ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  : 2006/109 Karar Sayısı  : 2008/82 Karar Günü   : 20.3.2008 R.G. Tarih-Sayı :05.07.2008-26927 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Onbirinci
Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 17.9.2004 günlü, 5234 sayılı
Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun'un 5. maddesiyle değiştirilen 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul
Kanunu'nun Ek 13. maddesinin (4) numaralı fıkrasının (a) bendindeki "Maliye
Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşra teşkilatı
kadrolarında..." ibaresinin Anayasa'nın 10. maddesine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Maliye Bakanlığı Personeline Yapılacak Ek Ödemeye İlişkin Usul ve
Esasların 2. maddesindeki "merkez ve taşra teşkilatı kadrolarında
çalışan" ibaresi ile bu esasların yürürlüğe konulmasına ilişkin Maliye
Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün 2.11.2004 günlü olurunun ikinci
paragrafında yer alan aynı ibarenin ve bunlara ekli 3 sayılı Cetvelde yer alan
"Maliye Bakanlığı Kadrosunda Olanlar" ibaresinin ve bu düzenleyici
işlemlere dayalı olarak tesis edilen idari işlemin iptali ile yoksun kalınan
mali hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle açılan davada, itiraz
konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu savını ciddi bulan Danıştay Onbirinci
Dairesi iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 5234 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un 5. maddesiyle değiştirilen ve itiraz konusu kuralı da
içeren 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun Ek 13. maddesinin (4)
numaralı fıkrası şöyledir: " 4. Maliye Bakanı: a) (Mülga : 5/7/1991 - KHK - 433/16md.; Yeniden düzenleme:
19/8/1991 - KHK - 449/3 md. Değişik : 20/3/1997 - KHK - 570/12 md.) Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşra
teşkilatı kadrolarında çalışan memurlar ile
sözleşmeli personele (bağlı kuruluşların kadro karşılığı sözleşmeli personeli
hariç) en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) % 200'ünü geçmemek
üzere ek ödeme yaptırmaya, b) Maliye Bakanlığı ile Gelir İdaresi Başkanlığı merkez ve taşra
teşkilatında çalışan (sözleşmeli olarak istihdam edilenler dahil) personele,
normal mesai gün ve saatleri dahilinde, daire dışında yapılan çalışmalarda,
aylık toplam 100 saati geçmemek üzere, dışarıda geçirilen her bir saat için,
karşılığı genel bütçeden ödenen fazla mesai ücreti esas alınmak suretiyle, bu
ücretin üç katını aşmayacak şekilde ödeme yaptırmaya; c) Maliye Bakanlığı ile Gelir İdaresi Başkanlığı merkez ve taşra
teşkilatı kadrolarında çalışan memurlar ile sözleşmeli personele, ayda 100
saati aşmayacak şekilde yaptırılacak ek fazla mesai karşılığında, fazla
mesainin yaptırıldığı saatler, çalışma mahalleri, çalışmaların resmi tatil ve
bayram günlerinde yaptırılması gibi hususlar dikkate alınmak suretiyle, Genel
Bütçeden ödenen fazla mesai ücretinin beş katını aşmayacak şekilde, saat başına
farklı fazla mesai ücreti tespitine, d) (Ek: 28/12/2001-4731/4 md.) Şehirler arası
yollarda yapılacak vergi denetimlerine yardımcı olmak üzere görevlendirilen
güvenlik görevlilerine de bu esaslar dahilinde fazla çalışma ücreti ödenmesine, Yetkilidir. Ek ödemelerde 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aylıklara
ilişkin hükümleri uygulanır. (Ek hüküm : 26/12/1993 - 3946/2 md.) Görev
yapılan birim ve iş hacmi,görev mahalli, görevin önem ve güçlüğü,personelin
sınıfı, kadro ünvanı,derecesi ve atanma biçimi gibi kriterlere göre yapılacak
ek ödemelerin farklı miktarları ve ödemeye ilişkin usul ve esasları Maliye
Bakanı tarafından tespit edilir. (Ek hüküm : 26/12/1993 - 3946/2 md.) Yukarıda
belirtilen esaslar dahilinde yapılacak ödemeler Gelir Vergisine tabi
tutulmaz. (Ek cümle: 20/6/2001-4684/15 md.) Bu ödemeler
bütçeden karşılanır. Bağlı kuruluşlar personeline yapılacak ek ödemelerin
belirlenmesinde, bunlara ödenmekte olan ikramiye, fazla mesai ücreti gibi
farklı ödemeler ile diğer imkanlar dikkate alınır ve bağlı kuruluş
bütçelerinden ödenir. (Ek paragraf: 17/9/2004-5234/5 md.) Bu
madde kapsamında bulunan personele yapılan ikramiye, teşvik primi, teşvik
ödemesi, döner sermaye katkı payı ödemeleri, döner sermaye gelirlerinden
yapılan ek ödemeler ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu uyarınca ödenen tutarlar ile
Maliye Bakanlığınca belirlenecek benzeri ödemelerin net tutarları, bu madde
kapsamında yapılan ek ödemenin aylık net tutarından mahsup edilir. Mahsuba
ilişkin esas ve usulleri belirlemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödeme ilgili
mevzuatı uyarınca ödenmekte olan zam, tazminat, ödenek, döner sermaye payı,
ikramiye, ücret ve her ne ad altında olursa olsun benzeri ödemelerin hesabında
dikkate alınmaz." B- Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz başvurusunda Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa
YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR ve Şevket
APALAK'ın katılımlarıyla 20.7.2006 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu Başvuru kararında kadroları kendi kurumlarında bulunmakla birlikte
döner sermaye saymanlığına Maliye Bakanlığınca atanan ve sicil, terfi, izin
gibi özlük işleri aynı Bakanlık tarafından gerçekleştirilen, hesap dönemi
sonunda Sayıştay'a hesap veren döner sermaye saymanlarının, kadroları Maliye
Bakanlığında bulunan döner sermaye saymanları ile aynı yasa kurallarına tabi
tutulmaları gerektiği, oysa itiraz konusu kuralda sadece kadrosu Maliye
Bakanlığında bulunan döner sermaye saymanlarına ek ödeme yapılmasının
öngörüldüğü, bu durumun ise eşitlik ilkesinin düzenlendiği Anayasa'nın 10.
maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kuralla, Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşların merkez ve taşra
teşkilatı kadrolarında çalışan memurlar ve sözleşmeli personele maaşlarının
dışında ek ödeme yapılması konusunda Maliye Bakanına yetki verilmiş, ancak
kadroları Maliye Bakanlığında olmayan döner sermaye saymanlarına ek ödemede
bulunulabilmesi için herhangi bir düzenlemeye gidilmemiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde "Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar" denilmektedir. Bu ilke, birbirleriyle aynı durumda
olanlara ayrı kuralların uygulanmasını, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların
yaratılmasını engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı düzenleme,
eşitliğe aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik mutlak ve eylemli
eşitlik değil hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi
çiğnenmiş olmaz. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun
61. maddesinin 5436 sayılı Yasa ile değiştirilen birinci fıkrasında, gelirlerin
ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla
ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere
verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm mali işlemlerin kayıtlarının yapılması ve
raporlanması işlemlerini yürütenlerin muhasebe yetkilisi (sayman) olduğu
belirtilmiştir. 832 sayılı Sayıştay Kanunu'nun 44. maddesinin birinci ve ikinci
fıkralarında, hesapların saymanlar tarafından bu kanunda ve diğer kanunlarda
yazılı süreler içinde tamamlanarak incelemeye hazır vaziyette bekletileceği ve
Sayıştay'ın bildireceği yere gönderilmesi gerektiği, hesapların başında bulunan
sonuncu sayman tarafından hazırlanacağı ve verileceği, hesabın verilmesinden
doğan sorumluluğun bu kişiye ait olduğu kurala bağlanmıştır. Kadroları Maliye Bakanlığı bünyesinde olan saymanlarla, kadroları
bu Bakanlık bünyesinde olmamakla birlikte disiplin, sicil ve yargılanmalarına
karar verilme gibi personel işlemleri anılan Bakanlık tarafından yürütülen
saymanların; yaptıkları görevlerin nitelikleri, sorumlulukları, personel
işlemleri ve Sayıştay'a hesap verme konularındaki durumları aynı olduğundan
aynı yasa kurallarına tabi tutulmaları Anayasa'nın eşitlik ilkesi gereğidir. Bu nedenle kadroları Maliye Bakanlığında bulunmayan, ancak
yukarıda belirtilen personel işlemleri yönünden anılan bakanlıkla ilgisi
bulunan saymanların, sadece kadro ölçütünden hareketle kadroları bu Bakanlıkta
bulunan saymanların yararlandıkları ek ödemeden yararlandırılmamaları
Anayasa'nın 10. maddesine aykırıdır. Kuralın iptali gerekir. B- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi
ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden
başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü fıkrasında da bu
kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise, Anayasa
Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini
tehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görmesi halinde yukarıdaki
fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir. İptal edilen kuralın doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararını
ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları
gereğince iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak
bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VI- SONUÇ A- 17.9.2004 günlü, 5234 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 5. maddesiyle değiştirilen
4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun ek 13. maddesinin (4) numaralı
fıkrasının (a) bendindeki "Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının
merkez ve taşra teşkilatı kadrolarında..." ibaresinin Anayasa'ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, B-  İptal edilen ibarenin doğuracağı hukuksal boşluk
kamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin
üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkraları gereğince iptal hükmünün, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 20.3.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ