ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1980/40 Karar Sayısı:1980/28 Karar günü:29.4.1980 Resmi Gazete
tarih/sayı:3.11.1980/17149 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bornova Sulh Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU: 1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Yasasının
12.6.1979 günlü, 2240 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin altıncı
fıkrasının Anayasanın 12. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri
sürülerek İptali istemidir. I- OLAY: Sanıklar, Bornova ilçesinde Çamdibi Ziyapaşa Caddesi üzerinde
bulunan duvarlara ve direklere ideolojik amaçla (Tek yol tek seçenek halkın
kendi iktidarıdır. Devrimci Yol), (Oy verme hesap sor, direniş komitesinde
birleş-Devrimci Yol), (Namluların gölgesinde seçim aldatmacasına hayır-Devrimci
Yol) başlıklı ve 14 Ekim'de yapılacak ara seçimlerini engellemeyi amaçlayan
afişler yapıştırdıkları sırada yakalanmışlar ve haklarında Türk Ceza Yasasının
2248 sayılı Yasa ile değişik 536/2-6-7., 36. ve 40. maddeleri uyarınca Bornova
Sulh Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır. Davaya bakmakta olan mahkeme, anılan maddenin Anayasaya aykırı
olduğu yolunda sanıklar vekilince öne sürülen savın Anayasanın eşitlik ilkesine
aykırılığı konusunu içeren bölümünü ciddi bulmuş ve Türk Ceza Yasasının değişik
536. maddesinin altıncı fıkrasının iptali istemi ile Anayasa Mahkemesine
başvurmuştur. III- METİNLER: A) Yasa hükümleri: l- İptali istenen hükmü de içeren Türk Ceza Yasasının 12.6.1979
günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesi şöyledir: "Madde 536- Her kim, belediyeler, köy ihtiyar kurulları
veya yasalarla yetkili kılınmış diğer makamlarca önceden ayrılmış ya da oturulan
yerler dışında, o yerin en büyük mülkiye amirine yapılacak bir başvuru üzerine
ayrılan yerlere, izin almaksızın veya verilen izne aykırı biçimde, basılı olan
veya olmayan, elle yapılmış veya yazılmış her türlü resim, yazı ve işaretler
veya bunları içeren kağıt, pano, pankart, bant ya da benzerlerini asar veya
yapıştırırsa veya izne dayalı olsa bile bu yerleri boyar veya bu yerlere yazı
yazar, resim ya da işaret yaparsa, eylem başka bir suç oluştursa bile ayrıca
altı aydan bir yıla kadar hafif hapis ve bin liradan aşağı olmamak üzere hafif
para cezasına çarptırılır. Bu eylemler yukarıdaki fıkra dışında kalan yerlerde veya kamuya
ayrılmış veya kamuya açık veya herkes tarafından görülebilecek yerlerde veya
her türlü taşıt araçları veya kamu hizmetlerine ait iletişim araçları veya kamu
hizmetine ayrılmış veya özel kişi ve kuruluşlara ait işaret veya levhalar
üzerinde işlenirse, eylem başka bir suçu oluştursa bile ayrıca bir yıldan iki
yıla kadar hafif hapis ve ikibin liradan az olmamak üzere hafif para cezasına
çarptırılır. Yukarıdaki fıkralarda gösterilen eylemlerin derneklerin veya
benzeri kuruluşların mensupları tarafından veya onların iştirakiyle yapıldığı
sabit olduğu takdirde suçu işleyen veya suça bu suretle katılan dernek ve
kuruluş mensuplarına sözü edilen fıkralardaki cezalar iki katı olarak
hükmedilir. Şu kadar ki hafif hapis cezası iki yılı aşamaz. Yukarıdaki fıkralardaki eylemleri küçüklere veya ceza ehliyeti
olmayan kişilere işletenlere yukarıdaki fıkralar uyarınca verilecek cezalar
yarısı kadar artırılır. Yukarıdaki fıkralardaki eylemler, siyasal veya ideolojik olmayan
amaçlarla işlenir ve içeriği bakımından bir suçu oluşturmazsa yukarıdaki
fıkralarda yazılı cezalar onda birine kadar indirilebilir. Birinci, ikinci, Üçüncü ve dördüncü fıkralardaki suçlardan
dolayı hükmolunacak cezalar ertelenemez ve bunların yerine 647 sayılı Cezaların
İnfazı Hakkındaki Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen ceza ve tedbirler
uygulanamaz. Bu maddede suç sayılan eylemlerin işlenmesinden dolayı sebebiyet
verilen zararların tazminine ayrıca hükmolunur. Görenek ve geleneklere göre asılacak kağıt, pano, pankart, bant
ya da benzerleri bu madde hükümleri dışındadır. 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri
Hakkındaki Kanun hükümleri saklıdır." 2- İlgili Yasa Hükmü: 13.7.1965 günlü, 647 sayalı Yasanın değişik 4. maddesi şöyledir: "Madde 4- Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalar, suçlunun
kişiliğine, sair hallerine ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre mahkemece; 1. Kabahatlerde beher gün karşılığı 50 ilâ 100 lira hafif,
cürümlerde 100 ilâ 200 lira hesabıyla ağır para cezasına, 2. Aynen iade veya tazmine, 3. Altı ayı geçmemek üzere bir eğitim veya ıslâh kurumuna devam
etmeye, 4. Bir yılı geçmemek kaydıyla muayyen bir yere gitmekten, bazı
faaliyetleri veya meslek ve sanatı icradan men'e, 5. Her nev'i ehliyet ve ruhsatnamenin bir aydan bir yıla kadar
muvakkaten geri alınmasına, Çevrilebilir. Suç tarihinden önce, para cezasına veya tedbire çevrilmiş olsa
dahi, hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilmemiş olanlar hakkında, hükmolunan
otuz güne kadar (otuz gün dahil) hürriyeti bağlayıcı cezalarla, suç tarihinde
18 yaşını ikmal etmemiş olanların mahkûm edildikleri kısa süreli hürriyeti
bağlayıcı cezalar yukarıki bendlerde yazılı ceza veya tedbirlerden birine
çevrilir. Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hürriyeti bağlayıcı ceza
uzun süreli de olsa fail hakkında bu maddenin ilk fıkrasının (l) numaralı bendi
hükmü uygulanabilir. Uygulamada asıl ceza, bu madde hükümlerine göre para cezasına
veya tedbire çevrilen hürriyeti bağlayıcı cezadır. Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezaları, birinci fıkranın 2, 3,
4 ve 5 numaralı bentlerinde yazılı tedbirlerden birine çevrilmiş olanlardan
tedbir hükümlerini Cumhuriyet Savcılığınca yapılan tebligata rağmen 30 gün
içerisinde yerine getirmeyenler veya hüküm gereklerine aykırı hareket edenlerin
tedbire çevrilmiş olan kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalarının, tedbir
hükümlerine muhalefetlerinin derecesine göre kısmen veya tamamen infazına veya
infaz olunmamasına hükmü veren mahkemece karar verilir. Tedbire ilişkin hükümlere muhalefet, haklarında ikinci fıkra
hükmü uygulanmış olanlar tarafından vukubuldukta; tedbir, hükmü veren mahkemece
birinci fıkrada yazılı esaslar dairesinde para cezasına çevrilir. Kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezadan çevrilen para cezasını,
hükümde taksit öngörülmüş ise taksit süreleri, aksi halde 5 inci maddenin 8
inci fıkrasında yazılı süreler içerisinde ödemeyenlerin işbu cezaları
mahkemece, hükümde bir günlük hürriyeti bağlayıcı ceza ne miktar para cezasına
karşılık tutulmuş ise aynı miktar üzerinden hürriyeti bağlayıcı cezaya
çevrilir. Tedbir hükümlerinin yerine getirilmesi hükümlünün ihtiyarında
olmayan sebepler yüzünden imkânsız hale gelmişse hükmü veren mahkemece bu
tedbir yerine başka bir tedbire hükmolunur. Bu madde hükümleri sırf askerî suçlar ile askerî disiplin
suçları ve birinci fıkranın 3 ve 4 numaralı bendi hükümleri de subaylar, askeri
memurlar ve astsubaylar hakkında uygulanmaz." B) Dayanılan Anayasa kuralı: Mahkemenin iptal istemine dayanak yaptığı Anayasanın 12. maddesi
şöyledir: "Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce,
felsefî inanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz
tanınamaz." IV- İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 13.3.1980
gününde Şevket Müftügil, Ahmet H.Boyacıoğlu, Osman Tokcan, Rüştü Aral, Ahmet
Salih Çebi, Muammer Yazar, Adil Esmer, Nihat O.Akçakayalıoğlu, Hüseyin
Karamüstantikoğlu, Kenan Terzioğlu, Necdet Darıcıoğlu, İhsan N. Tanyıldız,
Bülent Olçay, Yılmaz Aliefendioğlu ve Yekta Güngör Özden'in katıldıkları ilk
inceleme toplantısında sınırlama konusu üzerinde durulmuştur: Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın
27. maddelerine göre, Mahkemeler, ancak bakmakta oldukları davada uygulanacak
yasa krallarının Anayasaya aykırı olduğu itirazında bulunabilirler. Bu olayda
itiraz yoluna başvuran mahkeme, Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesinin
altıncı fıkrasını Anayasaya aykırı görmüş ve iptalini istemiştir. Sözü geçen
fıkrada ise, bu hükmün, 536. maddenin ilk dört fıkrasında yazılı cezalar
hakkında uygulanacağı belirtilmiş olup, bakılmakta olan davada, maddenin ilk
dört fıkrasından hangisi uygulanacaksa, itiraz konusu altıncı fıkra da o fıkra
yönünden uygulanacak demektir. Öte yandan, Ceza Yargılamaları Yöntemi Yasasının 257/1.
maddesine göre, "hükmün mevzuu duruşmanın neticesine göre iddianamede
gösterilen fiilden ibaret" olacağından, davada uygulanacak kuralın
saptanması için eylemin niteliğine bakılması gerekmektedir. İddianamede eylem; "Bornova İlçesinde Çamdibi Ziya Paşa
Caddesi üzerinde bulunan duvarlara ve direklere ideolojik amaçla (Tek yol tek
seçenek halkın kendi iktidarıdır. Devrimci Yol.), (Oy verme hesap sor. Direniş
komitesinde birleş. Devrimci Yol), (Namluların gölgesinde seçim aldatmacasına
hayır. Devrimci Yol.) sloganlarını yazmak." biçiminde nitelendirilmiştir Belirtilen bu eylem, Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesinin
birinci fıkrasında nesnel öğeleri gösterilen suçu oluşturmaktadır. Gerçekten
Türk Ceza Yasasının sözü geçen maddesi tüm olarak incelendiğinde, suçun nesnel
öğelerinin yalnız birinci fıkrada gösterildiği, öteki fıkralarda bu yönden
birinci fıkraya göndermede bulunulmakla yetinildiği görülmektedir. Bu nedenle,
dolaylı da olsa, öteki fıkraları birinci fıkradan bağımsız saymaya olanak
yoktur. Öte yandan, dava konusu suç, birinci fıkrada belirlenen ilân
yerleri dışında ve ayrıca herkes tarafından görülebilecek bir yerde işlenmiş bulunduğundan,
anılagelen maddenin ikinci fıkrası da davada uygulanacak kural olmaktadır. Böylece, bakılmakta olan davada Türk Ceza Yasasının 536.
maddesinin birinci ve ikinci fıkraları uygulanabileceğinden, altıncı fıkranın
tümüne ilişkin itirazın, birinci ve ikinci fıkralarla sınırlı olarak
incelenmesi gerekmektedir. Bu nedenlerle ve dosyada eksiklik bulunmadığından "işin
esasının Türk Ceza Yasasının 12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasayla değişik 536.
maddenin altıncı fıkrası hükmünün aynı yasanın birinci ve ikinci fıkraları
açısından ve bu fıkra hükümleriyle sınırlı olarak incelenmesine, Muammer Yazar
ve Nihat O.Akçakayalıoğlu'nun altıncı fıkra hükmü hakkındaki esasın
incelenmesinde sınırlamaya gerek olmadığı görüşü ile, Kenan Terzioğlu, Necdet
Darıcıoğlu, İhsan N.Tanyıldız, Bülent Olçay ve Yekta Güngör Özden'in esasın,
sözü edilen maddenin birinci ve ikinci fıkraları ve altıncı fıkranın ise ikinci
fıkra yönünden sınırlandırılarak incelenmesi gerektiği yolundaki karşıoylarıyla
ve oyçokluğuyla" karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ: Esasa ilişkin rapor, itiraz konusu yasa hükmü, ilgili yasa
maddeleri, dayanılan Anayasa kuralları ve öteki yasama belgeleri incelendi,
gereği görüşülüp düşünüldü: İtirazcı mahkeme, "........ daha ağır cürüm işleyenler
hakkında 647 sayılı Yasanın 4., 5., 6. ve müteakip maddelerinin tatbikinin
mahkemenin takdirine bırakılmış olmasına rağmen çok daha hafif olan bir suçtan
dolayı 647 sayılı Kanunun tatbik edilemeyeceğinin. "Türk Ceza Yasasının
değişik 536. maddesinin son fıkrasında hüküm altına alınmış olmasını,
Anayasanın 12. maddesinde yer alan eşitlik ilkesine aykırı görerek bu fıkranın
iptalini istemiştir. Ancak bu konu, daha önce aynı nitelikteki bir başvuru nedeniyle
Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve itiraz konusu hükmün Anayasaya aykırılığı
savı yerinde görülmeyerek, 29.4.1980 günlü, Esas: 1979/37, Karar: 1980/26
sayılı kararla (Resmi Gazete, Gün: 23.8.1980, Sayı: 17084) itiraz reddedilmiş
bulunmaktadır. Sözü geçen kararda yer alan ayrıntılı gerekçeler bu dava için de
geçerli olduğundan, burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Bu nedenlerle, Yasa Koyucunun toplumsal bir bunalım döneminde
kamu yararıyle ilgili takdirinin bir ürünü olan itiraz konusu hükmün Anayasaya
aykırı yönü bulunmadığından, başvurunun reddine karar verilmelidir. VI- SONUÇ: 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun
12.6.1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin itiraz konusu
altıncı fıkrası hükmünün aynı maddenin birinci ve ikinci fıkraları yönünden
Anayasaya aykırı olmadığına ve itirazın reddine, 29.4.1980 gününde oybirliğiyle karar verildi. İlk İnceleme Karşıoy Mahkeme, 536. maddenin bütün fıkralarıyla, tamamının iptalini
istemiştir. Gerekçeli kararında bu isteğinin nedenlerini de açıklamıştır. Dava da 536. maddenin bütün fıkraları ile açılmıştır. 6. fıkranın "tecil edilemez" hükmünü bir sınırlama
yapmadan incelemek gerekir. Zirâ, birden çok hallere uygulanacak hüküm tek
olup, o da "tecil edilemez" hükmüdür ve itiraz da bu hükmü
hedeflemiştir. Sayın çoğunlukça alınan ilk inceleme sonundaki
"sınırlama" kararına bu nedenlerle karşıyım. Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu KARŞIOY YAZISI 1. İtirazcı Mahkemede, sanık vekilleri, Türk Ceza Yasasının 536.
maddesinin tümünün Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmüşlerdir. Mahkeme, kısa
kararında, bir sınırlama yapmaksızın, bu savı ciddî bulmuş, ancak Anayasa
Mahkemesine gönderdiği başvurma kararında itirazı 536. maddenin altıncı fıkrası
ile sınırlama gereğini duymuştur. Ceza Yargılama Yöntemi kurallarına göre, tefhim edilen kısa
kararla gerekçeli karar arasında farklılık bulunması durumunda, kısa kararın
esas alınması gerekmekte olup, 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasada da bunun
tersini öngören bir kural yer almadığından, Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla
başvurmada, itirazın kapsamının mahkemenin kısa kararına göre saptanmasında
zorunluluk vardır. Bu bakımdan, Türk Ceza Yasasının değişik 536. maddesinin tümüne
yönelik sayılması gereken itirazın incelenmesi sınırlanırken, anılan maddenin
bakılmakta olan davada uygulanma durumunda bulunan birinci ve ikinci
fıkralarının da incelemenin kapsamına alınmasında zorunluluk vardır. 2- Öte yandan, inceleme 536. maddenin altıncı fıkrası yönünden
sınırlandırılırken de, bu fıkranın kapsam ve niteliği üzerinde durmak
gerekmektedir. Bilindiği gibi, Türk Ceza Yasasının 536/6. maddesi hükmü, aynı
maddenin birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarından birine göre ceza
tâyin edildikten sonra uygulama alanına girmektedir. Böyle olunca, sınırlama yapılırken altıncı fıkra hükmünün,
itirazcı Mahkemece bakılmakta olan davada, aynı maddenin birinciden dördüncüye
kadar ki fıkralarından hangisine göre tayin edilecek ceza yönünden uygulanması
söz konusu olacağının saptanması gerekmektedir. Her ne kadar maddenin birinci fıkrası, daha sonraki fıkralardaki
suçların da maddi Öğelerini içermekte ise de, olayda sanıklara verilebilecek
ceza yalnızca ikinci fıkrada gösterilen ceza olduğundan, Anayasa Mahkemesince
altıncı fıkra yönünden yapılacak incelemenin, olayda ceza tâyinine esas
alınacak ikinci fıkra ile sınırlı tutulmasında zorunluluk vardır. Çoğunluk
görüşünce benimsendiği gibi, altıncı fıkraya ilişkin incelene birinci fıkrayı
da kapsayacak genişlikte tutulacak olursa, verilecek karar, olayda ceza tâyini
yönünden uygulanması söz konusu bulunmayan birinci fıkrayı da etkiler. Bu
durum, kanımızca, Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın
27. maddeleri hükümleri ile bağdaştırılamaz. Yukarıda belirtilen nedenlerle, ilk inceleme sonunda verilen
karara katılamıyoruz. Üye Kenan Terzioğlu Üye Necdet Darıcıoğlu Üye İhsan N. Tanyıldız Üye Bülent Olçay Üye Yekta Güngör Özden