ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı: 2012/57 Karar Sayısı : 2012/85 Karar Günü : 31.5.2012 R.G. Tarih-Sayı : Tebliğ
edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Denizli 2. Ağır Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 13.12.2004 günlü, 5275
sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'a 5.4.2012 günlü,
6291 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile Denetimli
Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile Koruma Kurulları Kanununda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun'un; 1- 1. maddesiyle eklenen 105/A maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer
alan 'Açık ceza infaz kurumunda cezasının son altı ayını kesintisiz olarak
geçiren,' biçimindeki (a) bendinin, 2- 2. maddesiyle eklenen Geçici 3. maddenin (1) numaralı fıkrasında
yer alan 'Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibariyle'' ibaresinin, Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir . I- OLAY İnfaz edilmekte olan 2 yıl 4 ay hapis cezasının yanında bir de
infaz sırasını bekleyen 6000 TL adli para cezasından çevrilen 300 gün hapis
cezası bulunan hükümlü, 5.4.2012 günlü, 6291 sayılı Kanunun 1. maddesiyle 5275
sayılı Kanun'a eklenen 105/A maddesi uyarınca denetimli serbestlik tedbiri
talebinde bulunmuştur. İnfaz dosyasıyla birlikte istemi inceleyen Çal İnfaz
Hâkimliği, talep tarihi itibariyle 5275 sayılı Kanun'un 105/A ve Geçici 3.
maddesindeki şartların hükümlü açısından oluşmadığı gerekçesiyle talebin reddine
karar vermiştir. Bu karara karşı hükümlünün itiraz etmesi üzerine incelemeyi
yapan Denizli 2. Ağır Ceza Mahkemesi, itiraz konusu kuralları Anayasa'ya aykırı
görerek iptalleri için başvurmuştur. II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALLARI 13.12.2004 günlü, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin
İnfazı Hakkında Kanun'a, 5.4.2012 günlü, 6291 sayılı Kanun'un; 1- 1. maddesiyle eklenen 105/A maddesininitiraz konusu bendi de
içeren(1) numaralı fıkrası şöyledir: '(1) Hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak, aileleriyle
bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini temin etmek amacıyla; a) Açık ceza infaz kurumunda cezasının son altı ayını kesintisiz
olarak geçiren, b) Çocuk eğitimevinde toplam cezasının beşte birini tamamlayan, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli
hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar
olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına, ceza
infaz kurumu idaresince hükümlü hakkında hazırlanan değerlendirme raporu
dikkate alınarak, infaz hâkimi tarafından karar verilebilir.' 2- 2. maddesiyle eklenen Geçici 3. maddenin itiraz konusu ibareyi de
içeren (1) numaralı fıkrası şöyledir: '(1) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla koşullu
salıverilmelerine bir yıldan az süre kalan; a) Açık ceza infaz kurumunda bulunan, b) Kapalı ceza infaz kurumunda bulunup da açık ceza infaz kurumuna
ayrılma şartlarını taşıyan, iyi hâlli hükümlülerin talepleri hâlinde, cezalarının koşullu
salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri
uygulanmak suretiyle infazına karar verilebilir.' III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilk
inceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itiraz
konusu yasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, bir davaya bakmakta
olan mahkeme, bu davada uygulanacak kanun ya da kanun hükmünde kararname
hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık iddiasının ciddî olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu
konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır. Bu kurallar uyarınca, bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış
ve görevine giren ve halen bakılmakta olan bir davanın bulunması gerekmektedir. İnfazı devam eden 2 yıl 4 ay hapis cezası ile infaz sırasını
bekleyen 6000 TL adli para cezasından çevrilen 300 gün hapis cezasına hükümlü,
6291 sayılı Kanun'la 5275 sayılı Kanun'a eklenen düzenlemelerden faydalanmak
amacıyla dilekçeyle talepte bulunmuştur. İnfaz Hâkimliği bu istemi, talep
tarihi itibariyle 5275 sayılı Kanun'un '105/A ve Geçici 3. maddesindeki
şartların hükümlü açısından oluşmadığı' gerekçesiyle reddetmiş; buna karşı
hükümlünün itirazı üzerine incelemeyi yapan Mahkeme, itiraz konusu kuralları
Anayasa'ya aykırı görerek iptalleri için başvurmuştur. Başvuru kararının içeriği ile ekli belgelerin incelenmesinden,
Mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvuru kararı almadan önce itirazı inceleyip 2
yıl 4 ay hapis cezasıyla ilgili olarak İnfaz Hakimliğinin ret kararını
kaldırdığı; para cezasından çevrilen 300 gün hapis cezasının infazını da
durdurduğu anlaşılmaktadır. Baktığı bu iş açısından başvuran Mahkeme itiraz
merci olup, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 271. maddesinin (4) numaralı
fıkrası uyarınca merciin itiraz üzerine verdiği kararlar kesindir. Buna göre,
hükümlünün İnfaz hâkimliği tarafından reddedilen denetimli serbestlik talebi
olumlu ve kesin olarak sonuçlandırılmış olup, Mercice çözülmesi gereken bir
uyuşmazlık kalmadığı gibi, buna bağlı olarak elinde herhangi bir dosya veya
evrak da bulunmamaktadır. Bu durumda başvuran mahkemede bakılmakta olan bir
davanın olduğundan bahsedilemez. Açıklanan nedenle, bakılmakta olan bir dava bulunmadığından,
başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. IV- SONUÇ 13.12.2004 günlü, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin
İnfazı Hakkında Kanun'a, 5.4.2012 günlü, 6291 sayılı Ceza ve Güvenlik
Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile Denetimli Serbestlik ve Yardım
Merkezleri ile Koruma Kurulları Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un; 1- 1. maddesiyle eklenen 105/A maddesinin (1) numaralı fıkrasının
'Açık ceza infaz kurumunda cezasının son altı ayını kesintisiz olarak geçiren,'
biçimindeki (a) bendinin, 2-2. maddesiyle eklenen Geçici 3. maddenin (1) numaralı fıkrasında
yer alan 'Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla '' ibaresinin, iptali istemiyle yapılan itiraz başvurusunun, Mahkeme'nin elinde
başvuruya esas görülmekte olan bir dava bulunmadığından yetkisizlik nedeniyle
REDDİNE, Serruh KALELİ ile Zühtü ARSLAN'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,31.5.2012
gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Serruh
  KALELİ Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye Zühtü
  ARSLAN KARŞIOY Başvuruda bulunan Denizli 2. Ağır Ceza Mahkemesi infaz hakimliği
sıfatı ile karar veren ÇAL Asliye Ceza Mahkemesi'nin, hükümlünün '6291 sayılı
yasa hükümlerinden yararlanmaya ilişkin talebinin reddine' ilişkin kararını,
hükümlünün itirazının kabulü ile ortadan kaldırmakta ve ancak bakmakta olduğu
bu davada bu kararı vermesine sebep olan, yani uyguladığı 6291 sayılı Yasa'nın
105/A maddesinin birinci fıkrasının a bendi ve geçici 3. maddesinin birinci
fıkralarında yer alan ibarenin Anayasa'nın eşitlik ilkesini ihlal ettiği
nedeniyle iptali istemi ile başvuruda bulunduğu görülmektedir. İptalini istediği, anayasal ilkelere aykırı gördüğü kuralı
uygulayarak hüküm kurup karar oluşturan mahkemenin yargı sürecindeki bu
yargısal faaliyeti mahkememizce, hakimin dosyadan el çekmesi, dosyanın hitam
bulması, görülmekte olan bir dava kalmaması olarak algılanmış ve bu nedenle de
başvurusu reddedilmiştir. Başvuran mahkemenin hüküm kurduktan sonra dosyadan el çektiği ve
sorunu Anayasa Mahkemesi'ne götüremeyeceği anlayışı, Anayasa Mahkemesi'nin Anayasa'ya
aykırılıkları gidermeyi hedef alan asıl amacı ile çelişmektedir. Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki
Kanun'un 40. maddesi, itirazen iptal istemi yoluna başvuru yapabilmesi için
'bir davaya bakmakta olan mahkeme bu davada uygulanacak kanun hükümlerini
anayasaya aykırı görürse' başvurabilir yetkisi vermektedir. Sorun 6216 sayılı Yasa'nın 40. maddesinin birinci fıkrasında yer
alan 'bir davaya bakmakta olan mahkeme' ibaresinden çıkmaktadır. Ayrıca yasa
hiçbir yerinde mahkemenin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısında olduğu kuralı
uygulayıp hüküm kurduktan sonra kuralın Anayasa'ya aykırılığı nedeni ile
Anayasa Mahkemesi'ne başvuramayacağına ilişkin bir SINIRLAMA getirmemiştir. Bir an için yasa koyucunun amacının Anayasa'ya aykırı olduğu
düşünülen bir kuralın hukuk dünyasından kaldırılması için bu kuralın
kullanılarak hükmün kurulmasının engellenmesini amaçlandığı düşünülse de bu
hipotez her zaman doğru sonuç vermeyecektir. Amaçsal yorum, anayasal denetimin mahkemenin esas hakkında karar
kurmadan yapılması yönünde olsaydı, başvuran mahkeme Anayasa Mahkemesi'nden
netice karar gelmedikçe bakmakta bulunduğu dava ile ilgili bir hüküm
kuramamasını gerektirecek; ancak 6216 sayılı Yasa'nın 40/5 fıkrasına göre ise
Anayasa Mahkemesi'nden beş ay içinde başvurusuna ilişkin karar verilmediği
taktirde, bu kez aykırı gördüğü-bildiği, kanısında olduğu kuralı kullanacak ve
hüküm kurup davayı sonuçlandıracaktır. Mahkemelerde bakılmakta olan davalarda öyle hal ve zorunlu anlar
olabilir ki, kamu yararı ve sanık lehine zaruret ve usül, hakimin Anayasa'ya
aykırı olduğunu düşündüğü kuralı dahi derhal uygulayıp esas hakkında hüküm
kurmasını gerektirebilir. Somut olayımızda da benzer durumu gerçekleşmiş, sanık lehine infaz
yasasında yapılan değişiklik gereği denetimli serbestlik hakkından yararlanma
talebi kabul edildiğinde, cezaevinden tahliye olmak suretiyle yararlanacak
sanık için infaz hakimliği sıfatı ile karar veren Çal Asliye Ceza Mahkemesi
anılan talebi reddetmiş iken, anılan karara karşı kendisine itiraz edilen
Denizli 2. Ağır Ceza Mahkemesi aksine sanık talebini yerinde görerek uygun ve
lehe olduğu kanaati ile sanığın özgürlükten derhal yararlanmasını teminen Çal
Asliye Ceza Mahkemesi'nin kararını kaldırmış ancak itirazen iptalini istediği
ve sanığın tahliye ve denetimli serbestlik hakkından yararlanması için
uyguladığı bu kuralın yürürlük tarihi itibarı ile benzer durumdaki açık ceza
infaz kurumuna ayrılma şartlarını taşıyan mahkumlar arasında farklı uygulama
sonuçları yaratmasını, Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırılık yarattığı
mülahazası ile anayasal denetimi nedeniyle mahkememiz önüne getirmiş olduğu
anlaşılmaktadır. Başvuran mahkeme için, kuralın uygulanıp hüküm kurulmuş olması onu
bir daha başvuramayacak yetkisiz bir mahkeme haline getirdiğinin kabulü halinde
mahkemelerce somut olay benzerlerinde sanık lehine haklar kullandırılmayacak,
Anayasa'ya aykırılık iddiasına karşı en azından Anayasa Mahkemesi'nden karar
gelene kadar veya 6216 sayılı Yasa'nın 40/5 gereği beş ay erteleyecek ve esas
hükmü kuramayacaktır. Mahkememiz çoğunluk görüşü kabul olunduğunda, başvuracak
mahkemenin, uygulanacak kuralı uygulamadan Anayasa Mahkemesi'ne itirazen iptal
istemi ile getirmesi gerektiği düşüncesinin, hukuk pratiğinde çok çeşitli
haksızlık ve hakkaniyetsizlik yaratacağını söylemede isabetsizlik yoktur. Asıl
amacın ciddi bulunan aykırılıkların anayasal denetiminin yaptırılarak en kısa
sürede ve hukuk düzenine katkı sağlamak olduğu kabul edildiğinde mahkememizin,
bakılmakta olan dava ve yetkili mahkeme ifadesine getirdiği, hüküm kurmakla
çözümlenecek dolayısı ile de denetlenecek ihtilaf kalmadığı sonucuna götüren
dar yoruma katılma olanağı olmamıştır. Başkanvekili Serruh
  KALELİ KARŞIOY GEREKÇESİ Anayasanın 152. maddesi ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesi uyarınca, bir
davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde
kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin
ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir
şekilde Anayasa Mahkemesi'ne başvurur ve aykırılık kararı sonuçlanıncaya kadar
davayı geri bırakır. Anayasa Mahkemesi beş ay içerisinde kararını vermezse
itiraz yoluna başvuran mahkeme yürürlükteki kanun hükümlerine göre davayı
sonuçlandırır. Bu çerçevede somut olaya bakıldığında, infaz edilmekte olan 2 yıl
4 ay hapis cezası ile 6.000.- TL adli para cezasından çevrili 300 gün hapis
cezası bulunan hükümlünün, 6291 sayılı Kanun'la 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik
Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'a eklenen düzenlemelerden faydalanmak
istediği, İnfaz Hakimliğinin bu yöndeki talebi reddetmesi üzerine bir üst
mahkemeye itiraz ettiği görülmektedir. İtiraz üzerine incelemeyi yapan mahkeme; (a) 2 yıl 4 ay hapis
cezasıyla ilgili olarak İnfaz Hakimliğinin red kararını kaldırmış, (b) para
cezasından çevrilmiş olan 300 gün hapis cezası bakımından da uygulanacak
kuralları Anayasaya aykırı görerek iptalleri için Anayasa Mahkemesi'ne
başvurmuştur. İtiraz yoluna başvuran mahkeme, 'işi biten infaz evraklarının'
İnfaz Hakimliğine iadesine ve itiraz konusu kuralların 'Anayasa'nın eşitlik
ilkesine aykırılık iddiası ile iptali yönüne gidilmekle, Anayasa Mahkemesinden
çıkacak karar sonrası değerlendirme yapılmasına (Adli Para cezasından çevrilme
hapis cezasına ilişkin hükümle ilgili olarak)' karar vermiştir. Mahkeme, bu
durumu karar günü kaleme aldığı 27.04.2012 tarihli gerekçeli itiraz
başvurusunda şu şekilde ifade etmiştir: 'Mahkememizin 2012/415 D.İş sayılı
dosyasında Adli Para Cezasından çevrilme hapis cezası yönünden Anayasa
Mahkemesi karar sonucunun beklenmesine oy birliğiyle karar verildi.' Bu ifadelerden,
itiraz yoluna başvuran Mahkemenin önünde bakılmakta olan bir dava bulunduğu
anlaşılmaktadır. Çoğunluk görüşüne katılarak, bir an için itiraz yoluna başvuran
mahkemenin '300 gün hapis cezasının infazını durdurduğu'nu ve 'elinde herhangi
bir dosya veya evrak da bulunmadığı'nı kabul etsek bile sonuç değişmeyebilir.
Hürriyeti tahdit gibi önemli ve acil karar vermeyi gerektiren konularda
'bakılmakta olan dava' kavramının geniş yorumlanması gerekir. İtiraz yoluna
başvurulduğu sırada ilgili mahkemenin önünde usulüne uygun açılmış bir davanın
varlığı yeterli olmalıdır. Anayasa Mahkemesi'ne başvuru kararı alınmasından
itibaren, başvuruyu yapan mahkemenin davayı geri bırakması veya
sonuçlandırması, somut davanın sonucunu etkilemekle birlikte, Anayasaya
aykırılık denetimiyle doğrudan ilgili değildir. Anayasa Mahkemesi'nin yapacağı
denetim artık sadece bakılmakta olan davayı ilgilendiren bir denetim olmaktan
çıkmakta, Anayasaya aykırılığı konusunda tereddüt oluşan kuralla ilgili nihai
kararın verilmesi meselesine dönüşmektedir. İtiraz üzerine verilecek kararın
amacı da, dava konusu somut olaydaki uyuşmazlığı gidermenin ötesinde, Anayasaya
aykırı kuralları mevzuattan ayıklamak ve benzer uyuşmazlıklarda oluşabilecek
Anayasaya aykırılık tereddütlerini gidermektir. Nitekim Anayasa Mahkemesi bir çok kararında 'bakılmakta olan dava'
kavramını esnek yorumlamış, itiraz başvurusu yapıldıktan sonra davanın ortadan
kalkmasını itirazın devamına engel görmemiştir. Mahkeme 18.12.1967 günlü
E.1966/31 sayılı kararında, itiraz yolunun amacını, 'belli bir dâvada
Anayasa'ya uygun bir hukukî durumun gerçekleşmesinin sağlanması ile yetinilmesi
değil, belki belli bir dâva dolayısiyle Anayasa'ya aykırı olan bir hükmün
ayıklanması ve böylece bütün hukuk düzeni bakımından Anayasa'ya uygun bir
durumun gerçekleştirilmesinin sağlanması' olarak belirlemiştir. İtiraz yolunun bu genel amacı dikkate alındığında, bir davaya
bakan mahkemenin eş zamanlı olarak aynı kararla hem Anayasaya aykırı gördüğü
kuralları uygulayarak davayı sonuçlandırması hem de Anayasa Mahkemesi'ne
başvurması istisnai ve zorunlu durumlarda kabul edilebilmelidir. Esasen, davaya
bakmakta olan mahkemenin beş aylık süre içerisinde Anayasa Mahkemesi'nin
vereceği kararı beklemeden, önündeki davayı itiraz başvurusunu yaptığı sırada
ya da daha sonra karara bağlaması arasında anayasallık denetimi açısından fark
yoktur. Somut olayda, hürriyeti tahdit gibi son derece önemli ve acil bir
konuya bakan mahkeme, mahkumun infaz edilmekte olan cezasıyla (2 yıl 4 ay
hapis) ilgili uyuşmazlığı itiraz konusu kuralları uygulamak suretiyle karara
bağlamış, henüz infazına başlanmamış cezası (300 gün hapis) bakımından da
uygulanacak kuralları Anayasa Mahkemesi'ne getirmiştir. İlgili mahkemenin, her
halükarda, 'belli bir dâva dolayısiyle' bu başvuruyu yaptığı açıktır.
Mahkememizin de bu vesileyle 'bütün hukuk düzeni bakımından Anayasa'ya uygun
bir durumun gerçekleştirilmesi'ne yönelik olarak işin esasına bakması
gerekirdi. Bu gerekçelerle çoğunluk kararına katılmıyorum. Üye Zühtü
  ARSLAN