ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1976/7 Karar Sayısı:1976/35 Karar Günü:24/6/1976 Resmi Gazete tarih/sayı:15.9.1976/15708 İtiraz
yoluna başvuran Mahkeme: Keskin Ağır Ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu : 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı "Cumhuriyetin 50. yılı nedeniyle
bazı suç ve cezaların affı hakkında Kanun" un 6. maddesinin 2. fıkrasının
Anayasanın 12.maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. I-
OLAY : Sanık
aynı kasıt altında ve kan gütme nedeniyle iki kişiyi öldürmek ve bir kişiyi de
öldürmeğe tam derecede kalkışmaktan mahkemece Türk Ceza Kanununun 450/5-10.,
1803 sayılı Yasanın l/D. maddeleri gereğince otuz yıl ağır hapis cezasına
çarptırılmıştır. Bu hüküm Yargıtay Birinci Ceza Dairesince; suçtan zarar
görenin tedavisi sonunda hayatının kurtarılmış olmasına göre kendisine karşı
işlenen suçun yalnız birden çok kimselerin öldürülmesiyle sınırlı bulunan Türk
Ceza Kanununun 450/5. maddesi kapsamı içinde olduğunun düşünülemiyeceği,
bağımsız bir suç niteliğinde bulunduğu gerekçesiyle bozulmuştur. Bozma
üzerine yapılan duruşma sırasında 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin ikinci
fıkrasının uygulanması gerektiği anlaşılmış, bu hükmün Anayasa'nın 12.
maddesinde yazılı eşitlik ilkesine aykırı olduğu yolunda Cumhuriyet Savcısının
ileri sürdüğü sav mahkemece ciddi bulunduğundan, Anayasa'nın değişik 151.
maddesi uyarınca anılan kuralın iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine
başvurulmasına karar verilmiştir. III-
YASA METİNLERİ : A-
İptali istenen 1803 sayılı Yasanın 6. maddesinin ikinci fıkrası hükmü şöyledir; Ancak,
bu kanundan yararlanmış olmakla beraber Türk Ceza Kanununun 77. maddesi
gereğince, ayni neviden şahsi hürriyeti bağlayıcı muvakkat cezaların
birleştirilmesi sonucu, tatbik edilecek cezadan (12) yıl indirilir. B-
İlgili Yasa metinleri: İptali
istenen kuralın uygulanması, 1803 sayılı Yasanın 1. maddesi ve Türk Ceza
Kanununun 77. maddesi hükümleri ile ilgilidir. 1803
sayılı Yasanın 1. maddesi: Madde
l- 7/2/1974 tarihine kadar işlenmiş suçlardan: A)
Kanunların suçu tesbit eden asıl maddesinde üst sınırı (12) yılı geçmiyen
hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile yahut yalnız veya birlikte olarak para cezası
ile cezalandırdığı veya müsadereyi yahut bir meslek veya sanatın yapılmamasını
veyahut bu cezalardan birini veya birkaçını gerektiren fiiller hakkında takibat
yapılmaz. B)
(12) yıl veya daha az hürriyeti bağlayıcı bir cezaya yahut bu miktarı aşmıyan
hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile birlikte veya müstakillen hükmedilmiş para
cezasına mahkûm olanlar veyahut mahkemelerden başka mercilere haklarında para
cezası tayin edilenler, "9. madde hükmü saklı kalmak şartıyla" fer'İ
ve mütemmim cezalarıyla ceza mahkûmiyetlerinin sonuçlarını da kapsamak üzere
affedilmişlerdir. C)
Müstakillen (12) yıldan fazla hürriyeti bağlayıcı bir cezaya veya bununla
birlikte para cezasına mahkûm edilenlerin hürriyeti bağlayıcı cezalarının (12)
yılı ve para cezalarının tamamı affedilmiştir. D)
Türk Ceza Kanunu ile diğer kanunlarda yazılı suçlardan dolayı ölüm cezasına
mahkûm edilenlerin bu cezaları (30) yıl ağır hapse, müebbet ağır hapse mahkûm
edilenlerin cezaları da (24) yıl ağır hapse çevrilmiştir, E)
Yüksek Adalet Divanı tarafından mahkûm edilmiş olanların 78 sayılı, 218 sayılı
ve 780 sayılı Af Kanunları ile Anayasanın 97. maddesi uyarınca cezalan kısmen
veya tamamen affedilenlerle bu afların dışında kalanların asli ve fer'i
cezaları, dayandıkları kanun hükümleri ayırt edilmeksizin bütün neticeleri ile
birlikte ortadan kaldırılmıştır. Türk
Ceza Kanununun 77. maddesinin ilgili I. bendi : "Madde
77) l- Ayni neviden şahsi hürriyeti bağlayıcı muvakkat cezaların
birleştirilmesi halinde tatbik edilecek ceza ağır hapiste 36, hapiste 25,
sürgünde 15, hafif hapiste 10 seneyi geçemez." C)
Anayasa Hükümleri ; Anayasanın
dayanılan 12. maddesi hükmü de şöyledir : "Herkes,
dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayırımı
gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir
kişiye, aileye, zümreye ve sınıfa imtiyaz tanınamaz." IV-
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi, İçtüzüğün 5. maddesi uyarınca, 25/3/1976 gününde Kani Vrana, Şevket
Müftügil, İhsan Ecemiş, Halil Zarbun, Ziya Ünel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak,
Sekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhillin Gürün, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel,
Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun
katılmalariyle yaptığı ilk inceleme toplantısında, Anayasa Mahkemesinin itirazı
incelemeye görevli ve yetkili olup olmadığı sorunu üzerinde durulmuştur. Suç
ve cezaların affı hakkındaki yasaların Anayasa'ya uygunluk denetimine bağlı
olup olmayacağı tartışılmış ve bunların da Anayasa'ya uygunluk denetimine bağlı
bulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu konudaki ayrıntılı gerekçeler Anayasa
Mahkemesinin 28/11/1974 günlü, Esas: 1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararında
tümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmi Gazete, Gün: 21/1/1975, Sayı : 15125),
bunların burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Şu
duruma göre bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi İçinde bulunduğu
açıktır. Halit
Zarbun bu görüşe katılmamıştır. Dosyada
bir eksiklik görülmediğinden ilk inceleme toplantısı sonunda aşağıdaki karar
verilmiştir. "l-
İşin incelenmesi Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içinde bulunduğuna Halit
Zarbun'un karşıoyuyla ve oyçokluğuyla, 2-
Dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle, 25/3/1976
gününde karar verildi " V-
ESASIN İNCELENMESİ : İşin
esasına ilişkin rapor, iptali istenen yasa hükmü ile, ilgili Anayasa ve Millet
Meclisi İçtüzüğü hükümleri, bunlara ilişkin gerekçeler ve yasama Meclisleri
tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: l-
Biçim yönünden Anayasa'ya aykırılık sorunu: 1803
sayılı Yasa'nın 6. maddesinin tümünün Millet Meclisi Genel Kurulunda son
şeklini aldıktan sonra Cumhuriyet Senatosunda aynen kabul edildiği ve
kesinleştiği, biçim yönünden Anayasa'nın 92. maddesi ile içtüzük hükümlerine
uygun bir şekilde yasalaştığı, yasanın kimi maddelerinde mevcut olan biçime
ilişkin aykırılığın bu madde için söz konusu olmadığı konu ile ilgili
tutanakların incelenmesinden anlaşılmıştır. 2-
Esas Yönünden Anayasa'ya aykırılık sorunu: Yasa'nın
1. maddesinin (D) bendi hükmüne göre, ölüm cezasını gerektiren suç işleyenlerin
cezası 30 yıl, müebbet ağır hapis cezasını gerektiren suç işleyenlerin cezası
ise 24 yıl ağır hapis cezalarına çevrilmektedir. Çevrilme sonucu verilen bu tür
hürriyeti bağlayıcı cezaların, "muvakkat hürriyeti bağlayıcı ceza"
sayılması ceza hukukunun yerleşmesi uygulama kuralları gereğidir. Bu
kurallardan ayrılmayı gerektirecek bir hüküm yasada yer almamıştır. İtiraz
konusu 6. maddenin ikinci fıkrası birden çok suc işleyenlerin durumlarını
düzenlemiş olup bu hükme göre; ölüm ve müebbet ağır hapis cezasını gerektirecek
biçimde olup olmadığına bakılmaksızın birden fazla suç işleyenlerin cezaları
toplanmakta ve Türk Ceza Kanununun 77. maddesinde yazılı sınırı (ağır hapis cezası
için 36 yıl) bulduğu takdirde toplam cezadan tekrar 12 yıl indirim yapılması
öngörülmektedir. Yasanın gerekçesi ile Yasama Meclisleri tutanaklarına göre
maddenin başka türlü anlaşılmasına olanak yoktur. Böylece bir suçu bir kez
işleyenin ayni suçu iki kez işleyenden daha çok ceza görmesi sonucunu veren söz
konusu yasa kuralı, Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti
ilkesiyle bağdaşmadığı gibi, Anayasa'nın 12. maddesinde açıklanan eşitlik
ilkesine de aykırı düşmektedir. Bu nedenlerle 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı
Yasanın 6. maddesinin ikinci fıkrasının esas yönünden iptaline karar
verilmelidir. Nihat
O. Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamıştır. VI-
SONUÇ : 1-
15/5/1974 günlü 1803 sayılı Af Kanununun 6. maddesinin ikinci fıkrasının
yasalaşmasında biçim yönünden Anayasa'ya aykırılık bulunmadığına oybirliğiyle, 2-
Sözü geçen kanunun itiraz konusu yapılan 6. maddesinin ikinci fıkrasının
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun karşıoyuyla
ve oyçokluğuyla, 24/6/1976
gününde karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Başkanvekili Şevket
  Müftügil Üye Ahmet
  Akar Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Hasan
  Gürsel Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI 64.
maddesiyle genel ve özel af, ilânı yetkisini Türkiye Büyük Millet Meclisine
bırakan Anayasa, bağışlamayı kısıtlayan hükümler koymamış olduğuna göre, Anayasal
denetim, bir bölüm suç ve cezaların affedilişini eleştirerek değil, ancak,
bağışlanana bakılınca bir diğer bölüm suç ve cezanın bağışlanmayışının temel
ilkelere ve örneğin "eşitlik" esasına ters düşüp düşmediğinin
araştırılması biçiminde olmak gerekir. Olayda
ise, "affedilmeyenler" yönünden yapılmış bir başvurma yoktur ve bu
durumda, itirazın reddi zorunludur. Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Mahkememizin
1803 sayılı Af Yasa'sının 2, maddesinin (B) bendi ile ilgili iptal
kararlarından dergide yeralmayan ikisinin yayımlandıkları Resmi Gazeteler
aşağıda gösterilmiştir. 1803
  sayılı yasanın 2. maddesinin (B) bendi KARARIN YAYIMLANDIĞI
  RESMİ GAZETENİN Günü Esas
  No. Karar
  No. Günü Sayısı 1-
  T.C.K. 415. maddesi açısından 18.13.1976 1976/15 1976/17 10.6.1976 15612 2-
  T.C.K. 415. maddesi açısından 10.6.1976 1976/33 1976/32 6.8.1976 15668