ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/485 Karar Sayısı : 2002/2 Karar Günü : 3.1.2002 R.G. Tarih-Sayı :05.06.2002-24776 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Gölcük Asliye Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 21.12.2000 günlü, 4616
sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun"un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendinin Türk Ceza Kanunu'nun 301 ve 303. maddeleri yönünden, Anayasa'nın 10. maddesine
aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sanıklar haklarında, Türk Ceza Kanunu'nun 301 ve 303. maddeleri
gereğince cezalandırılmaları istemiyle açılan kamu davasında, 4616 sayılı
"23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla
Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun" un 1.
maddesinin 5. bendinin (a) alt bendini Türk Ceza Kanunu'nun 301 ve 303. maddeleri
yönünden, Anayasa'ya aykırı gören Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan
Dolayı Şartla Salıverilmeye Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun" un
1. maddesinin kapsam dışı bırakılan suçları belirleyen 5. bendinin itiraz
konusu bölümü de içeren (a) alt bendi şöyledir: "Ancak: a) Türk Ceza Kanununun 125 ilâ 157, 161, 162, 168, 171, 172, 188,
191, 192, 202, 205, 208, 209, 211 ilâ 214, 216 ilâ 219, 240, 243, 264, 298, 301
ilâ 303, 305 inci maddelerinde, 312 nci maddenin ikinci
fıkrasında,313 üncü maddesinde, 314 üncü maddenin birinci fıkrasında, 339 ilâ
349, 366, 367, 383, 394, 403 ilâ 408, 414 ilâ 418 ve 503 ilâ 506 ncı maddelerinde, yer alan suçları işleyenler hakkında bu madde hükümleri
uygulanmaz." B- Dayanılan Anayasa Kuralı İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralı şudur: "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." C- İlgili Anayasa Kuralı Anayasa'nın ilgili görülen 2. maddesi şöyledir: "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,
Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN
ve Enis TUNGA'nın katılmaları ile 3.1.2002 günü yapılan toplantıda,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendinde,
bu bentde belirtilen ve aralarında TCK'nun 301. ve 303.
maddelerinin de bulunduğu suçları işleyenlerin Yasa'nın 1. maddesinde öngörülen
hükümlü ve tutukluların lehine olan düzenlemeden istifade edemeyecekleri
belirtilmiştir. Türk Ceza Kanunu'nun "Adliye Aleyhinde Cürümler"
başlıklı dördüncü babının "Tevkifhane ve Hapishaneden Firar ve
Firara Vesatat" isimli yedinci faslında yer alan 301. maddesi memur
olmayan kişilerin hükümlü ve tutukluların kaçmasını hazırlamak ve
kolaylaştırmak eylemlerini yaptırıma bağlamakta, 303. maddesi ise, hükümlü veya
tutukluların kaçması eyleminin memurun kasta dayalı olmayan kayıtsızlık veya
tedbirsizliğinden neşet etmesi halinde ilgili memur hakkında uygulanacak cezai
yaptırımı düzenlemektedir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, firar suçunu düzenleyen TCK'nun 298.
maddesinin yasa kapsamına alınması yolunda Anayasa Mahkemesi'nce verilen iptal
kararı bulunduğu halde 301 ve 303 maddelerinde yaptırıma bağlanan suçların
istisna tutulmasının Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'ya
aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmaya
mecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe
ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, dava konusu kural
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan, "yasa önünde eşitlik
ilkesi" hukuksal durumları aynı olanlar için sözkonusudur. Bu ilke
ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı,
aynı durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını
sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin
her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi
zedelenmez. İtiraz konusu kurallar ile cezai yaptırıma bağlanan suçlar, gerek
nitelik, gerekse korudukları hukuki yarar bakımından fasılda yer alan diğer
suçlardan farklı olduklarından bunları işleyenlerin aynı durumda sayılmalarına
olanak bulunmamaktadır. Bu nedenle, belirtilen suçlar arasında eşitlik
karşılaştırılması yapılamaz. Öte yandan, Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti,
eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve
özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasaların
üstünde yasakoyucunun da uyması gereken Anayasa ve temel hukuk
ilkelerinin bulunduğu bilincinde olan devlettir. Bu bağlamda, hukuk
devletinde yasakoyucuyalnız yasaların Anayasa'ya değil, Anayasa'nın da
evrensel hukuk ilkelerine uygun olmasını sağlamakla yükümlüdür. Başvuru kararında belirtilen Türk Ceza Kanunu'nun 298. maddesiyle
bir kimsenin bir suçtan dolayı kanun dairesinde tutuklandıktan sonra kaçması
301. ve 303. maddeleriyle ise tutuklu veya hükümlünün kaçmasını hazırlama veya
kolaylaştırma cezai yaptırıma bağlanmaktadır. Bu maddelerdeki suçların
özellikleri, unsur ve nitelikleri ile korunan hukuki yarar bakımından
gösterdikleri farklılıklar dikkate alındığında 301. ve 303. maddelerin kapsam
dışında bırakılmasının adaleti zedeleyen, hukuk devleti ilkesiyle çelişen bir
yönü bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Türk Ceza Kanunu'nun
301. ve 303. maddeleri yönünden Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı
değildir. Başvurunun reddi gerekir. VI- SONUÇ 21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar
İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine
Dair Kanun"un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendinin, Türk Ceza
Kanunu'nun 301. ve 303. maddeleri yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, 3.1.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA