ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/81 Karar Sayısı : 1975/90 Karar Tarihi:17/4/1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : Kayseri
2.Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 15.5.1974 günlü,1803 sayılı “Cumhuriyetin
50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun”un 2. maddesinin
(B) bendindeki kuralın, Türk Ceza Kanununun 493. maddesi yönünden iptali istemidir. I- OLAY : Türk Ceza Kanununun 493. maddesi uyarınca 12 yıl ağır hapis cezası
ile cezalandırılan 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (A) bendi gereğince
cezasının beş yılı indirilen hükümlünün geri kalan cezasının yerine getirilmesi
sırasında, 4.2.1975 günlü dilekçe ile, 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin
(B) bendinin, Türk Ceza Kanununun 493. maddesi yönünden Anayasaya aykırılığı
konusunda da bir karar verilmesini sağlamak için Anayasa Mahkemesine
başvurulmasını istemesi üzerine, geri kalan cezanın yerine getirilmesinde
tereddüde düşen Cumhuriyet Savcısının, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 402. maddesi
uyarınca, bu konuda bir karar verilmesi isteği ile başvurduğu Mahkemece,
Anayasaya aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varılmış ve 1803 sayılı Af
Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 493. maddesi yönünden
iptali için Anayasanın 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri
uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. II. İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca toplanarak
aşağıdaki sorunlar üzerinde durulmuştur: 1- Mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurmağa yetkili olup olmadığı
sorunu: Bir mahkemenin itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine
başvurulabilmesi için, Anayasa’nın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı
Kanunun 27. maddeleri uyarınca, o mahkemenin elinde yolunca açılmış, görevine
giren ve bakmakta olduğu bir davanın var olması ve ayrıca itiraz konusu yapılan
hükümlerin de o davada uygulama yeri bulunması koşullarının gerçekleşmesi
gerekmektedir. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 402. maddesi uyarınca, cezanın
yerine getirilmesi sırasında, bir mahkumiyet yorumlanmasında veya tayin olunan
cezanın hesabında tereddüt edilmesi yahut cezasının kısmen veya tamamen yerine
getirilmesi gerekmediğinin ileri sürülmesi hallerinde mahkemeden bir karar
alınması öngörülmüştür. Yine, aynı Kanunun 405. maddesinde, cezanın yerine
getirilmesi sırasında yukarıda sözü geçen 402. madde gereğince verilerek
kararların başvurma yeri olarak mahkeme gösterilmiş ve yalnız, anılan
kararların mahkemece duruşma yapılmaksızın verilmesi yolu benimsenmiştir. Bu
nedenlerle, bu işe hükümlünün istemi üzerine Cumhuriyet Savcılığınca başvurulan
yargı yeri, gerek Anayasanın değişik 151. ve gerekse 44 sayılı Kanunun 27. maddesinde
sözü geçen (mahkeme) kavramı içine girmektedir. Çünkü mahkeme diye tanımlanan
bir yargı yerinde kararların duruşma yapılarak veya yapılmayarak verilmesi o
yerin niteliğine etkili değildir. Öğretide ve uygulamalarda da bu mahkemenin,
hükmü vermiş bulunan mahkeme olduğunda birleşilmektedir. Öte yandan, Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla başvurabilme
koşulları yönünden, Mahkemenin elinde bakılmakta olan bir davanın var olup
olmadığının incelenmesi ve tartışılması gerekmektedir. Öğretide genel olarak
benimsendiği ve uygulamalarda da çoğu kez öngörüldüğü üzere, genel anlamda her
dava, yasalarda gösterilen yollara uyularak yargı yerlerine getirilen ve orada
çözülmesi gereken bir uyuşmazlıktan oluşmaktadır. Uyuşmazlık yargı yerince
çözülmüş ise, Anayasaya uygunluk denetimi yönünden mahkemenin elinde bakılmakta
olan bir davanın varlığından artık söz edilemez. Bu bakımdan, hükümlü hakkında
kesin mahkumiyet kararı ile sonuçlanmış bulunan asıl ceza davasını, mahkemenin
bakmakta olduğu bir dava olarak nitelendirmeye olanak yoktur. Ancak, bundan sonra hükümlü ile Cumhuriyet Savcılığı arasında
cezanın yerine getirilmesi sırasında Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 402. maddesi
hükmü uyarınca yeni bir uyuşmazlık doğarsa, bunun çözülmesi için aynı Kanunun
405. maddesi gereğince bir karar verilmesi konusunun mahkemeye getirilmesi
halinde, o mahkemenin elinde bakılmakta olan bir davanın varlığı kabul edilmek
gerekir. Olayda hükümlünün, Cezaevi Müdürlüğü yolu ile Cumhuriyet
Savcılığına gelen 4.2.1975 günlü dilekçesi ile, 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin
(B) bendi hükmünün, Türk Ceza Kanununun bazı maddeleri yönünden iptal edilmiş
olduğundan söz ederek, bu hükmün, aynı Kanununun kendisine uygulanan 493. maddesi
yönünden de Anayasaya aykırılığı konusunda bir karar verilmesi için Anayasa
Mahkemesine başvurulmasını; sözü edilen kuralın iptal edileceği gözönüne
alınarak cezasının yerine getirilmesinin durdurulmasını ve salıverilmesini istemesi,
Cumhuriyet Savcılığının da bu konularda tereddüde düşmesi üzerine, cezanın
yerine getirilmesinin gerekip gerekmiyeceği hakkında Cumhuriyet Savcılığı ile
hükümlü arasında bir uyuşmazlık ortaya çıkmıştır. O halde Ceza Muhakemeleri
Usulü Kanunun 402. maddesi uyarınca bu uyuşmazlığın çözülmesi için başvurulan
Mahkemenin elinde usulünce açılmış görevine giren ve bakılmakta olan bir
davanın bulunduğu kabul edilmelidir. Halit Zarbun ve Abdullah Üner bu görüşe katılmamışlardır. 2-Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olup
olmadığı sorunu: Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasaya
uygunluk denetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bunların
da Anayasaya uygunluk denetimine bağlı olduğu sonucuna varılmıştır. Konu
hakkında ayrıntılı gerekçeler, Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas:
1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan
(Resmi Gazetede; gün:21.1.1975, Sayı 15125), bunların buruda yinelenmesine
gerek kalmamıştır. Şu duruma göre, bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesi’nin görevi
içinde bulunduğu ortadadır. Halit Zarbun bu görüşe katılmamışlardır. 3-İtiraz konusu kuralın daha önce iptaline karar verilmiş olması: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendindeki
kuralın, Türk Ceza Kanununun 493. maddesi ile sınırlı olarak iptaline 11.3.1975
gününde Esas: 1975/18, Karar:1975/47 sayı ile karar verilmiş olduğundan, bu
konuda yeniden karar verilmesine yer kalmamıştır. III- SONUÇ : 1-Mahkemenin bu işte itiraz yolu ile Anayasa Mahkemesine
başvurmağa yetkili olduğuna Halit Zarbun ve Abdullah Üner’in karşıoylarıyla ve
oyçokluğu ile, 2-İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevi ve yetkisi
içinde bulunduğuna Halit Zarbun’un karşıoyu ile ve oyçokluğu ile; 3-15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin bu işte
itiraz konusu yapılmış bulunan (B) bendindeki kuralın, itiraz yolu ile gelen
başka bir işte Anayasa Mahkemesince Anayasaya uygunluk denetiminden
geçirilerek, Türk Ceza Kanununun 493. maddesi ile sınırlı olarak iptaline 11.3.1975
gününde Esas:1975/18, Karar: 1975/47 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu
konuda yeniden karar verilmesine yer olmadığına oybirliği ile; 17.4.1975 gününde karar verildi. Başkan Muhittin TAYLAN Başkanvekili Kâni VRANA Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Karşı oy yazısı
  eklidir. Üye Ahmet KOÇAK Üye Şekip ÇOPUROĞLU Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI 1- 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mahkememizin
28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda açıkladığım
görev ve yetkiye ilişkin gerekçelerle, çoğunluğun kararına da katılmıyorum. 2-Mahkemenin bu işte itiraz yolile Anayasa Mahkemesine başvurmağa
yetkili olduğuna ilişkin olan Sayın Abdullah Üner’in karşıoy yazısındaki ileri
sürülen görüşlerine aynen katılıyorum. Üye Halit ZARBUN KARŞIOY YAZISI Bu
olayda, sanık Hırsızlık suçundan Türk Ceza Kanununun 493. maddesi uyarınca 12
sene ağır hapis cezasına mahkum edilmiş ve bu cezanın 5 senesi 1803 sayılı Af
K.nun 2/A maddesi gereğince indirilmiş ve hüküm kesinleşmiştir. Adıgeçen
hükümlü, 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin bazı bölümlerinin
Anayasa Mahkemesince iptal edildiğini ve iptal kararının kendi mahkumiyetinide
kapsadığını öne sürerek infazın durdurularak tahliyesine karar verilmesini ve
sözü edilen yasanın 2/B maddesini T.C.K.’nun 493. maddesi yönünden de iptal
edilmesi için dosyanın Anayasa Mahkemesine göndermesini istemiştir. Cumhuriyet
Savcısı hükümlünün isteğini uygun bularak infazın durdurulup durdurulamayacağı
konusunda usulün 402. maddesine göre bir karar verilmesi için dosyayı Kayseri
2. Ağır Ceza Mahkemesine göndermiş ve Mahkemecede; 1803 sayılı Yasanın 2/B
maddesinin T.C.K.’nun 493. maddesi yönünden iptal edilmesi için Anayasa
Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. Anayasanın
değişik 151. maddesinin birinci fıkrasında, “Bir davaya bakmakta olan Mahkeme
uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa
Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar dâvayı geri bırakır” ve
ikinci fıkrasında da “Mahkeme Anayasa’ya aykırılık iddiasını ciddi görmezse bu
iddia, temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır” diye yazılıdır. 44
sayılı Kanunun 27. maddesinde de, bir Mahkemenin bir işi Anayasa Mahkemesine
gönderebilmesi için elinde bakmakta olduğu bir (Dâva) bulunmasının gerekli
olduğu açıkça belirtilmiştir. Gerek
Anayasa da ve gerek 44 sayılı Kanunda sözü edilen (Dâva) deyimiyle, Muhakeme
Usulü esaslarının tanımladığı anlamda ve Mahkeme önünde açılmış olan (Dâva) nın
kasdedildiğinin kabulü gerekir” bu mahiyet ve nitelikte olmıyan (ihtilaf) ların
(Dâva) olarak kabulü mümkün değildir. Bir
Hukuk terimi olan (Dâva) kavramını usul hakkındaki mahiyet ve niteliğinden
ayırarak Anayasada değişik ve başka anlamda kullanılmış olduğu yolundaki
görüşün benimsenebilmesi için her şeyden önce bu görüşün hukuki ve inandırıcı
ortaya konulması zorunluluğu vardır. Halbuki bu nitelikte bir kanıta
rastlanmamaktadır. Bundan
başka, Anayasanın 151. maddesinin birinci fıkrasında: “bir dâvaya bakmakta olan
Mahkeme, uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasa’ya aykırı görürse veya
taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına
varırsa Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar Dâvayı geri
bırakır.” diye yazıldıktan sonra bunu takip eden ikinci fıkrasında ise :
“Mahkeme Anayasa’ya aykırılık iddiasının ciddi görmezse iddia temyiz merciince
esas hükümle birlikte karara bağlanır.” Denilmektedir. Birbirine bağlı ve birbirini
tamamlar nitelikte olan bu iki fıkra hükümlerine göre: Mahkeme bakmakta olduğu
bir davada uygulanacak kanun hükmünü Anayasa’ya aykırı görür veya taraflardan
birini ileri sürdüğü iddianın ciddi olduğu kanısına varırsa işi Anayasa
Mahkemesine gönderecek ve Anayasa Mahkemesini vereceği karara göre gereğin
yerine getirecek, taraflardan birinin ileri sürdüğü iddiayı ciddi görmezse
duruşmaya devamla esas hakkındaki kararı verecektir. Ancak bu takdirde iddiayı
öner süren taraf, Temyiz yoluna başvurarak Anayasaya aykırılık iddiasını
Yargıtayda inceletmek yetkisine sahip bulunmaktadır. Şu halde Anayasanın bu
maddesinde: 1-Mahkemenin
elinde bakmakta olduğu Dâvanın (Karar) ile değil, (Hüküm) le sonuçlanacak
nitelikte olması, 2-
Mahkemece verilecek hükmün temyizi kabul hükümlerden kullanılması, 3-
Mahkemece Anayasaya aykırılık iddiasının ciddi olmadığı kararı verilmesi
halinde bu kararın esas Hükümle birlikte temyiz edilerek bu iddianın daha
yüksek yargı organınca incelenmesini sağlanması, öngörülmüştür. Anayasanın
bu maddesinde, (Karar) değil de (Hüküm) terimi kullanılmış olduğu dikkatten
uzak tutmamak lazımdır. Bilindiği gibi (Hüküm) dâvayı sona erdiren karar olup
bu niteliği ile öteki kararlardan ayrılır. Bu itibarla (Dâva) niteliğinden
olmayan (ihtilaf) lara ilişkin (Karar) lar Anayasanın 151. maddesinin kavramı
dışında kalmaktadır. Halbuki
: Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 402. maddesine göre yapılan müracaatlar,
Hukuki ve Kanuni anlam ve nitelikte (Dâva) olmadıktan başka Mahkemece bu
hususta verilen karar da (Hüküm) niteliğine haiz bulunmamaktadır ve bu karar
hakkında Temyiz yoluna başvurmak da mümkün değildir. Bu bakımlardan da Ceza
Muhakemeleri Usulü Kanununun 402. maddesine göre yapılan müracaatlar ve bu
müracaatlar üzerine mahkemelerce verilen kararlar Anayasanın 151. maddesinin
kapsamı dışında kalmaktadır. Yukarıda
yazılı nedenlerden, bu olayda Mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurma yetkisi
olmadığından itirazın, Mahkemenin yetkisizliği yönünden reddedilmesi gerektiği
görüşündeyim. Üye Abdullah
  ÜNER