ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2013/15 Karar Sayısı : 2013/131 Karar Günü : 14.11.2013 R.G. Tarih-Sayı : 28.02.2014-28927 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kırıkkale
İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 14.7.1965
günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun, 12.5.1982 günlü, 2670 sayılı
Kanun'un 22. maddesiyle değiştirilen 57. maddesinin birinci fıkrasının “ Adaylık
süresi içinde disiplin cezası almış olanların disiplin amirlerinin teklifi ve
atamaya yetkili amirin onayı ile ilişikleri kesilir. ” biçimindeki birinci
cümlesinin Anayasa'nın 2. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptali
istemidir. I- OLAY Devlet memurluğundan ilişiği kesilen davacının, işlemin iptal
edilmesi için açtığı davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu
iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 657 sayılı Kanun'un, 2670 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle
değiştirilen ve itiraz konusu kuralı da içeren 57. maddesi şöyledir: “ Adaylık süresi içinde disiplin cezası almış olanların
disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile ilişikleri
kesilir. İlişkileri kesilenler ilgili kurumlarca derhal Devlet
Personel Başkanlığına bildirilir. Adaylık devresi içinde veya sonunda, 56 ncı ve bu madde
hükümlerine göre ilişikleri kesilenler (sağlık nedenleri hariç) 3 yıl süre ile
Devlet memurluğuna alınmazlar .” B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. maddesine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin
YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,
Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 6.2.2013 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURAN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinde düzenlenen
disiplin suç ve cezalarının aday memurlar için de uygulanacağı, Devlet
memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren hâllerin neler olduğunun Kanun'da
ayrıca belirtildiği, dava konusu kuralda adaylık süresi içinde hiçbir ayrım
yapılmadan disiplin cezası almış olanların memuriyetle ilişiklerinin
kesilmesinin öngörüldüğü, kuralın bu hâliyle uyarma cezası alanların dahi
memuriyetlerine son verilmesine imkan sağladığı, bu durumun hukuk devleti
olmanın bir gereği olan orantılılık ilkesi ile bağdaşmadığı belirtilerek
kuralın, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kural, aday olarak görev yapmakta olan devlet
memurlarının adaylık süresi içerisinde disiplin cezası almış olmaları hâlinde
disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile memuriyetten
ilişiklerinin kesilmesini öngörmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Kanun koyucu hukuk devletinde kamu hizmetlerinin uyum ve düzen
içinde yürütülmesini sağlamak amacıyla hizmeti sunan kamu görevlileri için
disiplin düzenlemeleri içeren kurallar öngörebilir ve bu kurallara uyulmasını
temin etmek amacıyla çeşitli disiplin yaptırımları benimseyebilir. Ancak
disipline konu eylemler ile yaptırımlar arasında adil bir dengenin gözetilmesi
de hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir. Eylem ile yaptırım arasında bulunması
gereken adil denge, “ ölçülülük ilkesi ” olarak da adlandırılmakta ve bu
ilkenin alt ilkelerini de elverişlilik, zorunluluk ve orantılılık ilkeleri
oluşturmaktadır. “ Elverişlilik ilkesi ”, öngörülen yaptırımın ulaşılmak
istenen amaç için elverişli olmasını, “ zorunluluk ilkesi ” öngörülen
yaptırımın ulaşılmak istenen amaç bakımından zorunlu olmasını ve “ orantılılık
ilkesi ” ise öngörülen yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında olması
gereken orantıyı ifade etmektedir. İtiraz konusu kuralda disiplin cezası gerektiren farklı fiiller
için ayrım yapılmaksızın tek bir yaptırım benimsenmiştir. Diğer bir ifadeyle
uyarma cezasını gerektirecek bir fiil karşılığında uygulanacak yaptırım ile
daha ağır bir disiplin cezasını gerektirecek bir davranış aynı sonuca
bağlanmıştır. Buna göre bireyin kamu hizmetinde kalmasının, disiplin cezası
gerektiren eylemlerin ağırlığına uygun herhangi bir kademelendirme
yapılmayarak, adil ve makul bir denge gözetilmeksizin ölçüsüz bir biçimde
memuriyetten çıkarılma yaptırımına tabi tutulmasının hukuk devleti ilkesi ile
bağdaşmayacağı açıktır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. M. Emin KUZ bu görüşe katılmamıştır. VI- SONUÇ 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun, 12.5.1982
günlü, 2670 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle değiştirilen 57. maddesinin birinci
fıkrasının “Adaylık süresi içinde disiplin cezası almış olanların
disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile ilişikleri
kesilir.” biçimindeki birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, M. Emin KUZ'un karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 14.11.2013 gününde karar
verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ KARŞIOY GEREKÇESİ 657 sayılı Kanunun 57. maddesinin birinci fıkrasının “Adaylık
süresi içinde disiplin cezası almış olanların disiplin amirlerinin teklifi ve
atamaya yetkili amirin onayı ile ilişikleri kesilir” şeklindeki birinci
cümlesinin, Anayasanın 2. maddesine aykırı olduğuna ve iptaline karar
verilmiştir. İptal kararında, kanun koyucunun, kamu hizmetlerinin uyum ve düzen
içinde yürütülmesini sağlamak amacıyla hizmeti sunan kamu görevlileri için
disiplin düzenlemeleri içeren kurallar öngörebileceği ve disiplin yaptırımları
getirebileceği, ancak disipline konu eylemler ile yaptırımlar arasında
ölçülülük ilkesinin gözetilmesinin de hukuk devleti ilkesinin bir gereği
olduğu, itiraz konusu kuralda disiplin cezası gerektiren farklı fiiller için
ayrım yapılmaksızın tek bir yaptırım benimsendiği, disiplin cezası gerektiren
eylemlerin ağırlığına uygun herhangi bir kademelendirme yapılmayarak, adil ve
makul bir denge gözetilmeksizin ölçüsüz bir biçimde memuriyetten çıkarma yaptırımı
uygulanmasının hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmayacağı, bu nedenle Anayasanın
2. maddesine aykırı olduğu belirtilmiştir. İtiraz konusu hükmün de yer aldığı 57. madde, 657 sayılı Kanunun,
“Devlet Memurluğuna Alınma” başlıklı Üçüncü Kısmının “Adaylık” başlıklı Üçüncü
Bölümünde bulunmaktadır. Bu Bölümde “Adaylık devresi içinde göreve son verme”
başlıklı 56. madde ile “Adaylık süresi sonunda başarısızlık” başlıklı 57.
maddede öngörülen hükümler, Kanunun Dördüncü Kısmının “Disiplin” başlıklı
Yedinci Bölümünde yer alan 125. maddenin (E) bendindeki memurluktan çıkarma
cezasından farklı olarak, çıkarma disiplin cezalarını değil, maddelerde sayılan
sebeplerle aday memurlukla ilişik kesme işlemlerini düzenlemektedir. Bu
sebeple, itiraz konusu kuralın bir disiplin düzenlemesi olarak görülmesine ve
ilişik kesilmesinin disiplin yaptırımı gibi değerlendirilmesine imkân
bulunmamaktadır. İtiraz konusu kural, adaylık süresi içinde disiplin cezası
alanların durumunu (bir önceki maddede, adaylık süresi içinde başarısız
olanlarla hâl ve hareketlerinde memuriyetle bağdaşmayacak durumları ve göreve
devamsızlıkları tespit edilenlerin durumlarında olduğu gibi) düzenleyerek
idareye, adaylık süresi içinde ilişik kesme yetkisi vermektedir. Her iki hükümde de bu durumdaki adayların disiplin amirlerinin
teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile ilişiklerinin kesilmesi
öngörülmektedir. Kuşkusuz, anılan maddelerde ilişik kesme işleminin sebep
unsuru olarak öngörülen “başarısızlık”, “hâl ve hareketlerdeki memuriyetle
bağdaşmayacak durumlar”, “göreve devamsızlık” veya “disiplin cezaları”ndan
hangilerinin somut olaya uyduğunun ve ilişik kesmeyi gerektirdiğinin idarece
değerlendirilerek işlem tesis edilmesi gerekir. Kanunlar idarî işlemin sebep unsurunu genel, esnek ve belirsiz
kavramlarla belirlediğinde, idarenin somut olay ve durumda sebep unsuruna
ilişkin bir değerlendirme yaparak, kanunda öngörülen sebep unsurunun bulunup
bulunmadığını ve işlem tesis edildiği takdirde sebep ve konu unsurları arasında
ölçüsüzlük olup olmayacağını tespit etmesi gerekmektedir. İtiraz konusu kuralda ilişik kesme işleminin sebep unsuru olarak
öngörülen “disiplin cezası almış” olmanın da, ilişik kesme işlemi tesis
edilirken aynı değerlendirmeye tâbi tutularak somut olayda aday memurun aldığı
disiplin cezası ile işlemin konusu arasında ölçüsüzlük bulunup bulunmayacağının
değerlendirilmesi gerekmektedir. İtiraz konusu kurala göre, idare, memur
adayına verilen disiplin cezasının ilişik kesmeyi gerektirecek önem ve
ağırlıkta olup olmadığını değerlendirerek ulaşacağı sonuca göre ilişik kesme
kararı alıp almama konusunda takdir yetkisine sahiptir. İlişik kesme işleminin
hukuka ve bu çerçevede “ölçülülük ilkesi”ne uygunluğunun idarî yargı denetimine
tâbi olduğunda da kuşku bulunmamaktadır. Somut olayda, idarî işlemin sebep
unsurunu oluşturan disiplin cezası ile konu unsurunu oluşturan ilişik kesme
arasında bir ölçüsüzlük olduğu kabul edilse bile, bunun itiraz konusu kuralı
değil, söz konusu idarî işlemi ölçülülük ilkesine aykırı hâle getireceği
açıktır. Bu sebeplerle, itiraz konusu kuralın Anayasaya aykırı olmadığını
ve itirazın reddine karar verilmesi gerektiğini düşündüğümden, iptal yönündeki
çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye M. Emin KUZ