ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2008/116 Karar Sayısı : 2010/85 Karar Günü : 24.6.2010 R.G. Tarih-Sayı :
30.11.2010-27771 İPTAL DAVASINI AÇAN: Anamuhalefet (Cumhuriyet
Halk) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanvekilleri Hakkı Suha OKAY, Kemal
KILIÇDAROĞLU ve Kemal ANADOL İPTAL DAVASININ KONUSU: 13.11.2008 günlü, 5811
sayılı Bazı Varlıkların Milli Ekonomiye Kazandırılması Hakkında Kanun'un 3.
maddesinin (3) numaralı fıkrasının ilk tümcesinin Anayasa'nın 2. ve 73.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 5811 sayılı Bazı Varlıkların Milli Ekonomiye Kazandırılması
Hakkında Kanun'un iptali istenen tümceyi de içeren 3. maddesişöyledir: 'MADDE 3- (1) Gerçek veya tüzel kişilerce, 1/10/2008 tarihi
itibarıyla sahip olunan ve yurt dışında bulunan; para, altın, döviz, menkul
kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları ile varlığı kanaat verici bir
belgeyle ispat edilen taşınmazlar, bu Kanunun yayımlandığı ayı izleyen üçüncü
ayın sonuna kadar Yeni Türk Lirası cinsinden rayiç bedelle banka veya aracı
kuruma bildirilir ya da vergi dairelerine beyan edilir. Bu kıymetler, 213
sayılı Kanun uyarınca defter tutan mükellefler tarafından beyan tarihi
itibarıyla kanuni defterlere kaydedilebilir. Bilanço esasına göre defter tutan
mükellefler, bu Kanun hükümleri uyarınca kanuni defterlerine kaydettikleri
kıymetler için pasifte özel fon hesabı açarlar. Bu fon hesabı, sermayenin cüz'ü
addolunur, sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılamaz, işletmenin
tasfiye edilmesi halinde ise vergilendirilmez. Serbest meslek kazanç defteri
ile işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler, söz konusu kıymetleri
defterlerinde ayrıca gösterirler. Bu varlıklar dönem kazancının tespitinde
dikkate alınmaz. (2) Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan ve
Türkiye'de bulunan ancak 1/10/2008 tarihi itibarıyla kanuni defter kayıtlarında
işletmenin özkaynakları arasında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet
ve diğer sermaye piyasası araçları ile taşınmazlar, bu Kanunun yayımlandığı ayı
izleyen üçüncü ayın sonuna kadar Yeni Türk Lirası cinsinden rayiç bedelle vergi
dairelerine beyan edilir. Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler, bu
Kanun hükümlerine göre 213 sayılı Kanun uyarınca kanuni defterlerine,
taşınmazlar dışındaki varlıklarını banka ve aracı kurumlardaki hesaplara
yatırmak suretiyle kaydederek pasifte özel fon hesabı açarlar. Bu fon hesabı,
sermayenin cüz'ü addolunur ve beyan tarihinden itibaren altı ay içinde
sermayeye ilave olunur. Serbest meslek kazanç defteri ile işletme hesabı
esasına göre defter tutan mükellefler, söz konusu kıymetleri defterlerinde
ayrıca gösterirler. Bu varlıklar dönem kazancının tespitinde dikkate alınmaz.
Defter tutma yükümlülüğü bulunmayan gelir vergisi mükellefleri, taşınmazlar
dışındaki varlıklarına ait tutarları banka ve aracı kurumlardaki hesaplara
yatırırlar, bunlar için ayrıca diğer şartlar aranmaz. (3) Vergi dairelerine birinci fıkraya göre beyan edilen
varlıkların değeri üzerinden % 2, ikinci fıkraya göre beyan edilen varlıkların
değeri üzerinden % 5 oranında vergi tarhedilir ve bu vergi, tarhiyatın
yapıldığı ayı izleyen ayın sonuna kadar ödenir. Bu fıkraya ve dördüncü
fıkraya göre ödenen vergi, hiçbir suretle gider yazılamaz ve başka bir vergiden
mahsup edilemez. (4) Banka ve aracı kurumlar, kendilerine bildirilen varlıklara
ilişkin olarak % 2 oranında hesapladıkları vergiyi, bildirimi izleyen ayın
onbeşinci günü akşamına kadar vergi sorumlusu sıfatıyla bir beyanname ile bağlı
bulunduğu vergi dairesine beyan eder ve aynı sürede öderler. (5) Birinci ve ikinci fıkralar kapsamında bildirilen veya beyan
edilen varlıklar nedeniyle 1/1/2008 tarihinden önceki dönemlere ilişkin hiçbir
suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmaz. Ancak, diğer nedenlerle
bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra başlayan 1/1/2008 tarihinden önceki
dönemlere ilişkin vergi incelemeleri sonucu gelir, kurumlar ve katma değer
vergisi yönünden tespit edilen matrah farkından, bu Kanun kapsamında beyan
edilen tutarlar mahsup edilerek tarhiyat yapılır. (6) Beyan edilen varlıklarla ilgili olarak 213 sayılı Kanunun
amortismanlara ilişkin hükümleri uygulanmaz. Bu varlıkların elden
çıkarılmasından doğan zararlar, gelir veya kurumlar vergisi uygulaması
bakımından gider veya indirim olarak kabul edilmez. (7) Birinci fıkra uyarınca bildirildiği veya beyan edildiği halde,
1/10/2008 tarihi itibariyle yurt dışında bulunduğu kanaat verici belge ile
tevsik edilemeyen ve bildirim veya beyanın yapıldığı tarihten itibaren bir ay
içinde Türkiye'ye getirilmeyen veya Türkiye'deki banka ya da aracı kurumlarda
açılacak bir hesaba transfer edilmeyen para, döviz, altın, menkul kıymet ve
diğer sermaye piyasası araçları dolayısıyla veya ikinci fıkra uyarınca beyanda
bulunulduğu halde bilanço esasına göre defter tutmayan mükelleflerce söz konusu
varlıklara ilişkin tutarların banka ve aracı kurumlara yatırılmaması, bilanço
esasına göre defter tutan mükelleflerce ise süresi içinde sermaye artırımında
bulunulmaması hallerinde beşinci fıkra hükmünden yararlanılamaz. (8) İlgili kurum ve kuruluşlar, gerçek ve tüzel kişilerin bu madde
uyarınca yapılacak işlemlere ilişkin taleplerini yerine getirmeye
mecburdurlar.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2. ve 73. maddelerine
dayanılmıştır. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılmalarıyla 8.1.2009 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Dava dilekçesinde, 5811 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin birinci
fıkrasına göre beyan edilen yurt dışında bulunan varlıkların değerleri
üzerinden yüzde 2, ikinci fıkrasına göre beyan edilen ve Türkiye'de bulunan
varlıkların değerleri üzerinden yüzde 5 oranında vergi alınmasının öngörüldüğü,
vergide genellik ilkesinin herhangi bir ayırım yapılmaksızın malî gücü olan
herkesin vergi yüküne katılmasını ve vergi ödemesini ifade ettiği, malî güce
göre vergilendirmenin, yükümlülerin ekonomik ve kişisel durumlarına göre vergi
alınması anlamına geldiği, bu ilkenin, aynı zamanda vergide eşitlik
sağlanmasının uygulama aracı olduğu, malî gücü fazla olanın malî gücü az olana
göre daha fazla vergi ödemesini gerektirdiği, vergide eşitlik ilkesinin ise
malî gücü aynı olanlardan aynı, farklı olanlardan ise farklı oranda vergi
alınması esasına dayandığı, dava konusu düzenleme ile malî güç nazara
alınmaksızın beyan edilen varlıkların yurtdışında ya da yurtiçinde
bulunmalarına göre farklı oranda vergilendirilmeleri öngörülerek mükellefler
arasında vergi yükünün dağılımında adalet ve dengenin bozulduğu,
vergilendirmenin temel ilkelerinin gözetilmesi gerekirken buna uyulmadığından
hukuk devleti ilkesinin de ihlal edildiği, bu nedenlerle Anayasa'nın 2. ve 73.
maddelerine aykırı olduğu belirtilmiştir. Dava konusu kurala göre, gerçek veya tüzel kişilerce, 1.10.2008
tarihi itibarıyla sahip olunan ve yurt dışında bulunan para, altın, döviz,
menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları ile varlığı kanaat verici bir
belgeyle ispat edilen taşınmazların, 5811 sayılı Yasanın yayımlandığı ayı
izleyen üçüncü ayın sonuna kadar rayiç bedelle banka veya aracı kuruma
bildirilmesi ya da vergi dairelerine beyan edilmesi halinde beyan edilen
varlıkların değeri üzerinden % 2 oranında vergi tarh edilecek ve bu vergi
tarhiyatın yapıldığı ayı izleyen ayın sonuna kadar ödenecektir.Öte yandan,
gelir veyakurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan ve Türkiye'de bulunan
ancak 1.10.2008 tarihi itibarıyla kanuni defter kayıtlarında işletmenin öz
kaynakları arasında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer
sermaye piyasası araçları ile taşınmazların, anılan Yasanın yayımlandığı ayı
izleyen üçüncü ayın sonuna kadar Yeni Türk Lirası cinsinden rayiç bedelle vergi
dairelerine beyan edilmesi halinde, beyan edilen varlıkların değeri üzerinden %
5 oranında vergi tarh edilecek ve aynı şekilde tarhiyatın yapıldığı ayı izleyen
ayın sonuna kadar ödenecektir. Anayasa'nın 73. maddesinde, "Herkes, kamu giderlerini
karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür. Vergi yükünün
adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır" denilmiştir. Verginin mali güce göre alınması ve genelliği ilkeleriyle
vergilendirmede eşitlik ve adaletin gerçekleştirilmesi amaçlanmıştır. Ekonomi
ve vergi hukuku alanında mali güce ilişkin göstergelerin gelir, sermaye ve
harcamalar olduğu kabul edilmektedir. Mali güç, ödeme gücünün kaynağı,
dayanağı, nedeni ve varlık koşuludur. Yasa koyucunun vergilendirmede, kişilerin
sahip olduğu ekonomik değer ile mali güçlerini göz önünde bulundurması gerekir. Vergide genellik ilkesi, herhangi bir ayırım yapılmaksızın mali
gücü olan herkesin vergi yüküne katılmasını ve vergi ödemesini ifade eder. Mali
güce göre vergilendirme, verginin, yükümlülerin ekonomik ve kişisel durumlarına
göre alınmasıdır. Bu ilke, aynı zamanda vergide eşitlik ilkesinin uygulama
aracı olup, mali gücü fazla olanın mali gücü az olana göre daha fazla vergi
ödemesini gerektirir. Vergide eşitlik ilkesi ise mali gücü aynı olanlardan
aynı, farklı olanlardan ise farklı oranda vergi alınması esasına dayanır. Diğer
bir anlatımla, yükümlülerin genel vergi yüküne kendi ödeme güçlerine göre
katılmalarını ifade eder. Herkes tarafından yerine getirilmesi gereken bir yükümlülük olarak
kabul edilen ve Devletin kamusal gereksinimlerini karşılaması için egemenlik
gücüne dayanarak tek taraflı iradesiyle kişilere yüklediği bir kamu alacağı
şeklinde tanımlanan verginin, anayasal sınırlar içinde salınıp toplanması
zorunluluğu açıktır. Vergi hukukunda, vergi olgusunun niteliklerini oluşturan
yasal düzenlemelerde Anayasa'nın bu konudaki ilkelerinin özenle göz önünde
tutulması gerekir. Bu anlamda, Devletin vergilendirme yetkisi vergide yasallık,
mali güç ve genellik gibi kimi anayasal ilkelerle sınırlandırılmıştır. Buna
göre vergi, Anayasa'nın öngördüğü ilkeleri gözetecek şekilde kanunla
düzenlenmeli ve doğal olarak vergide eşitlik ilkesinin uygulama aracı olan mali
gücü de yansıtmalıdır. İptali istenen kuralla yurt dışında bulunan sermaye piyasası
araçlarıyla varlığı kanaat verici bir belgeyle ispat edilen taşınmazların banka
veya aracı kurumlara bildirilmesi veya vergi dairelerine beyan edilmesiöngörülerek
yurtdışında bulunan sermayenin Türkiye'ye getirilmesi ve ekonominin
canlandırılmasının amaçlandığı, ayrıca Türkiye'de bulunan sermaye piyasası
araçları ise 'gelir veya kurumlar vergisimükellefleri' tarafından beyan
edilebilecek olup, bu kuralla da işletmelerin kayıtlarında yer almayan sermaye
piyasası araçları ile taşınmazların işletme bünyesine alınmasıyla işletmelerin
yapılarının güçlendirilmesine çalışıldığı anlaşılmaktadır. Türkiye'de bulunan sermaye piyasası araçları ve taşınmazlar ulusal
sermayeye zaten dâhil olup, ulusal ekonominin gelişmesine katkıda
bulunmaktadır. Daha önce beyan edilerek işletmelerin defter kayıtlarına
geçirilmiş olması gereken bu kaynaklar, vergi matrahı dışında bırakılmış,
dolayısıyla vergisi tahsil edilememiş matrah farklarıdır. Bu durumda, bu
miktarların yasa koyucu tarafından belli usuller çerçevesinde işletmelerin
sermayelerine dâhil edilmelerinin sağlanması sonucunda % 5 oranında
vergilendirilerek yurtdışında bulunan sermaye piyasası araçlarından farklı
oranda vergilendirilmesinin haklı bir nedene dayanmakta olduğu görülmektedir.
Dava konusu kural uyarınca elde edilecek gelirler kamu giderlerini karşılamak
için kullanılacak olup, sermaye piyasası araçlarının bulunduğu yer ve işlev
yönünden maliye politikasına uygun olarak dengeli bir dağılımla mali yükümlülük
konulmuştur.Kaldı ki, toplumun yapısı, ekonomik süreçte meydana gelen kimi
değişiklikler ve enflasyonun yarattığı olumsuz sonuçlar dikkate alınarak yeni
bir vergi konulabileceği gibi, mevcut vergilerin kaldırılabileceği veya
oranlarının azaltılıp çoğaltılabileceği konusunda herhangi bir duraksamaya yer
yoktur. Kuralla getirilen vergi oranlarının ölçüsüz olmadığı, bu oranların
yasayla belirlendiği, yurtdışında bulunan sermaye piyasası araçlarıyla yurt
içinde bulunan sermaye piyasası araçlarınınfarklı özelliklere sahip bulunduğu
gözetildiğinde, kuralın Anayasa'nın 73. maddesine aykırı olmadığı sonucuna
varılmıştır. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 2. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN İNCELENMESİ 5811 sayılı Bazı Varlıkların Milli Ekonomiye Kazandırılması
Hakkında Kanun'un 3. maddesinin (3) numaralı fıkrasının ilk tümcesine yönelik
iptal istemi, 24.6.2010 günlü, E.2008/116, K.2010/85 sayılı kararla
reddedildiğinden bu tümceye ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE,
24.6.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. VI- SONUÇ 13.11.2008 günlü, 5811 sayılı Bazı Varlıkların Milli Ekonomiye
Kazandırılması Hakkında Kanun'un 3. maddesinin (3) numaralı fıkrasının ilk
tümcesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 24.6.2010
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM