ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/170 Karar Sayısı : 1975/190 Karar Günü : 25.9.1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Kayseri Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı
“Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında
Kanun”un 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 498. maddesi açısından
biçim yönünden Anayasaya aykırı olduğundan iptali istenmiştir. I. OLAY: Görülmekte olan kamu davasında sanık hakkında uygulanacak TCK. nun
498. maddesinin yer aldığı 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin,
Anayasa’nın 92. maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere uyulmadan
yasalaştırıldığı C.Savcılığınca ileri sürülmüş ve bu sav Mahkemece de ciddî
görülerek Türk Ceza Kanununun 498. maddesi açısından iptali için, Anayasa’nın
değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca
itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. II. İTİRAZIN GEREKÇESİ: Mahkeme 1803 sayılı Af Yasasının 2. maddesinin (B) bendindeki
kuralın Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen yöntemlere
uyulmadan yasalaştığını ileri sürmüştür. III- YASA METİNLERİ: 1- İtiraz konusu Yasa kuralı: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin, Anayasaya
aykırılığı ileri sürelen (B) bendi şöyledir: “Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş: A) …………… B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210,
212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin
1 nci bendinde ve 406, 407, 414/1, 415, 416/2-3, 491, 492, 493, 495, 496, 497,
498, 499, 500, 503, 510 ncu maddeleriyle Askerî Ceza Kanununun 131. ve 132 nci
maddelerinde gösterilen suçları işleyenler hakkında ilgili maddede öngörülen
Devlet zararı önceden ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartiyle bu
maddenin (A) bendi hükmü uygulanır.” 2- Dayanılan Anayasa kuralı: Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: “Madde 92/5.- Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni
benimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki
üyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet
Meclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca
da veya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi
kabul etmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu
ile kabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk
metnini benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu
halde açık oya başvurulur.” IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca toplanmış ve
İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca gerekli ilk incelemeyi yapmış ve işin esası
hakkındaki incelemenin başka güne bırakılmaksızın sürdürülmesine oybirliğiyle
karar vermiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,
iptali istenen yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler
ve diğer yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 1- İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin kararında itiraz konusu Yasa
kuralının biçim yönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaşmadığı ve bu nedenle Türk
Ceza Kanununun 498. maddesi açısından iptali gerektiği belirtilmiştir. 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendindeki
kural Türk Ceza Kanununun 414. maddesinin buruncu fıkrası ile sınırlı olarak
Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/39, Karar: 1974/51 sayılı
kararı ile Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarına
aykırı oluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15133
sayılı Resmî Gazetede yayımlanmıştır. Şu halde, 1803 sayılı yasanın 2. maddesinin (B) bendi için daha
önce gösterilip saptanmış bulunan iptal nedeni burada dahi geçerlidir. Ayni
neden, yukarıda gün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmî Gazetenin gün ve
sayısı gösterilen Anayasa Mahkemesi Kararında belirtilmiş olduğundan, burada
yinelenmesine gerek görülmemiştir. Muhittin Gürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bu sonuca değişik
gerekçe ile katılmışlardır. İhsan Ecemiş, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi ise
bu görüşe katılmamışlardır. 2- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü: Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasına göre, özel bir
durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe gecikmeksizin konulması
asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığı anlaşılmış bir kuralın
yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk bulunmamış olduğundan, iptal hükmü
için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerek görülmemiştir. İhsan Ecemiş, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu
bu görüşe katılmamışlardır. VI- SONUÇ: 1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itiraz
konusu yapılan (B) bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasanın 92.
maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniyle
biçim yönünden ve Türk Ceza Kanununun 498. maddesiyle sınırlı olarak iptaline Muhittin
Gürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun değişik gerekçeleriyle ve İhsan Ecemiş,
Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 2- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılmasına yer olmadığına, İhsan Ecemiş, Ziya Önel, Abdullah Üner ve
Nihat O. Akçakayalıoğlu’nun karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla; 25.9.1975 gününde karar verildi. Başkanvekili Kâni VRANA Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Adil ESMER Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet H.
  BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI 12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Anayasa
Mahkemesinin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda
açıkladığım gerekçelerle çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım. Üye İhsan ECEMİŞ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Anayasa
Mahkemesinin 28.11.1974 gün ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararında
açıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine katılmıyoruz Üye Ziya ÖNEL KARŞIOY YAZISI Cumhuriyetin 50 nci Yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı Af
Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92.
maddesinin beşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle Anayasa
Mahkemesince, esası incelenmeksizin ve Türk Ceza Kanununun 498. maddesiyle
sınırlı olarak iptaline karar verilmiştir. Bu itibarla yasama organının sözü
edilen hükmü yeniden düzenlemek yetkisi mevcuttur. Böyle olunca, yasama
organına bu yetkisini kullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama organının bu yetkisini kullanabilmesi için de Anayasa
Mahkemesi kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren, Anayasa’nın 152.
maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, iptal
kararının yürürlüğe girmesi hususunda yeterli bir sürenin verilmesi
gerekmektedir. Böyle bir süre verilmediği takdirde iptal edilen karar hükmü
yürürlükten kalkacak ve bu suretle yasama organının bu hükmü yeniden
düzenlenmesine fırsat ve imkân kalmayacaktır. İptal kararının yürürlüğe girmesinde bir süre verilmek için her
halde kamu düzenini tehdit edici yasal bir boşluğun meydana gelmesine kanunen
gerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde böyle bir şart aranmamış ve 44 sayılı
Kanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrasında da yine böyle bir şart istenmemiş ve
Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabileceği yazılı bulunmuştur. Olayda, Anayasanın 152. maddesindeki (gereken hal) kaydının mevcut
olup olmadığı sorununa gelince: Anayasanın 64. maddesine göre genel ve özel af ilân etme yetkisi
Türkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi
affın kapsamını ve sınırını da belli etmeğe yetkilidir. Anayasa Mahkemesinin
görüşü de bu yoldadır. (Anayasa Mahkemesi kararı, 9.6.1964 gün ve Esas:
1964/12, Karar: 1964/47, Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, cilt 2, Sh. 176). Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yetkiye dayanarak ve
memleketin sosyal yararlarını da gözönünde tutarak, 1803 sayılı Af Kanunu ile
bir bölüm suçları ve cezalarını tamamen afferderken bir bölüm cezalarının 12
yılını ve diğer bir bölüm suçların cezalarından ise yalnız beş yılı affetmeği
uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanununun 498. maddesinde yazılı gasp ve
yağma suçlarının tamamen değil, cezasından yalnız beş yıl indirilmesini
öngörmüştür. İptal kararının yürürlüğe girmesi konusunda süre verilmemesi
halinde Anayasa Mahkemesi kararı Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte Af
Kanununun sözü edilen hükmü yürürlükten kalkacak ve gasp ve yağma suçları da
kanun koyucunun istek ve iradesi hilâfına 12 yıllık affa tabi olacaktır. Yukarıda yazılı nedenlerle kararın (iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer olmadığına) ilişkin kısmına
karşıyım. Üye Abdullah ÜNER KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Esas:
1974/34, Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşı oy
yazımın 3 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle çoğunluğun bu kararının
aynı konu ile ilgili kısmına katılmıyorum. Üye Ahmet KOÇAK KARŞIOY YAZISI Yukarıdaki kararda (1975/170-190), kanun teklif ve tasarılarının
Cumhuriyet Senatosundaki görüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul
edilmiş bulunan madde metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu
değişikliklerin benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasanın 92. maddesinin
beşinci fıkrası gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyen
maddelere ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet
Meclisince düzenlenen metinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenin
toptan Millet Meclisince oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı Af
Kanunu hakkında bu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuş
olmaları, Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeye
dayandırılmıştır. Bu görüş, Anayasanın, hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerine
aykırı bulunmaktadır. İptal kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve
28.11.1974 günlü ve (1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı Anayasa
Mahkemesi kararlarına ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş
olduğundan tekrarı gereksiz bulunmuştur. (Resmî Gazete- günler: 12.7.1974,
29.1.1975; sayılar: 14943: Sb9-12; 15133: S.19-20) Söz konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın
gerekçesine katılmıyorum. Üye Muhittin GÜRÜN KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Mahkememizin 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralı
bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptale ilişkin görüşlerine
karşıyım. Üye Ahmet Salih ÇEBİ KARŞIOY YAZISI Anayasa 92. madde beşinci fıkra hükmünün işletilişi bakımından
“oylanacak metin” ile “oylama usulü” için, 14943 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Mahkememiz 2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı kararına bağlı ve iptâl
hükmünün yürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluğu olarak da Resmî
Gazete’nin 15125 sayısında Mahkememizin 8.11.1974 günlü kararına ek olarak
yayımlanan karşıoy yazılarımda belirttiğim nedenlerle, sayın çoğunlukdan
ayrılmaktayım. Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU