ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2006/28 Karar Sayısı : 2006/108 Karar Günü : 23.11.2006 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 17.05.2007-26525 İPTAL DAVASINI AÇAN : Türkiye Büyük Millet Meclisi
üyeleri Ali TOPUZ, Haluk KOÇ ile birlikte 121 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : 27.12.2005 günlü,
5437 sayılı 2006 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu'na bağlı K Cetveli'nin “III.
FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ” başlıklı bölümünün “B. Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti”
kısmının (2) numaralı bendinin; 1- İkinci paragrafının “… (10.7.2004 tarihli ve 5216 sayılı Kanun
uyarınca bu illerin sınırları içine alınan ilçeler ile ilk kademe belediyeler
hariç)…” bölümünün, 2- Son paragrafının “… 10.7.2004 tarihli ve 5216 sayılı Kanun
uyarınca büyükşehir sınırları içine alınan ilçeler hariç …” bölümünün, Anayasa'nın 2., 10. ve 11. maddelerine aykırılığı savıyla
iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi istemidir. II-YASA METİNLERİ A- İptali İstenen Yasa Kuralları 5437 sayılı Yasa'ya bağlı K Cetveli'nin “III. FAZLA ÇALIŞMA
ÜCRETİ” başlıklı bölümünün “B. Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti” kısmının
iptali istenen kuralları da içeren (2) numaralı bendi şöyledir: “2. Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel
kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği
gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı
olmaksızın zabıta ve itfaiye zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan
personel (destek hizmeti yürüten personel hariç) ile kadrolu olarak fiilen
çalışan koruma ve güvenlik personeline belediye meclisi kararı ile tespit
edilen miktar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir. Ancak, bunlara ödenecek aylık fazla mesai ücreti en son yapılan
resmi nüfus sayımına göre belediye nüfusu; - 250.000'e kadar olanlar için 116 Yeni Türk Lirasını, - 250.000 ile 1.000.000 arasında olanlar için 200 Yeni Türk
Lirasını, - 1.000.000'dan fazla olanlar için 232 Yeni Türk Lirasını, - Ankara, İstanbul ve İzmir Büyükşehir Belediyeleri dışındaki
büyükşehirlerin itfaiye personeli için 232 Yeni Türk Lirasını, - Ankara, İstanbul ve İzmir büyükşehir sınırları içerisindekiler
için (10.7.2004 tarih ve 5216 sayılı Kanun uyarınca bu illerin
sınırları içine alınan ilçeler ile ilk kademe belediyeleri hariç) 315
Yeni Türk Lirasını, geçemez. Yukarıdaki hükümlerin uygulanmasında, 10.7.2004 tarihli ve
5216 Kanun uyarınca büyükşehir sınırları içine alınan ilçeler hariç büyükşehir
sınırları içerisindeki ilçe belediyeleri, içinde bulundukları büyükşehir
nüfusuna tabidir.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, iptali istenilen kuralların Anayasa'nın 2., 10.
ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.
Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün katılımlarıyla 27.2.2006 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü
durdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara
bağlanmasına oybirliği ile karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri
ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü. Dava dilekçesinde, 5216 sayılı Yasa uyarınca Ankara,
İstanbul ve İzmir büyükşehir sınırları içine alınan ilçeler ile ilk kademe
belediyelerinin, bu illerin sınırları içerisindeki diğer belediyeler ile aynı
statü, hak ve yetkiye sahip oldukları, diğer bir anlatımla aynı hukuksal
durumda bulundukları, bunlar arasında yasa ile ayırım yapılmasının haklı bir
nedene dayanmadığı, bu nedenle Kural'ın Anayasa'nın 2., 10. ve 11. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İptali istenen kurallarda, 5216 sayılı Yasa ile Büyükşehir
belediyeleri sınırlarına alınan ilçe ve ilk kademe belediyeleri ile bu Yasa'nın
yürürlüğe girmesinden önce büyükşehir belediyelerinin sınırları içinde bulunan
belediyelerde ve bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğine sahip
kuruluşlarda çalışan zabıta, itfaiye, koruma ve güvenlik personeli için farklı
miktarlarda fazla mesai ücreti ödenmesi öngörülmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde, “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar.” denilmektedir. Bu yasak, birbirinin aynı durumunda olanlara
ayrı kuralların uygulanmasını, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasını
engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı düzenleme eşitliğe aykırılık
oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik, mutlak ve eylemli eşitlik değil
hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı
kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik çiğnenmiş olmaz. Başka
bir anlatımla, kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar arasında değişik
uygulamalar yapılamaz. Bütün belediyelerde çalışan zabıta, itfaiye, koruma ve güvenlik
görevlisi personel başta 5393 sayılı Belediye Kanunu olmak üzere, 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu'na ve bazı durumlarda 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi
Kanunu'na tabidirler. Ancak, değişik belediyelerde çalışan personelin aynı
yasalara tabi olmaları mutlak bir biçimde aynı özlük haklarına sahip olmalarını
gerektirmez. Özlük hakkının çeşitli kişiler için farklı biçimlerde öngörülmesi;
çalışılan yerin özelliğine, çalışma koşullarının yoğunluğuna, merkeze olan
uzaklığa, ekonomik gelişmişliğe, geçim koşullarına ve çalıştırılan kişilerin
temin edilmesindeki zorluğa bağlı olarak değişebilir. 5216 sayılı Yasa'nın
yürürlüğe girmesinden önce Ankara, İstanbul veya İzmir Büyükşehir Belediyeleri
sınırları içinde bulunan ilçe belediyeleri ile bu Yasanın yürürlüğe girmesinden
sonra anılan Büyükşehir Belediyelerine katılan ilk kademe ve ilçe
belediyelerinde çalışan zabıta, itfaiye, koruma ve güvenlik görevlilerinin
çalışma koşulları farklıdır. Bu farklılık nedeniyle, 5216 sayılı Yasa ile Ankara, İstanbul ve
İzmir Büyükşehir Belediyelerine katılan ilçe ve ilk kademe belediyelerinde
çalışan zabıta, itfaiye, koruma ve güvenlik personeli ile daha önce Büyükşehir
Belediye sınırları içinde bulunan belediyelerde çalışan zabıta, itfaiye, koruma
ve güvenlik görevlilerinin aynı yasa kurallarına tabi tutulmamaları Anayasa'nın
10. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi
gerekir. İptali istenen kuralların Anayasa'nın 2. ve 11. maddeleri ile
ilgisi görülmemiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 27.12.2005 günlü, 5437 sayılı “2006 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe
Kanunu”na bağlı K-CETVELİ'nin “III. FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ” başlıklı bölümünün
“B. Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti” kısmının (2) numaralı bendinin; 1- İkinci paragrafının “ ... (10.7.2004 tarihli ve 5216 sayılı
Kanun uyarınca bu illerin sınırları içine alınan ilçeler ile ilk kademe
belediyeler hariç) ...” bölümü, 2- Son paragrafının “ ... 10.7.2004 tarihli ve 5216 sayılı Kanun
uyarınca büyükşehir sınırları içine alınan ilçeler hariç ...” bölümü, 23.11.2006 günlü, E. 2006/28, K. 2006/108 sayılı kararla
reddedildiğinden, bu bölümlere ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN
REDDİNE, 23.11.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VI- SONUÇ 27.12.2005 günlü, 5437 sayılı “2006 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe
Kanunu”na bağlı K-CETVELİ'nin “III. FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ” başlıklı bölümünün
“B. Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti” kısmının (2) numaralı bendinin; 1- İkinci paragrafının “ ... (10.7.2004 tarihli ve 5216 sayılı
Kanun uyarınca bu illerin sınırları içine alınan ilçeler ile ilk kademe
belediyeler hariç) ...” bölümünün, 2- Son paragrafının “ ... 10.7.2004 tarihli ve 5216 sayılı Kanun
uyarınca büyükşehir sınırları içine alınan ilçeler hariç ...” bölümünün, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
23.11.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ