ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1975/18 Karar Sayısı : 1975/47 Karar Tarihi:11/3/1975 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : İstanbul
3. Ağır Ceza Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 18.5.1974 günlü, 14890 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanan 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin 50 nci
Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun’un 2. maddesinin (B)
bendinin Türk Ceza Kanununun 493. 495. maddeleri yönünden iptali istemidir. I- OLAY : Sanıkların Türk Ceza Kanununun 493., 495., 497/1 nci maddeleri
gereğince cezalandırılmaları isteği açılan kamu davasının yapılmakta olan
duruşmasında, sanıklardan birinin vekili 1803 sayılı Kanunun 1. maddesinin (A)
ve (B) bendlerinin biçim yönünden Anayasaya aykırı olduğunun ileri sürmüş,
Cumhuriyet Savcısı sanık vekilinin görüşüne katıldığını ve olayda uygulanacak
olan 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin Anayasaya aykırı olduğunu bildirmiştir. Mahkeme, bu ileri sürmenin ve düşüncenin ciddi olduğu kanısına
vararak 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin iptal için Anayasanın
değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanununun 27. maddeleri uyarınca
Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir. II- YASA METİNLERİ : (Konu, daha önce yapılmış itirazlar nedeniyle Anayasa Mahkemesince
incelenip karara bağlanmış ve ilgili yasa hükümleriyle itirazda dayanılan
Anayasa Kuralları o kararlarda tüm gösterilmiş bulunduğundan buraya
aktırılmasında yarar görülmemiştir.) III. İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi, Muhittin Taylan, Kani Vrana, Kemal Berkem,
Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Muhittin Gürün, Lütfi
Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Şevket Müftügil, Adil Esmer, Nihat
O.Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu’nun katılmalariyle 25.2.1975 gününde
toplanmış İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca gerekli ilk incelemeyi yaparak, aşağıdaki
sorunlar üzerinde durmuştur: 1- Anayasa Mahkemesinin itirazı inceleme görevli ve yetkili
olup olmadığı sorunu : Suç ve Cezaların Affı Hakkındaki kanunların Anayasaya uygunluk
denetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde yeniden tartışmalar yapılmış
ve bu denetimin Anayasa Mahkemesince yapılmasına anayasal açıdan zorunluk
bulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu konuya ilişkin ayrıntılı gerekçeler, daha
önce Anayasa Mahkemesinin verdiği 28.11.1974 günlü, Esas:1974/34, Karar:
1974/50 sayılı kararda tümü ile açıklanmış bulunduğundan (Resmi Gazete,
gün:21.1.1975, sayı:15125) burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Orada da gerekçeleri ile gösterildiği ve benimsendiği üzere, bir
kuralı itiraz konusu yapılan 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanun Anayasa’nın
değişik 147. maddesindeki (Kanun) deyiminin kapsamına girmektedir. Öte yandan,
Anayasanın Anayasa’ya uygunluk denetimi dışında bıraktığı yasalardan değildir. Şu duruma göre, itiraz yoluyla gelen bu işe bakmanın Anayasa
Mahkemesinin görevi içinde bulunduğu ortadadır. Bu görüşe Halit Zarbun katılmamıştır. 2- Esasın incelenmesindeki sınır sorunu : Sanıklar hakkında kamu davasında uygulanması istenen Türk Ceza Kanununun
493.,495. ve 497. maddeleri 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin
itiraz konusu yapılmış bulunan (B) bendinde sayılan Yasa kuralları arasında yer
aldığına ve Mahkemece de (B) bendinde sayılan Yasa kuralları arasında yer
aldığına ve Mahkemece de (B) bendindeki kuralın sözü geçen maddeler yönünden
Anayasaya aykırılığı ileri sürüldüğüne göre, Mahkemenin görmekte olduğu davada
uygulanacak Kanun kuralı olması nedeniyle, Anayasa Mahkemesi işin esasını ancak
(B) bendini Türk Ceza Kanununun 493.495. ve 497. maddeleri ile sınırlı olarak
inceleyebilir. Ancak, 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)
bendinin Türk Ceza Kanununun 495., 497. maddeleri ile sınırlı olarak iptaline 28.1.1975
gününde Esas: 1974/56, Karar: 1975/8 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan, bu
konuda yeniden karar verilmesine yer kalmamıştır. O halde dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından, işin
esasının, 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin Türk
Ceza Kanununun sadece 493. maddesi ile sınırlı olarak incelenmesi gerekir. Nihat O.Akçakayalıoğlu incelemenin (B) bendinin tümü yönünden
yapılması gerektiği görüşünde bulunmuştur. 3- İlk inceleme sonunda : 1) İşin incelemesinin Anayasa Mahkemesinin görevi içinde
bulunduğuna Halit Zarbun’un karşı oyu ile oyçokluğu ile, 2) 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin
Türk Ceza Kanununun 495. ve 497. maddeleriyle sınırlı olarak iptaline 28.1.1975
gününde Esas: 1974/56, Karar: 1975/8 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu
konuda yeniden karar verilmesine yer olmadığına oybirliğiyle; 4- Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza
Kanununun 493. maddesiyle sınırlı olarak incelenmesine Nihat
O.Akçakayalıoğlu’nun incelemenin (B) bendinin tümü yönünden yapılması gerektiği
yolundaki karşıoyu ile ve oyçokluğu ile; karar verilmiş bulunmaktadır. V- ESASIN İNCELENMESİ : İtirazın esasına ilişkin rapor, İstanbul 3. Ağır Ceza Mahkemesinin
5.2.1975 günlü gerekçeli ara kararı ile ekleri, iptali istenen ve ilgili
bulunan Yasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve başka yasama belgeleri
ile konuyu ilgilendiren öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüp
konuşuldu: A) Bu işte ilk inceleme evresinde (Anayasa Mahkemesinin itirazı
incelemeye görevli ve yetkili olup olmadığı sorunu) tekrar tartışma konusu
yapılmış; 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/34, Karar : 1974/50 sayılı kararımızda
(Resmi Gazete; Gün: 21.1.1975, sayı: 15125) tümü ile açıklınmış olan ayrıntılı
gerekçelerle Mahkememizin Af Kanunlarını Anayasaya uygunluk denetimine bağlı
tutmakla görevli ve yetkili olduğu konusuna varılmış bulunmaktadır. Ancak, esasın incelenmesi sırasında bu işin 25.2.1975 günlü
toplantıda ilk incelemesinde bulunmamış olan kimi üyelerce Mahkememizin görevli
ve yetkili olup olmadığı sorunu bu evrede dahi ortaya atılıp
görüşülebileceğinin öne sürülmesi üzerine yapılan tartışmalar sonunda, ilk
inceleme evresinde görev sorunu incelenerek çözülmüş olduğundan, konunun
yeniden ele alınarak görüşülmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır. Şahap Arıç ve Ziya Önel bu görüşe katılmamışlardır. B) Anayasal denetim isteğinde bulunan İstanbul 3. Ağır Ceza
Mahkemesi kararında, iptal davası konusu yapılan Yasa kuralının Anayasaya uygun
biçimde oluşturulmadığı ve bu nedenle iptali gerektiği belirtilmektedir. 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 5. maddesinin (A) bendi,
daha önce Anayasa Mahkemesine doğrudan doğruya iptal davası konusu olarak
getirilmiş ve Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen biçim
kuralına aykırılığı saptanarak iptal edilmiştir. (Bu konudaki 2.7.1974 günlü, 19/31 sayılı karar 12.7.1974 günlü,
14943 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır.) Ayrıca, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendi de, 7.1.1975
günlü, 1975/4 kararla Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasında açıklanan
biçim kuralına aykırı görülerek Türk Ceza Kanununun 202. maddesiyle sınırlı
olarak iptal edilmiştir. ( Bu karar da, 25.2.1975 günlü, 15160 sayılı Resmi
Gazetede yayınlanmıştır.) Şu halde 1803 sayılı Kanunun 5. maddesinin (A) ve gerekse, 2. maddesinin
(B) bendleri için önce gösterilip saptanmış bulunan iptal nedenleri doğal
olarak burada da geçerlidir. Bu nedenler, yukarıda günleri ve sayıları
açıklanan ve yayımlandıkları Resmi Gazetelerin gün ve sayıları gösterilen
kararlarımızda bütün açıklık ve ayrıntıları ile belirtilmiş olduğundan burada yinelenmesine
gerek kalmamıştır. Ancak, 25.2.1975 günlü ilk inceleme kararında da belirtildiği
üzere, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 493. maddesi
ile sınırlı olarak iptaline karar verilmesi gerekmektedir. Çünkü, bir Mahkemenin
Anayasaya uygunluk denetimi için itiraz yolu ile Anayasa Mahkemesine
başvurabilmesi, Anayasanın değişik 151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri
uyarınca görülmekte olan bir davanın var olması ve Anayasaya aykırılık ileri
sürülen kuralı o davada uygulama durumunda bulunması koşullarına bağlıdır. O
halde Anayasa Mahkemesinin itiraz yolu ile Anayasaya uygunluk denetimi
konusunda yetkisi de o koşulları sınırlı demektir. Nihat O.Akçakayalıoğlu gerekçeye, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet
Koçak ve Ahmet Salih Çebi bu görüşe karşıoyda bulunmuşlardır. 3- İPTAL HÜKMÜNÜN YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ GÜNÜ : Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasına göre, Anayasa
Mahkemesince Anayasaya aykırı olduğundan iptaline karar verilen kanun veya
içtüzük veyahut bunların iptal edilen kuralları, gerekçeli kararın Resmi
Gazetede yayımlandığı günde yürürlükten kalkar. Gereken hallerde, Anayasa
Mahkemesi, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günü ayrıca kararlaştırabilir. Bugün,
kararın Resmi Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin dördüncü
fıkrasında da, Anayasa Mahkemesinin, iptal dolayısiyle oluşacak boşluğu, kamu
düzenini tehdit edici nitelikte görürse, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günü
ayrıca kararlaştıracağı ve boşluğun doldurulması için Yasama Meclisleri
Başkanlıklarına ve Başbakanlığa durumu duyuracağı yazılıdır. Yukarıda belirlendiği üzere, 1803 sayılı Kanunun ikinci maddesinin
(B) bendi Anayasaya biçim yönünden aykırılığı nedeni ile ve Türk Ceza Kanununun
493. maddesi yönünden iptali öngörülmüştür. İptal, yasa kuralının Anayasaya
uygun biçimde oluşmamış bulunduğu yolunda Anayasa Mahkemesince saptanan duruma
ve varılan sonuca dayanmaktadır. 1803 sayılı Kanunun affettiği suç ve cezaların
niteliği ve niceliği ile beliren kapsamı karşısında, iptal hükmünün kamu
düzenini tehdit edici yasal bir boşluğu oluşturacağından da söz edilemez. Açıklanan nedenlerle Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci
fıkrasında yer alan ve uygulanması, Anayasaca Anayasa Mahkemesinin işi
değerlendirilip gerekli görmesine bırakılmış bulunan yetkinin kullanılmasına ve
iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer olmamak
gerekir. Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O.
Akçakayalıoğlu bu görüşe karşıoyda bulunmuşlardır. V- SONUÇ : 1-İlk inceleme evresinde görev sorunu incelenerek çözülmüş
bulunduğundan konunun yeniden ele alınarak görülmesine yer olmadığına, Şahap
Arıç ve Ziya Önel’in karşıoyları ve oyçokluğu ile; 2- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı kanunun 2. maddesinin (B)
bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası
hükmüne aykırı oylanmış bulunması nedeniyle biçim bakımından ve Türk Ceza
Kanununun 493. maddesi ile sınırlı olarak iptaline, Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun
başka gerekçesiyle ve Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih
Çebi’nin karşıoyları ile ve oyçokluğu ile, 3- İşin niteliğine göre, Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılmasına yer olmadığına, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ziya Önel,
Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile; 11.3.1975 gününde karar verildi. Başkan Muhittin TAYLAN Başkanvekili Kâni VRANA Üye Şahap ARIÇ Karşıoy ekli Üye İhsan ECEMİŞ Üye Ahmet AKAR Üye Ziya ÖNEL Karşıoy yazısı
  ektedir. Üye Abdullah ÜNER Karşıoy yazısı
  ektedir. Üye Ahmet KOÇAK Karşıoy ekli Üye Lütfi ÖMERBAŞ Üye Hasan GÜRSEL Üye Ahmet Salih ÇEBİ Karşıoy yazısı
  ektedir. Üye Şevket MÜFTÜGİL Üye Adil ESMER Üye Nihat
  O.AKÇAKAYALIOĞLU Karşıoy ile Üye Ahmet
  H.BOYACIOĞLU KARŞIOY YAZISI Anayasa Mahkemesince: a) İlk inceleme ve esasın incelenmesi evrelerinde görev sorunu
tartışılarak itirazın incelenmesinin Anayasa Mahkemesi’nin görevine girdiğine; b) 1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddesinin biçim
yönünden iptaline; c) İşin niteliğine göre Anayasa’nın değişik 152 nci maddesinin 2.
fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca
kararlaştırılmasına yer olmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasa’ya
uygun görmediğimden kararın bu kısımlarına katılmıyorum. Bu konulardaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılı
Resmi Gazetede yayınlanan Anayasa Mahkemesi’nin 1974/34,1974/50 sayı ve 20.11.1974
günlü) kararındaki tafsilatlı olarak yazdığım karşıoyların prensipleri
itibariyle aynı nitelikte olduğundan bunların burada tekrarına lüzum
görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle Mahkememizin bu kararının Anayasa’ya uygun
olmadığını bildirdiğim kısımlarına, sözü geçen karşıoy yazımın I,II,III, nolu
bendlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım. Üye Şahap ARIÇ KARŞIOY YAZISI 12.7.1974 günlü 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Mahkememizin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımda
açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım. Üye İhsan ECEMİŞ KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mahkememizin
28.11.1974 gün 1974/34-50 sayılı kararında açıkladığım, nedenlerle görev ve
süreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum. Üye Ziya
  ÖNEL KARŞIOY YAZISI 11.3.1975 günlü ve 8/50 sayılı Karardaki karşıoy yazımda
açıkladığım nedenlerle; iptal hükmünün yürürlüğe girmesi için süre verilmemesi
kararına karşıyım. Üye Abdullah ÜNER KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Esas: 1974/34,
Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3
numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle çoğunluğun bu kararının aynı konularla
ilgili kısmına katılmıyorum. Üye Ahmet
  KOÇAK KARŞIOY YAZISI 21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Mahkememizin 28.11.1974 gün ve 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy
yazımın 2 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptaline
ilişkin görüşlerine karşıyım. Üye Ahmet
  Salih ÇEBİ KARŞIOY YAZISI T.C.Anayasası’nın
92. madde beşinci fıkra hükmünün işleyiş koşul ve biçimi hakkında, 14943 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan 2.7.1974 gün ve 19/34 sayılı kararına bağlı karşıoy
yazımda açıkladığım; 1803
sayılı Kanunun 2. maddesi (B) bendinde yer alan ayrıcalık kuralının niteliği
hakkında aynı madde (A) bendi için dahi geçerli olarak ve Resmi Gazete’nin
15125 sayısında yayımlanmış Mahkememiz 28.11.1974 günlü Kararına ek karşıoy
yazımda belirttiğim, Yine
hemen yukarda sözünü ettiğim 15125 sayılı Resmi Gazete’de yer almış karşıoy
yazımda iptal hükmünün yürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluluğuna
neden olarak gösterdiğim, Görüş
ve düşüncelerimle, 11.3.1975 günlü, 18/47 sayılı kararın, iptal hükmü
gerekçesine ve bu hükmün yürürlüğü için bir ayrı gün kararlaştırılmayışına
karşıyım. Üye Nihat
  O. AKÇAKAYALIOĞLU