ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2008/3 Karar Sayısı: 2009/44 Karar Günü : 5.3.2009 R.G. Tarih-Sayı :05.06.2009-27249 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay İdari
Dava Daireleri Kurulu İTİRAZIN KONUSU: 30.4.1992 günlü, 3797 sayılı
Milli Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 53.
maddesinin 3.4.1998 günlü, 4359 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü fıkrasının
Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün
durdurulması istemidir. I- OLAY İdari soruşturma sonucu yapılan atama işleminin iptali istemiyle
açılan davaya ilişkin Danıştay 2. Dairesi'nin kararının temyizi
aşamasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu iptali ve
yürürlüğünün durdurulması için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 30.4.1992 günlü, 3797 sayılı Milli Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve
Görevleri hakkında Kanun'un iptali istenilen 3.4.1998 günlü, 4359 sayılı Yasa
ile eklenen üçüncü fıkrasının da yer aldığı 53. maddesi şöyledir: "Bakanlık, Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkında
Kanun, Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameler ve İl İdaresi
Kanunu hükümlerine uygun olarak taşra teşkilatı kurmaya yetkilidir. Her ilde ve ilçede bir milli eğitim müdürlüğü bulunur, ilçe milli
eğitim müdürlükleri görev ve hizmetleri yürütürken, il milli eğitim
müdürlüklerine karşı da sorumludur. İl ve ilçelerin sosyal ve ekonomik gelişme
durumları, nüfusları ve öğrenci sayıları gözönünde bulundurularak bu
müdürlükler farklı tip ve statülerde kurulabilir ve farklı yetkiler
verilebilir. İş durumuna ve ihtiyaca göre Bakanlık ana hizmet birimleri, milli
eğitim müdürlüklerine bağlı olarak ayrı il ve ilçe birimleri de kurabilir. İl Milli Eğitim Müdürlükleri bünyesinde İlköğretim Müfettişleri
Başkanlığı oluşturulur. İlköğretim Müfettişleri en az dört yıl süreli yüksek
öğrenimli öğretmenler arasından yarışma sınavı ile yardımcı olarak mesleğe
alınırlar. Bu görevde üç yıllık yetişme dönemini takiben yapılacak yeterlik
sınavını başaranlar ilköğretim müfettişi kadrolarına atanırlar. İlköğretim
müfettişlerinin ve yardımcılarının görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma
usulü, nitelikleri, yetişme şekli ve atanmalarına ilişkin esas ve usuller
yönetmelikle düzenlenir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, Mustafa YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ ve
Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında; 1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine Haşim
KILIÇ, Ahmet AKYALÇIN, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ'nin karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 2- Yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara
bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE, 24.1.2008 gününde karar verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, kamu görevlilerinin egemenlikten kaynaklanan
devlet yetkisi kullandıkları, Anayasa'nın 6. maddesine göre, kullanılan
devlet yetkisinin dayanağının Anayasa olduğu, Anayasa'nın 123. maddesinde kuruluş ve
görevleriyle bir bütün olan idarenin yasallığı ilkesinin kabul
edildiği, Anayasa'nın 128. maddesinde de memurlar ve diğer kamu
görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve
yükümlülüklerinin yasayla düzenlenmesinin zorunlu olduğu, 3797 sayılı
Yasa'nın 53. maddesine 3.4.1998 günlü, 4359 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü
fıkrasında İl Millî Eğitim Müdürlükleri bünyesinde oluşturulan İlköğretim
Müfettişleri Başkanlığında görevli ilköğretim müfettişi ve yardımcılarının
görev, yetki ve sorumluluklarının yasayla düzenlenmediği gibi yasada temel ilke
ve esaslara ilişkin sınırlar çizilmeksizin yasama yetkisinin devri niteliğinde
konunun yönetmeliğe bırakıldığı, bu nedenle kuralın Anayasa'nın 7. ve 128.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 3797 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin itiraz konusu üçüncü
fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü tümceleriyle, Milli Eğitim Bakanlığı taşra
teşkilatında İlköğretim Müfettişleri Başkanlığı oluşturulmakta, Başkanlığa
bağlı ilköğretim müfettişliği kadrolarına atanmak için en az dört yıl
yüksek öğrenim görmüş olmak, öğretmen olmak, yarışma sınavını kazanmak, üç yıl
staj yapmak ve staj sonunda yeterlik sınavını başarmak koşulları getirilmekte,
son tümceyle de ilköğretim müfettişlerinin görev, yetki ve sorumlulukları
ile çalışma usulü, nitelikleri, yetişme şekli ve atanmalarına ilişkin esas ve
usullerin yönetmelikle düzenleneceği kurala bağlanmaktadır. Anayasa'nın 123. maddesinde idarenin bütünlüğü ve yasallığı ilkesi
kabul edilmektedir. İdarenin yasallığı ilkesinin bir sonucu olarak
Anayasa'nın 128. maddesinde de " Devletin, kamu iktisadî
teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre
yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli
görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür. Memurların
ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri,
hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla
düzenlenir. Üst kademe yöneticilerinin yetiştirilme usul ve esasları, kanunla
özel olarak düzenlenir. " denilmektedir. Anayasa'nın 7. maddesindeki "Yasama yetkisi Türk
Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisi'nindir. Bu yetki devredilemez" kuralına
göre, yasa koyucunun temel ilkeleri koymadan, çerçeveyi çizmeden yürütmeye
yetki vermemesi, sınırsız, belirsiz bir alanı, yönetimin düzenlemesine bırakmaması
gerekir. Yasa ile yetkilendirme Anayasa'nın öngördüğü biçimde yasa ile
düzenleme anlamına gelmez. Yasa koyucu, gerektiğinde sınırlarını belirlemek
koşuluyla bazı konuların düzenlenmesini idareye bırakabilir. İlköğretim müfettişlerinin Milli Eğitim Bakanlığı ile statüer
ilişkileri, 3.4.1998 günlü, 4359 sayılı Yasa ile eğitim-öğretim hizmetleri
sınıfında belirlenen kadroları ve nitelikleri gözetildiğinde Anayasa'nın 128.
maddesi kapsamında devletin genel idare esaslarına göre yükümlü olduğu asli ve sürekli
görevleri yürüten kamu görevlisi oldukları kuşkusuzdur. İtiraz konusu kuralın
birinci, ikinci ve üçüncü tümceleriyle, Anayasa'nın 123. maddesi hükmünün
gereği olarak merkezi idarenin taşra teşkilatında yasayla oluşturulan
İlköğretim Müfettişleri Başkanlıklarına bağlı kadrolara dört yıllık yüksek
öğrenim mezunu öğretmenlerden yarışma sınavını kazananlardan üç yıllık staj
sonucunda yeterlik sınavında başarılı olanların atanması öngörülmektedir.
Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrası hükmünün gereği olarak 3797 sayılı
Yasa'nın 53. maddesinin üçüncü fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü
tümcelerinde ilköğretim müfettişlerinin ve yardımcılarının nitelikleri yasayla
belirtildiğinden Anayasa'ya aykırılık yoktur, iptal isteminin reddi gerekir. İtiraz konusu Yasa'nın 53. maddesinin
üçüncü fıkrasının son tümcesinde ise, Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci
fıkrası gereğince yasayla düzenlenmesi zorunlu olan ilköğretim müfettişlerinin
ve yardımcılarının görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usulü, nitelikleri,
yetişme şekli ve atanmalarına ilişkin esas ve usullerin belirlenmesi
yönetmeliğe bırakılmaktadır. Anayasa'nın 7. maddesi gereğince yasa koyucunun
temel ilkeleri koymadan, çerçeveyi çizmeden yürütmeye yetki vermemesi,
sınırsız, belirsiz bir alanı, yönetimin düzenlemesine bırakmaması gerekir. 10.6.1949 günlü, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 9. maddesinin
(D) bendi gereğince, vali, ilde devletin ve hükümetin temsilcisi ve ayrı ayrı
her bakanın mümessili ve bunların idari ve siyasi yürütme vasıtası olması
sıfatıyla, adli ve askeri teşkilat dışında kalan bütün devlet daire, müessese
ve işletmelerini, özel işyerlerini, özel idare, belediye, köy idareleriyle
bunlara bağlı tekmil müesseseleri denetler, teftiş eder. Bu denetleme ve
teftişi Bakanlık veya genel müdürlük müfettişleriyle veya bu dairelerin amir ve
memurlarıyla da yaptırabilir. 2.12.1999 günlü, 4483 sayılı Memurlar ve Diğer
Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun gereğince, devletin ve diğer
kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttükleri kamu
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden memurlar ve diğer
kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlar hakkında yapılacak
ön incelemede, ilköğretim müfettişlerinin de görevli olmaları mümkündür. 5422
ve 4483 sayılı Yasalar gereğince ilköğretim müfettişlerine verilen kimi yetki
ve görevlerin, ilköğretim müfettişliğinin görev, yetki ve sorumluluk alanının
çerçevesini belirlediği söylenemez. Açıklanan nedenlerle 3797 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin
üçüncü fıkrasının "...İlköğretim müfettişlerinin ve
yardımcılarının görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usulü, nitelikleri,
yetişme şekli ve atanmalarına ilişkin esas ve usuller yönetmelikle düzenlenir.
" şeklindeki son tümcesi Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine
aykırıdır ve iptali gerekir. Sacit ADALI, Serdar ÖZGÜLDÜR ve Serruh KALELİ bu düşüncelere
katılmamıştır. VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 30.4.1992 günlü, 3797 sayılı
Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun (13.12.1983
Tarihli ve 179 Sayılı, 8.6.1984 Tarihli ve 208 Sayılı, 23.10.1989 Tarihli ve
385 Sayılı, 9.4.1990 Tarihli ve 419 Sayılı, 28.8.1991 Tarihli ve 454 Sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamelerin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun)'un 53.
maddesinin, 3.4.1998 günlü, 4359 sayılı Yasa'nın 9. maddesiyle eklenen üçüncü
fıkrasının; 1- Son tümcesine ilişkin iptal hükmünün, süre verilerek yürürlüğe
girmesinin ertelenmesi nedeniyle bu tümceye yönelik yürürlüğün durdurulması
isteminin REDDİNE, 2- Kalan bölümüne yönelik iptal istemi, 5.3.2009 günlü,  E.
2008/3, K. 2009/44 sayılı kararla reddedildiğinden, bu bölüme ilişkin
yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE, 5.3.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VII- SONUÇ 30.4.1992 günlü, 3797  sayılı Millî Eğitim Bakanlığının
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun (13.12.1983 Tarihli ve 179 Sayılı,
8.6.1984 Tarihli ve 208 Sayılı, 23.10.1989 Tarihli ve 385 Sayılı, 9.4.1990
Tarihli ve 419 Sayılı, 28.8.1991 Tarihli ve 454 Sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamelerin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun)'un: A-  53. maddesinin, 3.4.1998 günlü, 4359 sayılı Yasa'nın
9. maddesiyle eklenen üçüncü fıkrasının; 1- Son tümcesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Sacit
ADALI, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ'nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2-  Kalan bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, B- 53. maddesinin, 3.4.1998 günlü, 4359 sayılı Yasa'nın 9.
maddesiyle eklenen üçüncü fıkrasının son tümcesinin iptal edilmesi nedeniyle
doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden,
Anayasa'nın 153.  maddesinin üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 
53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları gereğince, bu tümceye ilişkin
İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL
SONRA  YÜRÜRLÜĞE  GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE, 5.3.2009 gününde karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ KARŞIOY
GEREKÇESİ İtiraz başvurusuna konu kural 30.4.1992 günlü, 3797 sayılı Milli
Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 53. maddesinin
değişik üçüncü fıkrasının iptali olup; bu fıkrada ilköğretim müfettişleri
statüsünün düzenlendiği ve ilköğretim müfettişleri ve yardımcılarının görev,
yetki ve sorumlulukları ile çalışma usulü, nitelikleri, yetişme şekli ve
atanmalarına ilişkin esas ve usullerin yönetmelikle düzenleneceği hususunun
belirtildiği görülmektedir. Oysa itiraza esas teşkil eden ve  Danıştay 2.
Dairesi'nde açılan davanın konusu, Milli Eğitim Bakanlığı Anadolu Liseleri
Öğretmenlerinin Seçimi ve Atamalarına İlişkin Yönetmeliğin 19. maddesinin
üçüncü fıkrasının "...haklarında yapılan adli veya idari soruşturma sonucu
görev yerlerinin değiştirilmesi uygun görülenler... herhangi bir koşula bağlı
olmaksızın kapsam dışında bulunan okullara değiştirilir..." şeklindeki
kuralının ve bu kural gereği, öğretmen olan davacının il içinde bir başka okula
atanmasına ilişkin işleminin iptali isteminden ibarettir. İtiraz başvurusunda
bulunan Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ise davacı tarafından iptal
davasına konu yapılmayan bir başka Yönetmeliğin (Milli Eğitim Bakanlığı
İlköğretim Müfettişleri Başkanlıkları Yönetmeliği) 42. maddesinin (t) bendindeki
"Valilikçe denetimi uygun görülen diğer okul ve kurum"ların
ilköğretim müfettişlerinin görev alanında olduğuna ilişkin düzenlemeden
hareketle,  Anadolu Lisesi öğretmeni olan davacı hakkında valilik
görevlendirmesiyle bir ilköğretim müfettişince idari soruşturma yapılıp rapor
düzenlenmesi olgusunun etkisiyle atama işlemi tesis edilmesinde, iptal davasına
konu edilmeyen, bir başka yönetmeliğe dayanak teşkil eden yasa hükmünün
Anayasa'ya aykırılığı iddiasında bulunmaktadır. Bu somut tespit karşısında, itiraza konu kuralın, Danıştay'daki
davada "uygulanacak yasa kuralı" olarak kabul edilmesi mümkün
olmadığı gibi; aksine bir kabul dolaylı yoldan ilgili - ilgisiz bir çok yasa
kuralının, yetkili olmayan mahkemelerce itiraz davasına konu yapılması sonucunu
doğuracaktır. Davanın somutunda, davacının il içinde okul değiştirmesine yol
açan kural bir yana bırakılarak, iptale konu yapılmayan bir yönetmelikten
hareketle, bu yönetmeliğin ilgili hükmünün dayanağı olan yasa kuralının iptali
isteminde bulunulduğundan; itiraz yoluyla Mahkememiz önüne getirilen kuralın,
itiraz başvurusunu yapan mahkemenin önündeki davada uygulanacak yasa kuralı
olmadığı, dolayısıyla sözkonusu başvurunun, başvuran mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle reddi gerektiği kanısındayız. Açıklanan nedenlerle, davanın esasına geçilmesine ilişkin çoğunluk
kararına katılmıyoruz. Başkan Haşim KILIÇ Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ KARŞIOY
GEREKÇESİ 1- 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 9. maddesinin (D) bendinde,
valinin, adli ve askeri teşkilat dışında kalan bütün Devlet daire, müessese ve
işletmesini denetleyeceği, teftiş edeceği hususu valilerin görev ve yetkileri
arasında hüküm altına alınmıştır. 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması
Hakkında Kanun'un 2., 3. ve 5. maddelerinde memurlar ve diğer kamu
görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlar hakkında bu kanun
hükümlerinin uygulanacağı, bu konuda izin vermeye yetkili merciin bir ön
inceleme başlatacağı, bu incelemenin izin vermeye yetkili mercii tarafından
bizzat yapılabileceği gibi, görevlendirdiği bir veya birkaç denetim elemanı
veya hakkında inceleme yapılanın üstü konumundaki memur veya kamu
görevlilerinin biri veya birkaçı eliyle yaptırabileceği belirtilmiştir. 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu'nun 23. maddesindeki
ilköğretim müfettişlerinin görev ve yetkilerinin, ilköğretim ve ilköğretim
öğretmenleri ile sınırlandırılmasına ilişkin hüküm ise 4359 sayılı Kanun'un 16.
maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır. 2- Açıklanan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden;
valilikçe uygun görülen tüm eğitim kurumlarında, konusu disiplin ya da cezai
yönden suç teşkil eden hususların soruşturulmasında ilköğretim müfettişlerinin
yetkili oldukları tartışmasızdır. Kaldı ki 4483 sayılı Kanunda, bu kanun kapsamındaki memurlar
hakkında ön inceleme yapılması konusunda, kurumsal açıdan herhangi bir ayırıma
da gidilmediği görülmektedir. Ön incelemenin ne şekilde yapılacağı ise aynı
Kanun'un 5. ve 6. maddelerinde detaylı olarak düzenlenmiştir. 3- Devlet memurluğu statüsüne ilişkin esaslı kural ve düzenlemeler
ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda yer almaktadır. Özellikle anılan
Kanun'un 36. maddesinde hizmet sınıfları ve bu sınıfların statüer kuralları çok
detaylı biçimde yer almaktadır. Anılan maddede ilköğretim müfettişleri yönünden
özel bir düzenleme de bulunmaktadır. Eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfının
genel özelliklerini haiz olmak koşuluyla,  diğer detay ve teknik düzenlemelerin
düzenleyici tasarruflara bırakılması ise doğru ve hukuka uygun bir davranış
biçimidir. 4- Sayılan tüm bu mevzuat hükümleri, ilköğretim müfettişlerinin
statülerinin çerçevesinin değişik yasa hükümleri ile yeterince çizilmiş olduğunu,
itiraza konu 3797 sayılı Kanun'un 53. maddesinin son fıkrasının öngördüğü
düzenlemenin ise tamamen teknik ve detaya ilişkin hususlara yönelik bir içerik
taşıması nedeniyle, sınırsız ve belirsiz bir alanı idarenin düzenlemesine
bıraktığından söz edilemeyeceğini açıkça ortaya koymaktadır. Dolayısıyla,
anılan fıkranın, Anayasa'ya aykırı bir yönü bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, 3797 sayılı
Kanun'un 53. maddesinin son fıkrasının iptaline yönelik itiraz başvurusunun
reddine karar verilmesi gerektiği kanısına vardığımızdan; aksi yöndeki çoğunluk
görüşüne katılamıyoruz. Üye Sacit ADALI Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ