ANAYASA MAHKEMES İ KARARI Esas Sayısı : 2014/199 Karar Sayısı : 2015/115 Karar Tarihi : 23.12.2015 R.G. Tarih Sayı : 31.12.2015
- 29579 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Eskişehir 2. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4.1.1961 tarihli ve 209
sayılı Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme
(Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun'un,
11.10.2011tarihli ve 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 58. maddesinin
(13) numaralı fıkrasının (ç) bendiyle değiştirilen 5. maddesinin birinci
fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "...memurlar ve
sözleşmeli..." ibaresinin, Anayasa'nın 2., 10. ve 55. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Devlet hastanesinde geçici personel
statüsünde çalışan davacının, hastane döner sermaye gelirlerinden kendisine ek
ödeme yapılması talebiyle yapmış olduğu başvurunun reddi üzerine açtığı davada,
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. l- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ 209 sayılı Kanun'un 5. maddesinin, itiraz konusu kuralın yer
aldığı birinci fıkrası şöyledir: "... döner sermaye gelirlerinden, döner sermayeli sağlık
kurum ve kuruluşlarında görev yapan memurlar ve sözleşmeli personel
ile açıktan vekil olarak atananlara mesai içi veya mesai dışı ayrımı
yapılmaksızın ek ödeme yapılabilir. Sağlık kurum ve kuruluşlarında Bakanlıkça
belirlenen hizmet sunum şartları ve kriterleri de dikkate alınmak suretiyle, bu
ödemenin oranı ile esas ve usûlleri; personelin unvanı, görevi, çalışma
şartları ve süresi, hizmete katkısı, performansı, tetkik, eğitim-öğretim ve
araştırma faaliyetleri ile muayene, ameliyat, anestezi, girişimsel işlemler ve
özellik arz eden riskli bölümlerde çalışma gibi unsurlar esas alınarak Maliye
Bakanlığının uygun görüşü üzerine Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle
belirlenir." II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ,Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep
KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal
Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ ve Hasan
Tahsin GÖKCAN'ın katılımlarıyla 14.1.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Evren ALTAY tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Sınırlama Sorunu 3. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre, Anayasa
Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran
mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır. 4. İtiraz konusu kural, itiraz başvurusunda bakılmakta olan davada
uygulanacak kural olmakla birlikte söz konusu davanın konusunu geçici personel
olan davacıya döner sermaye gelirlerinden ek ödeme yapılmaması işleminin
oluşturması nedeniyle, kurala ilişkin esas incelemenin "geçici
personel" yönünden sınırlı olarak yapılmasına OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. B- İtirazın Gerekçesi 5. Başvuru kararında özetle, kanun koyucunun döner sermayeli
sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personel arasında ayrım
gözetmeksizin hepsine eşit oranda ödeme yapılmasını öngörme zorunluluğu
bulunmamakla birlikte bu konudaki takdir yetkisini kullanırken aynı konumda
bulunanları aynı kurallara tabi tutmakla yükümlü olduğu, döner sermaye
gelirlerinden bir kısmının sağlık kurumlarında çalışan personele dağıtılmasının
esasen döner sermaye gelirlerinin elde edilmesine emeği ile vesile olan
personele söz konusu katkılarının karşılığında bir miktar ödeme yapılması
olduğu, personelin döner sermaye gelirlerinden alacağı payın eğitim durumu,
mesleki unvanı ve icra ettiği iş gibi etkenlere bağlı olarak farklı şekillerde
belirlenebilmesinin mümkün olduğu, memur ve sözleşmeli personel statüsünde
bulunmayan ancak döner sermaye gelirlerinin elde edilmesine sağladığı katkı
bakımından memur ve sözleşmeli personel ile aynı hukuki konumda bulunan diğer
personelin döner sermaye gelirlerinden yararlanmasının engellenmesinin eşitlik
ilkesine aykırı olduğu, hukuk devletinin hukukun üstün kurallarıyla kendini
bağlı sayan devlet olması nedeniyle yasama organının İnsan Hakları Evrensel
Bildirgesi'nin 23. maddesinde yer alan "Herkesin, herhangi bir
ayrım gözetilmeksizin, eşit iş için eşit ücrete hakkı vardır" kuralına
uygun hareket etmesi gerekirken itiraz konusu kuralla eşit işe eşit ücret
ilkesinin ve Anayasa'nın 55. maddesinde yer alan ücretin emeğin karşılığı
olduğu ve Devletin çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret
almaları için gerekli tedbirleri almakla yükümlü bulunduğu yolundaki hükmün
ihlal edildiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 10. ve 55. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 6. Kanun'un 5. maddesinin birinci fıkrasında, döner sermaye
gelirlerinden, döner sermayeli sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan
memurlar ve sözleşmeli personel ile açıktan vekil olarak atananlara mesai içi
veya mesai dışı ayrımı yapılmaksızın ek ödeme yapılabileceği belirtilmiş olup, "memurlar
ve sözleşmeli" ibaresi itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır. 7. Anayasa'nın 10. maddesinde, herkesin dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu, hiçbir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamayacağı, Devlet organları ve idare makamlarının
bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorunda oldukları belirtilmiştir. 8. " Kanun önünde eşitlik ilkesi " hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal
eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin
kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını
ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi
ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitlik ilkesi ihlal
edilmiş olmaz. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. 9. Kanun koyucu tarafından kamu hizmetlerinin yürütülmesinde
farklı istihdam şekilleri öngörülmüş olup bu husus Sağlık Bakanlığı ve bağlı
kuruluşlarında çalışanlar yönünden de geçerli bulunmaktadır. Bu kapsamda
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4. maddesinde, kamu hizmetlerinin
memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle görüleceği
ifade edilmek suretiyle kamuda dört farklı statüde personel istihdamı
öngörülmüş, daha sonra yürürlüğe giren çeşitli kanunlarda da bu statülere
yenileri eklenmiştir. 10. "Geçici personel" , 657
sayılı Kanun'da, bir yıldan az süreli veya mevsimlik hizmet olduğuna Devlet
Personel Başkanlığı ve Maliye Bakanlığının görüşlerine dayanılarak Bakanlar
Kurulunca karar verilen görevlerde ve belirtilen ücret ve adet sınırları içinde
sözleşme ile çalıştırılan ve işçi sayılmayan kimseler olarak tanımlanmaktadır. 11. Geçici personel statüsü, belli bir vasıf gerektirmeyen, daha
çok bedensel çalışmalara ağırlık veren, başlangıç ve bitişi belli olan, süreli
işlerde çalışmayı öngörmektedir. Bu personel, idare ile yaptıkları bir sözleşme
uyarınca idare için belirli bir iş yapan kişi konumundadır ve yaptıkları iş,
geçici veya mevsimlik olup, asli ve sürekli görevlerden de sayılmaz. Bu nedenle
geçici personel; Anayasa'nın 128. maddesi kapsamında belirtilen memur ve diğer
kamu görevlileri kavramı dışında kalan, sözleşme ile çalıştırılan, işçi de
olmayan, kendine özgü istisnai bir istihdam türüdür. 12. Geçici personel tarafından yapılması
öngörülen işlerin, memurlar ile sözleşmeli personelce yerine getirilen
hizmetlerden farklı olması nedeniyle geçici personelin statüsü de kanun koyucu
tarafından memur ve sözleşmeli personelden farklı düzenlenmiştir. Farklı hukuki
konumlarda bulunan kişiler hakkında farklı düzenlemeler yapılması eşitlik ilkesine
aykırılık oluşturmayacağından, kanun koyucu tarafından döner sermaye
gelirlerinden yararlanabilecek personel olarak memur ve sözleşmeli personel
statülerinin öngörülmesinde, bir başka deyişle geçici personel statüsüne bu
düzenlemede yer verilmemesinde eşitlik ilkesine aykırılık bulunmamaktadır. 13. Geçici personel tarafından yürütülen
hizmetler ile memurlar ve sözleşmeli personel tarafından yürütülen hizmetlerin
farklılığı gözetildiğinde, bu kişilerin yaptıkları işin "eşit
iş" olarak kabulü mümkün olmadığından, ücretleri yönünden de
itiraz konusu kuralda eşitlik ilkesinin ihlalinden söz edilemez. 14. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye
Cumhuriyetinin nitelikleri arasında belirtilen sosyal hukuk devleti, insan
haklarına saygılı, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı arasında adil bir
denge kurabilen, çalışma hayatının kararlılık içinde gelişmesi için sosyal ve
ekonomik önlemler alarak çalışanlarını koruyan, onların insan onuruna uygun
hayat sürdürmelerini sağlayan, sosyal güvenlik hakkını yaşama geçirebilen,
güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak sosyal adaleti ve toplumsal dengeleri
gözeten devlettir. 15. Anayasa'nın " Ücrette adalet sağlanması "
başlıklı 55. maddesinde " Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet,
çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer
sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır. Asgarî ücretin
tespitinde çalışanların geçim şartları ile ülkenin ekonomik durumu da gözönünde
bulundurulur." denilmektedir. 16. Döner sermayeli kurumlarda çalışan geçici
personele, fiilen çalışmalarının ve emeklerinin karşılığı olarak aylık ücret
ödenmekte olup bu kişilere ayrıca döner sermaye gelirinden ek ödeme yapılması
zorunluluğu bulunmamaktadır. Yerine getirdikleri hizmetin niteliğinin
gözetilerek farklı statüler için farklı ücret rejimleri öngörülmesinde ve bu
kapsamda geçici personele itiraz konusu kuralda yer verilmemesinde, Anayasa'nın
2. maddesinde yer alan sosyal hukuk devleti ilkesine ve emeğin karşılıksız
bırakılmamasını amaçlayan 55. maddesiyle Devlete verilen, çalışanların
yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri için gerekli tedbirleri
alma yükümlülüğüne aykırılık bulunmamaktadır. 17. Açıklanan nedenlerle kural, "geçici
personel" yönünden Anayasa'nın 2., 10. ve 55. maddelerine aykırı
değildir. İptal talebinin reddi gerekir. IV- HÜKÜM 4.1.1961 tarihli ve 209
sayılı Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme
(Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun'un,
11.10.2011 tarihli ve 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 58.
maddesinin (13) numaralı fıkrasının(ç) bendiyle değiştirilen 5. maddesinin
birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan ".memurlar ve
sözleşmeli." ibaresinin; A- "geçici
personel" yönünden sınırlı olarak incelenmesine, B- "geçici
personel" yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, 23.12.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Hicabi DURSUN Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ