ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2022/47 Karar Sayısı : 2023/124 Karar Tarihi : 13/7/2023 R.G. Tarih - Sayı : 27/9/2023
- 32322 İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte
133 milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU: 3/2/2022 tarihli ve 7354 sayılı Öğretmenlik Meslek
Kanunu’nun; A. 3. maddesinin
(4) numaralı fıkrasının, B. 4. maddesinin
(1) numaralı fıkrasında yer alan “ …Millî Eğitim Bakanlığınca… ”
ibaresinin, C. 5. maddesinin; 1. (1) numaralı
fıkrasında yer alan “ …yönetmelikle belirlenen… ”, “ …7/4/2021 tarihli
ve 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanununa göre
güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmış olma… ”, “ …ve/veya…” ve “…sınavlarda… ” ibarelerinin, 2. (2) numaralı
fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “ …zorunlu hâller dışında… ”
ibaresinin, 3. (3) numaralı
fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “ ...Adaylık Değerlendirme Komisyonu
tarafından yapılan değerlendirme sonucunda ...” ibaresinin, 4. (4) numaralı
fıkrasının (c) ve (ç) bentlerinin, 5. (6) numaralı
fıkrasının, Ç. 6. maddesinin; 1. (1) numaralı
fıkrasının (b) ve (c) bentlerinin, 2. (2) numaralı
fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…kademe ilerlemesinin durdurulması
cezası bulunmayan… ” ve “ …ve mesleki gelişim alanlarında
başöğretmenlik için öngörülen çalışmaları tamamlayanlar… ” ibarelerinin, 3. (8) numaralı
fıkrasının, Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 5., 6., 7., 10., 13.,
17., 20., 36., 38., 40., 42., 48., 49., 55., 58., 70., 90., 123., 124., 125.,
128., 130., 153. ve 174. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve
yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talebidir. I. İPTALİ
İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ Kanun’un iptali talep edilen kuralların da yer aldığı; 1. 3. maddesi
şöyledir: “ Öğretmenlik MADDE 3 – (1) Öğretmenlik, eğitim ve öğretim ile
bununla ilgili yönetim görevlerini üzerine alan özel bir ihtisas mesleğidir.
Öğretmenler bu görevlerini, Türk Millî Eğitiminin amaçları ve temel ilkeleri
ile öğretmenlik mesleği etik ilkelerine uygun olarak ifa etmekle yükümlüdür. (2) Öğretmenlerin çalışma şartları, eğitimde kalitenin
yükseltilmesi için belirlenen amaçları gerçekleştirmek üzere düzenlenir. (3) Öğretmenlik mesleğine hazırlık; genel kültür, özel
alan eğitimi ve pedagojik formasyon/öğretmenlik meslek bilgisi ile sağlanır. (4) Öğretmenlik mesleği; aday öğretmenlik döneminden
sonra öğretmen, uzman öğretmen ve başöğretmen olmak üzere üç kariyer basamağına
ayrılır. ” 2. 4. maddesi
şöyledir: “ Öğretmenlerin nitelikleri ve seçimi MADDE 4 – (1) Öğretmen adaylarında genel kültür,
özel alan eğitimi ve pedagojik formasyon/öğretmenlik meslek bilgisi bakımından
aranacak nitelikler Millî Eğitim Bakanlığınca tespit olunur. (2) Öğretmenler, öğretmen yetiştiren yükseköğretim kurumlarından
ve bunlara denkliği kabul edilen yurt dışı yükseköğretim kurumlarından mezun
olanlar arasından seçilir. ” 3. 5. maddesi
şöyledir: “ Aday öğretmenlik MADDE 5 – (1) Özel mevzuatında yer alan hükümler saklı
kalmak üzere, aday öğretmenliğe atanabilmek için 14/7/1965 tarihli ve 657
sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinde sayılan şartlara ek
olarak, yönetmelikle belirlenen yükseköğretim kurumlarından mezun olma, 7/4/2021
tarihli ve 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanununa göre
güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmış olma ve Millî Eğitim
Bakanlığınca ve/veya Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
tarafından yapılacak sınavlarda başarılı olma şartları aranır. (2) Adaylık süresi bir yıldan az iki yıldan çok olamaz.
Bu süre içinde, zorunlu hâller dışında aday öğretmenlerin görev yeri
değiştirilemez. (3) Aday öğretmenler, eğitim ve uygulamadan oluşan Aday
Öğretmen Yetiştirme Programına tabi tutulur. Aday öğretmenlerden adaylık süreci
sonunda Adaylık Değerlendirme Komisyonu tarafından yapılan değerlendirme
sonucunda başarılı olanlar öğretmenliğe atanır. (4) Aday öğretmenlerden; a) Atanma niteliklerinden herhangi birini taşımadığı
sonradan anlaşılanların, b) Adaylık süresi içinde atanma şartlarından herhangi
birini kaybedenlerin, c) Adaylık sürecinde aylıktan kesme veya kademe
ilerlemesinin durdurulması cezası alanların, ç) Aday öğretmenler için öngörülen Aday Öğretmen
Yetiştirme Programına mazeretsiz olarak katılmayanlar ile bu program sonunda
Adaylık Değerlendirme Komisyonunca yapılan değerlendirmede başarısız olanların, görevine son verilir ve bunlar üç yıl süreyle öğretmenlik
mesleğine alınmaz. (5) Dördüncü fıkranın (ç) bendi kapsamında görevlerine
son verilmesi gerekenlerden aday öğretmenliğe başlamadan önce 657 sayılı Kanuna
göre memurlukta adaylığı kaldırılarak asıl memurluğa atanmış olanlar,
kazanılmış hak aylık derecelerine uygun memur unvanlı kadroya atanır. (6) Aday öğretmenlerin adaylık sürecinde
yetiştirilmelerine esas Aday Öğretmen Yetiştirme Programı ve Adaylık
Değerlendirme Komisyonunun oluşumu ile aday öğretmenlik sürecine ilişkin diğer
usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir. ” 4. 6. maddesinin
ilgili kısımları şöyledir: “ Öğretmenlik kariyer basamakları MADDE 6 – (1) Aday öğretmenlik dâhil öğretmenlikte en az
on yıl hizmeti bulunanlardan; a) Mesleki gelişime yönelik 180 saatten az olmamak üzere
düzenlenen Uzman Öğretmenlik Eğitim Programını tamamlamış olan, b) Mesleki gelişim alanlarında uzman öğretmenlik için
öngörülen asgari çalışmaları tamamlamış olan, c) Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası bulunmayan, öğretmenler uzman öğretmen unvanı için yapılan yazılı
sınava başvuruda bulunabilir. Uzman öğretmen unvanı için yapılan yazılı sınavda
70 ve üzeri puan alanlar başarılı sayılır. Yazılı sınavda başarılı olanlara
uzman öğretmen sertifikası düzenlenir. (2) Uzman öğretmenlikte en az on yıl hizmeti bulunan ve kademe
ilerlemesinin durdurulması cezası bulunmayan uzman öğretmenlerden mesleki
gelişime yönelik 240 saatten az olmamak üzere düzenlenen Başöğretmenlik Eğitim
Programını tamamlamış olan ve mesleki gelişim alanlarında başöğretmenlik
için öngörülen çalışmaları tamamlayanlar başöğretmen unvanı için yapılan
yazılı sınava başvuruda bulunabilir. Yazılı sınavda 70 ve üzeri puan alanlar
başarılı sayılır. Yazılı sınavda başarılı olanlara başöğretmen sertifikası
düzenlenir. … (7) Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası almış
olanlar, cezaları özlük dosyasından silindikten sonra uzman öğretmen veya
başöğretmen unvanı için başvuruda bulunabilir. (8) Öğretmenlik mesleği kariyer basamaklarında
ilerlemeye ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN,
Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,
Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ve Kenan
YAŞAR’ın katılımlarıyla 21/4/2022 tarihinde yapılan
ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara
bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. AYIRMA VE BİRLEŞTİRME 2. 3/2/2022
tarihli ve 7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu’nun 5. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının “…7/4/2021 tarihli ve 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv
Araştırması Kanununa göre güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmış
olma…” bölümünün iptaline ve
yürürlüğünün durdurulmasına ilişkin davanın
ayrılmasına ve aralarındaki hukuki irtibat
nedeniyle E.2021/60 sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esas incelemenin
E.2021/60 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine 13/7/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE
karar verilmiştir. IV. ESASIN İNCELENMESİ 3. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Ahmet CANPOLAT tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava
konusu kanun hükümleri, dayanılan Anayasa
kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (1) numaralı fıkrası
uyarınca 5/7/2023 tarihinde yapılan toplantıda Milli Eğitim Bakanı Yusuf
TEKİN, Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürü Cevdet VURAL, Personel
Genel Müdürü Bülent ÇİFTÇİ, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanı Cihad DEMİRLİ,
Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü Daire Başkanı Ahmet ŞİMŞEK, Eğitimciler
Birliği Sendikası Genel Sekreteri Talat YAVUZ, Türkiye Eğitim, Öğretim ve Bilim
Hizmetleri Kolu Kamu Çalışanları Sendikası Genel Başkanı Talip GEYLAN, Genel
Başkan Yardımcısı Orhan KÜTÜK, Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası Genel
Başkanı Nejla KURUL, Genel Merkez avukatı Av. Bedia Boran BULUT, Eğitim ve
Bilim İşgörenleri Sendikası Genel Başkanı Kadem ÖZBAY ve Genel Merkez avukatı
Av. Burak SABUNCU’nun sözlü açıklamaları
dinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Kanun’un 3. Maddesinin (4) Numaralı Fıkrasının
İncelenmesi 1. Anlam ve Kapsam 4. Eğitim ve öğretim hizmetlerini yürütmekle görevli
öğretmenlerin atanmaları ve mesleki gelişmeleri ile kariyer basamaklarında
ilerlemelerini düzenlemek amacıyla 7354 sayılı Kanun kabul edilmiştir. Anılan
Kanun’un 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasında öğretmenlik, eğitim ve öğretim
ile bununla ilgili yönetim görevlerini üzerine alan özel bir ihtisas mesleği
olarak tanımlanmıştır. 5. Dava konusu kuralla da öğretmenlik mesleğinin aday
öğretmenlik döneminden sonra öğretmen, uzman öğretmen ve başöğretmen olmak
üzere üç kariyer basamağına ayrılacağı belirtilmiştir. Kuraldan, aday öğretmenliğin
kariyer basamaklarından olmadığı, kariyer basamaklarının ilki olan
öğretmenliğin aday öğretmenlik sürecinin başarı ile tamamlanmasından sonra
başlayacağı anlaşılmaktadır. Aday öğretmenlik ve kariyer basamaklarında
ilerleme süreçlerine ilişkin usul ve esaslar, 12/5/2022 tarihli ve 31833 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan Aday Öğretmenlik ve Öğretmenlik Kariyer Basamakları
Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. 2. İptal Talebinin Gerekçesi 6. Dava dilekçesinde özetle; devletin yürütmekle yükümlü
olduğu eğitim hizmetinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden
öğretmenlerin adaylık süreci, kadro ihdası, ataması, görevlendirilmesi,
niteliği, görev ve yetkisi, aylık ve ödeneği ile kariyer basamaklarında yer
alan unvanlara ilişkin özlük işlerinin liyakat esaslarını karşılayacak ve
vatandaşların eşit şekilde kamu hizmetine girmesini sağlayacak şekilde kanunla
düzenlenmesi gerektiği, kanunun şeklen var olmasının yeterli olmayıp genel
çerçeveyi de belirlemesi gerektiği, kariyer basamaklarının içeriğinin idarenin
düzenleyici işlemlerine bırakılmasının yasama yetkisinin devri niteliğinde
olduğu, bu durumun aynı zamanda hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleriyle de
bağdaşmadığı, kanunla çerçeve çizilmemesi suretiyle idareye tanınan sınırsız
takdir yetkisinin aynı unvana sahip öğretmenler arasında ayrımcılık yapılmasına
neden olabileceği, aynı görevi ifa edenlerin farklı unvanlar nedeniyle farklı
ücrete tabi olacakları, bu durumun çalışma barışını bozabileceği ve ücrette
adaletsizliğe neden olacağı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 5., 6., 7.,
10., 13., 17., 42., 49., 55., 58., 70., 90., 123., 128., 153. ve 174.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 7. Anayasa'nın 128. maddesinde devletin, kamu iktisadi
teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre
yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli
görevlerin, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceği ifade edilmiş;
memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve
yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ile diğer özlük
işlerinin kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. 8. Devletin genel idare esaslarına göre yürütmekle
yükümlü olduğu eğitim hizmetinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerini ifa
eden öğretmenlerin Anayasa’nın anılan maddesi kapsamında memur veya diğer
kamu görevlisi sıfatına sahip olduklarında tereddüt bulunmamaktadır. Buna
göre öğretmenlere ilişkin düzenlemelerin kanunla yapılması gerekir. 9. Anayasa Mahkemesinin sıkça vurguladığı gibi kanunun
şeklen var olması yeterli olmayıp yasal kurallar keyfîliğe izin vermeyecek
şekilde belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olmalıdır. Esasen
kanunun bu niteliklere sahip olması, Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan
hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Dolayısıyla Anayasa’nın 128.
maddesinde yer verilen kanunilik ölçütü, Anayasa’nın 2. maddesinde güvence
altına alınan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır (aynı yöndeki
değerlendirme için bkz. AYM, E.2018/88, K.2020/24, 11/6/2020, §§ 13, 14;
E.2020/1, K.2020/63, 22/10/2020, § 41). 10. Hukuk devletinde, kanuni düzenlemelerin hem kişiler
hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek
şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu
otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir.
Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından
da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını,
bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de
yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını
gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). 11. Dava konusu kuralla öğretmenlik mesleğine ilişkin
kariyer basamaklarının açık ve net bir şekilde düzenlendiği görülmektedir. Bu
yönüyle kuralın belirsiz ve öngörülemez olduğundan söz edilemez. Dolayısıyla
kuralın Anayasa’nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen kanunilik
ölçütüne aykırı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 12. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti;
eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve
özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine
açık olan devlettir. 13. Anayasa’nın anılan maddesinde güvence altına alınan
hukuk devleti ilkesi gereği kanunlar kamu yararı amacıyla çıkarılır. Anayasa
Mahkemesinin kararlarına göre kamu yararı genel bir ifadeyle bireysel, özel
çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmektedir.
Kanunun amaç ögesi bakımından Anayasa’ya uygun sayılabilmesi için
çıkarılmasında kamu yararı dışında bir amacın gözetilmemiş olması gerekir.
Kanunun kamu yararı dışında bir amaçla yalnız özel çıkarlar için veya yalnız
belli kişilerin yararına olarak çıkarılmış olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa amaç
unsuru bakımından Anayasa’ya aykırılık söz konusudur. 14. Açıklanan hâl dışında bir kanun hükmünün ülke
gereksinimlerine uygun olup olmadığı, hangi araç ve yöntemlerle kamu yararının
sağlanabileceği bir siyasi tercih sorunu olarak kanun koyucunun takdirinde olduğundan
bu kapsamda kamu yararı değerlendirmesi yapmak anayasa yargısıyla bağdaşmaz (AYM,
E.2018/99, K.2021/14, 3/3/2021, § 102). 15. Bu itibarla Anayasa’ya uygunluk denetiminde kuralın
öngörülmesindeki kamu yararı anlayışının isabetli olup olmadığı değil incelenen
kuralın kamu yararı dışında belli bireylerin ya da grupların çıkarları
gözetilerek yasalaştırılmış olup olmadığı incelenir. Başka bir ifadeyle bir
kuralın Anayasa’ya aykırılık sorunu çözümlenirken kamu yararı konusunda Anayasa
Mahkemesinin yapacağı inceleme, yalnızca kuralın kamu yararı amacıyla çıkarılıp
çıkarılmadığının denetimiyle sınırlıdır (AYM, E.2016/140, K.2017/92, 12/4/2017,
§§ 6,7; E.2017/33, K.2019/20, 10/4/2019, §§ 10, 11). 16. 7354 sayılı Kanun’un 6. maddesinin gerekçesinde
öğretmenlik mesleği için kariyer basamaklarının oluşturulmasının amacı,
öğretmenlerin mesleklerinde kariyer ve liyakat esaslarına uygun olarak
ilerlemeleri, mesleki gelişimlerini sağlamaları ve bunlara bağlı olarak özlük
haklarının iyileştirilmesi olarak belirtilmiştir. 17. Kariyer ve liyakat ilkelerine memurların genel hukuki
rejimini düzenleyen 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun
3. maddesinde bu Kanun’un temel ilkeleri arasında yer verilmiştir. 7354 sayılı
Kanun’un “Hüküm bulunmayan hâller” başlıklı 7. maddesinde, 657 sayılı
Kanun’un 7354 sayılı Kanun ile çelişmeyen hükümlerinin uygulanacağı
belirtildiğinden 657 sayılı Kanun’un kariyer ve liyakat ilkelerine yer veren 3.
maddesinin 7354 sayılı Kanun’un uygulanmasında gözetilmesi gerekir. 18. Anılan maddede kariyer ilkesi, devlet memurlarına,
yaptıkları hizmetler için lüzumlu bilgilere ve yetişme şartlarına uygun
şekilde, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânını
sağlamak; liyakat ilkesi ise devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi,
sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat
sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkânlarla uygulanmasında devlet
memurlarını güvenliğe sahip kılmak şeklinde tanımlanmıştır. 19. Kariyer ve liyakat ilkelerinin tanımları dikkate
alındığında, liyakat sisteminin işleyebilmesi için göreve en uygun adayın
hizmete girmesi tek başına yeterli olmayıp kamu görevinin gerektirdiği
nitelikleri haiz kişinin hizmete alındıktan sonra görevde tutulabilmesi de
gerekir. Bir kişiyi görevde tutabilmek için ona yükselme ve kendini
gerçekleştirme imkânı tanınmalıdır ki bu da ancak kariyer ilkesinin
uygulanmasıyla sağlanabilir. Diğer bir ifadeyle kariyer ilkesiyle, liyakat
sisteminin sürekliliğinin sağlandığı ve bu iki ilkenin birbirinden ayrı
düşünülemeyeceği açıktır. 20. Dava konusu kuralla öğretmenlik mesleğinin kariyer ve
liyakat ilkelerine uygun olarak kariyer basamaklarına ayrıldığı, bu itibarla
kuralın kamu yararına yönelik olmadığı söylenemez. 21. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 128.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 5., 6., 7., 10., 13.,17., 42., 49.,
55., 58., 70., 90., 123.,153. ve 174. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. B. Kanun’un 4. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasında Yer
Alan “…Millî Eğitim Bakanlığınca…” İbaresinin İncelenmesi 1. İptal
Talebinin Gerekçesi 22. Dava dilekçesinde özetle; devletin yürütmekle yükümlü
olduğu eğitim hizmetinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden
öğretmenlerin adaylık süreci, kadro ihdası, ataması, görevlendirilmesi,
niteliği, görev ve yetkisi, aylık ve ödeneği ile kariyer basamaklarında yer
alan unvanlara ilişkin özlük işlerinin liyakat esaslarını karşılayacak ve
vatandaşların eşit şekilde kamu hizmetine girmesini sağlayacak şekilde kanunla
düzenlenmesi gerektiği, kanunun şeklen var olmasının yeterli olmayıp genel
çerçeveyi de belirlemesi gerektiği, öğretmen adaylarında genel kültür, özel
alan ve pedagojik formasyon/mesleki bilgisi bakımından aranacak niteliklerin içeriğinin
idarenin düzenleyici işlemlerine bırakılmasının yasama yetkisinin devri
niteliğinde olduğu, bu durumun aynı zamanda hukuki güvenlik ve belirlilik
ilkeleriyle de bağdaşmadığı, kanunla çerçeve çizilmemesi suretiyle idareye
tanınan sınırsız takdir yetkisinin ilgili yükseköğretim kurumlarından mezun
olan bazı kimselerin öğretmen olmasının önüne geçilmesine neden olabileceği
belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 5., 6., 7., 10., 13., 17., 42., 48., 49.,
58., 70., 90., 123., 128., 153. ve 174. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 23. 7354 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (1) numaralı
fıkrasında öğretmen adaylarında genel kültür, özel alan eğitimi ve pedagojik
formasyon/öğretmenlik meslek bilgisi bakımından aranacak niteliklerin Millî
Eğitim Bakanlığınca (Bakanlık) tespit olunacağı öngörülmüş olup anılan fıkrada
yer alan “ …Millî Eğitim Bakanlığınca… ” ibaresi dava konusu kuralı
oluşturmaktadır. 24. Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri belirlilik tir.
Bu ilke, yalnızca yasal belirliliği değil daha geniş anlamda hukuki belirliliği
ifade etmektedir. Yasal düzenlemeye dayanarak erişilebilir, bilinebilir ve
öngörülebilir olma gibi niteliksel gereklilikleri karşılaması koşuluyla mahkeme
içtihatları ve yürütmenin düzenleyici işlemleriyle de hukuki belirlilik
sağlanabilir. Hukuki belirlilik ilkesinde asıl olan, bir hukuk normunun
uygulanmasıyla ortaya çıkacak sonuçların o hukuk düzeninde öngörülebilir
olmasıdır. Belirlilik ilkesi hukuki güvenlikle bağlantılı olup bu ilke gereği
kişilerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de
yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını
gerekli kılar (AYM, E.2018/106, K.2019/80, 16/10/2019, § 7). 25. Anayasa'nın 7. maddesinde “Yasama yetkisi Türk
Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.” denilmektedir.
Yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) ait olması ve bu
yetkinin devredilememesi, kuvvetler ayrılığı ilkesinin bir gereğidir. Bu hükme
yer veren Anayasa'nın 7. maddesinin gerekçesinde yasama yetkisinin parlamentoya
ait olması "demokrasi rejimini benimseyen siyasi rejimlerde kaçınılmaz
bir durum" olarak nitelendirilmiştir. Ayrıca, gerekçede " Millet
adına kanun koyma yetkisini yasama meclisi yerine getirir. Bu yetki
devredilemez. Ancak, Anayasanın 99 ve 129 uncu maddeleri hükümleri
saklıdır" denilmek suretiyle bu ilkenin anlamı ve istisnaları
belirtilmiştir. Madde gerekçesinden de anlaşılacağı üzere, yasama yetkisinin
devredilemezliği, esasen kanun koyma yetkisinin TBMM dışında başka bir organca
kullanılamaması anlamına gelmektedir. Anayasa'nın 7. maddesi ile yasaklanan,
kanun yapma yetkisinin devredilmesidir (AYM, E.2011/42, K.2013/60, 9/5/2013;
E.2021/73, K.2022/51, 21/4/2022, § 15; E.2022/54, K.2022/99, 8/9/2022, § 25). 26. Türevsel nitelikteki düzenleyici işlemler bakımından
yürütmenin düzenleme yetkisi, sınırlı, tamamlayıcı ve bağımlı bir yetkidir. Bu
nedenle temel ilkeleri belirlenmeksizin ve çerçevesi çizilmeksizin, yürütme
organına düzenleme yetkisi veren bir kanun kuralı ile sınırsız, belirsiz, geniş
bir alanın yürütmenin düzenlemesine bırakılması, Anayasa'nın belirtilen
maddesine aykırılık oluşturur. Bununla birlikte yasama organının temel ilkeleri
ve çerçeveyi kanunla belirlendikten sonra uzmanlık ve idare tekniğine ilişkin
hususları yürütmeye bırakması, yasama yetkisinin devri olarak yorumlanamaz
(AYM, E.2011/42, K.2013/60, 9/5/2013; E.2019/36, K.2021/15, 4/3/2021, § 57;
E.2022/54, K.2022/99, 8/9/2022, § 26). 27. Anayasa’nın açıkça kanunla düzenlenmesini öngörmediği
konularda kanunda genel ifadelerle düzenleme yapılarak ayrıntıların
düzenlenmesinin yürütmenin türevsel nitelikteki düzenleyici işlemlerine
bırakılması mümkündür. Anayasa’da münhasıran kanunla düzenleme yapılması
öngörülmeyen konularda yasamanın asliliği ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleri
haricinde geçerli olan yürütmenin türevselliği ilkeleri gereği idari işlemlerin
kanuna dayanması zorunluluğu vardır. Ancak bu durumda kanunda belirlenmesi
gereken çerçeve, Anayasa’nın kanunla düzenlenmesini öngördüğü durumdakinden çok
daha geniş olabilecektir (AYM, E.2018/91, K.2020/10, 19/2/2020, § 110;
E.2019/36, K.2021/15, 4/3/2021, § 56; E.2022/54, K.2022/99, 8/9/2022, § 27). 28. Anılan Kanun’un 3. maddesinin (3) numaralı fıkrasında
öğretmenlik mesleğine hazırlığın genel kültür, özel alan eğitimi ve pedagojik formasyon/öğretmenlik
meslek bilgisi ile sağlanacağı, 4. maddesinin dava konusu kuralın da yer aldığı
(1) numaralı fıkrasında da öğretmen adaylarında genel kültür, özel alan eğitimi
ve pedagojik formasyon/öğretmenlik meslek bilgisi bakımından aranacak
niteliklerin Bakanlıkça tespit olunacağı hükme bağlamıştır. 29. Söz konusu hükümler uyarınca millî eğitim alanında
ders verecek öğretmen adaylarında aranacak niteliklerin; genel kültür, özel
alan eğitimi ve pedagojik formasyon/öğretmenlik meslek bilgisi ölçütleri
çerçevesinde Bakanlık tarafından belirleneceği ve bu çerçeveye aykırı belirleme
yapılamayacağı anlaşılmaktadır. Bu yönüyle kuralla öğretmen adaylarında
aranacak niteliklerin temel ilke ve esasları ile yasal çerçevenin kanunla
belirlendiği ancak belirlenen bu nitelikler çerçevesinde idare tekniği yönünden
gelişen ve değişen şartlara göre belirleme yapılması gerekebileceği gözetilerek
idareye düzenleme yetkisinin tanındığı görülmektedir. 30. Kanun koyucunun bu şekilde öğretmen adaylarında
aranacak niteliklere ilişkin yasal çerçeveyi çizdikten sonra hangi dersin hangi
niteliklere sahip öğretmen adayı tarafından okutulacağına yönelik düzenleme
yetkisini idareye bırakmasında belirlilik ve yasama yetkisinin devredilmezliği
ilkelerine aykırı düşen bir yön bulunmamaktadır. 31. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 7.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 128. maddesine de aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 2. ve 7.
maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması
nedeniyle Anayasa’nın 128. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına
gerek görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 5., 6., 10., 13., 17., 42., 48., 49.,
58., 70., 90., 123., 153. ve 174. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. C. Kanun’un 5. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasında Yer
Alan “…yönetmelikle belirlenen…” İbaresinin İncelenmesi 1. İptal
Talebinin Gerekçesi 32. Dava dilekçesinde özetle; devletin yürütmekle yükümlü
olduğu eğitim hizmetinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden
öğretmenlerin adaylık süreci, kadro ihdası, ataması, görevlendirilmesi,
niteliği, görev ve yetkisi, aylık ve ödeneği ile kariyer basamaklarında yer
alan unvanlara ilişkin özlük işlerinin liyakat esaslarını karşılayacak ve
vatandaşların eşit şekilde kamu hizmetine girmesini sağlayacak şekilde kanunla
düzenlenmesi gerektiği, kanunun şeklen var olmasının yeterli olmayıp genel
çerçeveyi de belirlemesi gerektiği, aday öğretmenliğe atanabilmek için mezun
olunması gereken yükseköğretim kurumlarının belirlenmesinin idarenin
düzenleyici işlemlerine bırakılmasının yasama yetkisinin devri niteliğinde
olduğu, bu durumun aynı zamanda hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleriyle de
bağdaşmadığı, kanunla çerçeve çizilmemesi suretiyle idareye tanınan sınırsız
takdir yetkisinin ilgili yükseköğretim kurumlarından mezun olan bazı kimselerin
öğretmen olmasının önüne geçilmesine neden olabileceği belirtilerek kuralın
Anayasa’nın 2., 5., 6., 7., 10., 13., 17., 42., 48., 49., 58., 70., 90., 123.,
128., 153. ve 174. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 33. 7354 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (1) numaralı
fıkrasında özel mevzuatında yer alan hükümler saklı kalmak üzere, aday
öğretmenliğe atanabilmek için 657 sayılı Kanun’un 48. maddesinde sayılan
şartlara ek olarak, yönetmelikle belirlenen yükseköğretim kurumlarından mezun
olma, 7/4/2021 tarihli ve 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv
Araştırması Kanunu’na göre güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmış
olma ve Bakanlıkça ve/veya Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
(ÖSYM) tarafından yapılacak sınavlarda başarılı olma şartlarının aranacağı
öngörülmüş olup anılan fıkrada yer alan “ …yönetmelikle belirlenen… ” ibaresi
dava konusu kuralı oluşturmaktadır. 34. Anılan Kanun’un 3. maddesinin (3) numaralı fıkrasında
öğretmenlik mesleğine hazırlığın genel kültür, özel alan eğitimi ve pedagojik formasyon/öğretmenlik
meslek bilgisi ile sağlanacağı, 4. maddesinin (2) numaralı fıkrasında
öğretmenlerin, öğretmen yetiştiren yükseköğretim kurumlarından ve bunlara
denkliği kabul edilen yurt dışı yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar
arasından seçileceği ve dava konusu kuralla da aday öğretmenliğe atanabilmek
için yönetmelikle belirlenen yükseköğretim kurumlarından mezun olma şartının
aranacağı hükme bağlamıştır. 35. Anılan hükümler uyarınca öğretmen olmak için mezun
olunması gereken ve Bakanlık tarafından yönetmelikle belirlenecek yüksek
öğretim kurumlarının öğretmen yetiştiren yükseköğretim kurumlarından ve bunlara
denkliği kabul edilen yurt dışı yükseköğretim kurumlarından olması ve genel
kültür, özel alan eğitimi ve pedagojik formasyon/öğretmenlik meslek bilgisi
konularında eğitim veriyor olması gerektiği anlaşılmaktadır. Bu yönüyle kuralla
öğretmen adaylarında aranacak niteliklerin temel ilke ve esasları ile yasal
çerçevenin kanunla belirlendiği ancak belirlenen bu nitelikler çerçevesinde
idare tekniği yönünden gelişen ve değişen şartlara göre belirleme yapılması
gerekebileceği gözetilerek idareye düzenleme yetkisinin tanındığı
görülmektedir. 36. Kanun koyucunun bu şekilde öğretmen olabilmek için
mezun olunması gereken yüksek öğretim kurumlarının niteliklerine ilişkin yasal
çerçeveyi çizdikten sonra hangi branş için hangi yüksek öğretim kurumundan
mezun olunması gerektiğini belirleme yetkisini idareye bırakmasında belirlilik
ve yasama yetkisinin devredilmezliği ilkelerine aykırı düşen bir yön bulunmamaktadır. 37. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 7.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 128. maddesine de aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 2. ve 7. maddeleri
yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle
Anayasa’nın 128. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek
görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 5., 6., 10., 13., 17., 42., 48., 49.,
58., 70., 90., 123., 153. ve 174. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. Ç. Kanun’un 5. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasında Yer
Alan “…ve/veya…” ve “…sınavlarda…” İbarelerinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 38. Dava dilekçesinde özetle; aday öğretmenliğe
atanabilmek için gerekli olan sınav şartına ilişkin usul ve esasların
çerçevesinin kanun düzeyinde belirlenmediği, sınava ilişkin usul ve esasların
idarenin düzenleyici işlemlerine bırakılmasının yasama yetkisinin devri
niteliğinde olduğu, bu durumun aynı zamanda hukuki güvenlik ve belirlilik
ilkeleriyle de bağdaşmadığı, kanunla çerçeve çizilmemesi suretiyle idareye
tanınan sınırsız takdir yetkisinin bazı kimselerin öğretmen olmasının önüne
geçilmesine neden olabileceği belirtilerek kuralların Anayasa’nın 2., 5., 6.,
7., 10., 13., 17., 20., 42., 48., 49., 58., 70., 90., 123., 128., 153. ve 174.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 39. 7354 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (1) numaralı
fıkrasında aday öğretmenliğe atanabilmek için gerekli şartlar arasında
Bakanlıkça ve/veya ÖSYM tarafından yapılacak sınavlarda başarılı olma şartının
aranacağı öngörülmüş olup anılan fıkrada yer alan “ …ve/veya… ” ve “…sınavlarda…” ibareleri dava konusu kuralları oluşturmaktadır. 40. Anayasa’nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında güvence
altına alınan kanunilik ilkesi, düzenlenen alanda temel ilkelerin
kanunla konulmasını ve çerçevenin kanunla çizilmesini ifade etmekte olup bu
niteliği taşıyan bir yasal düzenleme ile uzmanlık ve teknik konulara ilişkin
hususların belirlenmesi konusunda yürütme organına yetki verilmesi, söz konusu
ilkeye aykırılık oluşturmaz. 41. Anayasa’nın anılan maddesi uyarınca memurların ve
diğer kamu görevlilerinin niteliklerini, atanmalarını, görev ve yetkilerini
belirleme yetkisi kanun koyucuya aittir ve kanun koyucunun bu yetki kapsamında
memur ve diğer kamu görevlilerinin atama ve terfi şartlarını düzenlemesi
mümkündür. Bu çerçevede dava konusu kurallarla gerek Bakanlık tarafından tek
başına gerek ÖSYM tarafından tek başına gerekse hem Bakanlık hem de ÖSYM
tarafından beraberce yapılacak sınavlarda başarılı olma şartının öngörülmesi
konusunda idareye takdir yetkisinin tanınmasında Anayasa’ya aykırı bir yön
bulunmamaktadır. Bu şartın öngörülmesiyle kamu yararının gerçekleşip
gerçekleşmeyeceği ise anayasallık denetiminin kapsamı dışında kalmaktadır. 42. Diğer yandan hukuk devletinin vazgeçilmez unsuru
idarenin işlem ve eylemlerinin yargısal denetime tabi olmasıdır. Nitekim söz
konusu yargısal denetim idareyi hukuka bağlı kılmakta ve keyfî uygulamalardan
kaçınmasını sağlamaktadır. Dava konusu kurallarla öğretmen adaylığına
atanabilmek için idareye tanınan yetki çerçevesinde yapılan sınavın sonuçlarını
yargısal denetimden muaf tutan herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Ayrıca
yapılacak yargısal denetimin de şekli bir incelemeden ibaret olacağının ve
sözlü sınav gibi tüm bilgi ve belgenin idarenin yedinde bulunduğu bir idari
işlemin hukuka uygunluğunun ispatı külfetinin idareye ait olduğu kuralının ters
çevrildiğinin düşünülmesi için de herhangi bir neden bulunmamaktadır.
Dolayısıyla idarenin kurallarla kendisine tanınan yetkisini kullandığı her
durumda, ilgililer bu yetkiye dayanılarak yapılan atama işlemlerini yargı
organları önüne taşıyabilecek, idarenin sözlü sınav neticesinde tesis ettiği işleminin
hukuka uygun bir biçimde yürütüldüğünü ispatlayamaması hâlinde bunu iptal
ettirebilecektir. 43. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 2. ve 128.
maddelerine aykırı değildir. İptalleri talebinin reddi gerekir. Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ve M.
Emin KUZ bu görüşe katılmamışlardır. Kuralların Anayasa’nın 7. maddesine de aykırı olduğu
ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 2. ve 128.
maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması
nedeniyle Anayasa’nın 7. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek
görülmemiştir. Kuralların Anayasa’nın 5., 6., 10., 13., 17., 20., 42.,
48., 49., 58., 70., 90., 123., 153. ve 174. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. D. Kanun’un 5. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının İkinci
Cümlesinde Yer Alan “…zorunlu hâller dışında…” İbaresinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 44. Dava dilekçesinde özetle; devletin yürütmekle yükümlü
olduğu eğitim hizmetinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden
öğretmenlerin görev yeri değişikliği, adaylık süreci, kadro ihdası, ataması,
görevlendirilmesi, niteliği, görev ve yetkisi, aylık ve ödeneği ile diğer özlük
haklarının kanunla düzenlenmesi gerektiği, kanunun şeklen var olmasının yeterli
olmayıp genel çerçeveyi de belirlemesi gerektiği, öğretmen adaylarının görev
yeri değişikliğinin içeriğinin idarenin düzenleyici işlemlerine bırakılmasının
yasama yetkisinin devri niteliğinde olduğu, bu durumun aynı zamanda hukuki
güvenlik ve belirlilik ilkeleriyle de bağdaşmadığı, kanunla çerçeve çizilmemesi
suretiyle idareye tanınan sınırsız takdir yetkisinin aynı durumda olan kişiler
arasında haklı nedene dayanmayan ve keyfî uygulamalara neden olabileceği ve bu
durumun çalışma barışını bozabileceği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 5.,
6., 7., 10., 49., 90., 123., 128. ve 153. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 45. 7354 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (2) numaralı
fıkrasında adaylık süresinin bir yıldan az iki yıldan çok olamayacağı ve bu
süre içinde, zorunlu hâller dışında aday öğretmenlerin görev yerinin
değiştirilemeyeceği öngörülmüş olup anılan fıkrada yer alan “…zorunlu
hâller…” ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır. 46. Dava konusu kuralla öğretmen adaylarının yalnızca
zorunlu hâller nedeniyle görev yerlerinin değiştirileceği öngörülerek yer
değişikliğine ilişkin genel, soyut ve nesnel bir düzenleme yapılmıştır.
Öğretmen adaylarının görev yerinin değişmesine neden olacak hâller sağlık,
güvenlik ve benzeri sebeplerle bizatihi öğretmen adaylarından kaynaklanacağı
gibi doğal afet, genel salgın hastalık ve benzeri sebeplerle öğretmen
adaylarından kaynaklanmaması da mümkündür. Şu hâlde kuralla öğretmen adaylarına
hem zorunlu hâllerde görev yeri değişikliği hakkının tanındığı hem de öğretmen
adaylarının kendilerinden kaynaklanmayan sebeplerle sadece zorunlu hâllerde
görev yerinin değişebileceğinin öngörülmesi suretiyle güvence sağlandığı
anlaşılmaktadır. 47. Kanunların genel ve soyut olması; somut olayın
özelliğine göre değişebilecek tüm çözümleri kuralın bünyesinde barındırma, bir
başka ifadeyle kuralın amaca uygun sonuca ulaştıracak herhangi bir çözümü
dışlamasını önleme ihtiyacından kaynaklanmaktadır. Aday öğretmenlerin yer
değişikliğine neden olacak hâller kanunda sayma suretiyle belirtilmemiştir.
Kaldı ki sürekli değişen ve gelişen koşullar nedeniyle yer değişikliğine neden
olacak zorunlu hâllerin kanun koyucu tarafından önceden belirlenmesi ve kanunda
tek tek sayılması zorunluluğundan da söz edilemez. 48. Bu itibarla zorunlu hâller ibaresi genel kavram
niteliğinde olmakla birlikte bu kavramın belirsiz ve öngörülemez nitelikte
olduğu söylenemez. Öte yandan öğretmen adaylarının yer değişikliğine ilişkin
işlemlerinin zorunlu hâller kapsamında olup olmadığının diğer bir ifadeyle
hukuka uygunluk denetimlerinin idari yargı organlarınca yapılacağı ve kuralın
objektif anlamının yargı içtihatlarıyla belirlenebileceği açıktır. 49. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 128.
maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 128. maddesi
yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle
Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek
görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 5., 6., 7., 10., 49., 90., 123. ve
153. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. E. Kanun’un 5. Maddesinin (3) Numaralı Fıkrasının İkinci
Cümlesinde Yer Alan “…Adaylık Değerlendirme Komisyonu tarafından yapılan
değerlendirme sonucunda…” İbaresinin (4) Numaralı Fıkrasının (ç) Bendinin
ve (6) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi 1. İptal
Talebinin Gerekçesi 50. Dava dilekçesinde özetle; devletin yürütmekle yükümlü
olduğu eğitim hizmetinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden
öğretmenlerin adaylık süreci ve atanmasının kanunla düzenlenmesi gerektiği,
kanunun şeklen var olmasının yeterli olmayıp genel çerçeveyi de belirlemesi
gerektiği, öğretmen adaylarının adaylık sürecinin içeriğinin idarenin
düzenleyici işlemlerine bırakılmasının yasama yetkisinin devri niteliğinde
olduğu, bu durumun aynı zamanda hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleriyle de
bağdaşmadığı, kanunla çerçeve çizilmemesi suretiyle idareye tanınan sınırsız
takdir yetkisinin aynı durumda olan kişiler arasında haklı nedene dayanmayan ve
keyfî uygulamalara neden olabileceği ve bu durumun çalışma barışını
bozabileceği belirtilerek kuralların Anayasa’nın 2., 5., 6., 7., 10., 13., 17.,
42., 48., 49., 58., 70., 90., 123., 124., 128., 153. ve 174. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu i. 5. Maddenin (6) Numaralı Fıkrası 51. 7354 sayılı Kanun’un 5. maddenin dava konusu (6)
numaralı fıkrasında aday öğretmenlerin adaylık sürecinde yetiştirilmelerine
esas Aday Öğretmen Yetiştirme Programı ve Adaylık Değerlendirme Komisyonunun
oluşumu ile aday öğretmenlik sürecine ilişkin diğer usul ve esasların
yönetmelikle düzenleneceği öngörülmüştür. 52. Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın Dördüncü Bölümü’nde “ IV.
Kamu hizmetlerine girme hakkı ” kenar başlığı altında 70. maddede kamu
hizmetlerine girme hakkına yer verilmiştir. “ Hizmete girme ” başlıklı
anılan maddenin birinci fıkrasında “ Her Türk, kamu hizmetlerine girme
hakkına sahiptir ” denilmek suretiyle kamu hizmetine girme hakkı güvence
altına alınmış, ikinci fıkrasında ise “ Hizmete alınmada, görevin
gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez ” denilmiştir.
Anayasa Mahkemesi anılan hakkın sadece kamu
hizmetlerine girmeyi değil kamu hizmetlerinde bulunmayı/kalmayı da güvence
altına aldığına karar vermiştir (AYM, E.2021/104, K.2021/87, 11/11/2021, §§
42-48). 53. Dava konusu kuralla aday öğretmenlerin adaylık
sürecinde yetiştirilmelerine esas Aday Öğretmen Yetiştirme Programı ve Adaylık
Değerlendirme Komisyonunun oluşumu ile aday öğretmenlik sürecine ilişkin diğer
usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği öngörülmektedir. Adaylık
Değerlendirme Komisyonunun Aday Öğretmen Yetiştirme Programı kapsamında yaptığı
değerlendirme neticesinde aday öğretmenlerin görevine son verebilme yetkisine
sahip olması nedeniyle kural aday öğretmenlerin kamu hizmetlerinde kalma
hakkını sınırlamaktadır. Bu bağlamda temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasına
ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa’nın 13. maddesine uyulması gerekmektedir. 54. Anayasa’nın anılan
maddesinde “ Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca
Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak
kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik
toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı
olamaz. ” denilmektedir. Buna göre kamu hizmetlerine girme hakkına sınırlama
getiren düzenlemelerin kanunla yapılması, anılan hakka sınırlama
getirilebilmesinin ilk şartını oluşturmaktadır. 55. Anayasa’nın 13. ve 70. maddeleri uyarınca kamu
hizmetlerine girme hakkını sınırlamaya yönelik kanuni bir düzenlemenin şeklen
var olması yeterli olmayıp yasal kuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde
belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olması gerekir. 56. Esasen temel hakları sınırlayan kanunun bu
niteliklere sahip olması, Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye bağlanan hukuk
devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde, kanuni düzenlemelerin hem
kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer
vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca
kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir.
Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından
da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını,
bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de
yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını
gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla
Anayasa’nın 13. ve 70. maddelerinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen
kanunilik, Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye bağlanan hukuk devleti ilkesi
ışığında yorumlanmalıdır. 57. Dava konusu kuralla adaylık sürecine ilişkin
değerlendirme yapılacağı öngörülen Adaylık Değerlendirme Komisyonunun;
oluşumunun, yetkilerinin, çalışma ilkelerinin ve yapacağı değerlendirmeye
ilişkin objektif ölçütlerin, Aday Yetiştirme Programının kapsamının herhangi
bir tereddüde yer vermeyecek biçimde açık ve net olarak düzenlenmediği,
Anayasa’da münhasıran kanunla düzenleme yapılması öngörülen kamu hizmetlerinde
kalma hakkına ilişkin bir konuda herhangi bir yasal çerçeve çizilmeden, temel ilkeler
belirlenmeden sınırsız, belirsiz, geniş bir alanın yönetmeliğe bırakılmasının
öngörülmesi nedeniyle kuralın temel hak ve özgürlüklerin kanunla sınırlanması
gerekliliğiyle bağdaşmadığı anlaşılmaktadır. 58. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 7., 13. ve
70. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın Anayasa’nın 2. ve 128. maddelerine de aykırı
olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 7.,
13. ve 70. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış
olması nedeniyle Anayasa’nın 2. ve 128. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme
yapılmasına gerek görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 5., 6., 10., 17., 42., 48., 49., 58.,
90., 123., 124., 153. ve 174. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. ii. 5. Maddenin (3) Numaralı Fıkrasının İkinci Cümlesinde
Yer Alan “…Adaylık Değerlendirme Komisyonu tarafından yapılan değerlendirme
sonucunda…” İbaresi ve (4) Numaralı Fıkrasının (ç) Bendi 59. 7354 sayılı Kanun’un dava konusu 5. maddesinin (6)
numaralı fıkrasının iptali nedeniyle anılan maddenin (3) numaralı fıkrasının
ikinci cümlesinde yer alan “…Adaylık Değerlendirme Komisyonu tarafından
yapılan değerlendirme sonucunda…” ibaresi ile (4) numaralı fıkrasının (ç)
bendinin uygulanma imkânı kalmamıştır. Bu nedenle anılan kurallar 6216 sayılı
Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu kurallar yönünden Anayasa’ya uygunluk denetiminin yapılmasına gerek
görülmemiştir. F. Kanun’un 5. Maddesinin (4) Numaralı Fıkrasının (c)
Bendinin İncelenmesi 1. Anlam ve
Kapsam 60. Dava konusu kuralla, adaylık sürecinde aylıktan kesme
veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alan aday öğretmenlerin görevine
son verileceği ve bunların üç yıl süreyle
öğretmenlik mesleğine alınmayacağı öngörülmektedir. 61. 7354 sayılı Kanun’un “ Hüküm bulunmayan hâller ”
başlıklı 7. maddesinde, 657 sayılı Kanun’un 7354 sayılı Kanun ile çelişmeyen
hükümlerinin uygulanacağı belirtildiğinden 657 sayılı Kanun’un disiplin
cezalarının çeşitleri ile cezalara uygulanacak fiil ve hâllere ilişkin 125.
maddesinin 7354 sayılı Kanun’un uygulamasında gözetilmesi gerekir. 62. 657 sayılı Kanun’un 125. maddesinde devlet
memurlarına verilebilecek disiplin cezaları; uyarma, kınama, aylıktan kesme,
kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma olarak
sayılmıştır. 63. Anılan maddenin birinci fıkrasının (C) bendinde
aylıktan kesme cezası, memurun, brüt aylığından 1/30-1/8 arasında kesinti
yapılması şeklinde tanımlanmış ve aylıktan kesme cezasını gerektiren fiil ve
hâller anılan bendin alt bentlerinde düzenlenmiştir. 64. Söz konusu fıkranın (D) bendinde de kademe
ilerlemesinin durdurulması cezası, fiilin ağırlık derecesine göre memurun
bulunduğu kademede ilerlemesinin 1-3 yıl durdurulması şeklinde tanımlanmış ve
kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiil ve hâller anılan
bendin alt bentlerinde düzenlenmiştir. 65. Dava konusu kuralla aday öğretmenlerin 657 sayılı
Kanun’un 125. maddesinin birinci fıkrasının (C) ve (D) bentlerinde düzenlenen aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması
cezası almaları durumunda görevlerine son verileceği anlaşılmaktadır. 2. İptal
talebinin Gerekçesi 66. Dava dilekçesinde özetle; aday öğretmenlerin aylıktan
kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezasıyla cezalandırmalarına
bağlanan görevlerine son verilmesi sonucunun hukuk devleti ilkesinin gereği
olan orantılılık ve aynı fiil nedeniyle yeniden cezalandırılmama ilkeleriyle
bağdaşmadığı, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı idari yargı
organlarının kararı beklenmeden aday öğretmenlerin görevine son verilmesinin
hak arama özgürlüğünü, masumiyet karinesini, etkili başvuru hakkını ihlal
ettiği, dava konusu kuralla aday öğretmenlik görevinin gerektirdiği
niteliklerin dışında başkaca bir ayrımın gözetilemeyeceği ilkesinin ihlaline
neden olabilecek şekilde idareye geniş bir takdir yetkisinin tanındığı ve bu
durumun aday öğretmenlerin çalışma hakkıyla bağdaşmadığı belirtilerek kuralın
Anayasa’nın 2., 5., 10., 13., 17., 36., 38., 40., 42., 48., 49., 58., 70., 90.,
125. ve 174. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 3. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu 67. Dava konusu kuralla, adaylık sürecinde aylıktan kesme
veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alan aday öğretmenin görevine son
verilmesi öngörülmek suretiyle kamu hizmetlerinde kalma hakkına bir sınırlama
getirilmektedir. 68. Kuralda; aday öğretmenlerin görevine son verilmesine
neden olan aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarının ve
bu cezaları gerektiren fiil ve hâllerin herhangi bir tereddüde yer vermeyecek
biçimde açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kamu hizmetlerinde kalma
hakkına sınırlama getiren kuralın belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir
nitelikte olduğu ve kanunilik şartını taşıdığı anlaşılmıştır. 69. Kuralın Anayasa’nın 13. maddesine uygunluğu
denetlenirken sınırlamayı haklı kılan sebebin, başka bir ifadeyle söz konusu
sınırlamanın meşru amacının bulunup bulunmadığının da ortaya konulması
gerekmektedir. 70. Anayasa’nın 70. maddesinde kamu hizmetlerine girme
hakkı sınırsız bir hak olarak düzenlenmemiş, bu kapsamda maddenin ikinci
fıkrasında “ Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka
hiçbir ayırım gözetilemez” hükmüne yer verilerek hizmete alınmada görevin
gerektirdiği nitelikler in gözetilmesi anılan hak bakımından özel bir
sınırlama nedeni olarak öngörülmüştür. Diğer yandan hizmete alınmada görevin
gerektirdiği nitelikle rin gözetilmesi -hakkın kapsamı gereği- bu
niteliklerin kamu hizmetinde bulunma sırasında devam etmesini de içermektedir.
Bu bağlamda anılan fıkra ile hizmete alınmada görevin gerektirdiği
niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemeyeceği öngörülerek bir yandan kamu
hizmetine alınmada aranacak şartların belirlenmesi hususunda kanun koyucuya
takdir yetkisi tanınmış, diğer yandan da söz konusu şartlar belirlenirken bu
hakka getirilecek sınırlamaların ancak görevin gerektirdiği niteliklerle uyumlu
olması hâlinde mümkün olabileceği ifade edilmiştir. Buna göre kamu hizmetine
girme hakkına getirilecek sınırlama görevin gerektirdiği niteliklerden başka
bir şarta bağlanamaz (AYM, E.2018/89, K.2019/84, 14/11/2019, § 16; E.2020/97, K.2022/62,
1/6/2022, § 35). 71. Bu itibarla kuralla öngörülen düzenlemenin meşru
amacının bulunup bulunmadığının belirlenmesi için aday öğretmenlerin adaylık
sürecinde aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası ile
cezalandırılması üzerine görevlerine son verilmesinin görevin gerektirdiği
nitelikler le ilgisinin olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. 72. Öğretmenlerden çağın bilgi ve teknolojik
gelişmelerine bağlı olarak, toplumun ihtiyaçları doğrultusunda bireyin
yetiştirilmesi, geliştirilmesi, değerlerine bağlı nitelikli bir insan olarak
topluma kazandırılmasına yönelik çalışmalar yaparak toplumsal kalkınmada
belirleyici ve öncü bir rol üstlenmesi, yalnız öğretme yetenekleri ile değil,
aynı zamanda davranışlarıyla da örnek alınacak ahlaki bir modele dönüşmesi
beklenmektedir. 73. Disiplin cezaları, kamu hizmetlerinin gereği gibi
yürütülmesini sağlamak amacıyla öngörülmüş yapma veya yapmama biçiminde beliren
davranış kurallarının ihlali hâlinde uygulanan idari yaptırımlardır (AYM,
E.2018/30, K.2018/94, 25/9/2018, § 16; E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 12).
Eğitim ve öğrenim hizmetinin gereği gibi yürütülmesi için öğretmenlerin
disiplin kurallarına uymasının ve bu alışkanlığın öğretmenlere adaylık
sürecinde kazandırılmasının önemli olmadığı söylenemez. Zira mesleğin başında
görevinin manevi sorumluluğunun farkında olmayan aday öğretmenin arzulanan
ideal öğretmen modeline ulaşması güçtür. 74. Dava konusu kuralla aylıktan kesme veya kademe
ilerlemesinin durdurulması cezası ile cezalandırılan aday öğretmenin arzulanan
ideal öğretmen modeline ulaşması güç görüldüğünden görevine son verileceğinin
öngörüldüğü anlaşılmaktadır. Şu hâlde öğretmen adaylarının görevlerini disiplin
kurallarına uyarak yürütmelerinin ifa ettikleri hizmetin niteliği ve özelliği
gereği olduğu sonucuna varılmıştır. 75. Bu kapsamda kuralla öngörülen sınırlamanın
Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca ölçülü olup olmadığının da değerlendirilmesi
gerekir. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak
üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın
ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak
istenen amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını, diğer bir ifadeyle aynı
amaca daha hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir
dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir. 76. Aday öğretmenlerin adaylık sürecinde aylıktan kesme
veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası ile cezalandırılması nedeniyle
görevlerine son verilmesinin öngörülmesi, görevin gerektirdiği temel
niteliklerle bağdaşmayan disiplinsizliği engelleyici ve caydırıcı nitelikte
olduğundan dava konusu kuralın bu kuralla ulaşılmak istenen amaç yönünden
elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez. 77. Aday öğretmenlerin aylıktan kesme veya kademe
ilerlemesinin durdurulması cezası ile cezalandırılması hâlinde uygulanması
öngörülen göreve son vermenin orantılı olup olmadığının tespitinde mesleğin
özelliği ile kişinin hak ve menfaatleri üzerinde oluşturduğu etki ve göreve son
vermenin gerekçesini oluşturan meşru amacın niteliği gözönünde
bulundurulmalıdır. 78. Kuralla adaylık sürecinde aylıktan kesme veya kademe
ilerlemesinin durdurulması cezası ile cezalandırılan aday öğretmenlerinin
görevlerine son verileceği ve bunların üç yıl süreyle öğretmenlik mesleğine
alınmayacağı belirtilmiştir. 79. 657 sayılı Kanun’un 125. maddesine göre aylıktan
kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarının disiplin cezalarının
kademelendirilmesinde devlet memurluğundan çıkarma cezasından sonra en ağır
yaptırımlar olduğu anlaşılmaktadır. 80. Eğitim ve öğretim hizmetinin hassasiyeti ve burada
görev yapan öğretmenlerin gelecek nesillerin yetişmesinde taşıdığı toplumsal
önem gözetildiğinde, devlet memurluğundan çıkarma cezasından sonra en ağır ceza
niteliğinde olan aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezası
alan öğretmen adayının görevine son verilmesinin yaptırım ile korunmak istenen
hukuki değer ve elde edilmek istenen kamusal yarar karşısında bireye makul
olmayan, orantısız bir külfet yüklemediği sonucuna varılmıştır. 81. Öte yandan aday öğretmenin görevine son verilmesine
neden olacak aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına
karşı yargısal denetimin mümkün olduğu, yargısal denetim neticesinde görevine
son verilenin lehine karar verilmesi durumunda idari yargının iptal
kararlarının gereği olarak göreve son verme işleminin de hukuk âleminde
oluşturduğu etkileriyle ortadan kalkacağı, ayrıca göreve son verme işleminin
üzerinden üç yıl geçmesi durumunda yeniden öğretmenlik mesleğine atanabileceği
gözetildiğinde kuralla ulaşılmak istenen amaca ilişkin kamu yararı ile kamu
hizmetinde kalma hakkına yönelik kişisel yarar arasında bulunması gereken makul
dengenin gözetildiği ve kuralın orantısız bir sınırlamaya neden olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır. 82. Diğer yandan her ne kadar kuralın aynı fiilden dolayı
birden fazla yargılanmama veya cezalandırılmama ilkesine aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de disiplin cezalarının cezai nitelikte olmaması nedeniyle birden fazla yargılanmama veya cezalandırmama ilkesi
kapsamında bulunmadığı gözetildiğinde kuralın anılan ilke yönünden
incelenmesini gerektiren bir durum bulunmamaktadır (AYM, E.2020/97, K.2022/62,
1/6/2022, § 15-25). 83. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 70.
maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13. ve 70.
maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması
nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek
görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 5., 10., 17., 36., 38., 40., 42., 48.,
49., 58., 90., 125. ve 174. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. G. Kanun’un 6. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (b)
Bendinin, (2) Numaralı Fıkrasının Birinci Cümlesinde Yer Alan “…ve mesleki
gelişim alanlarında başöğretmenlik için öngörülen çalışmaları tamamlayanlar…” İbaresinin ve (8) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi 1. İptal
Talebinin Gerekçesi 84. Dava dilekçesinde özetle; devletin yürütmekle yükümlü
olduğu eğitim hizmetinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden
öğretmenlerin kariyer basamaklarında ilerlemesine ilişkin hususların kanunla
düzenlenmesi gerektiği, kanunun şeklen var olmasının yeterli olmayıp genel
çerçeveyi de belirlemesi gerektiği, öğretmenlerin kariyer basamaklarında
ilerlemelerine ilişkin sürecin içeriğinin idarenin düzenleyici işlemlerine
bırakılmasının yasama yetkisinin devri niteliğinde olduğu, bu durumun aynı
zamanda hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleriyle de bağdaşmadığı, kanunla
çerçeve çizilmemesi suretiyle idareye tanınan sınırsız takdir yetkisinin aynı
durumda olan kişiler arasında haklı nedene dayanmayan ve keyfî uygulamalara
neden olabileceği ve bu durumun çalışma barışını bozabileceği belirtilerek
kuralın Anayasa’nın 2., 5., 6., 7., 10., 13., 17., 42., 49., 58., 70., 90.,
123., 124., 128., 153. ve 174. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu 85. 7354 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının dava konusu (b) bendine göre uzman öğretmen unvanı için yapılan
yazılı sınava başvurabilmek için mesleki
gelişim alanlarında uzman öğretmenlik için öngörülen asgari çalışmaları
tamamlamış olmak gerekmektedir. 86. Anılan maddenin (2) numaralı fıkrasının birinci
cümlesinde de uzman öğretmenlikte en az on
yıl hizmeti bulunan ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezası bulunmayan
uzman öğretmenlerden mesleki gelişime yönelik 240 saatten az olmamak üzere
düzenlenen Başöğretmenlik Eğitim Programını tamamlamış olan ve mesleki gelişim
alanlarında başöğretmenlik için öngörülen çalışmaları tamamlayanların
başöğretmen unvanı için yapılan yazılı sınava başvuruda bulunabileceği
öngörülmüş olup anılan cümlede yer alan “…ve mesleki gelişim alanlarında
başöğretmenlik için öngörülen çalışmaları tamamlayanlar…” ibaresi dava
konusu diğer kuralı oluşturmaktadır. 87. Maddenin dava konusu (8) numaralı fıkrasında ise
öğretmenlik mesleği kariyer basamaklarında ilerlemeye ilişkin usul ve esasların
yönetmelikle düzenleneceği öngörülmüştür. 88. Dava konusu kurallarla öğretmenlik kariyer
basamaklarında ilerlemenin koşulları arasında yer alan mesleki gelişim alanlarında
gerekli olan asgari çalışmaların temel ilkelerinin, kapsamının ve niteliğinin
herhangi bir tereddüde yer vermeyecek biçimde açık ve net olarak
düzenlenmediği, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenleme yapılması öngörülen
kamu görevlilerinin özlük işlerine ilişkin bir konuda herhangi bir yasal
çerçeve çizilmeden, temel ilkeler belirlenmeden sınırsız, belirsiz, geniş bir
alanın yönetmeliğe bırakılmasının öngörülmesi nedeniyle kuralların temel hak ve
özgürlüklerin kanunla sınırlanması gerekliliğiyle bağdaşmadığı anlaşılmaktadır. 89. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2., 7. ve
128. maddelerine aykırıdır. İptalleri gerekir. Kuralların Anayasa’nın 5., 6., 10., 13., 17., 42., 49.,
58., 70., 90., 123., 124., 153. ve 174. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. H. Kanun’un 6. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (c)
Bendinin ve (2) Numaralı Fıkrasının Birinci Cümlesinde Yer Alan “…kademe
ilerlemesinin durdurulması cezası bulunmayan…” İbaresinin İncelenmesi 1. İptal Talebinin Gerekçesi 90. Dava dilekçesinde özetle; öğretmenlerin ve uzman
öğretmenlerin kademe ilerlemesinin durdurulması cezasıyla cezalandırmalarına
bağlanan uzman öğretmen ve başöğretmen unvanı için yapılacak sınavlara
başvuramaması sonucunun hukuk devleti ilkesinin gereği olan orantılılık ve aynı
fiil nedeniyle yeniden cezalandırılmama ilkeleriyle bağdaşmadığı, kademe
ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı idari yargı organlarının kararı
beklenmeden uzman öğretmen ve başöğretmen unvanları için yapılacak sınavlara
başvurulamamasının hak arama özgürlüğünü, masumiyet karinesini, etkili başvuru
hakkını ihlal ettiği, dava konusu kurallarla öğretmenlik kariyer basamaklarında
ilerlemenin görevinin gerektirdiği nitelikler dışında başkaca bir ayrım
gözetilemeyeceğine ilişkin ilkenin ihlaline neden olabilecek şekilde idareye
geniş bir alan tanındığı ve bu durumun meslekte ilerlemelerinin önüne geçilen
öğretmenlerin çalışma hakkını ihlal ettiği belirtilerek kuralların Anayasa’nın
2., 5., 10., 13., 17., 36., 38., 40., 42., 48., 49., 58., 70., 90., 125., 128.
ve 174. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 91. Dava konusu kurallarla kademe ilerlemesinin
durdurulması cezası bulunmayanların uzman öğretmen ve başöğretmen unvanı için
yapılacak yazılı sınava başvuru yapabileceği öngörülmektedir. Başka bir deyişle
657 sayılı Kanun uyarınca kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alan
öğretmenler kurallar uyarınca uzman öğretmen veya başöğretmen unvanı için
yapılacak sınavlara giremeyeceklerdir. 92. 657 sayılı Kanun’un 125. maddesine göre devlet
memurluğundan çıkarma cezasından sonra en ağır yaptırım olan kademe
ilerlemesinin durdurulması cezasının anılan Kanun’un 133. maddesi uyarınca
özlük dosyasından silinme süresi on yıldır. 7354 sayılı Kanun’un 6. maddesinin
(7) numaralı fıkrasında kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanların,
cezaları özlük dosyasından silindikten sonra uzman öğretmen veya başöğretmen
unvanı için başvuruda bulunabileceği düzenlenmiştir. 93. Kanun
koyucu, kamu görevlilerinin terfi şartlarına yönelik düzenlemeler yaparken hukuk
devleti ilkesinin bir gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Bu ilke ise elverişlilik,
gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik ,
başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, gereklilik başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını, orantılılık ise başvurulan önlem ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü
ifade etmektedir. 94. 7354 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (4) numaralı fıkrasının
(c) bendinin Anayasa’ya uygunluk denetimi bölümünde belirtilen gerekçeler bu
kuralların Anayasa’nın 2. ve 128. maddeleri kapsamında yapılacak incelemeleri
yönünden de geçerlidir. 95. Bu itibarla devlet memurluğundan çıkarma cezasından
sonra en ağır ceza niteliğinde olan kademe ilerlemesinin durdurulması cezası
alanların kariyer basamaklarında ilerlemeye ilişkin sınavlara başvuramamasının
yaptırım ile korunmak istenen hukuki değerler ve elde edilmek istenen kamusal
yarar karşısında bireye makul olmayan, orantısız bir külfet yüklemediği
sonucuna varılmaktadır. 96. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 2. ve 128.
maddelerine aykırı değildir. İptalleri talebinin reddi gerekir. Kuralların Anayasa’nın 5., 10., 13., 17., 36., 38., 40.,
42., 48., 49., 58., 70., 90., 125. ve 174. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. V. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 97. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı
fıkrasında kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet
Meclisi İçtüzüğü’nün belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya
tümünün uygulanamaması sonucunu doğuruyorsa bunların da Anayasa Mahkemesince
iptaline karar verilebileceği öngörülmektedir. 98. 7354 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (6) numaralı
fıkrasının iptali nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan anılan maddenin (3)
numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…Adaylık Değerlendirme
Komisyonu tarafından yapılan değerlendirme sonucunda…” ibaresi ile (4)
numaralı fıkrasının (ç) bendinin 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4)
numaralı fıkrası gereğince iptalleri gerekir. VI. İPTAL KARARLARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 99. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “ Kanun,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez” denilmekte, 6216 sayılı
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanarak
Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hâllerde, Resmî Gazete’de yayımlandığı
günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek
üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 100. 7354 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (3) numaralı
fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…Adaylık Değerlendirme Komisyonu
tarafından yapılan değerlendirme sonucunda…” ibaresinin, (4) numaralı
fıkrasının (ç) bendinin, (6) numaralı fıkrasının; 6. maddesinin (1) numaralı
fıkrasının (b) bendinin, (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…ve
mesleki gelişim alalarında başöğretmenlik için öngörülen çalışmaları
tamamlayanlar…” ibaresinin ve (8) numaralı fıkrasının iptal edilmesi
nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edici nitelikte
görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince yukarıda belirtilen
kurallara ilişkin iptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından
başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VII. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ 101. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralların uygulanmaları
hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğabileceği belirtilerek
yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir. 3/2/2022 tarihli ve
7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu’nun; A. 1. 5. maddesinin; a. (3) numaralı
fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “...Adaylık Değerlendirme Komisyonu
tarafından yapılan değerlendirme sonucunda ...” ibaresine, b. (4) numaralı fıkrasının (ç) bendine , c. (6) numaralı fıkrasına , 2. 6. maddesinin; a. (1) numaralı fıkrasının (b) bendine , b. (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…ve mesleki gelişim alanlarında başöğretmenlik için
öngörülen çalışmaları tamamlayanlar…” ibaresine, c. (8) numaralı fıkrasına, yönelik iptal
hükümlerinin yürürlüğe girmelerinin ertelenmeleri nedeniyle bu fıkralara, bentlere ve ibarelere
ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin
REDDİNE, B. 1. 3. maddesinin (4) numaralı fıkrasına, 2. 4. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “…Millî
Eğitim Bakanlığınca…” ibaresine , 3. 5. maddesinin; a. (1) numaralı fıkrasında yer alan “…yönetmelikle
belirlenen…” , “…ve/veya…” ve “…sınavlarda…” ibarelerine, b. (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…zorunlu
hâller dışında…” ibaresine, c. (4) numaralı fıkrasının (c) bendine, 4. 6. maddesinin; a. (1) numaralı fıkrasının (c) bendine, b. (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “… kademe ilerlemesinin durdurulması cezası
bulunmayan…” ibaresine, yönelik iptal talepleri
13/7/2023 tarihli ve E.2022/47, K.2023/124 sayılı kararla reddedildiğinden bu fıkraya, bentlere ve
ibarelere ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin
REDDİNE, 13/7/2023 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VIII. HÜKÜM 3/2/2022 tarihli ve 7354 sayılı Öğretmenlik Meslek
Kanunu’nun; A. 3. maddesinin
(4) numaralı fıkrasının Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, B. 4. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “…Millî Eğitim Bakanlığınca…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve
iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, C. 5. maddesinin; 1. (1) numaralı
fıkrasında yer alan; a. “…yönetmelikle
belirlenen…” ibaresinin Anayasa’ya
aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, b. “…ve/veya…” ve “…sınavlarda…” ibarelerinin Anayasa’ya aykırı
olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN,
Engin YILDIRIM ile M. Emin KUZ’un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2. (2) numaralı
fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…zorunlu hâller dışında…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve
iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, 3. (3) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “...Adaylık
Değerlendirme Komisyonu tarafından yapılan değerlendirme sonucunda ...”
ibaresinin 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un
43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE , iptal
hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6 216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası
gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE
GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, 4. (4) numaralı
fıkrasının; a. (c) bendinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE
OYBİRLİĞİYLE, b. (ç) bendinin 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4)
numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE , iptal
hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince
KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE
GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, 5. (6) numaralı
fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası
gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA
YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, Ç. 6. maddesinin; 1. (1) numaralı
fıkrasının; a. (b) bendinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, b. (c) bendinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE
OYBİRLİĞİYLE, 2. (2) numaralı
fıkrasının birinci cümlesinde yer alan; a. “… kademe ilerlemesinin durdurulması cezası
bulunmayan…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin
REDDİNE OYBİRLİĞİYLE, b. “…ve mesleki gelişim alanlarında başöğretmenlik için
öngörülen çalışmaları tamamlayanlar…” ibaresinin
Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince
KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE
GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, 3. (8) numaralı
fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66.
maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE
YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE, 13/7/2023 tarihinde karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE KARŞIOY GEREKÇESİ 1. 7354 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer
alan “… ve/veya …” ve “… sınavlarda …” ibarelerinin Anayasa’ya aykırı
olmadığına karar verilmiştir. 2. İptali istenen ibarelerin de içinde bulunduğu fıkrada aday
öğretmenliğe atanabilmek için, diğer şartların yanında, “ Millî Eğitim Bakanlığınca ve/veya Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı tarafından
yapılacak sınavlarda başarılı olma ” şartına yer verilmektedir. 3. Anayasa'nın 70. maddesi vatandaşların kamu hizmetine girme
hakkına sahip olduklarını, ancak bu hakkın sınırsız olmadığını, haktan
yararlanmak isteyenlerden görevin gerektirdiği niteliklerin aranabileceğini ve
bu nitelikler dışında göreve alınmada hiçbir ayrım yapılamayacağını
öngörmektedir. Öğretmenlik mesleğine girişte sınav şartını düzenleyen kurallar
kamu hizmetine girme hakkına yönelik bir sınırlama niteliğindedir. 4. Kamu hizmetine girme hakkına yönelik sınırlamanın Anayasa’nın
13. maddesine uygun olabilmesi için öncelikle kanunilik şartını taşıması
gerekmektedir. Kanunilik şartı ise yasama organı tarafından çıkarılan kanun adı
altında bir düzenlemenin bulunmasından ibaret değildir. Temel hak ve
özgürlükleri sınırlayan kanun hükümlerinin -muhtemel keyfi uygulamaları
önlemeye yönelik olarak- belirlilik ve öngörülebilirlik gibi niteliklere de
sahip olması gerekir. 5. Anayasa Mahkemesinin sıkça vurguladığı gibi, hukuk devletinin
temel unsurlarından olan belirlilik ilkesi, yasal düzenlemelerin hem kişiler
hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek
şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmasını, ayrıca kamu
otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesini ifade
etmektedir (bkz. AYM, E. 2015/41, K. 2017/98, 4/5/2017, § 307; E.2021/97,
K.2022/36, 24/03/2022, § 18; İ.K. [GK], B.No: 2019/20904, 15/4/2021, §
47). 6. Dava konusu ibarelerin kanunilik ilkesinin öngördüğü niteliklere
sahip olduğu söylenemez. Aday öğretmenliğe atanabilmek için yapılacak sınavlarda başarılı olmak şartının ne anlama geldiği kurallardan anlaşılamamaktadır. Zira
söz konusu sınavların sözlü veya yazılı olup olmadığı belli olmadığı gibi, bu
sınavların konuları ve başarı kriterleri de belirli değildir. 7. Dahası “ ve/veya ” ibaresi ile bu belirsizlik sınavı
yapacak kurumlar bakımından çok olasılıklı bir niteliğe büründürülmüştür. Kural
uyarınca sınavlar Millî Eğitim Bakanlığınca yapılabileceği gibi, Ölçme, Seçme
ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı (ÖSYM) tarafından, hatta Bakanlık ve ÖSYM
tarafından ortaklaşa da yapılabilecektir. Kural uyarınca bir sınav Bakanlık,
diğeri ÖSYM, bir sonraki de Bakanlık ve ÖSYM tarafından yapılabilecektir. Bunun
da adaylar bakımından öngörülemez bir durum oluşturduğu izahtan varestedir. 8. Kurallardaki belirsizliğin Bakanlık tarafından çıkarılacak
yönetmelikle giderilebileceği ileri sürülebilir. Nitekim dava konusu ibarelerin
yapılacak sınavlarla ilgili düzenlemeyi idareye bıraktığı anlaşılmaktadır. Öncelikle
belirtmek gerekir ki, Anayasa’nın 13. maddesindeki kanunilik ölçütünün unsurları
olan belirlilik ve öngörülebilirlik ancak şekli anlamda kanunla sağlanabilir. Başka bir ifadeyle temel hak ve hürriyetlere yönelik
sınırlamaların açık, net, belirli ve öngörülebilir bir kanun hükmüne dayanması
gerekmektedir. 9. Öte yandan, Anayasa’nın 7. maddesine göre Türkiye Büyük Millet
Meclisine ait olan yasama yetkisi devredilemez. Kuşkusuz yasama yetkisinin
devredilemezliği, kanun koyucunun idare tekniğine ve uzmanlığa ilişkin
hususların düzenlenmesini yürütme organına bırakmasına engel değildir. Ancak
Anayasa Mahkemesinin 2020/9 esas sayılı kararına ilişkin muhalefet şerhimizde
belirtildiği üzere, idare tekniğine ilişkin hususlar yönetmeliğe bırakılırken
bir yandan yürütmeye konuyu ilk elden düzenleme yetkisi vermeyecek, diğer
yandan da idari düzenleyici işlemin kanuna uygunluk denetimini mümkün kılacak
ölçüde temel ilke ve esasların kanunla düzenlenmesi zorunludur (bkz. AYM,
E.2020/9, K.2021/37, 03/06/2021, Karşıoy Gerekçesi, §§ 8-19). 10. Dava konusu kuralların yapılacak sınavlara dair ilke, esas ve
şartları belirlemeden konunun düzenlenmesini idareye bırakması yasama
yetkisinin devredilemezliği ilkesiyle bağdaşmaz. Çoğunluk kararında,
yapılacak sınavların yargı denetimine açık olduğu belirtilmişse de (§ 42), bu
denetimin etkili olabilmesi konuya ilişkin usul, esas ve ilkelerin kanunla
belirlenmiş olmasına bağlıdır. Kurallarda ise yapılacak sınavların niteliği, yöntemi,
araçları, konuları ve değerlendirme ölçütleri gibi hususlarda herhangi bir düzenleme
bulunmadığından bu konuda etkili bir yargısal denetimin yapılması zordur. Bu
sebeple kural Anayasa’nın 7. maddesine de aykırıdır. 11. Nitekim Anayasa Mahkemesi, müfettişliğe
giriş sınavına başvurabilmek için yönetmelikte öngörülen şartları
taşımak gerektiğini, giriş sınavının yönetmelikte belirlenen konulardan yazılı
ve/veya mülakat şeklinde yapılmasını ve stajyer müfettişlerin staj sürelerinin
bitiminde oluşturulacak yönetmelikle belirlenecek konulardan sınava tabi
tutulmalarını öngören kanuni düzenlemeyi yasama yetkisinin devredilemezliği
ilkesine aykırı bularak iptal etmiştir. Mahkemeye göre “ mesleğe giriş
sınavına ilişkin başvuru şartlarının, mesleğe giriş ve yeterlik sınavlarının
konularının yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınmış ancak buna ilişkin
temel ilkeler[in] kanunda düzenlenmemiş ” olması Anayasa’nın 7. maddesine
aykırılık teşkil eder (AYM, E.2021/84, K.2022/117, 13/10/2022, §§ 52, 53). 12. Açıklanan gerekçelerle, kuralların Anayasa’nın 7., 13. ve 70.
maddelerine aykırı olduğunu düşündüğümden, çoğunluğun red yöndeki kararına
katılmıyorum. Başkan Zühtü ARSLAN KARŞIOY GEREKÇESİ 1. 7354 Sayılı Kanunun 5. maddesinin 1. fıkrasında yer
alan “…ve/veya…” ve “…sınavlarda…” ibarelerinin Anayasa’ya aykırılığı
iddiasının reddine ilişkin çoğunluk görüşüne dayanan kararın dayanağı olarak;
kanun koyucunun idareye bu konuda takdir yetkisi verdiği ve ayrıca ilgili
sınavların yargısal denetime tabi olması olguları gösterilmiştir. Bununla
birlikte kamu hizmetlerine girme hakkıyla ilgili Anayasa’nın 70. maddesi
uyarınca incelenen kuralların kanunla düzenlenmesi ve düzenlenen kanunun ise
Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen kanunilik kriterini karşılaması gerekir. 2. Anayasa Mahkemesinin sıkça vurguladığı gibi hukuk devleti ilkesi
uyarınca temel hakları sınırlayan kanunun şeklen var olması yeterli olmayıp
yasal kuralların belirli, öngörülebilir ve keyfîliğe izin vermeyecek şekilde
düzenlenmesi gerekir (bkz. AYM, E. 2013/39,
K. 2013/65, 22/5/2013; İ.K. [GK], B.No: 2019/20904, 15/4/2021, par. 47).
Hukuki belirliliğin sağlanması, hukuk kurallarının öngörülebilir olmasını,
bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de
kanuni düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını
ifade eden hukuki güvenlik ilkesinin hayata geçirilmesi bakımından da son
derece önemlidir (AYM, E.2020/14, K. 2020/58, 15/10/2020, par. 16). 3.
İncelenen kurallara göre aday öğretmen atanabilmek için Bakanlık veya ÖSYM
Başkanlığı tarafından yapılacak sınavlarda başarılı olma şartı aranmaktadır.
Sınav kriterinin uygulandığı durumda başarı şartı aranması doğaldır. Buna
karşın Anayasa’nın 70. maddesi uyarınca kamu görevine girme hakkı açısından
başarılı kabul edilmeye ilişkin temel kriterler ile sınavın hangi hallerde
Bakanlık veya ÖSYM tarafından yapılacağına ilişkin ölçütlerin neler olduğunun
kanunda belirlenmesi gerekir. Bu belirlemenin yapılmamasının idareye kapsamı,
sınırları belirsiz geniş bir yetki verildiği anlamına geleceği için kanunilik
güvencesine ilişkin belirlilik ve öngörülebilirlik unsurlarının gerçekleştiği
ve keyfiliğe karşı güvence sağlandığı söylenemez. Ayrıca kanunda başarı
kriterlerinin belirlenmemesi, bu kriterlerin belirlenmesinin idareye
bırakılması anlamına geldiğinden yasama yetkisinin Anayasa’nın 7. maddesine
aykırı biçimde idareye devri de söz konusu olacaktır. Diğer taraftan başarı
kriterlerinin belirlenmemesi nedeniyle çoğunluk gerekçesinde sözü edilen
yargısal denetimin gerektiği gibi yapılması da mümkün olamayacaktır. 4.
Belirtilen hukuki nedenler ve gerekçelerle incelenen kuralların Anayasa’ya
aykırı olduğu ve iptal kararı verilmesi gerektiği düşüncesindeyim. Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN KARŞIOY GEREKÇESİ 1. Kanun’un 5.
maddesinin 1) numaralı fıkrasında yer alan “... ve /veya…” ile “… sınavlarda…”
ibarelerinin iptali talep edilmiştir. Dava konusu kural, öğretmen olarak atanma
imkanını sağlayan yükseköğretim programlarından mezun olanların kamu hizmetine
girme hakkını sınırlamaktadır. 2. Anayasa’nın 2.
maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti, bir hukuk devleti olarak nitelendirilmiştir.
Hukuk devletinin temel unsurlarından biri de “belirlilik” ilkesidir.
Mahkememizin yerleşik içtihadına göre “…yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de
idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık,
net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin
keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Belirlilik ilkesi,
hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, kanundan, belirli bir kesinlik
içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun
bağlandığını bilmelidir. Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri
öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir” (AYM, E.2015/41, K.2017/98,
04/05/2017, § 153). 3. “Hukuki
güvenlik ile belirlilik ilkeleri, hukuk devletinin önkoşullarındandır.
Kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi, hukuk
normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde
devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven
duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar” (§ 154). 4. “Belirlilik
ilkesi ise yalnızca yasal belirliliği değil daha geniş anlamda hukuki
belirliliği de ifade etmektedir. Yasal düzenlemeye dayanarak erişilebilir,
bilinebilir ve öngörülebilir olma gibi niteliklere ilişkin gereklilikleri
karşılaması koşuluyla mahkeme içtihatları ve yürütmenin düzenleyici işlemleri
ile de hukuki belirlilik sağlanabilir. Aslolan, muhtemel muhataplarının mevcut
şartlar altında belirli bir işlemin ne tür sonuçlar doğurabileceğini
öngörmelerini mümkün kılacak bir normun varlığıdır” (§ 155). 5. Anayasa’ya
uygun olması koşuluyla kamu görevine girişte sınav şartı aranması, yapılacak
sınavların türü, biçimi ve usulleri hakkında düzenleme yapma hususlarında
takdir yetkisi kanun koyucuya aittir. Bununla beraber, sınavlara ilişkin temel
ilkelerin Anayasa’nın 13. ve 70. maddeleri uyarınca kanunla düzenlenmesi
gerekmektedir. 6. Dava konusu
“…sınavlarda…” ibaresi belirlilik ve öngörülebilirlik testleri açısından
sorunlar taşımaktadır, zira aday öğretmenliğe atanabilmek için hangi sınavların
yapılacağının, sınav konularının, ilkelerinin ve değerlendirme ölçütlerinin
herhangi bir tereddüde yer vermeyecek biçimde açık ve net olarak
düzenlenmediği, bu hususların idareye bırakıldığı görülmektedir. Dolayısıyla
kural, öğretmen adaylığına atanabilmek için gerekli olan sınav şartı hakkında
belirli ve öngörülebilir içerik taşımadığından temel hak ve özgürlüklerin
kanunla sınırlanması ilkesine aykırı düşmektedir. 7. Belirtilen
gerekçelerle, kuralın Anayasa’nın 13. ve 70. maddelerine aykırı olduğu
kanaatiyle çoğunluk kararına katılmıyorum. Üye Engin YILDIRIM KARŞIOY
GEREKÇESİ 7354 sayılı Kanunun 5. maddesinin (1) numaralı
fıkrasındaki “…ve/veya…” ibaresi ile “…sınavlarda…” ibaresinin Anayasaya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin reddine karar verilmiştir. Red kararının gerekçesinde; aday öğretmenliğe atanabilmek
için diğer şartların yanında Bakanlık veya ÖSYM tarafından tek başına yahut
beraberce yapılacak sınavlarda başarılı olma şartının öngörülmesi konusunda
idareye takdir yetkisi tanınmasında Anayasaya aykırı bir yön bulunmadığı,
idarenin kendisine tanınan bu yetkiyi kullandığı her durumda ilgililerin
yapılan işlemleri dava konusu yapabileceği, kuralla yargısal denetime engel bir
düzenleme getirilmediği, ayrıca Anayasa koyucunun açıkça kanunla düzenlenmesini
öngördüğü konularda da yasama organının temel kuralları belirledikten sonra
uzmanlık ve idare tekniğine ilişkin hususları yürütmenin düzenleyici
işlemlerine bırakabileceği, bu nedenle kuralların Anayasanın 2. ve 128.
maddelerine aykırı bir yön bulunmadığı belirtilmiştir. 7354 sayılı Kanunun 5. maddesinin, incelenen ibarelerin
de yer aldığı (1) numaralı fıkrasında, aday öğretmenliğe atanabilmek için
-diğer şartların yanında- Millî Eğitim Bakanlığı “ve/veya” ÖSYM Başkanlığı
tarafından yapılacak “sınavlarda” başarılı olma şartının da aranacağı hükme
bağlanmıştır. Öncelikle, dava konusu kural kapsamında yer alan ve diğer
hususların yanında atanmalarının da Anayasanın 128. maddesi uyarınca kanunla
düzenlenmesi gerektiğinde ihtilaf bulunmayan söz konusu personelin bu konuda
tâbi olacağı şartların, belirlilik ve bu çerçevede kanunîlik ile yasama
yetkisinin devredilmezliği ilkeleri bakımından Anayasaya uygun bir şekilde
kanunla düzenlenip düzenlenmediği değerlendirilmelidir. Bu değerlendirme,
Anayasanın kamu hizmetlerine girme hakkını düzenleyen 70. maddesi ile temel hak
ve hürriyetlerin sınırlanmasına ilişkin ilkeleri içeren 13. maddesi yönünden
yapılacak inceleme için de önemlidir. Bilindiği gibi, kanunla düzenleme, hukuk devleti ilkesine
ve Anayasada kanunla düzenleneceği belirtilen konularda yasama yetkisinin
devredilmezliği ilkesine uyulmasını gerektirir. Kanunların Anayasaya uygunluk
denetiminde de, kanun hükümlerinin Anayasanın 2. ve 7. maddelerinde öngörülen
bu ilkelere uygun olup olmadığı değerlendirilir. Anayasanın 2. maddesinde öngörülen hukuk devletinin temel
unsurlarından biri olan belirlilik ilkesi, kanunî düzenlemelerin hem kişiler
hem de idare yönünden herhangi bir tereddüde ve şüpheye yer bırakmayacak
şekilde açık, net, anlaşılır, nesnel ve sınırlarının belirli; hukukî güvenlik
ilkesiyle bağlantılı olarak da normların öngörülebilir olmasını ve belirli bir
kesinlik içinde hangi somut olgulara hangi sonuçların bağlandığının kanunda
görülebilmesini zorunlu kılar (geniş açıklama için bkz. 3/6/2021 tarihli ve
E.2020/9, K.2021/37 sayılı karara ilişkin karşıoy gerekçem). Bu ilke uyarınca kanun hükümleri, ilgililerin bir işlem
veya fiilin belirli şartlarda ne tür sonuçlar doğurabileceğini makul bir
düzeyde öngörmelerini mümkün kılacak ve uygulamada idareye sınırsız ve
denetimsiz bir yetki kullanma imkânı tanımayacak şekilde düzenlenmeli ve
idareye verilen takdir yetkisinin kapsamı ve uygulama usûlü açık olarak
belirlenmelidir. Hukuk devleti ilkesinin gereği olan bu ilke, Anayasaya
uygunluk denetiminde, uygulamadan ve kanunun verdiği yetkiye dayanılarak
yapılan düzenleyici işlemlerden bağımsız olarak, sadece kanun hükmü üzerinden
değerlendirilir ve bu değerlendirmeye göre mezkûr işlemlerin dayanacağı,
muhataplarınca öngörülebilir bir normun bulunup bulunmadığı tespit edilir. Anayasanın 7. maddesinde ise yasama yetkisinin Türkiye
Büyük Millet Meclisine ait olduğu ve devredilemeyeceği hükme bağlanmıştır.
Yürütme organına düzenleme yapma yetkisi verilmesini engellemeyen bu ilke
kanunla düzenlenmesi gereken konularda genel ifadelerle yetinilmeyip kanunla
temel kuralların ve esasların belirlenmesinden ve konunun çerçevesinin
çizilmesinden sonra ayrıntıların düzenlenmesinin yürütme organına bırakılmasını
gerektirir. Bu itibarla, düzenleme konusunda bu şartlara uyulmadan çok geniş
bir takdir yetkisi verilmesi yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine
aykırılık oluşturur (geniş açıklama için bkz. 3/6/2021 tarihli ve E.2020/9,
K.2021/37 sayılı karara ilişkin karşıoy gerekçem). Şüphesiz ki kanunla düzenleme zorunluluğu konuya ilişkin
bütün ayrıntılara kanunda yer verilmesini gerektirmez. Kuralların, özellikle de
kanun hükümlerinin belli bir ölçüde soyutluk içermesinin kaçınılmaz olduğu
tartışmasızdır. Bununla birlikte, bu zorunluluk bir konudan kavramsal veya
kurumsal olarak bahsedilmesinin yeterli olduğu anlamına da gelmez. Yukarıda
belirtilen şekilde yapılan kanunî bir düzenlemeyle ayrıntıların yürütme
organına bırakılması mümkün olsa da, kanun koyucunun tespit edeceği temel
esaslar ile çizeceği çerçevenin, yürütme organının düzenleyeceği ayrıntıların
belirlenmesinde ve buna ilişkin yargısal denetimde yol gösterecek nitelikte
olması gerekir. Diğer taraftan, yukarıda açıklandığı üzere, Anayasanın
70. maddesinde düzenlenen kamu hizmetlerine girme hakkına ilişkin bir düzenlemenin
kanunîliği, yani Anayasanın 13. maddesine uygun bir şekilde kanunla düzenlenip
düzenlenmediği de bu çerçevede değerlendirilmelidir. İncelenen ibarelerin yer aldığı kuralda, “Millî Eğitim
Bakanlığınca ve/veya Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı tarafından
yapılacak sınavlarda” denilmek suretiyle hangi kurumlar tarafından ve hangi
sınavların yapılması gerektiği konusunda bir belirsizlik oluşturulmuştur. Başka bir anlatımla, kural bütün olarak
değerlendirildiğinde ve sınavların yazılı veya sözlü olup olmadığının açıklığa
kavuşturulmadığı gözönünde bulundurulduğunda, Bakanlık ve ÖSYM veya bunlardan
sadece biri tarafından yazılı sınav yahut ÖSYM tarafından gerçekleştirilecek
yazılı sınavın ardından Bakanlık tarafından hem yazılı, hem de sözlü sınav ya
da sadece sözlü sınav veyahut ÖSYM sınavı olmadan yalnızca sözlü sınav
yapılmasının mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle kuralın, her öğretmen
alımında bu yollardan birinin tercih edilmesine imkân verecek ve öğretmen
adaylarının her defasında farklı sınav usûlleri ile belirlenmesine yol açacak
şekilde belirsiz olduğu açıktır. Özetle, incelenen ibarelerin de bulunduğu kuralda,
sınavlara ilişkin konularda herhangi bir esas öngörülmeden, aday öğretmenlik
sınavının muhtevası ve usûlü bakımından idareye çok geniş ve neredeyse sınırsız
bir takdir alanı bırakılmıştır. Buna karşılık idarenin hangi ilkeleri ve
ölçütleri esas alarak bu hususları belirleyeceği mezkûr hükümde de Kanunun
başka bir maddesinde de açık, anlaşılır ve nesnel bir şekilde düzenlenmemiş ve
bir çerçeve çizilmemiştir. Bu sebeple düzenleme keyfî uygulamalara yol
açabilecek, başka bir ifadeyle belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine
aykırılık oluşturacak bir niteliğe dönüştüğü gibi yasama yetkisinin
devredilmezliği ilkesine de aykırı hâle gelmiştir. Bu yönüyle, mezkûr ibarelerin Anayasanın 13. maddesi
uyarınca temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasında esas olan kanunîlik
ilkesiyle bağdaştığı söylenemez. Yukarıda açıklandığı üzere, belirlilik ilkesi yargısal
denetimde gözönünde bulundurulacak kriterlerin de belirlenmiş olmasını
gerektirdiğinden, bu ilkeye uygun olmayan kanunî düzenlemeler mezkûr denetimi
imkânsız hâle getirir. Başka bir deyişle, kanunla idareye temel ilkeleri,
sınırları ve şartları açık, net, anlaşılır ve nesnel bir şekilde belirlenmemiş
genişlikte bir takdir yetkisi tanındığında söz konusu belirsizlik, bu
düzenlemeye dayanılarak idarece yapılacak düzenleyici ve bireysel işlemlerle
ilgili olarak yargı mercilerince etkili bir denetim gerçekleştirilmesini de
imkânsız hâle getirir (aynı yönde bkz. 1/6/2022 tarihli ve E.2021/132,
K.2022/69 sayılı; 13/12/2022 tarihli ve E.2019/88, K.2022/159 sayılı kararlara
ilişkin karşıoy gerekçelerim). İncelenen kurallar, yukarıda açıklanan unsurları
taşımamasından dolayı etkili bir idarî yargı denetimine imkân verecek nitelikte
olmadığından, bu yönden de mezkûr ilkelere aykırıdır. Bu sebeplerle, mezkûr kuralların Anayasanın 2., 7., 13.,
70. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği düşüncesiyle
çoğunluğun aksi yöndeki kararına karşıyım. Üye M. Emin KUZ