ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1972/35 Karar Sayısı:1972/62 Resmi gazete tarih/sayı:28.3.1973/14490 İptal
davasını açan : Ankara Üniversitesi Rektörlüğü. İptal
davasının konusu : 3/4/1972 günlü 1578 sayılı (Atatürk Üniversitesi Kuruluşu
hakkındaki 6990 sayılı kanuna ek Çukurova Tıp Fakültesi Kuruluş Kanunu) nün 1.
maddesinin Anayasa'nın 120. maddesine aykırı olduğu ve konunun davacı
Üniversitenin varlığını ilgilendiren bir alana girdiği ileri sürülmüş; yine
Anayasa'nın değişik 149. ve 150. maddelerine dayanılarak 1. maddenin ve bu
maddenin iptali halinde öteki maddelerin varlık hikmeti kalmayacağından Kanunun
tümünün iptali istenilmiştir. II-
YASA METİNLERİ : l-
İptali istenen kanun Birinci
maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülen ve bu nedenle de tümünün
iptali istenen 3/4/1972 günlü 1578 sayılı "Atatürk Üniversitesi Kuruluşu
Hakkındaki 6990 sayılı Kanuna ek Çukurova tıp fakültesi Kuruluş Kanunu"
(12/4/1972 günlü, 14157 sayılı Resmî Gazete'deki metne göre) şöyledir : "Madde
l- 4936 sayılı Üniversiteler Kanununun 2 nci maddesi gereğince Atatürk
Üniversitesine bağlı olarak Adana ili dahilinde Çukurova Tıp Fakültesi
kurulmuştur. Çukurova
Üniversitesi bünyesinde geliştirilmek gayesiyle kurulan bu fakültenin tesis
araç ve kadroları Çukurova Üniversitesi kurulduğunda bu üniversiteye intikal
eder. Madde
2- Çukurova Tıp Fakültesine ait ilişik (1) ve (2) sayılı cetvellerde yazılı
kadrolar Atatürk Üniversitesi Kuruluş Kadroları Hakkındaki 6990 sayılı kanuna
bağlı (1) ve (1) sayılı cetvellere (Çukurova Tıp Fakültesi) başlığı altında
eklenmiştir. İlişik
3 sayılı cetvelde yazılı kadrolar 1972 yılında kullanılmaz. Madde
3- Çukurova Tıp Fakültesi Adana ilinde Merkezi Araştırma Hastanesini ve
Çukurova'nın diğer bölgelerinde çevre uygulama hastanelerini açar. Madde
4- Çukurova Tıp Fakültesinde intörnlük dahil öğretim süresi altı yıldır.
İntörnlüğünü tmamlamıyan öğrenciler serbest hekimlik yapamazlar. Madde
5- Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Madde
6- Bu kanun hukukilerini "Bakanlar Kurulu yürütür." 2-
Davacının dayandığı Anayasa kuralları: Davacının
Anayasa'ya aykırılık iddiasını desteklemek üzere ileriye sürdüğü Anayasanın
1488 sayılı Yasa ile değişik 120. maddesi şöyledir. "Madde
120- Üniversiteler ancak Devlet eliyle ve kanunla kurulur. Üniversiteler,
Özerkliğe sahip kamu tüzel kişileridir. Üniversite özerkliği bu maddede belirtilen
hükümler içinde uygulanır ve bu özerklik, üniversite binalarında ve eklerinde
suçların ve suçluların kovuşturulmasına engel olmaz. Üniversiteler,
Devletin gözetimi ve denetimi altında kendileri tarafından seçilen organları
eliyle yönetilir. Özel kanuna göre kurulan Devlet Üniversiteleri hakkındaki
hükümler saklıdır. Üniversite
organları öğretim üyeleri ve yardımcıları üniversite dışındaki makamlarca her
ne suretle olursa olsun görevlerinden uzaklaştırılamazlar. Son fıkra hükümleri
saklıdır. Üniversite
öğretim üyeleri ve yardımcıları serbestçe araştırma ve yayında bulunabilirler. Üniversitelerin
kuruluş ve işleyişleri, organları ve bunların seçimleri, görev ve yetkileri
Üniversiteler üzerinde Devletin Gözetim ve denetim hakkım kullanma usulleri ve
üniversite organlarının sorumluluğu, öğrenim ve öğretim hürriyetlerini
engelleyici eylemleri önleme tedbirleri üniversiteler arasında ihtiyaca göre
öğretim üyeleri ve yardımcılarının görevlendirilmesinin sağlanması, öğrenim ve
öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine
ve kalkınma planı ilkelerine göre yürütülmesi esasları kanımla düzenlenir. Üniversitelerin
bütçeleri genel ve katma bütçelerin bağlı olduğu esaslara uysun olarak
yürürlüğe konulur ve denetlenir. Üniversitelerle
onlara bağlı fakülte kurum ve kuruluşlarda öğrenim ve öğretim hürriyetlerinin
tehlikeye düşmesi ve bu tehlikenin üniversite organlarınca giderilmemesi
halinde; Bakanlar Kurulu ilgili üniversitelerin veya bu üniversiteye bağlı
fakülte, kurum ve kuruluşların idaresine el koyar ve bu kararını hemen Türkiye
Büyük Millet Meclisi Birleşik Toplantısının onamasına sunar. Hangi hallerin el
koymayı gerektireceği el koyma kararının ilân ve uygulanma usulleri ile süresi
ve devamınca Bakanlar Kurulunun yetkilerinin nitelik ve kapsamı kanunla
düzenlenir." III-
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 3/7/1972 gününde Muhittin Taylan,
Avni Givda, Fazıl Uluocak, Sait Koçak, Nuri Ülgenalp, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş,
Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Kani Vrana, Mustafa Karaoğlu, Lûtfi
Ömerbaş, Şevket Müftügil ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalarıyla yapılan ilk
inceleme toplantısında: a)
Dava konusu 3/4/1972 günlü 1578 sayılı Kanunun 12/4/1972 günlü 14157 Sayılı
Resmî Gazete'de yayımlandığı; dava dilekçesinin 29/6/1972 gününde Anayasa
Mahkemesi Genel Sekreterliğince kaleme havale edilerek 596 sayılı sıra ve
1972/35 esas sayısını aldığı; 22/4/1962 günlü 44 sayılı Yasanın 26. maddesine
göre davanın bu tarihte açılmış sayılması gerektiği ve süresi içinde olduğu;
Ankara Üniversitesi Senatosunun üye tam sayı sı n m 46 olduğu ve bu Senatonun
37 üyesinin katıldığı 749 sayılı 20/6/1972 günlü toplantısında iptal davasının
açılmasına oybirliğiyle karar verildiği ve şu duruma göre kararda 44 sayılı
Kanunun 25. maddesinin birinci fıkrasının 3 sayılı bendi uyarınca salt
çoğunluğun bulunduğu davanın bu karara dayanılarak Rektör Prof. Dr. Tahsin
Özgüç'ce açıldığı; dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşılmıştır. b)
Dava konusu 1578 sayılı Kanun Atatürk Üniversitesine bağlı olarak 4936 sayılı
Üniversiteler Kanununun 2. maddesi gereğince Adana ili içinde Çukurova Tıp
Fakültesi adına bir fakülte kurmakta ve bu fakültenin Çukurova Üniversitesi
bünyeyi içinde geliştirilmesini ve fakülte tesis araç ve kadrolarının Çukurova
üniversitesi kurulduğunda bu üniversiteye geçmesini öngörmekte olduğu böylece
bir üniversite sorununu oluşturmakta bulunduğu için 1578 sayılı Kanunun 1.
maddesiyle düzenlenen konunun davacı Ankara Üniversitesinin varlığını ve
görevlerini ilgilendiren alana girdiği ve şu duruma göre de iptal davasının
Anayasa'nın değişik 149. maddesine ve 44 sayılı Kanunun 21. maddesinin 10
sayılı bendine ve son fıkrasına uygun bulunduğu saptanmıştır. c)
Anayasa'nın değişik 147., değişik 149., 150. ve 44 sayılı kanunun 21., 22., 25.
ve 26. maddelerine uygun olduğu anlaşılan işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. IV -
ESASIN İNCELENMESİ : Davanın
esasına ilişkin rapor, dava dilekçesi, iptali istenen kanun Anayasa'ya
aykırılık iddiasına dayanaklık eden Anayasa kuralları bunlarla ilgili
gerekçeler ve başka yasama belgeleri; konu ile ilişkisi bulunan öteki metinler
okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A-
Anayasa'ya aykırılık iddiasının tartışılması 1578
sayılı Kanunun 1. maddesinde şu durumlar saptanmaktadır: a)
Adana İli içinde Çukurova Tıp Fakültesi kurulmuştur. b)
İleride Çukurova Üniversitesi de kurulacaktır. c)
Fakülte Çukurova Üniversitesi bünyesi içinde geliştirmek ereğiyle kurulmuştur.
Başka deyimle Çukurova Tıp Fakültesi bu üniversitesinin çekirdeğidir. ç)
Çukurova üniversitesi kurulduğunda fakültenin tesis, araç ve kadroları bu
üniversiteye geçecektir. d)
Fakülte, Atatürk Üniversitesine bağlıdır. Başka deyimle 6990 sayılı Atatürk
Üniversitesi Kanununun kuralları bu fakülteye de uygulanacaktır. İleride
kurulacak Çukurova Üniversitesinin çekirdeği olduğu yukarıda değinildiği üzere,
1578 sayılı Yasa'nın 1. maddesinde belirtilen Çukurova Tıp Fakültesi, Atatürk
Üniversitesinin, ve fakültelerinin yasal düzeni içine de yine sözü gecen 1. madenin
bîr kuralı ile alındığına göre fakültenin kuruluşuna ilişkin 1573 sayılı
Kanunun Anayasaya uygunluk denetiminin yapılabilmesi için Atatürk
Üniversitesinin yasal düzenini saptayan kendisine ek olarak 1578 sayılı Kanunun
çıkarıldığı 6990 sayılı Kanunun ele alınıp incelenmesinde zorunluluk vardır.
Ancak burada Anayasa'nın 120. maddesinin gerek eski, gerekse 1488 sayılı yasa
ile değişik metninde yer alan (ikinci fıkra) ve "özel kanuna göre kurulan
Devlet Üniversiteleri hakkındaki hükümleri saklı tutan" kural kapsamına
Atatürk Üniversitesinin girip girmediği üzerinde durulmayacaktır. Çünkü
Anayasa'ya uygunluk denetimi yapılan Atatürk Üniversitesinin yasal düzeni ve o
düzeni saptayan 6990 sayılı Kanun değildir. Bu kanun yalnızca Çukurova Tıp
Fakültesinin Atatürk Üniversitesi ile olan bağlantısı dolayısiyle ve 1578
sayılı Kanunun Anayasa'ya uygunluk denetiminin gerektirdiği ölçüde ele
alınacaktır. Çukurova
Tıp Fakültesinin 1578 sayılı Kanunun 1. maddesiyle bağlandığı Atatürk
Üniversitesi 31/5/1957 günlü 6990 sayılı Kanuna ve 4936 sayılı Üniversiteler
Kanununun bu kanuna aykırı olmayan kurallarına göre yönetilir. Yöneten Milli
Eğitim Bakanlığıdır. (6990 sayılı kanun madde 1). Bu üniversitenin rektörü ord.
prof. veya profesörlerden Milli Eğitim Bakanının göstereceği adaylar arasından
Bakanlar kurulunca beş yıl için atanır, (madde 5). Dekanlar ord. profesör veya
profesörlerden rektörün göstereceği adaylar arasından Milli Flitim Bakanının
onaması ile dört yıl için atanırlar (madde 6). Üniversitenin öğretim üyelerini yirmi
yıllık bir süre içinde ilk sıralarda varsa ilgili fakülteler bölüm
başkanlarının da katılmasiyle dekanların ve rektörün ortaklama önerisi,
kurullar oluştuktan sonra da profesörler kurullarının önerisi rektörün onaması
üzerine Milli Eğitim Bakanı atar. (30/1/1968 günlü, 996 sayılı Kanunla değişik
geçici 1. madde). Demek
ki 6990 sayılı Kanunla öngörülen düzende Anayasa'nın değişik 120. maddesinde
belirlenen "Üniversitelerin özerkliğe sahip kamu tüzel kişileri
olması" ve "Devletin gözetim ve denetimi altında kendilerince seçilen
organları eliyle yönetilmesi" ilkelerinin yeri yoktur. Oysa ileride
kurulacak olan Çukurova Üniversitesi ve bu üniversitenin çekirdeği olarak
şimdiden kurulmuş bulunan Çukurova Tıp Fakültesi için ancak Anayasa'nın
yukarıda değinilen ilkelerine uygun bir kişilik ve yönetim düzeni
düşünülebilir. Şimdi
dava konusu 1578 sayılı Kanunun Anayasa karşısındaki durumunu saptayabilmek
üzere bu Kanunun 1. ve sonraki maddelerinde yer alan ve Atatürk Üniversitesi
başka deyimle 6990 sayılı Kanun ile bağlantı kuran hükümleri özellikle
gözönünde tutan bir incelemeye geçilmesi gerekecektir. l-
1578 sayılı Kanunun 1. maddesinin durumu : Kanunun
1. maddesinde görülen şudur : Adana ili içinde Çukurova Tıp Fakültesinin
kurulmasında ileride Çukurova Üniversitesinin kurulmasının ve fakültenin bu
üniversite bünyesi içinde geliştirilmesinin ve üniversite kurulunca fakülteye
ilişkin tesis, araç ve kadroların bu üniversiteye geçmesinin öngörülmesinde
Anayasa'ya aykırı bir yön bulunmadığı ortadadır. Ancak maddenin birinci
fıkrasındaki (Atatürk Üniversitesine bağlı olarak) deyimidir ki yeni açılan
fakülteyi 6990 sayılı Kanunun öngördüğü düzenin içine sokmakta ve böylece
Anayasa'ya aykırılığı oluşturmaktadır. Bu deyimin iptali ve davanın maddenin
öteki kurallarına yönelen bölümünün reddedilmesi gereklidir. 2-
Kanunun 2. maddesinin durumu : 2.
madde (birinci fıkra) Çukurova Tıp Fakültesine ait ilişik (1) ve (2) sayılı
cetvellerde yazılı kadroları 6990 sayılı Atatürk Üniversitesi Kanununa bağlı
(1) ve (2) sayılı cetvellerde Çukurova tıp fakültesi başlığı altında
eklemektedir. İkinci fıkra bu kadrolardan 1972 yılında kullanılmayacak olanlara
ilişkindir, madde Çukurova Tıp Fakültesini Atatürk Üniversitesi bünyesi içine
tam anlamıyle yerleştirmekte ve dolayısiyle bu fakültenin dekanını ve öğretim
üyelerini 6990 sayılı Kanunda öngörülen ve yukarıda değinilen atama düzenine
bağlamaktadır. Şu haliyle Anayasa'ya aykırılığı apaçık olan maddenin tümünün
iptal edilmesi gereklidir. 3-
Kanunun öteki kurallarının durumu : Kanunun
3. maddesi fakültenin merkezi araştırma ve çevre uygulama hastaneleri açmasını
öngörmekte 4. maddesi fakültedeki öğretim süresini ve intörnlük konusunu
düzenlemektedir. Bunların bir tıp fakültesi için olağan hükümlerden sayılacağı
ve Anayasaya aykırı yönleri olmadığı ortadadır. 5. ve 6. maddeler ise kanunun
yürürlüğe girmesi ve hükümlerinin yürütülmesi konularında düzenleme getiren
kalıplaşmış mutat kuralları kapsamaktadır. Dâvanın bulun bu kurallara yönelen
bölümünün reddedilmesi gerekir. 4-
Karşı görüş : Şahap
Arıç, Kani Vrana ve Ahmet H. Boyacıoğlu Kanunun tümünün iptali gerektiği
görüşünü ileri sürmüşlerdir. B-
İptal hükmünün yürürlüğe girme günü: Kanunun
1. maddesindeki (Atatürk Üniversitesine bağlı olarak) deyiminin ve kadrolara
ilişkin 2. maddesinin tümünün iptali öngörüldüğüne göre bu durum ancak yasama
voliyle giderilebilecek bir boşluk oluşturacaktır. Bu boşluğun önemli
sakıncalım olduğu ortadadır. Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası
gereken hallerde Anayasa Mahkemesine iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi,
kararın Resmî Gazete'de yayınlandığı günden başlayarak bir yılı geçmemek üzere,
ayrıca kararlaştırma yetkisini tanımaktadır. Işın niteliğine göre bu yetkinin
en yüksek süre üzerinden kullanılması yerinde olacaktır. V-
SONUÇ : 1-
3/4/1972 günlü, 1578 sayılı (Atatürk Üniversitesi Kuruluşu Hakkındaki 6990
sayılı Kanuna ek Çukurova Tıp Fakültesi Kuruluş Kanunu) nun : a)
1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan (Atatürk Üniversitesine bağlı olarak)
deyiminin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline; b)
2. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline; c)
Öteki kurallarının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve dâvanın bu kurallara yönelen
bölümlerinin reddine; Şahap
Arıç, Kani Vrana ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun Kanunun tümünün iptali gerektiği
yolundaki karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 2-
Yukarıda açıklanan kuralların iptal edilmesiyle oluşacak boşluğun giderilmesi
için Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası kuralına dayanılarak
iptal hükmünün kararın Resmî Gazete'de yayınlandığı günden başlayarak bir yıl
sonra yürürlüğe girmesine oybirliğiyle, Anayasa'nın
değişik 147., değişik 149., 150. ve değişik 152. maddeleri uyarınca 26/12/1972
gününde karar verildi. Başkan Muhittin
  Taylan Başkanvekili Avni
  Givda Üye Fazıl
  Uluocak Üye Sait
  Koçak Üye Nuri
  Ülgenalp Üye Şahap
  Arıç Üye İhsan
  Ecemiş Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Kâni
  Vrana Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Şevket
  Müftügil Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞ10Y
YAZISI İptal
davası açan Ankara Üniversitesi Rektörlüğünce, 3/4/1972 günlü 1578 sayılı
(Atatürk Üniversitesi Kuruluşu hakkındaki 6990 sayılı Kanuna ek Çukurova Tıp
Fakültesi Kuruluşu Kanunu) nun 1. maddesinin Anayasa'nın 120. maddesine aykırı
olduğu ve bu maddenin iptali halinde ise Kanunun öteki hükümlerinin varlık
hikmeti kalmadığı nedenleri ile, Kanunun tümünün iptali istenmiş bulunmaktadır. Gerçekten
adının incelenmesinden de anlaşılacağı üzere, bu Kanunla, Adana ili içinde
Çukurova Tıp Fakültesinin kurulmasında, ileride bu ilde Çukurova
Üniversitesinin kurulması ve fakültenin bu üniversitenin kuruluşu içinde
gerçekleştirilmesi öngörülmektedir. Sözü
geçen Kanunun 1. maddesinin birinci fıkrasından iptal edilmiş bulunan
"Atatürk Üniversitesi'ne bağlı olarak" deyiminin yürürlükten kalkmış
olmasından sonra, aynı maddenin ikinci fıkrasında bulunan "Çukurova
Üniversitesi bünyesinde geliştirmek gayesiyle kurulan bu fakültenin, tesis,
araç ve kadrolarının Çukurova Üniversitesi kurulduğundan bu üniversiteye intikal
eder" biçimindeki kurala artık gerek kalmamaktadır. Çünkü, bu halde,
kurulmuş bulunan Tıp Fakültesi aslında Çukurova Üniversitesinin temelini, yani
kendisini teşkil edecektir. Bir an için aksinin kabulü ise, kaldırılan
bağlılığın bu yönden sürmesinin öngörüldüğü anlamını taşıyacaktır. Yine,
iptal edilmiş bulunan hükümlere göre, Kanunun, iptal edilen bağlılığı gösteren
adı dahil diğer hükümlerinin bir anlamı da kalmadığından, yasama erki
tarafından yeni bir düzenlemeye gidilmek üzere Kanunun tümünün iptali gerekli
olduğu kanısına varılmıştır. Kanunun
sadece bir bölüm hükümlerinin iptaline ilişkin karara, yukarıdaki nedenle
karşıyız. Üye Şahap
  Arıç Üye Kani
  Vrana Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu