ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2000/43 Karar Sayısı : 2004/60 Karar Günü : 13.5.2004 Resmi Gazete tarih/sayı: 04.11.2004/25633 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Vezirköprü Sulh Ceza
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 13.10.1983 günlü, 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Kanun'un 2.
maddesi ile değiştirilen 112. maddesinin birinci fıkrası ile aynı Kanun'un 3.
maddesiyle eklenen Ek 13. maddesinin Anayasa'nın 2., 11., 13., 36. ve 38.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Alkollü araç kullanmak suçundan açılan dava sonucunda verilen
kararın Yargıtay'ca bozulması üzerine yapılan yargılama sırasında, itiraz
konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için
başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 4450 sayılı Kanun'un 2.
maddesi ile değiştirilen itiraz konusu 112. maddesinin birinci fıkrası ile aynı
Kanun'un 3. maddesi ile eklenen Ek 13 . maddesi şöyledir: 1- “Madde 112 - (Değişik 1. fıkra: 4550 - 8.3.2000) Sürücü
belgelerinin geçici olarak geri alınması hariç olmak üzere bu Kanundaki; hafif
para cezasını veya bununla birlikte hafif hapis cezasını, belgelerin geri
alınması ve iptali veya işyerlerinin kapatılması cezasını gerektiren suçlarla
ilgili davalara trafik mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde yetki
verilen sulh ceza mahkemelerinde bakılır”. 2- “Ek Madde 13 - (4550 - 8.3.2000) Bu
Kanunda yazılı suçlardan 48 inci maddede gösterilen “alkollü araç kullanmak”
suçunu birinci ve ikinci defasında işlemek, 51 inci maddenin üçüncü fıkrasında
geçen “bir yıl içinde hız sınırını 5 defa ihlal etmek”, 118 inci maddenin
ikinci ve üçüncü fıkralarında yazılı “100 ceza puanını doldurmak” suçlarından
birinin tespiti halinde, sürücü belgelerinin geçici olarak geri alınması
işlemlerine bu Kanunun 6 ncı maddesinde sayılan trafik görevlileri yetkilidir”. B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında itiraz konusu kuralların Anayasa'nın 2., 11.,
13., 36. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Nurettin TURAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir
Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ın
katılmalarıyla 6.7.2000 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine sınırlama sorununun esas
inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Uygulanacak Kural Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararname
kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık savının ciddî olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için Anayasa
Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış
ve görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenilen kuralların da o
davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik
evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır. Birinci defa alkollü araç kullanmak suçundan, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu'nun 48. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca sanığın
(B) sınıfı sürücü belgesinin üç ay süre ile geri alınmasına ilişkin kararın
bozulması üzerine yapılan yargılama sırasında, itiraz konusu kuralları
Anayasa'ya aykırı bulan mahkeme iptalleri için başvurmuştur. Bu durumda, davada
itiraz konusu kuralların sadece alkollü araç kullanmak ve buna bağlı olarak
sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin bölümleri
uygulanabilecektir. Açıklanan nedenlerle, 13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları
Trafik Kanunu'nun, 8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle
değiştirilen 112. maddesinin birinci fıkrasının “Sürücü belgelerinin
geçici olarak geri alınması hariç olmak üzere...” bölümü ile 4550
sayılı Yasa'nın 3. maddesiyle eklenen Ek 13. maddesinin, “... 48 inci
maddede gösterilen “alkollü araç kullanmak” suçunu birinci ve
ikinci defasında işlemek,...” bölümü dışında kalan kuralları, itiraz
başvurusunda bulunan Mahkeme'nin davada uygulayacağı kurallar olmadığından, bu
kurallara ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, yargı sürecinin uzun olması nedeniyle idari
makamların olaya derhal el koyarak gereğini yapmasının, cezalandırmanın
amaçlarından olan caydırıcılığı sağlayabileceği ve bu bağlamda, trafik
terörünün önlenmesine yardımcı olabileceği düşünülebilirse de, kamu
hürriyetinin yargı kararı olmadan kısıtlanması sonucunu doğuran bu duruma
hukukun feda edilmemesi gerektiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 11.,
13., 36. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmektedir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun itiraz konusu
düzenlemeden önceki 112. maddesinde, bu kanundaki, hafif para cezasını veya
bununla birlikte hafif hapis cezasını, belgelerin geri alınması ve iptali veya
işyerlerinin kapatılması cezasını gerektiren suçlarla ilgili davalara trafik
mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde yetki verilen sulh ceza
mahkemelerinde bakılacağı öngörülmüş, 8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Kanun'un 2.
maddesi ile bu maddeye “Sürücü belgelerinin geçici olarak geri alınması
hariç olmak üzere” ibaresi eklenmiştir. Aynı Kanun'un 3. maddesiyle
2918 sayılı Kanun'a eklenen Ek 13. maddede de “Bu Kanunda yazılı
suçlardan 48. maddede gösterilen “alkollü araç kullanmak” suçunu birinci ve
ikinci defasında işlemek, 51. maddenin üçüncü fıkrasında geçen “bir yıl içinde
hız sınırını 5 defa ihlal etmek”, 118. maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarında
yazılı “100 ceza puanını doldurmak” suçlarından birinin tesbiti halinde, sürücü
belgelerinin geçici olarak geri alınması işlemlerine bu Kanunun 6. maddesinde
sayılan trafik görevlileri yetkilidir” denilerek sürücü belgelerinin geçici
olarak geri alınmasına ilişkin uyuşmazlıklar adli yargının görev alanından
çıkarılmıştır. Anayasa'nın 7. maddesine göre, yasama yetkisi Türk Milleti adına
Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne aittir. Yasakoyucu, ceza hukuku alanında
toplumsal gereksinmelerin zorunlu kıldığı yasal düzenlemeleri yaparken,
Anayasa'nın ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla hangi
eylemlerin suç sayılacağı, bunlara uygulanacak yaptırımların türü ile nelerin
ağırlaştırıcı veya hafifletici neden olarak kabul edileceği ya da önceden adli
suç kapsamındaki bir eylemin, ortaya çıkan yeni olgular karşısında idari
yaptırıma bağlanarak cezalandırma yetkisinin trafik zabıtasına verilmesi gibi
konularda takdir yetkisine sahiptir. Toplumsal sonuçları bakımından doğurduğu tehlikenin ağırlığına
göre, kimi eylemlere idarenin bizzat müeyyide uygulaması bir zorunluluk olarak
ortaya çıkmaktadır. Bu durumlarda, yargılamanın genel usul kurallarına göre
yapılması, yargı organlarının mevcut iş yükünü daha da artıracağı gibi bu
suçları işleyenlerin, çoğu kez daha ağır suçlar işlediği iddiasıyla haklarında
soruşturma yürütülen sanıklarla birlikte mahkeme huzuruna çıkarılarak kimi
olumsuzluklarla karşılaşmalarına da neden olabilecektir. Öte yandan, hukuka
aykırı farklı nitelikteki eylemlerin aralarında hiçbir ayırım yapılmadan aynı
tür yaptırıma bağlı tutulması cezadan beklenen önleme ve caydırıcılık gibi
amaçlara ulaşılmasını da engelleyebilecektir. Nitekim, bu sakıncaları önlemek
amacıyla, birçok çağdaş ülke hukukunda önemsiz görülen bazı fiiller ceza hukuku
alanından çıkarılarak idari yaptırımlara konu edilmektedir. Öğretide de kabul edildiği gibi, idarenin, bir yargı kararına
gerek olmaksızın yasaların açıkça verdiği bir yetkiye dayanarak İdare Hukukuna
özgü yöntemlerle, doğrudan doğruya uyguladığı yaptırımlara “idarî yaptırım”
denilmektedir. İtiraz konusu kurallarla birinci defa alkollü araç kullanma
eylemine yönelik olarak uygulanması öngörülen sürücü belgesinin geri alınması
da bu anlamda bir idari yaptırımdır. Yasakoyucu, takdir yetkisini kullanarak, itiraz konusu kurallarla
2918 sayılı Yasa'nın önceden adliye mahkemelerinin görevinde olan birinci defa
alkollü araç kullanmak eylemini idari bir suç haline getirerek, bu görevi
trafik zabıtasına devretmiştir. Böylece, Yasa'nın kimi kurallarıyla hukuka
aykırılıkları kabul edilen eylemlere uygulanacak yaptırımın, bunların
ağırlığına göre kişiselleştirilmesi amaçlanmıştır. Söz konusu yaptırımlara
karşı kuşkusuz hukuk devletinin gereği olan yargı yolu da açıktır. Öte yandan, Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan “idarenin
kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide uygulayamayacağı ”na
ilişkin kuralın gerekçesinde, fıkranın kişi hürriyetinin ağır tahdidini teşkil
eden hapis cezalarının yalnız mahkemelerce hükmedilebileceği, yani bunun bir
“idari müeyyide” olarak (mesela disiplin cezası) idare tarafından
uygulanamayacağı esasını getirdiği belirtilmektedir. Bu durumda, idareye
yasayla hürriyeti bağlayıcı cezalar dışında para cezası, disiplin cezası ya da
belli bir haktan geçici olarak yoksun kılma gibi yaptırımlar uygulama yetkisi
verilmesine Anayasal engel bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibareler Anayasa'nın 2., 11.
ve 38. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Konunun Anayasa'nın 13. ve 36. maddeleri ile ilgisi görülmemiştir. VI. SONUÇ 13.10.1983 günlü, 2918 sayılı “Karayolları Trafik Kanunu”nun; 1- 8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle değiştirilen
112. maddesinin birinci fıkrasının, “Sürücü belgelerinin geçici olarak geri
alınması hariç olmak üzere...”, 2- 4550 sayılı Yasa'nın 3. maddesiyle eklenen Ek 13. maddesinin,
“... 48 inci maddede gösterilen “alkollü araç kullanmak” suçunu birinci ve
ikinci defasında işlemek,...”, bölümlerinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE , 13.5.2004
gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa
  BUMİN Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Sacit
  ADALI Üye Ali
  HÜNER Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul
  ERSOY Üye Tülay
  TUĞCU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fazıl
  SAĞLAM Üye A.
  Necmi ÖZLER