ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/16 Karar Sayısı : 2014/197 Karar Tarihi : 25.12.2014 R.G. Tarih-Sayı :
15.4.2015-29327 İPTAL DAVASINI AÇAN : Türkiye Büyük Millet Meclisi
üyeleri M. Akif HAMZAÇEBİ ve Muharrem İNCE ile birlikte 125
milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : 19.11.2013
tarihli ve 6504 sayılı Kamu İhale Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen, 4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale
Kanunu'nun 22. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinin Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına
karar verilmesi istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı İptali istenilen kuralın yer aldığı 4734 sayılı Kamu İhale
Kanunu'nun 22. maddesi şöyledir: "Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın
ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir: a) İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından
karşılanabileceğinin tespit edilmesi. b) Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel
bir hakka sahip olması. c) Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve
standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl
sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek
sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması. d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin
onbeş milyar, diğer idarelerin beşmilyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile
temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye
ilişkin alımlar. e) İdarelerin ihtiyacına uygun taşınmaz mal alımı veya
kiralanması. f) Özelliğinden ve belli süre içinde kullanılma
zorunluluğundan dolayı stoklanması ekonomik olmayan veya acil durumlarda
kullanılacak olan ilaç, aşı, serum, anti-serum, kan ve kan ürünleri ile ortez,
protez gibi uygulama esnasında hastaya göre belirlenebilen ve hastaya özgü
tıbbî sarf malzemeleri, test ve tetkik sarf malzemeleri alımları. g) Milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülen
uyuşmazlıklarla ilgili davalarda, Kanun kapsamındaki idareleri temsil ve
savunmak üzere Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan ya da avukatlık
ortaklıklarından yapılacak hizmet alımları. h) 8/1/1943 tarihli ve 4353 sayılı Kanunun 22 ve 36 ncı maddeleri
uyarınca Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan hizmet alımları ile fikri ve
sınai mülkiyet haklarının ulusal ve uluslararası kuruluşlar nezdinde tescilini
sağlamak için gerçekleştirilen hizmet alımları. ı) Türkiye İş Kurumunun, 25/6/2003 tarihli ve 4904 sayılı Kanunun
3 üncü maddesinin (b) ve (c) bentlerinde sayılan görevlerine ilişkin 
hizmet alımları ile 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası
Kanununun 48 inci maddesinin yedinci fıkrasında sayılan görevlerine ilişkin hizmet
alımları, i) Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi, Anayasa
değişikliklerine ilişkin kanunların halkoyuna sunulması, milletvekili genel ve
ara seçimleri, mahalli idareler ile mahalle muhtarlıkları ve ihtiyar heyetleri
genel ve ara seçimi dönemlerinde Yüksek Seçim Kurulunun ihtiyacı için yapılacak
filigranlı oy pusulası kâğıdı ile filigranlı oy zarfı kâğıdı alımı, oy pusulası
basımı, oy zarfı yapımı hizmetleri ile bu seçimlere yönelik her türlü seçim
malzemelerinin alımı ile yurt dışı seçim harcamaları, il seçim kurulu
başkanlıkları tarafından alınacak oy pusulası basım hizmeti alımı. Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10
uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın,
ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada
fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep
KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Erdal
TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 29.1.2014 tarihinde
yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin ise esas inceleme
aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Evren ALTAY tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenen yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Dava dilekçesinde, TBMM üyeliği seçimlerinin dört yılda bir,
Cumhurbaşkanlığı seçimleri ile mahalli idareler seçimlerinin beş yılda bir
yapılması nedeniyle her seçimde kullanılan ortak malzemeler olan oy sandığı, oy
verme kabini, oy verme mührü ve seçimlerde kullanılan her türlü kırtasiye
malzemeleri ile filigranlı oy pusulası kağıdı ve filigranlı oy zarfı kağıdının
Yüksek Seçim Kurulu tarafından temin edilmesi için asgari dört, azami beş
yıllık bir sürenin bulunduğu, TBMM üyeliği ara seçimleri için en az üç ay, erken
seçimler için ise en az doksan günlük bir sürenin varlığı gerektiğinden bu
sürelerin birleşik oy pusulasının basımı ve oy zarflarının yapımı gibi o seçime
özgü ihtiyaçların yaklaşık maliyetlerine göre açık ihale usulü veya pazarlık
usulü ile ihale edilmeleri için yeterli olduğu, birleşik oy pusulası basımı
ihalesi açmak ve ihaleyi sonuçlandırmak için adayların kesinleşmesinin
gerekmediği, kamu harcamalarında 4734 sayılı Kanun'un uygulanmasını zorunlu
kılan anayasal bir kural bulunmaması nedeniyle kanun koyucunun bazı mal ve
hizmetler yönünden farklı usuller benimsemesinde anayasal açıdan bir engel
bulunmadığı, ancak tüm seçimler için gerekli her türlü ihtiyacın, ekonomik ve
mali yeterliliği ile mesleki ve teknik yeterliliği bulunan kişiler tarafından teknik
ve idari özelliklerini içerir şekilde, zamanında, uygun maliyetlerle ve her
türlü şaibeden uzak şekilde karşılanmasına güvence oluşturacak saydam,
rekabetçi ve güvenilir usullerle karşılanması yerine, idari ve teknik şartname
hazırlanmadan, yüklenicide ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik
yeterlik şartları aranmadan, teminat alınmadan, ilan yapılmadan, ihale
komisyonu kurulmadan ve ihale yapılmadan ihale yetkilisince görevlendirilecek
kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak temin
edilmesini öngören düzenlemede kamu yararı dışında gizli amaçlar bulunduğu ve
kuralın hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu, seçime ilişkin ihtiyaçların
ekonomik ve mali yeterliliği ile mesleki ve teknik yeterliliği olmayanlar
tarafından yerine getirilebilecek derecede sıradanlaştırılmasının sahte oy
verme mührü yapılması ile sahte filigranlı oy pusulası ve oy zarfı kağıdı
bastırılmasına ve seçimlerde bunların kullanılmasına imkan yarattığı,
seçimlerde sahteciliği teşvik ederek seçim güvenliğini ortadan kaldıran ve
seçimleri şaibeli kılan düzenlemenin demokratik devlet ilkesiyle bağdaşmadığı,
seçim ihtiyaçlarının karşılanmasında rekabet ve eşit muamele ilkelerini hayata
geçirecek ihale yönteminin askıya alınmasının çok sayıdaki yüklenici arasında
eşitsizliğe yol açtığı belirtilerek dava konusu kuralın, Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Dava konusu kuralla, Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi,
Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların halkoyuna sunulması, milletvekili
genel ve ara seçimleri, mahalli idareler ile mahalle muhtarlıkları ve ihtiyar
heyetleri genel ve ara seçimi dönemlerinde Yüksek Seçim Kurulunun ihtiyacı için
yapılacak filigranlı oy pusulası kâğıdı ile filigranlı oy zarfı kâğıdı alımı,
oy pusulası basımı, oy zarfı yapımı hizmetleri ile bu seçimlere yönelik her
türlü seçim malzemelerinin alımı ile yurt dışı seçim harcamaları, il seçim
kurulu başkanlıkları tarafından alınacak oy pusulası basım hizmeti alımı doğrudan
temin usulüne başvurulabilecek haller kapsamında sayılmıştır. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyetinin
bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Yasama işlemlerinin, kamu yararının
gerçekleştirilmesi amacıyla yapılması hukuk devletinin bir gereğidir.
Anayasa'nın çeşitli hükümlerinde yer alan kamu yararı kavramının Anayasa'da bir
tanımı yapılmamıştır. Ancak Anayasa Mahkemesinin kimi kararlarında da ifade
edildiği üzere, kamu yararı, bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün
olan toplumsal yarardır. Bu saptamanın doğal sonucu olarak da, kamu yararı
düşüncesi olmaksızın, yalnız özel çıkarlar için veya yalnız belli kişilerin
yararına olarak yasa kuralı konulamaz. Böyle bir durumun açık bir biçimde ve
kesin olarak saptanması halinde, söz konusu kanun hükmü Anayasa'nın 2.
maddesine aykırı düşer. Açıklanan ayrık hal dışında, bir yasa kuralının ülke
gereksinimlerine uygun olup olmadığı bir siyasi tercih sorunu olarak kanun
koyucunun takdirine ait olduğundan, salt bu nedenle kamu yararı değerlendirmesi
yapmak anayasa yargısıyla bağdaşmaz. Kamu İhale Kanunu'nda kamu hukukuna tâbi olan veya kamunun
denetimi altında bulunan veya kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve
kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak usul ve esaslar
düzenlenmiştir. Kanun'un 2. maddesinde Kanun kapsamında bulunan idareler, 3.
maddesinde de ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç olmak üzere bu
Kanun hükümlerine tabi olmayan mal ve hizmet alımları belirlenmiştir. Kanun
kapsamında yer alan mal ve hizmet alımlarının ise açık ihale usulü, belli
istekliler arasında ihale usulü, pazarlık usulü ve doğrudan temin
yöntemlerinden birisi ile yapılması öngörülmüştür. "Doğrudan temin" yöntemi, bir ihale
usulü olmayıp, Kanun'da belirtilen hallerde ihtiyaçların, idare tarafından
davet edilen isteklilerle teknik şartların ve fiyatın görüşülerek doğrudan
temin edildiği alım yöntemini ifade etmektedir. Kanun'un 22.
maddesinde, ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın "doğrudan
temin" yöntemine başvurulabilecek haller belirtilmiş ve bu
maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10. maddede sayılan
yeterlik kurallarının aranma zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince
görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması
yapılarak ihtiyaçların temin edileceği hükme bağlanmıştır. Kanun'un genel gerekçesinin incelenmesinden, dava konusu kuralın,
Kamu İhale Kanunu'nda öngörülen ihale süreçleri ile ilgili kanunlarda öngörülen
seçim takvimlerinin dikkate alınarak, yurtdışı ve yurtiçi seçim harcamalarında
beklenmeyen durumlarla karşılaşılması olasılığı da gözetilerek seçim
malzemelerinin seçimlere hazırlık dönemi ile seçim takvimi süresinde ivedilikle
temini amacıyla getirildiği anlaşılmaktadır. Seçimlerin zamanında yapılmasını sağlamak amacını taşıyan kuralın,
seçim malzemelerinin alımı ve seçim harcamalarında idareye sınırsız bir
serbestlik tanımadığı, söz konusu alım ve harcamaların ihale yetkilisince
görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından "piyasada fiyat
araştırması" yapılarak gerçekleştirileceği ve bu işlemlerin
de Sayıştay denetimine tabi olduğu açıktır. Dava dilekçesinde, kuralda kamu yararı dışında gizli amaçların
bulunduğu ileri sürülmüş ise de gerekçesi ve niteliği yukarıda belirtilen
kuralın, kamu yararı düşüncesi olmaksızın özel çıkarlar gözetilerek veya belli
kişiler lehine getirildiği sonucuna ulaşılamadığından, hukuk devleti ilkesine
aykırılığından söz edilemez. Kuralla seçime ilişkin ihtiyaçların herkes tarafından yerine
getirilebilecek derecede sıradanlaştırılmasının, sahte oy verme mührü yapılması
ile sahte filigranlı oy pusulası, sahte oy zarfı kağıdı bastırılmasına ve
seçimlerde bunların kullanılmasına yol açacağı, bu durumun ise seçim
güvenliğini ortadan kaldıracağı ve demokratik devlet ilkesine aykırı olduğu da
ileri sürülmekle birlikte, bu tür sahtecilik eylemlerinin seçim malzemelerinin
alım yöntemi ile doğrudan bir ilgisi bulunmadığından, seçim güvenliği
bakımından söz konusu alımların doğrudan temin yöntemiyle ya da ihale
usullerinden biriyle yapılması arasında bir fark da bulunmamaktadır. Öte yandan, Anayasa'nın 79. maddesinde seçimlerin, yargı
organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılacağı ve seçimlerin
başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile
ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra
seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikayet ve itirazları inceleme ve
kesin karara bağlama ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçim
tutanaklarını ve Cumhurbaşkanlığı seçim tutanaklarını kabul etme görevinin
Yüksek Seçim Kurulu'na ait olduğu ifade edilmiştir. Seçimlerde olması muhtemel
sahtecilik eylemlerine ilişkin iddiaların, Anayasa'nın anılan maddesi
kapsamında seçim hukuku yönünden incelenerek sonuçlandırılacağı açıktır. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 10. maddesi ile ilgisi görülmemiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 19.11.2013 tarihli ve 6504 sayılı Kamu İhale
Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle
değiştirilen, 4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 22.
maddesinin birinci fıkrasının (i) bendine yönelik iptal istemi, 25.12.2014
tarihli, E.2014/16, K.2014/197 sayılı kararla reddedildiğinden, bu bende
ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE, 25.12.2014 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- SONUÇ 19.11.2013 tarihli ve 6504 sayılı Kamu İhale
Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle
değiştirilen, 4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 22.
maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
iptal isteminin REDDİNE,  25.12.2014 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN