ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/17 Karar Sayısı : 2002/22 Karar Günü : 30.1.2002 R.G. Tarih-Sayı :27.03.2002'de tebliğ edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Askeri Yargıtay Birinci
Daire Başkanlığı İTİRAZIN KONUSU : 21.12.2000 günlü, 4616
sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla
Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun"un 1. maddesinin
5. bendinin (b) alt bendinde yer alan "...Askeri Ceza Kanununun... 140 ...
inci maddelerinde," ibaresinin 140. maddenin atıfta bulunduğu Türk Ceza
Kanunu'nun 304 üncü maddesi yönünden Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırılığını ileri sürerek iptali istemidir. I- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme
toplantısında, dava dosyası ve ekleri, ilk inceleme raporu, itiraz konusu yasa
kuralı, dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer belgeler
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddelerine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddî olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için
Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince açılmış
ve görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların, da o
davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları davanın
değişik aşamalarında ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki
kurallardır. Olayda 21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine
Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların
Ertelenmesine Dair Kanun"un 1. maddesinin 5. bendinin (b) alt bendinde yer
alan "...Askeri Ceza Kanununun... 140 ... inci maddelerinde,"
ibaresinin 140. maddenin atıfta bulunduğu Türk Ceza Kanunu'nun 304 üncü maddesi
yönünden Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için
başvurmuştur. Askeri Ceza Kanunu'nun "Mahpus ve mevkufları firar ettirenler"
başlığını taşıyan 140. maddesinde mahpus ve mevkufları kaçıranlara ilişkin suç
tanımladıktan sonra ceza yönünden Türk Ceza Kanunu'nun 301-307. maddelerine
yollama yapılmaktadır. Türk Ceza Kanunu'nun 301-307. maddeleri, Türk Ceza Kanunu'nun
"cürümler" başlıklı ikinci kitabının "adliye aleyhine
cürümler" başlıklı dördüncü babının "tevkifhane ve hapishaneden firar
ve firara vesatat" başlıklı yedinci faslında yer almaktadır. 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendinde,
bu fasılda yer alan suçlardan "Türk Ceza Kanununun......301 ila 303, 305
inci" maddeleri istisna kapsamında gösterilmiş ve bu belirlemenin sonucu
olarak da 304, 306 ve 307. maddeleri 4616 sayılı Yasa'nın kapsamı içinde
kalmıştır. Türk Ceza Kanunu'nun 304. maddesi incelendiğinde, süreç içerisinde
çeşitli değişikliklere uğradığı görülmektedir. Türk Ceza Kanunu'nun 304.
maddesi başlangıçta 298 ila 303. maddelerde yer alan suçların şiddet sebebi
olarak düzenlenmiş iken, zaman içersinde yasakoyucu tarafından "Tutuklu ve
Hükümlülerin Cezaevi İdaresine Karşı Ayaklanma" suçuna dönüştürülmüştür.
Türk Ceza Kanunu'nun 304. maddesi çeşitli değişikliklere uğramasına rağmen
Askeri Ceza Kanunu'nun 140. maddesi hiç bir değişikliğe uğramamıştır. Askeri Ceza Kanunu'nun 140. maddesi "mahpus ve mevkufları
firar ettirenler" başlığını taşımakta ve maddede tutuklu veya hükümlüyü
nezarete memur olan kişilerin kasten kaçırması veya firarını kolaylaştırması,
tevkif veya hapsetmemesi suçu tanımlanmaktadır. Maddede tanımlanan bu suçu işleyen kişiler ilgisine göre Türk Ceza
Kanunu'nun 301-307. maddelerinden biriyle cezalandırılacaktır. Zaman
içerisinde, 304. maddede düzenlenen suçun vasfı değiştirilmiş ve cezaevi
idaresine karşı ayaklanma suçuna dönüştürülmüştür. Anayasa Mahkemesi'nin kararlarında belirtildiği gibi, bir tedvin
yöntemi olan atıfla kanunkoyucu, daha önce yürürlüğe koyduğu hükmü, ilgisi
nedeniyle başka konudaki düzenlemeye alabilir. Böyle olunca, atıfta bulunulan
hüküm, yeni kanun tarafından da benimsenmiş ve bünyesine alınmış olur. 22.5.1930 tarihinde kabul edilerek 15.6.1930 tarihinde yayımlanan
Askeri Ceza Kanununun 140. maddesinin atıfta bulunduğu TCK'nun kabul tarihi
1.3.1926 ve yayım tarihi de 13.3.1926'dır. Özel atıf maddenin ilk haline yapıldığına göre, Türk Ceza
Kanunu'nun 304. maddesi sonraki değişiklikler dışında, ilk haliyle Askeri Ceza
Kanunu'nun 140. maddesi bünyesinde ve halen yürürlükte kalmış bir askeri suç
niteliğindedir. Türk Ceza Kanunu'nun 304. maddesindeki değişiklikler, özel atıftan
sonra gerçekleştiğinden gönderme kapsamında olmayıp, maddenin yeni haline göre,
Askeri Ceza Kanunu'nun 140. maddesinin atfına esas alınabilecek ve askeri suç
kapsamında değerlendirilebilecek bir yaptırım içermemektedir. Bu durumda, yeni haliyle Türk Ceza Kanunu'nun 304. maddesi, Askeri
Ceza Kanunu'nun yaptırım yönünden Türk Ceza Kanunu'na atıfta bulunduğu askeri
suçlar kapsamında değildir. Türk Ceza Kanunu'nun 304. maddesini, Askeri Ceza Kanunu'nun 1 ve
2. maddeleriyle yapılan genel göndermeler ışığında, asker kişilere de
uygulanabilen ve fakat yaptırımını sadece Türk Ceza Kanunu'nda bulan suçlar
kapsamında değerlendirmek zorunludur.Askeri Ceza Kanunu, Türk Ceza Kanunu'na
oranla özel bir kanun niteliğinde bulunduğundan ancak ayrıldığı yerlerde hüküm
ifade eder. Türleri yönünden askeri suçları, kendi içinde sırf askeri suçlar
ve askeri suç benzerleri olarak sınıflandırmak mümkün olduğu gibi, unsur ve
yaptırım yönünden, Askeri Ceza Kanunu'nda belirlenen ve yaptırıma bağlanan,
Askeri Ceza Kanunu'nun ceza bakımından Türk Ceza Kanunu'na özel atıfta bulunarak,
askeri suç kapsamında saklı tuttuğu ve genel göndermeyle asker kişilere de
uygulanabilen ancak yaptırımını sadece Türk Ceza Kanunu'nda bulan suçlar
olarakta gruplandırılabilir. Askeri Ceza Kanunu bazı maddelerinde Türk Ceza Kanunu'na özel
atıfta bulunarak, unsur ve yaptırımını Türk Ceza Kanunu'nda bulan bazı suçları
askeri suçlar kapsamına almıştır. 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usul Kanunu,
Ceza Muhakemeleri Usul Kanunu'na kısıtlı, sınırlı ve mukayyet atıfta bulunduğu
halde, Askeri Ceza Kanunu özel göndermeler dışında, 1. ve 2. maddeleriyle de
Türk Ceza Kanunu'na genel atıfta bulunmuş, böylece, Askeri Ceza Kanunu'nda
aksine hüküm bulunmayan hallerde, özel atıf olmasa ve bu suçları askeri suç
kategorisine almasa bile, Türk Ceza Kanunu'nun uygulanacağını belirtmiştir. Askeri Ceza Kanunu'nun uygulanabilirliği genel haliyle, Türk Ceza
Kanunu'na göre farklı hükümler taşımasıyla sınırlı ve olanaklıdır. Askeri Ceza Kanunu'nun 140. maddesi, 1930 tarihinde atıfta
bulunduğu, TCK'nun 1926 tarihindeki 304. maddesine gönderme yaptığına göre, o
haliyle halen yürürlüktedir. Yeni haliyle Türk Ceza Kanunu'nun 304. maddesi,
Askeri Ceza Kanunu'nun 140. maddesi göndermesi kapsamında askeri suç sayılamasa
da, asker kişilere de uygulanabilecek bir yaptırım öngören suç niteliğindedir. Türk Ceza Kanunu'nun 304. maddesinin yapılan değişiklikler sonrası
bugünkü haliyle, özel gönderme yapıldığı tarihteki içeriği ve kapsamı
gözetildiğinde; Askeri Ceza Kanunu'nun 140. maddesi atıf tarihindeki halinde
kaldığından ve yeni haline gönderme yapan bir özel atıf maddesi olarak kabulüde
olanaklı bulunmadığından, sonuçta uygulanabilir bir kural sayılamaz. Kesinleşmiş kararda Askeri Ceza Kanunu'nun 140. maddesi
delaletiyle hüküm kurulmuş ise de; hükme esas alınan ve cezaevi idaresine karşı
ayaklanma olarak kabul edilen eylem Türk Ceza Kanunu'nun 304. maddesi
kapsamında olup, Askeri Ceza Kanunu'nun 140. maddesinde tanımlanan suç tipleri
ile bir ilgisi bulunmamaktadır. Bu nedenle, iptali istenilen kural Mahkeme'nin
bakmakta olduğu davada uygulayacağı kural niteliğinde değildir. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddeleri uyarınca
başvurunun, Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. II- SONUÇ 21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar
İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine
Dair Kanun"un 1. maddesinin 5. bendinin (b) alt bendinde yer alan kuralın
"...Askerî Ceza Kanununun ...140,..." bölümü, maddenin yollamada
bulunduğu Türk Ceza Kanunu'nun 304. maddesi yönünden itiraz başvurusunda
bulunan Mahkeme'nin davada uygulayacağı kural olmadığından, buna ilişkin
başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 30.1.2002 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA