ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı  : 2004/3 Karar Sayısı  : 2008/47 Karar Günü    : 31.1.2008 R.G. Tarih-Sayı :20.03.2008-26822 İPTAL DAVASINI AÇAN: Anamuhalefet Partisi
(Cumhuriyet Halk Partisi) TBMM Grubu adına Grup Başkanvekilleri Ali TOPUZ, K.
Kemal ANADOL ve Haluk KOÇ İPTAL DAVASININ KONUSU: 6.11.2003 günlü, 5000
sayılı Türk Patent Enstitüsü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'un 31.
maddesinin, Anayasanın 2., 10.,11.,13. ve 28. maddelerine aykırılığı savıyla
iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı 6.11.2003 günlü, 5000 sayılı Yasa'nın iptali istenilen 31. maddesi
şöyledir: "556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin 14. maddesinde öngörülen beş yıllık süre, 15.7.1950 tarihli ve
5680 sayılı Basın Kanunu'na tabi konularda üç yıla indirilmiştir. Bu Kanunun yürürlük tarihinde 5680 sayılı Kanun gereği mevkute
neşredenler, 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
hükümleri gereği mevkute neşretmekten alıkonulamazlar." B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde Anayasa'nın 2., 10., 11., 13. ve 28. maddelerine
dayanılmış, Anayasa'nın 35. maddesi ise ilgili görülmüştür. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa
BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,
Aysel PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM'ın
katılımlarıyla 21.1.2004 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma
isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara bağlanmasına
oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve
bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra,
dava konusu Yasa kuralında atıfta bulunulan 15.7.1950 tarihli ve 5680 sayılı
Basın Kanunu'nun, 26.6.2004 tarihinde yürürlüğe giren 5187 sayılı Basın
Kanunu'nun 30. maddesi ile yürürlükten kaldırılmış olmasının işin esasının
incelenmesini etkileyip etkilemeyeceği konusu üzerinde öncelikle duruldu. 5000 sayılı Yasa'nın iptali istenilen 31. maddesinin atıfta
bulunduğu 5680 sayılı Yasa'nın yürürlükten kalkmış olması, halen yürürlükte
olan ve hukuki sonuçları itibarıyla da geçerliğini koruyan 5000 sayılı Yasa'nın
31. maddesine yönelik iptal isteminin konusuz kalması sonucuna yol açmadığından
işin esasının incelenmesinin devamına, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Ahmet
AKYALÇIN, Serdar ÖZGÜLDÜR ve Serruh KALELİ'nin karşı oyları ve oyçokluğuyla
karar verilerek gereği görüşülüp düşünüldü: A- 31. Maddenin  Birinci Fıkrasının İncelenmesi Dava dilekçesinde, 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin 14. maddesinde öngörülen beş yıllık sürenin 5680 sayılı
Basın Kanunu'na tâbi konularda üç yıla indirilmesinin eşitlik ilkesine aykırı
olduğu, marka olarak tescil edilmiş bir mevkute adı ile marka olarak tescil
edilmemiş bir mevkute adının farklı koruma sürelerine tâbi olmasının
eşitsizliğe yol açacağı ve bu eşitsizliğin "basın özgürlüğünden
yararlanılmasını kolaylaştırmak" gerekçesi ile açıklanamayacağı,
kazanılmış haklara ve hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu, söz konusu
düzenlemenin basın özgürlüğünü demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun
olmayan ve amacını aşan ölçüde sınırlandırdığı, belirtilen nedenlerle iptali
istenilen kuralın Anayasanın 2., 10., 11., 13. ve 28. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 5000 sayılı Yasa'nın 31. maddesinin birinci fıkrasında, 556 sayılı
Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 14. maddesinde
öngörülen beş yıllık süre, 5680 sayılı Basın Kanununa tabi konularda üç yıla
indirilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde; "Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." denilmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren,
Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla
kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasaların üstünde yasa koyucunun da
uyması gereken Anayasa ve temel hukuk ilkelerinin bulunduğu bilincinde olan
devlettir. Kişilere hukuk güvenliğinin sağlanması, hukuk devletinin ön
koşullarındandır. Hukuk devleti, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını,
bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de
yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını
gerektirir. Hukuk güvenliğinin sağlanması, bu doğrultuda yasaların geleceğe
yönelik öngörülebilir belirlemeler yapılabilmesine olanak verecek kurallar
içermesini gerekli kılar. Geriye dönük düzenlemelerle kişilerin haklarının,
hukuki istikrar ve güvenlik ilkesi gözetilmeden kısıtlanması hukuk devleti
ilkesiyle bağdaşmaz. Markaların korunmasına ilişkin usul ve esaslar, 27.6.1995
tarihinde yürürlüğe giren 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamede düzenlenmiştir. Anılan Kanun Hükmünde Kararname
hükümlerine uygun olarak tescil edilen bir marka, korunmakta ve marka hakkı
sona ermedikçe ya da marka hükümsüz sayılmadıkça sahibine, markasının izin
alınmadan kullanılmasının önlenmesi, tecavüzün giderilmesi ve zararının
karşılanmasını talep etme gibi haklar sağlamaktadır. Ayrıca, marka hakkına
tecavüz eden kişiler bakımından cezai hükümler öngörülmektedir. 556 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 14. maddesinde,
"Markanın, tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde, haklı bir neden
olmadan kullanılmaması veya bu kullanıma beş yıllık bir süre için kesintisiz
ara verilmesi halinde, marka iptal edilir." denilmektedir. 5000 sayılı Yasa'nın iptali istenilen 31. maddesinin birinci
fıkrasında, 556 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 14. maddesine atıfta bulunularak,
bu maddede öngörülen beş yıllık sürenin 5680 sayılı Basın Kanunu'na tabi
konularda üç yıla indirildiği belirtilmiştir. Buna göre,  5680 sayılı
Basın Kanunu'na tabi konularda, bir markanın tescil tarihinden itibaren üç yıl
içinde haklı bir neden olmadan kullanılmaması veya bu kullanıma üç yıllık bir
süre için kesintisiz ara verilmesi halinde, marka iptal edilecektir. Tescilli markaların kullanılmaması ya da kullanımına ara verilmesi
dolayısıyla iptal edilmeleri için geçmesi gereken beş yıllık süre, aynı zamanda
marka sahiplerinin kullanmadıkları markaları üzerindeki haklarının korunma
süresini oluşturmaktadır. 19.11.2003 tarihinde yürürlüğe giren 5000 sayılı Yasa
ile bu sürenin Basın Kanunu'na tabi konularda üç yıla indirilmesi, anılan
Yasa'nın yürürlüğe girmesinden önce başlayan beş yıllık süreler yönünden de
geçerli bulunmaktadır. Buna göre, tescilli markasını kullanmayan ya da
kullanmaya ara veren bir marka sahibi yönünden başlamış olan beş yıllık süre
henüz sona ermemişken, 5000 sayılı Yasa ile söz konusu sürenin üç yıla
indirilmesi, hak kayıplarına yol açabilecek ve marka sahiplerinin hukuki
güvenliklerini ihlal edecek bir nitelik taşımaktadır. Öte yandan, Anayasa'nın 10. maddesinde, herkesin, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu, kadınlar ve erkeklerin eşit
haklara sahip oldukları ve Devlet'in bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla
yükümlü bulunduğu, hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz
tanınamayacağı, Devlet organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda oldukları hükme
bağlanmaktadır. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen "yasa önünde eşitlik
ilkesi"nin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme
bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasalar karşısında ayrım yapılmasını
ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle aynı durumda bulunan kimi kişi
ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi
yasaklanmıştır. Bu yasak, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasını
engellemektedir. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Ancak kişisel nitelikleri
ve durumları özdeş olanların farklı kurallara tabi tutulmaları Anayasa'nın
eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaktadır. Basın Kanunu'na tabi konulardaki markaların, nitelik ve
özellikleri itibariyla diğer markalardan bir farkının bulunmaması nedeniyle, bu
kapsamdaki marka sahiplerinin diğer marka sahipleri ile aynı hukuki konumda
bulundukları açıktır. Markaların belirli bir süre kullanılmaması ya da
kullanılmasına ara verilmesine bağlı olarak iptalini öngören kural yönünden
Basın Kanununa tabi konulardaki markalar yönünden farklı bir süre getiren dava
konusu kural, söz konusu marka sahiplerinin diğer marka sahiplerinden farklı
kurallara tabi tutulması sonucunu doğurmakta ve Anayasa'nın eşitlik
ilkesine aykırı bulunmaktadır. Belirtilen nedenlerle,  dava konusu kural Anayasa'nın 2. ve
10. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Kuralın Anayasa'nın 11., 13. ve 28. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. B- 31. Maddenin İkinci Fıkrasının İncelenmesi Dava dilekçesinde,  iptali istenilen kuralın kazanılmış
hakları güvencesiz bıraktığı ve onları korumaya yönelik kanun yollarını etkisiz
hale getirdiği, koruma süresi içinde olan bir adla bir başkasının izinsiz
olarak çıkarmakta olduğu mevkutenin neşredilmekten alıkonulmasını
imkansızlaştırdığı, hukuka aykırı bir kullanımın hukuk eliyle korunması
sonucunu doğurduğu, hukuksuzluğu kanun yoluyla koruyan bir devletin hukuk
devleti olamayacağı, hukuk devletinin temel unsurlarının kazanılmış hakların
korunması ve hukuka aykırı fiillerin yaptırıma bağlanması yoluyla
haksızlıkların önlenmesi olduğu, belirtilen nedenlerle söz konusu düzenlemenin
Anayasa'nın 2. ve 11. maddelerine aykırı bulunduğu ileri sürülmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'ya
aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmaya
mecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe
ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, dava konusu kural
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 35. maddesi yönünden incelenmiştir. 5000 sayılı Yasa'nın 31. maddesinin ikinci fıkrası, bu Yasanın
yürürlük tarihinde 5680 sayılı Kanun gereği mevkute neşredenlerin, 556 sayılı
Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümleri gereği mevkute
neşretmekten alıkonulamayacaklarını öngörmektedir. Anayasa'nın 13. maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin, özlerine
dokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere
bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamanın Anayasa'nın
sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine
ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir. Anayasa'nın "Mülkiyet hakkı" başlıklı 35. maddesinde,
"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu
yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum
yararına aykırı olamaz." denilmektedir. Mülkiyet hakkının konusunu, maddi ve gayrîmaddi mallar
oluşturmaktadır. Taşınır ve taşınmaz mallar, maddi mallar kapsamında iken,
fikri ve sınaî mülkiyet hakları gayrîmaddi mallar kapsamında yer
almaktadır. 556 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5. maddesinde, bir
teşebbüsün mal veya hizmetlerini bir başka teşebbüsün mal veya hizmetlerinden
ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla, kişi adları dahil, özellikle sözcükler,
şekiller, harfler, sayılar, malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle
görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen, baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen
her türlü işaretin, marka olabileceği kabul edilmektedir. Bir markanın sahibine sağladığı haklar, "marka hakkı"
olarak adlandırılmakta ve fikri ve sınai mülkiyet hakları kapsamında yer
almaktadır. Bu nedenle marka hakkı üzerinde yapılacak sınırlandırmalarda,
Anayasanın "Mülkiyet hakkı" başlıklı 35. maddesinin esas alınması
gerekmekte ve marka hakkının ancak kamu yararı amacıyla sınırlandırılabilmesi
mümkün bulunmaktadır. Marka hakkına ilişkin düzenlemelerin yer aldığı 556 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname'de, marka hakkına tecavüz halinde öncelikli olarak tecavüzün
durdurulması ve giderilmesi amaçlanmaktadır. Dava konusu kural ise 5000 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği
tarihi esas alarak, bu tarihte 5680 sayılı Basın Kanunu'na göre mevkute
neşredenlerin 556 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri gereğince mevkute
neşretmekten alıkonulamayacaklarını belirterek, marka hakkına bu tarihten önce
yapılmaya başlanan tecavüzlerin önlenmesini imkansız kılmakta ve mülkiyet
hakkına yapılan bu tecavüzün devamına olanak sağlamaktadır. Hukuka aykırı eylemlerin korunması sonucunu doğuracak şekilde
marka hakkının sınırlandırmasında kamu yararı amacı bulunmadığı
anlaşıldığından, dava konusu kural Anayasa'nın 35. maddesine aykırıdır. İptali
gerekir. Anayasa'nın 35. maddesine aykırı bulunarak iptal edilen kuralın,
ayrıca Anayasa'nın 2. ve 11. maddeleri yönünden incelenmesine gerek
görülmemiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 6.11.2003 günlü, 5000 sayılı Türk Patent Enstitüsü Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Kanun'un 31. maddesinin yürürlüğünün durdurulması isteminin,
koşulları oluşmadığından REDDİNE, 31.1.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VI- SONUÇ 6.11.2003 günlü, 5000 sayılı Türk Patent Enstitüsü Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Kanun'un 31. maddesinin; A-  Esasının incelenmesinin devamına, Haşim KILIÇ, Sacit
ADALI, Ahmet AKYALÇIN, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ'nin karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, B- Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
 OYBİRLİĞİYLE, 31.1.2008 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ KARŞIOY
GEREKÇESİ Anayasa Mahkemesi'nin bugüne kadar ki istikrar bulmuş
içtihatlarına göre, soyut norm denetimi yoluyla Mahkememiz önüne getirilen
davalarda iptal konusu kuralın/kuralların sonradan yasakoyucu tarafından
değiştirilmesi ya da yürürlükten kaldırılması hallerinde, iptal konusu kural
hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmektedir. Davanın
somutunda, iptali istenen kuralın yollamada bulunduğu 15.7.1950 günlü, 5680
sayılı Basın Kanunu, davanın ikamesinden (15.1.2004 tarihinden) sonra 9.6.2004
günlü, 5187 sayılı Basın Kanunu ile yürürlükten kaldırıldığından, kural
hakkında da karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesinin gerekli
olduğunu değerlendirdiğimizden; işin esasına geçilmesine ilişkin çoğunluk
kararına katılamıyoruz. Başkan Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ