ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/390 Karar Sayısı : 2004/35 Karar Günü  : 17.3.2004 Resmi Gazete tarih/sayı: 30.4.2004/25448 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 3. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 26.10.1994 günlü, 4045
sayılı "Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen
Kamu Personeli ile Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve
1402 Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin
Kanun"un geçici 1. maddesinin "kamu görevlileri" yönünden
Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacının, vergi kontrol memurluğu görevine dönme isteminin
reddine ilişkin  işlemin iptali için açtığı davada, itiraz konusu kuralın
Anayasa'ya aykırılığı iddiasını ciddî bulan Mahkeme, iptali istemiyle
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A-İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4045 sayılı Yasa'nın, itiraz konusu kuralı da içeren geçici 1.
maddesi şöyledir: "Geçici Madde 1- 12.9.1980 tarihinden sonra bakanlıklar ile
kamu kurum ve kuruluşlarında açılan kamu görevine ve işçiliğe giriş sınavını
kazanıp da haklarında yapılan güvenlik soruşturması sonucunda sakıncalı
olduğunun bildirilmesi nedeniyle göreve ve işe alınmayanlar ile alındıktan
sonra görevine ve işine son verilenler, ilgili mevzuatında veya toplu iş
sözleşmelerinde öngörülen niteliklerin kaybedilmemiş olması koşuluyla yaş şartı
aranmaksızın bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren kamu kurum ve
kuruluşlarınca açılacak sınavlara, önceki güvenlik soruşturmaları dikkate
alınmaksızın katılabilirler. Açılan sınavları kazanmaları sonucu göreve ve işe
alınanlara geçmişe yönelik olarak aylık ve diğer özlük hakları verilmez ve
açıkta geçen süreleri değerlendirilmez. Bu konu ile ilgili olarak yargıya
intikal etmiş olanlardan henüz haklarında yargı kararı kesinleşmemiş olanlar
hakkında da bu Kanun hükümleri uygulanır." B-Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. maddesine
aykırılığı ileri sürülmüştür. IV-İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Nurettin TURAN, Fulya KANTARCIOĞLU,
Aysel PEKİNER, Rüştü SÖNMEZ, Ahmet AKYALÇIN, Mustafa Y. AYGÜN ve Enis TUNGA'nın
katılımlarıyla 26.9.2001 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Anayasa Mahkemesi'nin 21.5.1998 günlü, 4045
sayılı kararıyla Yasa'nın geçici 1'inci maddesinin birinci tümcesinin
"kamu kurum ve kuruluşlarında açılan işçiliğe giriş sınavını kazanıp da
haklarında yapılan  güvenlik soruşturması sonucunda sakıncalı olduğunun
bildirilmesi nedeniyle işe alındıktan sonra işine son verilenler yönünden"
iptaline karar verilmesi nedeniyle,  aynı hukuksal durumda bulunan kamu
görevlilerinin işçilerden ayrı tutulmasının Anayasa'nın 10. maddesine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Geçici Madde 1'de, 12.9.1980 tarihinden sonra bakanlıklar
ile   kamu kurum ve kuruluşlarında açılan kamu görevine ve işçiliğe
giriş sınavını kazanıp da haklarında yapılan güvenlik soruşturmasının olumsuz
çıkması nedeniyle göreve ve işe alınmayanlar ile görevine ve işine son
verilenlerin, göreve ve işe geri dönebilmeleri için bazı koşulların yanı sıra
yeniden sınava girmeleri ve  açılacak sınavları kazanmaları koşulu da
öngörülmektedir. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar" denilmektedir. Bu kural, birbirinin aynı durumunda olanlara
ayrı  kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve toplulukların
yaratılmasını engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı düzenleme
eşitliğe aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eylemli değil, hukuksal
eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara
bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. Başka bir
anlatımla, kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar arasında, yasalara
konulan kurallarla değişik uygulamalar yapılamaz. Durumlarındaki ve hukuki
statülerindeki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları
ve uygulamaları gerekli kılabilir. Anayasa Mahkemesi'nin 21.5.1998 gün ve E: 1997/29, K: 1998/19
sayılı kararı ile, Geçici 1. maddenin birinci tümcesi, "kamu kurum ve
kuruluşlarında açılan işçiliğe giriş sınavını kazanıp da haklarında yapılan
güvenlik soruşturması sonucunda sakıncalı olduğunun bildirilmesi nedeniyle işe
alındıktan sonra işine son verilenler yönünden" iptal edilmiştir. Bu iptal
kararı sonucu, 4045 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girmesinden sonra işe veya göreve
girmek isteyenlerden, önceki güvenlik soruşturmalarına bakılmaksızın, işçiler
açısından sınava girme koşulu aranmamasına karşın kamu görevlileri
açısından  kamu kurum ve kuruluşlarınca açılacak sınavlara katılmaları ve
sınavları kazanmaları koşulu aranması eşitlik ilkesine aykırıdır. Açıklanan nedenlerle kural, "kamu görevlileri" yönünden
Anayasa'nın 10. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. VI-İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, yasanın belirli
kurallarının iptali, diğer kimi kurallarının veya tümünün uygulanmaması
sonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesi'nce iptaline karar
verilebileceği öngörülmektedir. 4045 sayılı Yasa'nın  1. maddesinin birinci tümcesinin kamu
görevlileri yönünden iptali nedeniyle tümüyle uygulanma olanağını yitiren
birinci tümcesi ile ikinci ve üçüncü tümcelerinin de 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca iptaline karar verilmesi gerekir. VII- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. ve 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddelerine göre,
kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya
da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazete'de
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. 4045 sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son
Verilen Kamu Personeli ile Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri
Verilmesine ve 1402 Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına
İlişkin Kanun'un  1. maddesinin iptaline karar verilmesinin doğuracağı
hukuksal boşluk, kamu yararını ihlâl edici nitelikte görüldüğünden
gerekli  düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararının Resmî Gazete'de
yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. VIII- SONUÇ A- 26.10.1994 günlü, 4045 sayılı "Güvenlik
Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu Personeli ile Kamu
Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve 1402 Numaralı
Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun"un geçici 1.
maddesinin; 1- Birinci tümcesinin "kamu görevlileri" yönünden
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2- İptal kararı nedeniyle tümüyle uygulanma olanağını yitiren
birinci tümcesi ile ikinci ve üçüncü tümcelerinin de 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinin
ikinci fıkrası gereğince İPTALİNE, B- İptal edilen geçici 1. maddenin doğuracağı hukuksal
boşluk  kamu yararını ihlal edici nitelikte  görüldüğünden,
Anayasa'nın 153.  maddesinin  üçüncü fıkrasıyla  2949 sayılı
Yasa'nın  53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları gereğince 
İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL
SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 17.3.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa
  BUMİN Üye Sacit
  ADALI Üye Ali
  HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel
  PEKİNER Üye Ertuğrul
  ERSOY Üye Tülay
  TUĞCU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fazıl
  SAĞLAM Üye A.
  Necmi ÖZLER