ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1996/8 Karar Sayısı : 1996/20 Karar Günü : 18.6.1996 R.G. Tarih-Sayı :31.01.2001-24304 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay 10. Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 9.3.1988 günlü, 3417 sayılı
"Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Kanun"un 2. maddesinin (b) bendindeki "On ve
daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerin..."
sözcüklerinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Emeklilik ve yaşlılık aylığı bağlanmış işçilerin, on ve daha fazla
işçi çalıştıran işyerlerinde çalışanların sayısının hesabında dikkate
alınmasını öngören tebliğin iptali için açılan davada Danıştay Onuncu Dairesi,
3417 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin (b) bendindeki "On ve daha fazla işçi
çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerin..." sözcüklerinin Anayasa'ya
aykırılığı nedeniyle, iptali için doğrudan başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Yasa'nın itiraz konusu (b) bendini de içeren 2. maddesi şöyledir: "Bu Kanun hükümleri çerçevesinde; a) Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk
Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu ve
2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu hükümlerine göre almakta olan kamu
görevlileri ile kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan
kuruluşlarda çalışanların, b) On ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan
işçilerin, c) Kanunları uyarınca sözleşmeli statüde çalışan personelin, Aylık ve ücretlerinden "tasarruf kesintisi" yapılır. Bu tasarruflara Devlet veya ilgili işverenlerin katkısı sağlanır. 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar
Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununa tabi olarak çalışanlar gelirlerinin, bu Kanun
hükümlerine göre belirlenecek kısmını tasarruf olarak her ay ilgili banka
şubesine yatırırlar ." B- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralı şöyledir: "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta Güngör
ÖZDEN, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın
ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya KANTARCIOĞLU'nun
katılmalarıyla 26.2.1996 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülen Yasa kuralları ile aykırılık savına dayanak yapılan
Anayasa kuralı, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği düşünüldü: İtiraz yoluna başvuran Danıştay 10. Dairesi, 3417 sayılı Çalışanların
Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun'un
"Kapsam" başlıklı 2. maddesinin (b) bendinde yer alan "on ve
daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerin ..."
sözcüklerinin Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı olduğunu
ileri sürmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
denilmektedir. Buna göre, yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilemeyecek ve bu
nedenlerle, eşitsizliğe yol açılamayacaktır. Bu ilkeyle birbirlerinin aynı
durumunda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve ayrıcalıklı kişi
ve topluluklar yaratılması engellenmektedir. Yasa önünde eşitlik herkesin
her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Ancak, kimilerinin
Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen nedenlerle, değişik kurallara bağlı
tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Durum ve konumlarındaki
özellikler kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişik
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen
eşitlik ilkesi zedelenmez. 3417 sayılı Yasa ile tüm kamu görevlilerinin ve on ve daha fazla
işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerin, devlet, işveren ve çalışanın
katkısı ile oluşturulan bir sistemden faydalandırılmaları amaçlanmıştır. Bu
amaca yönelik olarak 2. maddenin itiraz konusu (b) bendinde, bu kanun hükümleri
çerçevesinde on ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerin
ücretlerinden tasarruf kesintisi yapılması öngörülmektedir. Buna göre, On'dan
az işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerin ücretlerinden tasarruf
kesintisi yapılmayacaktır. Böylece, bu durumdaki işçiler Yasa'nın getirdiği
olanaktan yararlanamayacaklarından on ve daha fazla işçi çalıştıran
işyerlerinde çalışanlarla, on'dan az işçi çalıştıran işyerlerinde çalışanların
aynı hukuksal durumda olmalarına karşın farklı kurallara bağlı tutulmaları
eşitlik ilkesine aykırılık oluşturur. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kuralın iptali gerekir. Güven DİNÇER, Ahmet Necdet SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ ve
Lütfi F. TUNCEL bu görüşlere katılmamışlardır. VI- SONUÇ 9.3.1988 günlü, 3417 sayılı "Çalışanların Tasarrufa Teşvik
Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun"un 2.
maddesinin (b) bendinde yeralan "On ve daha fazla işçi çalıştıran
işyerlerinde çalışan ..." sözcüklerinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, Güven DİNÇER, Ahmet Necdet SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ ile
Lütfi F. TUNCEL'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 18.6.1996 gününde karar
verildi. Başkan Yekta Güngör
  ÖZDEN Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Selçuk TÜZÜN Üye Ahmet N. SEZER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU KARŞIOY
YAZISI İtiraz yoluna başvuran Danıştay 10. Dairesi, 3417 sayılı Yasa'nın
2. maddesi'nin (b) bendinde yer alan, "On ve daha fazla işçi çalıştıran
işyerlerinde çalışan işçilerin..." sözcüklerinin, Anayasa'nın 10.
maddesindeki eşitlik ilkesine aykırılığını ileri sürmüştür. Anayasa Mahkemesi'nin eşitlik ilkesinin yorumunda yerleşmiş
görüşü; yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce,
felsefi inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmeyeceği ve bu nedenlerle,
eşitsizliğe yol açılmasına olanak sağlanamayacağı biçimindedir. Eşitlik
ilkesiyle, birbirleriyle aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve
böylece ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılması önlenmek istenmiştir. Ancak yasa önünde eşitlik herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
olacağı anlamına gelmez. Bu bağlamda, kimilerinin Anayasa'nın 13. maddesinde
öngörülen nedenlerle, değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkesine
aykırılık oluşturmaz. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar
için değişik kuralları ve değişik uygulamaları gerektirebilir. Ayrı hukuksal
durumlar ayrı, aynı hukuksal durumlar aynı kurallara bağlı tutulursa,
Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Başka bir anlatımla,
durumlardaki değişikliğin doğurduğu zorunluluklar kamu yararı ya da başka haklı
nedenlere dayanılarak yasalarla farklı uygulamalar getirilmesi, Anayasa'nın
eşitlik ilkesinin çiğnendiğini göstermez. Çalışanların tasarrufa teşvik edilmesi ve bu tasarrufların
değerlendirilmesine yönelik olan 3417 sayılı Yasa'nın 2. maddesi'nin (b)
bendinde, "On ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan
işçilerin" aylık ve ücretlerinden "tasarruf kesintisi" yapılması
öngörülmüş, böylece, ondan az işçi çalıştıran işyerleri bu Yasa'nın kapsamı
dışında bırakılmıştır. İşyerleri, küçük ya da orta ölçekli olmalarına göre genellikle
değişik kurallara bağlı tutulmaktadırlar. On'dan aşağı işçi çalıştıran
işyerleri ile ondan fazla işçi çalıştıran işyerlerinin durumlarıda birbirinden
büyük farklılıklar göstermektedir. On'dan az işçi çalıştıran işyerleri
genellikle küçük ölçekli olan ve büyük fedakarlıklarla ayakta durabilen, daha
doğrusu kendi yağıyla kavrulma durumunda bulunan işletmelerdir. 3417 sayılı Yasa'da olduğu gibi, işçilere yönelik kimi diğer
yasalarda da, On'dan az işçi çalıştıran işyerleri için kimi ayrıcalıklar
getirilmiş bulunmaktadır. 3417 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin (b) bendi ile yasakoyucu, kamu
yararı ve kamu düzenini gözönünde bulundurarak on'dan az işçi
çalıştıran işyerlerinin ayakta kalabilmeleri, hayatiyetlerini devam
ettirebilmeleri ve artan kimi malî yüklerin altında zora girmemeleri için
onları "tasarruf kesintisi" zorunluluğunun dışında bırakmıştır. Anayasa Mahkemesi'nin eşitlik ilkesini yorumlayan kimi
kararlarında da açıkça belirtildiği gibi, durumlardaki değişikliğin doğurduğu
haklı nedenler ve zorunluluklar, kamu yararı ya da başka haklı nedenlere
dayanılarak yasalarla farklı uygulamalar getirilmesinden, Anayasa'nın
eşitlik ilkesinin çiğnendiği sonucu çıkarılamaz. On'dan az işçi çalıştıran işyerlerinin korunmasını amaçlayan bu
düzenleme, kamu yararını ve kamu düzenini gerçekleştirmeye yönelik olup,
demokratik toplum düzeninin gerekleriyle de çelişmediğinden Anayasa'ya
aykırılık oluşturmamaktadır. Belirtilen nedenlerle, çoğunluğun iptal görüşüne katılmıyoruz. Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Samia AKBULUT Üye Haşim KILIÇ Üye Lütfi F.
  TUNCEL KARŞIOY
YAZISI 3417 sayılı "Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu
Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun"un 2. maddesinin (b) bendinde
"on ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerin"
aylık ve ücretlerinden "tasarruf kesintisi" yapılacağı öngörülmüştür. Çalışanların aylık ve ücretlerinden yapılacak kesintilere, Devlet
veya işverenlerin katkıda bulunmasıyla bir hesapta toplanacak paraların
nemalandırılması ve daha sonra biriken tasarrufların belirli koşullar ve zaman
dilimi içinde çalışanlara ödenmesi biçiminde bir sistem oluşturulmuştur. Bu sistemden, on işçiden az işçi çalıştıran işyerlerinde
çalışanların yararlandırılmaması eşitlik ilkelerine aykırı görülmüştür. Oysa, durum ve konumlarındaki farklılıklar ya da Anayasa'nın
13. maddesinde öngörülen haklı nedenlere dayanılarak yapılan farklı uygulamalar
eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. On'dan daha az işçi çalıştıran işyerleri, sermaye yapıları,
teknolojiden yararlanma olanakları ve üretim kapasiteleri yönünden küçük ve
orta ölçekli işletmelerdir. Çalışanların sigorta primleri, ödenen vergiler ve
işçilere yapılan sosyal yardımlar belirtilen küçük işletmeleri çok etkileyen
büyük gider kalemleridir. Bu giderler karşısında çok zor koşullarda
faaliyetlerini sürdüren küçük işletmelerin "tasarruf kesintisi"nin
getireceği yükümlülüğün olumsuz sonuçlarından korunmak istenmesinde hem kamu
yararı ve hem de haklı nedenler bulunmaktadır. Bu nedenle, on işçiden daha az
işçi çalıştıran işyerlerinin kapsam dışı tutularak, burada çalışanların "tasarruf
kesintisi"nden yararlandırılmamasının eşitlik ilkesine aykırı bir yönü
bulunmadığından çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Ahmet Necdet
  SEZER