ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı:1980/48 Karar sayısı:1980/41 Karar günü:17/6/1980 Resmi Gazete
tarih/sayı:3.11.1980/17149 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Diyarbakır - Hakkari - Mardin - Siirt -
Urfa İlleri Sıkıyönetim Komutanlığı Askerî Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : 13/5/1971 günlü, 1402 sayılı Sıkıyönetim
Yasasının 15/5/1973 günlü, 1728 sayılı Yasa ile değişik 13. maddesinde yer alan
"Sıkıyönetim ilânına sebep olan suçları, Sıkıyönetim ilânından evvel
işlemiş olanlarla" sözcüklerinin Anayasanın 12. ve 32. Maddelerine
aykırılığı öne sürülmüş ve iptali istenmiştir. I- OLAY: 24/12/1979 gününde, bir silâhla yaralama olayı üzerine, Van
Cumhuriyet Savcılığınca düzenlenen 28/12/1979 günlü iddianame ile sanık
hakkında "taâmmüden adam öldürmeye tam teşebbüs ve ruhsatsız tabanca
taşıma" suçlarından dolayı Van Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası
açılmıştır. Yapılan yargılamada 1402 sayılı Sıkıyönetim Yasası'nın 13/1.
maddesi gereğince görevsizlik kararı verildiğinden, dava dosyası Diyarbakır-
Hâkkari-Mardin-Siirt- Urfa İlleri Sıkıyönetim Komutanlığı Askeri Mahkemesi'ne
gönderilmiştir. Bu mahkeme ise, 29/2/1980 gününde, esas 1980/340 sayı ile; Van
Ağır Ceza Mahkemesi'nin görevsizlik kararının yerinde olmadığı belirtilerek,
12/6/1979 günlü, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesi Yasasının 19. maddesi
uyarınca görevli yargı yerinin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
başvurulmasına karar vermiştir. Uyuşmazlık Mahkemesi, 24/3/1980 günlü kararı ile, Anlaşmazlığın,
niteliğine göre askeri yargı yerinin görev alanına girdiği sonucuna varmış ve
bu nedenle Diyarbakır - Hakkari - Mardin - Siirt - Urfa İlleri Sıkıyönetim
Komutanlığı Askerî Mahkemesi'nin başvurusunu reddetmiştir. Diyarbakır - Hakkari - Mardin - Siirt - Urfa İlleri Sıkıyönetim
Komutanlığı Askerî Mahkemesi 12/5/1980 günlü oturumda, 1402 sayılı Sıkıyönetim
Yasası'nın 1728 sayılı Yasa ile değişik 13. maddesinin başlangıcında yer alan
"Sıkıyönetim ilânına sebep olan suçları sıkıyönetim ilânından evvel
işlemiş olanlara..." biçimindeki sözcüklerin Anayasa'ya aykırı olduğundan
söz ederek, iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına karar vermiştir. III- METİNLER : 1402 sayılı Sıkıyönetim Yasası'nın iptali istenen sözcükleri
içeren, 15/5/1973 günlü, 1728 sayılı Yasa ile değişik 13. maddesi şöyledir : "Madde 13- Sıkıyönetim ilânına sebep olan suçları,
sıkıyönetim ilânından evvel işlemiş olanlarla, Sıkıyönetim Askerî
Mahkemelerinin el koyduğu herhangi bir suçla umumî ve müşterek gaye içerisinde
irtibatı bulunan suçları işleyenlerin davalarına, suç sıkıyönetim bölgesi
dışında işlenmiş olsa dahi Sıkıyönetim Askerî Mahkemesinde bakılır." IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk
inceleme toplantısında, aşağıdaki sorun üzerinde durulmuştur: Anayasanın değişik 151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın
27. maddelerine göre, bir davaya bakmakta olan mahkeme, o davada uygulanacak
yasa hükümlerini Anayasaya aykırı görmesi ya da taraflardan birinin o
doğrultudaki savının ciddi olduğu kanısına varması durumlarında, Anayasa Mahkemesi'ne
başvurma yetkisine sahiptir. Buna göre, bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine
başvurabilmesi koşullarından birisi de iptali istenen hükmün o davadaki
uygulanacak hüküm niteliğinde olmasıdır. Bakanlar Kurulunca 26/12/1978 gününde; "Anayasa'nın tanıdığı
hür demokratik düzeni, temel hakları ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik
yaygın şiddet hareketlerinin, kesin belirtilerinin ortaya çıktığı"
gerekçesiyle 13 İlde iki ay süre ile Sıkıyönetim ilân edilmiş, görülen lüzum
üzerine Anayasanın 124. maddesinde öngörülen her türlü durum ve olasılıklara
karşı, 24/4/1979 tarihinde Bakanlar Kurulunca verilen ve Türkiye Büyük Millet
Meclisi Birleşik Toplantısının 25.4.1979 tarihli 7 nci Birleşiminde onaylanan
kararla 26/4/1979 tarihinden geçerli olmak üzere Diyarbakır İli de Sıkıyönetim
Bölgesi içine alınmıştır. Van Cumhuriyet Savcılığının 28/12/1979 tarihli iddianamesine
göre, dava konusu suç 24/12/1979 gününde işlenmiştir. Suç Sıkıyönetim ilânından sonra ve sıkıyönetim bölgesi dışında
işlendiğine göre, iptali istenen hükmün bu davada uygulanmasına olanak yoktur.
Başka bir deyişle, sıkıyönetim ilânından sonra işlenen suçtan dolayı görülmekte
olan dava iptali istenen "Sıkıyönetim ilânına sebep olan suçların,
Sıkıyönetim ilânından evvel işlenmiş olanlarla" biçimindeki sözcüklerin
kapsamı dışında kaldığından, anılan hükmün bu davada uygulanma durumunda
bulunduğu düşünülemez. Gösterilen nedenlerle itirazda bulunan mahkemenin yetkisizliği
yönünden başvurunun reddine karar verilmelidir. SONUÇ: İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin, baktığı davada 13/5/1971
günlü 1402 sayılı Sıkıyönetim Yasasının 1728 sayılı Yasayla değişik 13.
maddesinde "Sıkıyönetim ilânına sebep olan suçları sıkıyönetim ilânından
evvel işlemiş olanlarla..." biçiminde yer alan hükmünü suçun sıkıyönetim
ilânından sonra ve sıkıyönetim bölgesi dışında işlenmiş olması yönünden
uygulama durumunda bulunmadığına ve başvurunun Mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle reddine, 17/6/1980 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Şevket Müftügil Başkanvekili Ahmet H. Boyacıoğlu Üye Osman Tokcan Üye Ahmet Salih Çebi Üye Muammer Yazar Üye Adil Esmer Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Nahit Saçlıoğlu Üye Hüseyin Karamüstantikoğlu Üye Kenan Terzioğlu Üye Orhan Onar Üye Necdet Darıcıoğlu Üye İhsan N. Tanyıldız Üye Yılmaz Aliefendioğlu Üye Yekta Güngör Özden