ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Resmi Gazete tarih/sayı: 28.11.2002/24950 Esas Sayısı : 1995/13 Karar Sayısı : 1995/51 Karar Günü : 27.9.1995 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Hassa Kadastro Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 24.2.1984 günlü, 2981 sayılı "İmar ve
Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı
İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun"un Geçici 2.
maddesinin 22.5.1986 günlü, 3290 sayılı Yasa'nın 14. maddesiyle değiştirilen
(e) bendinin Anayasa'nın 169. ve 170. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Orman niteliği taşıması nedeniyle Hazine adına tescili yapılan
yerin üzerinde evi bulunan davacının tapuda kendi adına düzeltme yapılması için
açtığı davada Mahkeme, 2981sayılı Yasa'nın Geçici 2. maddesinin 3290 sayılı
Yasa'yla değiştirilen (e) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 2981 sayılı Yasa'nın Geçici 2. maddesinin 3290 sayılı Yasa ile
değiştirilen itiraz konusu (e) bendi şöyledir: "31/12/1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman
niteliğini kaybetmiş yerlerden şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak
bulunduğu yerleşim alanları orman sınırları dışına çıkarılmış sayılır. Bu
yerler hakkında bu Kanun hükümlerine göre işlem yapılır. İstanbul Adalar ilçesinde de bu hükümler uygulanmakla beraber
tarihi eserler dışında 21/7/1983 tarih ve 2863 sayılı Kanunun bu Kanun
hükümlerine uymayan hükümleri geçersizdir. Ancak bu alanlarda uygulama,
belediyesince yaptırılacak ıslah imar planları ve tip projelerine göre yapılır.
Tip projelerini uygulayan hak sahibine tapusu derhal verilir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin dayandığı Anayasa kuralları
şunlardır: 1- "MADDE 169.- Devlet, ormanların korunması ve sahalarının
genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır. Yanan
ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım ve
hayvancılık yapılamaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir. Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanları
kanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir. Bu ormanlar zamanaşımı ile mülk
edinilemez ve kamu yararı dışında irtifak hakkına konu olamaz. Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade
edilemez. Ormanların tahrip edilmesine yol açan siyasî propaganda yapılamaz;
münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları yakmak,
ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel af
kapsamına alınamaz. Orman olarak muhafazasında bilim ve fen bakımından hiçbir yarar
görülmeyen, aksine tarım alanlarına dönüştürülmesinde kesin yarar olduğu tespit
edilen yerler ile 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman
niteliğini tam olarak kaybetmiş olan tarla, bağ, meyvelik, zeytinlik gibi
çeşitli tarım alanlarında veya hayvancılıkta kullanılmasında yarar olduğu
tespit edilen araziler, şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak bulunduğu
yerler dışında, orman sınırlarında daraltma yapılamaz." 2- "MADDE 170.- Ormanlar içinde veya bitişiğindeki köyler
halkının kalkındırılması, ormanların ve bütünlüğünün korunması bakımlarından,
ormanın gözetilmesi ve işletilmesinde Devletle bu halkın işbirliğini sağlayıcı
tedbirlerle, 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman
niteliğini tamamen kaybetmiş yerlerin değerlendirilmesi; bilim ve fen
bakımından orman olarak muhafazasında yarar görülmeyen yerlerin tespiti ve
orman sınırları dışına çıkartılması; orman içindeki köyler halkının kısmen veya
tamamen bu yerlere yerleştirilmesi için Devlet eliyle anılan yerlerin ihya
edilerek bu halkın yararlanmasına tahsisi kanunla düzenlenir. Devlet, bu halkın işletme araç ve gereçleriyle diğer girdilerinin
sağlanmasını kolaylaştırıcı tedbirleri alır. Orman içinden nakledilen köyler halkına ait araziler, Devlet
ormanı olarak derhal ağaçlandırılır." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet Necdet SEZER, Haşim
KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Lütfi F.
TUNCEL'in katılmalarıyla 15.3.1995 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasına geçilmesine karar verilmiştir. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddelerine göre
Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular, başvuran Mahkeme'nin
bakmakta olduğu dâvâda uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır. Uygulanacak yasa kurallarından amaç, dâvânın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya dâvâyı sonuçlandırmada olumlu ya da
olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. Başvuru kararında, 22.5.1986 günlü, 3290 sayılı Yasa'nın 14.
maddesiyle değiştirilen 24.2.1984 günlü, 2981 sayılı "İmar ve Gecekondu
Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmar
Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun"un geçici 2.
maddesinin (e) bendinin iptali istenilmiştir. Bu bent iki fıkradan ibaret olup,
ikincisi özel konumdaki Adalar ilçesini ilgilendirdiğinden, incelemenin birinci
fıkrayla sınırlı olarak yapılmasına karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriyle
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2981 sayılı Yasa'nın 1. maddesinde, imar ve gecekondu mevzuatına aykırı
olarak inşaa edilmiş ya da inşa halindeki bütün yapılar hakkında uygulanacak
işlemler ve buna ilişkin tesbit, değerlendirme ve uygulamanın bu Yasa'ya göre
yapılacağı, 10. maddesinde de hazine, belediye, il özel idarelerine ait veya
Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün idare ettiği arsa veya araziler üzerinde gecekondu
sahiplerince yapılmış yapıların kayıt sahibi kamu kuruluşunca hak sahiplerine
tahsis edilerek tapu sicilinin beyanlar hanesinde gösterilip "Tapu Tahsis
Belgesi" verileceği, bu belgenin ıslah imar planı veya kadastro planları
yapıldıktan sonra hak sahiplerine verilecek tapuya esas teşkil edeceği
belirtilmektedir. İtiraz konusu kuralı da içeren Geçici 2. maddede ise, imar
mevzuatına uygun inşa edilerek kullanma izni alınmış yapı olarak kabul edilen
durumlar sayılmış, (e) bendinde de 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen
bakımından orman niteliğini kaybetmiş yerlerin, şehir, kasaba ve köy
yapılarının toplu olarak bulunduğu yerleşim alanları orman sınırları dışına
çıkarılarak bu Kanun hükümlerine göre işlem yapılacağı öngörülmüştür. Buna
göre, (e) bendinde belirtilen yerler hakkında 2981 sayılı Kanun hükümleri
uygulanacak, bunlar ilgililer adına tapuya tescil edilip satışa konu olacaktır. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun
45. maddesinin 20 yıllık zaman aşımı süresi geçmesi nedeniyle ormanların özel
mülkiyete konu olabileceğine ilişkin birinci fıkrasının Anayasa Mahkemesi'nin
E.1987/31, K.1988/13 sayılı kararıyla iptal edildiğini, buna karşın, geçici 2.
maddenin itiraz konusu (e) bendiyle orman alanlarının özel mülkiyete geçmesine
olanak tanındığını belirterek, kuralın Anayasa'nın 169. ve 170. maddelerine
aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Anayasa'nın 169. maddesinde, Devlet ormanlarının mülkiyetinin
devrolunamayacağı, ormanların korunması ve alanlarının genişletilmesi için
Devletçe gerekli yasal düzenlemelerin yapılacağı ve önlemlerin alınacağı,
ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme izin verilemeyeceği,
orman olarak muhafazasında bilim ve fen bakımından hiçbir yarar görülmeyen,
aksine tarım alanlarına dönüştürülmesinde kesin yarar olduğu tespit edilen
yerler ile 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman niteliğini
tam olarak kaybetmiş olan tarla, bağ, meyvelik, zeytinlik gibi çeşitli tarım
alanlarında veya hayvancılıkta kullanılmasında yarar olduğu tespit edilen
arazilerin, şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak bulunduğu yerler
dışında orman sınırlarında daraltma yapılamayacağı öngörülmüş, 170. maddesinde
de, ormanlar içinde veya bitişiğindeki köyler halkının kalkındırılması,
ormanların ve orman bütünlüğünün korunması bakımından, ormanın gözetilmesi ve
işletilmesinde Devletle bu halkın işbirliğini sağlayıcı tedbirlerin alınacağı,
31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman niteliğini tamamen
kaybetmiş yerlerin değerlendirilmesi, bilim ve fen bakımından orman olarak
muhafazasında yarar görülmeyen yerlerin tesbiti ve orman sınırları dışına
çıkartılması, orman içindeki köyler halkının kısmen veya tamamen bu yerlere
yerleştirilmesi için Devlet eliyle anılan yerlerin ihya edilerek ancak bu
halkın yararlanmasına tahsis edileceği hükme bağlanmıştır. Buna göre, ormanların tahribinin önlenerek ulusal ekonomiye
katkısının sağlanması ve orman köylüsünün üretici haline getirilip kalkındırılması
için orman sınırları dışına çıkarılan yerlerin yalnızca orman köyleri halkının
nakli ve yerleştirilmesi amacıyla değerlendirilmesi öngörülmüştür. Anayasa'nın 169. maddesindeki orman sınırlarının daraltılmasına
olanak tanınan iki halde de, orman sınırları dışına çıkarma sonucu elde edilen
alanların değerlendirilmesi açısından herhangi bir ayrım yapılamayacağı, bu
yerlerden yararlanmaya ilişkin düzenlemelerin Anayasa'nın 170. maddesinde
öngörülen amaca uygun yapılması gerekeceği kuşkusuzdur. Bu durumda yasakoyucunun belirtilen alanların kullanıcılarına veya
başkalarına, hattâ orman içi köyler halkına satılmasını veya bu amaçla
devredilmesini sağlayacak bir düzenleme yapması olanaklı değildir. Açıklanan nedenlerle, 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından
orman niteliğini kaybetmiş yerlerin, orman sınırları dışına çıkarılarak 2981
sayılı Yasa hükümlerinin uygulanması suretiyle satışı ve devri olanağını
getiren itiraz konusu kural Anayasa'nın 169. ve 170. maddelerine aykırıdır.
İptali gerekir. VI- SONUÇ 24.2.1984 günlü, 2981 sayılı "İmar ve Gecekondu Mevzuatına
Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir
Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun"un; A. 3290 sayılı Yasa ile değişik Geçici 2. maddesinin (e) bendinin
sınırlama kararı uyarınca incelenen birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, B. İptal kararı karşısında uygulama olanağı kalmayan ikinci
fıkrasının 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesi gereğince İPTALİNE, 27.9.1995 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet Necdet
  SEZER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL