ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:2022/55 Karar Sayısı:2022/54 Karar Tarihi:12/5/2022 R.G. Tarih - Sayı:Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 6. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 25/6/2019
tarihli ve 7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun geçici 1. maddesinin Anayasa’nın 2.
maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Çifte
vatandaş olan ve tabiiyetinde bulunduğu diğer ülkede askerlik hizmetini yapan
davacı tarafından Türkiye’deki askerlik yükümlülüğünün yerine getirilmemiş
sayılmasına ilişkin işlemin iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu
kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. I. İPTALİ
İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun'un itiraz konusu geçici 1. maddesi şöyledir: “ Geçiş hükümleri GEÇİCİ
MADDE 1- (1) Bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten önce, mülga 1111 sayılı Kanun kapsamında erteli
durumda bulunanlar için, erteleme şartlarını kaybetmedikleri sürece mülga 1111
sayılı Kanundaki yaş süreleri geçerlidir. (2)
Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının erbaş ve er ile
askerlik yükümlüsü ihtiyacı İçişleri Bakanlığınca Bakanlığa bildirilir ve bu
Kanun hükümleri çerçevesinde Bakanlık tarafından Cumhurbaşkanı kararı ile
belirlenecek süre ile karşılanır. Bu suretle Jandarma Genel Komutanlığı ve
Sahil Güvenlik Komutanlığı emrine yükümlülük esası ile verilen personel
hakkında diğer yükümlülerin tabi olduğu hükümler uygulanır. 5 inci maddenin
üçüncü fıkrası kapsamında askerlik hizmetine devam edenlerden Jandarma Genel
Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı emrine verilenlerin sayı, istek,
tercih durumları ve özlük hakları bu Kanun hükümlerine uygun olarak ilgisine
göre Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından yürütülür. (3)
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte her ne sebeple olursa olsun henüz fiilî
askerlik hizmetine başlamamış yoklama kaçağı, bakaya veya saklı olanlardan;
istekli olanlar, 1/11/2019 tarihine kadar başvurmaları ve bu tarihe kadar 9
uncu maddede belirlenen bedeli peşin ödemeleri şartıyla kuraya tabi
tutulmaksızın 9 uncu madde hükümlerinden yararlandırılırlar. Bu kapsamda
bedelli askerlik yükümlülüğünü tamamlayanlar hakkında mülga 1111 sayılı Kanun
ile 24 üncü madde gereğince verilen idari para cezalarının tahsilinden
vazgeçilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça
belirlenir. (4)
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte askerlik hizmetine erbaş ve er olarak
devam edenlerden altı aylık hizmet süresini tamamlayan ve 5 inci maddenin üçüncü
fıkrası kapsamında askerlik hizmetine devam etmek için istekli olanlar hakkında
5 inci maddede belirtilen esaslar uygulanır. Bunlardan talepleri kabul
edilenler altı ay süre ile sınırlı olmak üzere askerlik hizmetine devam
ederler. (5)
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte askerlik hizmet süresini tamamlayan erbaş
ve erlerin terhis tarihi, bölgedeki ulaşım imkânları dikkate alınarak
memleketlerine sevk edildikleri tarihtir. (6)
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte askerlik hizmet süresini tamamlayanlar ile
hâlen muvazzaflık hizmetini yerine getirenler hakkında mülga 1111 sayılı Kanun
gereğince verilen idari para cezalarından ödenmemiş olanların tahsilinden
vazgeçilir. (7)
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içerisinde muvazzaflık
hizmetine başlayanlar hakkında mülga 1111 sayılı Kanun ile 24 üncü madde
gereğince verilen idari para cezalarından askere sevk tarihi itibarıyla
ödenmemiş olanların tahsilinden vazgeçilir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan
ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Cem GÜNDOĞDU
tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın 152. ile
30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.
maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyle
uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini
Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin
iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler
uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde
yöntemince açılmış ve mahkemenin görev kapsamına giren bir davanın bulunması,
iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak
kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların
çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak
nitelikte bulunan kurallardır. 3. Türk vatandaşlarının askerlik yükümlülüğüne ilişkin
hususların düzenlendiği 21/6/1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanunu, 7179
sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılmış, askerlik yükümlülüğüne ilişkin
hususlar 7179 sayılı Kanun’da yeniden düzenlenmiştir. 4. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 1111 sayılı mülga
Kanun’un yürürlükte bulunduğu dönemde tabiiyetinde bulunduğu diğer ülkede
askerlik yapmış olanların askerlik yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılacağına
dair bir hüküm içermemesi nedeniyle 7179
sayılı Kanun’un geçici 1. maddesinin iptalini talep etmiştir. 5. 26/6/2019 tarihinde yürürlüğe giren 7179 sayılı
Kanun’un itiraz konusu geçici 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasında b u Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önce 1111 sayılı
mülga Kanun kapsamında erteli durumda bulunanların durumu, (2) numaralı
fıkrasında Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının erbaş ve
er ile askerlik yükümlüsü ihtiyacının karşılanma usul ve esasları, (3), (4),
(5), (6) ve (7) numaralı fıkralarında b u Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihte her ne sebeple
olursa olsun henüz fiilî askerlik hizmetine başlamamış yoklama kaçağı, bakaya
veya saklı olanların bedelli askerlikten yararlanma usul ve şartları, askerlik
hizmetine erbaş ve er olarak devam edenlerden altı aylık hizmet süresini
tamamlayıp askerlik hizmetine devam etmek için istekli olanların durumu,
askerlik hizmet süresini tamamlayan erbaş ve erlerin terhis tarihi, askerlik
hizmet süresini tamamlayanlar ile hâlen muvazzaflık hizmetini yerine getirenler
hakkında 1111 sayılı mülga Kanun gereğince verilen idari para cezaları ile altı ay içinde muvazzaflık hizmetine başlayanlar
hakkında 1111 sayılı mülga Kanun ile 24. madde gereğince verilen idari para
cezalarına ilişkin hususlar düzenlenmiştir. 6. Öte yandan 7179 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (1)
numaralı fıkrasında i ki ülkeden birinde yapılan
askerlik hizmetinin sayılmasına dair ikili anlaşmalar kapsamında askerlik
hizmetinden muaf tutulacak ya da askerlik hizmeti ertelenecek yükümlülerin
işlemlerinin anlaşma hükümlerine göre yürütüleceği, yapılan anlaşmalar
kapsamında uygulanacak muafiyet ve ertelemeye ilişkin usul ve esasların Millî
Savunma Bakanlığınca belirleneceği ifade edilmiştir. 7. Anılan Kanun’dan önce yürürlükte bulunan 1111 sayılı
Kanun’un 2. maddesinin beşinci fıkrasında ise Cumhurbaşkanı
kararıyla belirlenen esaslara göre yurt dışında doğan ve ikamet edenler ile
kanuni rüşt yaşına kadar yabancı bir ülkeye gitmiş olanlardan bulundukları ülke
vatandaşlığını da kazanan Türk vatandaşlarının talepleri hâlinde, durumlarına
uyan ve bu Kanun’un öngördüğü askerlik statülerinden biri içinde askerlik
yükümlülüklerini otuz sekiz yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar yerine
getirebilecekleri veya tabiiyetinde bulundukları diğer ülkede askerlik yapmış
olduklarını belgelemek kaydıyla yükümlülüklerini yerine getirmiş sayılacakları
hükme bağlanmıştır. 8. Uyuşmazlık konusu olayda davacı tarafından
tabiiyetinde bulunduğu diğer ülkede 2004 yılında askerlik hizmetini yerine
getirdiğinden bahisle askerlik yükümlülüğünden muaf tutulmasına yönelik
talebinin reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Muafiyete
konu askerlik hizmetinin 1111 sayılı mülga Kanun’un 2. maddesinin beşinci
fıkrasının yürürlükte olduğu dönemde gerçekleştiği gözönünde bulundurulduğunda,
itiraz konusu kuralın bakılmakta olan davada uygulanma imkânının bulunmadığı
sonucuna varılmıştır. 9. Açıklanan nedenle kuralın itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. III. HÜKÜM 25/6/2019 tarihli ve
7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun geçici 1. maddesinin itiraz başvurusunda bulunan
Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 12/5/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Hasan
  Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir
  ÖZKAYA Üye Engin
  YILDIRIM Üye Muammer
  TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan
  GÜLEÇ Üye Recai
  AKYEL Üye Yusuf
  Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız
  SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin
  MENTEŞ Üye İrfan
  FİDAN Üye Kenan
  YAŞAR