ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/4 Karar Sayısı : 2001/332 Karar Günü : 18.7.2001 R.G. Tarih-Sayı :27.10.2001-24566 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEMELER : 1- Kahramanmaraş
  2. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/4) 2- Mardin
  1. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/6) 3- İnebolu
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/7) 4- Tarsus
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/12) 5- Sarıkamış
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/13) 6- Kırıkhan
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/23) 7- Turgutlu
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/25) 8- Çankırı
  Ağır Ceza Mahkemesi; (Esas: 2001/29) 9- Kabadüz
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/31) 10- Boğazlıyan
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/32) 11- İnebolu
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/37) 12- İnebolu
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/38) 13- Artvin
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/39) 14- Artvin
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/40) 15- Artvin
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/42) 16- Bozüyük
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/449 17- Çankırı
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/45) 18- Bolu
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/47) 19- Turgutlu
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/48) 20- Ankara
  15. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/49) 21- Çerkeş
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/53) 22- Edirne
  1. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/54) 23- Edirne
  1. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/55) 24- Adana
  3. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/56) 25- Adana
  3. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/57) 26- Serinhisar
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/58) 27- Yalvaç
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/60) 28- Ardahan
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/62) 29- Giresun
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/63) 30- Kuşadası
  Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/64) 31- Nevşehir
  Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/71) 32- Kilis
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/74) 33- Van
  Devlet Güvenlik Mahkemesi (Esas: 2001/75) 34- Van
  Devlet Güvenlik Mahkemesi (Esas: 2001/76) 35- Artvin
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/77) 36- Alaşehir
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/78) 37- Artvin
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas 2001/81) 38- Alaşehir
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/83) 39- Alaşehir
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/84) 40- Alaşehir
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/85) 41- Tarsus
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/86) 42- Çaycuma
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas 2001/87) 43- Bartın
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/88) 44- Sandıklı
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/89) 45- Sandıklı
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/90) 46- Sandıklı
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/91) 47- İstanbul
  2. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/92) 48- Eskişehir
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/95) 49- Tokat
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/97) 50- Erzincan
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/98) 51- Maden
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/99) 52- Artvin
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/100) 53- Artvin
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/101) 54- Çine
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/102) 55- Sandıklı
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/103) 56- Şereflikoçhisar
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/104) 57- Çerkeş
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/105) 58- Keşan
  Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/109) 59- Edirne
  1. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/111) 60- Kilis
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/112) 61- Ermenek
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/113) 62- Vezirköprü
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/114) 63- Kütahya
  1. Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/115) 64- Yalvaç
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/116) 65- Alaşehir
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/117) 66- İstanbul
  7. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/121) 67- Artvin
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/122) 68- Uşak
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/123) 69- Uşak
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/124) 70- Sandıklı
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/126) 71- Sandıklı
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/128) 72- Çaybaşı
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/131) 73- Ferizli
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/132) 74- Adana
  3. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/133) 75- Adana
  3. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/134) 76- Sakarya
  2. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/135) 77- Van
  Devlet Güvenlik Mahkemesi (Esas: 2001/136) 78- Boğazlıyan
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/137) 79- Kahramanmaraş
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/138) 80- Edirne
  1. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/140) 81- Edirne
  1. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/141) 82- İstanbul
  4. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/145) 83- Sandıklı
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/148) 84- Bursa
  5. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/149) 85- Bursa
  5. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/150) 86- Bursa
  5. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas 2001/151) 87- Bursa
  5. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/152) 88- Bursa
  5. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/153) 89- Bursa
  5. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/154) 90- Mersin
  4. Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/156) 91- İnebolu
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/157) 92- Uşak
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/158) 93- Aydın
  2. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/159) 94- İstanbul
  13. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/161) 95- Ceyhan
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/162) 96- Pervari
  Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/163) 97- Yalvaç
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/164) 98- Üsküdar
  2. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/165) 99- Maden
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/166) 100- İhsaniye
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/167) 101- Sakarya
  2. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/168) 102- Sakarya
  2. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/169) 103- Eskişehir
  1. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/170) 104- Kahramanmaraş
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/171) 105- Ağrı
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/172) 106- Erzincan
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/174) 107- Ermenek
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/175) 108- Ermenek
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/176) 109- Nevşehir
  Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/178) 110- Dz.
  K. K. Askeri Mahkemesi (Esas: 2001/179) 111- Adana
  3. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/180) 112- Eyüp
  2. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/182) 113- Pamukova
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/183) 114- Mardin
  Birinci Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/186) 115- Ağrı
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/187) 116- Sakarya
  2. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/189) 117- Sakarya
  2. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/190) 118- Turhal
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/192) 119- Bursa
  5. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/194) 120- J.
  Gen. K. J. Asayiş K.'lığı Askeri Mahkemesi (Esas: 2001/195) 121- Tokat
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/196) 122- Mustafakemalpaşa
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/197) 123- Perşembe
  Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/198) 124- Bolu
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/199) 125- İstanbul
  1. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/200) 126- İstanbul
  4. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/202) 127- Kilis
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/203) 128- Pervari
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/204) 129- Çaycuma
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/205) 130- Çerkeş
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/207) 131- Mersin
  2. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/208) 132- Çine
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/209) 133- Kartal
  2. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/210) 134- Gökçebey
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/211) 135- 5
  nci Kor. K.'lığı Askeri Mahkemesi (Esas: 2001/212) 136- Çerkeş
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/213) 137- Bursa
  5. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/214) 138- 5
  nci Kor. K.'lığı Askeri Mahkemesi (Esas: 2001/215) 139- Sakarya
  2.Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/217) 140- Ankara
  11. Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/218) 141- Ankara
  11. Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/220) 142- Ankara
  11. Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/221) 143- Ankara
  11. Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/222) 144- Ankara
  11. Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/223) 145- Sandıklı
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/230) 146- Uşak
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/231) 147- Muğla
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/234) 148- Bozyazı
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/235) 149- Çamardı
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/239) 150- Nevşehir
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/240) 151- Çamardı
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/241) 152- Yığılca
  Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/242) 153- Edremit
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/243) 154- Edremit
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/244) 155- Edremit
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/245) 156- Edremit
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/246) 157- Edremit
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/247) 158- Gölköy
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/248) 159- Adana
  3. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/250) 160- Yalvaç
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/254) 161- Mardin
  1.Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/256) 162- Yığılca
  Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/257) 163- Yığılca
  Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/258) 164- Yalvaç
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/260) 165- Gümüşhane
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/261) 166- Saray
  Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/263) 167- Düzce
  1.Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/265) 168- Gülnar
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/266) 169- İstanbul
  1. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/267) 170- Yalvaç
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/268) 171- Turgutlu
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/269) 172- 5
  nci Kor. K.'lığı Askeri Mahkemesi (Esas: 2001/270) 173- Gölcük
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/272) 174- Nazilli
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/274) 175- Alaşehir
  Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/275) 176- Gölköy
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/277) 177- İzmir
  10. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/278) 178- Amasya
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/283) 179- Amasya
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/284) 180- Amasya
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/285) 181- Bilecik
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/288) 182- Bigadiç
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/289) 183- Uşak
  2. Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/290) 184- Şile
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/291) 185 Gördes
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/294) 186- Van
  2. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/295) 187- Seydişehir
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/297) 188- Sakarya
  3. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/298) 189- Edremit
  Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/299) 190- Karadeniz
  Ereğli Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/300) 191- Kahramanmaraş
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/301) 192- Pazar/Tokat
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/304) 193 Van
  1. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/307) 194- Sakarya
  2. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/308) 195- Ankara
  11. Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/310) 196- Sandıklı
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/311) 197- Yalvaç
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/312) 198- Çemişgezek
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/313) 199- Çemişgezek
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/314) 200- Niksar
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/315) 201- Uşak
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/316) 202- Kayseri
  2. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/317) 203 Mustafakemalpaşa
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/319) 204- Kahramanmaraş
  2.Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/321) 205- Sandıklı
  Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/326) 206- Bucak
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/329) 207- Bucak
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/330) 208- Bucak
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/331) 209- Bucak
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/333) 210- Bucak
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/334) 211- Çine
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/335) 212- İstanbul
  4.Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/336) 213- Konya
  Ereğli Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/337) 214- Gölbaşı
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/339) 215- Sultanbeyli
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/340) 216- Çemişgezek
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/341) 217- Bandırma
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/348) 218- Korkut
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/350) 219- Perşembe
  Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/352) 220- Çemişgezek
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/355) 221- Mardin
  2. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/356) 222- Gölcük
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/357) 223- Gölcük
  Asliye Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/358) 224- Mardin
  1. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/359) 225- Göynük
  Sulh Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/363) 226- Üsküdar
  1.Ağır Ceza Mahkemesi (Esas: 2001/366) İTİRAZLARIN KONUSU : 21.12.2000 günlü 4616
sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla
Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun"un; A- Başlığının, B- Birinci Maddesinin; 1- İlk tümcesi ile 3. ve 4. bentlerinde yer alan "...23
Nisan 1999 tarihinin...", 2- "2." bendinin 1. paragrafında yer alan
"...şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilenler ile aldıkları ceza
herhangi bir nedenle şahsi hürriyeti bağlayıcı cezaya dönüştürülenlerin toplam
hükümlülük süresinden on yıl indirilir..." bölümünün, 3- "4." bendinin, 4- "5."bendinin; a- (a) alt bendinin Türk Ceza Kanunu'nun, 188, 191, 202, 209,
219, 240, 243, 264, 298, 313, 339, 342, 343, 345, 346, 347, 366, 367, 383, 403,
404/2, 414, 415, 416, 417, 418, 503 ve 504. maddeleri yönünden, b- (b) alt bendinin Askeri Ceza Kanunu'nun 79, 81, 88, 91 ve
131. maddeleri yönünden, c- (c) alt bendinin Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun'un
27 ve 33. maddeleri yönünden, d- (e) alt bendinin Ateşli Silahlar ve Bıçaklar İle Diğer
Aletler Hakkında Kanun'un 12. maddesi yönünden, e- (f) alt bendinin Orman Kanunu'nun 91, 93, 108 ve 110.
maddeleri yönünden, f- (g) alt bendinin Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma
Kanunu'nun 68. maddesi yönünden, g- (h) alt bendinin Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve
Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu'nun 12. maddesi yönünden, h- (j) alt bendinin Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesi
yönünden, 5- "6.", "7." ve "9."
bentlerinin, Anayasa'nın Başlangıç'ına, 2., 5., 10., 11., 36., 38. ve 138.
maddelerine aykırılığı savı ile iptali istemleridir. I- OLAY Bakmakta oldukları davalarda, 4616 sayılı Yasa'nın kimi
kurallarının Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan ya da tarafların
Anayasa'ya aykırılık savlarını ciddi bulan mahkemeler iptalleri için
başvurmuşlardır. III- YASA METİNLERİ A- Kimi kurallarının iptali istenilen 4616 sayılı Yasa şöyledir: "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla
Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun MADDE 1.- 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen suçlar nedeniyle; 1. Verilen ölüm cezaları yerine getirilmez. Bu durumda olanlar
hakkında tâbi oldukları kanunlardaki infaz hükümleri aynen uygulanır. 2. Müebbet ağır hapis cezasına hükümlü olanların çekmeleri gereken
toplam cezalarından; şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilenler ile
aldıkları ceza herhangi bir nedenle şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya
dönüştürülenlerin toplam hükümlülük süresinden on yıl indirilir. İndirim,
verilen her bir ceza için ayrı ayrı değil, toplam ceza üzerinden bir defaya
mahsus yapılır. Ancak bir kişinin muhtelif suçlarından dolayı cezaları ayrı
ayrı tarihlerde verilmiş olsa bile, bu cezalarının toplamı üzerinden yapılacak
indirim on yılı geçemez. Tâbi oldukları infaz hükümlerine göre çekmeleri gereken toplam
cezalarından veya toplam hükümlülük sürelerinden on yıllık indirim yapıldıktan
sonra ceza süresi veya hükümlülük süresi dolmuş olanlar, iyi hâlli olup
olmadıklarına bakılmaksızın ve istemleri olmaksızın derhal; toplam cezaları on
yıldan fazla olanlar ise tâbi oldukları infaz hükümlerine göre fazla olan
cezalarını çektikten sonra şartla salıverilirler. 3. 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen suçlar nedeniyle tutuklu
olan sanıklardan; a) Hazırlık soruşturmasında, iddianameye esas olan suçun
niteliğine, b) Son soruşturmada, iddianamede yazılı suça veya değişen suç
niteliğine, göre kanunda belirtilen cezanın asgari haddi esas alınmak
suretiyle, tâbi oldukları infaz hükümlerine göre on yıllık indirim göz önüne
alınarak, bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren otuz gün içinde, kamu
davası açılmamışlar için savcılıklarca, kamu davası açılan tutuklu sanıklar
için mahkemelerce, dosyaları Yargıtayda veya Askerî Yargıtayda bulunanlar
ilgili dairesince veya başsavcılıklarınca bu Kanuna göre hesaplamalar
yapılarak: tutukluluk halinin devamı veya kaldırılması hakkında karar verilir. 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenmiş ve ilgili kanun
maddesinde ölüm, müebbet ağır hapis ve üst sınırı on yılı aşan şahsî hürriyeti
bağlayıcı ceza öngörülen suçlardan dolayı haklarında henüz takibata geçilmemiş
veya hazırlık soruşturmasına girişilmiş olmakla beraber, dava
açılmamış olan sanıkların yargılamaları yapılır. Yapılan yargılama sonunda
mahkûmiyetine karar verilenlere de hükmün kesinleşmesinden sonra bu maddedeki
şartla salıverilme hükümleri uygulanır. 4. 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenmiş ve ilgili kanun
maddesinde öngörülen şahsî hürriyeti bağlayıcı cezanın üst sınırı on yılı
geçmeyen suçlardan dolayı haklarında henüz takibata geçilmemiş veya hazırlık
soruşturmasına girişilmiş olmakla beraber dava açılmamış veya son soruşturma
aşamasına geçilmiş olmakla beraber henüz hüküm verilmemiş veya verilen hüküm
kesinleşmemiş ise, davanın açılması veya kesin hükme bağlanması ertelenir;
varsa tutukluluk halinin kaldırılmasına karar verilir. Bu suçlarla ilgili dosya
ve deliller, bu bentte öngörülen sürelerin sonuna kadar muhafaza edilir. Erteleme konusu suç kabahat ise bir yıl, cürüm ise beş yıl içinde
bu kabahat veya cürüm ile aynı cins veya daha ağır şahsî hürriyeti bağlayıcı
cezayı gerektiren bir suç işlendiğinde, erteleme konusu suçtan dolayı da dava
açılır veya daha önce açılmış bulunan davaya devam edilerek hüküm verilir.
Öngörülen süreler, erteleme konusu kabahat veya cürüm ile aynı cins veya daha
ağır şahsî hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren bir suç işlenmeksizin
geçirildiğinde, ertelemeden yararlanan hakkında kamu davası açılmaz,
açılmış olan davanın ortadan kaldırılmasına karar verilir. 5. Ancak; a) Türk Ceza Kanununun 125 ilâ 157, 161, 162, 168, 171, 172, 188,
191, 192, 202, 205, 208, 209, 211 ilâ 214, 216 ilâ 219, 240, 243, 264, 298, 301
ilâ 303, 305 inci maddelerinde, 312 nci maddenin ikinci fıkrasında, 313 üncü
maddesinde, 314 üncü maddesinin birinci fıkrasında, 339 ilâ 349, 366, 367, 383,
394, 403 ilâ 408, 414 ilâ 418 ve 503 ilâ 506 ncı maddelerinde, b) Askerî Ceza Kanununun 54 ilâ 62, 69, 76, 78, 79 ilâ 82, 85,
87 ilâ 102, 118, 121 ilâ 129, 131, 134, 135, 140, 148, 153, 159 ve 160
ıncı maddelerinde, c) Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanunun 26 ilâ 30, 33 ve 36
ncı maddelerinde, d) Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanunda, e) Ateşli Silâhlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun
12 nci maddesinde, f) Orman Kanununun 91 ilâ 94, 104 ilâ 114 üncü maddelerinde, g) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 inci
maddesinde, h) Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele
Kanununda, ı) Karaparanın Aklanmasının Önlenmesine, 2313 Sayılı Uyuşturucu
Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanunda, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununda
ve 178 Sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 7 nci maddesinde, i) Bankalar Kanununda, j) Vergi, resim ve harçlara ilişkin kanunlarda yer alan suçları
işleyenler hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz. 6. Daha önce şartla salıverilme hükümlerinden yararlandığı halde
yeniden suç işleyerek hüküm giyenler ile daha önce çıkarılmış bir aftan
yararlananlar, bu madde hükümlerinden yararlanamazlar. 7. Bu maddeden yararlanacaklar hakkında 647 sayılı Cezaların
İnfazı Hakkında Kanunun Ek 2 nci maddesindeki indirim hükümleri uygulanmaz. 8. Bu Kanunun yayımı tarihinden sonra, cezaevinin disiplinini
bozucu hareketlerinden dolayı disiplin cezası alanlar, Ceza İnfaz Kurumları ile
Tevkifevlerinin Yönetimine ve Cezaların İnfazına Dair Tüzük hükümlerine göre
disiplin cezaları kaldırılmadığı sürece, bu madde hükümlerinden
yararlanamazlar. 9. Haklarında yakalama, tutuklama veya mahkûmiyet kararı bulunup
da firar halinde olanlar bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren bir ay
içinde resmî mercilere başvurup teslim olmadıkları takdirde bu madde
hükümlerinden yararlanamazlar. MADDE 2.- 28.8.1999 tarihli ve 4454 sayılı Basın ve Yayın Yoluyla
İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanunun 1 inci
maddesinin Anayasa Mahkemesince bir bölümü iptal edilen birinci fıkrası
aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmiştir. 23 Nisan 1999 tarihine kadar sorumlu müdür sıfatı ile işlenmiş
suçlar dahil, basın yoluyla veya sözlü veya görüntülü yayın araçlarıyla yahut
miting, kongre, konferans, seminer, sempozyum, açık oturum veya panel gibi her
türlü toplantılarda yapılan konuşmalarla işlenmiş olup ilgili kanun maddesinde
öngörülen şahsî hürriyeti bağlayıcı cezanın üst sınırı oniki yılı geçmeyen
suçlardan dolayı oniki yıl veya daha az şahsî hürriyeti bağlayıcı bir cezaya
mahkûm edilmiş bulunan kimselerin cezalarının infazı ertelenmiştir. MADDE 3.- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer. MADDE 4-. Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1- "Başlangıç Türk Vatanı ve Milletinin ebedî varlığını ve Yüce Türk Devletinin
bölünmez bütünlüğünü belirleyen bu Anayasa, Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu,
ölümsüz önder ve eşsiz kahraman Atatürk'ün belirlediği milliyetçilik anlayışı
ve O'nun inkılap ve ilkeleri doğrultusunda; Dünya milletleri ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi
olarak, Türkiye Cumhuriyetinin ebedî varlığı, refahı, maddî ve manevî mutluluğu
ile çağdaş medeniyet düzeyine ulaşma azmi yönünde; Millet iradesinin mutlak üstünlüğü, egemenliğin kayıtsız şartsız
Türk Milletine ait olduğu ve bunu millet adına kullanmaya yetkili kılınan
hiçbir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi
demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı; Kuvvetler ayrımının, Devlet organları arasında üstünlük sıralaması
anlamına gelmeyip, belli Devlet yetki ve görevlerinin kullanılmasından ibaret
ve bununla sınırlı medenî bir işbölümü ve işbirliği olduğu ve üstünlüğün ancak
Anayasa ve kanunlarda bulunduğu; Hiçbir düşünce ve mülahazanın Türk millî menfaatlerinin, Türk
varlığının, Devleti ve ülkesiyle bölünmezliği esasının, Türklüğün tarihî ve
manevî değerlerinin, Atatürk milliyetçiliği, ilke ve inkılapları ve
medeniyetçiliğinin karşısında korunma göremeyeceği ve lâiklik ilkesinin gereği
olarak kutsal din duygularının, Devlet işlerine ve politikaya kesinlikle
karıştırılamayacağı; Her Türk vatandaşının bu Anayasadaki temel hak ve hürriyetlerden
eşitlik ve sosyal adalet gereklerince yararlanarak millî kültür,
medeniyet ve hukuk düzeni içinde onurlu bir hayat sürdürme ve maddî ve manevî
varlığını bu yönde geliştirme hak ve yetkisine doğuştan sahip olduğu; Topluca Türk vatandaşlarının millî gurur ve iftiharlarda, millî
sevinç ve kederlerde, millî varlığa karşı hak ve ödevlerde, nimet ve
külfetlerde ve millet hayatının her türlü tecellisinde ortak olduğu, birbirinin
hak ve hürriyetlerine kesin saygı, karşılıklı içten sevgi ve kardeşlik
duygularıyla ve "Yurtta sulh, cihanda sulh" arzu ve inancı içinde,
huzurlu bir hayat talebine hakları bulunduğu; FİKİR, İNANÇ VE KARARIYLA anlaşılmak, sözüne ve ruhuna bu yönde
saygı ve mutlak sadakatle yorumlanıp uygulanmak üzere, TÜRK MİLLETİ TARAFINDAN, demokrasiye âşık Türk evlatlarının vatan
ve millet sevgisine emanet ve tevdi olunur." 2- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 3- "MADDE 5.- Devletin temel amaç ve
görevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin
bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır." 4 - "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 5- "MADDE 11.- Anayasa hükümleri, yasama,
yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri
bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz." 6- "MADDE 36.- Herkes, meşrû vasıta
ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı
olarak iddia ve savunma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz." 7- "MADDE 38.- Kimse, işlendiği zaman
yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz;
kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır
bir ceza verilemez. Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkûmiyetinin sonuçları konusunda
da yukarıdaki fıkra uygulanır. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla
konulur. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz. Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir
beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza sorumluluğu şahsîdir. Genel müsadere cezası verilemez. İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir
müeyyide uygulayamaz. Silahlı Kuvvetlerin iç düzeni bakımından bu hükme kanunla
istisnalar getirilebilir. Vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye geri
verilemez." 8- "MADDE 138.- Hâkimler, görevlerinde
bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine
göre hüküm verirler. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin
kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge
gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz. Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı
yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya
herhangi bir beyanda bulunulamaz. Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak
zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle
değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, birleştirilen
dosyalarla ilgili, değişik tarihlerde yapılan ilk incelemeler sonunda; Dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
karar verilmiştir. V- BİRLEŞTİRME KARARI Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit
ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU
ve Ahmet AKYALÇIN'ın katılmalarıyla yapılan esas inceleme toplantısında; "21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine
Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların
Ertelenmesine Dair Kanun"un kimi kurallarının iptali istemiyle yapılan
itiraz başvurusuna ilişkin davanın aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2001/4
esas sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasın kapatılmasına, esas incelemenin
2001/4 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 18.7.2001 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi." VI- ESASIN İNCELENMESİ Birleştirme kararına konu başvuru kararları ve ekleri, işin
esasına ilişkin rapor, Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülen Yasa kuralları,
bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A- Yasa Hakkında Genel Açıklama İtiraz konusu 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinde, genel olarak
ölüm cezası ve hürriyeti bağlayıcı cezaların infazı ile ilgili kurallara yer
verildiği, tüm özgürlüğü bağlayıcı cezalardan on yıllık indirim öngörülerek,
çekilmesi gereken cezası kalmayanların derhal, kalanların ise tabi oldukları
infaz kurallarına göre süreleri dolduğunda iyi halli olup olmadıklarına
bakılmaksızın şartla salıverilecekleri, sanıkların tutukluluk durumlarının
gözden geçirilerek bu konuda öncelikle karar verilmesinin öngörüldüğü, üst
haddi on yıldan fazla özgürlüğü bağlayıcı ceza gerektiren suçlara ait hazırlık
ve son soruşturmaların tamamlanacağı, ancak kesinleşen mahkûmiyetlere 2. bendin
uygulanacağı, yasa kapsamına dahil olmakla birlikte üst haddi on yıldan az özgürlüğü
bağlayıcı ceza gerektiren suçlar için, haklarında henüz takibata geçilmemiş
veya hazırlık soruşturmasına geçilmiş olmakla birlikte henüz dava açılmamış
veya dava açılmakla birlikte henüz hüküm verilmemiş veya verilen hüküm henüz
kesinleşmemiş soruşturmalar bakımından davanın açılması veya kesin hükme
bağlanmasının ertelenmesi imkanının getirildiği, maddenin 5. bendinde bu
kuralların uygulanmayacağı yasa ve hükümlerin ayrı ayrı sayılmak suretiyle
ortak genel istisnaların belirlendiği, maddenin 6. ve 9. bentlerinde ortak
genel hükümlere, 7. ve 8. bentlerinde de yalnızca cezası kesinleşmiş
hükümlülüklere uygulanacak kuralların yeraldığı görülmektedir. 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesine ilişkin genel gerekçe şöyledir: "Toplumda meydana gelen sosyal ve ekonomik değişimlerin,
suçluların çeşitliliğinin ve miktarının artmasında etken olduğu görülmektedir.
Bu suçları işleyenlerin topluma yeniden kazandırılmaları ve toplumla
bütünleşmeleri bakımından, 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen suçların infaza
esas olan cezalarının toplamından on yıl indirim yapılmaktadır. Tasarıda, ölüm cezalarının yerine getirilmemesi, onun yerine
ilgili kanunlarda öngörülen infaz hükümlerinin uygulanması; müebbet hapis
cezasına mahkûm olanların ilgili kanunlarına göre çekmeleri gereken cezalardan,
diğer şahsi hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren suçları işleyenler ile
cezaları şahsi hürriyeti bağlayıcı cezaya dönüştürülenlerin hükümlülük
süresinden on yıl indirim yapılması, kişinin muhtelif suçları sözkonusu
olduğunda tüm suçlarının cezalarının toplamı üzerinden yapılacak indirimin on
yılı geçmemesi ilkeleri benimsenmiştir. Ayrıca, 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenmiş ve ilgili kanun
maddesinde öngörülen şahsi hürriyeti bağlayıcı cezanın üst sınırı on yılı
geçmeyen suçlardan dolayı kamu davasının açılmasının ve açılmış davaların kesin
hükme bağlanmasının ertelenmesi, ertelenen davalardan dolayı varsa tutukluların
salıverilmesine karar verilmesi ve bu suçlarla ilgili dava ve delillerin
öngörülen sürelerin sonuna kadar muhafaza edilmesi, erteleme konusu suç kabahat
ise bir yıl, cürüm ise beş yıl içinde bu kabahat veya cürüm ile aynı cins
veya daha ağır şahsi hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren bir suç
işlenmeksizin geçirilmesi halinde, ertelemeden yararlanan hakkında kamu davasının
açılmaması ve açılmış olan davanın ortadan kaldırılması öngörülmüştür. Buna karşılık bazı suçlar, kamu düzeni ve kamu güvenliğiyle yakın
ilgileri nedeniyle kapsam dışı bırakılmıştır". B- Af, Şartla Salıverilme ve Ertelemenin Hukukî Nitelikleri 1- Af Af, suç teşkil eden fiiller için ceza vermek hakkını ortadan
kaldıran, verilmiş olan cezaların kısmen veya tamamen infazını önleyen, yetkili
mercilerce yapılmış hukuki tasarruflardır. Af yetkisinin kullanılması, netice
itibariyle devletin cezalandırmak hakkından geçici olarak feragat etmesi
anlamına gelmektedir. Af bazen sadece kesinleşmiş cezaları kaldıran, hafifleten veya
değiştiren, bazen de kamu davasını düşüren veya mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla
birlikte yok sayan bir kamu hukuku tasarrufudur. Bu genel tanım affın iki
şekilde ortaya çıktığını göstermektedir. Bunlardan biri mahkûmiyet ve kamu
davasını ortadan kaldıran genel af, diğeri de sadece cezaya etki eden özel
aftır. Genel af, sosyal fayda düşünceleri ile bütün veya belirli bazı
suçları ve hükmedilmiş ise cezaları bütün neticeleriyle birlikte düşüren bir
yasama işlemidir, fiile yöneliktir ve çıkarılacak bir yasa ile
gerçekleştirilir. Türk Ceza Kanunu'nun 97. maddesine göre, genel af henüz kesin
mahkûmiyetle sonuçlanmayan suçları kapsamına almışsa kamu davasını, kesinleşmiş
mahkûmiyet kararı bulunan suçları kapsamına almışsa hükmedilen cezaları bütün
neticeleriyle birlikte ortadan kaldırır. Affa tabi olan fiiller; hukuki tavsifleri, kanun hükümleri,
belirli bir cezayı gerektirmeleri veya belirli suç kategorisi gözetilmek
suretiyle belirtilir ve af kanunlarının uygulanması bu dört ihtimale göre
değişen yönler gösterir. Genel affın şarta bağlı olarak düzenlenmesi mümkündür. Şahsi
hakların tazmin edilmesi veya belirli bir süre
içerisinde başvurulması şeklinde bir mükellefiyeti yerine getirmeye
mecbur tutularak taliki şartlar sözkonusu olabileceği gibi, sanık veya
hükümlünün aftan yararlandıktan sonra belli bir süre ile suç işlememesi
şeklinde infisahi şartlar da genel af tasarruflarında yer alabilir. Genel af, kapsamı içerisinde bulunan suçlar bakımından
mahkûmiyetin cezai neticelerini ortadan kaldırdığından kural olarak şahsi hakka
yönelik taleplerin ileri sürülmesine engel olmaz. Özel af ise, Türk Ceza Yasası'nın 98. maddesine göre
cezayı ortadan kaldıran, azaltan veya değiştiren, başka bir cezaya çeviren
aftır. Özel af, işlenmiş olan fiilin suç niteliğini kaldırmaz; ancak
hükmedilmiş ve kesinleşmiş olan cezalarda sözkonusu olur. Bu sebeple kamu
davasının açılması, devamı ve kesin hükme bağlanması gerekir. Kamu davasına ve
mahkûmiyete etkisi olmaması, yalnız ceza üzerine etkili olması nedeniyle
özel af sadece cezayı kısmen veya tamamen düşüren bir sebeptir. Özel af bundan faydalanacaklar bakımından ferdi ve toplu özel af
olmak üzere ikiye ayrılır. Anayasa'nın 87. ve 104. maddelerine göre ferdi özel
af çıkarma yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı'na, toplu özel
af çıkarma yetkisi ise Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne aittir. Genel afta olduğu gibi özel af tasarruflarında da geciktirici
(taliki) veya bozucu (infisahi) şartlara yer verilebilir. Özel affın mahkûmiyete tesir etmemesi nedeniyle mahkûmiyete bağlı
ehliyetsizlikler devam eder. 2- Şartla Salıverilme Şartla salıverilme, mahkûm edildiği hürriyeti bağlayıcı
cezalardan, kanunun gösterdiği bir kısmını iyi hal ile ve kurallara uyarak
geçirmiş bulunan hükümlünün, konulmuş olan şartlara riayet etmediği takdirde
geri alınması şartı ile, hükümlülük süresini tamamıyla bitirmeden, merciince
alınacak bir kararla salıverilmesini ve böylece serbest hayata dönmesini ya da
bu hayata geçişin kolaylaştırılmasını sağlayan bir kurumdur. Şartla salıverilme, cezanın çektirilmesinin kişiselleştirilmesi,
başka bir deyişle cezaevindeki tutum ve davranışlarıyla (iyi durumuyla) topluma
uyum sağlayabileceği izlenimini veren hükümlünün ödüllendirilmesidir. Suçlunun
kendisine verilen cezadan daha kısa bir sürede uslanması, eyleminden pişmanlık
duyması ve bunu iyi davranışıyla kanıtlaması durumunda, cezaevinde daha fazla
kalması gereksiz olabilir. Bu durumda, şartla salıverilme infaz sistemindeki en
etkili araçtır. Şartla salıverilmenin en önemli öğeleri, cezanın belirli bir
süre çekilmiş olması, hükümlünün bu süre içinde iyi durum göstermesi, şartla
salıverildikten sonra gözetim altında kalması ve şartla salıvermenin gereklerine
uyulmaması durumunda şartla salıverilme kararının geri alınabilmesidir. 3- Erteleme Erteleme, (tecil) işlediği suçtan dolayı mahkûm edilen suçluya ait
cezanın infazının belirli bir süre ile geri bırakılması ve suçlu bu süre içinde
yeniden bir suç işlemediği takdirde suçun ya işlenmemiş veya hükümlülüğünün
gerçekleşmemiş ya da cezanın çekilmiş sayılmasıdır. Türk Hukukunda cezanın ertelenmesi, hükümlüye bir deneme süresi
tanıyarak cezanın yerine getirilmesini bu sürenin sonuna bırakan, bu süreyi suç
işlemeden geçiren hükümlünün mahkûmiyetini "vaki olmamış" sayan bir
olanaktır. Erteleme kurumuna mevzuatımızda ilk olarak 1926 tarihinde Ceza
Kanunu ile yer verilmiştir. Erteleme ile ilgili hükümler Türk Ceza Kanununun 89
ilâ 95, Cezaların İnfazı Hakkındaki 647 sayılı Yasa'nın 3.5.1973 tarih ve 1712
sayılı yasayla eklenen değişik 6. ve geçici 1. ve aynı yasayla eklenen geçici
9., Askerî Ceza Yasası'nın 47. ve 2253 sayılı Çocuk Mahkemelerinin Kuruluş ve
Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 38. maddelerinde yer almaktadır. Cezaların ertelenmesine ilişkin bu genel hükümlerden başka Ceza Kanunumuz
bazı suçlar için belirli hallerde kovuşturmanın veya davanın ertelenmesini de
kabul etmiştir. Örneğin Türk Ceza Yasası'nın 434. maddesinde kaçırılan veya
alıkonulan kız veya kadın ile sanık veya hükümlülerden biri arasında evlenme
gerçekleştiğinde koca hakkında kamu davasının ve hüküm verilmiş ise cezanın
çektirilmesinin erteleneceği belirtilmiştir. Erteleme cezanın infazını geri bırakan kanuni bir sebep, bir
bakıma ise şartlı bir af diğer yönden de şartlı bir hükümlülük niteliğindedir.
Bu durumda "ertelemenin" Ceza Hukukundaki diğer müesseselerle
kıyaslanmasından onun "müstakil", "sui generis(kendine
özgü)" bir yapıya sahip olduğu sonucuna varılmaktadır. C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 1- Yasa'nın Başlığının ve Uygulama Tarihinin İncelenmesi 21.12.2000 günlü ve 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar
İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine
Dair Kanun" 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen suçlarla ilgili olarak
uygulanabilecektir. Uygulama tarihi yasalaşma olanağı bulamayan 4453 sayılı "Bazı
Suç ve Cezaların Affına İlişkin Kanun"un 2. maddesinde ve hükümet
teklifinde 18 Nisan 1999 olarak belirlenmişken, Adalet Komisyonunda,
"Milli Bayram tarihi olan 23 Nisan 1999 tarihi olması uygun görülerek"
değiştirilmiş tasarı bu şekliyle yasalaşmıştır. Başvuru kararlarında, yasa içeriğinde cezaların ertelenmesine
ilişkin açık kurallar yer almadığı halde adında bu kurumdan sözedilmesinin ve
Yasa'nın 1. maddesinin 4. bendinin iptaline bağlı olarak başlıktaki
"davaların ertelenmesine" sözcüklerinin yer almasının; Yasa'nın, 23
Nisan 1999 tarihinden bir gün önce ya da sonra suç işleyenler arasında
eşitsizliğe yol açacağı, yürürlük tarihine kadar geçen uzun süre nedeniyle
mahkemelerin iş yükünü azaltmak ve cezaevlerini boşaltmak işlevlerini yerine
getiremeyeceği, süreleri kısa mahkûmiyetlerin zaten infaz edilmiş olduğu, kimi
davaların zamanaşımı ile ortadan kaldırıldığı ve bu nedenlerle uygulama tarihi
olan 23 Nisan 1999 tarihinin, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 4616 sayılı Yasa, uygulanma tarihi olarak belirtilen 23 Nisan 1999
tarihinden yaklaşık 1 yıl 8 ay sonra, 22.12.2000 günlü Resmî Gazete'de
yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yasaların geriye yürümemesi kuralı, devlete ve hukuk düzenine
güven noktasında yoğunlaşan görüşlerle ve genelde (usul yasalarındaki
zorunluluklar dışında) tüm yasalar için geçerli olan bir ilkedir. Ancak kamu
yararı gibi zorunlu nedenlerle geriye yürüme durumunda, geçmişi etkileme
sözkonusu olabilir. Bu durumda yararlanacaklar arasında eşitsizliğe
yolaçmayacak düzenlemeler geriye yürütülmekle hukuksal güvenlik çiğnenmiş
sayılamaz. Anayasamızda fertlerin temel hak ve hürriyetleri arasında af,
erteleme ve şartlı salıverilme gibi kimi olanaklardan yararlanma diye bir hak
yer almamıştır. Yasa'nın belirlediği uygulama tarihine karşı çıkan düşünceler,
bir af kanununun kabulünde yasama organının takdirine ilişkin konular olup,
itiraz konusu fıkranın Anayasa'nın sözüne ve özüne aykırı bulunduğunu kabule
yeterli nitelikte değildir. Bu nedenle, belirtilen konulara ilişkin yasaların
uygulanma tarihinin saptanmasında yasakoyucunun Anayasal ilkelere bağlı kalmak
koşuluyla takdir hakkı olduğunun kabulü gerekir. Genel olarak af, erteleme, şartla salıverilme gibi olanaklar
tanıyan yasalarda belirli bir tarihe kadar işlenen suçlar için bu olanakların
tanındığına dair açıklık bulunmasının nedeni kanunun çıkacağı beklentisiyle
kimilerinin suç işlemeye yönelmesini önlemektir. İtiraz konusu Yasa'nın TBMM'nce iki kez kabul edilmesine karşın,
Cumhurbaşkanı'nca yeniden incelenmek üzere geri gönderilmesi nedeniyle
yasalaşma sürecinin gecikmesi önceki yasalarda belirlenen tarihin aynen
kabulünün haklı nedenini oluşturmaktadır. Bu durumda, Yasa'nın 23 Nisan 1999 tarihinden önceki fiilleri
kapsamı içine almasında eşitlik ilkesine aykırılık yoktur. Yasakoyucunun düzenleme yetkisini kullanarak dava konusu Yasa'nın
adıyla içeriği arasında çelişki bulunmamak koşuluyla başlığını belirlemesinde
Anayasa'ya aykırılık yoktur. İstemin reddi gerekir. Mustafa BUMİN, Ertuğrul ERSOY ve Yalçın ACARGÜN bu sonuca değişik
gerekçeyle katılmışlardır. 2- Yasa'nın 1. Maddesinin İncelenmesi a- 2. Bendin 1. Paragrafının "... şahsi hürriyeti bağlayıcı
cezaya mahkûm edilenler ile aldıkları ceza herhangi bir nedenle şahsi hürriyeti
bağlayıcı cezaya dönüştürülenlerin toplam hükümlülük süresinden on yıl
indirilir" bölümünün İncelenmesi İtiraz konusu kuralın da yer aldığı 2. bent şöyledir: "Müebbet ağır hapis cezasına hükümlü olanların çekmeleri
gereken toplam cezalarından; şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilenler
ile aldıkları ceza herhangi bir nedenle şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya
dönüştürülenlerin toplam hükümlülük süresinden on yıl indirilir. İndirim,
verilen her bir ceza için ayrı ayrı değil, toplam ceza üzerinden bir defaya
mahsus yapılır. Ancak bir kişinin muhtelif suçlarından dolayı cezaları ayrı
ayrı tarihlerde verilmiş olsa bile, bu cezalarının toplamı üzerinden yapılacak
indirim on yılı geçemez. Tâbi oldukları infaz hükümlerine göre çekmeleri gereken
toplam cezalarından veya toplam hükümlülük sürelerinden on yıllık indirim
yapıldıktan sonra ceza süresi veya hükümlülük süresi dolmuş olanlar, iyi hâlli
olup olmadıklarına bakılmaksızın ve istemleri olmaksızın derhal; toplam
cezaları on yıldan fazla olanlar ise tâbi oldukları infaz hükümlerine göre
fazla olan cezalarını çektikten sonra şartla salıverilirler." Başvuru kararlarında bu bendin, "...şahsî hürriyeti bağlayıcı
cezaya mahkûm edilenler ile aldıkları ceza herhangi bir nedenle şahsî hürriyeti
bağlayıcı cezaya dönüştürülenlerin toplam hükümlülük süresinden on yıl
indirilir..." bölümünün, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı
ileri sürülmüştür. Madde gerekçesinde; toplumda meydana gelen sosyal ve ekonomik
değişimlerin, suçların çeşitliliğinin ve miktarının artmasında etkili olduğunun
görüldüğü, bu suçları işleyenlerin topluma yeniden kazandırılmaları ve toplumla
bütünleşmeleri bakımından, 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen suçların infaza
esas olan cezalarının toplamından on yıl indirim yapıldığı belirtilmektedir.
Yapılan düzenleme ile müebbet ağır hapis cezasına hükümlü olanlar ile şahsi
hürriyeti bağlayıcı cezaya hükümlü olanların çekmeleri gereken toplam
cezalarından on yıllık bir indirim öngörülmektedir. Burada öncelikle Yasa'da belirtilen "müebbet ağır hapis
cezasına hükümlü olanların çekmeleri gereken toplam cezalarından"
ibaresinin ne anlama geldiğinin saptaması gerekmektedir. Türk Ceza Yasası'nın 13. maddesinin ikinci fıkrası ve 647 sayılı
Cezaların İnfazı Hakkında Kanun'un 3. maddesinin ikinci fıkrası hükümlerine
göre, müebbet ağır hapis cezası ölünceye kadar devam eder. Hükümlünün öleceği
zaman bilinemeyeceği için çekmesi gereken cezanın ne olacağı da belli
olmayacağından öngörülen 10 yıllık indirimin hangi miktar üzerinden
yapılacağı sorun oluşturacaktır. Nitekim 647 sayılı Yasa'nın yürürlüğe
girmesinden önce müebbet ya da muvakkat ağır hapis cezalarının 3 devrede
çektirileceğine, mahkûmun 1. devrede cezasının onda birine eşit bir süre
hücreye konulacağına, 2. devrede cezalarının yarısı kadar bir süre ayrı gruplar
halinde bulundurulacağına ve 3. devrede de iş esası üzerine kurulmuş
cezaevlerinde çalıştırılacaklarına ilişkin kurallar getiren TCK'nun 13.
maddesinin son fıkrasında, çekilmesi gereken cezanın, toplam hükümlülüğünün
belirli oranlarına göre saptanması koşulunun doğal ve zorunlu sonucu olarak
müebbet ağır hapis cezasının 36 sene üzerinden hesap edilerek infaz edileceği
kuralı yer almakta idi. Bu maddenin yerine geçen 647 sayılı Yasa'nın 19.
maddesine göre, müebbet ağır hapis cezasına hükümlüler 20 yıllarını iyi halli
hükümlü olarak çektiklerinde talepleri olmasa dahi şartla salıverileceklerdir.
Maddenin ikinci fıkrasında firar ya da firara teşebbüs veya cezaevi idaresine
karşı ayaklanma suçundan mahkûm olanlar ya da disiplin cezası olarak dört
defa hücre hapsi cezası almış olanlar ancak 25 yıllarını tamamlamaları halinde
şartlı tahliyeden yararlanacakları, iki defa firar edenler, iki defa firara
teşebbüs suçundan veya iki defa cezaevi idaresine karşı ayaklanma suçundan
mahkûm edilmiş olanların ise şartlı tahliye için 28 yılı tamamlamış olmaları
koşulları aranacaktır. Bu düzenlemenin doğal sonucu olarak, müebbet ağır hapis cezasının
infazının 36 yıl üzerinden hesaplanması gerektiğine ilişkin yürürlükten kalkan
kuralın uygulanma olanağı bulunmamaktadır. Bu hükümlülerin "çekmeleri
gereken toplam ceza" yukarda belirtildiği gibi 647 sayılı Yasa'nın 19.
maddesinde belirtilmiş olup ve iyi halliler bakımından bu süre 20 yıldır. 4616
sayılı Yasa'nın yollama yaptığı süre de iyi hallilik aranmadığından aynı süredir. Öte yandan, cezalarının 20 yılını çektikten sonra şartla
salıverilen müebbet ağır hapis hükümlülerinin deneme süresinin ne olacağı
konusu üzerinde de durulması gerekmektedir. Türk Ceza Kanunu'nun 3756 sayılı Yasa ile değiştirilen 17.
maddesinin ikinci fıkrasına göre hakkındaki şartlı salıverme kararı geri alınan
ve ikinci suçun işlenmesi nedeniyle ceza süresine mahsup edilmeyerek aynen
çektirilecek sürenin 36 yıl üzerinden hesapedilmesi gerekecektir. TCK'nun
anılan kuralında yer alan süre şartla salıverilen müebbet ağır hapis cezası
hükümlüsünün infaza esas süresini değil deneme süresini hesaplayabilmek için
getirilmiş olan bir süredir. Nitekim müebbet ağır hapis cezasının 36 sene
üzerinden hesap edilerek infaz edileceğine ilişkin TCK'nun 13. maddesinin son
fıkrası 6.6.1990 gün ve 3653 sayılı Yasa ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bu durumda, müebbet ağır hapis cezası hükümlüsünün iyi halli
olarak çekmesi gereken toplam ceza 647 sayılı Yasa'nın 19. maddesinde yazılı 20
yıldır. Şartla salıverme kararının geri alınması halinde Türk Ceza Yasası'nın
17/2. maddesine göre 36 yıl üzerinden hesaplanacaktır. Bu hükümlü 4616 sayılı Yasa'dan yararlandığında, cezaevinde
geçireceği 20 yıllık süreden 10 yıllık indirim yapılacak, geriye kalan 10
yıllık cezasını çektiğinde şartla tahliyeye hak kazanacaktır. 4616 sayılı
Yasa'nın 1. maddesinin 7. bendi uyarınca 647 sayılı Yasa'nın Ek 2. maddesindeki
ayda altı günlük indirimden de yararlanamayacaktır. İtiraz konusu düzenlemeye
göre, yapılan indirim sonucu 10 yılı tamamlayarak şartla salıverilen hükümlü
TCK'nun 17. maddesindeki kural uyarınca 36 yılı dolduruncaya kadar, başka bir
anlatımla 26 yıllık deneme süresine tabi tutulacak ve bu süreyi suç işlemeden
tamamladığında cezası infaz edilmiş sayılacaktır. 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 2. bendindeki müebbet ağır
hapis hükümlüleri ile ilgili kuralın, böyle uygulanması, bu hükümlülerle
içtimaen 36 yıl muvakkat ağır hapis hükümlüleri arasındaki dengeyi tersine
çevirmektedir. Kalıcı kurallara göre (647 sayılı Yasa'nın Ek 2. maddesi hariç)
20 yıl ceza çekecek olan müebbet ağır hapis cezası hükümlüsü 10 yıl sonra
şartla salıverilecek, buna karşılık önceki düzenlemede içtimaen 36 yıla mahkûm
olanlar 4616 sayılı Yasa'nın uygulamasıyla 647 sayılı Yasa'nın şartla
salıverilmesine ilişkin 19. maddesine göre hükümlülük süresinden 1/2 indirim
yapıldığında ancak 13 yıl, başka bir deyişle müebbet ağır hapis hükümlülerinden
3 yıl fazla ceza çekerek şartla salıverilme olanağına kavuşabileceklerdir. 647 sayılı Yasa'nın 19. maddesinin birinci fıkrasında,
"Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ölüm cezalarının yerine
getirilmemesine karar verilenler 30 yıllarını; müebbet ağır hapis cezasına
hükümlüler 20 yıllarını; diğer şahsi hürriyeti bağlayıcı cezalara mahkûm
edilmiş olanlar hükümlülük süresinin 1/2'ni; çekmiş olup ta Tüzüğe göre iyi
halli hükümlü niteliğinde bulundukları takdirde, talepleri olmasa dahi şahsi
şartla salıverilirler." denilmektedir. Ancak, Yasa'nın bu açık kuralı
karşısında müebbet ağır hapis cezası hükümlüleri 20 yıllarını iyi halli olarak
tamamladıklarında şahsi şartla salıverileceklerdir. Ayrıca 1/2 indirimin müebbet
ağır hapis cezasına hükümlü olanlar hakkında uygulama olanağı bulunmamaktadır. Başvuru kararlarında 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 2.
bendinde yer alan itiraz konusu bölümle ilgili olarak Yasa'nın 2. maddesinde
öngörülen ceza indiriminin 12 yıl olmasına karşın, 1. maddede 10 yıllık
indirimle yetinilmesinin, 1. maddenin 4. bendine göre şahsi hürriyeti bağlayıcı
cezanın üst sınırı 10 yılı geçmeyen suçlardan dolayı yapılacak ertelemede her
suç için ayrı ayrı 10 yılın dikkate alınmasına karşın 2. bent uyarınca kesinleşmiş
hürriyeti bağlayıcı cezalardaki indirimin toplam hükümlülük süresinden bir
kez ve sadece 10 yıl olarak uygulanmasının ve para cezalarının kapsam dışı
bırakılmasının Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür. 2. bent ile Yasa kapsamına giren cezalarda indirim yapılmakta 10
yıldan az cezaya mahkûm kimi hükümlülerin diğer koşullarında varlığı halinde
hiç cezaevine girmeksizin cezalarının infazına olanak tanınmakta ise de, bu
olanak genel affın tanımında belirtildiği gibi ceza mahkûmiyetini bütün neticeleri ile
kaldırmamaktadır. Düzenlemenin hükümlülere getirdiği yarar cezaevinde kalma
süresini belirli koşullarla kısaltması veya hiç cezaevine girmeden cezanın
infazını sağlamasıdır. Şartla salıverilmenin en önemli unsurları, cezanın belirli bir
süresinin cezaevinde çekilmiş olması ve hükümlünün bu süre içerisinde iyi hal
göstermesidir. Oysa 2. bent ile 10 yıla kadar hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm
olan hükümlülerin iyi halli olup olmadıklarına bakılmaksızın salıverilmelerinin
sağlanması bu düzenlemenin şartlı salıverilme olmayıp kendine özgü bir müessese
olduğunu göstermektedir. Türk Ceza Yasası'nın 98. maddesine göre cezayı ortadan kaldıran
veya azaltan ya da değiştiren bir düzenleme olarak adlandırılan özel affın,
toplu ve şartlı olarak getirilmesinin de olanaklı bulunduğu dikkate
alındığında, 2. bentte yer alan kuralın, müebbet ve 10 yıldan fazla süreli
hükümlülükler bakımından cezadan indirim öngören, tâbi oldukları infaz
hükümlerine göre çekmeleri gereken toplam cezalarından veya toplam hükümlülük
sürelerinden on yıllık indirim yapıldıktan sonra ceza süresi veya hükümlülük
süresi dolmuş olanlar bakımından ise, belirli bir süreyle suç işlememe bozucu
(infisahi) koşuluna bağlanmış, toplu özel af niteliğindedir. Her ne kadar, 4616 sayılı Yasa'nın 8. bendi ile Yasa'nın yayımı
tarihinden sonra cezaevinin disiplinini bozucu hareketlerinden dolayı disiplin
cezası almış olanların tüzük hükümlerine göre disiplin cezaları kaldırılmadığı
sürece 1. madde hükümlerinden yararlanamayacaklarının öngörüldüğü ve bu
hükümlülerin cezalarının bir kısmını cezaevinde geçirmiş oldukları ileri
sürülebilirse de, uygulanma koşulu olarak kabul edilmesi gereken bu durum, 2.
bentle getirilen düzenlemenin özel af niteliğinde olduğu yolundaki düşünceyi değiştirmemektedir. İtiraz konusu kuralın, 3713 sayılı Yasa'nın, geçici 1. maddesi ile
getirilen düzenlemeden farklı yanları vardır. Bilindiği gibi anılan Yasa, 4616
sayılı Yasa'da olduğu gibi cezalardan belirli miktarda indirim yapmakla
yetinmemiş şartlı salıverilme için hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilmiş
olanların hükümlülük sürelerinin beşte birini çekmiş olmaları koşulunu da
getirmiştir. Bunun anlamı, yasadan yaralanacakların cezaları ne olursa olsun
mutlaka bir kısmının cezaevinde geçirilmesinin istenmesidir. Oysa, 4616 sayılı
Yasa ayırım yapılmaksızın 10 yıllık bir ceza indirimi öngörmekte ve buna
bağlı olarak da 10 yıldan az mahkûmiyetlerde cezaevine hiç girmeyen mahkûmlara
da şartlı salıverme olanağı sağlamaktadır. Müebbet ağır hapis cezası hükümlüleri 647 sayılı Yasa'nın 19.
maddesine göre çekmeleri gereken 20 yıl cezadan 4616 sayılı Yasa'ya göre 10
yıllık indirim yapıldıktan sonra şartla salıverilmeye hak kazanacaklardır. Bu
durumda kalıcı kurallara göre (647 sayılı Yasa'nın Ek 2. maddesi hariç) 20 yıl
ceza çekecek olan müebbet ağır hapis cezası hükümlüleri 10 yıl sonra şartla
salıverilecek, buna karşılık önceki düzenlemede 18 yıl, yani daha az ceza
çekecek olan 36 yıla mahkûm olanlar 4616 sayılı Yasa'nın uygulanmasıyla ancak
13 yıl sonra, başka bir deyişle müebbet ağır hapis hükümlülerinden 3 yıl fazla
ceza çekerek şartla salıverilme olanağına kavuşabileceklerdir. Yasa'nın 19. maddesindeki kalıcı düzenlemenin tersine müebbet ağır
hapis cezasına mahkûm olanların içtimaen 36 yıl şahsi hürriyeti bağlayıcı ceza
alanlardan daha az ceza çekmeleri sonucunu doğuran 4616 sayılı Yasa'nın 1.
maddesinin 2. bendindeki ibarenin, bunlar arasında adaletsiz bir sonuç
doğurduğu açıktır. Bu nedenlerle, 4616 sayılı Yasa'nın 2. bendinin birinci
paragrafının itiraz konusu "şahsi hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm
edilenler ile aldıkları ceza herhangi bir nedenle şahsi hürriyeti bağlayıcı
cezaya dönüştürülenlerin toplam hükümlülük süresinden on yıl indirilir"
bölümü, Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesine aykırıdır. Müebbet ağır hapis cezasına hükümlü olanlar ile şahsi hürriyeti
bağlayıcı cezaya mahkûm edilenler aynı durumda bulunmadıklarından ibarenin
eşitlik ilkesiyle ilgisi görülmemiştir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY bu görüşlere katılmamışlardır. b- 4. Bendin İncelenmesi İtiraz konusu bendin birinci paragrafında 23 Nisan 1999 tarihine
kadar işlenmiş ve ilgili yasa kuralında öngörülen şahsî hürriyeti bağlayıcı
cezanın üst sınırı 10 yılı geçmeyen suçlardan dolayı hazırlık ve son soruşturma
ile verilmişse hükmün kesinleşmesinin ertelenmesi, varsa tutukluluk
halinin kaldırılmasına karar verilmesi, bu suçlarla ilgili dosya ve
kanıtların belirtilen sürelerin sonuna kadar saklanması öngörülmektedir. Bendin ikinci paragrafında ise ertelemeden sonra konusu kabahat
olanlarda 1 yıl, cürüm olanlarda 5 yıl içerisinde aynı cins ya da daha ağır
şahsî hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren bir suç işlenmesi halinde hazırlık
ve son soruşturmanın kaldığı yerden devam edeceği ve hükme bağlanacağı, anılan
koşulun gerçekleşmemesi durumunda da ertelemeden yararlanan hakkında kamu
davası açılmayacağı, açılmış olan davaların ortadan kaldırılmasına karar
verileceği belirtilmiştir. İtiraz başvurularında 4. bentle getirilen düzenlemenin
uygulanmasının, aynı tarihte aynı suçu işleyen, ancak Yasa'nın çıkarıldığı
tarih itibariyle kendilerine verilen hürriyeti bağlayıcı cezaları
kesinleşenlerle kesinleşmeyenler arasında açık bir eşitsizliğe yol açtığı; kamu
gücüne sahip yargı ve devlet mekanizmasının bir davayı geç sonuçlandırmış
olmasının sorumluluğunun kişilere yüklenmemesi gerektiği; 4616 sayılı Yasa'nın
yürürlüğe girdiği tarihte davaları henüz sonuçlanmamış olan kişilere böyle bir
ayrıcalık tanınmasının hiçbir haklı nedeni bulunmadığı gibi bu durumun dürüst
davranmayan, yargılamadan kaçarak ya da başka kusurlu davranışlarla davanın
sonuçlanmasını engelleyen kişilerin ödüllendirilmesi anlamına geldiği; bu
düzenlemenin deneme süreleri bakımından da eşitsizlik doğurduğu; kesinleşmiş
cezaların toplamı üzerinden indirim yapılmasına karşın, ertelemenin her suç
için ayrı ayrı uygulanmasının eşitsizliğe neden olduğu; bentte sadece şahsi
hürriyeti bağlayıcı cezaya değinilmesinin bundan daha hafif olan ağır para ve
hafif para cezaları için infaz ya da dava ertelemesi getirilmemesinin daha ağır
suç işleyip daha ağır ceza alan kişilerin haklarındaki dava ve cezaların
ertelenmesine, daha hafif suç işleyip daha hafif ceza alan kimselerin ise ayrık
tutulmasına neden olduğu; davaları ertelenen kişiler için dava zamanaşımı
süresinin uzatıldığı; ertelemeyi red hakkının tanınmaması kişilerin yargılanıp
beraat etmelerini engelleyeceğinden adil yargılanma haklarını ortadan
kaldırdığı; bu nedenlerle kuralın Anayasa'nın Başlangıç'ı, 2., 5., 10., 38. ve
138. maddeleri ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesindeki
"adil yargılanma hakkı" na aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın Başlangıç'ının altıncı paragrafında her Türk
vatandaşının onurlu bir hayat sürdürme ve maddî ve manevî varlığını bu yönde
geliştirme hak ve yetkisine doğuştan sahip olduğu belirtilmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde, Cumhuriyetin nitelikleri arasında
sayılan hukuk devleti, insan haklarına dayanan, hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir
hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı tutum ve
durumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve
hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık,
yasaların üstünde yasakoyucunun bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ve Anayasa'nın
bulunduğu bilincinde olan devlettir. Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36.
maddesinde, "Herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle
yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma hakkına
sahiptir"; denilmektedir. Anayasa'nın 38. maddesinin dördüncü fıkrasında ise "suçluluğu
hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz" hükmü getirilmiştir.
İtiraz konusu kuralla getirilen mahkûmiyetine yeterli kanıt bulunanlar
bakımından hükümlülüğün engellenmesi kuralı lehte ise de hazırlık
soruşturması yapılarak kamu davası açmaya yeterli delil bulunamaması
halinde takipsizlik kararıyla sonuçlandırılabilecekler veya yargılama sonucunda
beraat edebilecekler yönünden alehte sonuç doğuracağı açıktır. Hakkında kimi
nedenlerle yanlışlıkla kamu davası açılmış kişilerin (başkasının kimlik
bilgileri verilerek suçla ilgisi olmayan kişiler hakkında kamu davası açılması
gibi) hukuk devleti olmanın gereği olarak gerçeği savunup aklanabilecekleri söz
konusu olabilecekken dava ertelenmesiyle bu hakları ellerinden alınmış
olmaktadır. Bu durumu, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 36. ve 38. maddelerinde
belirtilen ilkelerle bağdaştırmak olanaksızdır. Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesine,
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre yasa önünde eşitlik
ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli
değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda
bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak,
ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda
bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında
eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa'da birden fazla suç işlenmesi halinde, Yasa'nın yürürlük
tarihinden önce cezaları kesinleşenlerin toplam hükümlülüklerinden 2. bent
uyarınca yalnız bir kez 10 yıllık indirim yapılmasına karşın, henüz
yargılamaları sürenler bakımından her davanın açılması veya kesin hükme
bağlanmasının ertelenmesi öngörülmüştür. Ayrıca cezası 10 yıldan az olupta aynı
suçu işleyerek hakkında hüküm verilenler 2. bent uyarınca cezası hiç infaz
edilmeden şartla salıverilip ceza süresi kadar deneme süresine tabi olacakken
henüz yargılaması devam ederken soruşturması ertelenenler suç kabahat
ise 1 yıl, cürüm ise 5 yıl deneme süresine tabi tutulacaklardır. Öte yandan, sadece şahsi hürriyeti bağlayıcı cezalarla ilgili
davanın açılması veya kesin hükme bağlanmasının ertelenmesine karşın, şahsi
hürriyeti bağlayıcı ceza ile birlikte uygulanacak para cezaları ile yalnız kamu
para cezalarını gerektiren suçlar yasa kapsamına alınmamıştır. Zamanaşımı yönünden ise , bu düzenlemeyle , başlangıcı
icra olunmuş cürüm ile kabahatler hakkında fiilin vuku gününden, teşebbüs
olunan veya icra ve ikmal olunamayan cürümler hakkında son fiilin işlendiği
tarihten, mütemadi ve müteselsil cürümler hakkında temadi ve teselsülün bittiği
günden başlatılan dava zamanaşımı süresinin davası ertelenen kişiler ile
ertelenmeyen kişiler arasında farklı durumların yaratılmasına yol açacağı
kuşkusuzdur. Aynı tarihte aynı suçu değişik yerlerde işleyen iki kişiden biri
hakkındaki yargılamanın soruşturmayı yapan organlar tarafından kısa sürede
sonuçlandırılarak kesin hükümle bitirilmesi ve sanığın hükümlü statüsüne
geçmesine karşın, ikinci kişinin kaçması ya da kimi nedenlerle yargılamayı
güçleştirecek gayretler içerisinde olması veya yargılayanların çeşitli
nedenlerle yargılamayı sonuçlandıramaması halinde o kişinin sanık sıfatında
kalacağı, bunun da Yasa'nın uygulaması bakımından aynı suçu işleyenler arasında
farklı sonuçlar doğuracağı açıktır. Bu durumda itiraz konusu 4. bendin Anayasa'nın Başlangıç'ı 2.,
36., 38. maddeleri yanında 10. maddesine de aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
İptali gerekir. Kuralın Anayasa'nın 5. ve 138. maddeleri ile ilgisi görülmemiştir. c- 5. Bendin İncelenmesi İtiraz başvurularında, kapsama alınmış olan benzer ve daha ağır
nitelikteki suçlar ile benzer ve daha hafif nitelikteki suçlar arasında
karşılaştırmalar yapılarak bentteki düzenlemenin Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür. Ceza hukuku ve tamamlayıcısı olan infaz hukuku alanında
yasakoyucunun, suçların önlenmesi kimi fiillerin suç olarak tanımlanması ya da
suç olmaktan çıkarılması, konulacak cezaların ağırlaştırılıp hafifletilmesi,
cezaların yerine getirilmesi koşullarının toplumun gelişimine ve suçluların
iyileştirilmesine yönelik olarak yeniden belirlenmesi özel ve genel af
çıkarılması hususlarında kamu yararı amacıyla düzenlemeler yapma konusunda
takdir hakkı vardır. Ancak bu takdir hakkı Anayasa ve evrensel hukuk
kurallarıyla sınırlıdır. aa) 5. Bendin (a) Alt Bendinin İncelenmesi (a) alt bendinde Türk Ceza Yasası'nın kimi maddelerindeki suçlar
sayılarak kapsam dışı bırakılmıştır. Türk Ceza Yasası'nın (ikinci kitab)ında, yasakoyucu suç saydığı
aynı cins ve benzer nitelikteki fiilleri bap ve fasıl başlığı altında
gruplandırarak ceza yaptırımına bağlamıştır. Başka bir anlatımla, benzer suç
tiplerini belirli bir disiplin altında ve gerektiğinde fasıllar arasında ortak
düzenlemelerle cezanın artırım ve indirim kurallarını da belirterek suçlar
arasında tutarlı bir sınıflandırma yapmıştır. Bu bağlamda Türk Ceza Kanunu'nun
86. maddesinde de hangi suçların aynı cinsten oldukları belirlenmiştir. Anayasal denetimde bu sınıflandırmanın yanısıra benzer hukuki
yararları koruyan ya da benzer içerik ve yapıdaki suçların kimi nedenlerle
Yasa'nın farklı bap ve fasıllarında veya ceza kuralları taşıyan kimi yasalarda
düzenlenmiş oldukları da gözönüne alınmıştır. Türk Ceza Yasası'nın 188., 191. Maddeleri Yönünden İnceleme (a) alt bendi ile istisnalar arasında sayılan ve "emredici
cebir - şartlı tehdit" suçunu düzenleyen 188. madde ile "tehdit"
suçunu düzenleyen 191. madde, "Hürriyet Aleyhinde İşlenen Cürümler"
başlıklı 2. babın "Şahsın Hürriyeti Aleyhine Cürümler" başlıklı 3.
faslında yer almaktadır. Bu maddelerin aynı fasılda bulunan 192. madde ile
birlikte kapsam dışında bırakılmalarına karşın, 3. fasılda yer alan diğer
suçlar kapsam içine alınmışlardır. Türk Ceza Kanunu'nun 188. ve 191. maddelerine ilişkin itiraz
başvurularında, aynı fasıldaki suçlar ve bu suçların unsurunu oluşturduğu diğer
suçlarla karşılaştırmalar yapılarak daha ağır suçlar kapsama alınırken bu
suçların istisnalar arasında sayılmasının Anayasa'nın 2. ve
10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Türk Ceza Yasası'nın 188. ve 191. maddeleriyle aynı fasılda yer
alan ve kimileri daha fazla ceza yaptırımı içeren suçlar 4616 sayılı Yasa
kapsamında olduğu gibi, bu suçların unsur olarak içerisinde bulunduğu aynı
fasıldaki "kişi hürriyetinden mahrumiyet" suçuna ilişkin 179.
maddesi, diğer fasıllardaki "gasp" suçunu düzenleyen 495. maddesi,
"zorla kadın kaçırma" suçuna ilişkin 429. maddesi, "reşit
olmayan bir kimseyi kaçırma veya bir yer alıkoyma" suçuna
ilişkin 430. maddesi, "Hükümete müracaata muktedir olduğu ahvalde
iddia eylediği bir hakkı istihsal maksadiyle eşya üzerinde kuvvet sarfiyle veya
şahıslara karşı tehdit, şiddet istimal ederek hak alma" suçuna ilişkin
308. maddesi, "cebir ve şiddet yahut tehdit ile sanat veya ticaret
serbestisini tahdit veya menetme" suçuna ilişkin 201. maddesi gibi suçlar
Yasa kapsamına alındığı halde, 188. ve 191. maddeler ayrık tutulmuş, başka bir
anlatımla, benzer nitelikteki daha ağır suçları işleyenler için getirilmiş
olanaklar anılan suçları işleyenlere tanınmamıştır. Böylece 188. ve 191. madde kapsamına girenler yönünden adaletsiz
bir sonuç yaratılmıştır. Açıklanan nedenlerle, kural bu yönden Anayasa'nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY bu görüşe katılmamışlardır. Türk Ceza Yasası'nın 202., 209. ve 219. Maddeleri Yönünden
İnceleme İtiraz başvurularında, Türk Ceza Kanunu'nun 202., 209. ve 219.
maddelerindeki suçların Yasa'nın kapsamı dışında tutulmalarının Anayasa'nın 2.
ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Bu maddeler Türk Ceza Yasası'nın "Devlet İdaresi Aleyhinde
İşlenen Cürümler" başlıklı 3. babının ilk üç faslında düzenlenmiştir. Bu
fasıllarda yer alan suçlar, fasıl başlıklarından da anlaşılabileceği gibi,
basit ve nitelikli zimmet ile devlet alım ve satımlarında menfaat sağlama,
irtikap ve rüşvete ilişkindir. Bunlardan yalnız 1. fasıldaki denetim görevini
ihmalle zimmete sebebiyet vermeye ilişkin 203. madde 4616 sayılı Yasa kapsamına
alınmıştır. Bu maddede belirtilen suç ile Türk Ceza Kanunu'nun 230. maddesinde
düzenlenen görevi ihmal suçunun ihmali davranışlarla işlenen suç olmaları ve
aynı bap ve fasıllarda yer alan itiraz konusu yasa maddelerinin daha ağır
cezalar içermeleri, korudukları hukuki yarar gözetildiğinde 202., 209. ve 219.
maddelerin kapsam dışında bırakılması hukuk devleti ilkesine aykırı değildir.
Buna ilişkin itirazın reddi gerekir. Konunun 10. maddesi ile ilgisi görülmemiştir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY bu görüşe değişik gerekçe ile
katılmışlardır. Türk Ceza Yasası'nın 240. Maddesi Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında aynı fasıldaki daha ağır cezayı gerektiren
suçlar ile Askerî Ceza Yasası'nın 144. maddesinde yer alan aynı nitelikteki
suçlar yasa kapsamına alındığı halde 240. maddenin kapsam dışında
bırakılmasının Anayasa'nın 2., 10. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Türk Ceza Yasası'nın 240. maddesi "Devlet İdaresi Aleyhinde
İşlenen Cürümler" başlıklı 3. babın, "Memuriyet ve Mevki Nüfuzunu
Suiistimal Edenler ve Memuriyet Vazifelerini Yapmayanlara Ait Cezalar"
başlıklı 4. faslında yer almaktadır. Bu fasıldaki unsurları ve cezaları değişik
suçlardan yalnız görevin genel nitelikte kötüye kullanılması suçuna ilişkin
240. madde istisnalar arasında sayılmıştır. Aynı fasılda yer alan ve görevin
kişilere karşı kötüye kullanılması olarak adlandırılan, cezasının üst haddi de
daha fazla olan (muamelede hususi maksat veya siyasi saik veya sebep mevcut
ise) 228. madde ve hâkimlerin nüfuz, emir ve iltimasa müsteniden tesir altında
karar vermeleri suçu olarak adlandırılan ve cezası "iki seneden beş seneye
kadar hapis ve hâkimlik hizmetinden müebbet mahrumiyet" olan 233. madde
ile aynı nitelikte olup Türk Ceza Kanunu'nun 240. maddesindeki cezanın
artırılarak verilmesini öngören 1918 sayılı Yasa'nın 38. maddesindeki görevi
kötüye kullanma suçunun 4616 sayılı Yasa kapsamına alınmasına karşın, itiraz
konusu 240. maddenin alınmamasına ilişkin düzenlemenin adil olduğu söylenemez.
Öte yandan 1632 sayılı Askeri Ceza Yasası'nın 144. maddesinde düzenlenen
askerlerin görevi kötüye kullanmalarına ilişkin suçun 4616 sayılı Yasa
kapsamına alınmasına karşın Türk Ceza Yasası'nın genel nitelikteki 240.
maddesinin kapsam dışında tutulmasının Anayasa'nın eşitlik ilkesiyle
bağdaşmadığı açıktır. Açıklanan nedenlerle, (a) alt bendi Türk Ceza Kanunu'nun 240.
maddesi yönünden Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ve 2. maddesindeki hukuk
devleti ilkelerine aykırıdır. İptali gerekir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY bu görüşe katılmamışlardır. Türk Ceza Kanunu'nun 243. Maddesi Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında aynı fasılda yer alan 245. madde ile 9.
babın 1. faslında düzenlenen ve işkence ile öldürme suçunu düzenleyen Türk Ceza
Yasası'nın 450. maddesinin üçüncü fıkrasının kapsama alınması karşın 243.
maddesinin kapsam dışında bırakılmasının Anayasa'nın eşitlik ve hukuk devleti
ilkelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 1982 Anayasası'nın, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 3.
maddesine koşut 17. maddesinin üçüncü fıkrasında "Kimseye işkence ve
eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya
muameleye tabi tutulamaz" denilmiş, bu kuralı hayata geçirmek için de en
çok korunmaya layık insan yaşamı ve onurunu güvenceye almak amacıyla "işkence"
suçuna ilişkin Ceza Yasası'nın 243. maddesi yeniden düzenlenmiştir. Türk Ceza Yasası'nın "Devlet İdaresi Aleyhinde İşlenen
Cürümler" başlıklı 3. babının "Hükümet Memurları Tarafından Efrada
Karşı Yapılacak Sui Muameleler" başlıklı 6. faslında yer alan, unsurları
ve cezaları değişik suçlardan yalnız 243. madde kapsam dışı bırakılmıştır. 243.
maddede "Bir kimseye cürümlerini söyletmek, mağdurun, şahsî
davacının, davaya katılan kimsenin veya bir tanığın olayları bildirmesini
engellemek, şikâyet veya ihbarda bulunmasını önlemek için yahut şikâyet veya
ihbarda bulunması veya tanıklık etmesi sebebiyle veya diğer herhangi bir
sebeple işkence eden veya zalimane veya gayriinsanî veya haysiyet kırıcı
muamelelere başvuran memur veya diğer kamu görevlilerine sekiz yıla kadar
ağır hapis ve sürekli veya geçici olarak kamu hizmetlerinden mahrumiyet cezası
verilir. Fiil neticesinde ölüm vukua gelirse 452 nci, sair hallerde 456 ncı
maddeye göre tertip olunacak ceza üçte birden yarıya kadar
artırılır." denilmektedir. Bu maddede 4449 sayılı Yasa ile değişiklik
yapılarak, aynı fasıldaki diğer suçlar için öngörülen cezaların üst sınırı
artırılarak ilk fıkra için 5 yıl olan süre 8 yıla kadar ağır hapis cezası
olarak değiştirilmiştir. İkinci fıkrada ise, fiil neticesinde ölümün
gerçekleşmesi halinde 452., diğer hallerde de 456. maddeye göre verilecek
cezanın üçte birden yarıya kadar artırılması öngörülmüştür. 21.4.1988 gün ve 3441 sayılı Yasa'yla uygun bulunan ve Bakanlar
Kurulu'nun 16.6.1988 günlü, 88/13023 kararıyla onaylanan "İşkenceye ve
Diğer zalimane; İnsanlık Dışı Ya Da Küçültücü (Onur Kırıcı) Muamele Ya Da
Cezaya Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi"nin 1. maddesinde işkence,
"bir şahsa veya bir üçüncü şahsa, bu şahsın veya üçüncü şahsın işlediği
veya işlediğinden şüphe edilen bir fiil sebebiyle, cezalandırmak amacıyla
bilgi veya itiraf elde etmek için veya ayırım gözeten herhangi bir sebep
dolayısıyla bir kamu görevlisinin veya bu sıfatla hareket eden bir başka şahsın
teşviki veya rızası veya muvafakatı ile uygulanan fiziki veya manevi ağır acı
veya ızdırap veren bir fiil anlamına gelir. Bu yalnızca yasal müeyyidelerin
uygulanmasından doğan tabiatında olan veya arızi olarak husule gelen acı ve
ızdırabı içermez" biçiminde tanımlanmış; Sözleşme'nin ikinci maddesinde,
işkencenin engellenmesi için tüm önlemlerin alınması taraf devletler için
yükümlülük olarak getirilmiş, işkencenin uygulanması ve haklılığının hiçbir
gerekçesinin olamayacağı vurgulandıktan sonra 4. maddesinde, sözleşmeye taraf
her devletin tüm işkence eylemlerini kendi ceza kanununa göre suç sayacağı
ve fiillerin ağırlıklarını dikkate alarak uygun yaptırımlarla cezalandıracağı
belirtilmiştir. Koruduğu hukuki yarar bakımından diğer tüm suçlardan farklı
nitelikte olan işkence suçunun, kamu düzeni ve kamu güvenliği gibi amaçlarla
4616 sayılı Yasa kapsamı dışında bırakılmasında hukuk devleti ilkesine
aykırılık yoktur. Öte yandan Türk Ceza Yasası'nın 450. maddesinin üçüncü
fıkrasında belirtilen işkenceyle adam öldürme suçunun Yasa kapsamına alınmasına
karşın, 243. maddesinin alınmamasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri
sürülmüşse de; 243. maddenin kamu gücüne dayanarak görev ve yetkisini kötüye
kullanan memurlarca işlenebilen suçlara ilişkin olması, 450. maddesinin üçüncü
fıkrasında ise herkesçe işlenebilecek suçları içermesi nedeniyle eşitlik ilkesi
yönünden karşılaştırılamayacağı sonucuna varılmıştır. Bu nedenlerle, kural Türk Ceza Yasası'nın 243. maddesi yönünden
Anayasa'ya aykırı değildir. İtirazların reddi gerekir. Bu görüşe Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY değişik gerekçeyle
katılmışlar, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Rüştü
SÖNMEZ ise katılmamışlardır. Türk Ceza Yasası'nın 264. Maddesi Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında, 4616 sayılı Yasa kapsamına alınan ve daha
ağır ceza öngören suçlarla karşılaştırma yapılarak, 264. maddenin kapsam
dışında bırakılmasının Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 264. madde Türk Ceza Yasası'nın "Devlet İdaresi Aleyhinde
İşlenen Cürümler" başlıklı 3. babının, "Hükümete Karşı Şiddet ve
Mukavemet ve Kanunlara Muhalefet" başlıklı 8. faslında yer almaktadır. 264. maddede "Her kim ait olduğu merciden ruhsat almaksızın
dinamit veya bomba veya buna benzer yıkıcı veya öldürücü alet veya barut ve
benzeri ateşli ecza yapar veya bunları yabancı bir ülkeden Türkiye'ye sokar
veya sokmaya aracı olur veya ülke içinde bir yerden diğer bir yere götürür veya
yollar veya götürmeye bilerek aracılık ederse, beş yıldan sekiz yıla kadar
hapsolunur ve kendisinden onbeşbin liradan altmışbin liraya kadar ağır para
cezası alınır. Birinci fıkradaki eylemleri işlemek amacı ile teşekkül vücuda
getirenlerle yönetenler veya teşekküle mensup olanlar tarafından sözü geçen
fıkrada yazılı suçlar işlenirse failler hakkında on yıldan onbeş yıla kadar
ağır hapis ve ellibin liradan yüzbin liraya kadar ağır para cezası hükmolunur. İkinci fıkradaki hal dışında, iki veya daha çok kimselerin toplu
olarak birinci fıkrada yazılı suçları işlemeleri halinde sekiz yıldan oniki
yıla kadar ağır hapis ve yirmibeşbin liradan yetmişbeşbin liraya kadar ağır
para cezası hükmolunur. Birinci fıkrada yazılı eylemleri işlemek amacıyla iki veya daha
çok kimselerin önceden anlaşıp birleşmeleri teşekkül sayılır. Ruhsatsız bu gibi şeyleri taşıyanlar veya bulunduranlar veya
satanlar veya satmaya çalışanlar veya alanlar üç yıldan beş yıla kadar ağır
hapis, onbin liradan yirmibin liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır.
Bu şeylerin cins ve miktar itibariyle vahamet göstermesi halinde beş yıldan
sekiz yıla kadar ağır hapis ve yirmibeşbin liradan aşağı olmamak üzere ağır
para cezası hükmolunur. Mahkemece bunların cins ve miktarının önemsiz sayılması
ve failin meslek, kişilik ve ahlâkı eylemleri yönünden tehlikesiz sayılması
halinde hükümolunacak ceza bir aydan bir yıla kadar hapis ve bin liradan üçbin
liraya kadar ağır para cezasıdır. Birinci fıkrada yazılı şeyleri, meskûn yerde veya çevresinde yada
halkın gelip geçtiği bir yerde ateşleyenler veya patlatanlar yahut bırakanlar,
eylemleri daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde beş yıldan aşağı olmamak
üzere hapis cezası ve onbin liradan az olmamak üzere ağır para cezasıyla
cezalandırılırlar. Suçun halkın toplu olarak bulunduğu yerlerde veya kamu
hizmetlerinin görülmesine ayrılmış binalarda işlenmesi halinde, suç daha ağır
bir cezayı gerektirse bile ayrıca bu eylemden dolayı aynı cezaya hükmolunur. Her kim korku, kaygı veya panik yaratabilecek biçimde her ne amaç
ve nedenle olursa olsun, meskûn bir yerde veya çevresinde veya özel veya resmi
veya genel yapılara ya da her türlü taşıt araçlarına ya da halkın toplu olarak
bulundukları diğer yerlere silahla ateş ederse, eylem başka bir suçu oluştursa
bile ayrıca iki yıldan aşağı olmamak üzere hapis ve beşbin liradan az olmamak
üzere ağır para cezasıyla cezalandırılır. Yukarıdaki iki fıkrada yazılı eylemler, iki veya daha çok kişi
tarafından birlikte veya taşıt aracı veya suçun icrasını kolaylaştırıcı başkaca
araçlar kullanarak işlenirse cezalar üçte birden yarıya kadar artırılarak
hükmolunur." denilmektedir. Bu maddenin bazı fıkralarında belirtilen suçlar aynı fasıldaki
kimi suçlardan daha hafif ceza yaptırımına bağlanmış ise de, 8. fasılda aynı
tür içinde kabul edilemeyecek suçlara da yer verilmesi ve itiraz konusu
maddedeki suçun topluma yönelik olması, yaratacağı tehlikeler gözetildiğinde
kapsam dışı bırakılmasında Anayasa'ya aykırılık görülmemiştir. İtirazın reddi gerekir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY değişik gerekçeyle bu görüşe
katılmışlardır. Türk Ceza Yasası'nın 298. Maddesi Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında daha ağır cezayı gerektirebilecek
hükümlülerin firar suçları yasa kapsamına alındığı halde tutukluların firar
suçunu daha hafif yaptırıma bağlayan Türk Ceza Yasası'nın 298. maddesinin
istisnalar arasına alınmamasının eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. Yasa'nın kapsamı dışında bırakılan 298. maddesi ile kapsama alınan
299. maddesi aynı hukuki yararı koruyan tutuklu ve hükümlülerin cezaevinden
kaçmalarını cezai yaptırıma bağlayan maddelerdir. Her iki maddede suç olarak
belirlenen eylemler benzer niteliktedir. Ancak daha ağır ceza öngören 299.
madde yasa kapsamına alındığı halde daha hafif ceza öngören 298. madde kapsam
dışı bırakılmıştır. Bu durumun Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesiyle
bağdaşmadığı açıktır. İptali gerekir. Mustafa BUMİN, Ali HÜNER ve Ertuğrul ERSOY bu görüşe
katılmamışlardır. Türk Ceza Yasası'nın 313. Maddesi Yönünden İnceleme İtiraz başvurusunda Anayasa Mahkemesi'nin 3713 sayılı Yasa
hakkında verdiği karar gözetildiğinde 313. maddenin kapsam dışında
bırakılmasının Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. İstisnalar arasında sayılan, "Cürüm İşlemek İçin Teşekkül
Meydana Getirme" suçunu düzenleyen 313. madde Türk Ceza Yasası'nın
"Ammenin Nizamı Aleyhine İşlenen Cürümler" başlıklı 5. babının
"Cürüm İşlemek İçin Teşekkül Meydana getirenler" başlıklı 2. faslında
yer almaktadır. 313. maddenin birinci fıkrasında, cürüm işlemek amacıyla teşekkül
oluşturanlar ile bu teşekküllere katılanlar hakkında 1 yıldan 2 yıla kadar ağır
hapis cezası öngörülmüş, diğer fıkralarda eylemin daha ağır şekilleri ve
ağırlaştırıcı nedenleri belirtilmiştir. 3713 sayılı Yasa'da öngörülen şartla salıverilmeden
yararlanabilmeleri için hükümlüler ile tutuklu ve tutuksuz yargılananların
hüküm giymeleri halinde bu yasada öngörülen süreyi cezaevinde geçirmeleri
koşulu arandığı halde 4616 sayılı Yasa'dan yararlanabilmek için böyle bir koşul
öngörülmemiştir. 4616 sayılı Yasa ile getirilen düzenlemenin şartlı af niteliği
ağır basan kendine özgü bir düzenleme olması nedeniyle farklı kurallar getiren
yasaların eşitlik ilkesi yönünden karşılaştırılarak sonuca varılması olanaklı
değildir. Türk Ceza Yasası'nın 313. maddesinde düzenlenen eylemlerin
ağırlığı ve koruduğu hukuki yarar gözetildiğinde bu maddenin kapsam dışında
bırakılmasında Anayasa'ya aykırılık görülmemiştir. Bu nedenlerle, kurala yönelik itirazın reddi gerekir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY değişik gerekçeyle katılmışlardır. Türk Ceza Yasası'nın 339., 342., 343., 345., 346. ve 347.
Maddeleri Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında, yasa kapsamındaki kimi suçlarla
karşılaştırmalar yapılarak düzenlemenin Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İstisnalar arasında sayılan 333., 342., 343., 345., 346. ve 347.
maddeler Türk Ceza Kanunu'nun "Ammenin İtimadı Aleyhinde Cürümler"
başlıklı 6. babının "Evrakta sahtekârlık" başlıklı 3. faslında yer
almaktadır. Bu fasılda yer alan tüm suçlar istisnalar arasında sayılarak 4616
sayılı Yasa kapsamı dışında tutulmuştur. 3. fasılda yer alan itiraz konusu kurallar şunlardır: -Memurun resmi belgede sahtecilik suçu (TCK'nun 339. maddesi), -Memur olmayan kimsenin resmi belgede sahtecilik suçu (TCK'nun
342. maddesi), -Kişinin, resmi bir varaka tanzimi esnasında kendisinin veya
başkasının hüviyet veya sıfatına ilişkin yalan beyanda bulunması suçu (TCK'nun
343. maddesi), -Hususi belgede sahtecilik suçu (TCK'nun 345. maddesi), -Sahte belgeyi kullanmak suçu (TCK'nun 346. maddesi), -Cezayı azaltan haller (TCK'nun 347. maddesi), Üçüncü fasıl, özel ve resmi evrak ayrımı yapılmaksızın evrakta
sahtecilik suçlarını düzenlemektedir. Fasılda yer alan aynı tür suçlar arasında ayırım yapılmaksızın tüm
suçların kapsam dışı bırakılmasında bu suçların hukuki nitelikleri, ceza
miktarları ve korudukları hukuki yararlar gözetildiğinde, itiraz konusu
düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır. Öte yandan, bu düzenlemenin 3713 sayılı Yasa'da olduğu gibi şartla
salıverilme yasası niteliğinde değil af özelliği ağır basan kendine özgü bir
yasa olması nedeniyle hükümlüler arasında ayrım yapılamayacağı yolundaki savda
yerinde görülmemiştir. Bu nedenlerle, itiraz konusu maddeler yönünden istemin reddi
gerekir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY bu görüşe değişik gerekçeyle
katılmışlardır. Türk Ceza Yasası'nın 366. ve 367. Maddeleri Yönünden İnceleme İtiraz başvurularda, 4616 sayılı Yasa kapsamına alınmış olan daha
ağır cezalar içeren ve daha vahim nitelikteki suçlarla karşılaştırmalar
yapılarak 366. ve 367. maddelerinin kapsam dışında bırakılmasının Anayasa'nın
2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İstisnalar arasında sayılan, "resmi artırma-eksiltmeye hile
karıştırma" suçunu düzenleyen 366. madde ile "mal
artırma-eksiltmesine hile karıştırma" suçuna ilişkin 367. madde Türk Ceza
Kanunu'nun "Ammenin İtimadı Aleyhine İşlenen Cürümler" başlıklı 6.
babının "Ticaret ve Sanayie ve Müzayedeye Hile ve Fesat Karıştırmak Cürümleri"
başlıklı 5. faslında yer almaktadır. Bu fasılda yer alan suçlar,
başlığından da anlaşılabileceği gibi, ticaret ve sanayie ve müzayedeye hile ve
fesat karıştırmakla ilgili suçlardır. Bunlardan yalnızca artırma ve
eksiltmelere hile karıştırmaya ilişkin 366. ve 367. maddeler 4616 sayılı
Yasa'nın kapsamı dışında bırakılmıştır. İtiraz konusu kuralların yasa kapsamına alınmamasında, bu suçların
aynı fasıldaki kapsama alınan diğer suçlardan farklı nitelikte olması,
korudukları hukuki yarar, kamu yararı ile kamu güvenliği gözetildiğinde
Anayasa'ya aykırılık görülmemiştir. Bu nedenle 366. ve 367. maddeler yönünden itirazın reddi gerekir. Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU ve Ahmet
AKYALÇIN bu görüşe katılmamışlardır. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY değişik gerekçe ile bu görüşe
katılmışlardır. Türk Ceza Yasası'nın 383. Maddesi Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında, 4616 sayılı Yasa kapsamına alınan ve daha
ağır ceza öngörülen suçlarla karşılaştırma yapılarak taksirli suç olması nedeniyle
daha hafif cezayı gerektiren 383. maddenin kapsam dışında bırakılmasının
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 383. madde, Türk Ceza Yasası'nın "Ammenin Selâmeti Aleyhinde
İşlenen Cürümler" başlıklı 7. babının, "Yangın, Su Baskını ve Gark ve
Sair Büyük Tehlikelere Müteallik Cürümler" başlıklı 1. faslında yer
almaktadır. Aynı fasılda yer alan diğer tüm suçlar 4616 sayılı Yasa kapsamına
alınırken bu madde kapsama alınmamıştır. Bu fasılda düzenlenen suçlardan hemen
hepsi maddedeki suça göre, koruduğu hukuki yarar nedeniyle daha ağır ceza
yaptırımına bağlanmıştır. Maddede düzenlenen ve taksirle işlenen bu suçun aynı
fasılda kasıtla işlenen ve daha ağır ceza gerektiren diğer suçlardan ayrılarak
4616 sayılı Yasa kapsamı dışında bırakılmasının makul, adil ve anlaşılabilir
haklı nedeni bulunmamaktadır. Bu nedenle, kural 383. madde yönünden Anayasa'nın 2. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir. Konunun Anayasa'nın 10. maddesi ile ilgisi görülmemiştir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY bu görüşe katılmamışlardır. Türk Ceza Yasası'nın 403. Maddesi İle 404. Maddesinin İkinci
Fıkrası Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında, 4616 sayılı Yasa kapsamına alınan ve daha
ağır ceza öngörülen suçlar Yasa kapsamına alınmasına karşın daha hafif
nitelikteki 403. ve 404. maddenin ikinci fıkrasındaki suçların kapsam dışında
bırakılmasının Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. İtiraz konusu kurallar Türk Ceza Yasası'nın "Ammenin Selâmeti
Aleyhinde Cürümler" başlıklı 7. babının, "Umumun Sıhhatine, Yenecek
ve İçilecek Şeylere Müteallik Cürümler" başlıklı 3. faslında yer
almaktadır. İstisnalar arasında sayılan 403 ilâ 408. maddeler fasıl içerisinde
uyuşturucu maddelerle ilgili suçları düzenlemektedir. 403. maddede uyuşturucu
maddelerin ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imali, ithali, ihracı, satışı,
nakli ve tedariki yasaklanarak ağır yaptırımlara bağlanmakta, uyuşturucunun
eroin, kokain, baz morfin ve morfin olması halinde cezaların bir katı oranında
artırılacağı ve yine bu suçların teşekkül ya da topluluk halinde
işlenmesi de artırma nedeni olarak sayılmıştır. Maddede onsekiz yaşını
bitirmeyen küçüklerin veya ceza ehliyetine sahip bulunmayanların belirtilen
suçlarda kullanılması bu fiillerin teşekkül halinde işlenmesi ağırlaştırıcı
neden kabul edilmiş ve uyuşturucu maddeleri sahte reçete ile alanlara da 1
yıldan üç yıla kadar hapis ve ağır para cezası verilmesi öngörülmüştür. 404. maddenin ikinci fıkrasında ise, uyuşturucu maddeleri
kullananlar ile bu maksatla yanında bulunduranlara 1 yıldan 2 yıla kadar hapis
cezası verileceği belirtilmiştir. 3. fasılda yer alan 403 ilâ 408. maddelerde belirtilen suçlar
uyuşturucu maddelerle ilgilidir. Bunlara ilişkin fiillerin, kişilerin ruhsal ve
bedensel sağlığı üzerinde yarattığı tehlikeler gözetildiğinde, kamu sağlığı ve
kamu düzeni gerekçesiyle itiraz konusu 403. madde ile 404. maddesinin ikinci
fıkrasının Yasa'nın kapsamı dışında bırakılması Anayasa'nın 2. maddesine aykırı
değildir. İtirazın reddi gerekir. Konunun Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY değişik gerekçeyle bu görüşe
katılmışlardır. Türk Ceza Yasası'nın 414., 415., 416., 417. ve 418. Maddeleri
Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında, 4616 sayılı Yasa kapsamına alınan ve daha
ağır ceza öngörülen suçlarla karşılaştırma yapılarak, 414 ilâ 418. maddelerdeki
suçların kapsam dışında bırakılmasının Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kurallar Türk Ceza Yasası'nın "Adabı Umumiye ve
Nizamı Aile Aleyhinde Cürümler" başlıklı 8. babının, "Cebren Irza
Geçen, Küçükleri Baştan Çıkaran ve İffete Taarruz Edenler" başlıklı 1.
faslında yer almaktadır. İstisnalar arasında sayılan 414. maddenin birinci fıkrasında, 15
yaşını bitirmeyen küçüğün ırzına geçme, ikinci fıkrasında ise cebir ve şiddet
veya tehdit kullanılmak suretiyle veya akıl veya beden hastalığından veya
failin fiilinden başka bir sebepten dolayı veya failin kullandığı hileli
vasıtalarla fiile mukavemet edemeyecek halde bulunan 15 yaşını bitirmeyen
küçüğün ırzına geçme; 415. maddesinde 15 yaşını bitirmeyen küçüğün ırz ve
namusuna tasaddi ve bu fiil ve hareketlerin 414. maddenin ikinci fıkrasında
yazılı şartlar içinde işlenmesi; 416. maddenin birinci fıkrasında, 15 yaşını bitiren
bir kimsenin cebir ve şiddet veya tehdit kullanmak suretiyle ırzına geçen
veyahut akıl veya beden hastalığından veya kendi fiilinden başka bir sebepten
veya kullandığı hileli vasıtalardan dolayı fiile mukavemet edemeyecek bir halde
bulunan kimsenin ırzına geçme, ikinci fıkrasında aynı kimsenin 416. maddenin
birinci fıkrasında belirtilen şartlar içinde ırz ve namusuna tasaddi, son
fıkrasında ise reşit olmayan bir kimse ile rızaen cinsel münasebette bulunma
fiilleri yaptırıma bağlanmakta; 417. maddede cezayı artıran şahsa bağlı haller;
418. maddede de cezayı artıran fiile bağlı haller düzenlenmektedir. Bu fasılda yer alan ve 4616 sayılı Yasa kapsamında bulunan daha
hafif ceza yaptırımına bağlanan suçlar ise "alenen hayasızca vaz'u
harekette bulunmak", "açık yerlerde veya halkın suhuletle muttali
olabileceği yarı açık mahallerde fuhuş maksadıyla kadın oynatmak ve
oynamak", "söz atma, sarkıntılık", "hile ile kadınların
bulunduğu mahallere girme", "evlenme vaadiyle kızlık bozma",
"müstehcen hareketler", "müstehcen şey yazma ve yayınlama",
"halkın ar ve haya duygularını inciten veya cinsi arzuları tahrik ve
istismar eder nitelikte, genel ahlâka aykırı müstehcen şarkı, haysiyete
dokunacak şekilde matbua satışı"dır. İtiraz konusu kuralların nitelikleri ve korudukları hukukî yarar
gözetilerek daha ağır ceza yaptırımına bağlanması nedeniyle kapsam dışında
bırakılmasının kamu düzeni ve kamu yararı gerekçesine dayandığı sonucuna
varılmıştır. Bu nedenle itiraz konusu kurallar yönünden Anayasa'nın 2.
maddesine aykırılık yoktur. İtirazın reddi gerekir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY bu görüşlere değişik gerekçeyle
katılmışlardır. Türk Ceza Yasası'nın 503. ve 504. Maddeleri Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında, 4616 sayılı Yasa kapsamına alınan ve daha
ağır ceza yaptırımı gerektiren suçların Yasa kapsamına alınmasına karşın 503.
ve 504. maddelerdeki suçların kapsam dışında bırakılmasının Anayasa'nın 2. ve
10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kurallar Türk Ceza Yasası'nın "Mal Aleyhinde
Cürümler" başlıklı 10. babının, "dolandırıcılık ve iflas"
başlıklı 3. faslında yer almaktadır. Bu fasılda yer alan 503. maddede "hile ve desiseler yaparak
bir kişiyi veya ehliyetsizleri dolandırma", 504. maddede "mevsuf
dolandırıcılık", 506. maddede "hileli müflis", 507. maddede ise
"taksiratlı müflis"ler için ceza yaptırımı öngörülmüştür. Fasılda yer
alan suçlardan sadece 507. madde kapsama alınmıştır. Türk Ceza Yasası'nın 414 ilâ 418. maddesine yönelik red gerekçesi
bu bölüm içinde geçerli olduğundan itirazın reddi gerekir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY değişik gerekçeyle bu görüşe
katılmışlardır. bb- 5. Bendin (b) Alt Bendinin Askerî Ceza Yasası'nın 79., 81.,
88., 91. ve 131. Maddeleri Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında, daha ağır cezayı gerektiren suçların
kapsama alınmasına karşılık anılan maddelerin kapsam dışında bırakılmasının
Anayasa'nın eşitlik ve hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. (b) alt bendinde Askeri Ceza Yasası'nın kimi maddelerindeki suçlar
sayılarak kapsam dışı bırakılmıştır. Askerî Ceza Yasası'nın 79., 80. ve 81. maddelerinin oluşturduğu 4.
faslındaki tüm suçlar Yasa'nın kapsamı dışında bırakılmıştır. Bu fasılda yer alan suçların ortak özelliği kendini veya başkasını
askerliğe yaramayacak hale getirmek veya askerlikten kurtulmak için hile
yaparak askerlik hizmetinden kurtulmayı önlemek amacına yönelik olmasıdır. Beşinci fasıldaki 88. madde toplu asker karşısında veya hizmetten
savuşmak için veya silahlı iken yapılan itaatsizlik suçunu; 91. madde ise amir
ve üsse fiilen taarruz ve taarruza teşebbüs suçunu düzenlemektedir. Bu fasılda
yer alan suçlar askeri itaat ve disiplini bozan suçlardır. Bu suçlardan yasa
kapsamına alınanlar diğerlerine göre daha hafif cezaları gerektiren ve Silahlı
Kuvvetlerin düzeni yönünden önemli görülmeyen suçlardır. Sekizinci fasıldaki mallara karşı yapılan cürümler arasında yer
alan Askerî Ceza Kanunu'nun 131. maddesi ile askeri bir hizmet yaparken veya
vazifeyi suistimal ederek bir hizmet veya vazifeden ötürü tevdi veya emanet
edilmiş olan para veya eşyayı, kendisine tevdi veya emanet edilmemiş olsa
dahi her türlü askeri eşyayı çalanlar, zimmetine geçirenler, ihtilas edenler,
satanlar, rehine verenler, bunları bilerek rehin kabul edenler
cezalandırılmaktadır. Bu fasılda yer alan ve yasa kapsamına alınan mala karşı
işlenen diğer suçlar Askerî Ceza Kanunu'nun 131. maddesine göre daha basit
ve daha hafif cezalar gerektiren suçlardır. Belirtilen özellikleri gözetildiğinde itiraz konusu kuralların
askerlik mesleğinin ve hizmetinin gereği gibi yerine getirilmesini sağlamaya
yönelik ve bu yönü ile diğer ceza yasalarındaki suçlardan farklı olmaları ve
bunların kendi fasıllarındaki suçlardan daha ağır cezayı gerektirmeleri
nedeniyle kapsam dışında tutulmalarında Anayasa'nın 2. maddesine aykırılık
yoktur. İtirazın reddi gerekir. Konunun Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Bu görüşe Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY değişik gerekçeyle
katılmışlardır. cc- 5. Bendin (c) Alt Bendinin Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair
Kanun'un 27. ve 33. Maddeleri Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında, daha ağır ceza gerektiren suçlarla 1918
sayılı Yasa'da öngörülen diğer suçlar 4616 sayılı Yasa kapsamına alındığı halde
inceleme konusu kuralların istisnalar arasında sayılmasının ve şartla
salıverilme yönünden de hükümlüler arasında ayırım
yapılmasının Anayasa'nın Başlangıç'ı, 2., 10. ve 11. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanunu'nun; 27.
maddesinin birinci fıkrasında, "Kaçakçılık maksadıyla teşekkül vücuda
getirenler ile idare edenler veya teşekküle mensup olanlar tarafından
işlenmesi", ikinci fıkrasında, "Birinci fıkradaki hal dışında iki
veya daha fazla kimselerin toplu olarak kaçakçılık yapmaları", 33.
maddenin birinci ve ikinci fıkralarında, kaçakçılık cürümlerine veya
teşekküllerine, faillerin hal ve sıfatlarını bilerek yardım edenler, üçüncü
fıkrasında ise cezanın artırım ve indirim nedenleri düzenlenmiştir. 33. madde artırım ve indirim maddesi olup Yasa'nın 25., 26. ve 27.
maddelerindeki kaçakçılık suçlarına veya teşekküllerine faillerin hal ve
sıfatını bilerek yardım edenlerin asıl faillerin cezalarının yarısı kadar,
yardım edenin memur olması halinde asıl fail gibi cezalandırılacağı, son fıkra
ile de kaçak eşya ve maddenin değeri itibarıyla da yapılacak indirim ve artırım
düzenlenmiştir. 1918 sayılı Yasa ile kaçakçılık fiillerinin yasaklanmasının
nedeninin, bu suçların topluma yönelik olarak doğuracağı sosyal tehlike, iç ve
dış güvenliğin korunması ve ekonomik hayatın düzenlenmesi olduğu
anlaşılmaktadır. Bu nedenle, 1918 sayılı Yasa'nın içerdiği suç tipleri,
koruduğu hukuki yarar, unsur ve nitelikleri gözetildiğinde diğer yasalardaki
suç türleriyle karşılaştırılamayacağı açıktır. Öte yandan daha hafif cezayı gerektiren Yasa'nın 25. maddesinde
ferdi kaçakçılık, 27. maddesinde ise daha ağır yaptırımlara bağlanan toplu ve
teşekkül halinde kaçakçılık suçları düzenlenmektedir. Bu nedenle, farklı fiilleri
düzenleyen iki madde karşılaştırılarak daha hafif cezayı gerektiren suçun yasa
kapsamına alınıp daha ağır cezayı gerektiren suçun kapsama alınmadığı
ileri sürülemez. Ayrıca, itiraz konusu düzenlemenin şartlı salıverme yasası
değil af özelliği ağır basan kendine özgü düzenleme olması nedeniyle hükümlüler
arasında ayırım yapılamayacağı yolundaki savlar da yerinde değildir. Bu durumda itiraz konusu kurallar yönünden Anayasa'nın 2.
maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesine aykırılık yoktur. İtirazın reddi
gerekir. Konunun Anayasa'nın Başlangıç'ı, 10. ve 11. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY değişik gerekçeyle bu görüşe
katılmışlardır. dd- 5. Bendin (e) Alt Bendinin Ateşli Silahlar ve Bıçaklar İle
Diğer Aletler Hakkında Kanun'un 12. Maddesi Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında, daha ağır ceza gerektiren suçlarla 6136
sayılı Yasa'da öngörülen diğer suçlar 4616 sayılı Yasa kapsamına alındığı halde
12. maddenin istisnalar arasında sayılmasının Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar İle Diğer Aletler Hakkında
Kanun'un 12. maddesinin birinci fıkrasında, ateşli silahların ithali, ihracı,
imali, taşınması, taşımaya aracılık edilmesi, satılması, satmaya aracılık
edilmesi veya bu amaçla bulundurulması eylemleri 5 yıldan 8 yıla kadar ağır
hapis ve ağır para cezası yaptırımına bağlamakta, ikinci fıkrasında, birinci
fıkrada yazılı suçların iki veya daha çok kişinin toplu olarak işlemeleri
halinde 8 yıldan 12 yıla kadar ağır hapis ve ağır para cezası, üçüncü
fıkrasında, birinci fıkrada yazılı suçları işlemek amacıyla teşekkül kuranlar
ve yönetenler veya teşekküle mensup olanlar tarafından işlenmesi halinde
ise 10 yıldan 15 yıla kadar ağır hapis ve ağır para cezası öngörülmektedir. Maddenin dördüncü fıkrasında, suça konu silahların nitelik
bakımından vahim olması veya bu niteliği taşımayan ateşli silahlar ile
mermilerin sayıca vahim olması halinde birinci, ikinci ve üçüncü fıkralardaki
cezaların yarı oranında artırılacağı, beşinci fıkrasında ise, dördüncü fıkrada
belirtilen vahim nitelikli ateşli silahlar ile benzerlerinin miktar bakımından
vahim olması halinde birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarda yazılı cezaların
bir kat artırılacağı, son fıkrasında ateşli silahlar ile mermiler ve bunların
yapımında veya taşınmasında bilerek kullanılan her türlü araç ve gereçlerin
başkasına ait olsa ve başka amaçla kullanılmak üzere verilmiş bulunsa bile
zoralımına karar verileceği hükme bağlanmıştır. 6136 sayılı Yasa, ateşli silahlarla mermilerinin ve bıçaklarla
salt saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel olarak yapılmış bulunan diğer
aletlerin memlekete sokulmasını, yapılmasını, satılmasını, satın alınmasını,
taşınmasını veya bulundurulmasını düzenleyen ve aykırı davranışları yaptırıma
bağlayan yasadır. Ateşli silah ve benzeri maddelerin imali, ithali ve ticaretinin
yasaklanmasının nedeninin bu suçların topluma yönelik olarak doğuracağı sosyal
tehlike, iç ve dış güvenliğin korunması gibi gerekçeler olduğu anlaşılmaktadır. 6136 sayılı Yasa'nın ceza hükmü içeren diğer maddeleri ile daha
ağır ceza içeren 12. maddesi karşılaştırıldığında bu maddede düzenlenen suçun
niteliği, koruduğu hukuki yarar ve öngörülen cezalar bakımından aynı Yasa'da
yer alan diğer suçlardan farklı olduğu görülmektedir. Yasa'da yeralan nitelikleri ve cezaları bakımından daha hafif
suçların kapsama alınmasına karşın 12. maddenin kapsam dışında bırakılmasında
bunların koruduğu hukuki yarar gözetildiğinde Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk
devleti ilkesine aykırılık görülmemiştir. İtirazın reddi gerekir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY bu görüşe değişik gerekçeyle
katılmışlardır. ee- 5. Bendin (f) Alt Bendinin Orman Kanunu'nun 91., 93., 108. ve
110. Maddeleri Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında, 4616 sayılı Yasa'nın af yasası olmadığı
için orman suçlarını da kapsaması gerektiği, 4616 sayılı Yasa kapsamına alınan
Türk Ceza Kanunu ve diğer yasalarda daha ağır ceza yaptırımına bağlanan kimi
suçlarla karşılaştırılarak itiraz konusu kuralların istisnalar arasında sayılmasının
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin (f) alt bendinde
yer alan ve istisnalar arasında sayılan 91 ilâ 94. ve 104 ilâ 114. maddeleri
6831 sayılı Orman Yasası'nın ceza hükümlerine ilişkin bölümünde yer almaktadır. 91. maddesinin, birinci ve ikinci fıkralarında, dikiliden yapacak
ve yakacak nitelikte orman emvali kesmek suçları yaptırıma bağlanmış, dördüncü
fıkrasında emvalin fidan olması, suçun ekim sahalarını bozmak ve ağaçları
boğmak suretiyle işlenmesi ve üçüncü fıkrasında, motorlu araç kullanılarak
işlenmesi halleri ağırlaştırıcı neden olarak düzenlenmiş, beşinci ve altıncı
fıkralarında diğer fıkralarda yer alan suçlar dışındaki orman suçlarını
işleyenler için ceza öngörülmüş, diğer fıkralarında ise, bu eylemlerin orman
sahipleri tarafından veya hayvan beslemek amacıyla veya suçun işlendiği orman
içi köy nüfusuna kayıtlı ve fiilen bu köyde oturanlar dışındakiler
tarafından işlenmesi halinde ayrıca cezaların artırılarak hükmolunacağı
belirtilmiştir. 93. maddede izinsiz ormandan tarla açmak, ormanların korunması,
istihsal ve imarı ile alakalı olarak yapılacak her nevi bina ve tesisler
müstesna olmak üzere, her çeşit bina ve ağıl inşası ve hayvanların barınmasına
mahsus yerler yapmak veya izne bağlı işleri izinsiz yapmak ceza yaptırımına
bağlanmıştır. 108. maddenin birinci fıkrasında, kaçak orman emvalini taşımak,
biçmek, işlemek ve kabul etmek fiilleri suç kabul edilmiş, ikinci fıkrasında,
bu suçun orman ürünü ticareti ile uğraşan kişilerce işlenmesi halinde artırım
yapılacağı öngörülmüş, üçüncü fıkrada, mahsulün kıymetine göre indirim veya
artırım hükümleri getirilmiş, son fıkrasında ise, kaçak orman emvalinin
taşınmasında kullanılan canlı ve cansız nakil vasıtalarının kime ait olursa
olsun zoralıma tabi tutulacağı belirtilmiştir. 110. maddede, devlet ormanında ateş yakmak, tedbirsizlik ve
dikkatsizlikle yangına sebebiyet vermek ve kasten orman yakmak gibi fiiller
düzenlenmiş ve yaptırıma bağlanmıştır. Bu kuralla suç kabul edilip cezai yaptırıma bağlanan eylemlerin
yalnızca ormanların yakılması, daraltılması ve yokedilmesine ilişkin
olmadıkları, ormanların korunmasına yönelik daha hafif nitelikte olan yetkili
mercilerin emirlerine ya da aldıkları önlemlere uyulmaması da suç
sayılmaktadır. Anayasa'nın 169. maddesinde, ormanlar özellikle korunarak ormanlara
zarar verebilecek hiçbir eyleme izin verilmeyeceği, münhasıran orman suçları
için genel ve özel af çıkarılamayacağı, ormanları yakmak, yok etmek veya
daraltmak amacıyla işlenen suçlar için genel ve özel af çıkarılamayacağı
belirtilmiştir. Anayasa'nın bu kuralı gözetilerek itiraz konusu kuralların yasa
kapsamına alınmadığı anlaşılmaktadır. Öte yandan, Türk Ceza Yasası'nda daha ağır ceza öngörülen
kurallarla ormanların korunmasına yönelik kuralların korudukları hukuki yararın
farklı olması nedeniyle karşılaştırılmaları olanaklı değildir. Ayrıca 6831
sayılı Yasa'nın 4616 sayılı Yasa kapsamına alınmayan kuralları, alınanlara göre
daha fazla ceza yaptırımına bağlandıklarından bunların kapsam dışı
bırakılmasının koruduğu hukuki yararlar gözetildiğinde kamu güvenliği ve kamu
yararı gerekçesine dayandığı anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kurallar yönünden Anayasa'nın
2. maddesindeki hukuk devleti ilkesine aykırılık bulunmamaktadır. İtirazın
reddi gerekir. Konunun Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY değişik gerekçeyle bu görüşe
katılmışlardır. ff- 5. Bendin (g) Alt Bendinin Kültür ve Tabiat Varlıklarını
Koruma Kanunu'nun 68. Maddesi Yönünden İnceleme İtiraz başvurusunda, daha ağır ceza gerektiren suçlar 4616 sayılı
Yasa kapsamına alındığı halde 68. maddenin istisnalar arasında sayılmasının
Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun
"Yurt dışına çıkarma yasağına aykırı hareket edenler" başlıklı 68.
maddesinin birinci fıkrası ile aynı Yasa'nın 32. maddesine aykırı olarak yurt
içinde korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının usulsüz olarak yurt
dışına çıkarılması fiiline 5 yıldan 10 yıla kadar ağır hapis ve ağır para cezası
öngörmekte, maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarında suça konu kültür ve
tabiat varlığı ile bu suçun işlenmesi sırasında kullanılan kamu kuruluşlarına
ait olanlar dışındaki her türlü eşya ve araçlara el konulacağı
belirtilmektedir. Kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına yönelik 2863 sayılı
Yasa'nın 68. maddesinin Devletin kültür ve tabiat varlıklarının yurt dışına
kaçırılmasını engellemek amacıyla getirildiği anlaşılmaktadır. Bu nedenlerle,
4616 sayılı Yasa kapsamına alınan suçlarla nitelikleri ve cezai yaptırımları
bakımından bu suçların karşılaştırılamayacağı açıktır. Diğer yasalarda
belirtilen suç türlerinden farklı nitelik gösteren 68. maddedeki suçun,
koruduğu hukuki yarar gözetildiğinde Yasa'nın kapsamı dışında bırakılmasında
Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesine aykırılık yoktur.
İtirazın reddi gerekir. Konunun Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY değişik gerekçeyle bu görüşe
katılmışlardır. gg- 5. Bendin (h) Alt Bendinin Mal Bildiriminde Bulunulması,
Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu'nun 12. Maddesi Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında, Türk Ceza Yasası'ndaki memur suçları 4616
sayılı Yasa'nın kapsamına alındığı halde 3628 sayılı Yasa'nın 12. maddesinin
kapsam dışı bırakılmasının Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür.. 3628 sayılı Yasa'nın amacını belirten 1. maddesinde "rüşvet
ve yolsuzluklarla mücadele cümlesinden olarak; bu Kanunda sayılanların mal
bildiriminde bulunmalarını, bildirimlerin yenilenmesini, mal edinmelerin
denetimiyle, haksız mal edinme veya gerçeğe aykırı bildirimde bulunma halinde
uygulanacak hükümleri, bu Kanunda belirlenen suçlarla bazı suçlardan dolayı
kamu görevlileri ve suç ortakları hakkında takip ve muhakeme usulünü düzenlemektir."
denilmektedir. Yasa'nın 10 ilâ 16., 20. ve Geçici 1. maddelerinde ceza hükümleri
yer almakta olup, 12. maddesinde de "kanunen daha ağır bir cezayı
gerektirmediği takdirde gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlara altı aydan üç
yıla kadar hapis cezası verilir" kuralı yer almaktadır. 3628 sayılı Yasa'nın 12. maddesinin devletin rüşvet ve
yolsuzlukların engellenmesi amacıyla getirildiği anlaşılmaktadır. Diğer yasalarda belirtilen suç türlerinden farklı nitelikte olduğu
gözetildiğinde bu maddedeki suçun, 4616 sayılı Yasa'nın kapsamına alınan diğer
suçlarla karşılaştırılamayacağı sonucuna varılmıştır. Bu durumda 3628 sayılı Yasa'nın 12. maddesinin koruduğu hukuki
yarar nedeniyle kapsam dışında tutulmasında Anayasa'nın 2. maddesine aykırılık
görülmemiştir. Konunun Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY bu görüşe değişik gerekçeyle
katılmışlardır. hh- 5. Bendin (j) Alt Bendinin Vergi Usul Kanunu'nun 359. Maddesi
Yönünden İnceleme İtiraz başvurularında, kimi yasalarda yer alan ve cezaları daha
ağır suçlar kapsama alındığı halde inceleme konusu kuralın istisnalar arasında
sayılmasının ve şartla salıverilme yönünden de hükümlüler arasında ayırım
yapılmasının Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin (j) alt bendinde;
vergi, resim ve harçlara ilişkin kanunlarda yer alan suçları işleyenler
hakkında 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin uygulanmayacağı belirtilmektedir. 359. madde, Vergi Usul Yasası'nın "Hürriyeti bağlayıcı ceza
ile cezalandırılacak suçlar ve cezaları" başlıklı 3. bölümünde yer
almaktadır. 359. madde de; "a) Vergi Kanunlarına göre tutulan veya düzenlenen ve
saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan; 1) Defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hileleri yapanlar,
gerçek olmayan veya kayda konu işlemlerle ilgisi bulunmayan kişiler adına hesap
açanlar veya defterlere kaydı gereken hesap ve işlemleri vergi matrahının
azalması sonucunu doğuracak şekilde tamamen veya kısmen başka defter, belge
veya diğer kayıt ortamlarına kaydedenler. 2) Defter, kayıt ve belgeleri tahrif edenler veya gizleyenler
(varlığı noter tasdik kayıtları veya sair suretlerle sabit olduğu halde,
inceleme sırasında vergi incelemesine yetkili kimselere defter ve belgelerin
ibraz edilmemesi gizleme demektir.) veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge
düzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar (muhteviyatı itibariyle yanıltıcı
belge, gerçek bir muamele veya duruma dayanmakla birlikte bu muamele veya
durumu mahiyet veya miktar itibariyle gerçeğe aykırı şekilde yansıtan
belgedir.) Hakkında altı aydan üç yıla kadar hapis cezası hükmolunur. Hükmolunan hapis cezasının para cezasına çevrilmesinde, hapis
cezasının her bir günü için, sanayi sektöründe çalışan on altı yaşından büyük
işçiler için (...) yürürlükte bulunan asgari ücretin bir aylık brüt tutarının
yarısı esas alınır ve hükmolunan bu para cezası ertelenemez. b) Vergi Kanunları uyarınca tutulan veya düzenlenen ve saklama ve
ibraz mecburiyeti bulunan; 1) Defter, kayıt ve belgeleri yok edenler veya defter sahifelerini
yok ederek yerine başka yapraklar koyanlar veya hiç yaprak koymayanlar veya
belgelerin asıl veya suretlerini tamamen veya kısmen sahte olarak düzenleyenler
veya bu belgeleri kullananlar (sahte belge, gerçek bir muamele veya durum
olmadığı halde bunlar varmış gibi düzenlenen belgedir.) 2) Belgeleri Maliye Bakanlığı ile anlaşması olmadığı halde
basanlar ile sahte olarak basanlar veya bu belgeleri kullananlar. Hakkında on sekiz aydan üç yıla kadar ağır hapis cezası
hükmolunur. 371 inci maddedeki pişmanlık şartlarına uygun olarak durumu ilgili
makamlara bildirenler hakkında bu madde hükmü uygulanmaz. Kaçakçılık suçlarını işleyenler hakkında bu maddede yazılı
cezaların uygulanması 344 üncü maddede yazılı vergi ziyaı cezasının ayrıca
uygulanmasına engel teşkil etmez" denilmektedir. Toplumun ekonomik refahının sağlanması açısından büyük önemi olan
verginin tarh, tahakkuk ve tahsilinin hiç yapılamaması veya gerçeğe aykırı
biçimde ve verginin ziyaına yol açacak şekilde yapılması sonucunu doğuracak
"vergi kaçakçılığı" suçlarının içeriği, suç tipleri, koruduğu hukukî
yarar, unsur ve nitelikleri gözetildiğinde diğer yasalardaki suç türleriyle
karşılaştırılamayacağı açıktır. Öte yandan, 4616 sayılı Yasa ile getirilen düzenlemenin şartla
salıverilme niteliğinde olmayıp şartlı af niteliği ağır basan kendine özgü bir
düzenleme olması nedeniyle farklı kurallar getiren yasaların eşitlik ilkesi
yönünden karşılaştırılarak sonuca varılması olanaklı değildir. Bu nedenlerle, itiraz konusu kural 359. madde yönünden Anayasa'nın
2. maddesine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Konunun Anayasa'nın 10. maddesi ile ilgisi yoktur. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY bu görüşü değişik gerekçeyle
katılmışlardır. d- 6. Bendin İncelenmesi 6. bentte "Daha önce şartla salıverilme hükümlerinden
yararlandığı halde yeniden suç işleyerek hüküm giyenler ile daha önce
çıkarılmış bir aftan yararlananlar, bu madde hükümlerinden
yararlanamazlar" denilmektedir. İtiraz başvurularında, belli süreler içerisinde suç işlemeyen
sanıkların adli sicildeki kayıtlarının silinmesine ve yasak hakların iadesine
ilişkin 3682 sayılı Adli Sicil Yasası'nda ve Türk Ceza Yasası'nın 121. vd.
maddelerinde yer verilen kurallara rağmen, 4616 sayılı Yasa ile hiçbir ayırım
gözetilmeksizin şartla tahliyeden yararlananların bu Yasa'dan
yararlanamayacakları hükme bağlanarak, sabıka kaydının silinmesi koşulları
oluşan ve yasak haklarının iade edilmesi olanaklı bulunan sanıklar aleyhine bir
durum yaratıldığı; bentte "hüküm giyenler" denilmek suretiyle
mahkemelerden kaçması nedeniyle davası sonuçlandırılamayan, daha önce şartla
tahliyeden yararlanan sanıklar 4616 sayılı Yasa'dan faydalanırken daha önce
şartla tahliye olmuş ve yasa çıkmadan önce hüküm giymiş kişilerin ise
Yasa'dan faydalanamayacağı; Yasa'nın 2. maddesindeki basın suçlarından dolayı
verilen cezaların ertelenmesi kuralından yararlanmak için herhangi bir koşul
öngörülmediği halde, 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinden yararlanmak için altıncı
bette yazılı koşulların arandığı; şartla salıverildikten sonra işlenen
suçtan dolayı hüküm giyme koşulunun aranmasının aynı suçu işleyen ancak 4616
sayılı Yasa yürürlüğe girdiğinde yargılaması devam edenlerle sonuçlandırılanlar
arasında eşitsizliğe yol açtığı belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde, Cumhuriyetin nitelikleri arasında
sayılan hukuk devleti, insan haklarına dayanan, hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir
hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, kişilere hukuk güvenliğini
sağlayan, Anayasa'ya aykırı tutum ve durumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet
organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini
bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasaların üstünde yasakoyucunun
bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ve Anayasa'nın bulunduğu bilincinde alan
devlettir. Altıncı bende göre, suç işledikleri tarihte statüleri aynı olan
kişilerden kimi nedenlerle haklarındaki dava sonuçlanmamış olanlar 4616 sayılı
Yasa'nın 1. maddesinin dördüncü bendindeki ertelemeden yararlanacakları halde
hüküm giymiş olanlar yararlanamayacaklardır. Öte yandan, önceki suçtan alınan
kısa süreli şahsî hürriyeti bağlayıcı cezanın infazı sırasında tahliyeden
yararlanan ve daha sonra taksirli de olsa yeniden suç işleyen kişilerin bu
suçlarının cezası ne olursa olsun 4616 sayılı Yasa'dan faydalanamayacaklardır Ayrıca daha önce şartlı salıverilmeden yararlanarak Türk Ceza
Yasası'nın 17. maddesinde belirtilen süre içerisinde kasıtlı bir cürüm
işlemeleri nedeniyle haklarındaki şartlı salıverilme kararı geri alınanlar yeni
bir suç işlemiş olsalar bile 4616 sayılı Yasa'dan yararlanabilecekleri halde
deneme süresini iyi halli olarak geçirip şartlı salıverilmeden yararlanan
kişiler ise ikinci suçlarından dolayı 4616 sayılı Yasa'nın kapsamı dışında
kalacaklardır. Şartlı salıverme kararının geri alınması koşullarının
düzenlendiği genel kurallarda "kasıtlı cürümden dolayı şahsi hürriyeti bağlayıcı
bir cezaya mahkûmiyet" aranmasına karşın itiraz konusu kuralla yeni
işlenen suç türünde cürüm ve kabahat ayrımı yapılmadığı gibi cürümlerde de
kasıtlı ve taksirli suç ayrımı yapılmamıştır. Altıncı bette, "şartla salıverilme hükümlerinden yararlananlar"
bakımından ayrıca yeniden suç işleyerek hüküm giyme koşulu aranırken,
"daha önce çıkarılmış bir aftan yararlananlar" Yasa'nın kapsamı
dışında bırakılmışlardır. Böylece hakkında mahkûmiyet kararı olmaksızın ve
kendilerine affı red hakkı da tanınmaksızın daha önce çıkarılmış bir aftan
yararlananların beraat etme olasılıkları gözetilmemiştir. İtiraz konusu kuralın neden olduğu bu adaletsizlikler, adil bir
hukuk düzeni kurmak ve kişilere hukuk güvenliği sağlamakla yükümlü bir hukuk
devletinde kabul edilemez. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdır.
İptali gerekir. Konunun Anayasa'nın 10. maddesi ile ilgisi görülmemiştir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY bu görüşe katılmamışlardır. e- 7. Bendin İncelenmesi İtiraz başvurularında, suç işlendiği tarihte hükümlü lehine olan
düzenlemenin 4616 sayılı Yasa'yla geri alınarak kazanılmış hakların ihlâl
edildiği; toplam cezaları 10 yıl olan hükümlülerin bir gün dahi cezası infaz
edilmeksizin yasadan yararlanmalarına karşın Yasa'da oransal bir indirim
öngörülmediğinden 10 yıldan fazla hürriyeti bağlayıcı cezaya hükümlü olanların
Yasa'dan daha az yararlandırıldıkları; önceki durumla karşılaştırıldığında 10
yıl hürriyeti bağlayıcı cezaya hükümlü olanların 4616 sayılı Yasa'dan 4 yıl
yararlanırken 35 yıl cezaya hükümlülerin 1 yıl 5 ay 18 gün
yararlandıkları; suç tarihinde ve cezasının infazına başlandığı sırada
yürürlükte olan yasalara göre cezasını çeken ve müddetnamesinde 647 sayılı
Yasa'nın Ek 2. maddesinden yararlanacağı belirtilen hükümlülerin getirilen
düzenleme ile bu indirimden yararlanamayacağı belirtilerek daha fazla
cezaevinde kalmaları gibi aleyhlerine olan bir durumun yaratılmasının
Anayasa'nın 2., 10. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 7. bentde "Bu maddeden yararlanacaklar hakkında 647 sayılı
Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun Ek 2 nci maddesindeki indirim hükümleri
uygulanmaz" denilmektedir. 647 sayılı Yasa'ya 2148 sayılı yasayla eklenen Ek 2. maddesine
göre, müşahadeleri sonucu yarı açık veya açık müesseselere geçmeye hak
kazananlar ile olanak sağlanmaması sebebiyle naklonulamayanlar ve nitelikleri
haiz oldukları halde yaş ve bedeni kabiliyetleri itibariyle çalışma şartlarına
intibak edemeyecekleri tesbit edilenlerin kurumlarda kaldıkları süreden her ay
için 6 gün indirim yapılacak, yapılacak indirimlerde 1 aydan az süreler hesaba
katılmayacaktır. İnfaz hukukunun maddi ceza hukukunu tamamlayan ve onun ayrılmaz
parçası olduğu gözetilmeyerek 647 sayılı Yasa'nın Ek 2. maddesi ile kendilerine
sağlanan olanaktan yararlanabilen, müddetnameleri buna göre düzenlenmiş bir
kısım hükümlüler 4616 sayılı Yasa'nın getirdiği kısıtlama nedeniyle bu
olanaktan mahrum edilmişlerdir. 647 sayılı Yasa'nın Ek 2. maddesine göre, belli koşulların
gerçekleşmesi halinde ayda 6 günlük indirimden yararlanacak olan hükümlülerin
kalıcı bir yasa ile tanınmış hakları itiraz konusu kuralla aleyhlerine sonuç
doğuracak biçimde ellerinden alınmaktadır. Yasa'nın 1. maddesinden yararlanacaklar hakkında 647 Yasa'nın Ek
2. maddesindeki indirim hükümlerinin uygulanmamasının neden olduğu
adaletsizlikler kişi güvenliğini sağlamak ve adaletli bir hukuk düzeni kurup
bunu sürdürmekle yükümlü olan bir hukuk devletinde kabul edilemez. Açıklanan nedenlerle, kural Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdır. İptali
gerekir. Konunun Anayasa'nın 10. maddesi ile ilgisi görülmemiştir. Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY bu görüşe katılmamışlardır. f- 9. Bendin İncelenmesi 9. bentte, "Haklarında yakalama, tutuklama veya mahkûmiyet
kararı bulunup da firar halinde olanlar bu kanunun yürürlüğe girmesinden
itibaren bir ay içinde resmî mercilere başvurup teslim olmadıkları takdirde bu
madde hükümlerinden yararlanamazlar" denilmektedir. İtiraz başvurularında, haklarında yakalama, tutuklama veya
mahkûmiyet kararı bulunanların bu durumdan haberleri olmaması nedeniyle bir
aylık süre içinde başvuramamaları halinde yasadan yararlandırılmamalarının
Anayasa'nın eşitlik ve hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Aynı suçtan değişik mahkemelerde yargılanan sanıklardan biri
hakkında gıyabi tutuklama kararı verilmesine karşılık diğeri hakkında adres
araştırmasına karar verilmesi halinde, hakkında gıyabi tutuklama kararı verilen
ancak bir ay içinde teslim olması koşuluyla, diğeri ise bu koşul aranmaksızın
yasadan yararlanacaktır. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 401. maddesine göre, cezasını
çekmeye gelmeyen veya kaçacağından şüphe edilen hükümlüler hakkında hürriyeti
bağlayıcı cezanın infazını sağlamak için bir yakalama müzekkeresi
verileceğinden bu hükümlüler haklarındaki yakalama müzekkeresinden haberdar
olmayabileceklerdir. Öte yandan, 9. bentde "Haklarında yakalama, tutuklama veya
mahkûmiyet kararı bulunup da firar halinde olanlar bu Kanunun yürürlüğe
girmesinden itibaren bir ay içinde resmî mercilere başvurup teslim olmadıkları
takdirde bu madde hükümlerinden yararlanamazlar", ibaresinden hükümlü veya
tutuklu iken cezaevinden kaçanlar, haklarında tutuklama veya yakalama kararı
bulunanlar, gıyabi tutuklu olanlar, 647 sayılı yasa uyarınca izin verilipte
cezaevine dönmeyenler anlaşıldığından bunlardan gıyabi tutuklular ile
haklarında tutuklama ve yakalama kararı bulunanlar Yasa'da öngörülen bir aylık
süre içinde bu kararları öğrenememeleri durumunda yasadan
yararlanamayacaklardır. Bu nedenlerle, Yasa'dan yararlanabileceklerin haklarında verilen
tutuklama veya yakalama kararlarından her zaman haberdar olamayabilecekleri de
gözetildiğinde itiraz konusu 9. bent ile öngörülen bir aylık sürenin kişilerin
4616 sayılı Yasa ile tanınan olanaktan yararlanmalarına elverişli olmadığı sonucuna
varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, kural Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdır
iptali gerekir. Konunun, Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Mustafa BUMİN VE Ertuğrul ERSOY bu görüşe katılmamışlardır. D) İptalin Diğer Kurallara Etkisi 2949 sayılı Anayasa Mahkemesi'nin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, yasanın belirli
kurallarının iptali, diğer kimi kurallarının veya tümünün uygulanmaması
sonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesi'nce iptaline karar
verilebileceği öngörülmektedir. 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 2. bendinin birinci
paragrafının "... şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilenler ile
aldıkları ceza herhangi bir nedenle şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya
dönüştürülenlerin toplam hükümlülük süresinden on yıl indirilir..."
bölümünün iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan aynı maddenin 2. bendinin
ikinci paragrafındaki "...veya toplam hükümlülük sürelerinden..."
sözcüklerinin, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince iptaline karar
verilmesi gerekir. E) İptal Kararının Yürürlüğü Sorunu Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez." denilmekte, Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü
fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin 5. fıkrasında ise, Anayasa
Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal kamu düzenini tehdit veya
kamu yararını ihlal edici mahiyette görürse yukarıdaki fıkra hükmünü
uygulayacağı belirtilmiştir. 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 2. bendinde yer alan
"...şahsi hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilenler ile aldıkları ceza
herhangi bir nedenle şahsi hürriyeti bağlayıcı cezaya dönüştürülenlerin toplam
hükümlülük süresinden on yıl indirilir..." bölümünün iptali ile uygulama
olanağı kalmayan aynı bendin ikinci paragrafındaki "... veya toplam hükümlülük
sürelerinden..." sözcükleri ile 1. maddesinin 4. ve 9. bentlerinin iptal
edilmesi nedeniyle doğan hukuksal boşluk kamu düzenini tehdit ve kamu yararını
ihlal edici nitelikte görüldüğünden bunlara ilişkin gerekli düzenlemelerin
yapılması için yasama organına süre tanımak amacıyla iptal kararının Resmî
Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi yönünde
karar verilmesi gerekmiştir. VII- SONUÇ 21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar
İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine
Dair Kanun"un: A- Başlığı'nın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, B- 1. maddesinin; 1- İlk tümcesi ile 3. ve 4. bendlerinde yer alan " 23 Nisan
1999..." tarihinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 2- 2. bendinin birinci paragrafının "... şahsî hürriyeti
bağlayıcı cezaya mahkûm edilenler ile aldıkları ceza herhangi bir nedenle şahsî
hürriyeti bağlayıcı cezaya dönüştürülenlerin toplam hükümlülük süresinden on
yıl indirilir" bölümünün Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Mustafa
BUMİN ve Ertuğrul ERSOY'un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 3- 4. bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 4- 5. bendinin; a- (a) alt bendinin Türk Ceza Kanunu'nun, aa- 188. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY'un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, bb- 191. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY'un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, cc- 202., 209. ve 219. maddeleri yönünden Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, dd- 240. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY'un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, ee- 243. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Rüştü
SÖNMEZ'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, ff- 264. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, gg- 298. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
Mustafa BUMİN, Ali HÜNER ve Ertuğrul ERSOY'un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, hh- 313. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, ıı- 339., 342., 343., 345., 346. ve 347. maddeleri yönünden
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, jj- 366. ve 367. maddeleri yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve itirazın REDDİNE, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU
ve Ahmet AKYALÇIN'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, kk- 383. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY'un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, ll- 403. maddesi ile 404. maddesinin ikinci fıkrası yönünden
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, mm- 414., 415., 416., 417. ve 418. maddeleri yönünden Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, nn- 503. ve 504. maddeleri yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına
ve itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, b- (b) alt bendinin Askerî Ceza Kanunu'nun 79., 81., 88., 91. ve
131. maddeleri yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, c- (c) alt bendinin Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun'un 27.
ve 33. maddeleri yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, d- (e) alt bendinin Ateşli Silâhlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler
Hakkında Kanun'un 12. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, e- (f) alt bendinin Orman Kanunu'nun 91., 93., 108. ve 110.
maddeleri yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, f- (g) alt bendinin Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma
Kanunu'nun 68. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, g- (h) alt bendinin Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve
Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu'nun 12. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, h- (j) alt bendinin, Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesi yönünden
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 5- 6. bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Mustafa
BUMİN ve Ertuğrul ERSOY'un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 6- 7. bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Mustafa
BUMİN ve Ertuğrul ERSOY'un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 7- 9. bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Mustafa
BUMİN ve Ertuğrul ERSOY'un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, C- 1. maddesinin 2. bendinin birinci paragrafının "... şahsî
hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilenler ile aldıkları ceza herhangi bir
nedenle şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya dönüştürülenlerin toplam hükümlülük
süresinden on yıl indirilir." bölümünün iptali nedeniyle uygulanma olanağı
kalmayan aynı maddenin 2. bendinin ikinci paragrafındaki, "... veya toplam
hükümlülük sürelerinden ..." sözcüklerinin, 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinin
ikinci fıkrası gereğince İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE, D- 1. maddesinin 2., 4. ve 9. bentlerinin iptal edilen
kurallarının doğuracağı hukuksal boşluk kamu düzenini tehdit ve kamu yararını
ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkraları gereğince bu kurallara ilişkin İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE, 18.7.2001 gününde karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN KARŞIOY
YAZISI 21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar
İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine
Dair Kanun"un 1. maddesinin 4. bendi dışında kalan kimi kurallarının
iptali yolundaki çokluk oyuna esastan; redle sonuçlanan bölümlerine ise aşağıda
açıklanan nedenlerle gerekçe yönünden katılmıyoruz. 4616 sayılı Kanun'un adında her ne kadar "... işlenen
suçlardan dolayı şartla salıverilmeye, dava ve cezaların ertelenmesine dair
Kanun" denilmiş ise de, taşıdığı kuralların içeriği itibariyle bozucu
(infisahi) koşula bağlı toplu özel af niteliği ağır basan kendine özgü bir
düzenleme olduğu Mahkememiz kararının bir çok yerinde vurgulanmaktadır. Bu
nedenle, değerlendirmelerin bu çerçeve içinde yapılması gerekir. Anayasa'nın 87. maddesinde, 14. maddedeki eylemlerden dolayı hüküm
giyenler hariç olmak üzere, genel ve özel af ilanına karar vermenin Türkiye
Büyük Millet Meclisi'nin görev ve yetkileri içinde olduğu belirtilmiş, kimi
maddelerinde de genel ve özel af çıkartılamayacak durumlar gösterilmiştir.
Başka bir anlatımla Anayasa ile yasaklanan alanlar dışında genel ve özel af
çıkartmak yasakoyucunun takdir alanı içinde bırakılmıştır. Mahkemelerce, yargılanarak suçluluğu sabit görülüp hüküm
giyenlerin, aldıkları hapis cezasını çekmeleri ve böylece topluma yeniden
kazandırılmaları ceza hukukunun temel kurallarındandır. Yasaların yasakladığı
her eylem için, bu eylemin işlendiği sırada yürürlükte olan Yasa'da gösterilen
ceza verilir ve bu cezanın nerede ve ne tarzda infaz edileceği de
önceden belirlenir. Aslolan mahkemelerce tayin edilen hürriyeti bağlayıcı
cezaların tamamen infaz edilmesidir. Çok istisnai hallerde, çıkartılması gereken
af yasalarından, hangi suçluların ne kadar yararlanacaklarının takdiri ise
yasakoyucuya aittir. Toplu af suçlu için temel hak ve hürriyetlerden
olmadığına göre, suçları veya suçluları birbiriyle mukayese ederek
yasakoyucunun bu alandaki geniş takdir hakkına müdahale edilemez. Yasakoyucu,
Anayasa ile yasaklanan alanlara girmedikçe af yasasının kapsamının
tayininde herhangi bir kısıtlayıcı kurala tabi değildir. Anayasa Mahkemesi'nce verilen kimi kararlarda belirtildiği gibi,
Anayasa'nın 38. maddesinde, ceza hukuku alanında suç ve cezalara ilişkin
düzenlemelerde uyulması gereken temel ilkeler belirlenmiş olup, bu ilkelerin
gözetilmesi koşuluyla ne tür eylemlerin suç sayılacağı ve suç sayılan eylemlere
ne kadar ve ne türde ceza verileceği, nelerin cezayı ağırlaştırıcı ya da
hafifletici neden sayılacağı yasakoyucunun takdir alanı içine girmektedir.
Kuşkusuz ki, yasakoyucunun af konusundaki takdir hakkı cezaların
tayinindekinden daha geniştir. Öte yandan Anayasa Mahkemesi, Anayasa'ya aykırı bulduğu yasaları
iptal ederek yürürlükten kalkmasını sağlar. Yasakoyucu gibi davranarak yeni bir
uygulamaya yol açacak hüküm kuramaz. Anayasa'nın öngördüğü ve mutlak
düzenlenmesini istediği hususlara yer vermeme durumu dışındaki, yasakoyucunun
isterse getirebileceği bir kuralı getirmemesi iptal nedeni olamaz. İsterse yer
verilip isterse yer verilmeyecek bu tür noksanlıklar, yasakoyucunun takdir
yetkisi içindedir. Yasa maddesine içindeki kimi sözcükleri ayıklayarak yeni bir
kural niteliği vermek Anayasa'ya uygunluk denetimiyle bağdaşmaz. Bir kuralın,
uygulama alanının genişletilmesi amacıyla değiştirilmesini sağlamak için de
iptali istenemez. Yasakoyucunun dilediği zaman giderebileceği noksan düzenleme,
anayasal zorunluluk dışında; Anayasa'ya aykırılık oluşturmaz. Yasakoyucunun
takdir alanı içine giren bir konuda getirilen bir kuralın denetimi yerindelik
denetimi olur. Oysa Anayasa yargısında yerindelik denetime yer yoktur. Ayrıca, 4616 sayılı Yasa kapsamı dışında bırakılan kuralların,
kapsama alınan kurallarla karşılaştırılarak iptaline kadar vermek, kendini
yasakoyucu yerine koymaktan farksızdır. Kabul edilmelidir ki Anayasamızda
gösterilen temel hak ve özgürlükler arasında aftan yararlanma diye bir hakka
yer verilmemiştir. Bu nedenledir ki, yargılanarak suçluluğu sabit görülenler, affedilmelerini
bir hak olarak isteyemezler. Yasak alana girmediği sürece affa yetkili olan
yasakoyucu, çıkaracağı affın kapsamını da belirlemeye yetkilidir. Açıklanan nedenlerle, 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 4. bendi
dışında kalan iptal gerekçesine esastan, başvurunun reddi yolundaki görüşlere
de gerekçe yönünden katılmıyoruz. Başkan Mustafa BUMİN Üye Ertuğrul ERSOY KARŞIOY
YAZISI Türk Ceza Kanunu'nun sekizinci bab'ının "Cürümlerde
Tekerrür" başlıklı bölümünde yer alan 86. maddesinde; Aynı maddei
kanuniyeye tetabuk eden veya kanunun bir faslında münderiç bulunan cürümlerden
başka, hangi suçların bir cinsten (türden) sayılacakları vurgulanarak suçların
türlerini belirlemede gözetilecek ölçütler getirilmiştir. Türk Ceza Yasası'nın, suçlar arasında tutarlı bir sınıflama
getirerek, benzer suç tiplerini esas alıp, bunları aynı fasılda düzenlemek
suretiyle yaptığı sınıflama, anayasal denetimde de gözetilmeli ve önemli
ölçütlerin başında gelmelidir. 4616 sayılı Yasa'nın istisnalar arasında saydığı "Hükümet
hesabına olarak icra kılınan müzayede ve münakaşa da şiddet veya tehdit ile
veya hediye vait ve itasiyle veya sair menfaatler teminiyle veya gizli ittifak
yahut sair hileli vasıtalar ile rekabeti men veya ihlâl yahut müzayede ve
münakaşada pey sürenleri çekilmeye sevketme" suçunu düzenleyen 366. madde
ile "biriyle rekabeti men veya ihlâl yahut müzayedeye pey sürenleri
çekilmeye mecbur etme" suçunu düzenleyen 367. madde, "Ammenin İtimadı
Alêyhinde Cürümler" başlıklı 6. bab'ın "Ticaret ve Sanayii ve
Müzayedeye Hile ve Fesat Karıştırmak Cürümleri" başlıklı 5. faslında yer
almaktadır. Bu suçlar, fasıl başlığından da anlaşılacağı gibi, ticaret ve
sanayie ve müzayedeye hile ve fesat karıştırmakla ilgili olup bu düzenlemeyle
modern toplumlarda kamu inancı korunmak istenmiştir. Bu tür suçların çoğunda
dolandırıcılığı andıran fiiller yer almaktadır. Bu fasılda yer alan suçlar için
öngörülen ceza miktarları ve koruduğu hukuki yararlar gözetildiğinde, aynı
kategorideki suçların tamamını kapsama alırken, herhangi bir ayırıcı ölçüt
kullanmaksızın yalnızca iki maddeye giren suçların kapsam dışında
tutulmasının 4616 sayılı Yasa'nın gerekçesinde belirtilen "kamu düzeni ve
kamu güvenliği" amaçları ile açıklanmasına olanak bulunmamaktadır. Nitelik ve yaptırım olarak daha ağır sayılabilecek 358, 359, 361
ve 362. maddeleri istisnalar arasında sayılmayarak 4616 sayılı Yasa kapsamına
alınırken, 366. maddede belirtilen suçlar ile 2370 sayılı Yasa ile değişikliğe
uğrayan ve bilahare 3506 sayılı Kanun'la birinci ve ikinci fıkraları
değiştirilen Türk Ceza Kanunu'nun 119. maddesine göre ön ödemelik nitelikte
ceza öngören 367. maddede belirtilen suçların kapsam dışında tutulmasının
makul, adil ve anlaşılabilir haklı nedeninin bulunmadığı ve Anayasa'nın 2. ve
10. maddelerine aykırı olduğu kanaatindeyiz. Bu nedenlerle, Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin Türk Ceza
Yasası'nın 366. ve 367. maddeleri yönünden itirazın reddi yolundaki çoğunluk
görüşüne katılmıyoruz 18.7.2001 Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Ahmet AKYALÇIN KARŞIOY
YAZISI 23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla
Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun'un birinci maddesinin
beşinci bendinin "a" alt bendi uyarınca TCK'nun 243. maddesi yasa
kapsamı dışında bırakılmış, bu maddeye yönelik başvuru kararlarındaki iptal
istemi çoğunluk oyuyla reddedilmiştir. TCK'nun ikinci kitabının üçüncü babının, "Hükümet Memurları
Tarafından Efrada Karşı Yapılacak Sui Muameleler" başlıklı, altıncı
faslında yer alan 243. maddenin birinci fıkrasında "Bir kimseye
cürümlerini söyletmek, mağdurun, şahsî davacının, davaya katılan kimsenin veya
bir tanığın olayları bildirmesini engellemek, şikâyet veya ihbarda bulunmasını
önlemek için yahut şikayet veya ihbarda bulunması veya tanıklık etmesi
sebebiyle veya diğer herhangi bir sebeple işkence eden veya zalimane veya
gayriinsanî veya haysiyet kırıcı muamelelere başvuran memur veya diğer kamu
görevlilerine...." ikinci fıkrasında da "Fiil neticesinde ölüm vukua
gelirse..." durumu düzenlenip yaptırıma bağlanmıştır. Aynı fasılda yer alan TCK'nun 245. maddesinde belirtilen
"Kuvveî cebriye imaline memur olanlar ve bîlumum zabıta ve ihzar memurları
memuriyetlerini icrada ve mafevkinde bulunan âmirinin emrini infazda kanun ve
nizamın tayin ettiği ahvalden başka surette bir kimse hakkında suimuamele veya
cismen eza verecek hale cüret eder yahut o kimseyi darp ve cerheylerse
..." biçimindeki yine memurların işlediği suç ile aynı fasıldaki diğer
suçlar yasa kapsamında iken, ayrı fasılda da olsa kapsam dışındaki memurların işlediği
görevi kötüye kullanma suçunu düzenleyen TCK'nun 240. maddesi çoğunlukla iptal
edilmiş, keza TCK'nun adam öldürmek cürümlerinin cezalarının belirlendiği
maddelerden 450. maddenin üçüncü bendindeki "Öldürmek fiili canavarca bir
his sevki ile veya işkence ve tazip ile ika edilirse..." gibi çok daha
ağır yaptırıma bağlanan fiiller yasa kapsamında iken, memurun, özellikle kolluk
görevlilerinin, kamu düzenini bozan ve suç teşkil eden bir olayın fail ve
delillerini açığa çıkarma esnasında işledikleri suçu düzenleyen TCK'nun 243.
maddesinin yasa kapsamı dışında bırakılması, Anayasa'nın hukuk devleti ve
eşitlik ilkesine aykırı olduğu düşüncesiyle iptali gerektiğinden çoğunluğun red
kararına karşıyız. Üye Samia AKBULUT Üye Sacit ADALI Üye Rüştü SÖNMEZ KARŞIOY
YAZISI 1 - 4616 sayılı Yasa ile 23 Nisan 1999 tarihine kadar
işlenen suçlardan kimileri için erteleme, kimileri için ise şartla salıverme
olanağı getirilmiş bulunmaktadır. Öncelikle erteleme müessesesinin ne olduğu ve yasama yoluyla
erteleme müessesesinin Anayasa'mızda bulunup bulunmadığı incelenmelidir. 1924
Anayasası'nın Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev ve yetkilerini belirleyen
26. maddesi; "Madde 26.- Kanun koymak, kanunlarda değişiklik yapmak,
kanunları yorumlamak, kanunları kaldırmak, Devletlerle sözleşme, andlaşma ve
barış yapmak, harb ilân etmek, Devletin bütçe ve kesinhesap kanunlarını
incelemek ve onarmak, para basmak, tekeli ve akçalı yüklenme sözleşmelerini ve
imtiyazları onamak ve bozmak, genel ve özel af ilân etmek,
cezaları hafifletmek ve değiştirmek, kanun soruşturmalarını ve kanun
cezalarını ertelemek, mahkemelerden çıkıp kesinleşen ölüm cezası hükümlerini
yerine getirmek gibi görevleri Büyük Millet ancak kendisi yapar."
şeklindeydi. Bu maddede yeralan kanunları yorumlamak ve kanun
soruşturmalarını ve cezalarını ertelemek yetkileri dikkat çekicidir. 1924
Anayasası döneminde bir kanun hükmünün ne anlama geldiği yolunda Türkiye Büyük
Millet Meclisi'nin yorum kararları mevcuttur. Ayrıca kimi kanun
soruşturmalarının ve cezalarının ertelenmesi hakkında da bir kaç defa yasa
çıkarılmıştır. Burada konumuzla ilgili olan yasa yoluyla ertelemenin Türk Ceza
Kanunu'nda bulunan ve bağımsız mahkemeler tarafından cezaların
ferdileştirilmesi vasıtalarından biri olan erteleme ile karıştırılmaması
gerekir. Genel olmak zorunda bulunan bir yasayla kullanılan tecil kavramı ile
cezaların ferdileştirilmesi kavramı uzlaşamaz. Doktrinde bu müesseseye af
yetkisine dahil bir müessese gözü ile bakılmasının doğru olacağı, bu durumda da
aynı sonuçların belirli bir süre içinde suç işlenmemesi şartına bağlayan, şarta
bağlı genel af ile sağlanmasının mümkün olduğu belirtilerek eleştiriler
getirilmiştir. Bu müessese, yasama yorumu ile birlikte 1961 Anayasası'na
konulmayarak kaldırılmıştır. 1961 Anayasası'nın Temsilciler Meclisinde
görüşülmesi sırasında Anayasa Komisyonu'nun raporunda, 1924 Anayasası'nın 26.
maddesini değiştirerek alan 62. maddesinin gerekçesinde; "Kanunun resmi
tefsiri, normal olarak yargı yetkisine giren bir husustur. Tamamiyle bağımsız
bir hale getirilmiş bulunan yargının teşrii bir tefsirle bağlanabilmesi
düşünülemez. Yasama, eğer çıkardığı kanunun maksadını karşılamadığını da,
mahkemelerin tatbikatı sebebiyle görürse, bu kanun isteği mühtevayı taşımıyor
demektir. Bu takdirde yapılacak şey, kanunu değiştirmekten ibarettir. Yürütme
organı ise, anlamında tereddüde düştüğü bir kanun hakkında Danıştay'ın
düşüncesini istemek imkânına sahiptir. Bu bakımdan, modern hukuk anlayışıyla bağdaşamayan tefsir yetkisi
tasarıya alınmamıştır. Kanun yapma yetkisi mutlak olarak mevcut bulunduğuna
göre teşrii tefsir müessesesinin kaldırılması, Meclislerin yetkilerinde bir
eksiltme sayılmamak gerekir... Cezaların tahfif ve tahvili, tahkikat ve mücazatı kanuniyenin
tecili; "TBMM'nin özel af yetkisi bulunduğuna göre tahfif ve tavilden
ayrıca bahsetmeye lüzum görülmemiştir. Tahkikat ve mücazatın tecili ise
tamamiyle mahkemelerin yetkisi için bulunduğundan yargının bağımsızlığı
sebebiyle kaldırılmıştır..." denilmektedir. Bu açıklama karşısında 1961 ve 1982 Anayasalarında bulunmayan
yasama yoluyla erteleme diye bir müessesenin Anayasa'ya uygunluğundan söz etme
olanağı kalmamıştır. Öte yandan 4616 sayılı Yasa ile hükümlüler için getirilen
"şartlı salıverme" düzenlemesi, şartlı salıverme kurumuna yabancı ve
aslında tam şartlı af niteliğindedir. Yasakoyucunun "şartlı af"
yerine bu düzenlemeye "şartla salıverme" ismini vermekle Anayasa'nın
87. maddesine göre affı mümkün olmayan kimi suçları da dolaylı biçimde af
kapsamına almak istemiştir. Bu ise açıkça Anayasa'nın yasak hükmünü aşabilmek
için yapılmaması gereken ve Anayasa'ya açıkça aykırı olan bir düzenlemedir. Bu durumda ismi ne olursa olsun, yapılmak istenen şartlı af olduğu
açıkça görülmektedir. Anayasa'nın Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkilerini
sayan 87. maddesi, "...Anayasanın 14. maddesindeki fiillerden dolayı hüküm
giyenler hariç olmak üzere, genel ve özel af ilanına..." Türkiye Büyük
Millet Meclisi'nin yetkili olduğunu belirtmektedir. Anayasa'nın 87. maddesinin af konusunda gönderme yaptığı 14.
maddesi ise, "Madde 14.- Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri,
Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk Devletinin ve Cumhuriyetin
varlığını tehlikeye düşürmek, temel hak ve hürriyetleri yok etmek, Devletin bir
kişi veya zümre tarafından yönetilmesini veya sosyal bir sınıfın diğer
sosyal sınıflar üzerinde egemenliğini sağlamak veya dil, ırk, din ve mezhep
ayırımı yaratmak veya sair herhangi bir yoldan bu kavram ve görüşlere dayanan
bir devlet düzenini kurmak amacıyla kullanılamazlar. Bu yasaklara aykırı hareket eden veya başkalarını bu yolda teşvik
veya tahrik edenler hakkında uygulanacak müeyyideler, kanunla düzenlenir. Anayasanın hiçbir hükmü, Anayasada yer alan hak ve hürriyetleri
yok etmeye yönelik bir faaliyette bulunmak hakkını verir şekilde
yorumlanamaz." kurallarını içermektedir. Anayasa'nın bu düzenlemeleri karşısında kimi suçlar için af yasağı
getirildiği açıkça görülmektedir. Dava konusu Yasa ile Anayasamızın 87.
maddesinin, 14. maddeye yaptığı gönderme sebebiyle getirdiği af yasağı, adına
"erteleme" denilerek örtülü biçimde aşılmak istenmiştir. Anayasa'nın
af yasağı getirdiği kimi suçlar bu arada, düşünce suçları için af getirilmek
isteniyorsa, bunun yolu Anayasa'ya aykırı yasaları değişik biçim ve isimlerle
kamufle ederek örtülü biçimde Anayasal engelleri gözardı etmek değil,
Anayasa'nın kimi suçlar için af yasağı getiren kurallarının Yasama Organı'nca
değiştirilerek amaca uygun bir düzenleme yapmaktır. Bu yola gidilmeden yapılan
düzenleme açıkça Anayasa'ya aykırıdır. Getirdiği kurallarla aynı tür veya benzer suçlardan daha vahim
olanını af kapsamına alıp, işleniş biçimlerine göre toplum için daha az tehlike
teşkil eden ve daha hafif cezayı gerektiren diğer bir kısmını af kapsamı
dışında tutmak adalet duygusunu ve vicdanları rahatsız edecek ve hukuk
devletinde yapılmaması gereken bir davranıştır. Bu nedenle, Yasa'nın iptali
istenen kimi kurallarının Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu gözardı
edilemez. Bu nedenle, itiraz konusu kuralların anayasal denetimi yapılırken
bu düzenlemelerin adına ne denirse denilsin aslında "şartlı af"
olduğu sonucuna vardığımdan değerlendirmelerimi bu açıdan yapıp, oyumu da buna
göre kullandım. 2- TCK'nun işkenceyle adam öldürme suçunu cezalandıran 450.
maddenin üçüncü fıkrasının yasa kapsamına alınmasına karşılık TCK'nun 243.
maddesinin kapsam dışında bırakılarak Yasa'nın getirdiği olanaktan kamu görevi
yapan ve bu görevlerini yaparken kişisel çıkar ve sair nedenler dışında hareket
ederek suç işleyen kişilerin yararlandırılmamasını adalet ve insaf ölçüleri ile
bağdaştıramadığımdan, itiraz konusu Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt
bendinin TCK'nun 243. maddesi yönünden Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu
düşünce ve kanaatiyle çoğunluk görüşüne karşıoy kullandım. Üye Yalçın ACARGÜN KARŞIOY
YAZISI 21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar
İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine
Dair Kanun"un kimi kurallarının iptaline ilişkin mahkemelerce yapılan
itiraz başvuruları sonucunda verilen 18.7.2001 günlü, 2001/4 Esas, 2001/332
Karar sayılı kararın, aşağıda belirtilen bölümlerine açıkladığım nedenlerle
katılmıyorum. 1- İtiraz başvurularında 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin
beşinci bendinin (a) alt bendinde TCK'nun 243. maddesinin Yasa kapsamı dışında
tutulmasının, Anayasa'nın eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine aykırılık
oluşturduğu ileri sürülmüş, iptal istemi çoğunluk görüşü ile reddedilmiştir. İtiraz konusu kural, TCK'nun "Devlet İdaresi Aleyhine İşlenen
Cürümler" başlıklı 3. Babının "Hükümet Memurları Tarafından Efrada
Karşı Yapılacak Suimuameleler" başlıklı 6. faslında yer almaktadır. Bu
fasılda yer alan diğer suçlar 4616 sayılı Yasa kapsamına alındığı halde 243.
madde de belirtilen suçlar Yasa kapsamı dışında tutulmuştur. Ayrıca aynı
maddenin ikinci fıkrasında "fiil neticesinde ölüm vukua gelirse, 452 nci,
sair hallerde 456. maddeye göre tertip olunacak ceza üçte birden yarıya kadar
artırılır" şeklindeki yollama yapılan TCK'nun 452. ve 456. maddeleri de
4616 sayılı Yasa kapsamına alınmıştır. Diğer taraftan 3. Babın dördüncü
faslında yer alan ve memurların işlediği görevi kötüye kullanma suçunu
düzenleyen 240. madde, çoğunluk oylarıyla iptal edilmiştir. Diğer bir husus da, "Eşhasa Karşı Cürümler" başlıklı 9.
Babda yer alan tüm suçların Yasa kapsamına alınmış olmasıdır. Bu Babın bilhassa
Birinci ve Dördüncü fasıllarında düzenlenen "Adam Öldürme" ve
"Çocuk Düşürme ve Düşürtme Cürümleri" doğrudan doğruya insan
hayatıyla, yaşam hakkıyla, çocuk sağlığıyla, hayatı devam ettirmeyle ilgili
bulunduğu, failleri hakkında ağır hapis, müebbet ağır hapis ve idam cezaları
öngörüldüğü ve hatta bu cürümlerden 450. maddenin üçüncü bendinde
"Öldürmek fiili: canavarca bir his zevki ile veya işkence ve tazip ile ika
edilirse" failin idam cezasına mahkum edileceği belirtildiği halde tüm bu
cürümlerin düzenlendiği maddelerin Yasa kapsamına alınmalarına ve bu cürümleri
işleyenlerin bu Yasa'dan faydalanmalarına karşın TCK'nun 243. maddesi Yasa
kapsamı dışında bırakılmıştır. Görüleceği üzere TCK'nun gerek 243. maddesinde ve gerekse 450.
maddesinin üçüncü bendinde, işkence suçları ceza yaptırımına bağlanmıştır. Her
iki kural incelendiğinde, TCK'nun 450. maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen
suçun 243. maddede belirtilen suçtan daha vahim ve cezasının da çok daha
ağır olduğu ve hatta idam cezasının verileceği öngörülmektedir. TCK'nun 450.
maddesinde doğrudan doğruya insan hayatının sona erdirilmesi amacıyla ve katil
kastıyla adam öldürme fiilleri sayılmakta ve faile idam cezası verileceği
kabul edildiği halde 243. maddede sayılan fiillerin işlenmesi sonucu şayet ölüm
vukua gelirse, faile "katil kastı olmaksızın adam öldürme" fiillerini
düzenleyen 452. maddenin (cezası artırılarak) uygulanacağı öngörülmektedir.
Diğer taraftan 450. maddenin 3. bendinde yer alan adam öldürme fiili, failin
sırf kendi zevkini ve canavarca hislerini tatmin amacıyla veya işkence ve
eziyet yoluyla işlendiği halde 243. maddede sayılan fiiller ise, bir kamu
görevlisinin, bir memurun ve özellikle kolluk görevlilerinin, kamu düzenini
bozan, ülkenin birlik ve bütünlüğüne kasteden, yıkıcı, bölücü, terörist
eylemleri yapan, bu yönde faaliyetlerde bulunan suç faillerini açığa çıkarmak,
suç delillerini elde etmek gayret ve uğraşıyla işledikleri fiillerdir. Hemen
belirtmek gerekir ki, 243. maddeye mümas fiilleri işleyenler himaye ediliyor,
bunların işledikleri fiiller haklı ve mazur görülüyor zannedilmesin. Bu tür
suçları işleyenler mutlaka affedilsin, davaları veya cezaları 4616 sayılı Yasa
şumulünde olsun şeklinde bir görüş taşımıyoruz. İşkence suçu olarak özetlenen,
unsurları ve müeyyidesi 243. maddede sayılan fiillerin, bir insanlık suçu
olduğu gerek ulusal ve gerekse uluslararası yasalarla veya sözleşmelerle
önlenmeye çalışılan suçlardan olduğu, benimsenmesinin veya kabullenilmesinin
bile düşünülemeyeceği çok açık bir gerçektir. Yasa kapsamına alınan 448 ve 450.
maddelere uyan adam öldürme fillerinin benimsenmediği veya kabullenilmediği, bu
fiilleri işleyenlerin himaye gördüklerinin söylenemeyeceği gibi. Bu
yöndekikarşılaştırma 450. maddenin üçüncü bendinin Yasa kapsamına alındığı
halde 243. maddenin kapsam dışında bırakılması nedeniyle yapılmaktadır.
Anayasa'nın 17. maddesinde, sadece "kimseye işkence ve eziyet yapılamaz;
kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi
tutulamaz" yolundaki işkence suçunu önlemeye matuf kural yer almamakta,
sözü edilen maddenin ilk fıkrasında, "Herkes, yaşama, maddi ve manevi
varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir." şeklinde insan için en
önemli hak olan "yaşam hakkı" düzenlenmektedir. İzah etmeye
çalıştığımız husus, insanın yaşam hakkını ortadan kaldıran "kasten adam
öldürme", "işkence ile adam öldürme", "canavarca bir his
zevki ile adam öldürme" fiillerini düzenleyen 448. ve 450. maddeler Yasa
kapsamına alınırken 243. maddenin kapsam dışı tutulmasıdır. Bu yöndeki
ayırım ve böyle bir düzenleme Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılık
teşkil ettiğinden 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt
bendinde istisnalar içinde sayılan TCK'nun 243. maddesinin iptali
gerekirken reddi yolundaki çoğunluk görüşüne katılmıyorum. 2- 4616 sayılı Yasa kapsamı dışında tutulan TCK'nun 298. maddesi
çoğunluk görüşü ile iptal edilmiştir. Kararda, 299. madde ile karşılaştırılması
yapılarak bu maddelerde belirlenen eylemlerin benzer nitelikte oldukları, 299.
maddenin daha ağır ceza öngördüğü gerekçe olarak kabul edilmiştir. TCK'nun 298. ve 299. maddelerinde, tutukevinden ve hapishaneden
kaçanların fiilleri ve ceza yaptırımları düzenlenmektedir. Yasa kapsamı dışında
bırakılan 298. maddenin ikinci fıkrasında, tutukevinden kaçma suçunun şahıslara
şiddet kullanılarak, kapı veya pencere kırarak, duvar delerek, kaçmaya mani
olacak vasıtaları bozarak işlenmesi ile üçüncü fıkrasında da bu suçun birden
ziyade kimseler tarafından bir arada işlenmesi, tehdit veya şiddetin silahla
yapılması hallerinde cezanın artırılarak verileceği öngörülmektedir. Bu madde
ile korunmak istenen, bilhassa örgütsel suçlardan dolayı tutuklananların
cezaevlerini yakarak, yıkarak, silahlar kullanarak, Devlete büyük zararlar
vererek kaçmalarının önlenmesidir. 299. maddenin Yasa kapsamına alınmış olması,
bu suçun da mutlaka Yasa kapsamına alınmasına gerekçe olarak kabul edilemez.
Ayrıca her iki maddede öngörülen cezalar da birbirinden farklı
değildir. 298. maddede öngörülen ceza "dört yıldan sekiz yıla kadar
ağır hapis" 299. maddede öngörülen ceza ise "beş yıldan eksik sekiz
yıldan fazla olamaz" şeklinde olup, her iki maddede azami ceza sekiz yıl
olarak belirlenmiştir. Her iki madde karşılaştırılarak öngörülen cezaların
nazara alınmasından daha çok bu maddelerle korunması amaçlanan hukuki yararın
gözetilmesi gerekmektedir. Bu sebeplerle, TCK'nun 298. maddesinde düzenlenen
eylemlerin ağırlığı ve koruduğu hukuki yarar gözetildiğinde bu maddenin Yasa
kapsamı dışında bırakılmasında, Anayasa'ya aykırılık görülmemektedir. Belirtilen nedenlerle, sözü edilen maddenin iptaline yönelik
çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Ali HÜNER KARŞIOY
YAZISI 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendindeki
istisnalar arasında sayılan "resmî artırma-eksiltmeye hile
karıştırma" suçuna ilişkin 366. madde ile "mal artırma-eksiltmesine
hile karıştırma" suçuna ilişkin 367. madde "Ammenin İtimadı Aleyhine
İşlenen Cürümler" başlıklı 6. babın "ticaret ve sanayie ve müzayedeye
hile ve fesat karıştırmak cürümleri"ni düzenleyen 5. faslında yer
almaktadır. Bu fasılda belirtilen suçlardan yalnız artırma ve eksiltmelere hile
karıştırmaya ilişkin 366. ve 367. maddeler istisnalar arasında sayılarak
4616 sayılı Yasa kapsamı dışında tutulmuştur. 366. ve 367. maddelerin yer aldığı fasılda aynı tür suçların tümü
kapsama alınırken bu iki maddenin herhangi bir ölçüt, kullanılmaksızın kapsam
dışı bırakılmasının "kamu düzeni" ve "kamu güvenliği"
amaçları ile de açıklanması olanaklı değildir. Nitelikleri ve uygulanan
yaptırımları gözetildiğinde daha ağır olarak değerlendirilebilecek 358., 359.,
361. ve 362. maddelerin istisnalar arasında sayılmayarak yasa kapsamına alınırken
366. ve 367. maddelerin kapsam dışında tutulmasının adil, kabul edilebilir
haklı bir nedeninin bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, 366. ve 367. maddeleri kapsam dışında
bırakan itiraz konusu kuralın iptali gerektiği görüşüyle çoğunluk görüşüne
katılmıyoruz. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Tülay TUĞCU