ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1996/13 Karar Sayısı : 1998/40 Karar Günü : 23.6.1998 R.G. Tarih-Sayı :24.05.2000-24058 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 7. İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 23.2.1995 günlü, 4077 sayılı Tüketicinin
Korunması Hakkında Kanun'un 26. maddesinin ikinci fıkrasının üçüncü tümcesinde
yer alan "... zaruret görülmeyen hallerde ..." sözcükleri ile aynı
fıkranın "İtiraz üzerine idare mahkemesince verilen kararlar
kesindir" biçimindeki son tümcesinin Anayasa'nın 2., 36. ve 125.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Belediye Encümenince verilen para cezasına ilişkin işlemin iptali
istemiyle açılan davada, Mahkeme, 4077 sayılı Yasa'nın 26. maddesinin ikinci
fıkrasının üçüncü tümcesinde yer alan "zaruret görülmeyen hallerde"
sözcükleri ile "İtiraz üzerine idare mahkemesince verilen kararlar
kesindir" biçimindeki son tümcenin, Anayasa'ya aykırılığı savıyla doğrudan
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Kural 23.2.1995 günlü, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında
Kanun'un iptali istenilen sözcükleri ve tümceyi içeren 26. maddesinin ikinci
fıkrası şöyledir : "Bu Kanunda düzenlenen her türlü para cezası, idarî
niteliktedir. Bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün
içerisinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz, idarece verilen
cezanın yerine getirilmesini durdurmaz ve zaruret görülmeyen hallerde evrak
üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılır. İtiraz üzerine
idare mahkemesince verilen kararlar kesindir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru,
millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2-"MADDE 36.- Herkes, meşrû vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz." 3- "MADDE 125.- İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine
karşı yargı yolu açıktır. Cumhurbaşkanının tek başına yapacağı işlemler ile Yüksek Askerî
Şûranın kararları yargı denetimi dışındadır. İdarî işlemlere karşı açılacak davalarda süre, yazılı bildirim tarihinden
başlar. Yargı yetkisi, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun
denetimi ile sınırlıdır. Yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve
esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idarî eylem ve işlem
niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez. İdarî işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız
zararların doğması ve idarî işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının
birlikte gerçekleşmesi durumunda gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına
karar verilebilir. Kanun, olağanüstü hallerde, sıkıyönetim, seferberlik ve savaş
halinde ayrıca millî güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık nedenleri ile
yürütmenin durdurulması kararı verilmesini sınırlayabilir. İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlüdür." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet Necdet SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın
ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 26.3.1996 günü yapılan toplantıda, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine; Ahmet Necdet SEZER, Ali
HÜNER ve Fulya KANTARCIOĞLU'nun "İtiraz üzerine idare mahkemesince verilen
kararlar kesindir" tümcesinin "bakılmakta olan davada uygulanacak
kural olmadığından bu tümceye yönelik itirazın başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir" yolundaki
karşıoyları ve oyçokluğuyla karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenen Yasa kuralı ile dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralı ile bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A-Uygulanacak Kural Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'ne
itiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlı tutulmuştur. Uygulanan yasa kurallarından amaç, davanın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da
olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan yahut tarafların istek ve
savunmaları çerçevesinde bir karar vermek için ön planda tutulması gereken
kurallardır. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu dava, 4077
sayılı Yasa uyarınca belediye encümeni tarafından verilen para cezasına ilişkin
işlemin iptali istemidir. Dava sonuçlanmamış ve henüz temyiz aşamasına gelmemiştir. Bu
nedenle, 26. maddenin ikinci fıkrasının itiraz konusu son tümcesi bakılmakta
olan davada uygulanacak kural niteliğinde değildir. Bu tümceye yönelik itirazın
Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI ve Lütfi
F. TUNCEL bu görüşe katılmamışlardır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuran Mahkeme özetle, getirilen düzenlemede yer alan
"zaruret görülmeyen hallerde" sözcüklerinin, yargıcın takdirini
zorladığını hak arama özgürlüğünü, işlemin yargısal denetimini ve yargılama
usulünü belirsiz hale getiren ve bunların tam anlamıyla gerçekleşmesini önleyen
bir nitelik taşıdığını ve bu nedenle de hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmadığını
ileri sürmüştür. Anayasa'nın 36. maddesinde, "Herkes, meşru vasıta ve
yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak
iddia ve savunma hakkına sahiptir", 125. maddesinde, "İdarenin her
türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır"; denilmiş; 2. maddesinde
de, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti idarenin, tüm eylem ve işlemlerinin hukuk
kurallarına bağlı olduğu devlettir. Hukuk devletinin temel özelliği, devlet
içinde tüm kamusal yaşamın ve yönetimin yargı denetimi altında olmasıdır. Bu
nedenle, Anayasa idarî işlemlere ve eylemlere karşı yargı yolunu açık
tutmuştur. İdarî para cezaları, Yasa'nın açıkça izin verdiği durumlarda,
idarenin yargı organına başvurmadan, uyguladığı malî nitelikli yaptırımlardır.
4077 sayılı Yasa'nın 11. ve 25. maddelerinde cezayı gerektiren eylemler, 26.
maddenin birinci fıkrasında da bu cezaları vermeye yetkili idarî merciler
belirtilmiştir. İtiraz konusu sözcüklerin yer aldığı ikinci fıkrada ise, bu
cezalara karşı idare mahkemesine itiraz edilebileceği, zaruret görülmeyen
hallerde evrak üzerinde inceleme yapılarak en kısa
sürede sonuçlandırılacağı ve itiraz üzerine verilen kararların kesin
olduğu açıklanmıştır. Bu düzenlemeyle, 4077 sayılı Yasa uyarınca verilen idarî para
cezalarına itiraz edilmesi durumunda ilke olarak idare mahkemesinin evrak
üzerinde inceleme yaparak karar vermesi benimsenmiş, ancak zorunlu görülüyorsa
duruşmaya da olanak tanınmıştır. Böylece yargıç takdir yetkisini kullanarak davanın niteliğine ve
somut olaylara göre kendisini sağlıklı sonuca ulaştıracağına inandığı inceleme
yöntemlerinden birini seçecektir. Hukuksal gerçekliğe ulaşmak bu bağlamda
yargıcın adil bir karar verebilmesine elverişli ortam yaratmak amacıyla
getirildiği anlaşılan itiraz konusu düzenlemenin hak arama özgürlüğünü
kısıtladığı ya da belirsiz hale getirdiği kabul edilemez. Bu nedenlerle, duruşma yapılıp yapılmaması hususunun yargıcın
takdirine bırakılmasının Anayasa'nın hak arama özgürlüğünü düzenleyen 36. ve
hukuk devletine ilişkin 2. maddesi ile çelişen bir yönü de bulunmamaktadır. Konunun Anayasa'nın 125. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. İtirazın
reddi gerekir. VI- SONUÇ 23.2.1995 günlü, 4077 sayılı "Tüketicinin Korunması Hakkında
Kanun"un 26. maddesinin ikinci fıkrasının üçüncü tümcesinde yer alan
"...zaruret görülmeyen hallerde..." sözcüklerinin, Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, 23.6.1998 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ