ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı:1979/27 Karar sayısı:1979/34 Karar günü:28.6.1979 Resmi Gazete
tarih/sayı:29.11.1979/16824 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Hacıbektaş Sulh Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 4/4/1929 günlü, 1412 sayılı "Ceza
Muhakemeleri usulü Kanunu"nun 22.6.1930 günlü, 3515 sayılı Yasa ile
değişik 423. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğu ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi istenmiştir. I. OLAY: Eşini yedi gün iş ve gücünden kalacak biçimde döven sanığın Türk
Ceza Yasasının 456/4., 457/1. maddeleri uyarınca cezalandırılması istemiyle
açılan davaya bakan mahkemenin 12.10.1978 gününde verdiği karar, Yargıtay 2.
Ceza Dairesince "sevkee ve sanığın üstüne atılan suçun niteliğine göre,
yasal zorunluk bulunmadığı halde adlî ara vermeye rastlayan 8.8.1970 günü
duruşma icrasiyle esaslı işlemlere tevessül edilmesi ....." gerekçesiyle
bozulmuştur. 17.5.1979 günlü oturumda yerel mahkeme, sanık avukatının Anayasaya
aykırılık savını ciddi görerek bozma konusunda bir karar alınmaksızın, Ceza
Yargılamaları Usulü Yasasınnı 423. maddesinin ikinci fıkrası hükmünün,
Anayasanın 6., 7. ve l32. maddelerine aykırı olduğunu öne sürmüş ve iptal
edilmesi için Anayasanın değişik 151. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesine
başvurulmasına karar vermiştir. III- YASA METNİ: 4.4.1929 günlü, 1412 sayılı "Ceza Muhakemeleri usulü
kanunu"nun, 26.6.1938 günlü, 3515 sayılı Yasayla değişik 423. maddesinin
birinci fıkrası ile iptali istenen ikinci fıkrası hükmü şöyledir: "Madde 423- Ceza işlerini gören makam ve mahkemeler her
sene Temmuzun yirmisinden Eylülün beşine kadar tatil olunur. Hazırlık tahkikatı ve ilk tahkikat ile mevkuflu işlere ait
duruşmaların ve sair acele sayılacak hususların tatile tesadüf eden zamanda ne
suretle ifa edileceği Adliye Vekâleti tarafından tayin olunur. IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca ilk inceleme
için yapılan toplantıda, aşağıdaki sorunlar üzerinde durulmuştur: Anayasanın 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddelerine
göre, bir davaya bakmakta olan mahkeme, o davada uygulanacak yasa hükümlerini
Anayasaya aykırı görmesi ya da taraflardan birinin o doğrultudaki savının ciddi
olduğu kanısına varması durumlarında Anayasa Mahkemesine başvurma yetkisine
sahiptir. Buna göre bir mahkemenin, Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi, elinde
bakmakta olduğu bir davanın var olması ve iptalini istediği hükmün de o davada
uygulanması koşullarının gerçekleşmesine bağlıdır. 1- Olayda Mahkemenin elinde Yargıtayca bozulduğu için hüküm olma
niteliğini kaybetmiş ve yasanın öngördüğü yöntemler uygulanmak suretiyle ona
yeniden kudret kazandırılmasını ya da bozulan yönler açısından yeniden
yargılama yapılmasını gerekli kılan bir iş vardır. Anayasa hukuku açısından
mahkemenin gördüğü bu işin dava olarak nitelendirilmesi gerekir. Lütfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu ve Yekta Güngör Özden bu görüşe
katılmamışlardır. 2- İptali istenen ikinci fıkra hükümlerinin bakılmakta olan
davada uygulanması koşulunun gerçekleşmiş olup olmadığı sorununa gelince; Ceza Yargılamaları Yöntemi Yasasının 423. maddesinin birinci
fıkrası, ceza mahkemelerinin, her yılın yirmi temmuzundan beş eylülüne kadar
çalışmalarına ara vermelerini kural olarak öngörmüştür. Bu maddenin, iptaline karar verilmesi istenen ikinci fıkrası
ise, kimi işlerin, adli aravermeye rastlayan zamanda nasıl yürütüleceğini de
belirterek, bu işleri birinci fıkradaki kuraldan ayrık tutmuştur. Bu fıkrada,
hazırlık soruşturması ile ilk soruşturmadan, tutuklu işlerin duruşmalarından ve
ivedi sayılacak öteki işlerden söz edilmektedir. İtirazcı mahkemenin ise son soruşturmayı yürüttüğü, sanığın
tutuklu olmadığı ve suçun niteliğinin de işin ivedi sayılmasını gerektirmediği
dosyadaki belge örneklerinden anlaşılmaktadır. Hernekadar Yargıtay 2. Ceza Dairesinin bozma kararında açıkca
söz edilmemekle birlikte, bu kararın dayanağını, maddenin davalara sadece adlî
ara verme süresi içinde bakılmasını engelleyen birinci fıkrası hükmünün
oluşturduğunda kuşku bulunmamaktadır. Durum böyle olunca; itirazcı mahkemenin, Ceza Yargılamaları
Yöntemi Yasasının 423. maddesinin birinci fıkrası uyarınca adli araverme süresi
içinde bakamıyacağı davaya bakması ve adli araverme zamanında bakılması
öngörülen işler için düzenlenmiş bulunan ikinci fıkra hükümlerini uygulaması
yasal bakımdan olanaksızdır. Öte yandan, itirazcı mahkeme, Anayasa Mahkemesi'ne
başvurulmasına 17.5.1979 gününde karar vermiş, 1978 yılı adli araverme süresi
ise temmuzda başlamış, beş eylülde sona ermiştir. Böylece adli araverme
süresinin bitiminden sonra yapılan duruşmada, Ceza Yargılamaları Yöntemi
Yasasının itiraz konusu hükümlerini ele almaya, bir başka deyimle, o hükümlerin
uygulanmasına artık olanak kalmamıştır. Bu nedenlerle, itirazın, itirazda bulunan mahkemenin Anayasa
Mahkemesine başvurmaya yetkisizliği yönünden, reddine karar verilmek gerekir. SONUÇ: l- İtiraz eden Mahkemenin elinde bakılmakta olan bir dava
bulunduğuna, Lütfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu ve Yekta Güngör Özden'in
karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla, 2- 4.4.1929 günlü, 1412 sayılı "Ceza Muhakemeleri Usulü
Kanunu"nun, 26.6.1938 günlü, 3515 sayılı Yasayla değişik 423. maddesinin
itiraza konu olan ikinci fıkrası hükmü, bakılmakta olan davada uygulanacak
hüküm niteliğinde bulunmadığından, başvurmanın, itirazda bulunan Mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddine oybirliğiyle, 28.6.1979 gününde karar verildi. Başkan Şevket Müftügil Üye Lütfi Ömerbaş Üye Ahmet Erdoğdu Üye Osman Tokcan Üye Rüştü Aral Üye Muammer Yazar Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Nahit Saçlıoğlu Üye Hüseyin Karamüstantikoğlu Üye Kenan Terzioğlu Üye Necdet Darıcıoğlu Üye İhsan N. Tanyıldız Üye Bülent Olçay Üye Yılmaz Aliefendioğlu Üye Yekta Güngör Özden KARŞIOY Bir mahkemenin, sav ya da savunma yoluyla kendisine iletilmiş
"Anayasaya aykırılık" durumunu ciddî bulup dosyayı Anayasa
Mahkemesi'ne sunabilmesi için; A- Mahkemenin davaya bakmakta olması, B- İtiraz dâvasına konu alınan maddenin "uygulanacak bir
kanun hükmü" olması gerekir. Anayasa Mahkemesi'nin kökleşip "ilke kararı"
niteliğini almış önceki kararlarına göre de, Anayasa Mahkemesi, itiraz davası
konusu olan yasa kuralının "mahkemenin uygulayabileceği kural" olup
olmadığını, bu yolla, Anayasa Mahkemesine başvurma yetkisinin bulunup
bulunmadığını, Anayasa Mahkemesi'nin görevine girip girmediğini araştırıp
saptamak, koşullar uygun ve yeterli değilse olumsuz karar vermek durumundadır.
Anayasa Mahkemesi, mahkemenin kabûlü ve görüşüyle bağlı değildir., Olayda, yerel mahkeme kararının Yargıtay'ca bozulmuş olması,
hukuksal tartışmayı yaratan olgudur. Mahkeme, bozma kararı üzerine, Ceza
Yargılama Yöntemi Yasası'nın 326. maddesi uyarınca direnme kararı vermezse
bozma gereğini yerine getirmek zorundadır. Bu yöntem zorunluluğuna uymadan
başka bir karar, özellikle dâvayı kendi yetki görevi içinde bitirici bir karar
veremez. Direnme ya da uyma, karar verilinceye değin dosya, mahkemenin
elindedir, uyma ya da direnme aşamasını geçmeden başka karar alabilmesi olanağı
yoktur. Bu hukuksal olanaksızlığı olanak durumuna sokup itiraz yoluna
gitmesi aykırılıktır. Bu durum, bakmakta olduğu bir dava koşulunun da
çiğnenmesi anlamındadır. Görevsizlik itirazında bulunabilecek sanık ya da
vekilinin bu haklarda direnme ile etkilenmez. Direnme uygun sonuçlanırsa
görüşleri doğrulanmış olur. uymak zorunluluğu doğarsa görevsizlik itirazı
hakkındaki karara karşı yasal yollar izlemek olanağı vardır. Böylece Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurmak hakkı sağlıklıdır. Bu yola başvurulması olanaklarından yoksun
bulunması söz konusu olmadığı gibi, mahkemenin direnme ya da uyma kararı
vermesi görevi, yanın başvurmasından önceliklidir. Bundan başka, Ceza Yargılama Yöntemi Yasasının 219. maddesine
göre duruşma, ara vermeksizin yürütülür. Bu yasanın 236. maddesi uyarınca da
duruşma, tanık ve bilirkişilerin yoklamasıyla başlar ve 253. maddesi gereğince
de, sona erdiği bildirildikten sonra hüküm verilmekle biter. Olayda, yerel
mahkeme hüküm vermiş ve bu hüküm Yargıtayca bozularak geri gönderilmiştir.
Bundan sonra bozmaya uyulması ya da uyulmaması yolunda karar verilmesi
gerekirken böyle yapılmadan dava konusu 423. maddenin ikinci fıkrasının
Anayasaya aykırı olduğu savı ile dosyanın Anayasa Mahkemesine gönderilmesi,
bakılmakta olan bir dava bulunmadan itiraz yoluna başvurulduğu gerçeğini ortaya
koymaktadır. Ceza Yargılama Yöntemi Yasa'mızın kaynağı olan Alman Ceza
Yargılama Yöntemi Yasasının yorumunu yapan Alman cezacılarından Dr.Otto Schwarz
ve Dr. Günther Sahwarz'ın birlikte yazdıkları (Ceza Yargılama Yöntemi) adındaki
kitapta (Beckische Kurz- Kommentare, Band 6, München und Berlin 1955) bu konuya
değinilmiştir. Alman Ceza Yargılama Pöntemi Yasa'sında duruşmayı belirleyen
226. paragrafın adları geçen türecilere yapılan yorumunda; duruşmanın ara
verilmeksizin sürdürüleceğine göre onun başlamasından sonra bir yargıcın reddi
veya sanığın sezginliği (temyiz kudreti) nin saptanması için bir doktorun
bilgisine başvurulması gibi işlemler duruşmanın birer bölümü, parçası olmadığı,
bu tür başvuruların karara bağlanmasını sağlayan işlemlerin duruşmaya ara verme
niteliğinde bulunduğu belirtilmiştir. Bu görüş, düşüncemizi doğrulamaktadır.
Yargıtayca bozulan bir hüküm üzerine yöntemince bozmaya uymak ya da uymamak
konusunda bir karar verilmeden dosyanın Anayasa Mahkemesine gönderilmesi,
duruşmaya ara verildikten sonra ortada görülmekte olan bir dava yok iken bir
karar verilmiş olduğunu açıkça göstermektedir. Bu nedenlerle yerel mahkemede bakılmakta olan dava bulunduğu
yolunda verilen çoğunluk kararına karşıyız. Üye Lütfi Ömerbaş Üye Ahmet Erdoğdu Üye Yekta Güngör Özden