ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı :2011/37 Karar Sayısı: 2012/69 Karar Günü : 17.5.2012 R.G. Tarih-Sayı :
21.07.2012-28360 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kara Kuvvetleri
Komutanlığı 9. Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4.12.2004 günlü, 5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 234. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b)
bendinin (3) numaralı alt bendinde yer alan ''vekili aracılığı
ile'' ibaresinin, Anayasa'nın 2., 10., 11., 36. ve 141. maddelerine
aykırılığı  savıyla iptali istemidir. I- OLAY Kovuşturma evresinde, katılanın dosyadan tutanak ve belgelerin
örneklerinin verilmesi isteminin, itiraz konusu kural gereğince ancak tutanak
ve belgelerin vekil aracılığı ile istenebileceği gerekçesiyle reddedilmesi
üzerine katılanın Anayasa'ya aykırılık iddiasını  ciddi bulan Mahkeme,
kuralın iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun itiraz
konusu ibareyi de içeren 234. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi
şöyledir: '(1) Mağdur ile şikâyetçinin hakları şunlardır: ... b) Kovuşturma evresinde; 1. Duruşmadan haberdar edilme, 2. Kamu davasına katılma, 3. Tutanak ve belgelerden vekili aracılığı ile örnek
isteme, 4. Tanıkların davetini isteme, 5. Vekili bulunmaması halinde, cinsel saldırı suçu ile alt sınırı
beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine
avukat görevlendirilmesini isteme, 6. Davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara
karşı kanun yollarına başvurma. ' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın  2., 10., 11., 36. ve
141.  maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Serruh KALELİ,
Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR,
Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,
Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 28.4.2011
günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, iptali istenilen ibare ile vekile
kullandırılan bir hakkın asıl tarafından kullanılması yasaklandığından, kamuya
açık olan yargılamaya ilişkin tutanakların doğrudan hakkı ihlâl edilmiş olan
kişi tarafından edinilmesinin engellendiği, bu yönü ile toplumdaki adalet
inancının zedelendiği, kovuşturma aşamasında yargılamanın süjeleri olarak
sanık, savcı ile aynı hukuksal durum içine girmiş kişilerden mağdur ya da
katılana farklı uygulama ile sonuçlanan bir durum tezahür ettiğinden, bu kısıtlamanın
amaca uygunluk ve adalet kriterlerini karşılamadığı, Anayasada hak arama
hürriyetinin kapsamına bilgi edinme ve dilekçe hakları paralelinde talep ve
savları değerlendirme, bu temellendirme için gereken argümanları da edinme
hakkı bulunduğundan, hakkı ihlâl edildiği için mahkemeye başvuran kişinin
iddialarını temellendirmek, şikâyetine dayanak delilleri tartışmak için
kendinde bulunması zorunlu olan tutanak ve belgeleri edinme hakkının vekil
ataması şartına bağlanmasının Anayasa'nın 2., 10., 11., 36. ve 141. maddelerini
ihlâl ettiği  ileri sürülmüştür. İtiraz konusu ibareyi içeren kuralda, mağdur ile şikâyetçinin
kovuşturma evresinde tutanak ve belgelerden vekili aracılığı ile örnek
isteyebileceği öngörülmektedir. Buna göre vekili olmayan mağdur ile şikâyetçi,
kovuşturma aşamasında dosyadaki tutanak ve belgelerden örnek alamayacaktır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, Anayasa'ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve
yasalarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hak arama hürriyetini düzenleyen Anayasa'nın 36. maddesinin
birinci fıkrasında, ' Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle
yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil
yargılanma hakkına sahiptir. ' denilerek yargı mercilerine davacı ve davalı
olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma, adil
yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Buna göre, hak arama
özgürlüğünün en önemli iki ögesini oluşturan, sav ve savunma haklarını
kısıtlayacak, bu hakların eksiksiz kullanımını engelleyecek ve adil
yargılanmaya engel olacak yasa kurallarının Anayasa'nın 36. maddesine aykırılık
oluşturacağı tartışmasızdır. Ceza muhakemesinin gayesi maddi gerçeği araştırmaktır. Ceza
muhakemesi hukukunda hakikati araştırarak gerçeğe ulaşma, kolektif yargılama
yöntemi ile sağlanmaktadır. Kolektif yargılama, hükmün verilmesine, iddia,
savunma ve yargılama makamlarının birlikte katılmasını ifade eder. Kolektif
yargılama yapmanın metodu, hüküm verme faaliyetine katılacakların düşüncelerini
karşılıklı olarak bildirerek, bütün süjelerin birbirlerinin fikirlerini
öğrenmeleridir. Mağdur ile şikâyetçi de, soruşturma ve kovuşturma evrelerinde
kendilerine tanınan haklar ile diyalektik yargılamanın gerçekleştirilmesine
katkıda bulunarak adil bir hükme ulaşılmasını sağlayan ceza muhakemesinin aktif
süjeleridir. Yargılamanın süjelerinden olan mağdur ile şikâyetçinin dosyadaki
tutanak ve belgelere ulaşmasına sadece avukatları aracılığı ile olanak
verilmesi beklenen adaletin ve yargısal sonucun elde edilmesine engel olacaktır
ki bu da hukuk devleti ilkesini zedeleyecektir. Kovuşturma aşamasında mağdur ile şikâyetçinin dava dosyasındaki
tutanak ve belgelerden örnek alması hak arama özgürlüğünün bu bağlamda adil
yargılanma hakkının ayrılmaz bir parçasını oluşturmaktadır. Böylece tutanak ve
belgelerden örnek alınması mağdur ile şikâyetçiye muhakemenin seyrine yön
vermek ve etki etmek olanağını da sağlayacaktır. İtiraz konusu ibare ile mağdur
ile şikâyetçinin vekilleri olmaksızın dosyadaki tutanak ve belgelerden örnek
alması engellenerek, yargı mercileri önünde davacı olarak iddiada bulunma,
bilgiye ulaşarak muhakemenin gidişatına yön verme haklarının
sınırlandırılması   hak arama özgürlüğü ile bağdaşmaz. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu ibare Anayasa'nın 2. ve 36.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın Anayasa'nın 10., 11. ve 141. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun
234. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b)  bendinin (3) numaralı alt
bendinde yer alan '' vekili aracılığı ile'' ibaresinin Anayasa'ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, 17.5.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN