ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/18 Karar Sayısı : 2010/65 Karar Günü : 13.5.2010 Resmi Gazete Tarih-Sayı :
07.07.2010-27634 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Sakarya Çocuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 26.9.2004 günlü, 5237 sayılı
Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (f) bendinde yer
alan '...gönüllü olmak koşuluyla...' ibaresinin Anayasa'nın 2. ve 10.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Bıçakla basit yaralama suçundan sanık hakkında açılan kamu
davasında, itiraz konusu ibarenin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,
iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu ibareyi de içeren
50. maddesi şöyledir: ' Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar Madde 50- (1) Kısa süreli hapis cezası,
suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu
pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre; a) Adlî para cezasına, b) Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan
önceki hale getirme veya tazmin suretiyle, tamamen giderilmesine, c) En az iki yıl süreyle, bir meslek veya sanat edinmeyi sağlamak
amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan bir eğitim kurumuna devam
etmeye, d) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,
belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya, e) Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya
gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmiş
olması durumunda; mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,
ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmasına, belli bir meslek ve
sanatı yapmaktan yasaklanmaya, f) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle
ve gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte
çalıştırılmaya, Çevrilebilir. (2) Suç tanımında hapis cezası ile adlî para cezasının seçenek
olarak öngörüldüğü hallerde, hapis cezasına hükmedilmişse; bu ceza artık adlî
para cezasına çevrilmez. (3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla,
mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği
tarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların
mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada
yazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrilir. (4) Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli
de olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı halinde, birinci fıkranın (a)
bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir. Ancak, bu hüküm, bilinçli taksir
halinde uygulanmaz. (5) Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen
adlî para cezası veya tedbirdir. (6) Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan
tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerine
getirilmesine başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde, hükmü
veren mahkeme kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar
verir ve bu karar derhal infaz edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmü
uygulanmaz. (7) Hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayan
nedenlerle yerine getirilememesi durumunda, hükmü veren mahkemece tedbir
değiştirilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine
dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 12.3.2009 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, hâkim tarafından itiraz konusu ibare uyarınca
davanın sonucunu belli edecek şekilde sanıktan kamuya yararlı bir işte
çalışmaya gönüllü olup olmadığının sorulmasının, peşinen açıklanmış bir görüş
niteliğinde olacağı ve hâkimin tarafsızlığı ilkesini zedeleyeceği belirtilerek,
itiraz konusu ibarenin Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 49. maddesinin ikinci fıkrasına
göre, hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, kısa süreli hapis
cezası olarak adlandırılmakta, 50. maddenin birinci fıkrasında ise kısa süreli
hapis cezası yerine uygulanabilecek seçenek yaptırımlar gösterilerek, bu konuda
hâkime takdir yetkisi tanınmaktadır. 5237 sayılı Yasa'nın 50. maddesinin birinci fıkrasının itiraz
konusu ibareyi de içeren (f) bendinde, kısa süreli hapis cezasının, suçlunun
kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa
ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre, mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına
kadar süreyle ve gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılma
yaptırımına çevrilebileceği öngörülmekte, gönüllü olup olmama durumunun ise
hüküm verilmeden önce belirlenmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm
devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,
yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde, ceza hukukuna ilişkin düzenlemeler bakımından
yasakoyucu, Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına
bağlı kalmak koşuluyla, toplumda belli eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suç
sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçüde ceza yaptırımları veya ceza
yaptırımına seçenek yaptırımlarla karşılanacağı, hangi hal ve hareketlerin
ağırlaştırıcı ya da hafifletici öğe olarak kabul edileceği gibi konularda
takdir yetkisine sahiptir. Çağdaş ceza hukukunda ceza yaptırımlarının belirlenmesindeki temel
amaç, suçlunun iç dünyasına girerek onu düzeltme, yeniden suç işlemesinin ve
toplum için sürekli bir tehlike olmasının önüne geçme ve dolayısıyla topluma
tekrar yararlı bir birey haline getirilmesini sağlamaktır. Kısa süreli hapis cezalarının
seçenek yaptırımlara çevrilmesinde yaptırımın niteliğine göre cezanın
kişiselleştirilmesi açısından suçlunun isteğinin sorulması da, topluma
kazandırılmaları yönünde başarıyı sağlamanın koşullarından biridir. İtiraz konusu ibareyi de içeren kamuya yararlı bir işte
çalıştırılma yaptırımı ile suçlunun, toplum içinde özgürlüğü kısıtlanmadan,
cezaevlerinin olumsuz etkilerinden de kurtarılarak, toplumla sosyal bağları
koparılmadan ve hayatın normal akışı değişmeden ıslah edilmesi amaçlanmaktadır. Yasakoyucunun itiraz konusu ibareyi, kamu hizmeti yaptırımının
hükümlünün de katılımını gerektiren bir yaptırım olmasını gözeterek, suçlunun
topluma kazandırılmasını sağlamak için kamu yararı amacıyla öngördüğü
anlaşılmaktadır. Cezanın kişiselleştirilmesine yönelik bu düzenlemenin Anayasal
sınırlar içinde yasakoyucunun takdirinde olduğu açıktır. Öte yandan, yargılama sürecinde 5237 sayılı Yasa'nın 50.
maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin uygulanabilmesi ihtimali gözetilerek
sanıktan kamuya yararlı bir işte çalışmaya gönüllü olup olmadığının sorulması,
sanığın mahkûm edileceği anlamını taşımayıp, kuralın uygulanmasından
kaynaklanan bir zorunluluk olduğundan hâkimin tarafsızlığı ilkesine aykırı bir
durumdan söz edilemez. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibare Anayasa'nın 2. maddesine
aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. İtiraz konusu ibarenin Anayasa'nın 10. maddesi ile ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 26.9.2004
günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
(f) bendinde yer alan '' gönüllü olmak koşuluyla '' ibaresinin Anayasa'ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 13.5.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU