ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2011/134 Karar Sayısı : 2012/83 Karar Günü : 24.5.2012 R.G. Tarih-Sayı :
13.02.2013-28558 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR : 1- Kocaeli 1. İş Mahkemesi (E.2011/134) 2- Söğüt Asliye Hukuk Mahkemesi (E.2012/26) İTİRAZIN KONUSU : 12.1.2011 günlü, 6100
sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 109. maddesinin ' Talep konusunun
miktarı, taraflar arasında tartışmasız veya açıkça belirli ise kısmi dava
açılamaz. ' biçimindeki (2) numaralı fıkrasının Anayasa'nın 2., 13., 36. ve
141. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Kıdem tazminatı, fazla mesai, ihbar tazminatı, milli bayram ve
yıllık ücretli izin alacağının tahsili talebine ilişkin olarak açılan
davalarda, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine varan
Mahkemeler, iptali için başvurmuşlardır. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 12.1.2011 günlü, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun itiraz
konusu kuralı da içeren 109. maddesi şöyledir: ' Kısmi Dava MADDE 109- (1) Talep konusunun niteliği
itibarıyla bölünebilir olduğu durumlarda, sadece bir kısmı da dava yoluyla
ileri sürülebilir. (2) Talep konusunun miktarı, taraflar arasında tartışmasız
veya açıkça belirli ise kısmi dava açılamaz. (3) Dava açılırken, talep konusunun kalan kısmından açıkça feragat
edilmiş olması hâli dışında, kısmi dava açılması, talep konusunun geri kalan
kısmından feragat edildiği anlamına gelmez.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 2., 13., 36. ve 141. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME A- E.2011/134 Sayılı Dosyanın İlk İnceleme Kararı Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,
Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,
Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz
AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımıyla 4.1.2012 günü yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. B- E.2012/26 Sayılı Dosyanın İlk İnceleme Kararı Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,
Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri
NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla
30.3.2012 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine Recep KÖMÜRCÜ ile Erdal TERCAN'ın
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA karar verilmiştir. V- BİRLEŞTİRME KARARI 12.1.2012 günlü, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 109.
maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan ' Talep konusunun miktarı,
taraflar arasında tartışmasız veya açıkça belirli ise kısmi dava açılamaz. '
ibaresinin iptaline karar verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna
ilişkin E.2012/26 sayılı davanın, aralarındaki hukukî irtibat nedeniyle
E.2011/134 sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılarak incelemenin
E.2011/134 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 30.3.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE
karar verilmiştir. . VI- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararları ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Şebnem
NEBİOĞLU ÖNER tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu
Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararlarında, itiraz konusu kural gereğince talep
konusunun miktarının taraflar arasında tartışmasız veya açıkça belirli olduğu
durumlarda hukuki ilişkinin taraflarına kısmi dava açma imkânı verilmeyerek, bu
tür alacak hakkı sahiplerinin haklarını mahkeme önünde savunma imkânından
yoksun bırakıldıkları, ayrıca bir kısım alacak iddialarının kısmi dava şeklinde
öne sürülebilip bazılarının kısmi davaya konu olamayacakları düzenlenerek, adil
yargılanma hakkı ve usul ekonomisi ilkesini zedeler şekilde usul kurallarında
karmaşıklık oluşturulduğu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 13., 36. ve
141. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kuralda, talep konusunun miktarı, taraflar
arasında tartışmasız veya açıkça belirli ise kısmi dava açılamayacağı
belirtilmiştir. Bu düzenlemenin gerekçesinde ise talep konusunun miktarının
taraflar arasında tartışmasız veya açıkça belirli olması durumunda kısmi dava
açılamayacağının hüküm altına alındığı, bununla kısmi dava kurumunun amaç dışı
kullanılmasının önüne geçilmek istendiği, yani sözü edilen halde davacının
kısmi dava açmakta hukuki yararının bulunmadığının kabul edildiği ifade
edilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk politikasının belirlenmesinde kanun koyucunun takdir
yetkisinin bulunduğu açıktır. Anayasa'nın 142. maddesinde, mahkemelerin
kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişleri ve yargılama usullerinin kanunla
düzenleneceği belirtilmiş olup, itiraz konusu kural yargılama usulleri
kapsamında ele alınacak bir düzenlemedir. Bu nedenle kanun koyucu anayasal
sınırlar içinde kalmak koşuluyla yargılama usullerine ilişkin hususlarda takdir
yetkisi kapsamında düzenlemeler yapabilir. Ancak, kanunların, kamu yararının
sağlanması amacına yönelik olması, genel, objektif, adil kurallar içermesi ve
hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle
kanun koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan bu takdir yetkisini
anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz
önünde tutarak kullanması gerekir. İtiraz konusu düzenleme ile kanun koyucunun, talep konusunun
miktarının taraflar arasında tartışmasız veya açıkça belirli olması halinde
kısmi dava açılamayacağı hükmüne yer vererek, bölünebilir taleplere ilişkin
dava hakkının kötüye kullanımının önüne geçmeyi, hukuki uyuşmazlıkların bir an
önce kesin hükme bağlanması suretiyle hukuksal barışın korunmasını ve talep
konusunun taraflar arasında tartışmasız ve açıkça belirli olduğu alacak
iddialarının kısım kısım dermeyan edilmesi suretiyle dava sayısının artışını
engelleyerek yargılama faaliyetinin hızlandırılmasını amaçladığı
anlaşılmaktadır. Özellikle mahkemelerin iş yükü, hukuki uyuşmazlıkların karara
bağlanmasında geçen uzun sürelerin başka hak ihlallerine neden olması ve bu
sorunun yalnızca ülkemiz açısından geçerli olmayıp, birçok hukuk sistemi
tarafından ortak bir sorun olarak paylaşılması ve bu noktada hukuki
uyuşmazlıkların çözümünü hızlandıran usul hükümlerinin gerekliliği
gözetildiğinde, talep konusunun miktarının taraflar arasında tartışmasız veya
açıkça belirli olması halinde kısmi dava açılamayacağına ilişkin düzenleme
kanun koyucunun takdir yetkisi içinde kalmaktadır. Anayasa'nın ' hak arama hürriyeti ' başlıklı 36. maddesinde,
herkesin gerekli araç ve yollardan yararlanarak yargı organları önünde davacı
ya da davalı olarak iddia ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmektedir.
Buna göre, hak arama özgürlüğünün en önemli iki öğesini oluşturan iddia ve
savunma haklarının kısıtlanması, bu hakların noksansız kullanımının ve âdil
yargılanmanın engellenmesi Anayasa'nın 36. maddesine aykırılık oluşturur. Anayasa'nın 36. maddesine göre, herkes, meşru vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma hakkına sahiptir. ' Meşru vasıta ve yollar ' ibaresi, hukuk
düzenine uygun vasıta ve yollar anlamına gelmektedir. Anayasa'nın 142.
maddesinde ' Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama
usulleri kanunla düzenlenir. ' denilerek bu alanların Anayasa'ya uygun
olarak düzenlenmesi yasama organına bırakılmıştır. Anayasa'nın 13. maddesinde, ' Temel hak ve hürriyetler, özlerine
dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere
bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın
sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine
ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. ' denilmiştir. Anayasa'nın tüm maddeleri aynı etki ve değerde olup, aralarında
bir üstünlük sıralaması bulunmadığından, uygulamada bunlardan birine öncelik
tanımak olanaklı değildir. Bu nedenle, kimi zaman zorunlu olarak birlikte
uygulanan iki Anayasa kuralından biri, diğerinin sınırını oluşturabilmektedir.
Hak arama özgürlüğü Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenmiş ve anılan maddede
hak arama hürriyeti için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş ise de
mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usullerinin
kanunla düzenleneceğini öngören Anayasa'nın 142. ve davaların mümkün olan
süratle sonuçlandırılmasını ifade eden Anayasa'nın 141. maddelerinin, hak arama
hürriyetinin kapsamının belirlenmesinde gözetilmesi gerektiği açıktır. İtiraz konusu kural uyarınca, niteliği itibariyle bölünebilir
ancak belirli ve tartışmasız olan alacak hakkı sahibine, hukuki uyuşmazlığa ve
hukuki korunma ihtiyacına ilişkin talebini, iddia ve delillerini yargı
makamları önünde dava yoluyla ileri sürme imkanı verilmiştir. Talep konusunun
miktarının taraflar arasında tartışmasız veya açıkça belirli olması halinde
kısmi dava açılamayacağı belirtilmiş olmakla, yargılama sürecinin
hızlandırılması ve uyuşmazlıkların kısa sürede sonuca bağlanmasını amaçladığı anlaşılan
düzenlemenin hakkın özüne dokunduğu ve hakkı anlamsız kılacak dereceye vardığı
söylenemez. Anayasa'nın 141. maddesinde ' Davaların en az giderle ve mümkün
olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir.' denilmektedir . Bu
hükümle usul ekonomisi ilkesine işaret edilmiştir. Uyuşmazlıkların söz konusu
ilkeye göre çözümlenmesinde hem bireyin hem de kamunun yararı söz konusudur.
Aynı hukuki ilişkiden doğan ve talep konusunun miktarının taraflar arasında
tartışmasız veya açıkça belirli olduğu bir alacak hakkının kısımlara ayrılarak
dava edilmesi yerine tek bir dava konusu edilerek uyuşmazlığın kısa sürede
çözümlenmesini öngören itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 141. maddesine de
aykırı olmadığı açıktır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 13., 36.
ve 141. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VII- SONUÇ 12.1.2011 günlü, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 109.
maddesinin 'Talep konusunun miktarı, taraflar arasında tartışmasız veya açıkça
belirli ise kısmi dava açılamaz.' biçimindeki (2) numaralı fıkrasının
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 24.5.2012 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN