ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı     :  2016/49 Karar Sayısı  :  2016/200 Karar Tarihi :  28.12.2016 R.G.Tarih-Sayısı   : 
18.1.2017-29952 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Marmaris
1. Asliye Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 21.7.1983
tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 11.
maddesinin birinci fıkrasının, 22.5.2007 tarihli ve 5663 sayılı Kanun’un 1.
maddesiyle değiştirilen ikinci cümlesinin, Anayasa’nın  2., 5., 10., 35.
ve 44. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
talebidir. OLAY: Birinci derecede arkeolojik sit alanı içinde kaldığı
gerekçesiyle hazine adına tapuya kayıt ve tescil edilen taşınmazların, tapu
kayıtlarının iptali ile zilyetleri adına tescilleri için açılan davada,
Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkeme, itiraz konusu kuralın
iptalini talep etmiştir. I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralı da içeren 11.  maddesi
şöyledir: “MADDE 11- Taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının malikleri bu
varlıkların bakım ve onarımlarını Kültür ve Turizm Bakanlığının bu Kanun
uyarınca bakım ve onarım hususunda vereceği emir ve talimata uygun olarak
yerine getirdikleri sürece, bu Kanunun bu konuda maliklere tanıdığı hak ve
muafiyetlerden yararlanırlar. (Değişik ikinci cümle: 22/5/2007-5663/1
md.) Ancak, kültür ve tabiat varlıklarını koruma bölge kurullarınca
birinci grup olarak tescil ve ilan edilen kültür varlıklarının bulunduğu
taşınmazlar ile birinci ve ikinci derece arkeolojik sit alanlarındaki
taşınmazlar zilyetlik yoluyla iktisap edilemez. Malikler bu varlıkların üzerindeki mülkiyet haklarının tabii
icabı olan ve bu Kanunun hükümlerine aykırı bulunmayan bütün yetkilerini
kullanabilirler. Bu Kanunun belirlediği bakım onarım sorumluluklarını yerine
getirmekte aczi olanların mülkleri, usulüne göre kamulaştırılır. Mazbut veya
mülhak vakıf varlıkları bu hükme tabi değildir Kültür ve Turizm Bakanlığının uygun görmesi ile, Vakıflar Genel
Müdürlüğü, il özel idareleri, belediyeler ve diğer kamu kurum ve kuruluşları,
yukarıda sözü geçen maliklere lüzum görülen hallerde, taşınmaz kültür ve tabiat
varlıklarının koruma, bakım ve onarımlarına, teknik eleman ve ödenekleri ile
yardımda bulunabilirler. II- İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz
PAKSÜT, Alparslan ALTAN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M.
Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla
26.5.2016 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, öncelikle uygulanacak
kural ve sınırlama sorunu görüşülmüştür. 2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, mahkemeler,
bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde
kararname kurallarını Anayasa’ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri
sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali
için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca
bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince
açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen
kuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa
kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya
davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte
bulunan kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Kanun’un 11. maddesinin,
birinci fıkrasının “ Ancak, kültür ve tabiat varlıklarını koruma bölge
kurullarınca birinci grup olarak tescil ve ilan edilen kültür varlıklarının
bulunduğu taşınmazlar ile birinci ve ikinci derece arkeolojik sit alanlarındaki
taşınmazlar zilyetlik yoluyla iktisap edilemez” biçimindeki
ikinci cümlesinin iptalini istemiştir. 4. İtiraz yoluna başvuran Mahkemede bakılmakta olan davada
uyuşmazlığın konusunu, birinci derece arkeolojik sit alanlarındaki
taşınmazların zilyetlik yoluyla iktisabı oluşturmaktadır. Dolayısıyla itiraz
konusu kuralda yer alan “… birinci grup olarak tescil ve ilan edilen kültür
varlıklarının bulunduğu taşınmazlar ile…” ve “…ve
ikinci…” ibarelerinin uyuşmazlıkta uygulanma kabiliyeti
bulunmamaktadır. 5. Esasının incelenmesine karar verilen “… Ancak, kültür ve
tabiat varlıklarını koruma bölge kurullarınca … derece arkeolojik sit
alanlarındaki taşınmazlar zilyetlik yoluyla iktisap edilemez” bölümü
ise birinci grup olarak tescil ve ilan edilen kültür varlıklarının
bulunduğu taşınmazlar ile birinci ve ikinci derece arkeolojik sit alanlarındaki
taşınmazlar için geçerli ortak hüküm niteliğini taşımaktadır. Bu nedenle
kuralın, bakılmakta olan davanın konusunu oluşturan birinci derece arkeolojik
taşınmazlar bakımından ve buna bağlı olarak kuralda yer alan “… birinci …”
sözcüğüyle sınırlı olarak incelenmesi gerekmektedir. 6. Açıklanan nedenlerle; 21.7.1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür
ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 11. maddesinin birinci fıkrasının,
22.5.2007 tarihli ve 5663 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle değiştirilen ikinci
cümlesinin, A- “… birinci grup olarak tescil ve ilan edilen kültür
varlıklarının bulunduğu taşınmazlar ile…” ve “…ve
ikinci…” ibarelerinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu ibarelere ilişkin
başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, B- “ Ancak, kültür ve tabiat varlıklarını koruma bölge
kurullarınca … birinci… derece arkeolojik sit alanlarındaki taşınmazlar
zilyetlik yoluyla iktisap edilemez” bölümünün esasının incelenmesine,
esasa ilişkin incelemenin “… birinci…” sözcüğü ile sınırlı olarak
yapılmasına, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III- ESASIN İNCELENMESİ 7.  Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Cengiz ERTEN
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Anlam ve Kapsam 8. Kanun’un 11. maddesinin birinci fıkrasının itiraz konusu kuralı
içeren ikinci cümlesinde, kültür ve tabiat varlıklarını koruma bölge
kurullarınca birinci grup olarak tescil ve ilan edilen kültür varlıklarının
bulunduğu taşınmazlar ile birinci ve ikinci derece arkeolojik sit alanlarındaki
taşınmazların zilyetlik yoluyla iktisap edilemeyeceği öngörülmektedir. 9. Türk hukukunda tapuya kayıtlı olmayan taşınmazlara zilyet
olanların bu taşınmazı mülk edinmelerine imkân tanıyan iki farklı müessese
bulunmaktadır. Bunlardan birincisi, mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi’nin
639. maddesi ile 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun 713. maddesinde
düzenlenen “olağanüstü kazandırıcı zamanaşımı” müessesesi,
ikincisi ise 3402 sayılı Kanun’un 17. maddesinde düzenlenen “ihya” müessesesidir.
Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 30.4.2010 tarihli ve
E.2004/1, K.2010/1 sayılı kararında da belirtildiği üzere, olağanüstü
kazandırıcı zamanaşımı, önceden tarıma elverişli olan ancak tapu kütüğüne
kaydedilmemiş taşınmazların, ihya ise dağlar ve tepeler gibi tarıma elverişli
olmayan arazilerin mülk edinilmesine imkân sağlamaktadır. 10. Sit kelimesi Kanun’un 3. maddesinde “ tarih öncesinden
günümüze kadar gelen çeşitli medeniyetlerin ürünü olup, yaşadıkları devirlerin
sosyal, ekonomik, mimari ve benzeri özelliklerini yansıtan kent ve kent
kalıntıları, kültür varlıklarının yoğun olarak bulunduğu sosyal yaşama konu
olmuş veya önemli tarihi hadiselerin cereyan ettiği yerler ve tespiti yapılmış
tabiat özellikleri ile korunması gerekli alanlardır .” şeklinde tanımlanmıştır. 11. 13.3.2012 tarihli ve 28232 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “ Korunması
Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında
Yönetmelik ” in 4. maddesinde de birinci derece arkeolojik sit alanlarının,
“ tarih öncesinden günümüze kadar gelen çeşitli medeniyetlerin ürünü olup,
yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik, mimari ve benzeri özelliklerini
yansıtan kent kalıntıları ile yerleşim alanları ve sosyal yaşama konu olmuş;
taşınmaz kültür varlıklarına ait kalıntılar ve buluntuların veya bunu
destekleyen taşınır kültür varlığı buluntularının yoğun olarak yer aldığı
alanlardan olması ” gerektiği belirtilmiştir. 12. Kanun’un 11. maddesiyle ilgili ilk düzenlemede koşulları
oluştuğu takdirde sit alanlarının zilyetlik yoluyla kazanılması mümkün iken
27.7.2004 tarihinde yürürlüğe giren 14.7.2004 tarihli ve 5226 sayılı Kanun’un
5. maddesiyle,  Kanun’un 11. maddesinin birinci fıkrasının ikinci
cümlesinde yer alan “ korunma alanları ” ibaresinden sonra gelmek üzere “ sit
alanları ” ibaresi eklenmiş, bu tarihten itibaren sit
alanlarının zilyetlik yoluyla kazanılması yasaklanmıştır. 13. Daha sonra, 30.5.2007 tarihinde yürürlüğe giren 22.5.2007
tarihli ve 5663 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle, Kanun’un 11. maddesinin birinci
fıkrasının ikinci cümlesi, “ Ancak, kültür ve tabiat varlıklarını koruma
bölge kurullarınca birinci grup olarak tescil ve ilan edilen kültür
varlıklarının bulunduğu taşınmazlar ile birinci ve ikinci derece arkeolojik sit
alanlarındaki taşınmazlar zilyetlik yoluyla iktisap edilemez .” şeklinde
değiştirilmiş ve böylece kültür varlıklarını koruma bölge kurullarınca
birinci grup olarak tescil ve ilan edilen kültür varlıklarının bulunduğu
taşınmazlar ile birinci ve ikinci derece arkeolojik sit alanlarının zilyetlikle
iktisabı imkânsız hale gelmiştir. Bunlar dışında kalan arkeolojik sit alanları
ile doğal sit alanlarının ise koşulları oluştuğu takdirde zilyetlikle
kazanılması ve tescili mümkündür. B- İtirazın Gerekçesi 14. Başvuru kararında
özetle, itiraz konusu kuralda 2004 yılında yapılan değişiklikten
önce birinci derece arkeolojik sit alanı içinde kalan taşınmazların zilyetlikle
kazanılması için bir engel bulunmadığından zilyetleri adına tapuya kayıt ve
tescilinin mümkün olduğu, ancak bu tarihten sonra birinci derece arkeolojik sit
alanı içinde kalan taşınmazların, mülkiyet hakkının zilyetlikle kazanılabilmesi
için diğer şartlar gerçekleşmiş olsa bile, hazine adına tapuya kayıt ve tescil
edildiği, bu nedenle söz konusu taşınmazlarda kadastro çalışmasının 2004
yılından sonra yapılmasıyla iki farklı uygulamanın ortaya çıktığı ve bu
taşınmazlara  malik sıfatıyla zilyet olanların mülkiyet haklarının
ellerinden alındığı belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2., 5., 10.,
35. ve 44. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 15. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca, kural ilgisi nedeniyle
Anayasa’nın 13. ve 63. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 16. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. 17. Anayasa Mahkemesinin çeşitli kararlarında vurgulandığı üzere,
Devlet, hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmazlar üzerinde, kamu yararını
gözetmek ve Anayasa’nın özel maddelerinde yer alan güvence hükümlerini de
dikkate almak kaydıyla üstün yetkilerini kullanarak dilediği şekilde bir hukuki
düzen tesis edebilir. Anayasa’nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesi
gereğince, yasama işlemlerinin kişisel yararları değil kamu yararını
gerçekleştirmek amacıyla yapılması zorunludur. Bir kuralın Anayasa’ya aykırılık
sorunu çözümlenirken “ kamu yararı” konusunda Anayasa Mahkemesinin
yapacağı inceleme yalnızca kanunun kamu yararı amacıyla yapılıp yapılmadığı ile
sınırlıdır. Kanun ile kamu yararının ne kadar gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini denetlemenin
anayasa yargısıyla bağdaşmayacağı açıktır. 18. Anayasa’nın 35. maddesinin birinci
fıkrasında, “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.” denilmek
suretiyle mülkiyet hakkı güvenceye bağlanmıştır. Birey özgürlüğü ile doğrudan
ilgili olan mülkiyet hakkı, bireye, emeğinin karşılığına sahip olma ve geleceğe
yönelik planlar yapma olanağı tanıyan temel bir haktır. 19. Mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla
değerlendirilebilen her türlü malvarlığı haklarını kapsamaktadır. Bununla
birlikte, anayasallık denetiminde ekonomik değer ifade eden malvarlıklarına
ilişkin olarak Anayasa’nın 35. maddesi kapsamında inceleme yapılabilmesi için
ilgili mülkün hâlihazırda kişilerin mülkiyetinde bulunması gerekmektedir.
Kişilerin hukuken malik bulunmadıkları malvarlığı değerlerine yönelik mülk
edinme beklentileri, kural olarak Anayasa’nın 35. maddesi kapsamında koruma
görmemektedir. 20. Anayasa’nın “Tarih kültür ve tabiat varlıklarının
korunması” başlıklı 63. maddesinde, Devletin, tarih kültür ve tabiat
varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlama ve bu amaçla destekleyici ve
teşvik edici tedbirleri alma ödevine yer verilmiş ve özel mülkiyet konusu olan
varlık ve değerlere getirilecek sınırlamaların ve bu nedenle hak sahiplerine
yapılacak yardımların ve tanınacak muafiyetlerin kanunla düzenleneceği hüküm
altına alınmıştır. 21. Anayasa’nın 63. maddesinin birinci fıkrasında, Devlete,
tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlama ve bu amaçla
destekleyici ve teşvik edici tedbirleri alma ödevi yüklenmekle birlikte, bu
korumanın şekli ve kapsamıyla ilgili herhangi bir belirleme veya sınırlama
yapılmamıştır. Anayasa, korunmaya değer tabiat varlıkları ve değerlerinin
belirlenmesi ve bunlar için uygulanacak koruma yöntemlerinin saptanması
hususunda kanun koyucuya takdir yetkisi tanımıştır. Buna göre, kanun koyucu
farklı tabiat varlıkları arasında bir derecelendirme ve sınıflandırma yaparak
farklı koruma yöntemleri öngörebilir. 22. Kanun’un 5. maddesine göre taşınır ve taşınmaz kültür ve
tabiat varlıkları Devlet malı niteliğindedir. İtiraz konusu kuralla,
birinci derece arkeolojik sit alanlarında kalan taşınmazlar da zilyetleri adına
tescil imkânının kapsamı dışında bırakılmaktadır. Devletin hüküm ve tasarrufu
altında bulunan taşınmazların, bu taşınmazlara belli koşullar dâhilinde zilyet
olanlarca mülk edinilebilmesi, kanun koyucunun takdir yetkisi çerçevesinde
getirilen bir imkân olup anayasal bir zorunluluğu ifade etmediği gibi, anayasal
bir yükümlülüğün ifası amacı da taşımamaktadır. Dolayısıyla Devlet malı
niteliğinde kabul edilen taşınmazların mülkiyet hakkının, olağanüstü
kazandırıcı zamanaşımı yoluyla kazanılamaması da kanun koyucunun takdirinde
olup hukuk devleti ilkesine aykırılık taşımamaktadır. 23. Anayasa Mahkemesi kararlarında açıklandığı üzere, belli
durumlarda, bir “ ekonomik değer ” veya icrası mümkün bir “ alacak ”
iddiasını elde etmeye yönelik “ meşru bir beklenti ”, Anayasa’nın mülkiyet
hakkı güvencesinden yararlanabilir. Meşru beklenti, makul bir şekilde ortaya
konmuş icra edilebilir bir iddianın doğurduğu, ulusal mevzuatta belirli bir
kanun hükmüne veya başarılı olma şansının yüksek olduğunu gösteren yerleşik ve
istikrarlı bir yargı içtihadına dayanan, yeterli somutluğa sahip nitelikteki
bir beklentidir. Temelsiz bir hak kazanma beklentisi veya sadece ulusal hukukta
mülkiyet hakkı kapsamında savunulabilir bir iddianın varlığı meşru beklentinin
kabulü için yeterli değildir (Bkz. Kemal YELER ve Ali Arslan ÇELEBİ ,
B. No: 2012/636, 15/4/2014, §§ 36-37). 24. Yukarıda ifade edildiği gibi itiraz konusu kural kapsamında
kalan birinci derece arkeolojik sit alanlarındaki taşınmazlar, zilyetleri adına
tapuya tescil edilmediklerinden bunlar üzerinde zilyetlik kuranların mülkiyet
hakkına sahip olduklarından söz edilemez. Bununla birlikte itiraz konusu
kuralın mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi gerekip gerekmediğinin tespiti
bakımından ayrıca zilyetlerin, kullandıkları taşınmazların mülkiyetini
kazanacaklarına yönelik “meşru bir beklenti” içerisine girmelerine
neden olan bir kanun hükmünün veya başarılı olma şansının yüksek olduğunu
gösteren yerleşik ve istikrarlı bir yargı içtihadının bulunup bulunmadığına da
bakılmalıdır. 25. Kanun’un 11. maddesinde, 27.7.2004 tarihinde yürürlüğe
giren 5226 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önce herhangi bir ayrım
yapılmaksızın sit alanları içinde kalsa da tapu siciline tescil edilmeyen
taşınmazlardaki zilyetlerin, 27.7.2004 tarihine kadar olağanüstü kazandırıcı
zamanaşımı sonucunda bu taşınmazları kendi adlarına tescil ettireceklerine dair
meşru bir beklenti içinde bulundukları bir gerçektir. Öte yandan itiraz
başvurusunda bulunan mahkemenin elindeki davaya konu taşınmazların zilyetleri,
kadastro tespitinin yapıldığı 2009 yılından çok önce, sit alanlarının zilyetlikle
kazanılabildiği 27.7.2004 tarihinden de önce söz konusu taşınmazları, yirmi
yılı aşkın süredir nizasız ve fasılasız kullandıklarını, malik sıfatıyla
yedlerinde bulundurduklarını, kadastro tespitinin geç yapılmasından dolayı ve
itiraz konusu kural nedeniyle kendi adlarına tescil yapılamadığını iddia
etmişlerdir. 26. Anayasa Mahkemesi’nin 18-19.6.1968 tarihli ve E. 1966/19, K.
1968/25 sayılı kararında, olağanüstü kazandırıcı zamanaşımında kanundaki
şartların dolmasıyla, yani nizasız ve fasılasız olarak devam eden zilyetliğin
yirminci yılını doldurmasıyla mülkiyet hakkının kazanıldığı, mahkemenin
vereceği kararın ise bu durumun tespitinden ibaret olduğu ifade edilmiştir.
Anayasa Mahkemesinin bu içtihadı dikkate alındığında, yirmi yıllık sürenin
dolmasının, zilyetlerde, söz konusu taşınmazın mülk edinileceğine ilişkin meşru
bir beklentiye neden olacağı söylenebilir. 27. Ancak Kanun’un 11. maddesiyle ilgili 27.7.2004 tarihinde
yürürlüğe giren 5226 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra sit
alanlarındaki taşınmazların tamamının ve 30.5.2007 tarihinde yürürlüğe
giren 5663 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra da itiraz konusu kural
kapsamındaki birinci derece arkeolojik sit alanlarının, olağanüstü
zamanaşımı yoluyla mülkiyete konu olabilme vasıfları kalmamıştır. 28. Belirtilen çerçevede, itiraz konusu kural kapsamında
kalan taşınmazlara zilyet olanların, kadastro tespitinin yapıldığı 2009
yılından daha önce, koşulları oluştuğu takdirde sit alanlarının zilyetlikle
kazanılmasının mümkün bulunduğu 27.7.2004 tarihinden önce, mülk
edinecekleri yolunda meşru bir beklentiye sahip olduklarından kuralın,
Anayasa’nın 35. maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı yönünden
incelenmesi gerekmektedir. 29. Anayasa’nın 13. maddesinde hak ve özgürlüklerin
sınırlandırılmasının ölçütü gösterilmiştir. “ Temel hak ve hürriyetlerin
sınırlanması ” başlıklı bu maddede, “Temel hak ve hürriyetler,
özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen
sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar,
Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin
gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir. 30. Söz konusu hüküm, hak ve özgürlükleri sınırlama ve
güvence rejimi bakımından temel öneme sahip olup, Anayasa’da yer alan temel hak
ve özgürlüklerin sınırlanmasında esas alınacak ölçütleri düzenlemektedir.
Anayasanın bütünselliği ilkesi çerçevesinde, Anayasa kurallarının bir arada ve
hukukun genel kuralları göz önünde tutularak uygulanması zorunlu olduğundan,
belirtilen düzenlemede yer alan başta kanun ile sınırlama kaydı olmak üzere tüm
güvence ölçütlerinin, Anayasa’nın 35. maddesinde yer verilen hakkın kapsamının
belirlenmesinde de gözetilmesi gerekmektedir. 31. İtiraz konusu kural kapsamında kalan birinci derece arkeolojik
sit alanları, tarih öncesinden günümüze kadar insanlık tarihi için önem taşıyan
medeniyetlerin yaşadıkları dönemlerdeki sosyal, ekonomik, mimari ve benzeri
özelliklerini gösteren anıtsal yapıların; planlama veya peyzaj tasarımı
alanlarında dikkat çeken gelişmelere tanıklık etmiş, belirli kültürleri
yansıtan kent kalıntılarının yoğun olarak bulundukları yerleri ifade
etmektedir. Kimilerinin de UNESCO tarafından Dünya Miras Listesine kabul
edildikleri göz önüne alındığında, bu kültürel varlıkların, ülkemiz ve bütün
insanlık için ne kadar önemli sayıldıkları inkâr edilemez. Bu nedenle söz
konusu kültürel varlıkların, Devlet malı sayılarak koruma altına alınmasıyla
kamusal yararın gerçekleştirilmek istendiği ve itiraz konusu kuralın meşru bir
temele dayandığı anlaşılmaktadır. 32. Ancak belirtilen meşru temellere rağmen, bireylerin mülkiyet
hakkına yapılan müdahale ile bu müdahaleyle güdülen meşru amaç arasında bir
orantı bulunması zorunludur. Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca mülkiyet hakkı
kamu yararı amacıyla, kanunla ve demokratik bir toplumda gerekli olduğu ölçüde
sınırlanabilir. Ayrıca getirilen bu sınırlamalar, hakkın özüne dokunamayacağı
gibi Anayasa’nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve
ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. 33. Ölçülülük, temel hak ve özgürlüklerin sınırlanma amaçları ile
sınırlama araçları arasındaki ilişkiyi yansıtır. Ölçülülük denetimi, ulaşılmak
istenen amaçtan yola çıkılarak bu amaca ulaşılmak için seçilen aracın
denetlenmesidir. Bu sebeple, kuralın hedeflenen amaca ulaşabilmek için elverişli,
gerekli ve orantılı olup olmadığı değerlendirilmelidir. 34. İtiraz konusu kurala konu birinci derece arkeolojik sit
alanlarının zilyetlik yoluyla iktisap edilemeyeceğine ilişkin bu
kısıtlama, Anayasa’nın 63. maddesiyle Devlete bir ödev olarak yüklenen kültür
ve tabiat varlıklarını korumayı hedeflediğinden, müdahalenin meşru bir amaca
dayandığı ve kamusal yarar amacıyla yapıldığı açıktır. Zilyetlerin,
mülkiyet hakkını kazanacakları yönündeki meşru beklentilerine yapılan müdahale
ile kamusal yararı gerçekleştirmeye ilişkin amacın orantılı olduğu şüphesizdir.
Ülkemiz ve hatta aralarında bütün insanlığın ortak mirası kabul edilen evrensel
değerlere sahip bulunan kültür varlıklarının, korunması amacıyla birinci derece
arkeolojik sit alanlarının zilyetlikle kazanılamamasının, belirtilen amacı
gerçekleştirmek için elverişli ve gerekli olduğu, bu nedenle kuralın
Anayasa’nın 13. maddesi kapsamında demokratik toplum düzeninin gereklerine ve
ölçülülük ilkesine aykırılık teşkil etmediği anlaşılmaktadır. 35. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2., 13., 35. ve
63. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. 36. Kural’ın Anayasa’nın 5., 10. ve 44. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. IV- HÜKÜM 21.7.1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını
Koruma Kanunu’nun 11. maddesinin birinci fıkrasının, 22.5.2007 tarihli ve 5663
sayılı Kanun’un 1. maddesiyle değiştirilen ikinci cümlesinde yer alan “…birinci…” sözcüğünün, Anayasa’ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 28.12.2016
tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Burhan ÜSTÜN Başkanvekili Engin YILDIRIM Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ