ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 1991/37 Karar Sayısı: 1991/44 Karar Günü: 27.11.1991 R.G. Tarih-Sayı :10.01.1992-21107 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 5 No.lu İdare Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 24.12.1990 günlü, 3690 sayılı 1991 Mali Yılı
Bütçe Kanunu'nun 66. maddesinin (h) fıkrasının, Anayasa'nın 161. maddesine
aykırılığı ileri sürülerek iptali istemidir. I- OLAY: Birleşmiş Milletler Nezdinde Türkiye Daimi Temsilciliği ile
Newyork Başkonsolosluğu mensupları için satınalma ve kiralama yoluyla sağlanan
22 konutun bulunduğu ve davacının da bu konutlardan birinde oturduğu, 1.1.1991
gününe kadarki kira bedelinin 2946 sayılı Kamu Konutları Yasa'nın 5. maddesi
ile kamu konutları yönetmeliğinin ilgili kurallarının uygulanması sonucu
alındığı dava dilekçesinde belirtilmektedir. 1.1.1991 tarihinden geçerli olmak üzereKamu Konutları Yasası' nın
5. maddesinde öngörülen uygulamadan vazgeçilerek 1991 Yılı Bütçe Yasası'nın 66.
maddesinin (h) fıkrası gereğince, ilgili memurun emsal katsayılarına göre
belirlenen yurtdışı net aylığının % 25'ini geçmemek üzere Maliye ve GümrükBakanlığı'nca
belirlenen tutarlar kadar kira bedeli alınması uygulamasına geçilmiştir. Bu işlemin iptali için İdare Mahkemesi'ne başvuran davacı, 1991
Mali Yılı Bütçe Yasası'nın belirtilen kuralının; 2946 sayılı Yasada değişiklik
yaptığını, sözkonusu değişikliğin Bütçe ile ilgili bir hüküm niteliği
taşımadığını ve Anayasa'nın 161. maddesine aykırı olduğunu ileri sürerek
sorunun Anayasa Mahkemesi'ne götürülmesini istemiştir. Davaya bakmakta olan Ankara 5 No'lu İdare Mahkemesi 1991 Mali Yılı
Bütçe Kanunu'nun 66. maddesinin (h) fıkrasının Anayasa'ya aykırılığı konusunda
davacı savının ciddi olduğu kanısına vararak iptali için Anayasa Mahkemesi'ne
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ: A) İPTALİ İSTENEN YASA KURALI: 24.12.1990 günlü, 3690 sayılı 1991 Mali Yılı Bütçe Kanunu'nun
"Uygulanmayacak Hükümler" başlıklı 66. maddesinin iptali istenen (h)
fıkrası şöyledir: "h) 2946 sayılı Kamu Konudan Kanunu'nun 5. maddesinin 3.
paragrafı (Büyükelçiler, daimi delegeler, maslahatgüzarlar, askeri temsil
heyetleri başkanları ve başkonsoloslar dışındaki personelden kendilerine yurt
dışında gerek kamu kurum ve kuruluşunun mülkiyetinde bulunan, gerek kiralanan
konutların tahsis edilmesi halinde, ilgili memurun emsal katsayılarına göre
belirlenen yurt dışı net aylığının % 25'ini geçmemek üzere Maliye ve Gümrük
Bakanlığınca tesbit edilen tutarlar kadar kira bedeli alınır. Kirabedeli alınan
konutların mefruşat, elektrik, su, gaz, telefon, garaj ve genel giderleri de
ilgili personelce ayrıca karşılanır.) şeklinde uygulanır." B) DAYANILAN ANAYASA KURALI: "Madde 161.- Devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki
kamu tüzelkişilerinin harcamalar) yıllık bütçelerle yapılır. Mali yıl başlangıcı ile genel v; katma bütçelerinin nasıl
hazırlanacağı ve uygulanacağı kanunla belirlenir. Kanun, kalkınma plânlan ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan
fazla sürecek iş ve hizmetler için özelsüre ve usuller koyabilir. Bütçe Kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm
konulamaz." IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Mustafa GÖNÜL, Mustafa ŞAHİN, İhsan
PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Yavuz NAZAROĞLU, Haşini KILIÇ, Yalçın
ACARGÜN'ün katılmalarıyla 24.10.1991 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: İşin esasına ilişkin rapor, başvuru karan ve ekleri, Anayasa'ya
aykırı olduğu ileri sürülen Yasa kuralı ile itiraza dayanak yapılan Anayasa
kuralı, bunlarla ilgili gerekçeler ve öbür yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. itiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı: 1991 Mali Yılı Bütçe Yasası'nın "Uygulanmayacak
Hükümler" başlığını taşıyan 66. maddesinin (h) fıkrası; Yurt dışında
görevli bulunan kamu personeline tahsis edilen kamu konutları kira bedellerinin
nasıl hesaplanacağım yeniden düzenlemektedir. 1.1.1991 tarihine kadar yurt dışında kendisine kamu konutu tahsis
edilen görevlilerden alınan kira bedeli, 2946 sayılı Kamu Konutları Yasası'nın
5. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince; beşinci derece birinci kademedeki bir
devlet memurunun yurt içi ve yurt dışı net aylık tutarları arasındaki orana
göre bulunan katsayının yurt içi için saptanan kira bedelleri ile çarpılarak
belirleniyordu. 1.1.1991'den sonra belirtilen kira tesbit usulü terkedilerek, 1991
Mali Yılı Bütçe Yasası'nın 66. maddesinin (h) fıkrası gereğince; kendilerine
konut verilen kamu görevlilerinden alınacak kira bedeli, ilgili memurun emsal katsayılarına
göre belirlenen yurt dışı net aylığının % 25'ini geçmemek üzere Maliye ve
Gümrük Bakanlığı'nca, saptanmaktadır. Buna göre, daha önce Kamu Konutları
Yasası, kira bedelini besinci derece birinci kademedeki bir devlet memurunun
yurt içi ve yurt dışı net aylık tutarları arasındaki orana göre bulunacak
katsayı ile yurt içi kira bedelinin çarpılarak belirlenmesini öngörürken, Bütçe
Yasası'ndaki değişiklik, ilgili mamurun yurt dışı net aylığını kira bedeline
baz olarak kabul etm'ştir. Saptanan kira bedeli memurun yurt dışı aylığının %
25'ini geçmeyecek, bu konudaki yetki de Maliye ve Gümrük Bakanlığı'nınolacaktır. Böylece, 1991 Mali Yılı Bütçe Yasası'nın 66. maddesinin (h)
fıkrası ile 2946 sayılı Kamu Konutları Yasası'nın 5. maddesinin üçüncü fıkrasında
kökten değişiklik yapılmıştır. B. Anayasa'nın 161. Maddesi Yönünden İnceleme: Bütçe Yasalarının hazırlanması, görüşülmesi ve değiştirilmesi
Anayasa'nın 161., 162., ve 163. maddelerinde özel yöntemlere bağlanmıştır. Bu
maddelerde, Bütçe Yasalarına Bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm
konulamayacağı, Bütçelerin ilişkin olduğu yıl için geçerli olacağı, bunların
görüşülmesinin ve değiştirilmesinin diğer Yasalardan farklı kurallara bağlı
olduğu vurgulanmıştır. Bütçe Yasaları dışındaki genci yasaları koymak, değiştirmek ve
kaldırmak gibi görevler Anayasa'nın 87. maddesi ile TBMM'ne verilmiş, bunların
önerilmesi, görüşülmesi ve yayımlanması ile ilgili hususlar ise 88. ve 89.
maddelerde düzenlenmiştir. Görülüyor ki, Bütçe Yasaları ile genel yasaların oluşumu
Anayasa'nın ayrı maddelerinde düzenlenmiştir. Kanunların yayımlanmasını
düzenleyen Anayasa'nın 89. maddesi, genelde Cumhurbaşkanına yayımlanmasını
uygun bulmadığı yasaları bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri gönderme
yetkisi verirken Bütçe Yasaları için böyle bir yöntem öngörmemiştir. Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrası "Bütçe Kanununa bütçe
ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz." hükmünü içermektedir.
Anayasa Mahkemesi'nin daha önce verdiği çeşitli kararlarında da belirtildiği
gibi, "bütçe ile ilgili hükümler" deyimini mali nitelikte kurallar
anlamında değil, bütçenin uygulanmasını kolaylaştırıcı kanun konusu olabilecek
bir kuralı içermemek koşulu ile ancak açıklayıcı nitelikte hükümler olarak
algılamak gerekmektedir. 1991 Mali Yılı Bütçe Yasası'nın 66. maddesinin itiraz konusu (h)
fıkrası, Kamu Konutları Yasası'nın 5. madde üçüncü fıkrasını değiştirmekle bir
yıl için farklı bir uygulama öngörmektedir. Sözkonusu Yasa'da yapılan
değişiklik ancak Anayasa'nın 88. maddesinde belirtilen kurallara uyularak
çıkarılacak bir yasa ile mümkündür. Anayasa, bir yıl süreli olan bütçe
yasalarıyla diğer yasalarda değişiklik yapılmasını, bir yıl süre ile de clsa
yürürlükteki yasaların farklı uygulanmasını ve ayrı yasalarla düzenlenmesi
gereken bütçe ile ilgili olmayan konuların. Bütçe Yasalarında yeralmasını kabul
etmemektedir. Açıklanan bu nedenlerle 1991 Mali Yılı Bütçe Yasası'nın 66.
maddesinin (h) fıkrası bütçe ile ilgili hükümler niteliğinde olmadığından
Anayasa'nın 161. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. VI- SONUÇ: 24.12.1990 günlü, 3690 sayılı 1991 Mali Yılı Bütçe Kanunu'nun 66.
maddesinin (h) fıkrasının, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Servet TÜZÜN Üye Mustafa ŞAHİN Üye İhsan PEKEL Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Erol CANSEL Üye Yavuz
  NAZAROGLU Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN