ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  : 2004/30 Karar Sayısı : 2008/55 Karar Günü     : 7.2.2008 R.G. Tarih-Sayı :19.03.2008-26821 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Konya 1. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 15.7.1950 günlü, 5682
sayılı Pasaport Kanunu'nun 3463 sayılı Yasa ile değiştirilen 14. maddesinin
(A)  bendinin son paragrafında yer alan "...yine yanında yaşayıp
reşit bulunmayan erkek çocuklarına da..." ibaresinin, Anayasa'nın 2., 10.,
41. ve 90. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I-
OLAY Dâvâcının özürlü oğlunun hususi damgalı pasaportunun süresinin
uzatılmasına ilişkin talebin reddi işleminin iptali istemiyle açılan dâvâda,
itiraz konusu ibarenin Anayasa'ya aykırılığı savını ciddi bulan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun itiraz konusu ibareyi de içeren
14. maddesinin (A) bendinin beşinci fıkrası şöyledir: " ... Hususi damgalı pasaport alabilecek durumda bulunanların yanında
yaşayıp, evli bulunmayan ve iş sahibi olmayan kız çocuklarıyla yine
yanında yaşayıp reşit bulunmayan erkek çocuklarına da hususi damgalı
pasaport verilir veya bunlar baba veya annelerinin pasaportlarının
refakathanesine kaydedilir. Refakathanesine kayıtlı bulunanlar, pasaport sahibi
ile seyahat etmedikleri takdirde o pasaportu kullanamazlar. ..." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10., 41. ve 90. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU,
Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Cafer ŞAT, Fazıl SAĞLAM ve A. Necmi ÖZLER'in
katılımlarıyla 15.4.2004 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, yasa koyucunun anne-babanın pasaport
olanaklarından çocukların da yararlanma koşulları ve şeklini düzenlerken erkek
çocuk için sadece reşit olmayı esas almasının yetersiz kaldığı, itiraz konusu
yasa hükmü ile kız çocukları ve erkek çocukları arasında cinsiyet yönünden
ayrımcılık yapıldığı, Devletin ailenin korunması yönünde pozitif ve negatif
yükümlülüklerinin mevcut olup, aile hayatının sağlıklı devamına engel olan
tedbirleri almak ve buna aykırı her türlü düzenlemeyi ortadan kaldırmak zorunda
olduğu, bu nedenlerle itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 10., 41. ve 90.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu ibarenin de bulunduğu 5682 sayılı Yasa'nın 14.
maddesinin (A) bendinin beşinci fıkrasında, hususi damgalı pasaport sahibi olan
kişilerin kız ve erkek çocuklarının hangi koşullar altında bu pasaporttan
yararlanabilecekleri belirlenmiştir. Buna göre, hususi damgalı pasaport sahibi
kişilerin kız çocuklarının bu pasaporttan yararlanabilmeleri için hususi
damgalı pasaport sahibi ile birlikte yaşamaları, evli olmamaları ve
çalışmamaları gerekirken, erkek çocuklar için birlikte yaşama ve reşit olmama koşulları
öngörülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasaların
üstünde yasakoyucunun da uyması gereken temel hukuk ilkeleri ve Anayasa'nın
bulunduğu bilincinde olan devlettir. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen "yasa önünde eşitlik
ilkesi"nin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme
bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasalar karşısında ayrım yapılmasını
ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle aynı durumda bulunan kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi
yasaklanmıştır. Bu yasak, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasını
engellemektedir. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar
için değişik kuralları gerekli kılabilir. Ancak kişisel nitelikleri ve
durumları özdeş olanların, farklı kurallara tabi tutulmaları Anayasa'nın
eşitlik ilkesine aykırılık oluşturur. Hususi damgalı pasaport sahibi olan kişilerin kız ve erkek çocukları
aynı hukuki durumdadırlar. Aynı durumda bulunan kişilerin yasanın
öngördüğü haklardan aynı esaslara göre yararlandırılmaları ya da
yararlandırılmamaları eşitlik ilkesinin gereğidir. İtiraz konusu ibarenin de yer aldığı 5682 sayılı Yasa'nın 14.
maddesinin beşinci fıkrası uyarınca kız çocukları hususi damgalı pasaport
sahibi ile birlikte yaşadıkları, çalışmadıkları ve evlenmedikleri sürece hususi
damgalı pasaporttan yararlanabilme olanağına sahip olmalarına karşın aynı
durumda bulunan erkek çocuklarının bu imkandan ancak reşit olana kadar
yararlanabilmeleri cinsiyetler arasında ayrımcılığa yol açmakta ve bu durum
yasa önünde eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibare Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. İbare, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı görülerek iptal
edilmiş olduğundan  41. ve 90. maddeleri yönünden incelenmesine gerek
görülmemiştir. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, " Kanun,
kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe
gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede
yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez " denilmekte, 2949
sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü fıkrasında da bu kural
tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise, Anayasa Mahkemesi'nin,
iptal sonucunda meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu
yararını ihlal edici nitelikte görmesi halinde yukarıdaki fıkra hükmünü
uygulayacağı belirtilmektedir. 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesinin (A) bendinin
beşinci fıkrasında  yer alan ibarenin iptal edilmesi nedeniyle doğan
hukuksal boşluk kamu yararını ihlâl edici nitelikte görüldüğünden, iptal
kararının, Resmî Gazetede yayınlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe
girmesi uygun görülmüştür. VII- SONUÇ A- 15.7.1950 günlü, 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun
14. maddesinin 28.5.1988 günlü, 3463 sayılı Yasa ile değiştirilen (A) bendinin
son paragrafında yer alan "... yine yanında yaşayıp reşit bulunmayan erkek
çocuklarına da ..." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B-  İptal edilen ibarenin doğuracağı hukuksal boşluk
kamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin
üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkraları gereğince iptal hükmünün, KARARIN RESMÎ GAZETEDE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 7.2.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Cafer ŞAT Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ