ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2000/42 Karar Sayısı : 2001/361 Karar Günü: 10.12.2001 R.G. Tarih-Sayı :28.03.2002-24709 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay Onuncu Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 9.3.1988 günlü, 3417 sayılı "Çalışanların
Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair
Kanun"un 6. maddesinin ikinci fıkrası ile üçüncü fıkrasının 18.11.1998
günlü, Esas 1997/59, Karar 1998/71 sayılı kararla iptal edilen bölümü dışında
kalan kısmının, Anayasa'nın 2., 5., 10. ve 35. maddelerine aykırılığı savıyla
iptali istemidir. I- OLAY Altı yıldan fazla tasarrufta bulunan davacı tarafından, bu süre
içinde aylıklarından kesilen zorunlu tasarrufun, devlet katkısı ve nemalarıyla
birlikte ödenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali
istemiyle açılan davanın temyiz aşamasında, Danıştay Onuncu Dairesi, 3417
sayılı Yasa'nın itiraz konusu kurallarının Anayasa'ya aykırı olduğu
kanısına varan Danıştay 10. Dairesi iptalleri için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 3417 sayılı Yasa'nın itiraz konusu fıkra ve bölümü de içeren 6.
maddesi şöyledir: "Madde 6.- Emeklilik veya ölüm halinde biriken tasarruf
kesintileri ile Devlet ve işveren katkıları, Bağ-Kur kapsamında olanlar
bakımından tasarruf tutarları ve Devlet katkıları, ilgililere veya kanunî
mirasçılarına neması ile birlikte ödenir. En az 15 yıl tasarrufta bulunanlara istedikleri takdirde biriken
tasarruf kesintileri, Devlet ve işveren katkıları, Bağ-Kur kapsamında olanlar
bakımından tasarruf tutarları ve Devlet katkıları ile bunların nemasının
toplamının 3/5'i ödenir. En az 6 yıl tasarrufta bulunanlara istedikleri takdirde sadece
biriken tasarruf kesintileri, Bağ-Kur kapsamında olanlar bakımından tasarruf
tutarları ödenir. (Bu fıkra Anayasa Mahkemesi'nin E.1997/59, K.1998/ 71 sayılı
kararıyla kısmen iptal edildi.) İkinci ve üçüncü fıkralara göre ödeme yapılanlara tasarruf
kesintisi, Devlet veya işveren katkıları, Bağ-Kur kapsamında olanlar bakımından
tasarruf tutarları ve Devlet katkıları ile nemanın ödenmeyen kısmı 3 üncü madde
uyarınca T.C. Ziraat Bankası Ankara Merkez şubesinde açılacak hesaba nema
olarak kaydedilir ve bunlar bu Kanunda belirtilen imkânlardan, işe yeni
başlayanlar gibi değerlendirilmek suretiyle yeniden yararlanabilirler. En az iki yıl tasarrufta bulunanlara istedikleri takdirde,
tasarruf kesintileri, Devlet veya işveren katkıları; Bağ-Kur kapsamında olanlar
bakımından tasarruf tutarları ve Devlet katkıları toplamı üzerinden tahakkuk
edecek nemanın 1/3'ü her yıl ödenir." B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 5.- Devletin temel amaç ve görevleri, Türk
Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti
ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu
sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet
ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal
engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi
için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır." 3- "MADDE10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 5- "MADDE 35.- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla , kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı
olamaz." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Nurettin TURAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir
Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ın
katılmalarıyla 6.7.2000 günü yapılan ilk inceleme toplantısında; dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, sınırlama sorununun esas
inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülen yasa kuralı ile aykırılık savına dayanak yapılan
Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Sınırlama yapılmasına gerek görülmeyerek işin incelenmesine
geçildi. A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 1- Anayasa'nın 2., 5. ve 35. Maddeleri Yönünden İnceleme Başvuru kararında, tasarruf kesintisi yapılan kişilerin
hesaplarında biriken tasarrufları ile işveren/Devlet katkısı ve nemanın kimi
koşullara bağlı tutularak kısmen veya tamamen ödenmemesinin mülkiyet hakkına,
tasarruf kesintisi yapılması yönünden aynı konumda olmalarına karşın bunların
belli süreler gözetilerek geri ödemelerinde farklılık yaratılmasının ise
eşitlik ilkesine aykırı olduğu gerekçesiyle itiraz konusu kuralların
Anayasa'nın 2., 5., 10. ve 35. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın mülkiyet hakkı başlığını taşıyan 35. maddesinde;
"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu
yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum
yararına aykırı olamaz" denilmektedir. Mülkiyet hakkı kişiye yasal sınırlar içinde kalmak ve toplum
yararına aykırı olmamak kaydıyla sahibi olduğu şeyi dilediği biçimde tasarruf
olanağı verir. Anayasa'nın 13. maddesine göre, temel hak ve hürriyetler,
özlerine dokunulmaksızın, yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde
belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu
sınırlamalar Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik
Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkelerine aykırı olamaz. Demokrasiler, temel hak ve özgürlüklerin en geniş ölçüde sağlanıp
güvence altına alındığı rejimlerdir. Temel hak ve özgürlüklerin özüne dokunup
tümüyle kullanılamaz hale getiren sınırlamalar, demokratik toplum düzeni
gerekleriyle uyum içinde sayılamaz. Bu nedenle, özgürlükler, istisnaî olarak ve
ancak temel hak ve özgürlüklerin özüne dokunmamak koşuluyla demokratik
toplum düzeninin sürekliliği için zorunlu olduğu ölçüde sınırlandırılabilirler. Önceki kararımızda da belirtildiği gibi çalışanların aylık ve
ücretlerinden 3417 sayılı Kanun uyarınca kesilen ve tasarrufu teşvik hesabında
toplanan tasarruf tutarları üzerinde mülkiyet hakları bulunmaktadır. Adı
geçenlerin Devlet katkısı ve nema üzerindeki hakları ise alacak hakkıdır. Bu
durumda, itiraz konusu düzenlemelerle anılan miktarların sistemden çıkan
kişilere verilmesini engelleyerek haksızlığa uğratılması Anayasa'nın 2. ve
5. maddelerinin amacına aykırıdır. Yasa'nın 3. maddesine göre, çalışanların aylık ve ücretlerinin
belli bir yüzdesi üzerinden hesaplanarak ve ilgililerin tasarruf kesintisine
eklenerek tasarrufu teşvik hesabına yatırılan Devlet/işveren katkısı ile
katkının ve tasarruf kesintisinin birlikte değerlendirilmesiyle oluşan
nemaların mülkiyet hakkı kapsamında olduğu tartışmasızdır. Bu durumda,
sözkonusu tutarların belli sürelere bağlanarak kısmen veya tamamen ödenmesinin
engellenmesi mülkiyet hakkının özünü zedelemekte ve onu kullanılmaz hale
getirmektedir. Bu nedenle kurallar Anayasa'nın 13. ve 35. maddelerine aykırıdır.
İptali gerekir. Kuralların Anayasa'nın 2. ve 5. maddeleri yönünden
incelenmesine gerek görülmemiştir. 2- Anayasa'nın 10. Maddesi Yönünden İnceleme Başvuru kararında, sistemden ayrılma olanağına 6 yıl tasarruftan
sonra sahip olan ilgililere kendi adlarına açılan hesapta toplanan
Devlet/işveren katkılarının ve nemalarının ödenmeyerek sistemdeki diğer
kişilerin hesaplarına nema olarak aktarılmasının diğer kişilerin sebepsiz
zenginleşmelerine yol açtığı vurgulanarak itiraz konusu fıkraların eşitlik
ilkesine de aykırı olduğu ileri sürülmektedir. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya
sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar" denilmektedir. Buna göre yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmeyecek ve bu
nedenlerle eşitsizliğe yol açılmayacaktır. Bu ilkeyle, birbirlerinin aynı
durumunda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve ayrıcalıklı kişi ve
toplulukların yaratılması engellenmektedir. Yasa önünde eşitlik, herkesin her
yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Kimilerinin
Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen nedenlerle değişik kurallara bağlı
tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Durum ve konumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişik
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi
zedelenmez. Çalışanların aylık ve ücretlerinden yapılacak tasarruf kesintisi
Devlet/işveren katkısı ve bunlara ilişkin nemaların ödenmesinde ilgililerin
tasarruf süreleri ve özel durumlarına göre gruplandırılarak farklı kurallara
bağlı tutulmalarında eşitlik ilkesine aykırılık bulunmamakta ise de, tasarruf
kesintisi, Devlet/işveren katkısı ve nemalar üzerindeki sahip oldukları
mülkiyet hakkı bakımından aynı konumda oldukları açıktır. Bu nedenle, 3417
sayılı Yasa'ya tâbi çalışanlar arasında ayrıma gidilerek bunlardan kimilerine
ödeme yapılmaması veya kısmen yapılması Anayasa'nın 10. maddesine aykırıdır.
Kuraların iptali gerekir. C- İptalin Diğer Kurallara Etkisi 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, yasanın belirli
kurallarının iptali, diğer kimi kurallarının veya tümünün uygulanmaması
sonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesi'nce iptaline karar
verilebileceği öngörülmektedir. 3417 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarının
iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan aynı maddenin dördüncü fıkrasının
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince iptaline karar verilmesi
gerekir. VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU Anayasanın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez." denilmekte; Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesinin dördüncü
fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise,
Anayasa Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu
düzenini tehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görürse yukarıdaki
fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmektedir. 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu
Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun'un 6. maddesinin ikinci fıkrası
ile üçüncü fıkrasının (daha önce iptal edilmeyen hükümlerinin) ve dördüncü
fıkrasının iptali nedeniyle belirli sürelerle tasarrufta bulunduktan sonra
sistemden çıkmak isteyenlere yapılacak ödemelerle ilgili herhangi bir düzenleme
kalmayacaktır. Doğacak bu hukuksal boşluk, kamu düzeni ve kamu yararını bozucu
nitelikte olduğundan gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararının
Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi
uygun görülmüştür. VII- SONUÇ 9.3.1988 günlü, 3417 sayılı "Çalışanların Tasarrufa Teşvik
Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun"un 6.
maddesinin; A- İkinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B- Üçüncü fıkrasının, 18.11.1998 günlü, E. 1997/59, K. 1998/71
sayılı kararla iptal edilen bölümü dışında kalan kısmının Anayasa'ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, C- İkinci ve üçüncü fıkralarının iptali nedeniyle uygulanma
olanağı kalmayan dördüncü fıkrasının 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince
İPTALİNE, D- İptal edilen kuralların doğuracağı hukuksal boşluk kamu
yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin
üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkraları gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 10.12.2001 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa
  BUMİN Üye Samia
  AKBULUT Üye Yalçın
  ACARGÜN Üye Sacit
  ADALI Üye Ali
  HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Rüştü
  SÖNMEZ Üye Ertuğrul
  ERSOY Üye Tülay
  TUĞCU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Enis
  TUNGA