ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas No:1965/27 Karar No:1965/55 Karar tarihi:12/10/1965 Resmi Gazete tarih/sayı:7.1.1966/12196 İtirazda
bulunan : Şirvan Asliye Ceza Mahkemesi İtirazın
konusu: Türk Ceza Kanununun 240 ıncı maddesinin, Anayasa'nın 8., ve 33 üncü
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek, iptali istenmiştir. Olay
: Adlî bir işte görevini kötüye kullanmaktan sanık Jandarma karakol komutanının
T.C. K. nun 240 ıncı maddesi uyarınca cezalandırılması isteğiyle kamu dâvası
açılmıştır. Dâvanın
yargılaması sırasında mahkemece; (Anayasa'nın
8 inci maddesinde "kanunlar Anayasa'ya aykırı olamaz". 33 üncü
maddesinde ise "kimse işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç sayılmadığı
bir fiilden dolayı cezalandırılamaz" denmektedir. Suç işlendiği zaman
yürürlükte bulunan kanunun, işlenmiş olan fiilin cezasını göstereceği gibi
hangi fiilin suç sayıldığının da sarahatan belirtilmesi âmme intizamındandır.
Olayda uygulanması istenen T. C. K. nün 240 ıncı maddesinde "kanunda
yazılı hallerden başka" ibaresi kullanılmaktadır. Kanunda yazılı değilse
suç saymamak ve suç sayılmayan bir fiilden dolayı da ceza vermemek lâzımdır.
Kaldıki, kanunun sarih olarak suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza
verilemez, kanunda yazılı cezalardan başka bir ceza ile kimse cezalandırılamaz
hükmü ceza hukuku ana prensiplerindendir.) gerekçesiyle bu maddenin Anayasa'ya
aykırı olduğu kanısına varılmış ve iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurulmasına ve dâvanın geri bırakılmasına 5/7/1965 gününde karar
verilmiştir. İNCELEME
: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca 9/9/1965 gününde yapılan ilk
incelemede; Dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiş olmakla bu konuda düzenlenen rapor, iptali istenen T. C. K. nün 240
inci maddesiyle Anayasa'nın ilgili maddeleri ve gerekçeleri okunduktan sonra
gereği görüşülüp düşünüldü. Gerekçe
: İptali
istenen 765 sayılı T. C. Kanununun 6123 sayılı kanunlada değişik 240 mcı
maddesi şöyledir : Madde
240 - "Kanunda
yazılı hallerden başka her ne suretle olursa olsun vazifesini suiistimal eden
memur derecesine göre altı aydan üç seneye kadar hapsolunur. Cezayı tahfif
edecek sebeplerin vücudu halinde üç aydan bir seneye kadar hapis ve her iki
halde 200 liradan 1000 liraya kadar ağır para cezasiyle cezalandırılır ve her
halde memuriyetten müebbeden veya muvakkaten mahrum edilir." Bu
madde 765 sayılı Kanunun Devlet İdaresi aleyhine işlenen cürümler başlığını
taşıyan ikinci kitap, üçüncü babının "Memuriyet mevki ve nüfuzunu
suiistimal edenlere ve memuriyet vazifesini yapmayanlara ait cezalara"
dair olan dördüncü faslında yer almıştır. Maddede 6123 sayılı Kanunla yapılan
değişiklik, yalnız cezaların arttırılmasına ilişkindir. Bu hükümle; kanunda yazılı hallerden başka her ne suretle olursa olsun
görevini kötüye kullanan memur cezalandırılmaktadır. Anayasa'nın
33 üncü maddesi "kimse işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç
saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz. Cezalar ve ceza tedbirleri ancak
kanunla konulur." hükümleriyle (Kanunsuz suç ve ceza olmaz) prensibini
koymaktadır. Buna göre suçun yani ne gibi eylemlerin yasaklandığının ve
cezasının kanunda açıkça belli edilmesi gerekir. Bu hal, kişinin, temel hak ve
hürriyetinin teminatıdır. Kanunların
Anayasa'ya aykırı olamıyacağına dair Anayasa'nın 8 inci maddesi hükmü
karşısında iptali istenen maddenin Anayasa'nın 33 üncü maddesi hükümleriyle
çelişmekte olup olmadığının incelenmesi gerekir. İtiraz
yoluyla başvuran mahkeme, iptal sebebi olarak özetle: maddede "Kanunda
yazılı hallerden başka" denilmekle yetinilerek, hangi fiilin suç
sayıldığının açıkça belirtilmemiş olmasının, Anayasa'nın 33 üncü maddesinde yer
alan "kanunsuz suç ve ceza olmaz" prensibine aykırı olduğunu ileri
sürmektedir. Türk
Ceza Kanununun bir çok maddelerinde memuriyet görevini kötüye kullanmak
suretiyle işlenen, özel nitelikteki suçlara ilişkin ceza hükümleri vardır.
Bunlara T. C. Kanununun 194., 209., 213., 228 inci maddeleri örnek olarak
gösterilebilir. İptali
istenen T. C. K. nun 240 ıncı maddesinde ise, genel olarak görevi kötüye
kullanma suçları söz konusudur. Maddede "Kanunda yazılı hallerden başka
her ne surette olursa olsun vazifesini suiistimal eden" denilmesinin
sebebi, yukarıda Örneğini verdiğimiz maddelerdeki gibi görevi kötüye kullanmayı
da kapsayan nitelikleri belli fiillerin dışında görevlerini kötüye
kullananların cezasız bırakılmamalarını sağlamaktır. Bu itibarla metindeki
"kanunda yazılı hallerden başka" deyiminden, mahkemenin anladığı manada
bir sonuca varmak mümkün değildir. Maddede,
ne gibi hallerin görevi kötüye kullanma olacağının açık ça belirtilmeyerek
"her ne suretle olursa olsun" diye genel bir ifade kullanılmış olması
sebebiyle hangi fiilin suç sayıldığının belli olmaması gibi bir durum
yaratıldığı yolunda bir iddiaya yer vermek de doğru olamaz. Burada
suçun maddi unsuru, görevin kötüye kullanılmış olmasıdır. Devlet hayatında
çeşitli kamu hizmetleri vardır. Bu hizmetlerin yürütülmesini sağlayan
mevzuatla, her memurun görevinin niteliği, gerekleri, nasıl ve ne suretle
yerine getirileceği belli edilmiş ve sınırları çizilmiştir. Hâkim,
önüne getirilen dâvada, bu esasları daima gözönünde tutarak olayda memurun
görevini kötüye kullanıp kullanmadığını kolayca tâyin ve takdir edebilecek durumda
bulunduğuna göre; bu konuda suç unsuru belli demektir. Ortada kanunsuz ve keyfi
takdirlere yol açacak bir hal mevcut değildir. Bu bakımdan Anayasa'nın 33 üncü
maddesinin öngördüğü üzere kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı ceza
verilmesi gibi bir durumla karşılaşılması da söz konusu olamaz. Suçun öteki
unsurları da meydandadır. Bunlar da failin memur olması, işin memurun görevi
ile ilgili bulunması ve nihayet manevi olarak, kastın var olmasıdır. Ceza da
kanunda gösterilmiştir. Bu
sebeplerle, iptali istenen hükmün, Anayasa'nın 33 üncü maddesine aykırı bir
yönü yoktur, itirazın reddi gerekir. Sonuç
: Türk
Ceza Kanununun 240 inci maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
reddine, 12/10/1965
gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Lûtfi
  Akadlı Başkanvekili Rifat
  Göksu Üye Asım
  Erkan Üye Şemsettin
  Akçoğlu Üye İbrahim
  Senil Üye İhsan
  Keçecioğlu Üye A.
  Şeref Hocaoğlu Üye Salim
  Başol Üye Celâlettin
  Kuralmen Üye Hakkı
  Ketenoğlu Üye Fazıl
  Uluocak Üye Sait
  Koçak Üye Ahmet
  Akar Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş