkında bilgi sahibi olma ve karşı
iddialarını sunma hususunda uygun imkânların sağlanması anlamına
gelmektedir. 57. Adil yargılanma hakkı kapsamında olan isnadı öğrenme hakkı,
suçlanan kimsenin isnadın türü ve sebebi hakkında anladığı bir dilde,
geciktirilmeksizin, tam ve kapsamlı bir şekilde bilgilendirilmesini ifade
etmektedir. İsnadı öğrenme hakkına ilişkin olarak sanığa sadece isnat edilen
fiilin değil fiilin hukuki nitelendirmesinin de bildirilmesi gerekmektedir. 58.  Kanun’un 176. maddesinin (1) numaralı fıkrasında
iddianamenin çağrı kâğıdı ile birlikte sanığa tebliğ olunacağı, (4) numaralı
fıkrasında çağrı kâğıdının tebliğiyle duruşma günü arasında en az bir hafta
sürenin bulunması gerektiği, 190. maddesinin (2) numaralı fıkrasında da çağrı
kâğıdının tebliğiyle duruşma günü arasında bulunması gereken bir hafta süreye
uyulmaması hâlinde mahkemenin sanığa duruşmaya ara verilmesini isteme hakkının
bulunduğunu hatırlatmasının gerektiği belirtilmiştir. 59.  Ayrıca kamu davasının tarafı olan sanığın veya
müdafiinin dosya içinde bulunan iddianame veya iddianame yerine geçen belgede
yer alan suçlamanın dayanağını oluşturan delilleri inceleme ve bu belgelerden
örnekler alma yetkisinin bulunduğu hususu da tartışmasızdır. 60.  Bütün bu hususlar göz önünde bulundurulduğunda dava
konusu kural düzenlenirken kanun koyucu tarafından sanığa iddianame veya
iddianame yerine geçen belgede yer alan suçlamanın dayanağını oluşturan
eylemler ve deliller ile suçlamanın hukuki nitelendirmesi hakkında bilgi sahibi
olma imkânı sağlanarak adil yargılanma hakkı kapsamında olan isnadı öğrenme
hakkının güvence altına alındığı anlaşılmaktadır. 61.  Bu itibarla yargılamanın gereksiz yere uzamasını önlemek
amacıyla kamu yararı gözetilerek duruşmada iddianamenin veya iddianame yerine
geçen belgenin okunmasının yerine iddianame veya iddianame yerine geçen belgede
yer alan suçlamanın dayanağını oluşturan eylemler ve deliller ile suçlamanın
hukuki nitelendirmesinin anlatılmasının öngörülmesinde adil yargılanma hakkına
aykırılık bulunmamaktadır. 62. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. ve 36. maddelerine
aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 90. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. D. Kanun’un 30. Maddesiyle 5271 Sayılı Kanun’un 202. Maddesinin
(4) Numaralı Fıkrasının (a) Bendinde Yer Alan “okunması” İbaresinin “anlatılması” Şeklinde
Değiştirilmesinin İncelenmesi 1.    İptal Talebinin Gerekçesi 63. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralla Türkçe bilmeyen
sanığa kendi dilinde iddianamenin okunması yerine anlatılmasının öngörülmesi
ile adil yargılanma hakkının unsurları olan isnadı öğrenme ve savunma yapma
hakkının kısıtlandığı, adil yargılanma hakkını ihlal eden düzenlemenin hukuk
devleti ilkesiyle de çeliştiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 36. ve 90.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2.    Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 64. Kanun’un 202. maddesinin (4) numaralı fıkrasının (a) bendinde;
sanığın iddianamenin anlatılması üzerine sözlü savunmasını kendisini daha iyi
ifade edebileceğini beyan ettiği başka bir dilde yapabileceği, bu durumda
tercüme hizmetlerinin beşinci fıkra uyarınca oluşturulan listeden, sanığın
seçeceği tercüman tarafından yerine getirileceği, bu tercümanın giderlerinin
devlet hazinesince karşılanmayacağı ve bu imkânın yargılamanın sürüncemede
bırakılması amacına yönelik olarak kötüye kullanılamayacağı hükme bağlanmıştır.
Dava konusu kural fıkranın (a) bendinde yer alan “…anlatılması…” ibaresidir. 65.  Kanun’un 202. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca
mahkemenin tercüman görevlendirmesi, sanığın kendisini başka bir dilde daha iyi
ifade edebileceğini beyan ederek mahkemeden talepte bulunmasına bağlıdır.
Tercüman görevlendirmesinin yapılacağı bu hâlde sanığın Türkçe bildiği ve
kendisini başka bir dilde daha iyi ifade edebileceğini düşündüğü kuralın
gerekçesinde belirtilmiştir. 66. Mahkemenin tercüman görevlendireceği bu durumda kanun koyucu
tarafından dava konusu kuralla iddianamenin okunması yerine anlatılması kuralı
getirilmiş olup yargılama usulüne ilişkin olan bu kuralın yargılamanın
uzamasını engellemek amacıyla öngörüldüğü anlaşılmaktadır. Anayasa’nın 142.
maddesi uyarınca yargılama usulüne ilişkin düzenlemeler yapma ve bu çerçevede
isnadın öğrenilme şeklini belirleme yetkisi kanun koyucunun takdir yetkisi
kapsamındadır. 67. Öte yandan Kanun’un 6763 sayılı Kanun’un 29. maddesiyle
değiştirilen 191. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (b) bendinin Anayasa’ya
uygunluk denetimi bölümünde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de
geçerlidir. 68.  Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. ve 36.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 90. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. IV. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 69. Dava dilekçesinde özetle iptalleri talep edilen 6763 sayılı
Kanun hükümlerinin uygulanmasının insan haklarına saygılı demokratik hukuk
devleti ilkesine, Anayasanın üstünlüğüne ve bağlayıcılığına aykırılık oluşturan
sonradan giderilmesi olanaksız zararların ortaya çıkmasına neden olacağı
belirtilerek yürürlüklerinin durdurulması talep edilmiştir. 24/11/2016 tarihli ve 6763 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un; A. 2. maddesiyle 22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı Askeri Ceza
Kanunu’nun ek 8. maddesine eklenen fıkranın “Sırf askeri suçlar ile
hapis cezasının üst sınırı üç ayı geçen askeri suçlar hakkında,…” bölümüne, B. 17. maddesiyle 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza
Kanunu’nun 192. maddesinin (4) numaralı fıkrasına eklenen cümleye, C. 21. maddesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu’nun 19. maddesine eklenen (3) numaralı fıkranın “...fiili
sebepler veya güvenlik gerekçesiyle... karar verebilir” bölümüne, Ç. 29. maddesiyle 5271 sayılı Kanun’un 191. maddesinin (3)
numaralı fıkrasının değiştirilen (b) bendine, D. 30. maddesiyle 5271 sayılı Kanun’un 202. maddesinin (4)
numaralı fıkrasının (a) bendinde yer alan “okunması” ibaresinin “anlatılması” şeklinde
değiştirilmesine, yönelik iptal talepleri, 11/7/2018 tarihli, E.2017/32, K.2018/81
sayılı kararla reddedildiğinden bu bende, cümleye, bölümlere ve değişikliğe
ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE, 11/7/2018
tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V. HÜKÜM 24/11/2016 tarihli ve 6763 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un; A. 2. maddesiyle 22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı
Askerî Ceza Kanunu’nun ek 8. maddesine eklenen fıkranın “Sırf
askerî suçlar ile hapis cezasının üst sınırı üç ayı geçen askerî suçlar
hakkında,…” bölümünün, B. 17. maddesiyle 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk
Ceza Kanunu’nun 192.  maddesinin dördüncü fıkrasına eklenen cümlenin, C. 21. maddesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu’nun 19. maddesine eklenen (3) numaralı fıkranın “…fiili
sebepler veya güvenlik gerekçesiyle… karar verebilir” bölümünün, Ç. 29. maddesiyle 5271 sayılı Kanun’un 191. maddesinin (3)
numaralı fıkrasının değiştirilen (b) bendinin, D. 30. maddesiyle 5271 sayılı Kanun’un 202. maddesinin (4)
numaralı fıkrasının (a) bendinde yer alan “okunması” ibaresinin “anlatılması” şeklinde
değiştirilmesinin, Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin
REDDİNE, 11/7/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ