ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/1 Karar Sayısı : 2004/36 Karar Günü : 23.3.2004 Resmi Gazete tarih/sayı: 21.4.2004/25440 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bursa Asliye 1.
Ticaret Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 24.6.1995 günlü, 551 sayılı
“Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname”nin 165. maddesinin
üçüncü fıkrasının, Anayasa'nın 5., 10., 12., 36. ve 152. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY Faydalı model belgesinin hükümsüzlüğüne karar verilmesi istemiyle
açılan davada, 551 sayılı “Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname”nin 165. maddesinin üçüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur. III-
YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralı 24.6.1995 günlü, 551 sayılı “Patent Haklarının Korunması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname”nin 165. maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrası
şöyledir: “ Madde 165- ... Zarar gören üçüncü kişilerin ve ilgili resmi makamların faydalı
model belgesinin hükümsüzlüğünü talep edebilmeleri için, 161 inci maddeye göre
itiraz yapmış olmaları şarttır. ...” B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda Anayasa'nın 5., 10., 12., 36. ve 152.
maddelerine dayanılmış, 91. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya
KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet
AKYALÇIN'ın katılmalarıyla 15.1.2001 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELEMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu KHK kuralı ve ilgili görülen Anayasa kurallarıyla bunların gerekçeleri
ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp
düşünüldü: Sınırlama yapılmasına gerek görülmeyerek istemin incelenmesine
geçildi: Başvuru kararında, 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararnamenin faydalı model belgesine ilişkin hükümsüzlük
hallerinin düzenlendiği 165. maddesinin üçüncü fıkrasında, patent belgesinin
hükümsüzlüğüne yönelik davalardan farklı olarak bir itiraz şartı öngörülmesinin
çelişki yarattığı ve hak arama özgürlüğünü kısıtladığı belirtilerek itiraz
konusu kuralın, Anayasa'nın 5., 10., 12., 36. ve 152. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'ya
aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmaya
mecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe
ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, itiraz konusu kural
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 91. maddesi yönünden de incelenmiştir. Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, sıkıyönetim
ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci ve
ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile
dördüncü bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmünde
kararnamelerle düzenlenemez. Buna göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi, “Bakanlar
Kurulu”na belirtilen bölümlerde yer alan hak ve ödevlerle ilgili konularda
kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi veremez. 8.6.1995 günlü, 4113 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkarılan
551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 165. maddesinin itiraz konusu üçüncü
fıkrasına göre, faydalı model belgesinin hükümsüzlüğüne karar verilmesi
istemiyle zarar gören üçüncü kişiler ile ilgili resmî makamlar tarafından dava
açılabilmesi için, faydalı model belgesi başvurusunun ilgili Bültende ilan
edilmesinden itibaren, 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 161. maddesi uyarınca
üç ay içerisinde Patent Enstitüsü'ne idari itirazda bulunulmuş olma koşulu
aranarak, dava açma hakkı sınırlandırılmıştır. Anayasa'nın 36. maddesinde, “Herkes, meşru vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir” denilerek dava açma hakkına yer
verilmiştir. Ancak bu madde, Anayasa'nın 91. maddesi ile sıkıyönetim ve
olağanüstü haller dışında kanun hükmünde kararnamelerle düzenleme
yapılamayacağı belirtilen ikinci kısmının ikinci bölümünde yer aldığından dava
açma hakkını ilgilendiren düzenlemenin kanun hükmünde kararnamelerle yapılması
olanaklı değildir. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 91.
maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Konunun başvuru kararında dayanılan diğer Anayasa kuralları
yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. VI- SONUÇ 24.6.1995 günlü, 551 sayılı “Patent Haklarının Korunması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname”nin 165. maddesinin üçüncü fıkrasının Anayasa'ya
aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 23.3.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Mustafa
  BUMİN Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Ali
  HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul
  ERSOY Üye Tülay
  TUĞCU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fazıl
  SAĞLAM Üye A.
  Necmi ÖZLER