ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  : 2008/52 Karar Sayısı : 2009/89 Karar Günü : 18.6.2009 R.G. Tarih-Sayı
:06.10.2009-27368 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Çorum İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 9.8.1983 günlü, 2872 sayılı
Çevre Kanunu'nun, 26.4.2006 günlü, 5491 sayılı Yasa'nın 14. maddesiyle
değiştirilen 20. maddesinin (d) bendinin ''bu maddenin (b) ve (c) bentlerinde
öngörülen cezalar bir kat artırılarak verilir'' bölümünün Anayasa'nın 2. ve
38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Hava kirliliğinin kontrolüne ilişkin standartlara aykırı kömür
teslimi nedeniyle verilen idarî para cezasının iptali istemiyle açılan davada,
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeiptali
için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 9.8.1983 günlü, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun, 26.4.2006 günlü,
5491 sayılı Yasa'nın 14. maddesiyle değiştirilen 20. maddesinin (d) bendinin
itiraz konusu bölümünün de yer aldığı ilgili kısmı şöyledir: 'İdarî nitelikteki cezalar şunlardır: a) Ek 4 üncü madde uyarınca emisyon ölçümü yaptırmayan motorlu
taşıt sahiplerine 500 Türk Lirası, yönetmeliklerle belirlenen standartlara
aykırı emisyona sebep olan motorlu taşıt sahiplerine 1.000 Türk Lirası idarî
para cezası verilir. b) Hava kirliliği yönünden önemli etkileri nedeniyle kurulması ve
işletilmesi yönetmelikle izne tâbi tutulan tesisleri, yetkili makamlardan izin
almadan kuran ve işleten veya iznin iptal edilmesine rağmen kurmaya ve
işletmeye devam eden veya bu tesislerde izin almaksızın sonradan değişiklik
yapan veya yetkili makamların gerekli gördükleri değişiklikleri tanınan sürede
yapmayanlara 24.000 Türk Lirası idarî para cezası verilir. Bu tesislerde
emisyon miktarları yönetmelikle belirlenen sınırları aşıyorsa 48.000 Türk
Lirası idarî para cezası verilir. İzne tâbi tesisleri, aldıkları izin belgesinde veya
yönetmeliklerde öngörülen önlemleri almadan veya yönetmeliklerde belirlenen
emisyon standartlarına ve sınırlamalarına aykırı olarak işletenlere 24.000 Türk
Lirası idarî para cezası verilir. c) Hava kirliliği yönünden kurulması ve işletilmesi izne tâbi
olmayan tesislerin işletilmesi sırasında yönetmelikle belirlenen standartlara
aykırı emisyona neden olanlara 6.000 Türk Lirası idarî para cezası verilir. Bu Kanunun ek 9 uncu maddesine aykırı davrananlara 2.000 Türk
Lirası idarî para cezası verilir. Bu bendin birinci paragrafında öngörülen fiilin konutlarla ilgili
olarak işlenmesi halinde verilecek ceza toplu veya ferdî ısıtılan konutlarda
her bağımsız bölüm için 300 Türk Lirasıdır. Bu cezai sorumluluk toplu ısıtılan
konutlarda yöneticiye, ferdî ısıtılan konutlarda ise konutu kullanana aittir. d) Hava kirliliği yönünden özel önem taşıyan bölgelerde veya
kirliliğin ciddi boyutlara ulaştığı zamanlarda ve yerlerde veya kritik
meteorolojik şartlarda yönetmeliklerle öngörülen önlemleri almayan, yasaklara
aykırı davranan ya da mahallî çevre kurullarınca bu konuda alınan kararlara
uymayanlara bu maddenin (b) ve (c) bentlerinde öngörülen cezalar bir kat
artırılarak verilir. Bu fiilin konutlarla ilgili olarak işlenmesi halinde cezai
sorumluluk bu maddenin (c) bendinin üçüncü paragrafına göre tespit edilir.'' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın2. ve 38.maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ınkatılımlarıyla 5.6.2008 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, 2872 sayılı Yasa'nın değiştirilen 20.
maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde (b) ve (c) bentlerine yollama
yapıldığı, (b) bendinde farklı fiiller ve durumlar için 24.000 TL ve 48.000 TL,
(c) bendinde 6.000 TL, 2.000 TL ve 300 TL para cezası öngörüldüğü, itiraz
konusu bölümde cezanın miktarı için yollama yapılması sebebiyle (b) ve (c)
bentlerindeki cezaların miktarlarının birbirinden farklı olmasından dolayı (d)
bendindeki fiiller için uygulanacak para cezası miktarında karışıklık ve
belirsizlik bulunduğu, cezanın kesin olarak belirlenemediği, yorum yoluyla
farklı idarî para cezası miktarlarının ortaya çıktığı, bu nedenlerle ''bu
maddenin (b) ve (c) bentlerinde öngörülen cezalar bir kat artırılarak verilir'' bölümünün
hukuk devleti ile suç ve cezada kanunilik ilkeleriyle bağdaşmadığından
Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Yasa'nın değiştirilen 20. maddesinin itiraz konusu ''bu maddenin
(b) ve (c) bentlerinde öngörülen cezalar bir kat artırılarak verilir'' bölümünün
yer aldığı (d) bendinde 'Hava kirliliği yönünden özel önem taşıyan bölgelerde
veya kirliliğin ciddi boyutlara ulaştığı zamanlarda ve yerlerde veya kritik
meteorolojik şartlarda yönetmeliklerle öngörülen önlemleri almayan, yasaklara
aykırı davranan ya da mahallî çevre kurullarınca bu konuda alınan kararlara
uymayanlara bu maddenin (b) ve (c) bentlerinde öngörülen cezalar bir kat
artırılarak verilir. Bu fiilin konutlarla ilgili olarak işlenmesi halinde
cezai sorumluluk bu maddenin (c) bendinin üçüncü paragrafına göre tespit
edilir.' denilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk
devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun
olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her
alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında 'Kimse, işlendiği
zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı
cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan
cezadan daha ağır bir ceza verilemez.' denilmektedir. Yasa'nın değiştirilen 20. maddesinin (b), (c) ve (d) bentlerinde 'hava
kirliliği' ile ilgili idarî para cezaları yer almıştır. (b) bendinde izne
tâbi tutulan tesisler, (c) bendinde ise izne tâbi olmayan tesisler ile ilgili
idarî para cezaları düzenlenmiştir. (d) bendinde, hava kirliliği yönünden özel
önem taşıyan bölgelerde veya kirliliğin ciddi boyutlara ulaştığı zamanlarda ve
yerlerde veya kritik meteorolojik şartlar gözetilerek yönetmeliklerle öngörülen
önlemleri almayan, yasaklara aykırı davranan ya da mahallî çevre kurullarınca bu
konuda alınan kararlara uymayanlara bir kat daha ağır ceza verilmesi
öngörülmüştür. 20. maddenin (d) bendinin ikinci paragrafında 'Bu fiilin
konutlarla ilgili olarak işlenmesi halinde cezai sorumluluk bu maddenin (c)
bendinin üçüncü paragrafına göre tespit edilir.' hükmüyle, fiilin konutlarla
ilgili olarak işlenmesi ayrıca düzenlendiğinden, itiraz konusu bölümün yer
aldığı (d) bendinin birinci paragrafı tesislere ilişkindir. 20. maddenin (b) bendinde temel idarî para cezası tutarı 24.000
TL'dir. (b) bendinin birinci paragrafının son tümcesinde 'Bu tesislerde
emisyon miktarları yönetmelikle belirlenen sınırları aşıyorsa 48.000 Türk
Lirası idarî para cezası verilir.' hükmüyle, yalnızca emisyon miktarlarının
yönetmelikle belirlenen sınırları aşması halinde 48.000 TL idarî para cezası
öngörülmüştür. Bu nedenle, itiraz konusu bölümle izne tâbi tutulan tesisler
için (b) bendine yapılan yollamada, anılan istisna dışında 24.000 TL'nin esas
alınması gerekmektedir. 20. maddenin (c) bendinin ikinci paragrafındaki 'Bu Kanunun ek
9 uncu maddesine aykırı davrananlara 2.000 Türk Lirası idarî para cezası verilir.' hükmündeki
2.000 TL'nin, Yasa'nın 'Kokuya sebep olan emisyonların, yönetmelikle
belirlenen sınır değerlerin üzerinde çevreye verilmesi yasaktır. Kokuya sebep
olanlar, koku emisyonlarının önlenmesine ilişkin tedbirleri almakla yükümlüdür.
Buna ilişkin idarî ve teknik usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak
yönetmelikle belirlenir.' şeklindeki Ek 9. maddesine ilişkin olduğu, 20.
maddenin (c) bendinin üçüncü paragrafındaki 300 TL'nin ise konutlarla ilgili
bulunduğu gözetildiğinde itiraz konusu bölümle izne tâbi olmayan tesisler için
(c) bendine yapılan yollamada 6.000 TL'nin esas alınacağı anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu bölümle yapılan yollamada,
uygulanacak para cezası miktarında bir karışıklık ve belirsizlik bulunmadığından,
hava kirliliği yönünden özel önem taşıyan bölgelerde veya kirliliğin ciddi
boyutlara ulaştığı zamanlarda ve yerlerde veya kritik meteorolojik şartlarda bu
konudaki yönetmelik hükümlerine ve mahalli çevre kurullarınca alınan kararlara
aykırı davrananlara (b) ve (c) bentlerinde esas alınacak idarî para cezalarının
bir kat artırılarak verilmesinin öngörülmesinin Anayasa'nın 2. ve 38.
maddelerine aykırı bir yönü görülmemiştir. İtirazın reddi gerekir. VI- SONUÇ 9.8.1983 günlü, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun, 26.4.2006 günlü,
5491 sayılı Yasa'nın 14. maddesiyle değiştirilen 20. maddesinin (d) bendinin ''
bu maddenin (b) ve (c) bentlerinde öngörülen cezalar bir kat artırılarak
verilir.' bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 18.6.2009
gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ