ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2004/61 Karar Sayısı : 2004/123 Karar Günü : 8.12.2004 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 26.10.2005 - 25978 İPTAL DAVASINI AÇAN : Türkiye Büyük Millet
Meclisi üyeleri Haluk KOÇ, Oya ARASLI ve 117 Milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : 2.3.1984 günlü, 2985
sayılı Toplu Konut Kanunu'nun 5162 sayılı Yasa ile değiştirilen 4. maddesinin
birinci fıkrasının Anayasa'nın 2., 11., 90. ve 127. maddelerine aykırılığı
savıyla iptal ve yürürlüğün durdurulması istemidir. II- YASA KURALLARI A- İptali İstenilen Yasa Kuralı İptali istenilen 2985 sayılı Yasa'nın 4. maddesinin birinci
fıkrası şöyledir: “MADDE 4.- Başkanlık, gecekondu dönüşüm
projesi uygulayacağı alanlarda veya mülkiyeti kendisine ait arsa ve arazilerden
konut uygulama alanı olarak belirlediği alanlarda veya valiliklerce toplu konut
iskan sahası olarak belirlenen alanlarda çevre ve imar bütünlüğünü bozmayacak
şekilde her tür ve ölçekteki imar planlarını yapmaya, yaptırmaya ve tadil
etmeye yetkilidir. Bu planlar, Büyükşehir belediye sınırları içerisinde kalan
alanlar için büyükşehir belediye meclisi tarafından, il ve ilçe belediye
sınırları ile mücavir alanları içerisinde kalan alanlar için ilgili belediye
meclisleri tarafından, beldelerde ve diğer yerlerde ilgili valilik tarafından,
planların belediyelere veya valiliğe intikal ettiği tarihten itibaren üç ay
içerisinde aynen veya değiştirilerek onaylanması suretiyle yürürlüğe girer. Üç
ay içerisinde onaylanmayan planlar Başkanlık tarafından re'sen yürürlüğe
konur.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde Anayasa'nın 2., 11., 90. ve 127. maddelerine
dayanılmıştır. 3. İlgili Anayasa Kuralı Anayasa'nın 57. maddesi ilgili görülmüştür. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU,
Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN , Fazıl SAĞLAM, A. Necmi ÖZLER ve Serdar
ÖZGÜLDÜR'ün katılımlarıyla 15.7.2004 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara
bağlanmasına oybirliği ile karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali
istenilen yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: İptal başvurusunda, Anayasamızda imar planı yapacak merciin
belirlenmediği, ancak imar planlarının yerleşim ve konut politikalarıyla
ilişkisi nedeniyle yerel gereksinimleri ön plana çıkardığı, bu nedenle imar
planı yapımının Anayasamızda yerel yönetimlerce karşılanması öngörülen mahalli
müşterek ihtiyaçlar kapsamında bulunduğu, bu nedenle, Toplu Konut İdaresi'nin
yetkilendirilmesinin Anayasa'nın 127. maddesine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Anayasa'nın 127. maddesinin birinci fıkrasında mahalli idarelerin;
il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere
kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları seçilerek oluşturulan
kamu tüzelkişileri olduğu, ikinci fıkrasında ise kuruluş ve görevleri ile
yetkileri yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenleneceği
belirtilmiştir. İmar planlarının düzenlenmesinde yerel ortak gereksinimlerin
gözönünde tutulacağı, ancak gecekondu dönüşüm projesi ve toplu konut
uygulamaları yerel ihtiyaç olmanın yanı sıra ülke düzeyinde çözümlenmesi
gereken bir sorundur. Yerel yönetimler kendi olanakları ile bu sorunu çözemediklerinden
çoğu kez devletin yardım ve desteğini istemektedirler. Anayasa, kişinin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamayı
Devletin temel amaç ve görevleri arasında saymıştır. Nitekim, Anayasa'nın
Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler Bölümünün Konut Hakkı ile ilgili 57.
maddesinde Devlete, şehirlerin özellikleri ve şartlarını gözeten bir planlama
çerçevesinde, konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alma ve toplu konut
teşebbüslerini destekleme görevi verilmiştir. Toplu Konut İdaresi, ülkenin
konut sorununu çözmek için kurulmuştur. Gecekondu dönüşüm projesi de konut
sorununu çözmeye yöneliktir. Birçok belediyenin planlama dairesi ve elemanı
olmadığı gibi yerel planı ihale ile yaptıracak maddi gücünün de bulunmadığı bir
gerçektir. Ülkenin konut sorununu çözmek üzere kurulan Toplu Konut İdaresi
Başkanlığı'na, gecekondu dönüşüm projesi uygulanacak alanlarla, toplu konut
alanlarında çevre ve imar bütünlüğünü bozmayacak şekilde imar planı yapma
yetkisinin verilmesi sosyal devlet olmanın gereğidir. Ayrıca, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'na verilen imar planı yapma
yetkisi yerel yönetimleri tamamen devreden çıkarıp dışlamamaktadır. Yasa,
belediye meclislerine veya valiliklere Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nca
yapılan/yaptırılan imar planlarını üç ay içerisinde aynen ya da değiştirerek
onaylama yetkisini vermektedir. Üç aylık sürenin ise yerel yönetimlerin planı
incelemeleri ve ilgili kuruluş ve tarafların görüşlerinin de alınmasına yönelik
olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan hak ve menfaatleri ihlâl edilen gerçek ve
tüzelkişilerin yargı mercilerine başvurmalarını engelleyen bir hüküm de
bulunmamaktadır. Belirtilen nedenlerle, 2985 sayılı Yasa'nın 4. maddesinin birinci
fıkrası Anayasa'nın 127. maddesine aykırı değildir. Kuralın iptaline ilişkin
istemin reddi gerekir. İptali istenen kuralın Anayasa'nın 2., 11. ve 90. maddeleriyle
ilgisi görülmemiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 2.3.1984 günlü, 2985 sayılı “Toplu Konut Kanun” un 5162 sayılı
Yasa ile değiştirilen 4. maddesinin birinci fıkrasının YÜRÜRLÜĞÜNÜN
DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 8.12.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VI- SONUÇ 5.5.2004 günlü, 5162 sayılı “Toplu Konut Kanununda ve Genel Kadro
ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Eki Cetvellerin Toplu Konut
İdaresi Başkanlığına Ait Bölümünde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”un 2. maddesiyle
değiştirilen 2.3.1984 günlü, 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu'nun 4. maddesinin
birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
8.12.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa
  BUMİN Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Tülay
  TUĞCU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye Fazıl
  SAĞLAM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR