ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2003/39 Karar Sayısı : 2003/40 Karar Günü : 21.5.2003 Resmi Gazete tarih/sayı:30.05.2003/25123 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bolvadin Asliye
Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 27.7.1967 günlü, 926 sayılı
"Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu"nun 112. maddesinin
21.7.2000 günlü, 607 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin 13. maddesi ile
değiştirilen beşinci fıkrasının, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6. ve 91.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Askerî okulda öğrenim gördükten sonra Türk Silahlı Kuvvetlerinde
subay olarak görev yapmakta iken mecburî hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan
re'sen görevden ayırma işlemi yapılan davalı hakkında açılan tazminat
davasında, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 112. maddesinin
607 sayılı KHK'nin 13. maddesiyle değiştirilen beşinci fıkrasının, Anayasa'ya
aykırılık savını ciddî bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 926 sayılı "Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu"nun 112.
maddesinin, 607 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin 13. maddesi ile değiştirilen
beşinci fıkrası şöyledir: "Durumları yukarıdaki bentlere uyanlar ile Türk Silahlı
Kuvvetlerinden her ne şekilde olursa olsun mecburi hizmet yükümlülüğünü
tamamlamadan ayrılan veya ilişiği kesilen subay ve astsubaylar (Türk Silahlı
Kuvvetlerinde görev yapamaz şeklinde sağlık raporu alanlar hariç), her yıl
Kuvvet Komutanlıkları ve Jandarma Genel Komutanlığınca belirlenen; askeri
öğrenci, subay ve astsubay nasbedildikten sonra kendilerine yapılan öğrenim,
eğitim ve yetiştirme masraflarını, yükümlülük sürelerinin eksik kalan kısmı ile
orantılı olarak, ayrıldığı veya ilişiğinin kesildiği yıldaki masraf değerleri
üzerinden tazminat olarak öderler." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz konusu kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2.,
6. ve 91. maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in
katılmalarıyla 21.5.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve öteki
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 1- KHK'nin Yargısal Denetimi Hakkında Genel Açıklama Anayasa'da, KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimi
de öngörülmüştür. KHK'ler, işlevsel (fonksiyonel) yönden yasama işlemi niteliğinde
olduklarından bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve yetkisi de
Anayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Yargısal denetimde KHK'nin, öncelikle yetki
yasasına sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir. Her
ne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetki yasalarına uygunluğunun
denetlemesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim ve esas bakımlarından
uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de, Anayasa'ya uygunluk
denetiminin içerisine öncelikle KHK'nin yetki yasasına uygunluğunun denetimi
girer. Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kurulu'na ancak yetki yasasında belirtilen
sınırlar içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Yetkinin
dışına çıkılması, KHK'yi Anayasa'ya aykırı duruma getirir. Böylece, KHK'nin yetki
yasasına aykırı olması Anayasa'ya aykırı olması ile özdeşleşir. Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan Anayasa'dan (madde
121) alırlar. Bu tür KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması gerekli değildir.
Buna karşılık olağan dönemlerdeki KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması
zorunludur. Bu nedenle, KHK'ler ile dayandıkları yetki yasası arasında çok sıkı
bir bağ vardır. KHK'nin yetki yasası ile olan bağı, KHK'yi aynı ya da değiştirerek
kabul eden yasa ile kesilir. KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasına
dayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadan
çıkartılan veya dayandığı yetki yasası iptal edilen bir KHK'nin kuralları,
içerikleri yönünden Anayasa'ya aykırılık oluşturmasalar bile Anayasa'ya
uygunluğundan söz edilemez. KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri, yasaların
denetimlerinden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, "kanunlar Anayasaya
aykırı olamaz" denilmektedir. Bu nedenle, yasaların denetiminde, onların
yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu,
amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem de
Anayasa'ya uygun olmak zorundadırlar. Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya yetki yasasının
kapsamı dışında kalan ya da dayandığı yetki yasası iptal edilen KHK'lerin
anayasal konumları birbirlerinden farksızdır. Böyle durumlarda, KHK'ler
anayasal dayanaktan yoksun bulunduklarından içerikleri Anayasa'ya aykırı
bulunmasa bile dava açıldığında iptalleri gerekir. Bu nedenlerle, iptaline karar verilen bir yetki yasasına
dayanılarak çıkarılan KHK'lerin, Anayasa'nın, Başlangıç'ındaki "hiç bir
kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun
icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı," 2. maddesindeki
"Hukuk devleti" ilkeleriyle 6. maddesindeki "Hiç kimse veya
organ kaynağını Anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz." kuralı
ve KHK çıkarma yetkisine ilişkin 91. maddesiyle bağdaştırılmaları olanaksızdır. 2- İtiraz Konusu Yapılan Kuralın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu Başvuru kararında itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı
ile 2., 6. ve 91. maddelerine aykırı olması nedeniyle iptaline karar verilmesi
istenilmiştir. İtiraz konusu kuralı içeren 607 sayılı Kanun Hükmünde Kararname,
29.6.2000 günlü, 4588 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır.
KHK'nin dayandığı 4588 sayılı Yetki Yasası, Anayasa Mahkemesi'nin 5.10.2000
günlü, Esas 2000/45, Karar 2000/27 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Böylece,
607 sayılı KHK Anayasal dayanaktan yoksun kalmıştır. Bu nedenle, Anayasa'ya aykırı görülerek iptal edilen 4588 sayılı
Yetki Yasası'na dayanılarak çıkarılmış bulunan 607 sayılı KHK'nin 13.
maddesiyle değiştirilen 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun
112. maddesinin beşinci fıkrası, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6. ve 91.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. B- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü
fıkrasında da bu kural tekrarlanarak, beşinci fıkrasında Anayasa Mahkemesi'nin,
iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu
yararını ihlâl edici mahiyette görürse yukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağı
belirtilmektedir. 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 112.
maddesinin 607 sayılı KHK'nin 13. maddesiyle değiştirilen beşinci fıkrasının
iptaline karar verilmesinin doğuracağı hukuksal boşluk, kamu düzeni ve kamu
yararını bozucu nitelikte olduğundan gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla
iptal kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra
yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VI- SONUÇ A- 27.7.1967 günlü, 926 sayılı "Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel
Kanunu"nun 112. maddesinin, 607 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile
değiştirilen beşinci fıkrasının, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B- İptal edilen fıkranın doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararını
ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları
gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK
ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 21.5.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA Üye Mehmet ERTEN