ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2011/4 Karar Sayısı : 2012/154 Karar Günü : 18.10.2012 R.G. Tarih-Sayı : 28.03.2013-28601 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay Onüçüncü Daire İTİRAZIN
KONUSU : 24.5.2007
günlü, 5667 sayılı Bankacılık İşlemleri Yapma ve Mevduat Kabul Etme İzni
Kaldırılan Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketince Devlet İç Borçlanma
Senedi Satışı Adı Altında Toplanan Tutarların Ödenmesi Hakkında Kanun'un 3.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan '' imzaları bankayı ilzam eden
memurları ile şube müdürleri' ' ibaresinin, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir. I- OLAY Türkiye İmar Bankası T.A.Ş. Sakarya Şubesi Müdürü, Bankacılık
Düzenleme ve Denetleme Kurumu kararı ile bankacılık yapma ve mevduat kabul etme
izni kaldırılan, yönetim ve denetimi Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna
devredilen Türkiye İmar Bankası T.A.Ş.'ye karşılığında Devlet iç borçlanma
senedi bulunmamasına rağmen Devlet iç borçlanma senedi alımı amacıyla yatırdığı
tutarın ödenmesi için Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna başvurmuştur. Adı geçen
Kurumca talebin reddi üzerine davacı tarafından red işleminin iptali istemiyle
açılan davanın temyiz incelemesinde, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı
olduğu kanısına varan Danıştay Onüçüncü Daire, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 24.5.2007
günlü, 5667 sayılı Bankacılık İşlemleri Yapma ve Mevduat Kabul Etme İzni
Kaldırılan Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketince Devlet İç Borçlanma
Senedi Satışı Adı Altında Toplanan Tutarların Ödenmesi Hakkında Kanun'un itiraz
konusu kuralı da içeren 3. maddesinin (1) numaralı
fıkrası şöyledir: ' MADDE
3- (1) Hak sahibi olmadığı anlaşılanlara, Türkiye İmar Bankası Türk
Anonim Şirketinin bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izninin
kaldırıldığı tarihten sonra karşılıksız Devlet iç borçlanma senedi aldığı
tespit edilenlere, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunca bankacılık
işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni kaldırılan Türkiye İmar Bankası Türk
Anonim Şirketi ortakları ile bunların ana, baba, eş ve çocukları ile bankanın
yönetim kurulu ve kredi komitesi başkan ve üyeleri, genel müdür ve
yardımcıları, imzaları bankayı ilzam eden memurları ile şube müdürleri veya
bunlar adına hareket eden kişilerce alınan veya bu kişilerin ayrı ayrı veya
birlikte doğrudan veya dolaylı olarak yönetim ve denetimine sahip oldukları
kuruluşlarca alınan, Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketinin personelinin
kurmuş olduğu munzam veya yardımlaşma sandık ve vakıflarca alınan karşılıksız
Devlet iç borçlanma senetlerine ilişkin olarak Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonunca herhangi bir ödeme yapılmaz.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine 
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,
Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN ve Celal Mümtaz
AKINCI'nın katılımıyla 20.1.2011 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında; 1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili
gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin
ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engel
bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ
ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilen
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
OYBİRLİĞİYLE, karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Murat ARSLAN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan
Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Genel Açıklamalar 4.1.1985 tarihli karar ile Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)
tarafından Türkiye İmar Bankası T.A.Ş.'ye, borsa üyelik belgesi verilmiş,
SPK'nın 25.10.1990 günlü, 50/183 sayılı kararı ile de borsa üyelik ve aracılık
faaliyetlerinde bulunma yetkisi kaldırılmıştır. Bu karar, 22.11.1990'da Hazine
ve Dış Ticaret Müsteşarlığına bildirilmiştir. 2002 yılının Ekim ayından itibaren, anılan Banka, sistematik
şekilde önemli miktarda açığa Devlet İç Borçlanma Senedi (DİBS)
satış işlemi gerçekleştirmiştir. Banka yönetim ve denetiminin Fona geçmesinden
sonra Bankanın yetkisiz ve kayıt dışı hazine bonosu satışı yapmış olduğu tespit
edilmiştir. Yetkisiz satış ile ilgili olarak Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu
(TMSF) tarafından suç duyurusunda bulunulmuştur. TMSF'nin el koymadan sonra yaptığı incelemeler üzerine; SPK
tarafından 1990 yılında aracılık faaliyetleri durdurulan ve aracı kuruluş
niteliğini kaybeden Bankanın, Sermaye Piyasası Kanunu'na aykırı bir şekilde
Hazine bonosu ve Devlet tahvili alım satımı yaptığı, Hazine bonosu ve devlet
tahvili alım satım işlemlerine yoğun olarak başladığı 21.10.2002 tarihinden
itibaren sistematik bir şekilde satışını yaptığı DİBS'in önemli bir kısmını
portföyünden düşmediği, emanet hesaplarına geçmediği, bu tutarları İMKB'ye
bildirmediği, bir başka ifade ile müşteriler adına yapılan bu işlemlerin önemli
bir kısmını açığa gerçekleştirdiği, gerçek anlamda satışını yaptığı Hazine
bonosu ve Devlet tahvillerinin ise 3.7.2003 tarihi itibarıyla mevcut olmadığı,
30.6.2003 tarihi itibarıyla DİBS portföyünün Türkiye Cumhuriyeti Merkez
Bankasının (TCMB) açıkladığı fiyatlar üzerinden 15 bin TL'lik düzeye kadar
düşmüş olmasına rağmen, 30.6.2003 ila 3.7.2003 tarihleri arasında bu tutarların
çok üzerinde bono ve tahvil satışını gerçekleştirdiği hususları tespit
edilmiştir. İşlem hacminin, muavin kayıtları silmede kullanılan bir yazılım
programıyla saklandığı, işlemlere ilişkin tüm fiş ve belgelerin Bankanın Genel
Müdürlüğüne gönderildiği, şubelerde hiç bir fiş veya belge tutulmadığı,
şubelerden gönderilen fişlerin çok az bir kısmının Genel Müdürlük
yetkililerince imzalandığı, imzalı fişlerin ' emanet menkul değerler '
hesabına yansıtıldığı, bu suretle resmi kayıtlara geçirilen tutarların İMKB'ye
tescil ettirildiği tespit edilmiştir. Diğer taraftan, Türkiye İmar Bankası T.A.Ş., açığa satış
mahiyetinde olmayan gerçek anlamda müşterilere satışını yaptığı Devlet
tahvillerini ve Hazine bonolarını ise Bankanın Fona devri öncesinde müşteri
talimatı olmadan elden çıkarmış ve 3.7.2003 tarihi itibariyle İMKB'ye tescil ettirilen,
yani gerçek anlamda satışı yapılan DİBS'lerin de Bankada olmadığı ortaya
çıkmıştır. Bankaya el konulduktan sonra TMSF tarafından önceleri bu
tutarların TMSF'nin garanti kapsamında olmadığından bahisle hak sahiplerine
ödeme yapılmamış ancak, daha sonra söz konusu iç borçlanma senedi alan
yatırımcılar tarafından çok sayıda dava açılması üzerine mağduriyetlerinin
giderilmesi amacıyla 5667 sayılı Kanunla ödenmesine karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, muvazaalı olup olmadığı ortaya konulmaksızın
mudilere ait hesapların sigorta fonunca ödenmeyeceğinin kurala bağlanmasının,
hukuk devletinde kuralların sonuçlarının öngörülebilir olmasını gerektiren
hukuk güvenliği ilkesi ile bağdaşmadığı, TMSF'den yararlanma açısından banka
çalışanları ile diğer hesap sahipleri arasında bir fark bulunmadığından, bunlar
arasında muvazaalı durumlar dışında ayırım yapılmasının eşitlik ilkesine aykırı
olduğu, bu nedenle im­za­la­rı ban­ka­yı il­zam eden memurla­rı ile şu­be mü­dür­le­rince
alınan karşılıksız DİBS'lere ilişkin olarak TMSF tarafından herhangi bir ödeme
yapılmayacağı hükmünü içeren kuralın, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 5667 sayılı Ka­nun, bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul
etme izni kaldırılan Türkiye İmar Bankası T.A.Ş.'ce DİBS satışı adı altında
toplanan tutarların hak sahiplerine ödenmesinin esas ve usullerini
düzenlemektedir. Bankalar Kanunu'na tabi bankalarda usulüne uygun olarak açılan
bireysel tasarruf mevduat hesapları dışında hiçbir bankacılık işlemi (ticari
kuruluşlar ve diğer kuruluşlar mevduatı ya da hisse senedi işlemleri gibi)
mevduat sigortası kapsamında değildir. Dolayısıyla, bu hisse senetleri alınırken
anılan hisse senedi sahiplerince, banka tarafından ödemelerin yapılmaması riski
üstlenilmiş olmaktadır. 5667 sayılı Kanun ise bu durumun istisnasını
düzenlemektedir. Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 3. maddesinde ise hak
sahibi olmadığı anlaşılanlara, Türkiye İmar Bankası T.A.Ş.'nin bankacılık
işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izninin kaldırıldığı tarihten sonra
karşılıksız DİBS aldığı tespit edilenlere, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme
Kurulunca bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni kaldırılan
Türkiye İmar Bankası T.A.Ş. ortakları ile bunların ana, baba, eş ve çocukları
ile bankanın yönetim kurulu ve kredi komitesi başkan ve üyeleri, genel müdür ve
yardımcıları, imzaları bankayı ilzam eden memurları ile şube müdürleri veya
bunlar adına hareket eden kişilerce alınan veya bu kişilerin ayrı ayrı veya
birlikte doğrudan veya dolaylı olarak yönetim ve denetimine sahip oldukları
kuruluşlarca alınan, Türkiye İmar Bankası T.A.Ş. personelinin kurmuş olduğu
munzam veya yardımlaşma sandık ve vakıflarca alınan karşılıksız DİBS'lere
ilişkin olarak TMSF tarafından herhangi bir ödeme yapılmayacağı hükme
bağlanmıştır. Kanun koyucu, burada sözü edilen ve Türkiye İmar Bankası
T.A.Ş.'nin işleyişinde, yönetilmesinde ve tasarruflarında fonksiyonu, yetkisi
veya katkısı bulunan kişilerin işlemleri için özel bir düzenleme yapmış ve bu
kişileri kötü niyetli, yapılan işlemleri de bir nevi muvazaalı işlem gibi kabul
etmiştir. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi hukuksal
durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal
eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin
kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, haklı bir nedene
dayanmayan ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun
karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi
zedelenmez. Yukarıda belirtilen şekilde özel düzenleme öngörülmesinin
nedeninin, finans sektöründen kaynaklı üst üste yaşanan ekonomik krizler
sonrası kamuoyunda ' banka hortumlamak ' şeklinde kavramlaştırılmış olan
ve krizlerin tetikleyicisi olan fiillere karşı kamuoyunun duyarlılığına cevap
vermek olduğu, bu düzenleme ile amaçlananın ' banka yöneticileri 'nin
eylem ve işlemlerinin toplumsal etkileri ve kamu düzeni üzerindeki sonuçları
gözetilerek özel bir hükümle daha ağır bir yaptırıma tâbi tutulmalarının
sağlanması olduğu anlaşılmaktadır. Haklı bir nedene dayanmaksızın, Devlet güvencesinden
yararlanılmasını önlemek ve Bankaya hakim sermaye sahiplerinin ya da
yöneticilerinin kendi kusurlarından kaynaklanan hak taleplerini kapsam dışı
bırakmak amacıyla böyle bir madde düzenlendiği anlaşılmaktadır. Kamu yararı,
bankalara duyulan güveni artırmak suretiyle tasarrufları korumak, mali
piyasalarda güven ve istikrarı sağlamak ve somut olayda da kusuru olmaksızın
oluşan mağduriyetleri gidermek amacıyla getirilen mevduat sigortası sisteminin,
bankanın kötü yönetilmesinde ve mağduriyetlerin oluşmasında katkısı olanlarca
kullanılmasının önlenmesi Devletin, Anayasa'nın 5. maddesinde belirtilen temel
amaç ve görevlerine de uygundur. Hisse senedi satışları bizzat şubeler aracılığıyla yapılmakta
dolayısıyla şube müdürlerinin de birinci derecede sorumluluğu bulunmaktadır.
Hukukun genel ilkeleri gereğince de kimse kendi kusuruna dayanarak bir hak
iddiasında bulunamaz ve hukuk devletinde bir hakkın kötüye kullanılması koruma
göremez. Kanun koyucu, banka yöneticilerinin işlemleri nedeniyle bankanın
içinin boşaltıldığını ve mevduat sahiplerinin bu nedenle mağdur olduğunu
gözeterek bu düzenlemeyi yapmıştır. Düzenleme bu şekliyle iyi niyetli hesap
sahiplerini dikkate almış, güvence kapsamında olmamasına rağmen Bankanın
yöneticileri dışında tüm DİBS alıcılarının sahip oldukları senet tutarlarının
ödenmesini öngörmüştür. Banka yöneticileri ile diğer hesap sahipleri arasında
muvazaa, kötü niyet ya da kendi kusurlarıyla zararın oluşması durumunda ayırım
yapılması haklı bir nedene dayandığından eşitlik ilkesinin ihlal edildiğinden
söz edilemez. Bu nedenle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10. maddesine aykırı
değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 2. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. Bu görüşe, Fulya KANTARCIOĞLU ile Mehmet ERTEN katılmamışlardır. VI-
SONUÇ 24.5.2007
günlü, 5667 sayılı Bankacılık İşlemleri Yapma ve Mevduat Kabul Etme İzni
Kaldırılan Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketince Devlet İç Borçlanma
Senedi Satışı Adı Altında Toplanan Tutarların Ödenmesi Hakkında Kanun'un 3.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan ''imzaları bankayı ilzam
eden memurları ile şube müdürleri'' ibaresinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU ile Mehmet ERTEN'in
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 18.10.2012 gününde karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Serruh KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN KARŞIOY
GEREKÇESİ Esas:
2011/3, Karar: 2012/153 sayılı karardaki karşıoy gerekçesinde belirtilen
gerekçe doğrultusunda, itiraz konusu kuralın iptali gerektiği düşüncesiyle
çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU KARŞIOY
GEREKÇESİ Kural,
Türkiye İmar Bankası T.A.Ş.'tini imzalarıyla ilzam eden memurları ile şube
müdürlerine ait Devlet iç borçlanma senetleri için, Ta­sar­ruf Mev­du­atı Sigor­ta
Fo­nun­ca herhan­gi bir öde­me ya­pıl­ma­yacağını hük­me bağlamaktadır. Anayasa'nın
2. maddesinde; 'Türkiye
Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan
haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel
ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.' denilmektedir. Maddede
belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, her alanda adil,
güvenilir bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukukun üstün
kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk
devletinin önemli unsurlarından olan hukukî güvenlik ilkesi, sadece bireylerin
devlet faaliyetlerine duyduğu güveni değil, yürürlükte bulunan mevzuatın
süreceğine duyulan güveni de kapsar. İtiraz
konusu kural, Türkiye İmar Bankası T.A.Ş.'tini imzalarıyla ilzam eden memurları
ile şube müdürlerine ait Devlet iç borçlanma senetlerinin, salt Türkiye İmar
Bankası'nın imza yetkili memuru ya da şube müdürü olmalarını muvazaanın varlık
nedeni saymakta ve söz konusu senetlerin muvazaaya dayalı olarak edinildiğini
kabul ederek Tasar­ruf Mevdu­atı Sigor­ta Fo­nun­ca herhan­gi bir öde­me
ya­pılmayacağını öngörmektedir. Bir
bankanın salt imza yetkili memuru ya da şube müdürü olmak muvazaanın varlığı
için tek başına yeterli kanıt olmayacağı gibi, bir olayda muvazaanın var olup
olmadığının hukuki sonuç doğuracak şekilde ve kesin olarak saptanabilmesi de
yasama organın değil yargı organlarının işidir. Ta­sar­ruf
Mevdu­atı Sigor­ta Fo­nu tarafından ediniliş biçiminde ciddi muvazaa şüphesi
olduğu saptanan Devlet iç borçlanma senetleri için ödeme yapılmayabilir, ancak,
bu konuda dahi çıkabilecek bir uyuşmazlığın yargı organları tarafından karara
bağlanması hukuk devleti olmanın gereğidir. Öte
yandan, Türkiye İmar Bankası T.A.Ş.'nin, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme
Kurumu kararı ile bankacılık yapma ve mevduat kabul etme izni kaldırılarak,
yönetim ve denetiminin Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na varlıklarıyla birlikte
devredilmiş olması dikkate alındığında, dava konusu kuraldaki hesap ya da
işlemlerin, mevduat sigortası kapsamında kalıp kalmamasının bir öneminin
olmadığı, hukuki güvenlik gereği mağdurlara yapılan ödemelerin de atıfet olarak
kabul edilemeyeceği açıktır. Yasa
koyucu ihtiyaç duyduğu bir alanı düzenlerken, Anayasa ve hukukun genel
ilkelerine uymak ve keyfi olarak nitelendirilecek düzenlemelerden kaçınmak
durumundadır. İtiraz
konusu kuralın, muvazaanın varlığını peşinen kabul edip buna göre uygulama
yapılmasını sağlaması nedeniyle adil olduğundan, dolayısıyla da Anayasa'ya
uygunluğundan söz edilemez. Açıklanan
nedenle kural Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesine
aykırıdır. İptali gerekir. Üye Mehmet ERTEN