ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1976/15 Karar Sayısı : 1976/17 Karar Günü : 18.3.1976 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: İstanbul
Üçüncü Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 15.5.1974 günlü, 1803
sayılı “Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında
Kanun”un 2. maddesinin (B) bendinin iptali istemidir. I- OLAY: Türk Ceza Kanununun sanık hakkında uygulanacak 205. maddesinin  (B)
bendinin, Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere
uyulmadan yasalaştırıldığı Cumhuriyet Savcılığınca ileri sürülmüş, bu sav,
Mahkemece de ciddî görülerek (B) bendinin iptali için, Anayasanın değişik 151.
ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca Anayasa
Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir. II- İTİRAZIN GEREKÇESİ ÖZETİ: İtiraz yoluna başvuran Mahkemece, 1803 sayılı Af Yasasının 2.
maddesinin (B) bendinin, Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen
biçim kuralına aykırı olarak yasalaştığı ileri sürülmüştür. III- YASA METİNLERİ: 1- İtiraz konusu Yasa kuralı: 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin, itiraz konusu
(B) bendi şöyledir: “Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş: A) ………… B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210,
212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 üncü
maddesinin 1 inci bendinde ve 406, 407, 414/1, 415, 416/2-3, 491, 492, 493,
495, 496, 497, 498, 499, 500, 503 ve 510 ncu maddeleriyle Askerî Ceza Kanununun
131 ve 132 nci maddelerinde gösterilen suçları işleyen hakkında ilgili maddede
öngörülen Devlet zararı önceden ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmak
şartiyle bu maddenin (A) bendi hükmü uygulanır.” 2- Dayanılan Anayasa kuralı: Mahkemenin Anayasaya aykırılık gerekçesinde dayanılan Anayasanın
92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir: “Madde 92/5- Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni
benimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki
üyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet
Meclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca
veya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul
etmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile
kabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini
benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde
açık oya başvurulur.” IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca toplanarak
aşağıdaki sorunlar üzerinde durmuştur. 1-Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olup
olmadığı sorunu: Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasa’ya
uygunluk denetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bunların
da Anayasaya uygunluk denetimine bağlı olduğu sonucuna varılmıştır. Konu
hakkındaki gerekçeler Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/34,
Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmî Gazete;
gün 21.1.1975, sayı: 15125), bunların burada yinelenmesine gerek kalmamıştır. Şu duruma göre, bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içinde
bulunduğu açıktır. Halit Zarbun, bu görüşe katılmamıştır. 2- Esasın incelenmesindeki sınır sorunu: Sanık hakkındaki kamu davasında uygulanacak Türk Ceza Kanununun
205. maddesinin, 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin itiraz
konusu (B) bendinde yer alması ve olayda (B) bendinin sözü geçen madde yönünden
davada uygulanacak kanun kuralı olması nedeniyle, Anayasa Mahkemesi işin
esasını, ancak (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 205. maddesi ile sınırlı olarak
inceleyebilir. Nihat O. Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamıştır. Yukarıda açıklanan sorunların  incelenmesi sonunda: 1- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi
içinde bulunduğuna Halit Zarbun’un karşı oyuyla ve oyçokluğu ile; 2- Dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine, 3- İşin esasının 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendinin
Türk Ceza Kanununun 205. maddesi ile sınırlı olarak incelenmesine, Nihat O.
Akçakayalıoğlu’nun (B) bendinin tümünün incelenmesi gerektiği yolundaki
karşıoyuyla ve oyçokluğu ile; Esasın incelenmesinin başka güne bırakılmaksızın sürdürülmesine
oybirliğiyle; Karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,
iptali istenen Yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler
ve diğer yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 1- İtiraz eden Mahkemenin kararında, uygulanacak Yasa kuralının
biçim yönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaştırıldığı ve bu nedenle iptali
gerektiği belirtilmiştir. 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendindeki
kural Türk Ceza Kanununun 414. maddesinin birinci fıkrası ile sınırlı olarak
Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/39, Karar: 1974/51 sayılı
karariyle, Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarına
aykırı oluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15133
sayılı Resmî Gazetede yayımlanmıştır. Şu halde, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendi için daha
önce saptanmış bulunan iptal nedeni, burada da geçerlidir. Bu neden, yukarıda
gün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmî Gazetenin gün ve sayısı
gösterilen Anayasa Mahkemesi kararında tüm ayrıntıları ile  belirtilmiş
olduğundan, bunların burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Muhittin Gürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu, bu sonuca değişik
gerekçe ile  katılmışlardır. Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi, bu görüşe
katılmamışlardır. 2- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü: Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasına göre, özel bir
durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün gecikmeksizin yürürlüğe konulması
asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığı anlaşılmış bir kuralın
yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamış ve bu nedenle de iptal
hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerek görülmemiştir. Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Fahrettin Uluç, Nihat O.
Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır. VI- SONUÇ: 1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af Yasasının 2. maddesinin itiraz
konusu yapılan (B) bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasanın 92/5.
maddesinde açıklanan yönteme aykırı olarak oylanmış bulunması nedeni ile biçim
yönünden ve Türk Ceza Kanununun 205. maddesi açısından iptaline Muhittin Gürün
ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun değişik gerekçeleriyle ve Halit Zarbun, Ahmet
Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoyları ile ve oyçokluğu ile; 2- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına
yer olmadığına Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Fahrettin Uluç ve Nihat
O. Akçakayalıoğlu’nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile; 18.3.1976 gününde karar verildi. Başkan Kâni VRANA Başkanvekili Şevket MÜFTÜGİL Üye Ahmet AKAR Üye Halit ZARBUN Üye Ziya ÖNEL Üye Abdullah ÜNER Karşı oy
  ilişiktedir. Üye Ahmet
  KOÇAK Karşı oy
  eklidir. Üye Fahrettin ULUÇ Karşı oy
  eklidir. Üye Muhittin GÜRÜN Karşıoy eklidir. Üye Lûtfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Karşıoy yazısı
  eklidir. Üye Adil ESMER Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU Üye Ahmet H.
  BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımda açıkladığım görev ve süreye ilişkin gerekçelerle, çoğunluğun bu
kararına da katılmıyorum. Üye Halit ZARBUN KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Anayasa
Mahkemesinin 28.11.1974 günlü ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararında
açıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum. Üye Ziya ÖNEL KARŞIOY YAZISI Cumhuriyetin 50. yılı dolayısıyle çıkarılan 1803 sayılı Af
Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92.
maddesinin beşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle –esası
incelenmeksizin- TCK.nun 205 açısından iptaline karar verilmiş olmasına göre
Yasama organının bu hükmü yeniden düzenleme ve şekle aykırılığı giderip maddeyi
yeniden yürürlüğe koyma yetkisi mevcut bulunmaktadır. O halde Yasama organına
bu yetkisini kullanabilme olanağının verilmesi zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama Organının bu yetkisini kullanabilmesi de, Anayasa Mahkemesi
iptal kararının Resmi Gazetede yayımlanmasından başlayarak Anayasanın 152.
maddesi hükmü gereğince, iptal kararının yürürlüğe girmesi için uygun ve
yeterli bir sürenin verilmesine bağlı bulunmaktadır. Böyle bir süre verilmediği
takdirde, iptal kararı, Resmî Gazetede yayımlandığı tarihde iptal edilen kanun
hükmü yürürlükten kalkacak ve bu suretle Yasama Organının bu hükmü yeniden
düzenleyip yürürlüğe koymasına fırsat ve olanak kalmamış olacaktır. Anayasanın 152. maddesinin ikinci fıkrasında, gereken hallerde bir
yıla kadar süre verilebileceği açıklanmıştır. Olayda, Anayasanın sözü edilen 152. maddesindeki  (gereken haller)
koşulunun bulunup bulunmadığı sorununa gelince: Anayasanın 64. maddesi gereğince genel ve Özel Af ilân etmek
yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Büyük Millet Meclisi,
kuşkusuz Affın kapsamını ve sınırını da belli etmeğe yetkilidir. Anayasa
Mahkemesinin görüşü de bu yoldadır. (Anayasa Mahkemesi kararı, 9.6.1964 gün,
Esas: 1964/12, Karar 1964/47, Anayasa Mahkemesi kararlar dergisi cilt 2, S.
176) Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yetkiye dayanarak 1803
sayılı Af Kanunuyle bir bölüm suçları ve cezalarını tamamen affederken bir
bölüm suçların cezalarından 12 yıl, diğer bölüm suçların cezalarından ise
yalnız beş yılı affetmeği uygun bulmuş ve bu arada TCK.nun 205. maddesinde
yazılı (Devlet namına yapılan alım ve satımlara fesat karıştırarak irtikâpta
bulunmak) suçunu tamamen değil ancak beş yılının affedilmesini öngörmüştür. İptal kararının yürürlüğe girmesi hususunda süre verilmemesi
halinde, iptal kararı Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte Af kanununun sözü
edilen hükmü yürürlükten kalkacak ve böylece yukarda yazılı irtikâp suçunu
işlemiş olanlar da Kanun koyucunun istek ve iradesi hilâfına beş yıl değil 12
yıllık Afdan yararlanmış olacaktır. Bundan başka, bu dâvada uygulanacak olan TCK.nun 205. maddesi
hükmüne göre, zararın sanığa ödettirilmesi gerekmektedir. Bu olayda ise,
sanığın bu hareketiyle Maliye Hazinesine 1424.730 (Bir milyon, dört yüz yirmi
dört bin, yedi yüz otuz) lira zarar verdiği öne sürülmüştür. Bu olayda
uygulanacak Af Kanununun 2. maddesinin (B) fıkrası gereğince sanığın beş yıllık
afdan yararlanabilmesi, Maliye Hazinesine vermiş olduğu yukarda miktarı yazılı
zararı ödemesi şartına bağlı tutulmuştur. Bu hüküm iptal edildiğinde, yeniden
düzenlenmesi için süre de verilmediğine göre, sanık Maliye Hazinesinin bu
zararını ödemeksizin beş yıl yerine, 12 yıllık aftan istifade etmiş olacaktır
ve böylece Yasama Organının ve Anayasanın maksadına uymıyan bir durum meydana
gelmiş olacaktır. Yukarıda yazılı nedenler, iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü
kararlaştırılmasını zorunlu hale getirmektedir. Açıkladığımız bu nedenler dolayısıyle, iptal hükmünün yürürlüğü
için süre verilmemesi kararına karşıyız. Üye Abdullah ÜNER Üye Fahrettin ULUÇ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Esas:
1974/34, Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy
yazımın 3 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararının
aynı konu ile ilgili kısmına katılmıyorum. Üye Ahmet KOÇAK KARŞIOY YAZISI Yukarıki kararda (1976/15-17), kanun teklif ve tasarılarının
Cumhuriyet Senatosundaki görüşmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul edilmiş
bulunan madde metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de bu
değişikliklerin benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasanın 92. maddesinin
beşinci fıkrası gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyen
maddelere ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve Millet
Meclisince düzenlenen metinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenin
toptan Millet Meclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı Af
Kanunu hakkında bu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuş
olmaları, Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeye
dayandırılmıştır. Bu görüş, Anayasanın, hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerine
aykırı bulunmaktadır. İptal kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve
28.11.1974 günlü ve (1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı Anayasa
Mahkemesi kararlarına ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmiş
olduğundan tekrarı gereksiz bulunmuştur. (Resmî Gazete-günler: 12.7.1974,
29.1.1975; sayılar: 14943: S: 9-12; 15133: S. 19-20) Söz konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararın
gerekçesine katılmıyorum. Üye Muhittin GÜRÜN KARŞIOY YAZISI 29.1.1975 günlü ve 15133 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Mahkememizin 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralı
bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptale dair görüşlerine karşıyım. Üye Ahmet Salih ÇEBİ KARŞIOY YAZISI T.C. Anayasası 92 nci madde beşinci  fıkra hükmünün işletilişi bakımından
“oylanacak metin” ve “oylama usulü” için, 14943 sayılı Resmî Gazetede
yayımlanan Mahkememiz 2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı kararına bağlı karşıoy
yazımda açıkladığım, Resmi Gazete’nin 21.Ocak.1975 günlü, 15125 sayısında yayımlanan
Mahkememiz 28.11.1974 günlü kararına ek karşıoy yazımda iptal hükmü
yürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluğu olarak işaretlediğim, Görüş ve düşüncelerimle anayasal denetime konu yapılan kural’ın
iptali gerekçesine ve iptal hükmü yürürlüğü için ayı bir gün
kararlaştırılmayışına karşıyım. Üye Nihat O.
  AKÇAKAYALIOĞLU