ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1978/70 Karar Sayısı:1979/7 Karar Günü:8/2/1979 Resmi Gazete tarih/sayı:18.4.1979/16613 İtirazda
bulunan : Zeytinburnu Asliye 1. Hukuk Mahkemesi. İtirazın
Konusu : 10/3/1978 günlü, 16224 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 27/2/1978
günlü, 2116 sayılı "Vakıflar Genel Müdürlüğü 1978 Malî Yılı Bütçe Kanunu"
nun 9. maddesinin Anayasa'ya aykırılığı nedeniyle iptali istemidir. I.
OLAY: Davacı
27/2/1978 günlü, 2116 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1978 Malî Yılı Bütçe
Kanununun 9. maddesi uyarınca taviz bedeli Ödediğini, oysa anılan maddenin
Anayasa'ya aykırı olduğunu, taviz bedelinin 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27.
maddesi uyarınca hesap edilmesi gerektiğini ileri sürerek fazla ödenen paranın
geri alınmasına karar verilmesini istemiştir. Mahkeme,
2116 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1978 Malî yılı Bütçe Kanununun 9.
maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu savını ciddi bularak bu maddenin iptali
için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. III
- YASA METİNLERİ : l -
İtiraz konusu Yasa Kuralı: 27/2/1978
günlü, 2116 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1978 Malî Yılı Bütçe Kanununun
iptali istenen 9. maddesi 10/3/1978 günlü, 16224 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanan metne göre şöyledir. "Madde
9 - 2762 sayılı Kanunda öngörülen taviz bedelleri, 1319 sayılı Kanun gereğince
verilen beyannamelerdeki değerlere göre hesaplanır." 2 -
İlgili yasa kuralı: 5/6/1935 günlü, 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27. maddesi
şöyledir : "Madde
27 - Mevcut mukataalı toprakların veya icrareteynli gayrimenkullerin
mülkiyetleri, icare veya mukataaların yirmi misli bir taviz karşılığında
mutasarrıfına geçirilir. Taviz ister, toptan, ister taksit ile Ödensin, ilk
ödeme yılı için tahakkuk ettirilen icare ve mukataa üzerinden hesap olunur. (20/6/1952
günlü, 5982 sayılı Kanun ile 27. maddeye eklenen fıkra) Özel ve tüzel kişiler
uhdesinde bulunan vakıf mahallerin icare ve mukataalan vergi kıymetlerine
nispetle binde iki buçuktan noksan ise o miktara çıkarılır." 3 -
Dayanılan Anayasa Kuralları: Madde
64/1 - (20/9/1971 günlü, 1488 sayılı Yasayla değişik) Kanun koymak, değiştirmek
ve kaldırmak, Devletin bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşmek ve
kabul etmek, para basılmasına, genel ve özel af ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen
Ölüm cezalarının yerine getirilmesine karar vermek, Türkiye Büyük Millet
Meclisinin yetkilerindendir. "Madde
92 - Kanun tasarı ve teklifleri önce Millet Meclisinde görüşülür. Millet
Meclisinde kabul, değiştirilerek kabul veya reddedilen tasarı ve teklifler
Cumhuriyet Senatosuna gönderilir. Millet
Meclisinde kabul edilen metin, Cumhuriyet Senatosunca değişiklik yapılmadan
kabul edilirse, bu metin kanunlaşır. Cumhuriyet
Senatosu, kendisine gelen metni değiştirerek kabul ederse, Millet Meclisinin bu
değişikliği benimsemesi halinde metin kanunlaşır. Millet
Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse her iki Meclisin
ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karma komisyon
kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur. Millet
Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha önce kendisince
hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmek zorundadır. Cumhuriyet
Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabul edilmiş olan madde
değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnini benimsemesi için, üye
tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu halde açık oya başvurulur. Millet
Meclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunca da
reddedilirse düşer. Millet
Meclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, Cumhuriyet Senatosunda olduğu
gibi veya değiştirilerek kabul edilirse, Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosunun
kabul ettiği metni yeniden görüşür. Cumhuriyet Senatosunun metni Millet
Meclisince benimsenirse, kanunlaşır; reddedilirse, tasarı veya teklif düşer;
Cumhuriyet Senatosundan gelen metin Millet Meclisince değiştirilerek kabul
edilirse, 5 inci fıkra hükümleri uygulanır. Cumhuriyet
Senatosunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metnin
Millet Meclisi tarafından kabulü için üye tam sayısının salt çoğunluğunun oyu
lâzımdır. Bu halde açık oya başvurulur. Cumhuriyet
Senatosunca üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile tümü reddedilen bir metnin
kanunlaşabilmesi, Millet Meclisi tarafından üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu
ile kabul edilmesine bağlıdır. Bu halde açık oya başvurulur. Cumhuriyet
Senatosu, kendisine gönderilen bir metni, Millet Meclisi komisyonlarında ve
genel kurulundaki görüşme süresini aşmıyan bir süre içinde karara bağlar; bu
süre üç ayı geçemez ve ivedilik hallerinde onbeş günden, ivedi olmıyan hallerde
bir aydan kısa olamaz. Bu süreler içinde karara bağlanmıyan metinler,
Cumhuriyet Senatosunca, Millet Meclisinden gelen şekliyle kabul edilmiş
sayılır. Bu fıkrada belirtilen süreler Meclislerin tatili devamınca işlemez. Yasama
Meclislerinin ve mahalli idarelerin seçimleri ve siyasî partilerle ilgili
tasarı ve tekliflerin kabul veya reddinde yukardaki fıkralar hükümleri
uygulanır. Ancak, karma komisyon kurulmasını gerektiren hallerde, karma
komisyonun raporu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin Birleşik Toplantısında
görüşülür ve karara bağlanır; Türkiye Büyük Millet Meclisinin Birleşik
Toplantısında Millet Meclisinin ilk metninin kabulü için üye tamsayısının salt
çoğunluğunun oyu lâzımdır. 8 inci ve 9 uncu fıkralar hükümleri saklıdır." "Madde
93 - Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunları on
gün içinde yayınlar; uygun bulmadığı kanunu, bir daha görüşülmek üzere, bu
hususta gösterdiği gerekçe ile birlikte, aynı süre içinde Türkiye Büyük Millet
Meclisine geri gönderir. Bütçe Kanunları ve Anayasa bu hükmün dışındadır,
Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu yine kabul ederse, Kanun
Cumhurbaşkanınca yayınlanır." "Madde
94 - Genel ve katma bütçe tasarıları ile Millî bütçe tahminlerini gösteren
rapor, malî yılbaşından en az üç ay önce, Bakanlar Kurulu tarafından, Türkiye
Büyük Millet Meclisine sunulur. Bu
tasarılar ve rapor otuzbeş milletvekiliyle onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesinden
kurulu bir karma komisyona verilir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grubuna
veya gruplarına en az otuz üye verilmek şartıyla, siyasî parti gruplarının ve
bağımsızların oranlarına göre temsili gözönünde tutulur. Karma
Komisyonun en çok sekiz hafta içinde kabul edeceği metin, önce Cumhuriyet
Senatosunda görüşülür ve en geç on gün içinde karara bağlanır. Cumhuriyet
Senatosunca kabul edilen metin, en geç bir hafta içinde yeniden görüşülmek
üzere, karma komisyona verilir. Karma Komisyonun kabul ettiği son metin Millet
Meclisinde görüşülür ve malî yılbaşına kadar karara bağlanır. Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri, Meclislerinin genel kurullarında, Bakanlık ve
daire bütçeleriyle katma bütçeler hakkındaki düşüncelerini, her bütçenin tümü
üzerindeki görüşmeler sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri
üzerlerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oya konur. Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri, Bütçe Kanunu tasarılarının genel kurullarda
görüşülmesi sırasında gider artırıcı veya belli gelirleri azaltıcı teklifler
yapamazlar." "Madde
126 - Devletin ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin
harcamaları yıllık bütçelerle yapılır. Kanun,
kalkınma planlan ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş ve
hizmetler için Özel süre ve usuller koyabilir. Genel
ve katma bütçelerin nasıl yapılacağı ve uygulanacağı kanunla gösterilir. Bütçe
Kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz." IV.
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 16/1/1979 gününde Şevket Müftügil,
Ahmet H. Boyacıoğlu, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Osman
Tokcan, Rüştü Aral, Ahmet Salih Cebi, Muammer Yazar, Adil Esmer, Nihat O.
Akçakayalıoğlu, Nahit Saçlıoğlu, Hüseyin Karamüstantikoğlu, Necdet Darıcıoğlu
ve Bülent Olcay'ın katılmalarıyle yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyanın
eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V.
ESASIN İNCELENMESİ : İşin
esasına ilişkin rapor, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin Anayasa'ya aykırılık
gerekçesi, iptali istenen Yasa hükmü ile dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla
ilgili yasama belgeleri ve öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüp
düşünüldü. 5/6/1935
günlü, 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 26. maddesi, bu Yasanın yayımından sonra
vakıf malların mukataaya ve icareteyne bağlanamıyacağı, 27. maddesi de mevcut
mukataalı toprakların veya icareteynli taşınmaz malların mülkiyetinin, icare ve
mukataanın yirmi misli bir taviz karşılığında mutasarrıfına geçirileceği
kuralını koymuştur. Oysa 27/2/1978 günlü, 2116 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğü
Bütçe Kanununun itiraz konusu 9. maddesi, taviz bedellerinin sözü geçen 27.
maddede vazıh yönteme göre değil, 1319 sayılı Emlâk Vergisi Kanunu gereğince
verilen beyannamelerdeki değerlere göre hesaplanacağı kuralım getirmiştir.
Böylece, 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27. maddesi hükmü 1978 Bütçe yılı için
değiştirilmiş olmaktadır. Yasalarla
Bütçe yasalarının düzenleme alanları. Yasama Organının bu konudaki yetkileri ve
düzenlemede uyulacak kurallar Anayasa'nın değişik 64., 92., 93. ve 94.
maddelerinde gösterilmiştir. Genel anlamda yasalarda yer alması gereken
konuların Bütçe Yasası ile düzenlenmesine, ya da bir yasa hükmünün Bütçe Yasası
ile değiştirilmesine veya kaldırılmasına Anayasa'nın sözü geçen kuralları
elvermez. Bundan başka Anayasa'nın 126. maddesi, Bütçe Yasasına bütçe ile
ilgili olanlar dışında hiçbir hüküm konulamıyacağını buyurmaktadır. Bu ilkelere
ters düşen bütçe düzenlemelerinin Anayasa'ya aykırılığı kuşkusuzdur. Anayasa
Mahkemesinin kimi kararlarında, sözgelimi 10/6/1976 günlü, E. 1976/ 23, K.
1976/33 sayılı kararında (Resmî Gazete 15/9/1976, 15708), bu yönler yeterince
açıklanmış olduğundan, ayrıntılı gerekçelerin burada yinelenmesine gerek
görülmemiştir. Aynı gerekçelerle, itiraz konusu hükmün iptaline karar
verilmelidir. VI.
SONUÇ : 10/3/1978
günlü, 16224 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 27/2/1978 günlü, 2116 sayılı
"Vakıflar Genel Müdürlüğü 1978 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun 9.
maddesinin, Anayasa'nın 64., 92., 93., 94. ve 126. maddelerine aykırı olduğuna
ve iptaline 8/2/1979 gününde oybirliği ile karar verildi. Başkanvekili Ahmet
  H. Bkoyacıoğlu Üye Muhittin
  Gürün Üye Ahmet
  Erdoğdu Üye Osman
  Tokcan Üye Rüştü
  Aral Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Muammer
  Yazar Üye Adil
  Esmer Üye Nahit
  Saçlıoğlu Üye Hüseyin
  Karamüstantikoğlu Üye Kenan
  Terzioğlu Üye Necdet
  Darıcıoğlu Üye Bülent
  Olçay Üye Yılmaz
  Aliefendioğlu Üye Yekta
  Güngör Özden