ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/69 Karar Sayısı : 2002/45 Karar Günü : 17.4.2002 R.G. Tarih-Sayı :24.05.2002'de tebliğ edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay Onuncu Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 7.12.1994 günlü, 4054 sayılı
"Rekabetin Korunması Hakkında Kanun"un 39. maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendinin Anayasa'nın 2. maddesine aykırılığı savıyla iptali
istemidir. I- OLAY Rekabet Kurulu'nun 27.6.2000 günlü, 00-24/255-138 sayılı kararının
kimi bölümlerinin iptali istemiyle açılan davada, 4054 sayılı Yasa'nın 39.
maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin Anayasa'ya aykırılığı savını ciddî
bulan Danıştay 10. Dairesi iptali için başvurmuştur. II- İTİRAZ KONUSU KURAL 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un itiraz konusu
(b) bendini de içeren 39. maddesi şöyledir: "Madde 39- Kurumun gelirleri Kurumun
bütçesini oluşturur ve aşağıdaki gelir kalemlerinden oluşur: a) Bakanlık bütçesine konacak ödenek, b) Kurulca bu Kanunun 16 ve 17 nci maddelerine göre verilen
cezaların yüzde yirmibeşi, c) Yayın ve sair gelirler. Kuruma ait gelirler T.C. Merkez Bankası veya bir devlet bankası
nezdinde açılacak bir hesapta toplanır. (b) bendinde belirtilen gelirler
cezaların kesinleşmesinden sonra cezanın Hazine veznesine yatırılması esnasında
Kurumun ilgili hesabına yatırılır." III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca yapılan ilk
inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itiraz
konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış
ve görevine giren bir dava bulunması ve iptali istenen kuralların da o davada
uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik
evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. 4054 sayılı Kanun'un 39. maddesinin birinci fıkrasının itiraz
konusu (b) bendinde, "Kurulca bu Kanunun 16 ve 17 nci maddelerine göre
verilen cezaların yüzde yirmibeşi" Kurum gelirleri arasında sayılmış,
ikinci fıkrasında da Kuruma ait gelirlerin T.C. Merkez Bankası veya bir devlet
bankası nezdinde açılacak bir hesapta toplanacağı, (b) bendinde belirtilen
gelirlerin cezaların kesinleşmesinden sonra cezanın Hazine veznesine
yatırılması esnasında Kurum'un ilgili hesabına yatırılacağı belirtilmiştir. Davacının 4054 sayılı Yasa'nın 4. maddesinde gösterilen
yasaklanmış faaliyetlerde bulunduğu gerekçesiyle 16. maddesi uyarınca verilen
para cezasına ilişkin Rekabet Kurulu Kararı'nın kimi bölümlerinin iptali
istemiyle açtığı davada, Danıştay 10. Dairesi Yasa'nın 39. maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendine ilişkin Anayasa'ya aykırılık savını ciddî bularak 16.
maddesi yönünden iptali için başvurmuştur. Dava konusu uyuşmazlık Yasa'nın 4. maddesiyle yasaklanan
faaliyetlerin saptanmasındaki usul ve esaslarla uygulanan para cezasına
ilişkindir. Yasa'nın 39. maddesinin itiraz konusu birinci fıkrasında ise
Rekabet Kurumu'nun gelirleri sayılmakta itiraz konusu (b) bendinde belirtilen
ve Yasa'nın 16. ve 17. maddelerine göre verilen para cezalarının yüzde
yirmibeşi de anılan gelirler arasında yer almaktadır. Bu durumda Rekabet Kurumu'nun gelirlerine ilişkin itiraz konusu
kuralın bakılmakta olan davada uygulanma olanağı bulunmadığından başvurunun
Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. Bu görüşlere Yalçın ACARGÜN, Aysel PEKİNER ve Tülay TUĞCU
katılmamışlardır. IV- SONUÇ 7.12.1994 günlü, 4054 sayılı "Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun"un 39. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, itiraz başvurusunda
bulunan Mahkeme'nin davada uygulayacağı kural olmadığından, buna ilişkin
başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Yalçın ACARGÜN, Aysel PEKİNER
ile Tülay TUĞCU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 17.4.2002 gününde karar
verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Nurettin TURAN Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA KARŞIOY
YAZISI Rekabet Kurulu Kararı ile, davacı şirketin de aralarında bulunduğu
üretici firmaların Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun'un 4. maddesinde
öngörülen uyumlu eylemin oluşması sonucunda bayilerin satış fiyatını
yükseltmeleri nedeniyle haklarında anılan Yasa'nın 16. maddesinin ikinci
fıkrasına göre para cezaları uygulanmıştır. Bu kararın iptali istemiyle açılan
davada, 4054 sayılı Yasa'nın 16. maddesi ile birlikte 39. maddesinin (b)
bendinin Anayasa'ya aykırılığının ileri sürülmesi üzerine Danıştay Onuncu Dairesi,
Yasa'nın 39. maddesinin (b) bendini, 16. madde yönünden Anayasa'nın 2.
maddesine aykırı bularak iptali istemiyle başvurmuştur. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun'la, mal ve hizmet
piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı anlaşma, karar ve
uygulamaları ve piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye
kullanmalarının önlenmesi, bunun için gerekli düzenleme ve denetlemeleri
yaparak rekabetin korunmasının sağlanması amaçlanmıştır. Yasa'da, rekabeti
sınırlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar şeklinde ortaya çıkan yasak
faaliyetlerin tanımı yapılmıştır. 4054 sayılı Yasa ile mal ve hizmet
piyasalarının serbest ve sağlıklı bir rekabet ortamı içinde teşekkülünün ve
gelişmesinin sağlanması görevi Rekabet Kurumu'na verilmiş ve yasaklanan
faaliyetler ve hukuki işlemler hakkında, başvuru üzerine veya re'sen inceleme,
araştırma ve soruşturma yaparak kurallara aykırı davranıldığının saptanması
üzerine idari para cezası uygulamak görev ve yetkisi ise Rekabet Kurulu'na verilmiştir.
Kurul, Yasa'nın 16. maddesine göre, teşebbüs niteliğindeki gerçek ve
tüzelkişiler ile teşebbüs birlikleri ve/veya bu birliklerin üyelerine para
cezası verir. Kurulun Yasa'nın 16. ve 17. maddelerine göre belirlediği
cezaların yüzde yirmi beşi ise Yasa'nın 39. maddesinin (b) bendine göre Kurumun
gelirleri arasında gösterilmiştir. Buna göre 4054 sayılı Yasa kapsamındaki aykırılıkların Rekabet
Kurulu tarafından saptanması durumunda Yasa'da öngörülen idari para cezası
verilecek ve bunun yüzde yirmi beşi de kesinleşmesinden sonra cezanın Hazine
veznesine yatırılması esnasında Kurum'un ilgili hesabına yatırılacaktır. Bu
durumda uyuşmazlık konusu olayda Yasa'nın 4. maddesi ile 16. maddesi ve 39.
maddesinin (b) bendi, birbirini izleyen ve aykırı durumda uygulanması zorunlu
kuralları içermektedir. Başka bir anlatımla Yasa'nın 39. maddesinin (b) bendine
göre Rekabet Kurumu'nun ilgili hesabına yatırılan para cezası, yasaklanan
davranışların saptanması nedeniyle Kurulca kararlaştırılan para cezasının yüzde
yirmi beşidir. Dava dilekçesinde, Rekabet Kurumu'nun gelirleri arasında Kurul'ca
verilen cezaların da yer almasının, verilecek kararlarda tarafsızlık ilkesinin
gözetilip-gözetilmediği kuşkusuna neden olduğu gibi Kurul'un bağımsızlığına
gölge düşürebileceğinden söz edilerek hukuk devleti ilkesinin zedelendiğinin
ileri sürülmesi karşısında Yüksek Mahkeme; hukuk devletinin özünde yer alan
adaletin korunması ve hukuk güvenliğinin sağlanması amaçlarına aykırılık
oluştuğunu kabul etmiştir. Uyuşmazlığın esasının çözümü sonucunda para cezası kesinleştiğinde
yüzde yirmi beşi Kurum'a gelir kaydedileceğine göre 4054 sayılı Yasa'nın 39.
maddesinin (b) bendinin, 16. madde yönünden Anayasa'ya aykırılığını ileri
sürerek başvuruda bulunmaya, bu konuda esasa ilişkin karar verecek olan
Danıştay Onuncu Dairesi yetkilidir. Açıklanan nedenlerle başvuran Mahkeme'nin bu konuda yetkili olduğu
düşüncesi ile çoğunluk görüşüne karşıyız. Üye Yalçın ACARGÜN Üye Aysel PEKİNER Üye Tülay TUĞCU