ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/17 Karar Sayısı : 2014/97 Karar Günü : 22.5.2014 R.G. Tarih-Sayı :
12.09.2014-29117 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Afyonkarahisar
İdare Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.12.2003 günlü, 5015
sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 20. maddesine, 28.3.2013 günlü, 6455 sayılı
Kanun'un 45. maddesiyle eklenen sekizinci fıkranın birinci cümlesinde yer alan
". kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararı
kesinleşinceye kadar ." ve ". bu süre içinde söz konusu
tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye de lisans verilmez. " ibarelerinin
Anayasa'nın 2., 36. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline
karar verilmesi istemidir. I- OLAY Davacıya ait işyerinin Kanun'un 20. maddesi uyarınca
mühürlenmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu
kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları Kanun'un itiraz konusu ibarelerin de yer aldığı 20. maddesi
şöyledir: " İdarî yaptırımlar Madde 20 - Lisans sahibi kişiler
hakkında, bu Kanuna, bu Kanuna göre yürürlüğe konulmuş yönetmeliklere, Kurumun
yazılı talimatlarına veya lisanslarına kayıtlı hususların herhangi birine
riayet edilmediği takdirde, Kurum tarafından ön araştırma veya soruşturma
başlatılır. Ayrıca, ilgiliye onbeş gün içerisinde aykırılıkların giderilmesi,
aksi halde bahse konu piyasa faaliyetlerinin geçici bir süre için
durdurulabileceği veya doğrudan doğruya iptal yaptırımının uygulanacağı ihbar
edilir. Bu ihbara rağmen onbeş günlük sürenin bitiminde aykırılıklar giderilmezse,
Kurum piyasa faaliyetini otuz günden az yüzseksen günden çok olmamak üzere
geçici olarak durdurur. Geçici durdurma süresince, tehlikeli eylemin veya
kötüniyetin veya ürünlerde zarar oluşmasının önlenmesi ile faaliyetin
durdurulmasına neden olan durumun ortadan kaldırılmasına ilişkin faaliyetler
dışında hiçbir piyasa faaliyeti yapılamaz. Lisans iptalleri Kurumca yapılacak
soruşturma neticesine göre karara bağlanır. Kaçak veya menşei belli olmayan ürün ikmal edenlerin lisansı iptal
edilir. Teknik düzenlemelere uygun olmayan ürün ikmal edenler zararı tazmin
etmekle yükümlüdür. Akaryakıt istasyonu kapsamında sürdürülen bayilik faaliyetlerinin,
bu Kanuna veya bu Kanuna istinaden çıkarılan düzenlemelere aykırılığının
Kurumca tespiti halinde, anılan istasyonda yapılan akaryakıt ikmali Kurumca
geçici veya süresiz olarak mühürleme suretiyle durdurulur. İptale veya
mühürlemeye ilişkin usul ve esaslar Kurumca çıkarılacak yönetmeliklerde
düzenlenir. Lisans iptaline veya mühürlemeye rağmen, faaliyetlerini sürdüren
gerçek kişiler ile tüzel kişilerin yetkilileri hakkında, Türk Ceza Kanununun
203 üncü maddesi hükümleri uygulanır. Bu Kanuna göre yapılan talep veya işlemlerde, kanuna karşı hile
veya gerçek dışı beyanda bulunulduğunun tespiti halinde lisans iptal
olunur. Teknik düzenlemelere uygun olmayan petrol ikmali nedeniyle
kullanıcıya verilen zarar ve hasarların tazmini hususu, kullanıcıların muhatap
olduğu lisans sahibi gerçek ve tüzel kişilerin lisanslarında ve sözleşmelerinde
yer alır. Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar çıkarılacak yönetmelikte
belirlenir. Dağıtım şirketinin lisansının iptal edilmesi veya faaliyetinin
geçici olarak durdurulması halinde dağıtım şirketine bağlı bayiler, diğer
dağıtım şirketlerinin bayii olarak faaliyetlerini sürdürürler. (Ek fıkra: 28/3/2013-6455/45 md.) 5607 sayılı Kanunda belirtilen
kaçakçılık fiillerinin işlendiği tespit edilen rafineri hariç her türlü tesiste
lisansa tabi tüm faaliyetler kovuşturmaya yer olmadığına dair karar
veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar Kurum tarafından geçici
olarak durdurulur ve bu süre içinde söz konusu tesis için başka bir
gerçek veya tüzel kişiye de lisans verilmez. Kesinleşmiş mahkeme kararına
göre lisans sahiplerinin lisansı iptal edilir. Lisans sahibine verilen idari
para cezası ödenmeden lisansa konu tesis için lisans verilmez. (Ek fıkra: 28/3/2013-6455/45 md.)Kaçakçılık fiilinin sadece ulusal
marker seviyesi ile ilgili olması durumunda, geçici durdurma kararı akredite
laboratuvar analiz sonucuna göre verilir. Akredite laboratuvar analiz sonucunun
bildirilmesine kadar kaçak akaryakıt satışını engelleyecek idari tedbirler
Kurum tarafından alınır. (Ek fıkra: 28/3/2013-6455/45 md.)Seyyar kontrol cihazı ile yapılan
ulusal marker kontrol sonucunun geçersiz çıkması halinde, alınan numune en geç
beş iş günü içinde laboratuvara teslim edilir. Laboratuvar, yapılması istenilen
analizleri numune özellikleri değişime uğramadan on beş gün içinde yapar ve
sonucunu en geç üç iş günü içinde Kuruma bildirir." B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 36. ve 38. maddelerine
dayanılmış, Anayasa'nın 125. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep
KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Erdal
TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 29.1.2014
gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, öncelikle uygulanacak kural
sorunu görüşülmüştür. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkeme, bakmakta
olduğu davada uygulayacağı kanun ya da kanun hükmünde kararname kurallarını
Anayasa'ya aykırı görür veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa
Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin
görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların da o davada
uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak kanun kuralları, davanın değişik
evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Kanun'un 20. maddesinin sekizinci
fıkrasının birinci cümlesinde yer alan ". bu süre içinde söz konusu
tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye de lisans verilmez. "
ibaresinin de iptaline karar verilmesini talep etmiştir. Bakılmakta olan dava, davacıya ait işyerinin Kanun'un 20. maddesi
uyarınca mühürlenerek kapatılmasına yönelik olarak tesis edilen idari işleme
ilişkindir. İptali istenilen ". kovuşturmaya yer olmadığına dair karar
veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar ." ibaresi mühürleme işleminin
ne kadar süre ile devam edeceğini düzenlerken; ". bu süre içinde söz
konusu tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye de lisans verilmez. "
ibaresi ise mühürleme süresince mühürlenen tesis için başka bir kişiye lisans
verilmeyeceğini düzenlemektedir. Bakılmakta olan davada mühürlenen tesis için
lisans verilip verilmemesine ilişkin herhangi bir uyuşmazlık bulunmamaktadır.
Dolayısıyla, Kanun'un 20. maddesinin sekizinci fıkrasının birinci cümlesinde
yer alan ". bu süre içinde söz konusu tesis için başka bir gerçek veya
tüzel kişiye de lisans verilmez. " ibaresi davada uygulanacak kural
değildir. Açıklanan nedenlerle, 4.12.2013 günlü, 5015 sayılı Petrol Piyasası
Kanunu'nun 20. maddesine, 28.3.2013 günlü, 6455 sayılı Kanun'un 45. maddesiyle
eklenen sekizinci fıkranın birinci cümlesinde yer alan; A- ". bu süre içinde söz konusu tesis için başka bir gerçek
veya tüzel kişiye de lisans verilmez. " İbaresinin, itiraz başvurusunda
bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu
ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, B- ". kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya
mahkeme kararı kesinleşinceye kadar ." ibaresinin ESASININ
İNCELENMESİNE, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Erhan TUTAL tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, itiraz konusu kural nedeniyle idari yargı
mercii tarafından, lisansa tabi faaliyetlerin durdurulmasına ilişkin mühürleme
kararının hukuka uygun olup olmadığı hususları ile uyuşmazlığın esasına yönelik
hususlar irdelenemediğinden etkili bir hak arama imkânının bulunmadığı, sadece
idari tespitler dikkate alınmak suretiyle ilgililerin peşinen suçlu sayıldığı
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 36. ve 38. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz
konusu kural Anayasa'nın 125. maddesi yönünden de incelenmiştir. İtiraz konusu kural ile 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele
Kanunu'nda belirtilen kaçakçılık fiillerinin işlendiği tespit edilen rafineri
hariç her türlü tesiste, lisansa tabi tüm faaliyetlerin kovuşturmaya yer
olmadığına dair karar veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu tarafından geçici olarak durdurulacağı düzenlenmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun
üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın " Hak arama hürriyeti " başlıklı 36.
maddesinin birinci fıkrasında, " Herkes meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile
adil yargılanma hakkına sahiptir ." denilerek yargı organlarına davacı
ve davalı olarak başvurabilme hakkı güvence altına alınmıştır. Anayasa'nın 125.
maddesinde ise " İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı
yolu açıktır ." denilmektedir. Her iki maddeyle güvence altına alınan
dava yoluyla hak arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının
ötesinde diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve
bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Kişinin uğradığı
bir haksızlığa veya zarara karşı kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı
haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin,
zararını giderebilmesinin en etkili ve güvenceli yolu, yargı mercileri önünde
dava hakkını kullanabilmesidir. İtiraz konusu kural, idareye tesis edeceği geçici durdurma
işleminin ne kadar süre ile geçerli olacağını göstermektedir. Buna göre,
idarenin işletmeye ilişkin vereceği geçici durdurma işlemi, Cumhuriyet
Başsavcılığınca kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilinceye veya mahkeme
kararı kesinleşinceye kadar devam edebilecektir. Başka bir ifadeyle kural,
idarenin görev ve yetkisini belirlemekte olup idare mahkemelerinin görev ve
yetkisine ilişkin herhangi bir belirleme ya da sınırlama içermemektedir. Söz
konusu işleme karşı Anayasa'nın 125. maddesi gereğince idari yargı yolunun açık
olduğu dikkate alındığında, kuralın idari yargının denetim yetkisini
sınırladığından söz edilemez. İtiraz konusu kuralın " Akaryakıt kaçakçılığı ile daha
etkin mücadele için, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın veya mahkeme
kararının kesinleşmesine kadar işletmenin faaliyetlerine devam etmemesi
amacıyla Kurum tarafından tesisin faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması ve
lisans sahibine verilen idari para cezası ödenmeden lisansa konu tesis için
yeni lisans verilmemesi hükmü düzenlenmiştir ." biçimindeki madde
gerekçesinde de belirtildiği üzere kural, akaryakıt kaçakçılığıyla daha etkin
mücadele için getirilmiş ve bu kapsamda idareye tanınan yetkileri
belirlemiştir. Kuralda, idari yargı yolunu kapatan veya zorlaştıran bir hükme
yer verilmediğinden hak arama hürriyetinin kısıtlandığından söz edilemez. Diğer taraftan, Anayasa'nın 38. maddesinin dördüncü fıkrasında,
" Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz. "
denilmektedir. Ceza hukukunun temel ilkelerinden olan " suçsuzluk
karinesi ", hakkında suç isnadı bulunan bir kişinin, adil bir yargılama
sonunda suçlu olduğuna dair kesin hüküm tesis edilene kadar masum sayılması
gerektiğini ifade etmekte ve hukuk devleti ilkesinin de bir gereğini
oluşturmaktadır. Suçsuzluk karinesi uyarınca, bir kişinin suçlu olarak
nitelendirilebilmesi ve hakkında ceza hukukunun alanına giren yaptırımların
uygulanabilmesi, kesin hükümle mahkûm olmasına bağlıdır. Ancak suçsuzluk
karinesi, kişileri peşinen suçlu ilan etmeden bazı tedbirlerin uygulanmasına
engel teşkil etmemektedir. Suçsuzluk karinesinin tanımı ve gerekleri anayasal
sınırların ötesine geçecek şekilde genişletilerek soruşturma ve kovuşturma gibi
süreçlere bağlı hukuki sonuçları işlevsiz kılacak şekilde yorumlanamaz. Kaçakçılık fiilleri tespit edilen tesisler ve bu tesislerin
sahipleri hakkında başlatılan soruşturma veya kovuşturmaya konu suçlar
nedeniyle tedbirler öngörülmesi, kanun koyucunun bu kişileri peşinen " suçlu "
kabul ettiği anlamına gelmez. Kaçakçılık fiillerinin tespiti hâlinde idarece
tedbir mahiyetinde tesis edilecek mühürleme işleminin ne kadar süre ile devam
edeceğini düzenleyen kural ilgililerin peşinen suçlu sayılması sonucunu
doğurmaz. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 36., 38.
ve 125. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. VI- SONUÇ 4.12.2003 günlü, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 20.
maddesine, 28.3.2013 günlü, 6455 sayılı Kanun'un 45. maddesiyle eklenen
sekizinci fıkranın birinci cümlesinde yer alan ".kovuşturmaya yer
olmadığına dair karar veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar." ibaresinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 22.5.2014 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Erdal TERCAN Üye Muammer TOPAL Üye Zühtü ARSLAN Üye M. Emin KUZ Üye Hasan Tahsin
  GÖKCAN