ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:2007/35 Karar Sayısı:2007/36 Karar Günü:5.4.2007 Resmi Gazete Tarih-Sayısı:15.11.2007-26701 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ula Sulh Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 6.12.2006 günlü, 5560
sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un 31.
maddesiyle değiştirilen 30.3.2005 günlü, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinin, Anayasa'nın 2., 125., 140.,
142. ve 155. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca verilen para cezasının
iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI Kabahatler Kanunu'nun 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 31.
maddesiyle değiştirilen ve iptali istenilen bendin yer aldığı 3. maddesi
şöyledir: “Madde 3 - (1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin
kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır.” III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itiraz
konusu Yasa kuralı ve gerekçesi ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa, bu hükmün iptali
için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince
açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralın o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları ise,
davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki
kurallardır. Ruhsat ve eklerine aykırı yapıldığı gerekçesiyle mühürlenerek
inşaatı durdurulan yapı sahibine İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca verilen
para cezasının iptali istemiyle açılan davada Mahkeme, Kabahatler Kanunu'nun 3.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğunu
ileri sürmüştür. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesinin (1) numaralı
fıkrasında idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari
yaptırım kararlarına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en
geç onbeş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabileceği belirtilmekte, 3.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde de diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde, idarî yaptırım kararlarına karşı bu Kanun'da
öngörülen kanun yoluna ilişkin kuralların uygulanacağı hükme bağlanmaktadır.
Anılan Yasa'nın 27. maddesine 5560 sayılı Yasa ile eklenen (8) numaralı fıkrada
ise idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili
olarak idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması
halinde, idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddialarının bu
işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği hükmü yer
almaktadır. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesinde, ruhsatsız veya
ruhsata aykırı yapıların inşaatının idarece derhal durdurulması ve ruhsata
uygun hale getirilmemesi halinde yıktırılması, 42. maddesinde de ruhsat
alınmadan veya ruhsat veya eklerine veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan
yapının sahibine ve müteahhidine para cezası verilmesi öngörülmektedir. İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca verilen para cezaları, bir
yapının ruhsatsız veya ruhsata aykırı veya imar mevzuatına aykırı yapıldığının
tespit edilmesi anlamını taşımaktadır. Uygulamada söz konusu aykırılığın
tespiti, devam eden inşaatlarda yapı tatil zaptı, tamamlanmış olan yapılarda
ise yapı tespit zaptı düzenlenmesiyle gerçekleşmekte ve bu suretle idari işlem
kimliğine bürünmektedir. Söz konusu işlemler, yerleşik yargı kararlarında idari
davaya konu oluşturabilecek nitelikte idari işlemler olarak kabul
edilmektedirler. Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesi, “idari yaptırım kararının
verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev
alanına giren kararların da verilmiş olması hali” nin varlığını aramaktadır. Bu çerçevede, İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca para cezası
verilmesi işlemi, imar mevzuatına aykırı bir yapılanmanın tespiti, önlenmesi
veya giderilmesine yönelik idari bir işlemin devamı niteliğinde olduğundan,
Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesinin (8) numaralı fıkrası uyarınca idari
yaptırım kararının yanı sıra idari yargının görev alanına giren başka bir
kararın da verilmiş olduğunun ve buna bağlı olarak söz konusu para cezalarına
karşı açılacak davalarda idari yargının görevli olduğunun kabulü gerekmektedir.
Bu durumda, İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca verilen para cezasına karşı
Sulh Ceza Mahkemesinde açılan dava, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin
görevine girmemektedir. İtiraz başvurusunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi
gerekir. IV- SONUÇ 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına İlişkin Kanun'un 31. maddesiyle değiştirilen 30.3.2005 günlü, 5326
sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendine
ilişkin başvurunun, Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER ve Şevket APALAK'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 5.4.2007
gününde karar verildi. Başkan Tülay TUĞCU Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Fulya KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Osman Alifeyyaz PAKSÜT KARŞIOY YAZISI 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun, (1) numaralı fıkrasının
itiraz konusu (a) bendine ilişkin kuralın da yer aldığı 3. maddesinde, “(1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin
kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır” denilmektedir. İtiraz konusu kuralda, idari yaptırım kararlarına karşı
başvurulacak yargı yerinin belirlenmesinde izlenmesi gereken yöntem
açıklanmıştır. Buna göre, yargı yerinin belirlenmesine ilişkin diğer kanunlarda
aksine bir hüküm bulunmaması halinde bu Kanunda yer alan hükümler uygulanarak
yargı yeri saptanacaktır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesinin (8) numaralı
fıkrasında ise “İdarî yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı
kişi ile ilgili olarak idarî yargının görev alanına giren kararların da
verilmiş olması halinde; idarî yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık
iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idarî yargı merciinde görülür” denilmektedir. Hükümde, idari yaptırım kararlarına karşı idari yargı
mercilerine başvurabilmek için gerekli olan koşullar gösterilmiştir. Buna göre,
idari yargının yetkili yargı mercii olabilmesi için, idari işlemle yaptırım
kararlarının birlikte dava konusu edilmesi gerekmektedir. Somut olay ise ruhsat ve eklerine aykırı yapılan inşaatın
mühürlenmesi ve durdurulmasına ilişkin idari işleme dayanılarak verilen imar
para cezası ve verilen bu para cezasının iptali istemidir. İmar para cezasının
iptaline ilişkin açılmış bir dava bulunduğu halde, idari işlemin iptali için
açılmış bir davanın varlığı saptanamamıştır. Kabahatler Kanunu'nun 27.
maddesinin (8) numaralı fıkrası uyarınca, idari yargının yetkili yargı mercii
olabilmesi için, idari işlemle yaptırım kararlarının birlikte dava konusu
edilmesi gerekmektedir. Oysa, idari işlemin dava konusu edilmesi, yaptırım
kararının dava konusu edilmesi ve bu davaların birlikte açılması yolundaki koşullar
olayda gerçekleşmemiştir. Bu durumda, idari yargı merciini yetkili kılan 27.
maddenin (8) numaralı fıkrasındaki hükmün olayda uygulanma yeri
bulunmamaktadır. Diğer taraftan, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun yetkili yargı
yerini belirleyen 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi, adli yargıyı
yetkili kılarken diğer kanunlarda aksine bir hükmün bulunmamasını da
aramaktadır. Yargı yetkisiyle ilgili diğer kanunlarda aksine bir hüküm
bulunmadığı için Anayasaya aykırılık başvurusunda bulunan mahkemenin somut
olayda davayı görme yetkisi bulunmakta, dolayısıyla da 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu'nun yetkili yargı yerini belirleyen 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
(a) bendi uygulanacak kural olmaktadır. Açıklanan nedenlerle başvurunun esasının incelenmesi gerekirken,
yetkisizlikten dolayı redde ilişkin çoğunluk gerekçesine katılmıyoruz. Üye Mehmet ERTEN Üye A. Necmi ÖZLER AZLIK OYU İptal istemine konu yapılan 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun
5560 sayılı Yasa'yla değişik 3. maddesinin 1/a bendinde, idari yaptırım
kararlarına karşı diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde kanun
yolları bakımından bu Yasa'nın uygulanacağını belirtmektedir. Ancak, 5560 sayılı Yasa'nın 30. maddesiyle 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesine eklenen 8. bentte ise, idari yaptırım
kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişiyle ilgili idari yargının görev
alanına giren karar verilmişse, idari yaptırım kararına ilişkin hukuka
aykırılık iddialarının diğer işlemin iptali istemiyle birlikte idari yargıda
görüleceği belirtilmiştir. Bu kurallara göre, kanun yoluna ilişkin tersi bir kural yoksa,
idari yaptırım kararına karşı adli yargıda dava açılacak, ancak aynı konuda
idari yargının görev alanına giren bir idari işlem de varsa, idari yaptırım ve
diğer idari işleme karşı birlikte idari yargıda dava açılabilecektir. Başvuran mahkemenin önünde salt para cezasına ilişkin dava
bulunduğuna, para cezasıyla ilintili idari yargının görevine giren bir işlemin
olduğuna ve buna karşı dava açıldığı yolunda bir belirleme yapılmadığına göre,
ortada sulh ceza mahkemesinin ele alacağı bir dava olduğu ve buna olanak veren
kuralı uygulayıp Anayasa yönünden irdeliyeceği açıktır. Belirtilen nedenlerle, itirazın esasa geçilmesi gerekirken
yetkisizlikten reddedilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle karara
karşıyım. Üye Şevket APALAK