ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1973/10 Karar Sayısı:1973/12 Karar Günü:22/3/1973 Resmi Gazete tarih/sayı:21.5.1973/14541 İtiraz
yoluna başvuran : Şiran Asliye Ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu : Türk Ceza Kanununun 434. maddesinin Anayasanın 12. maddesine aykırı
bulunduğu yolunda Cumhuriyet Savcılığının ileri sürdüğü iddianın ciddi olduğu
kanısına varan mahkeme Anayasanın değişik 151. maddesine dayanarak Anayasa
Mahkemesine başvurmuştur. I.
OLAY : 12/5/1972
gününde 1956 doğumlu bir erkeği evlenmek üzere ve kendi rısariyle kaçırmaktan
sanık bir kadın hakkında 17/5/1972 günlü, 1972/1748230 sayılı iddianeme ile ve
Türk Ceza Kanununun 430/2. maddesi uyarınca cezalandırılması istenerek açılan
ve Şiran Asliye Ceza Mahkemesinin 972/35 esas sayısını alan kamu davasının
duruşması sırasında sanık ve mağdur 23/5/1972 gününde evlenmişler; sanık 30/
6/1972 günlü duruşmada davanın tecilini istemiş; 16/2/1973 günlü duruşmada
Cumhuriyet Savcısı sanık kadın olduğundan Türk Ceza Kanununun 434. maddesine
göre kamu davasının teciline olanak bulunmadığını ve maddenin Anayasanın 12.
maddesinde sözü edilen kadın ve erkek eşitliliği ilkesine aykırı düştüğünü
ileri sürmüş; iddianın ciddi olduğu kanısına varan mahkeme Anayasa Mahkemesine
başvurulmasına ve sonucun beklenmesine karar vermiştir; III.
YASA METİNLERİ : l -
Anayasaya aykırılığı ileri sürülen Kanun maddesi : 1/3/1926
günlü, 765 sayılı Türk Ceza Kanununun Anayasaya aykırılığı ileri sürülen 434.
maddesi (11/6/1936 güı.lü, 3038 sayılı Kanunla değişik), üçüncü Tertip Düstur,
17. Cilt, 589. sayfadaki metne göre, şöyledir. "Madde
434 - Kaçırılan veya alıkonulan kız veya kadın ile maznun veya mahkûmlardan
biri arasında evlenme vukuunda koca hakkında hukuku âmme davası ve hüküm
verilmiş ise cezanın çektirilmesi tecil olunur. Müruruzaman
haddine kadar erkek tarafından haksız olarak vukua getirilmiş bir sebeple
boşanmaya hükmedilirse takibat yenilenir. Evvelce hüküm verilmiş ise ceza
çektirilir. Bu madde
hükümleri 414, 415 ve 416 ncı maddeler hakkında da caridir. Evlenen
maznun veya mahkûm hakkında hukuku amme davasının veya cezanın tecilini
müstelzim olan haller fiilde methali olanlar hakkında dava ve cezanın düşmesini
müstelzimdir." 2 -
Dayanak olarak ileri sürülen Anayasa kuralı : İtiraz
yoluna başvuran mahkemenin Anayasaya aykırılık görüşünü desteklemek üzere
ileriye sürdüğü Anayasanın 12. maddesi aşağıda yazılı olduğu gibidir: "Madde
12 - Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep
ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir
kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz." IV.
İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 22/3/1973 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında rapor, Şiran Asliye Ceza Mahkemesinin 1972/35 esas
sayılı yazısı ve ekleri konuyu ilgilendiren öteki metinler okunduktan sonra
önce mahkemenin itiraz yoluna başvurmaya yetkili bulunup bulunmadığı üzerinde
durulmuştur. Anayasanın
değişik 151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri kurallarına
göre bir mahkemenin herhangi bir kanun hükmünü, Anayasa'ya uygunluk
denetiminden geçirilmesi için, Anayasa Mahkemesine getirebilme yetkisini
kazanması elinde bakmakta olduğu bir davanın bulunmasına ve o kanun hükmünü bu
davada uygulama durumunda olmasına bağlıdır. Şiran
Asliye Ceza Mahkemesinin elinde bakmakta olduğu bir davanın bulunduğunda kuşku
yoktur. Bu, reşit olmayan bir erkeği evlenmek üzere ve kendi rızasiyle
kaçırdığı ileri sürülen bir kadın hakkında Cumhuriyet Savcısının 17/5/1972
günlü, 1972/174 82 30 sayılı iddianemesiyle ve sanığın Türk Ceza Kanunun 430.
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca cezalandırılması istenerek açılan ve
mahkemenin 1972/35 sayısında kayıtlı bulunan kamu davasıdır. Demek ki olayda,
Anayasa Mahkemesine itiraz yoliyle başvurulabilmesi için Anayasa'nın değişik
151. maddesinde öngörülen koşullardan birincisi vardır. İkinci
koşulun var olup olmadığına gelince: Bu konu aşağıda tartışılacaktır. Olayda
kaçırma suçunun sanığı kadın, kaçırılan erkekle evlenmiş ve bu nedenle kamu
davasının ertelenmesini istemiştir. Türk Ceza Kanununda erkek kaçıran bir
kadının o erkekle evlenmesi halinde kamu davasının ertelenmesini sağlayacak hiç
bir kural yoktur. Evlenme nedeniyle ertelemeyi düzenleyen 434. maddede yalnızca
sanığın erkek ve mağdurun kadın olması hali öngörülmüş ve şart koşulmuştur.
Kaçıranın kadın ve kaçırılanın erkek olduğu bir davada bu maddenin uygulanma
yeri bulunmadığı ortadadır. Mahkemeye düşen, Türk Ceza Kanununda kaçırılan
erkekle evlenen kadın sanığın hakkındaki kamu davasının ertelenmesini öngören
bir kuralın yer olmadığı gerekçesiyle istemi reddetmek olacaktır. Hâkim bu davada
Türk Ceza Kanununun 434. Maddesini gözden geçirebilir. Ancak şu tutum hiç bir
zaman o kuralın bakılmakta olan davada mahkemece uygulandığı veya uygulanacak
olduğu anlamını taşımaz. Aksine bir görüş Anayasanın değişik 151. maddesinde
geçen "Uygulanacak" deyimini değil delâlet ettiği hukuki kavramdan,
sözlük anlamından bile uzak düşürecek bir yorum zorlaması olur. Özetlemek
gerekirse mahkeme bakmakta olduğu davada uygulama durumunda bulunmadığı Türk
Ceza Kanununun değişik 434. maddesini Anayasa'ya uygunluk denetimi için Anayasa
Mahkemesine getiremez. Anayasanın
değişik 151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddelerine uymayan itirazın itirazda
bulunan mahkemenin yetkisizliği yönünden reddi gereklidir. Mahkeme 44 sayılı
Kanunun 27. madesine aykırı olarak dosyanın aslını göndermiş ise de şu sonuca
göre bu eksiklik üzerinde durulmasına yer olmayacaktır. Muhuttin
Taylan, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Kâni Vrana, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş
ve Ahmet H. Boyacıoğlu başvurmanın reddi gerektiği yolundaki görüşe
katılmamışlardır. V
-SONUÇ: İtiraz
konusu kuralı, mahkeme bakmakta olduğu davada uygulama durumunda olmadığından
Anayasa'nın 1488 sayılı Kanunla değişik 151. maddesine uymayan başvurmanın,
başvuran mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine Muhittin Taylan, ihsan
Ecemiş, Halit Zarbun, Kâni Vrana, Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş ve Ahmet H.
Boyacıoğlu'nun karşı oyları ile ve oyçokluğu ile 22/3/1973 gününde karar
verildi. Başkan Muhittin
  Taylan Başkanvekili Avni
  Givda Üye Fazıl
  Uluocak Üye Sait
  Koçak Üye Nuri
  Ülgenalp Üye Şahap
  Arıç Üye İhsan
  Ecemiş Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Abdullah
  Üner Üye Kâni
  Vrana Üye Muhittin
  Gürün Üye Lûtfi
  Ömerbaş Üye Şevket
  Müftügil Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI Bir
ceza kuralının, ceza mahkemelerince uygulanması demek, olayın bütün öğeleri ile
kanunda ilgili görülen maddesinde yer alan ve uygulanması istenen ceza
kuralının öğelerine tüm uyup uymadığını saptamaktadır. Böylece, olayın bütün
öğelerin uygun bulunduğu ceza kuralının olumlu ve olayın bütün öğelerinin uygun
düşmediği, ceza kuralının olumsuz yönden uygulanması olanağı vardır. itiraz
konusu yapılan olayda, kamu davasının açılışına göre, kaçırma suçunun sanığı
olduğu ileri sürülmüş bulunan kadının kaçırdığı bildirilen erkekle evlenmiş ve
hakkındaki kamu davasının bu nedenle Türk Ceza Kanununun 434. maddesi uyarınca
ertelenmesi istenmiş olduğundan, itiraz yoluna başvuran mahkemece, olayda sözü
geçen kanun maddelerinin, ya olumlu veya olumsuz yönlerden uygulanıp
uygulanmayacağı araştırılacak ve sonucuna göre bir karara varılacaktır. Hernekadar,
Türk Ceza Kanununun söz konusu olan 434. maddesinde, bir erkeği kaçıran kadının
onunla evlenmesi halinde kamu davasının bu nedenle ertelenmesini sağlayan bir
kural yoksa da davayı gören mahkeme, yapılan isteği bu maddeye dayanarak red
edecek, yani bu maddeyi olumsuz yönden uygulamış olacaktır. Demek
ki, ceza uygulamasının özelliği sonucu olarak, böyle durumlarda bir ceza
kuralının olumsuz yönden uygulanmasının da, Anayasa'nın 151. maddesinde geçen
"Uygulanacak" deyiminin kapsamına girdiğinin kabulü gerekmektedir. O
halde dosyanın saptanmış bulunan eksiklerinin tamamlanması için itirazcı
mahkemeye geri gönderilmesi yerine, yazılı gerekçelerle başvurmanın yetki
yönünden reddine dair verilen karara yukarıdaki nedenlerle karşıyız. Başkan Muhittin
  Taylan Üye İhsan
  Ecemiş Üye Halit
  Zarbun Üye Kâni
  Vrana Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu