ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/38 Karar Sayısı : 2014/58 Karar Günü : 27.3.2014 R.G. Tarih-Sayı :
12.12.2014-29203 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İspir
Sulh Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 31.8.1956
günlü, 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 82. maddesinin dördüncü fıkrasının
Anayasa’nın 36. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar
verilmesi istemidir. I- OLAY Kaçak orman emvali bulundurma suçunu işlediği iddiasıyla sanık
hakkında açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun’un itiraz konusu kuralı da içeren 82. maddesi şöyledir: “ Madde 82- Orman memurları, bu
kanun hükümlerine muhalif hareket edenlerin hüviyetlerini, ikametgahlarını ve
suçlarının mahiyetini tesbit ile kendileri, suçlu ve varsa hazır bulunanlardan
en az iki kimseye imzalattıracakları bir zabıt tanzim ederler. Hüviyeti tesbit edilemiyen suçlular vakit geçirilmeksizin hüviyeti
tesbit edilebilecek en yakın köyün muhtar veya ihtiyar heyetine ve bunlarla da
tesbiti mümkün olmazsa en yakın zabıta merkezine götürülürler. Memurlar, vakit geçirmeksizin bu zabıtları bağlı bulundukları
amirlerine gönderirler. Amirlerce tetkik edilerek en kısa bir zamanda mahalli
cumhuriyet müddeiumumiliğine verilir. Bu zabıtlar, hilafı ispat olununcaya kadar muteberdir. Zabıt varakasının hilafına iddia halinde, maznun, mahkemeye bu
iddiası hakkında kanaat verecek deliller gösterir ve mahkeme bu müdafaayı
tamike şayan görürse delillerini istima ve tetkik eder. Neticede maznunun
iddiasını haklı gösterecek bazı sebepler karşısında kalırsa ancak o takdirde,
zabıt varakasını imza etmiş olan memurları çağırıp dinledikten ve başka
deliller varsa inceledikten sonra hasıl edeceği kanaate göre davayı intaceder.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa’nın 36. ve 38.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü uyarınca Serruh KALELİ, Alparslan
ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan
ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,
Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ’un katılımıyla
2.5.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Murat ARSLAN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın kanuni delil sisteminin
bir örneği olduğu ve belli hususların belli delillerle hâkimi bağlayacak
şekilde ispat edilmesini öngördüğü, bu durumun hâkimin vicdani kanaatine göre
karar vermesini engellediği, kuralın sanığa suçsuzluğunu ispat etme yükümlülüğü
getirdiği, bunun da masumiyet karinesini ve adil yargılanma hakkını ihlal
ettiği belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 36. ve 38. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. Kanun’un 82. maddesinin birinci fıkrasında, orman memurlarının bu
Kanun’a aykırı davranan kişiler hakkında hüviyetlerini, ikametgahlarını ve
suçlarının mahiyetini tesbit ile suçlu ve varsa hazır bulunanlardan en az iki kimseye
imzalattıracakları bir zabıt tanzim edecekleri ifade edilmiş, itiraz konusu
kuralda ise söz konusu suç tutanağının aksi kanıtlanana kadar geçerli olduğu
hüküm altına alınmıştır. Anayasa’nın 36. maddesinde, herkesin, meşru vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma ile “ adil yargılanma ” hakkına sahip olduğu belirtilmektedir. Hukuk devletinde kanun koyucu, Anayasa’nın temel ilkelerine ve
Anayasa’da öngörülen güvencelere bağlı kalmak kaydıyla, ispat usullerinin
belirlenmesi konusunda takdir yetkisine sahiptir. Ancak belirlenen usul
kurallarının, Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenen “ adil yargılanma hakkı ”nın
öngördüğü güvencelere aykırılık taşımaması gerekmektedir. Adil yargılanma
hakkının bir unsuru olan silahların eşitliği ilkesi ise kişinin maruz kaldığı
haksızlık karşısında haklılığını ileri sürüp ispatlayabilmesini, yargı
mercileri önünde hakkını arayabilmesini ve davada ileri sürülen iddia ve
delillere karşı eşit imkânlarla cevap verebilmesini gerektirir. Anayasa’nın “ Suç ve cezalara ilişkin esaslar ” başlıklı 38.
maddesinin dördüncü fıkrasında da masumiyet karinesi temel bir hak olarak
güvence altına alınmış ve “ Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse
suçlu sayılamaz. ” denilmiştir. Buna göre, masumiyet karinesi, hakkında suç
isnadı bulunan bir kişinin, adil bir yargılama sonunda suçlu olduğuna dair
kesin hüküm tesis edilene kadar masum sayılması gerektiğini ifade eder. Masumiyet karinesi kapsamında yer alan ve iddia edenin iddiasını
ispatla yükümlü olması kuralı da Anayasa’nın 38. maddesinin dördüncü fıkrasının
bireylere sağladığı anayasal bir güvencedir. Madde gerekçesinde de bu konu
açıkça ifade edilmiştir. Bununla birlikte kanunlar, bazı fiili durumların
varlığını suçun maddi unsurunun gerçekleşmiş olması bakımından karine olarak
kabul edebilmektedir. Genel anlamda suçun kanıtlanması yükümlülüğü iddia edende
kaldığı sürece, savunmasını oluşturmak için ispat yükünü sanığa devreden
kurallar ile hukuki veya fiili varsayımların olduğu durumlarda ispat yükünün
yer değiştirmesi, masumiyet karinesine aykırılık taşımaz. Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi de birçok kararında ispat külfetini tersine çeviren hukuki veya fiili
karinelerin varlığının masumiyet ilkesinin bertaraf edilmesi anlamına
gelmediğini, sanıkların savunma hakkının kısıtlanmaması, sanığa karineleri
çürütme olanağının tanınması ve hâkimin sanığı şüpheden yararlandırmak
konusundaki mutlak takdir hakkının bulunması durumunda, masumiyet ilkesinin
ihlal edilmiş olmayacağını kabul etmekte ve kanun koyucuların bu tür hükümler
ihdas etmesini suçsuzluk karinesine aykırı bulmamaktadır (Pham Hoang/Fransa, B.
No: 13191/87 , § 33, 36). İtiraz konusu kuralda öngörülen orman suç tutanaklarının aksi
sabit oluncaya kadar geçerli olduğuna ilişkin hüküm de, aksi ispat edilebilen
kanuni bir karinedir. Nitekim, hem itiraz konusu kuralda “…hilafı ispat
olununcaya kadar muteber…” ibaresiyle hem de sonraki fıkrada “Zabıt
varakasının hilafına iddia halinde, maznun, mahkemeye bu iddiası hakkında
kanaat verecek deliller gösterir ve mahkeme bu müdafaayı tamike şayan görürse
delillerini istima ve tetkik eder. Neticede maznunun iddiasını haklı gösterecek
bazı sebepler karşısında kalırsa ancak o takdirde, zabıt varakasını imza etmiş
olan memurları çağırıp dinledikten ve başka deliller varsa inceledikten sonra
hasıl edeceği kanaate göre davayı intaceder.” hükmüne yer verilmek
suretiyle, sanıkların orman muhafaza memurlarınca tutulacak tutanağın aksini
yargılama sırasında gösterecekleri deliller çerçevesinde ispat etme hakkına
sahip oldukları ifade edilmiştir. Dolayısıyla, suç isnadını içeren tutanağın aksinin sanık
tarafından yargılama sırasında her türlü delille ispat edilebilmesinin mümkün
olması, hâkimin de bu yönde ileri sürülen iddiaları inceleyip kararını buna
göre vermesi, bir başka ifadeyle suç tutanağının kişiyi yargılama yapmaksızın
otomatik olarak suçlu hâline getirmediği dikkate alındığında, itiraz konusu
kuralın, adil yargılanma hakkına ve bu hak kapsamında yer alan masumiyet
ilkesine aykırı bir yönü bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın 36. ve 38.
maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. VI- SONUÇ 31.8.1956 günlü, 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 82.
maddesinin dördüncü fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 27.3.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye M.
  Emin KUZ