ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/349 Karar Sayısı : 2004/14 Karar Günü : 12.2.2004 Resmi Gazete tarih/sayı: 02.06.2004/25480 İPTAL DAVASINI AÇAN : TBMM Anamuhalefet (Fazilet)
Partisi Grubu adına Parti Genel Başkanı Mehmet Recai KUTAN İPTAL DAVASININ KONUSU : 25.4.2001 günlü, 4652
sayılı "Polis Yüksek Öğretim Kanunu"nun 10. maddesinin ikinci ve 15.
maddesinin birinci fıkralarında yer alan "...genel lise, erkek teknik
öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul
mezunları arasından..." ibaresinin Anayasa'nın 2., 10. ve 70. maddeleri
ile 128. maddesinin ikinci fıkrasına aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün
durdurulması istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralları 25.4.2001 günlü, 4652 sayılı "Polis Yüksek Öğretim
Kanunu"nun iptali istenilen kuralları da içeren maddelerin ilgili bölümleri
şöyledir: 1- " MADDE 10.- ...Polis meslek yüksek
okullarına Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan Öğrenci
Seçme Sınavını kazanan ve Bakanlıkça ihtiyaç duyulduğu kadar genel lise, erkek
teknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul
mezunları arasından yapılacak özel yetenek sınavında başarılı olanlar
alınır...". 2- "MADDE 15.- Fakültenin esas
öğrenci kaynağı polis kolejidir. İhtiyaç halinde, genel lise, erkek teknik
öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul
mezunları arasından yönetmelikle belirtilecek şartları taşıyan öğrenciler de
fakülteye alınabilirler...". B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava konusu kuralların Anayasa'nın 2., 10., 70. ve 128.
maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,
Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet
AKYALÇIN'ın katılımlarıyla 27.6.2001 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğün durdurulması isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra
karara bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : Dava dilekçesinden, iptali istenilen kurallarda polis meslek
yüksekokullarına ve Güvenlik Bilimleri Fakültesine, "genel lise, erkek
teknik, kız teknik veya turizm ve ticaret lisesi mezunu" olanların
alınabileceği, sayılan liseler arasında olmayan, daha kaliteli eğitim ve öğretim
veren liseleri bitirenlerin ise belirtilen okullara alınmamasının "kamu
yararı" ve "adalet" ilkelerine aykırı düştüğü, "nisbeten
başarılı ve yetenekli" vatandaşlar için hizmete giriş olanağı getirildiği
halde, "çok daha başarılı ve yetenekli" vatandaşlar için hiçbir haklı
gerekçeye dayanmadan bu olanağın tanınmamasının adil olmayan sonuçları olduğu,
bu nitelikleriyle yapılan yasal düzenlemelerin "hukuk devleti" ve
"eşitlik" ilkeleri ile Anayasa'nın kamu hizmetlerine girme hakkı ile
ilgili 70. maddesine, liyakat ilkesini düzenleyen 128. maddesinin ikinci
fıkrasına ve özellikle, imam hatip lisesi mezunlarının bu okullara
alınmamasının amaçlanması nedeniyle de "laiklik" ilkesine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Polis yükseköğretim kurumlarına alınacak öğrencilerin kaynağını
düzenleyen 28.11.1984 günlü, 3087 sayılı Polis Yükseköğretim Kanunu'nda yapılan
değişiklikten önceki düzenlemede öğrenci kaynakları arasında "lise ve
dengi okul mezunları" sayılarak herhangi bir sınırlama yapılmamış iken, önce
12.7.2000 günlü, 610 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile "genel ve teknik
lise mezunları", daha sonra da açıklanan dava konusu 25.4.2001 günlü, 4652
sayılı yasal düzenleme ile "genel lise, erkek teknik öğretim, kız teknik
öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul mezunları"na yer
verilerek kapsam daha da daraltılmıştır. 25.4.2001 günlü, 4652 sayılı "Polis Yüksek Öğretim
Kanunu"nun 10. maddesinde, polis meslek yüksekokullarının kuruluşu ve
öğrenci kaynakları ile öğretim süresi, 15. maddesinde de Güvenlik Bilimleri
Fakültesinin öğrenci kaynakları, öğrencilerin istihkakları, özlük işlemleri,
mecburi hizmet yükümlülüğü ve evlenme yasağı, Akademiye alınacak öğrencilerin
nitelikleri ile giriş esas ve şartlarının yönetmelikle belirleneceği gibi
kurallar düzenlenmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde, Cumhuriyetin nitelikleri arasında
sayılan hukuk devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir
hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini
gerçekleştiren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm
devlet organlarına egemen kılan, yargı denetimine açık, yasaların üstünde
Anayasa'nın ve yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde
olan devlettir. Bu bağlamda, hukuk devletinde yasakoyucu, yasaların yalnız
Anayasa'ya değil, evrensel hukuk ilkelerine de uygun olmasını sağlamakla
yükümlüdür. Anayasa'nın 10. maddesine göre, herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar. "Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik
öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin
yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa karşısında
ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı
durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin
her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve
konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi
çiğnenmiş olmaz. Yasa'nın gerekçesinde de belirtildiği gibi, iptali istenilen
kuralların, temelde, Türk toplumuna ve Emniyet Örgütünün ihtiyaç ve
beklentilerine yanıt verebilecek nitelikte polislerin yetiştirilmeleri ve
onların insan haklarına saygılı, ancak devlet otoritesini de zaafa uğratmayacak
bir yapıda eğitilmeleri için, eğitim hizmetlerinin gelişen bilim ve teknolojiye
paralel olarak yapılandırılmasını sağlamayı amaçladığı anlaşılmaktadır.
Böylece, adı geçen okullara "...genel lise, erkek teknik öğretim, kız
teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul mezunları
arasından..." öğrenci alınmasının emniyet hizmetlerinin gereksinimlerine
daha uygun olduğu düşünülmüştür. Belirli önemde bazı kamu hizmetlerinin
özelliklerini gözeterek gerçekleştirdiği bu tür düzenlemeler anayasal ilkelere
bağlı kalmak ve hizmetin gereklerini dikkate almak koşuluyla yasakoyucunun
takdir yetkisi içinde olan bir yasama işlemidir. Bu nedenle, farklı liselerden
mezun olanlar aynı nitelikleri taşımadıklarından eşitlik karşılaştırmasına esas
alınamazlar. Açıklanan nedenlerle 4652 sayılı Polis Yükseköğretim Kanunu'nun
10. ve 15. maddelerinin dava konusu kuralları, Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ ve Sacit ADALI bu görüşlere
katılmamışlardır. Dava dilekçesinde Anayasa'nın 70. maddesi ile 128. maddesinin
ikinci fıkrasına da aykırılık olduğu ileri sürülmekte ise de, kuralın bu
maddelerle ilgisi görülmemiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 25.4.2001 günlü, 4652 sayılı "Polis Yükseköğretim
Kanunu"nun; A- 10. maddesinin ikinci fıkrasının "...genel lise, erkek
teknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul
mezunları arasından..." bölümünün, B- 15. maddesinin birinci fıkrasının "...genel lise, erkek
teknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul
mezunları arasından..." bölümünün, 12.2.2004 gününde, E.2001/349, K.2004/5 (Yürürlüğü Durdurma)
sayılı kararla yürürlüğün durdurulması isteminin reddine oybirliği ile karar
verilmiştir. VI- SONUÇ 25.4.2001 günlü, 4652 sayılı "Polis Yüksek Öğretim
Kanunu"nun; A- 10. maddesinin ikinci fıkrasının "...genel lise, erkek
teknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul
mezunları arasından..." bölümünün, B- 15. maddesinin birinci fıkrasının "...genel lise, erkek
teknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul
mezunları arasından..." bölümünün, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ ile Sacit ADALI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 12.2.2004
gününde karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Fazıl SAĞLAM KARŞIOY 25.4.2001 günlü 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun 10.
maddesinin ikinci, 15. maddesinin birinci fıkrasında yer alan
"...genel lise, erkek teknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret
ve turizm öğretimine bağlı okul mezunları arasından..."
bölümünün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptal davası açılmıştır. Daha önce, Polis Yükseköğretim kurumlarına alınacak öğrenci
kaynaklarını düzenleyen 28.11.1984 gün ve 3087 sayılı Yasa'da öğrenci kaynakları arasında
"...lise ve dengi okul mezunları..." denilerek, lise ve dengi okul mezunları arasında
hiç bir ayrım yapılmamışken, dava konusu düzenleme ile "...genel lise, erkek teknik
öğretim, kız teknik öğretim, ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul
mezunları..." biçiminde değişiklik yapılarak lise dengi meslek lisesi
mezunlarından bir bölümüne Polis Yükseköğretim kurumlarına girme olanağı
ortadan kaldırılmıştır. Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesi, aynı durumda
bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmasını sağlamak ve yasa
karşısında dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve
mezhep gibi nedenlerle ayrım yaratılmamasını zorunlu kılar. Yapılan düzenleme ile meslek liselerinin bir bölümünün Polis
Yükseköğretim kurumlarına kabul edilmesi, aynı konumda bulunan bir bölümünün
ise kabul edilmemesi Yasakoyucu'nun takdir alanı içinde değerlendirilerek
iptal istemi reddedilmiştir. Anayasa'da öngörülmeyen bir konunun düzenlenmesi kuşkusuz ki
yasama organının takdirine bırakılmıştır. Ancak, bu yetki, mutlak olmayıp
Anayasa'nın temel ilkeleri yanında üstün hukukun genel ilkeleri ile de
sınırlandırılmıştır. Yasakoyucu iptali istenen kurallarla genel lise, erkek teknik
öğretim, kız teknik öğretim, ticaret ve turizm öğretimine bağlı mesleki
eğitime dayalı ortaöğretim mezunlarının Polis Yükseköğretimine girmelerini
uygun görmüş, aynı şekilde meslek eğitimine dayalı program uygulayan endüstri,
kimya, yapı, iletişim, spor, mahalli idareler, imam hatip ve meteoroloji
gibi meslek eğitimi veren lise mezunlarını bu imkandan yoksun
bırakmıştır. Aynı konumda olan bir bölüm meslek lisesi mezunlarına bir
imtiyaz ve ayrıcalık tanınırken, bir bölümüne bu imkanın tanınmaması
eşitlik ilkesine aykırıdır. Aynı konumdaki meslek liseleri arasında böyle
bir ayrıma gidilmesini haklı kılacak bir neden ortaya
konulamamıştır. Yasama belgelerinde olmadığı gibi çoğunluk görüşünde de bu
eşitsizliğin haklı nedeni açıklanamamıştır. Bunun yasama organının takdir
hakkı ile açıklanmış olması örtülü bir amaca ulaşmak için yapılan bir
düzenlemenin Anayasa'ya uygunluğunun gerekçesi olamaz. Haklılık ortaya
konulmadan makul ve anlaşılabilir bir düzenleme olduğunun tesbiti
de mümkün değildir. Belirtilen nedenlerle, eşitlik ilkesine aykırı olan kuralların
iptal edilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmadık. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI