ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı:1975/152 Karar sayısı:1975/202 Karar günü:21/10/1975 Resmi Gazete tarih/sayı:9.4.1976/15554 İtiraz
yoluna başvuran Mahkeme: Of Sulh Ceza Mahkemesi İtirazın
konusu: Türk Ceza Kanununun 567. maddesinde yer alan '"umuma açık
yerlerde" deyimini Anayasa'nın 12. maddesinin öngördüğü eşitlik ilkesine
aykırı bulan Mahkeme, Anayasa'nın değişik 151. maddesi uyarınca Anayasa
Mahkemesine başvurmuştur. I -
OLAY: A -
28/8/1974 günü Of ilçe Merkezinde polisçe yapılan genel arama tarama sırasında
bir kulüpte kimi üyelerin zar atmak suretiyle kumar oynadıkları görülerek suç
aleti zarlara ve ortada bulunan 890 liraya el konulup durum bir tutanakla
saptanmış ve Cumhuriyet Savcılığınca sanıklar hakkında Türk Ceza Kanununun 567.
ve 568. maddeleri uyarınca Of Sulh Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır. B -
Davaya elkoyan Mahkeme, suçun işlendiği yerin niteliğini soruşturma konusu
yaparak gerekli bilgileri toplamış, kulübün yeni açıldığını, üye olmayanlardan
başkasının oraya giremediklerini, kumar oynarken yakalanan kişilerin de kulüp
üyeleri olduklarını saptadıktan sonra Türk Ceza Kanununun 567. maddesinde yer
alan "umuma açık yerlerde" deyiminin Anayasa'nın 12. maddesine aykırı
olduğu kanısına vararak Anayasa Mahkemesine başvurmağa karar vermiştir . III-
YASA METİNLERİ: A -
Anayasa'ya aykırılığı öne sürülen Türk Ceza Kanununun 6123 sayılı kanunla
değişik 567. maddesi şöyledir: "Madde
567 - Herkim, umuma mahsus veya umuma açık yerlerde kumar oynatır veya oynatmak
için yer gösterirse bir aydan altı aya kadar hafif hapis ve 250 liradan 500
liraya kadar hafif para cezasına ve tekerrürü halinde iki aydan bir seneye
kadar hafif hapis ve 500 liradan 1000 liraya kadar hafif para cezasına mahkûm
olur. Kumar
oynanan yerde bulunup kumar oynamaya yarayan veya kumar oynamaya tahsis olunan
mevat ve alât ile ortada bulunan eşya ve para zabt ve müsadere olunur. Fail: 1 -
Bu fiilleri itiyat edinmiş bulunduğu; 2 -
Birinci fıkrada beyan olunan kabahatin irtikâbında kumar oynayanlara karşı
banko tutan olduğu takdirde yukardaki fıkralarda yazılı cezalar bir misli
artırılarak hükmolunur ve bu son halde üç aya kadar meslek ve sanatın tatili
cezası da ilâve edilir." B -
Olayla ilgili bulunan Türk Ceza Kanununun 6123 sayılı Kanunla değişik 568.
maddesi de aşağıdadır: "Madde
568 - Herkim, yukarıdaki maddede beyan olunan kabahate iştirak etmeksizin umumî
veya umuma açık mahalde kumar oynarsa bir aya kadar hafif hapis ve 50 liradan
100 liraya kadar hafif para cezası ile cezalandırılır. Tekerrürü halinde ceza
on günden iki aya kadar hafif hapis ve 100 liradan 200 liraya kadar hafif para
cezasıdır." C -
Dayanılan Anayasa kuralı: Anayasa'ya
aykırılık iddiasını desteklemek üzere ileri sürülen Anayasanın 12. maddesi
aşağıda yazılı olduğu gibidir: "Madde
12 - Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep
ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir
kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz." IV-
İLK İNCELEME: Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 24/6/1975 gününde Muhittin Tâylan,
Kani Vrana, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner,
Ahmet Koçak, Şekip Çopuroğlu, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Salih Çebi,
Şevket Müftügil, Adil Esmer ve Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun katılmalarıyla
yapılan ilk inceleme toplantısında; dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından
işin esasının incelenmesine oybirliği ile karar verilmiştir. V -
ESASIN İNCELENMESİ: İtirazın
esasına ilişkin rapor, mahkeme kararının gerekçesi iptali istenen yasa ile
Anayasa kuralı, bunlarla ilgili gerekçeler ve öteki yasama belgeleri okunduktan
sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A -
Kumarın suç sayılması için yasada öngörülen koşullar: Kumar
oynatan veya oynatmak için yer gösterenlere ilişkin hükümler Türk Ceza
Kanununun 567. maddesinde, kumar oynayanlara ilişkin hükümler de 568.
maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeler, kumar oynamak için yer göstermek veya
kumar oynamak eylemlerinin suç sayılması için bu eylemlerin "umuma
mahsus" veya "umuma açık" yerlerde işlenmiş olması koşullarını
öngörmektedir. Sözü
geçen maddelerdeki "umuma mahsus" deyimi ile; pazar ve panayırlar,
kahvehaneler, lokantalar, sinemalar, istasyonlar gibi herkesin kayıtsız ve
şartsız girebileceği benzeri yerler; "umuma açık yerler" deyimi ile
de özel toplantılara özgü olsa bile kumar araç ve gereçlerinin kullanılması
için ücret alınan yerlerle oyun oynamak mutad olan yerler ve giriş ücreti
verilmese bile oyun oynamak isteyen herkesin girebileceği yerler ifade
edilmiştir. Kumar
oynamak veya oynatmanın suç sayılması için aranan "umuma mahsus" veya
"umuma açık" yerler koşulları yalnız Türk Ceza Kanununun anılan
maddelerinde değil, öteki yasaların, kumarla ilgili hükümlerinde, örneğin Polis
vazife ve selâhiyet Kanununun 8. maddesinin A bendi ile 1702 sayılı Rulet,
Tilet, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve makineleri hakkındaki Kanunda da yer
almış bulunmaktadır. Demek oluyor ki; Yasa koyucu; ancak "umuma
mahsus" veya "umuma açık" yerlerde oynanan kumarın, kamu
düzenini bozduğunu düşünerek suç sayılmasını kabul etmiştir. Özel
hayatın ve konutun korunması çağdaş, demokratik yönetimlerde başlıca temel hak
ve özgürlüklerden sayılmaktadır. Memleketimizde de özel hayatın korunması ve
konut dokunulmazlığı Anayasaca güvence altına alınmıştır. Bundan
başka; Türkiye'nin de katıldığı însan Hakları Evrensel Beyannamesinin 12.
maddesinde, "Hiçkimse özel hayatı, ailesi, meskeni veya yazışması
hususlarında keyfî tartışmalara, şeref ve şöhretine karşı tecavüzlere maruz
kalamaz. Herkesin bu karışma ve tecavüzlere karşı kanun ile korunmaya hakkı
vardır." denilmek suretiyle özel hayatın dokunulmazlığı evrensel bir kural
haline de getirilmiştir. Özel
nitelikteki yerlerde ve konutlarda oynanan oyunların da ceza yasası kapsamı
içine alınması halinde, bu gibi yerlerin dokunulmazlığının sık sık tehlikeye
düşmesi olasılığını gözönünde bulunduran çağdaş demokratik ülkelerin ceza
yasalarında "umuma mahsus" veya "umuma açık" yerler
koşullarına özellikle yer verildiği görülmektedir. B -
Ahlâk kurallarının ceza hukuku ile ilişkisi sorunu: Kumarın
ahlâk kurallarına uygun düşmediği kabul edilse bile, her ahlâk kuralına ters
düşen hareketin ceza hukuku alam içine alınması olanağı da yoktur. Bu sorun
hukukçular ve sosyologlarca uzun inceleme ve tartışma konusu yapılmış ve bu
sonuca varılmıştır. Ahlâk
kuralları alanı, hukuk ve özellikle ceza hukuku alanından daha geniştir. Çağdaş
ceza yasaları, yalnız toplumun düzenini, huzurunu ve güvenliğini bozucu
nitelikteki ahlâka aykırı davranışları kendi alanı içine almakla yetinmiş,
kesin bir zorunluk olmadıkça bu nitelikte olmayan ahlâk kurallarına aykırı
davranışlara karışmayı kişilerin özgürlükleri ve dokunulmazlıkları bakımından
zararlı ve hatta tehlikeli görmüşlerdir. Buna bir örnek vermek gerekirse Türk
Ceza Hukukuna göre, bir kişinin, başkasının malına veya başka bir varlığına
saldırmayı düşünmesi, bunu zihninde kararlaştırması ahlâka aykırı kötü bir
hareket olmakla birlikte girişim evresine geçmedikçe ceza konusu kabul edilmemiştir.
Buna karşılık, ahlâk anlayışına aykırı düşmeyen kimi eylemler de - kamu
düzenini ve güvenliğini ilgilendirmesi dolayısiyle - bir ihtiyat tedbiri olarak
ceza yaptırımına bağlı tutulmuştur. Bu tür eylemler her ne kadar doğrudan
doğruya kişilere bir zarar vermeyebilirse de bir tehlike doğurabileceği
düşüncesiyle ceza hukukunun konusu içine alınmıştır. Örneğin kabahat suçlarında
olduğu gibi.. Çağdaş
ceza yasalarının hazırlanmasında manevî değerlere üstün yer verilmekle birlikte
özellikle: 1 -
Yalnız hukukun zorunlu kıldığı eylemlerin suç sayılması, 2 -
Cezanın, suçun ağırlık ve niteliğine uygun ölçüde saptanması, 3 -
Adalet kavramı ile bağdaşmayanın, âdil ve doğru olarak kabulünden sakınılması, 4 -
Ahlâkın iyi saymadığı her eylemin her halde ceza yasası kapsamına alınmasından
kaçınılması, Gibi
ilkeler gözönünde tutulmaktadır. Bu nedenledir ki toplumun hoş karşılamadığı,
ahlâka uygun görmediği kimi davranışlara ceza yasalarında yer verilmemiştir. Böyle
olmasaydı, yani ahlâka uygun görülmeyen bütün davranışlar suç sayılarak ceza
yaptırımına bağlı tutulmuş olsaydı, insanlarda ve toplumda ahlâk bilinci
değersiz hale gelir, insanlar toplum içinde hemen hemen yaşayamaz duruma
düşerlerdi. Genellikle yasaların dışında kalan alanlarda kötü davranışları
önleyici iyi bir kuvvetin bulunmasına önem ve değer verilmiştir. Bu kuvvetin de
ahlâk kuralları olduğu kuşkusuzdur. Bütün
bu düşüncelerden hareket eden çağdaş ceza yasaları ahlâk kurallariyle pek
bağdaşmayan ve kötü bir alışkanlıktan ibaret olan kumar oynamayı her ne suretle
olursa olsun, nerede oynanırsa oynansın her halde cezalandırmayı değil yukarıda
da işaret edildiği gibi, ancak kamu düzenini bozucu ve halkın rahatını kaçırıcı
bir nitelik taşıdığı hallerde ceza alanı içine almayı öngörmüşler ve bu amaçla
da bu suçu "umuma mahsus" veya "umuma açık" yer koşullarına
bağlı tutmuşlardır. C -
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi: Anayasa'nın 12. maddesinde; "Herkes,
dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayırımı
gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir
kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz" denilmektedir. Görülüyor
ki bu maddede eylemli eşitlik değil hukuksal eşitlik söz konusu edilmektedir.
Bu maddeye göre yurttaşlar yasa karşısında dillerine, ırklarına,
cinsiyetlerine, siyasî düşüncelerine, felsefi inançlarına, dinlerine ve
mezheplerine göre değişik işlem görmeyeceklerdir. Bunların dışında ancak
niteliklerde benzerlik ve yasaların getirdiği kurallara uyarlık oranında
eşitlik söz konusu olacaktır. Türk Ceza Kanununun 567. ve 568. maddelerinde
yazılı suçları işleyenler kim olursa olsun herkes hakkında dil, ırk, cinsiyet,
felsefi inanç, din ve mezhep ve siyasî düşüncesi ne olursa olsun bir ayırım
yapılmaksızın uygulanacaktır. Böyle olunca itiraz konusu yasa kuralında
Anayasa'nın 12. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı bir durum söz konusu
olamaz. Yukarıda
açıklanan nedenlerden ötürü, Türk Ceza Kanununun 567. maddesindeki "umuma
açık yerlerde" deyimi Anayasa ilkelerine aykırı olmadığından itirazın
reddine karar verilmelidir. Abdullah
Üner ve Ahmet H. Boyacıoğlu ek gerekçe yazma haklarını saklı tutmuşlardır. VI -
SONUÇ: Türk
Ceza Kanununun 567. maddesindeki "umuma açık yerlerde" deyiminin
Anayasa'nın 12. maddesine aykırı bulunmadığına ve itirazın bu nedenle reddine; 21/10/1975
gününde oybirliği ile karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Üye İhsan
  Ecemiş Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Şevket
  Müftügil Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu EK
GEREKÇE Olayın
niteliği, Yerel Mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurmaktaki asıl amacı ve
konunun her yöniyle açıklığa kavuşturulması bakımlarından aşağıdaki gerekçenin
de bu kararın gerekçesine eklenmesini gerekli görmekteyim: "D
- Türk Ceza Kanununun 567. maddesindeki (Umuma açık yerlerde) deyimi
kaldırılınca Mahkemenin gerekçesinde öne sürüldüğü gibi kulüplerde oynanan
kumar oyunu yasaklanmış ve ceza yaptırımı içine alınmış olup olamıyacağının da
incelenmesinde yarar görülmüştür: Mahkemenin
gerekçesinde, yalnız üyelerin girebilecekleri (kulüpler) de oynanan kumarın
yasaklanarak ceza yaptırımına bağlı tutulması gerektiği savunulmuş ve bunun
için de Türk Ceza Kanununun 567. maddesindeki (Umuma açık yerler) deyiminin
iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulduğu anlaşılmıştır. Yukarıda
da belirtildiği gibi, Türk Ceza Kanununun 567. ve 568. maddelerinde ancak,
(Umuma mahsus) ve (Umuma açık) yerlerde oynanan kumar oyunu suç sayılarak
cezalandırılmıştır. (Umuma açık yerler) den ne anlaşıldığı bu yasanın 570.
maddesinde aşağıdaki şekilde açıklanmıştır; a -
Hususi içtimalara mahsus olsa bile kumar âlet ve edevatının kullanılması için
ücret alınan yerler, b -
Oyun oynamak mutat olan yerler, c -
Duhuliye verilmese bile oyun oynamak isteyen herkesin girebileceği yerler, Umuma
açık yerlerden sayılmıştır. Türk
Ceza Kanununun 567. maddesindeki (Umuma açık yerler) deyiminin kalkması halinde
madde geri kalan diğer unsurlara göre ve yalnız (Umuma mahsus) yerlerde diğer
deyimle kahvehaneler, lokantalar, sinemalar, istasyonlar, pazaryerleri gibi
yerlerde oynanan kumar oyunu suç olarak kalacak, yukarıda niteliği açıklanan
(Umuma açık)yerlerde kumar oynanması suç olmaktan çıkacak ve böylelikle yalnız
üyelerin girebileceği (Kulüp) lerde oynanan kumarın suç kapsamına gireceği
şöyle dursun tersine maddenin kapsamı büsbütün daralmış olacak ve mahkemenin
gerekçesinde öne sürülen maksat - Yasada buna göre yeni bir düzenleme
yapılmadıkça - gerçekleşmiş de olmıyacaktır." Üye Abdullah Üner EK
GEREKÇE YAZISI İtiraz
yoluna başvuran Mahkemenin Anayasa'ya aykırılık açısından öne sürdüğü
gerekçeler incelendiğinde göze çarpan yön şudur: Sözü edilen Mahkeme, kumarın
yasaklanmasında toplum ve kişi açısından yarar görmekle ve bu kuralın her yerde
ve her zaman uygulanmasını başka bir deyimle kulüplerde oynanan kumarın da suç
sayılması için Türk Ceza Kanununun 567. maddesindeki "Umuma açık
yerlerde" deyiminin bu amaca varmak için iptaline karar verilmesini
istemektedir. Sözü
edilen 567. maddenin suç unsuru olarak öngördüğü iki terim üzerinde
durulmasında zorunluk vardır. Bunlardan
birincisi "umuma mahsus" yer kavramıdır. Kararda ("Umuma
mahsus" deyimi ile; pazar ve panayırlar, kahvehaneler, lokantalar,
sinemalar, istasyonlar gibi herkesin kayıtsız ve şartsız girebileceği benzeri
yerler) olarak tanımlanmıştır. İkinci
kavram ise "umuma açık yerler" dir. Kararda, (özel toplantılara özgü
olsa bile kumar araç ve gereçlerinin kullanılması için ücret alınan yerlerle
oyun oynamak mutad olan yerler ve giriş ücreti verilmese bile oyun oynamak
isteyen herkesin girebileceği yerler ifade edilmiştir) denilerek bu kavram
açıklanmaktadır. İtiraz
yoluna başvuran mahkeme, umuma açık deyiminin iptalini isteyerek işi Anayasa
Mahkemesine getirirken kendi gerekçesine ters düşmektedir. Şöyleki umuma açık
yerler deyimi maddeden kalktığında kumar yönünden suç unsurları daralacak bu
gün suç teşkil eden kimi eylemler suç olma niteliğini yitirecektir. Oysa
mahallî mahkeme kumarın genişletilmesini değil tam tersine bütünüyle suç olması
görüşündedir. Bu durumda mahkemenin bu sonucu düşünmesi halinde itiraz yoluna
başvurmama olasılığı bulunduğunu da gözönünde tutmak gerekir. Karardaki
çoğunluk gerekçesini benimsemekle birlikte yukarıda açıkladığım gerekçeye de
kararda yer verilmesi düşünce ve kanısındayım. Üye Ahmet H. Boyacıoğlu