ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2006/138 Karar Sayısı : 2006/100 Karar Günü : 20.10.2006 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 09.05.2007-26517 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi İkinci Daire İTİRAZIN KONUSU: 6.7.2000 günlü, 604 sayılı
Gülhane Askeri Tıp Akademisi Kanununun Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin; 1) 2. maddesiyle 17.11.1983 günlü, 2955 sayılı Gülhane Askeri Tıp
Akademisi Kanunu'nun 3. maddesine eklenen (e) bendinin “…Gülhane Askeri Tıp
Akademisinde görevli ana bilim ve bilim dalı başkanlığı ile servis ve kısım
şefliği görev süresini tamamlayan öğretim üyeleri ile…” bölümünün, 2) 17. maddesiyle 2955 sayılı Yasa'nın 26. maddesinin ikinci
fıkrasına üçüncü cümleden sonra gelmek üzere eklenen “Ancak albay rütbesinde,
ana bilim dalı başkanı, bilim dalı başkanı, servis şefi veya kısım şefi olarak
geçecek süre toplam 8 yılı geçemez” biçimindeki tümcenin, 3) 24. maddesiyle 2955 sayılı Yasa'ya eklenen; a- Ek Madde 2'nin birinci fıkrasının “… Gülhane Askeri Tıp
Akademisindeki ana bilim dalı ve bilim dalı başkanlığı ile servis ve kısım
şefliği görev sürelerini tamamlayan öğretim üyeleri…” bölümünün, b- Ek Madde 4'ün beşinci fıkrasının “Bilim dalı başkanlığı görev
süresi 4 yıldır. General ve amiraller hariç bu süre Yüksek Askeri Şûra
kararıyla her yıl yeniden değerlendirilmek kaydıyla uzatılabilir. Bilim dalı
başkanlığı görev süresi toplam 8 yılı geçemez. Görev süresi bitenler Yüksek
Bilim Konseyindeki kadrolara atanırlar.” bölümünün, Anayasa'nın Başlangıç'ının dördüncü paragrafı ile 2., 7., 87. ve
91. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Davacının, Gülhane Askeri Tıp Akademisi Nefroloji
Bilim Dalı Başkanlığı görevinden, Gülhane Askeri Tıp Akademisi Yüksek Bilim
Konseyi üyeliğine atanmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı davada,
itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi İkinci Dairesi iptalleri için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Kurallar 1) 2955 sayılı Gülhane Askeri Tıp Akademisi Kanunu'nun 3.
maddesine 604 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 2. maddesiyle eklenen ve
itiraz konusu bölümün de yer aldığı (e) bendi şöyledir: “Yüksek Bilim Konseyi: Gülhane Askeri Tıp Akademisi Komutanı ve
Gülhane Askeri Tıp Fakültesi dekanı ile Gülhane Askeri Tıp Akademisinde
görevli ana bilim ve bilim dalı başkanlığı ile servis ve kısım şefliği görev
süresini tamamlayan öğretim üyeleri ile Gülhane Askeri Tıp Akademisi
Komutanı tarafından bir yıl için görevlendirilecek üç ana bilim dalı ve iki
bilim dalı başkanından oluşan ve bu Kanunla kendisine verilen görevleri yerine
getiren konseydir.” 2) 2955 sayılı Yasa'nın, 604 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin
17. maddesiyle eklenen cümleyi de içeren, 26. maddesinin ikinci fıkrası
şöyledir: “General-amiral öğretim üyelerinden rütbe bekleme süresini
tamamlamış olanlar, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun 54
üncü madde hükmüne göre değerlendirilirler. Bunlardan hizmet ihtiyacı kadarı,
Genelkurmay Başkanının teklifi, Yüksek Askeri Şûra'nın üçte iki çoğunluğunun
kararı ile bir yıl daha aynı rütbede hizmete devam ettirilirler. Bu şekilde
görev süresi uzatılanlar, aynı esaslara göre her yıl yeniden değerlendirilmek
kaydıyla rütbesinin yaş haddine kadar hizmete devam ettirilebilirler. Ancak
albay rütbesinde, ana bilim dalı başkanı, bilim dalı başkanı, servis şefi veya
kısım şefi olarak geçecek süre toplam 8 yılı geçemez. Kadrosuzluk
sebebiyle emekliye sevk edilen general-amiraller hakkında, 926 sayılı Türk
Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun 49 uncu maddesinin (f) bendi hükümleri
uygulanır.” 3) a- 2955 sayılı Yasa'nın, 604 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname'nin 24. maddesiyle eklenen Ek 2. maddesinin, itiraz konusu bölümü de
içeren birinci fıkrası şöyledir: “Yüksek Bilim Konseyi; Gülhane Askeri Tıp Akademisi Komutanı
Bilimsel Yardımcısı (Dekan), Gülhane Askeri Tıp Akademisindeki ana
bilim dalı ve bilim dalı başkanlığı ile servis ve kısım şefliği görev
sürelerini tamamlayan öğretim üyeleri ve Gülhane Askeri Tıp Akademisi
Komutanı tarafından bir yıl için görevlendirilecek 3 ana bilim dalı ve 2 bilim
dalı başkanından oluşur.” b- 2955 sayılı Yasa'nın, 604 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin
24. maddesiyle eklenen Ek 4. maddesinin, itiraz konusu bölümü de içeren beşinci
fıkrası şöyledir: “ Bilim dalı başkanlığı görev süresi 4 yıldır. General ve
amiraller hariç bu süre Yüksek Askeri Şûra kararıyla her yıl yeniden
değerlendirilmek kaydıyla uzatılabilir. Bilim dalı başkanlığı görev süresi
toplam 8 yılı geçemez. Görev süresi bitenler Yüksek Bilim Konseyindeki
kadrolara atanırlar. General ve amiral rütbesindeki bilim dalı
başkanları rütbe bekleme süresini tamamladıktan sonra Genelkurmay Başkanının
teklifi üzerine Yüksek Askeri Şûranın üçte iki çoğunluğunun kararı ile her yıl
yeniden değerlendirilmek kaydıyla rütbesinin yaş haddine kadar hizmete devam
ettirilebilirler.” B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları İtiraz konusu kuralların, Anayasa'nın Başlangıç'ının dördüncü
paragrafına, 2., 7., 87. ve 91. maddelerine aykırılığı ileri sürülmüş,
Anayasa'nın 6. maddesi ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 8. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU,
Sacit ADALI, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali
GÜZEL, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT'ün katılımıyla yapılan ilk inceleme toplantısında uygulanacak kural
sorunu üzerinde durulmuştur. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesine göre
mahkemeler, bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları yasa veya yasa
hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa o
hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu
kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için
elinde yöntemince açılmış ve görevine giren bir dava bulunması ve iptali
istenen kuralın/kuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir.
Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların
çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak
nitelikteki kurallardır. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'de bakılmakta olan dava, Gülhane
Askeri Tıp Akademisi Nefroloji Bilim Dalı Başkanı olarak görev yapan davacının,
604 sayılı KHK'nin 24. maddesiyle 2955 sayılı Gülhane Askeri Tıp Akademisi
Kanunu'na eklenen Ek Madde 4'ün beşinci fıkrası uyarınca, Gülhane Askeri Tıp
Akademisi Yüksek Bilim Konseyi üyeliğine atanmasına ilişkin işlemin iptali
istemiyle açılmıştır. Ek Madde 4'ün beşinci fıkrasının itiraz konusu bölümünde, bilim
dalı başkanlığı görev süresinin 4 yıl olduğu, general ve amiraller hariç bu
sürenin Yüksek Askeri Şûra kararıyla her yıl yeniden değerlendirilmek kaydıyla
uzatılabileceği, bilim dalı başkanlığı görev süresinin toplam 8 yılı
geçemeyeceği ve görev süresi bitenlerin Yüksek Bilim Konseyi'ndeki kadrolara
atanacakları düzenlenmiştir. Bakılmakta olan davanın, Gülhane Askeri Tıp Akademisi Nefroloji
Bilim Dalı Başkanı olan davacının, Gülhane Askeri Tıp Akademisi Yüksek Bilim
Konseyi üyeliğine atanmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmış olduğu
gözetildiğinde bu uyuşmazlığın, yukarıda anılan “Görev süresi bitenler Yüksek
Bilim Konseyindeki kadrolara atanırlar.” kuralına dayanılarak çözümleneceği
anlaşılmaktadır. Bu nedenle anılan Ek Madde 4'ün beşinci fıkrasının itiraz
konusu bölümünün “Görev süresi bitenler Yüksek Bilim Konseyindeki kadrolara
atanırlar.” cümlesi dışında kalan kısmı, itiraz başvurusunda bulunan
Mahkeme'nin davada uygulayacağı kurallar değildir. 604 sayılı KHK'nin 2. maddesiyle 2955 sayılı Yasa'nın 3. maddesine
eklenen (e) bendinin “… Gülhane Askeri Tıp Akademisinde ana bilim ve bilim dalı
başkanlığı ile servis ve kısım şefliği görev süresini tamamlayan öğretim
üyeleri ile …” bölümü ve yine 604 sayılı KHK'nin 24. maddesiyle 2955 sayılı
Yasa'ya eklenen Ek madde 2'nin birinci fıkrasının “…Gülhane Askeri Tıp
Akademisindeki görevli ana bilim ve bilim dalı başkanlığı ile servis ve kısım
şefliği görev sürelerini tamamlayan öğretim üyeleri…” bölümü, Yüksek Bilim
Konseyi'nin tanımı ve oluşumuna ve 604 sayılı KHK'nin 17. maddesiyle 2955
sayılı Yasa'nın 26. maddesinin ikinci fıkrasına üçüncü cümleden sonra gelmek
üzere eklenen cümle ise, albay rütbesinde, ana bilim dalı başkanı, bilim dalı
başkanı, servis şefi veya kısım şefi olarak geçecek sürenin toplam 8 yılı
geçemeyeceğine ilişkin olup, davacının Yüksek Bilim Konseyi üyeliğine
atanmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, bu kuralların da
uyuşmazlığın sona erdirilmesinde olumlu ya da olumsuz katkı sağlayacak
nitelikte olmadıkları açıktır. Bu nedenle, 6.7.2000 günlü, 604 sayılı Gülhane Askeri Tıp
Akademisi Kanununun Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun
Hükmünde Kararname'nin: 1) 2. maddesiyle 17.11.1983 günlü, 2955 sayılı “Gülhane Askeri Tıp
Akademisi Kanunu”nun 3. maddesine eklenen (e) bendinin “… Gülhane Askeri Tıp
Akademisinde görevli ana bilim ve bilim dalı başkanlığı ile servis ve kısım
şefliği görev süresini tamamlayan öğretim üyeleri ile …” bölümünün, 2) 17. maddesiyle 2955 sayılı Yasa'nın 26. maddesinin ikinci
fıkrasına üçüncü cümleden sonra gelmek üzere eklenen “ Ancak albay rütbesinde,
ana bilim dalı başkanı, bilim dalı başkanı, servis şefi veya kısım şefi olarak
geçecek süre toplam 8 yılı geçemez.” biçimindeki tümcenin, 3) 24. maddesiyle 2955 sayılı Yasa'ya eklenen; a - Ek Madde 2'nin birinci fıkrasının “…Gülhane Askeri
Tıp Akademisindeki ana bilim dalı ve bilim dalı başkanlığı ile servis ve kısım
şefliği görev sürelerini tamamlayan öğretim üyeleri …” bölümünün, b- Ek Madde 4'ün beşinci fıkrasının “Bilim dalı başkanlığı görev
süresi 4 yıldır. General ve amiraller hariç bu süre Yüksek Askeri Şûra
kararıyla her yıl yeniden değerlendirilmek kaydıyla uzatılabilir. Bilim dalı
başkanlığı görev süresi toplam 8 yılı geçemez.” bölümünün, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada
uygulanma olanağı bulunmadığından, bu tümce ve bölümlere ilişkin başvurunun
Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 604 sayılı KHK'nin 24. maddesiyle 2955 sayılı Yasa'ya eklenen Ek
Madde 4'ün beşinci fıkrasının “Görev süresi bitenler Yüksek Bilim Konseyindeki
kadrolara atanırlar.” biçimindeki dördüncü tümcesine yönelik itirazın ise,
dosyada eksiklik bulunmadığından esasının incelenmesine, 20.10.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kurallar, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: A- KHK'nin Yargısal Denetimi Hakkında Genel Açıklama Anayasa'da, KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimi
de öngörülmüştür. KHK'ler, işlevsel (fonksiyonel) yönden yasama işlemi
niteliğinde olduklarından bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve
yetkisi de Anayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Yargısal denetimde KHK'nin,
öncelikle yetki yasasına sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının
çözümlenmesi gerekir. Her ne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetki
yasalarına uygunluğunun denetlenmesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim ve
esas bakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de,
Anayasa'ya uygunluk denetiminin içerisine öncelikle KHK'nin yetki yasasına
uygunluğunun denetimi girer. Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kurulu'na ancak yetki
yasasında belirtilen sınırlar içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesi
öngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması, KHK'yi Anayasa'ya aykırı duruma
getirir. Böylece, KHK'nin yetki yasasına aykırı olması Anayasa'ya aykırı olması
ile özdeşleşir. Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan
(mad. 121) alırlar. Bu tür KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması gerekli
değildir. Buna karşılık olağan dönemlerdeki KHK'lerin bir yetki yasasına
dayanması zorunludur. Bu nedenle, KHK'ler ile dayandıkları yetki yasası
arasında çok sıkı bir bağ vardır. KHK'nin yetki yasası ile olan bağı, KHK'yi aynı ya da değiştirerek
kabul eden yasa ile kesilir. KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasına
dayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadan
çıkartılan veya dayandığı yetki yasası iptal edilen bir KHK'nin kuralları,
içerikleri yönünden Anayasa'ya aykırılık oluşturmasalar bile Anayasa'ya uygunluğundan
söz edilemez. KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri, yasaların
denetimlerinden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, “Kanunlar Anayasaya
aykırı olamaz” denilmektedir. Bu nedenle, yasaların denetiminde, onların
yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu,
amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem de
Anayasa'ya uygun olmak zorundadırlar. Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya yetki yasasının
kapsamı dışında kalan ya da dayandığı yetki yasası iptal edilen KHK'lerin
anayasal konumları birbirlerinden farksızdır. Böyle durumlarda, KHK'ler
anayasal dayanaktan yoksun bulunduklarından içerikleri Anayasa'ya aykırı
bulunmasa bile dava açıldığında iptalleri gerekir. Bu nedenlerle, iptaline karar verilen bir yetki yasasına
dayanılarak çıkartılan KHK'lerin Anayasa'nın 2. maddesindeki “Hukuk devleti”
ilkesiyle, 6. maddesindeki “Hiç bir kimse veya organ kaynağını Anayasadan
almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.” kuralı ve KHK çıkarma yetkisine ilişkin
91. maddesiyle bağdaştırılması olanaksızdır. B- İtiraz Konusu Kuralın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın dayanağı olan yetki
yasasının iptali neticesinde dayanağını kaybetmesi nedeniyle Anayasa'nın Başlangıç'ının
dördüncü paragrafı ile 2., 7., 87. ve 91. maddelerine aykırı olduğu
gerekçesiyle iptaline karar verilmesi istenilmiştir. İtiraz konusu kuralı içeren 604 sayılı Kanun Hükmünde Kararname,
29.6.2000 günlü, 4588 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır.
Sözkonusu Yetki Yasası Anayasa Mahkemesi'nin 5.10.2000 günlü, E.2000/45,
K.2000/27 sayılı kararıyla iptal edildiğinden 604 sayılı KHK anayasal
dayanaktan yoksun kalmıştır. Bu nedenle, 604 sayılı KHK'nin 24. maddesiyle 2955 sayılı Yasa'ya
eklenen Ek Madde 4'ün beşinci fıkrasının “Görev süresi bitenler Yüksek Bilim
Konseyindeki kadrolara atanırlar” tümcesi, Anayasa'nın 2., 6. ve 91.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. VI- SONUÇ 6.7.2000 günlü, 604 sayılı “Gülhane Askeri Tıp Akademisi Kanununun
Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname”nin 24.
maddesiyle 17.11.1983 günlü, 2955 sayılı “Gülhane Askeri Tıp Akademisi
Kanunu'na eklenen Ek Madde 4'ün beşinci fıkrasının “Görev süresi bitenler
Yüksek Bilim Konseyindeki kadrolara atanırlar.” biçimindeki dördüncü tümcesinin
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 20.10.2006 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Üye Sacit
  ADALI Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Cafer
  ŞAT Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Ali
  GÜZEL Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT