ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1999/4 Karar Sayısı : 1999/47 Karar Günü : 28.12.1999 R.G. Tarih-Sayı :10.03.2000-23989 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bulancak Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765
sayılı Türk Ceza Kanunu'na 3506 sayılı Yasa ile eklenen Ek Madde 2'nin son
fıkrasının, Anayasa'nın 5., 10. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Gıda Maddeleri Tüzüğüne muhalefet suçundan açılan kamu davasında,
Türk Ceza Kanunu'nun Ek 2. maddesinin son fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için doğrudan başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A. İtiraz Konusu Yasa Kuralı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu kuralı da içeren 3506 sayılı
Yasa ile değiştirilen Ek 2. maddesi şöyledir : " Ek Madde 2- Bu maddenin yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren Ek 1 inci madde kapsamına giren para cezaları; 1988 yılı
Bütçe Kanununda 84 olarak belirlenen memur maaş katsayısının artırılması
halinde Bütçe Kanununda her 75 puan artış, bir birim olarak kabul edilerek, Ek
1 inci maddeye göre tespit edilen ceza miktarlarının, bulunacak birim sayıyla
çarpılması suretiyle belirlenir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra kabul edilecek
kanunlardaki para cezaları için de, müteakip yıllar, Bütçe Kanununda belirlenen
katsayı miktarlarında artırma yapıldığı takdirde birim sayısının tespitinde
başlangıç olarak, o kanunun yürürlüğe girdiği tarihteki Bütçe Kanununda geçerli
olan devlet memurları aylıkları katsayısı esas alınır." B. İlgili Yasa Kuralları Türk Ceza Kanunu'nun 4421 sayılı Yasa ile değiştirilen ve ilgili
görülen Ek 1. maddesinin (b) bendinin 9. alt bendi ve Ek 2. maddesi şöyledir : 1. Ek 1 inci maddenin (b) bendinin 9. alt bendi şöyledir: "b) Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul olunup da; 9) 17.10.1996 tarihli ve 4199 sayılı, 21.5.1997 tarihli ve 4262
sayılı Kanunlarla değişik 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu müstesna olmak
üzere, 1.1.1994 tarihinden 31.12.1998 tarihine kadar yürürlüğe girmiş bulunan
kanunlardaki para cezaları sekiz misline, Çıkarılmıştır. " 2. " Ek Madde 2.- a) Ek 1 inci madde kapsamına giren, b) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar yürürlüğe
giren, c) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra kabul edilen, Kanunlardaki para cezaları, her takvim yılı başından geçerli olmak
üzere o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer
298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme
oranında artırılarak uygulanır. " C- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında Anayasa'nın 5., 10. ve 38. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Ahmet Necdet
SEZER, Güven DİNÇER, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI,
Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü
SÖNMEZ'in katılmalarıyla 12.1.1999 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen ve ilgili görülen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kurallarıyla
bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü : Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta
oldukları davada uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddî olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince
açılmış ve Mahkeme'nin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralların da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları,
davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan ve sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan
kurallardır. Gıda Maddeleri Tüzüğü'ne muhalefet suçundan açılan davada,
Mahkeme'nin uygulayacağı kural, 560 sayılı KHK'nin 12/b maddesiyle göndermede
bulunulan 3.11.1995 günlü, 4128 sayılı Yasa ile değiştirilen 18/A-g maddesi
uyarınca on milyon liradan beşyüz milyon liraya kadar ağır para cezası
verilmesine ilişkindir. Ancak, Türk Ceza Kanunu'na 3506 sayılı Yasa ile eklenen
Ek Madde 2'ye göre, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren
Ek 1 inci madde kapsamına giren para cezaları, 1988 yılı Bütçe
Kanunu'nda 84 olarak belirlenen memur maaş katsayısının artırılması halinde
Bütçe Kanunu'nda her 75 puan artış, bir birim olarak kabul edilerek, Ek 1 inci
maddeye göre tespit edilen ceza miktarlarının, bulunacak birim sayıyla
çarpılması suretiyle belirlenecek; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra
kabul edilecek kanunlardaki para cezaları için de müteakip yıllar, Bütçe
Kanunu'nda belirlenen katsayı miktarlarında artırma yapıldığı takdirde birim
sayısının tespitinde başlangıç olarak, o kanunun yürürlüğe girdiği tarihteki
Bütçe Kanunu'nda geçerli olan devlet memurları aylıkları katsayısı esas
alınacaktır. 4128 sayılı Yasa'nın yürürlük tarihi olan 1995 yılında Bütçe
Yasası'ndaki memur maaş katsayısı 1225, suç tarihi olan 1998 yılındaki memur
maaş katsayısı 5820, aradaki fark ise 4595'dir. Bunun 75'e bölünmesiyle elde
edilen 61 birim sayısıyla çarpımı sonunda 560 sayılı KHK'nin 4128 sayılı Yasa
ile değişik 18/A-g maddesindeki ağır para cezası, "altıyüzon milyon
liradan otuzmilyar beşyüz milyon liraya kadar ağır para cezası"
olmaktadır. 1.8.1999 günlü, 23773 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak aynı gün
yürürlüğe giren 28.7.1999 gün 4421 sayılı Yasa'nın 4. maddesiyle değiştirilen
Türk Ceza Kanunu'na 3506 sayılı Yasa'yla eklenen Ek 1. maddenin (b) bendinin 9.
alt bendi ile 1.1.1994 tarihinden 31.12.1998 tarihine kadar yürürlüğe girmiş
bulunan kanunlardaki para cezaları sekiz misline çıkarılmıştır. 4421 sayılı
Yasa'nın 5. maddesiyle de Türk Ceza Kanunu'na 3506 sayılı Yasa ile eklenen Ek
2. madde değiştirilerek kanunlardaki para cezalarının her takvim yılı başından
geçerli olmak üzere o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul
Kanunu'nun Mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân edilen
yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanması esası benimsenmiştir.
Böylece, bakılmakta olan davada uygulanacak 560 sayılı KHK'nin 4128 sayılı Yasa
ile değişik 18/A-g maddesindeki para cezası da "seksen milyon liradan dört
milyar liraya kadar ağır para cezası" olacaktır. Bu durumda, Türk Ceza Kanunu'nun 2. maddesinin ikinci fıkrasındaki
"Bir cürüm ve kabahatin işlendiği zamanın kanunu ile sonradan neşir olunan
kanunun hükümleri birbirinden farklı ise failin lehinde olan kanun tatbik ve
infaz olunur" biçimindeki kural uyarınca davada sanık lehine değişiklik
yapan 4421 sayılı Yasa uygulanacağından itiraz konusu kuralın uygulanma olanağı
kalmamaktadır. İtirazın başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi
gerekir. VI- SONUÇ 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"na 3506
sayılı Yasa ile eklenen Ek Madde 2'nin son fıkrasının, 4421 sayılı Yasa ile
yapılan düzenleme sonucunda bakılmakta olan davada uygulanacak kural olma
niteliği kalmadığından, bu fıkraya ilişkin itirazın başvuran Mahkeme'nin
yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 28.12.1999 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Mustafa
  YAKUPOĞLU Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ