ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     :  2018/108 Karar Sayısı  :  2019/5 Karar Tarihi :  13/2/2019 R.G. Tarih – Sayı :  14/3/2019
– 30714 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bakırköy 7. İcra Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4/11/1983 tarihli ve 2942
sayılı Kamulaştırma Kanunu’na, 20/8/2016 tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 35.
maddesiyle eklenen geçici 12. maddenin ikinci fıkrasının “Devam eden
dava ve icra takipleri ise, bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılır.” biçimindeki
ikinci cümlesinin Anayasa’nın 2., 10., 36. ve 138. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: İlamlı icra takibinde alınan haciz
kararının iptali ve hacizlerin fekki istemiyle yapılan icra memuru işlemini
şikâyet davasında itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ
İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ A. İptali İstenen Kanun
Hükmü Kanun’a 6745 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle eklenen geçici 12.
madde şöyledir: “ 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına
Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmar Kanununun Bir
Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre yapılan imar
uygulamalarından doğan idarelerin taraf olduğu her türlü alacak ve bedel
artırım davalarında taşınmazın değeri; uygulamanın tapuda tescil edildiği tarih
değerlendirme tarihi olarak esas alınmak ve o tarihteki nitelikleri gözetilmek
suretiyle tespit edilir. Tespit edilen bu bedel, Türkiye İstatistik Kurumu
tarafından açıklanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi tablosu esas alınmak
suretiyle dava tarihi itibarıyla güncellenir ve ortaya çıkan gerçek bedel hak
sahibine ödenir. Bu Kanunun geçici 6 ncı maddesinin üçüncü, yedinci, sekizinci ve
on birinci fıkra hükümleri, bu madde kapsamındaki davalar ve icra takipleri
için de uygulanır. Devam eden dava ve icra takipleri ise, bu madde
hükümlerine göre sonuçlandırılır. ” B. İlgili Görülen Kanun Hükümleri Kanun’un ilgili görülen geçici 6. maddesinin üçüncü, yedinci,
sekizinci ve on birinci fıkraları şöyledir: “ Kamulaştırılmaksızın kamu hizmetine ayrılan taşınmazların bedel
tespiti Geçici Madde 6- (Ek: 18/6/2010-5999/1 md.; Değişik:
24/5/2013-6487/ 21 md.) … Uzlaşma; idareye ait taşınmazın trampası, idareye ait taşınmaz
üzerinde sınırlı ayni hak tanınması veya imar mevzuatı çerçevesinde başka bir
yerde imar hakkı kullandırılması suretiyle veya bunların mümkün olmaması
hâlinde nakdi bedel üzerinden yapılabilir. … Bu madde kapsamında açılan davalarda mahkeme ve icra harçları ile
her türlü vekalet ücretleri bedel tespiti davalarında öngörülen şekilde maktu
olarak belirlenir. Kesinleşen mahkeme kararlarına istinaden bu madde uyarınca
ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olması hâlinde, merkezi yönetim bütçesine
dâhil idarelerin yılı bütçelerinde sermaye giderleri için öngörülen
ödeneklerinin (Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil
Güvenlik Komutanlığı bütçelerinin güvenlik ve savunmaya yönelik mal ve hizmet
alımları ile yapım giderleri için ayrılan ödeneklerin) yüzde ikisi, belediye ve
il özel idareleri ile bağlı idareleri için en son kesinleşmiş bütçe gelirleri
toplamının, diğer idareler için en son kesinleşmiş bütçe giderleri toplamının en
az yüzde ikisi oranında yılı bütçelerinde pay ayrılır. Kesinleşen alacakların
toplam tutarının ayrılan ödeneğin toplam tutarını aşması hâlinde, ödemeler,
sonraki yıllara sâri olacak şekilde, garameten ve taksitlerle gerçekleştirilir.
Taksitlendirmede, bütçe imkanları ile alacakların tutarları dikkate alınır.
Taksitli ödeme süresince, 3095 sayılı Kanuna göre ayrıca kanuni faiz ödenir.
İdare tarafından, mahkeme kararı gereğince nakdi ödeme yerine, üçüncü fıkrada
belirtilen diğer uzlaşma yolları da teklif edilebilir ve bu maddenin uzlaşmaya
ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir. … Bu madde uyarınca ödenecek olan bedelin tahsili sebebiyle
idarelerin mal, hak ve alacakları haczedilemez.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,
Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN,
Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in
katılımlarıyla 19/7/2018 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında
öncelikle uygulanacak kural ve sınırlama sorunu görüşülmüştür. 2. Anayasa’nın 152. ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine
göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun
veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi
hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi
olduğu kanısına varması durumunda bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa
Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin
görevine giren bir davanın bulunması, iptali istenen kuralın da o davada
uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın
değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki
kurallardır. 3. Başvuran mahkeme, 2942 sayılı Kanun’a 6745 sayılı Kanun’un
35. maddesiyle eklenen geçici 12. maddenin ikinci fıkrasının “Devam
eden dava ve icra takipleri ise, bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılır.” biçimindeki
ikinci cümlesinin iptalini talep etmiştir. 4. İtiraz konusu kuralın 2942 sayılı Kanun’a 6745 sayılı Kanun’un
35. maddesiyle eklenen geçici 12. maddenin yürürlüğe girmesinden önce açılmış
ve henüz sonuçlanmamış alacak ve bedel artırım davaları ile icra takipleri
yönünden uygulama alanı bulacağı anlaşılmaktadır. 5. Başvuran mahkemede görülmekte olan dava 2981 sayılı Kanun
hükümlerine göre yapılan imar uygulamasından doğan bedel artırım davasında
verilen ilama dayalı olarak başlatılan icra takibinde alınan haciz kararının
iptali ile hacizlerin fekki istemiyle yapılan şikâyet başvurusuna ilişkindir.
Somut olayda uyuşmazlık, alacak ve bedel artırım davasından değil bedel artırım
davasının hükme bağlanarak ilamlı icra takibi başlatılmasından sonraki süreçte
icra memurluğunca gerçekleştirilen haciz işlemlerinden kaynaklanmaktadır. Bu
itibarla Kanun’un geçici 12. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci
cümlesinde yer alan “…dava ve…” ibaresinin uyuşmazlıkta
uygulanma olanağı bulunmamaktadır. Bu nedenle söz konusu ibare yönünden
başvurunun mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. 6. Öte yandan Kanun’un geçici 12. maddesinin ikinci
fıkrasının ikinci cümlesinin kalan bölümünde yer alan “Devam eden …
ise, bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılır.” ibaresi cümlede
belirtilen dava ve icra takiplerinin her ikisi yönünden geçerli ortak kural
niteliği taşımaktadır. Bu nedenle kuralın kalan bölümüne ilişkin esas
incelemenin bakılmakta olan davanın konusu gözetilerek “… icra
takipleri… ” ibaresi ile sınırlı olarak yapılması gerekir. 7. Diğer yandan Kanun’un geçici 12. maddesinin ikinci
fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “Devam eden … icra takipleri ise,
bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılır.” ibaresi Kanun’un geçici
12. maddesinin birinci fıkrası ve ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer
alan “… Kanun’un geçici 6 ncı maddesinin üçüncü, yedinci, sekizinci ve
on birinci fıkra hükümleri…” için geçerli ortak kural niteliği
taşımaktadır. 8. Kanun’un geçici 12. maddesinin birinci fıkrasında 2981 sayılı
Kanun’a göre yapılan imar uygulamalarından kaynaklanan alacak ve bedel artırım
davalarında taşınmazın değerinin ve gerçek bedelin tespit edilmesine ilişkin
hususlar hükme bağlanmıştır. Kanun’un geçici 6. maddesinin üçüncü fıkrasında,
dava aşamasından önceki bir süreç olan uzlaşmanın ne şekilde yapılacağına
ilişkin esaslar; yedinci fıkrasında, bu madde kapsamında açılan davalarda harç
ile vekâlet ücretinin nasıl belirleneceği; sekizinci fıkrasında, davalarda
idareler aleyhine hükmedilecek bedellerin ödenebilmesini teminen söz konusu
idarelerin bütçelerine konulması gereken ödenekler ve bu bedellerin tahsil
aşamasına ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Kanun’un geçici 6. maddesinin on
birinci fıkrasında ise ödenecek bedelin tahsili aşamasında idarenin mal, hak ve
alacaklarının haczedilemeyeceği belirtilerek uzlaşma tutanağının veya mahkeme
kararının infazı aşamasına ve cebri icra sürecine ilişkin bir düzenlemeye yer
verilmiştir. Bu kapsamda bakılmakta olan davanın bedel tespiti ile ilgili
olmayıp mahkemece tespit edilmiş bedelin cebri icra yoluyla tahsili ve hükmün
infazı aşamasıyla ilgili bulunması karşısında bakılmakta olan davanın konusu da
gözetilerek esas incelemenin “… icra takipleri …” ibaresiyle
sınırlı olarak yapılması, bu ibarenin de maddenin ikinci fıkrasının birinci
cümlesinde yer alan “…on birinci…” ibaresi yönünden
incelenmesi gerekmektedir. 9. Açıklanan nedenlerle 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu’na, 20/8/2016 tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 35.
maddesiyle eklenen geçici 12. maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinin; A. “...dava ve...” ibaresinin, itiraz başvurusunda
bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu
ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, B. Kalan bölümünün esasının incelenmesine, esasa
ilişkin incelemenin “...icra takipleri...” ibaresi ile sınırlı
olarak yapılmasına, C. “...icra takipleri...” ibaresine ilişkin
incelemenin, 2942 sayılı Kanun’a 6745 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle eklenen
geçici 12. maddenin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “...
on birinci...” ibaresi yönünden yapılmasına, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 10. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma KARAMAN ODABAŞI tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen kanun
hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A. Anlam ve Kapsam 11. 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar
uygulamalarından doğan ve ipotekle teminat altına alınanlar da dâhil olmak
üzere ödenecek alacak ve bedelin hesaplanma usulü ile yapılacak ödemelerde
geçici 6. madde hükümlerinin uygulanacağını düzenleyen 24/5/2013 tarihli ve
6487 sayılı Kanun’un 21. maddesiyle 2942 sayılı Kanun’un değiştirilen geçici 6.
maddesinin on ikinci fıkrası, Anayasa Mahkemesinin 13/11/2014 tarihli ve E.2013/95,
K.2014/176 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Anılan kararda özetle, belirlenen
hisse bedelinin taşınmazın gerçek karşılığını ifade etmeyebileceği belirtilerek
hukuka aykırı olarak el konulan taşınmazın gerçek bedelinin ödenmemesi sonucunu
doğuran ve idarece takdir edilen bedelin doğru olup olmadığının açılacak davada
tartışma konusu yapılmasını engelleyen dava konusu kuralın Anayasa’nın 2., 35.
ve 36. maddelerine aykırı olduğu ifade edilmiştir. Anayasa Mahkemesinin anılan
kararından sonra konu 20/7/2016 tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle
2942 sayılı Kanun’a eklenen geçici 12. madde kapsamında yeniden
düzenlenmiştir. 12. Geçici 12. maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer
alan itiraz konusu kuralda 2942 sayılı Kanun’un geçici 6. maddesinin on birinci
fıkrası hükmünün 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar
uygulamalarından doğan idarenin taraf olduğu her türlü alacak ve bedel
artırımından kaynaklanan ve devam eden icra takipleri yönünden de uygulanacağı
öngörülmüştür. 13. 2942 sayılı Kanun’un geçici 6. maddesinin on birinci
fıkrasında, bu madde uyarınca ödenecek olan bedelin tahsili sebebiyle idarenin
mal, hak ve alacaklarının haczedilemeyeceği düzenlenmiştir. Buna göre Kanun’un
geçici 12. maddesi kapsamında kalan uyuşmazlıklar sebebiyle ödenecek olan
alacak ve bedelin tahsili için Kanun’un geçici 12. maddesinin yürürlüğe
girmesinden önce başlatılmış olan icra takiplerinde idarenin mal, hak ve
alacakları haczedilemeyecektir. 14. Kanun’un geçici 12. maddesinin ikinci fıkrasının birinci
cümlesinde geçici 6. maddenin üçüncü ve sekizinci fıkra hükümlerinin de 2981
sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulamalarından kaynaklanan,
idarenin taraf olduğu alacak ve bedel artırımına ilişkin uyuşmazlıklarda
uygulama alanı bulacağı düzenlenmiştir. Buna göre bu uyuşmazlıklar yönünden
idareler tarafından mahkeme kararı gereğince nakdi ödeme yapılabileceği gibi
mahkeme kararından sonra nakdi ödeme dışında diğer uzlaşma yollarının teklif
edilmesi ve Kanun’un geçici 6. maddesinin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre
işlem yapılması da mümkün olabilecektir. Gerek geçici 12. madde hükmü gerek
geçici 12. madde hükmünden önce konuyu düzenleyen ve iptal edilen geçici 6.
maddenin on ikinci fıkrası hükmü dikkate alındığında itiraz konusu kural
kapsamında kalan icra takibinin dayanağının alacağın varlığını ve miktarını
ortaya koyan bir mahkeme kararı veya bu mahiyette bir uzlaşma tutanağı olduğu
anlaşılmaktadır. 15. Bu durumda daha önce bir uzlaşma tutanağı veya mahkeme kararı
ile hüküm altına alınmış konusu itibarıyla Kanun’un geçici 12. maddesinin
kapsamında kalan bir alacağın tahsili için Kanun’un geçici 12. maddesinin
yürürlüğe girdiği 7/9/2016 tarihinden önce başlatılmış icra takiplerinde
idarenin mal, hak ve alacakları haczedilemeyeceği gibi itiraz konusu kuralda
devam eden icra takiplerinin bu hükümlere göre sonuçlandırılacağı
öngörüldüğünden kesinleşmiş icra takibi sebebiyle 7/9/2016 tarihinden önce
konulmuş olan hacizlerin de kaldırılması söz konusu olacaktır. B. İtirazın Gerekçesi 16. Başvuru kararında özetle; geçmişe etkili sonuç doğuran, takibe
esas kesinleşmiş mahkeme ilamının infazını engelleyen, takip alacaklısının
kazanılmış haklarını ortadan kaldıran kuralın hukuki istikrar ve hukuk
güvenliği ilkelerine aykırı olduğu, aynı tür uyuşmazlıklar yönünden aynı
tarihte açılan ve daha erken hükme bağlanarak infaz edilen alacaklar
bulunmasına rağmen değişik nedenlerle geç hükme bağlanan ve infaz işlemine daha
geç başlanan ilam alacaklarının infazının sonradan yürürlüğe giren kanun hükmü
ile engellenmesinin eşitlik ilkesine aykırı bulunduğu, devletin mahkeme
kararıyla ortaya çıkan borcunu ifa etmemek için ekonomik kaynak yokluğunu
mazeret olarak gösteremeyeceği, bu yönüyle kuralın takip borçlusu olan devlet
lehine avantaj sağlayarak mahkeme kararının uygulanmasının süresiz olarak
geciktirilmesine sebebiyet verdiği ve mahkeme ilamını etkisiz kıldığı
belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 10., 36. ve 138. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 17. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural
ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 18. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem
ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri
koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla
kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. 19. Hukuk devletinin korumakla yükümlü olduğu evrensel ilkelerden
biri hukuki güvenlik ilkesidir. Hukuki güvenlik ilkesi hukuk normlarının
öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven
duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici
yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılan ortak değerdir. 20. Kural olarak hukuki güvenlik, kanunların geriye
yürütülmemesini zorunlu kılar. Daha önce tesis edilmiş bulunan işlemlerin
doğurduğu hukuki sonuçları ortadan kaldıracak şekilde yasama tasarrufunda
bulunulması, hukuki güvenlik ilkesine aykırılık oluşturur. “Kanunların
geriye yürümezliği ilkesi” uyarınca kanunlar kamu yararı ve kamu
düzeninin gerektirmesi, kazanılmış hakların korunması, mali hakların
iyileştirilmesi gibi istisnai durumlar dışında ilke olarak yürürlük
tarihlerinden sonraki olay, işlem ve eylemlere uygulanmak üzere çıkarılır.
Sonradan yürürlüğe giren kanunların geçmişe ve kesin nitelik kazanmış hukuksal
durumlara etkili olmaması, hukukun genel ilkelerindendir. Ancak kanun koyucu kişilerin
lehine haklar sağlayan kanuni düzenlemeleri geçmişe etkili olacak şekilde yapma
konusunda takdir yetkisine sahiptir. 21. Anayasa’nın 35. maddesinde “ Herkes, mülkiyet ve miras
haklarına sahiptir./ Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir./
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. ”
denilmektedir. Anayasa’nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı,
ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal varlığı
hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Bedel
artırım davası sonunda mahkeme kararıyla hüküm altına alınan ve icra edilebilir
nitelikte bulunan alacağın mülkiyet hakkının kapsamına dâhil olduğu hususunda
tereddüt bulunmamaktadır. 22. Mülkiyet hakkı; kişiye başkasının hakkına zarar vermemek ve
yasaların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla sahibi olduğu şeyi dilediği
gibi kullanma, semerelerinden yararlanma ve tasarruf etme olanağı veren bir
haktır. Bu bağlamda malikin mülkünü kullanma, semerelerinden yararlanma ve
mülkü üzerinde tasarruf etme yetkilerinden herhangi birinin sınırlanması veya
mülkünden yoksun bırakılması mülkiyet hakkına müdahale teşkil eder. Hak
sahibinin mülkiyet hakkı kapsamında bulunan alacağına kavuşmasını
geciktirebileceğinden geçmişe etkili kanun
değişikliğiyle haciz yasağı öngörülmesi de mülkiyet hakkına müdahale
niteliğindedir. 23. Anayasa’nın 35. maddesinde mülkiyet hakkının kamu yararı
amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına
müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin
genel ilkeleri düzenleyen Anayasa’nın 13. maddesinin de göz önünde
bulundurulması gerekmektedir. 24.  Anayasa’nın 13. maddesinde “Temel hak ve
hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde
belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu
sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik
Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir. 25. Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca mülkiyet hakkı, Anayasa’da
öngörülen nedenlere bağlı olarak demokratik toplum düzeninin gereklerine ve
ölçülülük ilkesine aykırı olmaksızın ancak kanunla sınırlanabilir. Bu bakımdan
mülkiyet hakkına getirilen sınırlamalar hakkın özüne dokunamayacağı gibi
Anayasa’nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve
ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. 26. Çağdaş demokrasiler, temel hak ve özgürlüklerin en geniş
ölçüde sağlanıp güvence altına alındığı rejimlerdir. Temel hak ve özgürlüklerin
kullanılmasını önemli ölçüde güçleştiren, hakkı
kullanılamaz hâle getiren veya ortadan
kaldıran sınırlamalar hakkın özüne dokunur. Temel hak ve
özgürlükler, istisnai olarak ve ancak özüne dokunmamak koşuluyla demokratik
toplum düzeninin gerekleri için zorunlu olduğu ölçüde ve ancak kanunla
sınırlandırılabilir. Demokratik bir toplumda temel hak ve özgürlüklere
getirilen sınırlamanın bu sınırlamayla güdülen amacın gerektirdiğinden fazla
olması düşünülemez. Demokratik hukuk devletinde güdülen amaç ne olursa olsun
kısıtlamaların bu rejimlere özgü olmayan yöntemlerle yapılmaması ve belli bir
özgürlüğün kullanılmasını önemli ölçüde zorlaştıracak ya da ortadan kaldıracak düzeye
vardırılmaması gerekir. 27. Öte yandan Anayasa’nın 36. maddesinin birinci
fıkrasında “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle
yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil
yargılanma hakkına sahiptir.” denilmektedir. Mahkeme kararlarının
uygulanması, yargılama sonrasına ilişkin olmakla birlikte onu tamamlayan ve
yargılamanın sonuç doğurmasını sağlayan bir unsurdur. Kararın uygulanmaması
hâlinde yargılamanın bir anlamı kalmayacağından yargı kararlarının uygulanması
adil yargılanma hakkı kapsamında değerlendirilmektedir. Buna göre yargılama
sonucunda mahkemece bir karar verilmiş olması yeterli olmayıp ayrıca bu kararın
etkili bir şekilde uygulanması gerekir. Mahkeme kararlarını taraflardan birinin
aleyhine sonuç doğuracak şekilde uygulanamaz hâle getiren düzenlemelerin
bulunması veya mahkeme kararlarının icrasının herhangi bir şekilde
engellenmesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki güvenceleri anlamsız
kılabilir. Mahkeme kararlarının bağlayıcılığını ve gecikmeksizin uygulanmasını
sağlayacak etkili tedbirlerin alınması, hukuk devleti ilkesinin ve adil
yargılanma hakkının gereklerindendir. 28. Anayasa’nın 36. maddesinde, adil yargılanma hakkı için
herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte özel sınırlama
nedeni öngörülmemiş hakların da hakkın doğasından kaynaklanan bazı sınırları
bulunduğu kabul edilmektedir. Anayasa’nın başka maddelerinde yer alan kurallara
dayanarak bu hakların sınırlandırılması da mümkündür. Ancak bu sınırlamalar
Anayasa’nın 13. maddesinde yer alan güvencelere aykırı olamaz. 29. Kural, Kanun’un geçici 12. maddesi kapsamındaki bir alacağa
yönelik uzlaşma tutanağı veya mahkeme ilamının infazıyla ilgili sürece
ilişkindir. Uzlaşma tutanağı veya mahkeme kararıyla varlığı ve miktarı ortaya
konulmuş olan alacağın ödenmemesi hâlinde kural olarak alacağın cebri icra
yoluyla tahsili mümkün olup bu kapsamda başlatılan icra takibinde ve yapılan
tüm işlemlerde nihai amaç, alacaklının alacağına kavuşmasıdır. 30. Cebri icra işlemlerinin başlatılmasından sonra kural olarak
ilk aşama icra takibinin kesinleştirilmesidir. Haciz, takibin
kesinleşmesinden sonra alacaklının talebi üzerine borçlunun borcuna yetecek
kadar mal varlığına icra dairesince hukuken el konulmasını sağlayan bir cebri
icra işlemidir. Borçlunun ödememesi durumunda borcun ödenmesi, borçlunun
borcunu karşılayacak mal varlığının haczedilip satılmasıyla mümkün hâle
gelebilmektedir. 31. İtiraz konusu kural 7/9/2016 tarihinde yürürlüğe girmiş olup
bu tarih itibarıyla devam eden ve konu itibarıyla Kanun’un geçici 12.
maddesinin kapsamında kalan icra takiplerinde geçici 6. maddenin on birinci
fıkrası hükmü gereğince haciz yasağının uygulanmasını öngörmektedir. Bu
bakımdan Kanun’un geçici 12. maddesinin yürürlüğe girdiği 7/9/2016 tarihinden
önce varlığı ve miktarı ortaya konulmuş olan ve mülkiyet hakkı kapsamında
bulunduğu anlaşılan bir alacağın tahsili için yine 7/9/2016 tarihinden önce
açılmış icra takiplerinde takip kesinleşse bile idarelerin mal, hak ve
alacakları haczedilemeyeceği gibi konulmuş olan hacizlerin de kaldırılması
gerekecektir. Haczin cebri icradaki yeri ve fonksiyonu dikkate alındığında icra
takibinin başlatılmasından sonra yürürlüğe giren, geriye etkili sonuç doğuran
ve haciz yasağı öngören kural sebebiyle alacaklının mülkiyet hakkı kapsamında
bulunan alacağına kavuşmasının ve kararın icrasının alacağın doğduğu ve icra
takibinin başlatıldığı zamandaki durum ve koşullara göre önemli ölçüde
zorlaştırıldığı anlaşılmaktadır. 32. 2942 sayılı Kanun’un geçici 6. maddesinin on birinci
fıkrasının uygulama alanının genişletilmesi mahiyetinde olan ve devam eden icra
takipleri yönünden haciz yasağı öngören kural idarelerin yerine getirmekle
görevli oldukları kamu hizmetleri için gerekli olan kaynakların korunmasını ve
kamu hizmetlerinde meydana gelebilecek aksaklıklara engel olunmasını
amaçlamaktadır. Bu şekilde toplumsal yaşamın sürekli, düzenli ve sistemli
şekilde sürdürülebilmesine katkı sunması beklenen kuralın kamu yararını
gerçekleştirmeye yönelik olarak mülkiyet ve adil yargılanma haklarına sınırlama
getirdiği anlaşılmaktadır. 33. Ancak mülkiyet ve adil yargılanma haklarına getirilen
sınırlamanın kamu yararı amacına dönük olması yeterli olmayıp ayrıca ölçülü
olması da gerekir. Haciz yasağının devam eden icra takiplerinde uygulanması ve
bu kapsamda konulmuş olan hacizlerin de kaldırılmasına ilişkin kural, kararın
icrasının ve alacağın tahsilinin gecikmesine sebebiyet verebilecek şekilde
idare lehine, alacaklı aleyhine bir durum yarattığı gibi alacaklıların icra
takibinin başlatılması aşamasında var olmayan, dolayısıyla öngörmeleri de
mümkün bulunmayan bir kurala tabi tutulmaları sonucunu doğurmaktadır. 34. Kural olarak icra takibinin kesinleştirilmesinden sonra
borçlunun borcu karşılayacak mal varlığının haczedilerek satılması suretiyle
alacaklının alacağına kavuşması mümkün iken icra takibinin başlatıldığı
tarihten sonra yürürlüğe giren itiraz konusu kural sebebiyle alacaklının bu
hakkının öngörülemez biçimde elinden alınması, kararın icrası ve alacağın
tahsiline ilişkin sürecin belirsizliği nedeniyle alacaklının güvencesiz
bırakılması malike aşırı bir külfet yüklemekte ve kamu yararı ile kişisel yarar
arasında gözetilmesi gereken adil dengeyi malik aleyhine bozmaktadır. Bu
yönüyle kuralın ulaşılmak istenen amaç ile orantılı olduğu söylenemez. 35. Mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ölçüsüz biçimde
sınırlandırılmasına neden olan kural, alacağın tahsili sürecinin başlamasından
sonra geçmişe etkili yasama tasarruflarıyla kararın uygulanma imkânını önemli
oranda zorlaştırması yönüyle de devlete olan güven duygusunu zedelemekte ve
hukuki güvenlik ilkesini ihlal etmektedir. 36. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2., 13., 35. ve 36.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa’nın 2., 13., 35. ve 36. maddelerine aykırı
görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 10. ve 138. maddeleri yönünden
incelenmesine gerek görülmemiştir. IV. HÜKÜM 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na 20/8/2016
tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle eklenen geçici 12. maddenin
ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “...icra takipleri...” ibaresinin,
maddenin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “... on
birinci...” ibaresi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE
13/2/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ