ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2001/343 Karar Sayısı : 2002/41 Karar Günü : 27.3.2002 Resmi Gazete tarih/sayı:13.11.2002/24935 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bayramiç Asliye Hukuk
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 2.9.1971 günlü, 1479
sayılı "Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal
Sigortalar Kurumu Kanunu"nun 63. maddesinin 3396 sayılı Yasa'yla değişik
ikinci fıkrasında yer alan "...araç sahiplerine..." ibaresinin
Anayasa'nın 2., 5. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Trafik kazası sonucu yaralanan Bağ-Kur sigortalısı için Kurum
tarafından yapılan sağlık yardımı nedeniyle 1479 sayılı Yasa'nın 63. maddesi
uyarınca açılan rücuan alacak davasında anılan maddenin ikinci fıkrasında yer
alan "...araç sahiplerine..." ibaresini Anayasa'ya aykırı bulan
Mahkeme iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 2.9.1971 günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun itiraz konusu "Araç
sahiplerine" ibaresini de içeren 63. maddesi şöyledir: "Madde 63- Üçüncü bir kimsenin
suç sayılır hareketi ile bu Kanunda sayılan yardımların yapılmasını gerektiren
bir halin doğmasında, Kurum, sigortalı veya hak sahiplerine gerekli bütün
yardımları yapar. Ancak, Kurum, yapılan bu yardımların ilk peşin değeri için üçüncü
kişilere, istihdam edenlere, araç sahiplerine ve diğer sorumlulara rücu eder.
Bu kimselerin hak sahiplerine yaptıkları ödemeler dolayısıyla Kurumun zarara
uğraması halinde, hak sahiplerine rücu hakkı saklıdır." B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 5.- Devletin temel amaç ve
görevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin
bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır." 3- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." C- İlgili Anayasa Kuralı Anayasa'nın ilgili görülen 36. maddesi şöyledir: "MADDE 36.- Herkes, meşrû vasıta
ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı
olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan
kaçınamaz." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,
Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir
Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ın
katılmalarıyla 12.6.2001 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: İtiraz yoluna başvuran Mahkeme başvuru kararında, iki ayrı özel
yasa olan 2918 sayılı Karayolları Trafik Yasası'nın 3. maddesinin son cümlesi
ile 1479 sayılı Yasa'nın 63. maddesi içeriğinin birbiriyle çeliştiğini,
Anayasa'nın 2., 5. ve 10. maddelerinde yer alan Cumhuriyetin nitelikleri ile
Devletin temel amaç ve görevleri arasında belirtilen sosyal hukuk devleti ile
Kanun önünde eşitlik ilkesine aykırı olduğunu, itiraz konusu kuralda bulunan
"araç sahiplerine" ibaresinin davacı idare lehine eşitsizliğe yol
açtığını, oysa Anayasa'da sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleri çerçevesinde
ayırım gözetmeksizin herkesin eşit olduğu ve hiç bir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamayacağının vurgulandığını ileri sürmüştür. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun
hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'ya
aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmaya
mecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe
ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, itiraz konusu kural
ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesi yönünden de incelenmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun
huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,
Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir" denilmektedir. Madde de
belirtilen "hukuk devleti", insan haklarına saygılı, bu hakları
koruyan, toplum yaşamında adalete ve eşitliğe uygun bir hukuk düzeni kurmak ve
bunu sürdürmekle kendini yükümlü sayan, bütün davranışlarında Anayasa'ya ve
hukuk kurallarına uyan, işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olan
devlettir. Anayasa'nın 5. maddesinde ise kişilerin ve toplumun refah, huzur
ve mutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk
devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal,
ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının
gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, devletin temel amaç ve
görevleri arasında sayılmıştır. Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36.
maddesinde de, herkesin meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı
mercileri önünde davacı ve davalı kimliğiyle sav ve savunma hakkına sahip
olduğu belirtilmiştir. Sav ve savunma hakkı birbirini tamamlayan ve birbirinden
ayrılması olanaksız niteliğiyle hak arama özgürlüğünün temelini oluşturur.
Önemi nedeniyle hak arama özgürlüğü, yalnız toplumsal barışı güçlendiren
dayanaklardan biri değil aynı zamanda bireyin adaleti bulma, hakkı olanı elde
etme, haksızlığı önleme uğraşının da aracıdır. Bu hakkın kullanılması, yerine
getirilmesi olabildiğince kolaylaştırılmalı, olumlu ya da olumsuz sonuç almayı
geciktiren, güçleştiren engeller kaldırılmalıdır. 1479 sayılı Yasa'nın 63. maddesinin ikinci fıkrasının ilk
cümlesine göre, kurumun sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı Yasa'da
sayılan yardımların tutarı için, üçüncü kişilere, istihdam edenlere, araç
sahiplerine ve diğer sorumlulara rücû etme hakkı vardır. Kurumun rücû hakkı ve sınırı 1479 sayılı Yasa'nın "Üçüncü
kişinin sorumluluğu" başlıklı 63. maddesinde düzenlenerek, rücû edilecek
kişilerin sorumlulukları, üçüncü kişinin suç sayılan hareketi ile Yasa'da
belirtilen yardımların yapılmasını gerektiren bir halin doğması ve sigortalı,
ya da hak sahiplerine yardım yapılması koşuluna bağlanmıştır. Üçüncü kişilerin, istihdam edenlerin, araç sahiplerinin ve diğer
kişilerin sorumluklarının belirtildiği itiraz konusu düzenleme ile araç
sahiplerinin adlarına kayıtlı araçların başkalarınca kullanılmaları ve BAĞ-KUR
sigortalısına zarar vermeleri halinde araç sahiplerinin kusurlu bir hareketi
bulunmasa bile sigortalıya veya hak sahiplerine yapılan ödemelerden rücuan
sorumlu tutulmaları öngörülmektedir. Böylece, kişinin kusurlu olmadığını
kanıtlayıp sorumluluktan kurtulmasına olanak tanınmamıştır. Bu durumun Anayasa'nın
36. maddesinde öngörülen kişinin hak arama özgürlüğünü sınırlandırdığı açıktır. Öte yandan, kişilerin üzerlerine kayıtlı aracı tasarruf edip
etmedikleri araştırılmaksızın sadece kayıt işleminin objektif sorumluluğa esas
alınması adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu sürdürmekle yükümlü olan hukuk
devleti anlayışı ile de bağdaşmaz. Açıklanan nedenlerle, kural Anayasa'nın 2., 5. ve 36. maddelerine
aykırıdır. İptali gerekir. İtiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 5. ve 36. maddelerine aykırı
görülerek iptal edildiğinden, 10. maddesi yönünden incelenmesine gerek
görülmemiştir. VI- SONUÇ 2.9.1971 günlü, 1479 sayılı "Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer
Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu"nun 63. maddesinin
3396 sayılı Yasa ile değiştirilen ikinci fıkrasında yer alan "... araç
sahiplerine ..." ibaresinin, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
27.3.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA