ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2022/103 Karar Sayısı : 2022/150 Karar Tarihi : 30/11/2022 R.G. Tarih – Sayı : 27/1/2023 - 32086 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Küçükçekmece 5. Asliye Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 21/5/1986
tarihli ve 3289 sayılı Gençlik ve Spor Hizmetleri Kanunu’nun 16. maddesinin
ikinci cümlesinin Anayasa’nın 2., 5., 13., 35. ve 73. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Davalı spor kulübünün müsabakalarından elde edilen net
hasılat gelirinden spor il müdürlüğü adına yatırılması gereken meblağın
yatırılmadığı ileri sürülerek açılan alacak davasında itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,
iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 16. maddesi
şöyledir: “Müsabaka hasılatları Madde 16 – Müsabakalardan elde edilecek brüt hasılattan
gerekli masraflar çıktıktan sonra geriye kalan miktar; (...) müsabakanın
yapıldığı spor il müdürlüklerine ve müsabaka yapan kulüplere dağıtılır. Bu
konudaki uygulama, usul ve esaslar bir yönetmelikle belirtilir .” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Hasan
Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai
AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN
ve Kenan YAŞAR’ın katılımlarıyla 8/9/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ahmet Hakan SOYTÜRK tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kanun hükmü, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A. Anlam ve Kapsam 3. 3289 sayılı Kanun’un 1. maddesinde anılan Kanun’un
amacının Gençlik ve Spor Bakanlığı (Bakanlık) bünyesinde taşrada gençlik
hizmetleri ve spor il ve ilçe müdürlüklerinin kurulmasına, teşkilat, görev ve
yetkilerine dair esas ve usulleri düzenlemek olduğu belirtilmiştir. 4. Kanun’un 6. maddesi uyarınca Bakanlığın taşradaki
hizmetlerini yürütmek üzere illerde gençlik ve spor il müdürlüğü, ilçelerde ise
gençlik ve spor ilçe müdürlüğünün kurulması öngörülmüştür. 5. Kanun’un “Müsabaka hasılatları” başlıklı 16. maddesinde müsabakalardan elde
edilecek gelirin dağıtımı düzenlenmiştir. Anılan maddenin birinci cümlesine
göre m üsabakalardan elde edilecek brüt
hasılattan gerekli masraflar çıktıktan sonra geriye kalan miktar, müsabakanın
yapıldığı spor il müdürlüklerine ve müsabaka yapan kulüplere dağıtılacaktır.
Maddenin itiraz konusu ikinci cümlesi ise bu konudaki uygulama ile usul ve
esasların bir yönetmelikle belirtilmesini öngörmektedir. B. İtirazın Gerekçesi 6. Başvuru kararında özetle; davacı idare tarafından
davalıdan talep edilen alacağın niteliği itibarıyla mali bir yükümlülük olduğu,
mali yükümlülüğün nasıl uygulanacağına dair usul ve esasların kanunla
belirlenmesi gerektiği, ayrıca söz konusu mali yükümlülüğün mülkiyet hakkına da
bir sınırlama getirdiği ve sınırlamanın ancak kanunla yapılabileceği, kanuni
düzenlemenin ise vergide belirlilik ilkesi gereğince kamu alacağının esaslı
unsurlarını içermesi gerektiği ancak itiraz
konusu kuralla bu hususların tamamının doğrudan yönetmeliğe bırakıldığı
belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 5., 13., 35. ve 73. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 7. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,
ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 7. maddesi yönünden de incelenmiştir. 8. Anayasa’nın 35. maddesinde “ Herkes,
mülkiyet ve miras haklarına sahiptir./Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla,
kanunla sınırlanabilir./Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı
olamaz. ” denilmektedir. 9. Anayasa'nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan
mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her
türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, §
20). Bu bağlamda mülk olarak değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan
menkul ve gayrimenkul mallar ile bunların üzerinde tesis edilen sınırlı ayni
haklar ile fikrî hakların yanı sıra icrası mümkün olan her türlü alacak da
mülkiyet hakkının kapsamına dâhildir ( Mahmut Duran ve diğerleri , B. No:
2014/11441, 1/2/2017, § 60) . 10. 3289 sayılı Kanun'un 16. maddesinde müsabakalardan
elde edilecek brüt hasılattan gerekli masrafların çıkarılmasından sonra geriye
kalan miktarın müsabakanın yapıldığı spor il müdürlüklerine ve müsabaka yapan
kulüplere dağıtılacağı belirtilmiş, itiraz konusu kuralla da bu uygulamaya
ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenlenmesi öngörülmüştür. Bu itibarla
müsabakalardan elde edilecek brüt hasılatın bir kısmının spor il müdürlüklerine
dağıtılmasını öngören kuralın müsabaka yapan spor kulüplerinin mülkiyet hakkına
sınırlama getirdiği açıktır. 11. Anayasa’nın 13. maddesinde “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili
maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir.
Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve
lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir.
Buna göre temel hak ve özgürlüklere sınırlama getiren kanuni düzenlemelerin
kanunla yapılması, Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü
olması gerekir. 12. Bu itibarla mülkiyet
hakkını sınırlamaya yönelik bir kanuni düzenlemenin şeklen var olması yeterli
olmayıp yasal kuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde belirli,
ulaşılabilir ve öngörülebilir düzenlemeler niteliğinde olması gerekir. 13. Esasen temel hak ve özgürlükleri sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması
Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir
gereğidir. Hukuk devletinde; kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare
yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net,
anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî
uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken
bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu
ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve
işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu
güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM,
E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa’nın 13.
maddesinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa’nın 2.
maddesinde güvenceye bağlanan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır. 14. İtiraz konusu kural; spor
müsabakalarından elde edilecek hasılatın spor
il müdürlüklerine ve müsabaka yapan kulüplere dağıtımına ilişkin uygulama, usul
ve esasların çıkarılacak
yönetmelikle düzenleneceğini hüküm altına almaktadır. İdare tarafından hangi müsabakalardan hasılat payı
alınacağı, brüt hasılat ve gerekli masraflar kavramlarının neleri
içerdiği, net hasılattan idareye dağıtılması öngörülen payın hangi amaçla ve
neyin karşılığı olarak alındığı konusunda anılan Kanun’da bir belirlilik
bulunmamaktadır. Bu itibarla anılan hususların ilk elden yönetmelikle
düzenlenmesi söz konusudur. 15. Ayrıca kulüplerin elde
ettiği spor müsabakası hasılatı üzerinden idareye hangi oranda ödeme yapılacağı
konusunda da Kanun'da herhangi bir düzenleme yapılmamıştır. Yine bu kapsamda
müsabaka hasılatından alınacak payın alt veya üst sınırlarını gösterir bir
hüküm de Kanun'da bulunmamaktadır. Dolayısıyla müsabaka hasılatlarından
alınacak paya ilişkin oranlar ilk elden yönetmelikle düzenlenecektir. 16. Bu bağlamda müsabaka hasılatlarından
alınacak payın hesaplanmasının ne şekilde belirleneceğine dair kanuni çerçeve
çizilmemiş, idarenin pay oranının alt ve üst sınırları belirlenmemiş, konunun
bütün ayrıntılarıyla düzenlenmesi yönetmeliğe bırakılmak suretiyle yürütmeye sınırsız,
belirsiz, geniş bir düzenleme yetkisi tanınmıştır. Bu itibarla spor müsabaka
hasılatlarından pay almak suretiyle mülkiyet hakkına sınırlama getiren kuralın
belirli ve öngörülebilir nitelikte olmadığı ve bu yönüyle kanunilik şartını
taşımadığı anlaşılmaktadır. 17. Öte yandan Anayasa'nın 7. maddesinde “Yasama
yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki
devredilemez.” denilmektedir. Yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet
Meclisine (TBMM) ait olması ve bu yetkinin devredilememesi, kuvvetler ayrılığı
ilkesinin bir gereğidir. Bu hükme yer veren Anayasa'nın 7. maddesinin
gerekçesinde yasama yetkisinin parlamentoya ait olması "demokrasi
rejimini benimseyen siyasi rejimlerde kaçınılmaz bir durum" olarak
nitelendirilmiştir. Ayrıca gerekçede " Millet adına kanun koyma
yetkisini yasama meclisi yerine getirir. Bu yetki devredilemez. Ancak,
Anayasanın 99 ve 129 uncu maddeleri hükümleri saklıdır." denilmek
suretiyle bu ilkenin anlamı ve istisnaları belirtilmiştir. Madde gerekçesinden
de anlaşılacağı üzere yasama yetkisinin devredilemezliği, esasen kanun koyma
yetkisinin TBMM dışında başka bir organca kullanılamaması anlamına gelmektedir.
Anayasa'nın 7. maddesi ile yasaklanan, kanun yapma yetkisinin devredilmesidir
(AYM, E.2011/42, K.2013/60, 9/5/2013; E.2021/73, K.2022/51, 21/4/2022, § 15). 18. Anayasa’da kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda
genel ifadelerle yürütme organına düzenleme yapma yetkisi verilmesi yasama
yetkisinin devredilmezliği ilkesine aykırılık oluşturabilmektedir. Bu nedenle
Anayasa’da yer alan temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması, vergi ve
benzeri mali yükümlülüklerin konması ve memurların atanması, özlük hakları gibi
münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda kanunun temel esasları,
ilkeleri ve çerçeveyi belirlemiş olması gerekmektedir. Anayasa koyucunun açıkça
kanunla düzenlenmesini öngördüğü konularda yasama organının temel kuralları
saptadıktan sonra uzmanlık ve idare tekniğine ilişkin hususları yürütmenin
türevsel nitelikteki işlemlerine bırakması, yasama yetkisinin devri olarak
yorumlanamaz (AYM, E.2011/42, K.2013/60, 9/5/2013; E.2019/36, K.2021/15,
4/3/2021, § 57). 19. Kuralla Anayasa’nın kanunla düzenlenmesini öngördüğü
ve mülkiyet hakkını sınırlar nitelikteki müsabaka hasılatlarından alınacak payın
belirlenmesinde genel ilkeler ortaya konulmadan, kanuni çerçeve çizilmeden, pay
oranının alt ve üst sınırları belirlenmeden ilgili hususların tamamının
düzenlenmesinin yönetmeliğe bırakılması yürütmeye sınırsız, belirsiz, geniş bir
düzenleme yetkisinin tanınmasına neden olmuştur. Bu itibarla kural, yasama
yetkisinin devredilemezliği ilkesiyle de bağdaşmamaktadır. 20. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 7., 13. ve
35. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 7., 13. ve 35.
maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması
nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek
görülmemiştir. Kural, Anayasa’nın 7., 13. ve 35. maddelerine aykırı
görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 5. ve 73. maddeleri yönünden
incelenmemiştir. IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 21. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “ Kanun,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez .” denilmekte, 6216 sayılı
Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanarak
Mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden
başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere
ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir. 22. 3289 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci cümlesinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal
boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı
fıkrası gereğince iptal hükmünün kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından
başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür. V. HÜKÜM 21/5/1986 tarihli ve 3289 sayılı Gençlik ve Spor
Hizmetleri Kanunu’nun 16. maddesinin ikinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE , iptal hükmünün, Anayasa’nın 153. maddesinin
üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı
fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY
SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 30/11/2022
tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Üye Engin YILDIRIM Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye Basri BAĞCI Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE