ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2024/132 Karar Sayısı : 2024/237 Karar Tarihi : 25/12/2024 R.G. Tarih – Sayı : 26/2/2025
- 32825 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Adana 20. Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004
tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 272. maddesinin (3) numaralı
fıkrasının 31/3/2011 tarihli ve 6217 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle
değiştirilen (a) bendinin iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Eşe karşı kasten yaralama suçundan açılan davada itiraz
konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için
başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ A. İptali İstenen Kanun Hükmü Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 272. maddesi
şöyledir: “ İstinaf Madde 272 – (1)
İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna
başvurulabilir. Ancak, onbeş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin
hükümler, bölge adliye mahkemesince re'sen incelenir. (2) Hükümden önce verilip hükme
esas teşkil eden veya başkaca kanun yolu öngörülmemiş olan mahkeme kararlarına
karşı da hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulabilir. (3) Ancak; a) (Değişik: 31/3/2011-6217/23 md.) Hapis
cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak
belirlenen onbeşbin Türk Lirası dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet
hükümlerine, b) Üst sınırı beşyüz günü geçmeyen adlî para cezasını
gerektiren suçlardan beraat hükümlerine, c) Kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümlere, Karşı istinaf yoluna başvurulamaz. (Ek cümle:14/4/2020-7242/17
md.) Bu suretle verilen hükümler tekerrüre esas olmaz .” B. İlgili Görülen Kanun Hükümleri 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 52.
maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir: “ (1) Adlî para cezası, beş günden az ve kanunda
aksine hüküm bulunmayan hallerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere
belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile
çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine
ödenmesinden ibarettir. (2) En az yüz ve en fazla beşyüz Türk Lirası olan bir
gün karşılığı adlî para cezasının miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi
halleri göz önünde bulundurularak takdir edilir. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi
İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI,
Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız
SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz
AKÇİL ve Ömer ÇINAR’ın katılımlarıyla 23/7/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür. 2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.
maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyle
uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini
Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin
iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler
uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde
yöntemince açılmış ve mahkemenin görev alanına giren bir davanın bulunması,
iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak
kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların
çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak
nitelikte bulunan kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme 5271 sayılı Kanun’un 272. maddesinin (3) numaralı fıkrasının
(a) bendinin iptalini talep etmiştir. 4. Bakılmakta olan davanın konusu eşe karşı kasten basit yaralama
suçuna ilişkindir. Kasten basit yaralama suçunun düzenlendiği 26/9/2004 tarihli
ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 86. maddesinin (2) numaralı fıkrasında
anılan suç için seçimlik olarak hapis veya adli para cezası öngörülmüştür. Anılan
Kanun’un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasında suç tanımında hapis cezası ile
adli para cezasının seçenek olarak öngörüldüğü hâllerde hapis cezasına
hükmedilmişse; bu cezanın artık adli para cezasına çevrilemeyeceği düzenlenmiştir.
Buna göre bakılmakta olan davada sanığın suçunun sabit görülerek hapis cezasına
hükmedilmesi hâlinde bu cezanın adli para cezasına çevrilmesinin mümkün
olmadığı anlaşılmaktadır. 5. Bu itibarla 5271 sayılı Kanun’un 272. maddesinin (3)
numaralı fıkrasının (a) bendinin “ Hapis cezasından çevrilen adlî para
cezaları hariç olmak üzere,... ” bölümünün bakılmakta olan davada uygulanma
imkânı bulunmamaktadır. 6. Açıklanan nedenlerle 4/12/2004
tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 272. maddesinin (3) numaralı
fıkrasının 31/3/2011 tarihli ve 6217 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle
değiştirilen (a) bendinin; A. “ Hapis
cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç olmak üzere,... ” bölümünün itiraz
başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı
bulunmadığından bu bölüme ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
REDDİNE, B. Kalan kısmının
esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 7. Başvuru kararı ve ekleri,
Raportör Muhammed Nuri ÖZGÜR tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu ve ilgili görülen kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa
kuralları ve bunların gerekçesi ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Anlam ve
Kapsam 8. 5271
sayılı Kanun’un 272. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre i lk derece mahkemelerince verilen hükümlere karşı istinaf
yoluna başvurulabilir. On beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin
hükümler ise bölge adliye mahkemesince resen incelenir. 9. Anılan maddenin (3)
numaralı fıkrasında hapis
cezasından çevrilen adli para cezaları hariç olmak üzere sonuç olarak
belirlenen on beş bin Türk lirası dâhil adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri
ve üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen
beraat hükümleri ile kanunlarda kesin olarak verileceği belirtilen hükümlere karşı
istinaf kanun yoluna başvurulamayacağı ve bu
hükümlerin tekerrüre esas olmayacağı düzenlenmiştir. 10. Söz konusu fıkranın
(a) bendinde yer alan “… üçbin… ” ibaresi 7499 sayılı Kanun’un 37. maddesiyle
“… onbeşbin… ” şeklinde değiştirilmiştir. Buna göre anılan değişiklikten
önce sonuç olarak belirlenen üç bin Türk lirası da dâhil bu miktara kadar
hükmedilen adlî para cezalarına karşı istinaf kanun yoluna başvurulması mümkün
değilken değişiklikten sonra on beş bin Türk lirası da dâhil olmak üzere bu
miktara kadar hükmedilen adlî para cezasına mahkûmiyet hükümlerine karşı
istinaf kanun yoluna başvurulamayacaktır. 11. 5237 sayılı
Kanun’un 52. maddesinin (1) numaralı fıkrasında a dli para cezasının, belirlenen tam gün sayısının bir gün karşılığı
olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın
hükümlü tarafından Hazineye ödenmesinden ibaret olduğu belirtilmiştir. Anılan
maddenin (2) numaralı fıkrasında adli para cezasının bir gün karşılığı alt ve
üst sınır öngörülmek suretiyle kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri
gözönünde bulundurularak takdir edileceği hüküm altına alınmıştır. Anılan
fıkrada yer alan ve bir gün karşılığı adli para cezasının alt ve üst sınırını
belirleyen “ En az yirmi ve en fazla yüz Türk Lirası… ” ibaresi
7499 sayılı Kanun’un 9. maddesiyle “ En az yüz ve en fazla beşyüz Türk Lirası… ”
şeklinde değiştirilmiştir. B. İtirazın
Gerekçesi 12. Başvuru kararında
özetle; 5271 sayılı Kanun’un 272. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (a) bendinde yer
alan “ …üçbin… ” ibaresinin 7499 sayılı
Kanun’un 37. maddesiyle “ …onbeşbin… ”
olarak değiştirildiği, suçun işlendiği ve davanın açıldığı tarihte istinaf kanun
yolu açık olan bir uyuşmazlıkla ilgili olarak usul kurallarının derhâl
uygulanması nedeniyle anılan değişikliğin yürürlüğe girdiği 1/6/2024 tarihinden
sonra sonuç olarak belirlenen on beş bin Türk lirası dâhil adli para cezasına
mahkûmiyet hükümlerine karşı istinaf kanun yoluna başvurulması imkânının ortadan
kalktığı, değişiklikten önce açılan davalarda mahkemelerin farklı sürelerde yargılamayı
sonuçlandırabileceği de dikkate alındığında davanın daha önce karara bağlanması hâlinde karara
karşı istinaf kanun yoluna başvurulabilecekken yargılama süreci uzun süren
davada istinaf hakkının kullanılamayacağı, bu durumun hukuki belirlilik,
öngörülebilirlik ve eşitlik ilkeleriyle çeliştiği, ayrıca hak arama
özgürlüğüyle bağdaşmadığı belirtilerek
kuralın Anayasa’nın 2 ., 10. ve 36.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu 13. 6216
sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13.
maddesi yönünden de incelenmiştir. 14. Anayasa’nın
36. maddesinin birinci fıkrasında “ Herkes, meşrû vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. ” denilerek yargı organlarına
davacı ve davalı olarak başvurabilme hakkı ve bunun doğal sonucu olarak da
iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Bu düzenleme
ile güvence altına alınan hak arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği
taşımasının ötesinde diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde
yararlanılmayı ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden
birisidir (AYM, E.2017/120, K.2018/33, 28/3/2018, § 17). 15. Anayasa
Mahkemesinin kararlarında, mahkemelerce verilen bir hükmün başka bir yargı
mercii tarafından denetlenmesini talep etme hakkının Anayasa’nın 36. maddesinde
düzenlenen hak arama özgürlüğü kapsamında güvence altına alındığı
belirtilmiştir (AYM, E.2018/71, K.2018/118, 27/12/2018, §§ 8-10; E.2020/21,
K.2020/53, 1/10/2020, § 19). 16. İtiraz konusu
kuralda mahkemelerce sonuç olarak verilen on beş bin Türk lirası dâhil adlî
para cezasına mahkûmiyet hükümlerine karşı istinaf kanun yoluna
başvurulamayacağı öngörülmektedir. Dolayısıyla kuralla söz konusu miktarın
altında kalan adli para cezalarının kesin olarak verilmesine imkân tanınmak
suretiyle hükmün denetlenmesini talep etme hakkına sınırlama getirilmektedir. 17. Anayasa’nın
13. maddesinde “ Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın
yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve
ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna,
demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük
ilkesine aykırı olamaz. ” denilmiştir. Buna göre hükmün denetlenmesini talep
etme hakkına sınırlama getiren kuralın kanunla yapılması, Anayasa’da öngörülen
sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması gerektiği açıktır. 18. Hükmün
denetlenmesini talep etme hakkını sınırlamaya yönelik kanuni bir düzenlemenin
şeklen var olması yeterli olmayıp yasal kuralların keyfîliğe izin vermeyecek
şekilde belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir olmaları gerekir. 19. Esasen
temel hak ve özgürlükleri sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması
Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir
gereğidir. Hukuk devletinde kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare
yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net,
anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî
uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken
bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu
ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde
devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven
duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41,
K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa’nın 13. maddesinde
sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa’nın 2. maddesinde
güvenceye alınan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır. 20. Kuralda öngörülen
kesinlik sınırının miktarı ile uygulanacağı kararların kapsamının açık ve net
olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralın
belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olduğu ve bu yönüyle kanunilik
şartını taşıdığı anlaşılmaktadır. 21. Anayasa’nın
36. maddesinde hükmün denetlenmesini talep
etme hakkı için herhangi bir sınırlama nedeni belirtilmemiş
olmakla birlikte özel sınırlama nedeni öngörülmemiş hakların da hakkın
doğasından kaynaklanan bazı sınırlarının bulunduğu kabul edilmektedir. Öte
yandan Anayasa’nın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete
yüklenen ödevler, özel sınırlama sebebi gösterilmemiş hak ve özgürlüklere sınır
teşkil edebilir. 22. Anayasa’nın 141.
maddesinin dördüncü fıkrasında “ Davaların en az giderle ve mümkün olan
süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir. ” denilmek suretiyle
davaların makul bir süre içinde bitirilmesi gerekliliği açıkça ifade
edilmiştir. Bu itibarla devlet, yargılamaların gereksiz yere uzamasını
engelleyecek etkin çareler oluşturmak zorundadır (AYM, E.2013/4, K.2013/35,
28/2/2013). 23. Belli bir miktarın
altında kalan doğrudan adli para cezasına mahkûmiyet hükümlerine ilişkin olarak
ilk derece mahkemesi tarafından verilen kararların kesin olduğu öngörülmek
suretiyle davaların makul süre içinde ve daha az masrafla sonuçlandırılmasının
amaçlandığı bu itibarla kuralın anayasal açıdan meşru bir amaca dayandığı anlaşılmaktadır. 24. Kuralla hükmün
denetlenmesini talep etme hakkına getirilen sınırlamanın meşru bir amacının
bulunması yeterli olmayıp ölçülü olması da gerekmektedir. 25. Ölçülülük
ilkesi elverişlilik , gereklilik ve orantılılık olmak üzere
üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın
ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak
istenen amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını, diğer bir ifadeyle aynı
amaca daha hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir
dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir. 26. Kuralda
ceza mahkemelerince verilen ve belli bir parasal
sınırın altında kalan adli para cezasına mahkûmiyet kararlarına karşı kanun yolunun kapalı tutulmasının davaların
makul süre içinde sonuçlandırılması, istinaf mahkemelerinin iş yükünün azaltılarak kanun yolu
incelemesinde miktar itibarıyla daha ağır nitelikli mahkûmiyet kararlarının
verildiği davalara zaman ve mesai ayrılmasını sağlama amacına ulaşmak
bakımından elverişli olmadığı söylenemez. 27. Bunun yanı sıra istinaf
mercilerinin daha az öneme sahip davalarda emek ve mesai sarf etmelerinin önlenerek
yargısal sürecin hızlandırılması hususunda alınacak tedbirlerle ilgili olarak kanun
koyucunun geniş takdir yetkisi bulunmaktadır. Önem derecesi nispeten düşük
suçlar bakımından ceza davalarında verilen kararlara karşı istinaf kanun yolunun
kapatılmasının kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında öngörebileceği
tedbirlerden biri olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla doğrudan hükmedilen adli
para cezasına ilişkin mahkûmiyet kararlarından belli bir parasal sınırın
altında kalanların verildiği anda kesin olmasının ulaşılmak istenen meşru amaç
bakımından gerekli olduğu anlaşılmaktadır. 28. Diğer yandan
hükmün denetlenmesini talep etme hakkına getirilen sınırlamanın meşru amaç
bakımından elverişli ve gerekli olması yeterli olmayıp orantılı da olması
gerekir. 5237 sayılı Kanun’un 52. maddesinde düzenlenen bir gün karşılığı adli
para cezasının alt ve üst sınırını belirleyen parasal değerlerin de kuralda
yapılan değişiklikle aynı oranda yükseltildiği gözetildiğinde, kuralla
öngörülen amaca ulaşmak için ilk derece mahkemelerinin önem derecesi nispeten
düşük suçlar için hürriyeti bağlayıcı
ceza içermeyen ve doğrudan on beş bin Türk
lirası ve altında adli para cezasına mahkûmiyet kararlarına karşı istinaf kanun
yolunun kapatılması suretiyle hükmün denetlenmesini talep etme hakkına
getirilen sınırlamanın paranın satın alma gücündeki
değişim karşısında adalet ve hakkaniyet duygusunu zedeleyecek sonuçlara yol açtığı
söylenemez. Bu itibarla kuralın hak arama özgürlüğüyle çelişen bir yönü
bulunmamaktadır. 29. Açıklanan nedenlerle
kural, Anayasa’nın 13. ve 36. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi
gerekir. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı
olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13.
ve 36. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış
olması nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme
yapılmasına gerek görülmemiştir. Kuralın Anayasa’nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. IV. HÜKÜM 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu’nun 272. maddesinin (3) numaralı fıkrasının 31/3/2011 tarihli ve 6217
sayılı Kanun’un 23. maddesiyle değiştirilen (a) bendinin “ ... sonuç
olarak belirlenen onbeşbin Türk Lirası dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet
hükümlerine, ” bölümünün Anayasa’ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE 25/12/2024 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI