ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2024/227 Karar Sayısı : 2024/221 Karar Tarihi : 25/12/2024 R.G. Tarih - Sayı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 8. Vergi Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: Mülga
11/11/1942 tarihli ve 4305 sayılı Varlık Vergisi Hakkında Kanun’un; A. 11. maddesinin
ikinci fıkrasının birinci cümlesinin, B. 13. maddesinin
ikinci fıkrasının “ …on ikinci maddede yazılı karar ve muameleler katî olup
bunlara karşı idarî ve adli kaza mercilerinde dâva açılamaz. ” bölümünün, Anayasa’nın 2., 36. ve 125. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir. OLAY: Muristen tahsil edilen varlık vergisinin faiziyle birlikte iadesi
talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. I. İPTALİ
İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı; 1. 11. maddesi şöyledir: “ Madde 11 — Komisyon kararları,
şehir ve kasabalarda varidat dairelerinin kapılarına ve köylerde münasip
mahallere listeler yapıştırılmak suretiyle ilân ve tebliğ olunur. Listelerin
asıldığı, gündelik gazete çıkan yerlerde gazetelerle ve gündelik gazete çıkmıyan
mahallerde belediye tellâlları marifetiyle halka ayrıca haber verilir. Komisyon kararları nihai ve katî mahiyette olup bunlara
karşı idarî ve adli kaza mercilerinde dâva açılamaz. Ancak bir mükellef namına aynı mükellefiyet mevzuundan
dolayı mükerrer vergi tarh edilmiş olduğu takdirde bunlardan en yüksek olanı
ipka edilerek diğerleri tarhiyatı yapan komisyonların vazife gördüğü mahallerin
en büyük malmemuru tarafından mükelleflerin müracaatı üzerine silinir. ” 2. 13. maddesi
şöyledir: “ Madde 13 — Kollektif ve komandit şirketlere ait
vergilerin icabı halinde ortakların ve komanditelerin şahsi mallarından
istifası hususunda da Tahsili emval kanunu hükümleri tatbik olunmakla beraber ortak
ve komanditeler çalışma mecburiyetine de tabi tutulabilirler ve on ikinci maddenin
ikinci fıkrası hükmü bunlar hakkında da tatbik olunur. Bu madde ile on ikinci maddede yazılı karar ve muameleler
katî olup bunlara karşı idarî ve adli kaza mercilerinde dâva açılamaz. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan
ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih TORUN
tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükümleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın 152. ile
30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.
maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyle
uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini
Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin
iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler
uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde
yöntemince açılmış ve mahkemenin görev kapsamına giren bir davanın bulunması,
iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak
kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların
çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak
nitelikte bulunan kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, mülga 4305 sayılı
Kanun’un 11. maddesinin ikinci fıkrasının
birinci cümlesi ile 13. maddesinin ikinci fıkrasının “ …on ikinci maddede
yazılı karar ve muameleler katî olup bunlara karşı idarî ve adli kaza
mercilerinde dâva açılamaz. ” bölümünün iptalini
talep etmiştir. 4. Anılan Kanun’un 1. maddesinde servet ve kazanç sahiplerinin servetleri ve fevkalâde
kazançları üzerinden alınmak ve bir defaya mahsus olmak üzere varlık vergisi adıyla bir mükellefiyetin öngörüldüğü hükme bağlanmıştır. Kanun’un 2.
maddesinde yazılı servet ve kazanç sahiplerinin varlık vergisinin mükellefi
oldukları düzenlenmiş; 3. ilâ 5. maddelerinde mükellefiyete ilişkin esaslara
yer verilmiştir. 5. 6. maddede ise bu Kanun’un 7. maddesi uyarınca kurulan
komisyonların 2. maddede yazılı mükelleflerin mükellefiyet derecelerini, her
mükellef namına 1941 yılında ve ticaretini terk, devir veya tasfiye etmiş
olanlar için terk, devir veya tasfiye tarihinden önceki son yılda tarh edilmiş
veya tahakkuk ettirilmiş vergi miktarlarını, çiftçilerde mükellefin zirai durumunu
ve gayrimenkul sahiplerinin de irat ve vergi kıymeti miktarlarını da dikkate
almak suretiyle edinecekleri kanaate göre takdir ve tespit edecekleri hükme
bağlanmış ve verginin miktarına ilişkin düzenleme yapılmıştır. 6. 11. maddenin birinci fıkrasında komisyon kararlarının
şehir ve kasabalarda varidat dairelerinin kapılarına ve köylerde münasip
mahallere listeler yapıştırılmak suretiyle ilân ve tebliğ olunacağı; gündelik
gazete çıkan yerlerde gazetelerle ve gündelik gazete çıkmayan mahallerde
belediye tellâlları marifetiyle halka listelerin asıldığının ayrıca haber
verileceği düzenlenmiş; ikinci fıkrasının itiraz konusu birinci cümlesinde ise komisyon
kararlarının nihaî ve kesin nitelikte olup bunlara karşı idari ve adli kaza
mercilerinde dâva açılamayacağı hükme bağlanmıştır. 7. 12. ve 13. maddelerde ise varlık vergisinin tahsili ne
ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Buna göre anılan maddelerde mükelleflerin
vergilerini talik tarihinden itibaren on beş gün içinde mal sandığına yatırmaya
mecbur oldukları belirtilmiş; ayrıca varlık vergisinin tahsilini güvence altına
almak amacıyla ihtiyati haczin uygulanması, ödeme süresinde yatırılmayan vergilerin
belli oranda faiz uygulanmak suretiyle tahsil edilmesi, faiz uygulanmak
suretiyle ödenebileceği öngörülen süre içerisinde de borçlarını ödemeyen
mükelleflerin memleketin herhangi bir yerinde çalışma mükellefiyetine tabi
tutulması ile şirket ortaklarının da şirketin varlık vergisi mükellefiyeti
dolayısıyla şahsi mal varlığına başvurulabilmesi ve çalışma mecburiyetine tabi
tutulabilmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir. 8. Kanun’un 13. maddesinin ikinci fıkrasında ise bu madde
ile 12. maddede yazılı karar ve muamelelerin kesin olduğu ve bunlara karşı
idari ve adli kaza mercilerinde dâva açılamayacağı hükme bağlanmıştır. Anılan
fıkranın “ …on ikinci maddede yazılı karar ve muameleler katî olup bunlara
karşı idarî ve adli kaza mercilerinde dâva açılamaz. ” bölümü itiraz konusu
diğer kuralı oluşturmaktadır. 9. Bakılmakta olan davaya konu olayda
Kanun’un 2. maddesi uyarınca varlık vergisi mükellefi olan davacının murisi
adına komisyonlar tarafından 6. madde uyarınca tespit edilen mükellefiyet
derecesine göre belirlenen vergi miktarının davacının murisinden tahsil edilmiş
olduğu anlaşılmaktadır. 10. Vergilendirme sürecinin vergiyi doğuran olayla başladığı ve verginin tarhı,
tebliği ve tahakkuk ettirilmesinin ardından verginin tahsili ile sona erdiği gözönüne
alındığında Kanun’da öngörülen vergilendirme
sürecinin davacının murisi açısından tamamlandığı açıktır. 11. Bakılmakta olan davanın konusunun o
dönemde yürürlükte olan ve daha sonra 17/10/1988
tarihli ve 3488 sayılı Uygulanma İmkânı Kalmayan Kanunların Yürürlükten
Kaldırılması Hakkında Kanun’un 1. maddesiyle yürürlükten kaldırılan 4305 sayılı Kanun hükümlerine dayalı olarak tahsil
edilmiş varlık vergisinin iadesi talebiyle yapılan başvurunun zımnen reddine
ilişkin işlemin iptaline yönelik olduğu gözetildiğinde söz konusu vergi
miktarının tespiti ve tahsili aşamalarına ilişkin olan itiraz konusu kuralların
bakılmakta olan davada uygulanma imkânının bulunmadığı anlaşılmaktadır. 12. Açıklanan
nedenle kuralların itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu
davada uygulanma imkânı olmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle reddi gerekir. III. HÜKÜM Mülga 11/11/1942 tarihli ve 4305 sayılı Varlık Vergisi
Hakkında Kanun’un; A. 11. maddesinin
ikinci fıkrasının birinci cümlesinin, B. 13. maddesinin
ikinci fıkrasının “ …on ikinci maddede yazılı karar ve muameleler katî olup
bunlara karşı idarî ve adli kaza mercilerinde dâva açılamaz. ” bölümünün, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu
davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle REDDİNE 25/12/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI