ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı:1976/3 Karar Sayısı:1976/23 Karar Günü:13/4/1976 Resmi Gazete tarih/sayı:15.7.1976/15647 İtiraz
yoluna başvuran Mahkeme: Güney Asliye Ceza Mahkemesi. İtirazın
konusu: 4/2/1340 günlü, 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanununun 13. maddesinin,
Anayasanın 8., 11., 12. ve 36. maddelerine aykırı olduğu savı ile iptali
istemine ilişkindir. I.
OLAY : PTT
Denizli Bakım Merkezi Dış Şebeke Başbakıcısı olan sanık hakkında, telefon hattı
çekimi sırasında müştekinin tapulu arazisinde bulunan iki badem ağacından
birini tamamen diğerini kısmen kesmiş olmasından ötürü, Türk Ceza Kanununun
516. maddesinin ikinci fıkrasının 6 sayılı bendi uyarınca kamu davası
açılmıştır. Sanık, kendisine yükletilen suç karşısında; önceden saptanmış olan
yönde direklerin dikilmesi ve tellerin çekilmesinde teknik bir zorunluk
bulunduğunu, buna engel ya da ileride hatlara zarar verebilecek olan ağaçları
budamak ve gerektiğinde de kesmek yetkisinin 406 sayılı Telgraf ve Telefon
Kanununun 13. maddesi ile PTT İdaresine tanındığını, hattın geçtiği öteki
kesimlerde de bu yetkinin kullanılmış olduğunu bildirerek suçsuzluğunu
savunmuştur. C.
Savcısı ise; savunmaya temel tutulan 406. sayılı yasanın 13. maddesinin,
mülkiyet hakkına verilen zararları Türk Ceza Kanununun 516. maddesinin kapsamı
dışında bırakması ve üstelik bir bedel ödenmesini kabul etmemesi bakımından
Anayasanın 8., 11., 12. ve 36. maddelerine aykırı olduğu savında bulunmuştur. Mahkeme,
C. Savcısı tarafından öne sürülen Anayasaya aykırılık savının ciddi olduğu
kanısına vararak, Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir. III.
YASA METİNLERİ : 1-
İtiraz konusu Yasa kuralı : Resmi
ceridenin 21 Şubat 1340 günlü sayısında yayımlanmış olan 106 sayılı Telgraf ve
Telefon Kanununun 13. maddesi : "Madde
13- Posta ve Telgraf ve Telefon İdaresi, Telgraf ve Telefon hututunun
güzergâhına müsadif ve işbu hatların tesis ve inşaasına mani veyahut hututu
mevcude üzerinde arıza tevlidini bais bulunan ağaçları budamak ve ledelicap
zaruret miktarında katetmek hakkını haizdir." 2-
İtirazda dayanılan Anayasa maddeleri : "Madde
8- Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz. Anayasa
hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve kişileri
bağlayan temel hukuk kurallarıdır." "Madde
11- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milleti ile bütünlüğünün,
Cumhuriyetin, milli güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının, genel ahlâkın
ve genel sağlığın korunması amacı ile veya Anayasanın diğer maddelerinde
gösterilen sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak, ancak kanunla
sınırlanabilir. Kanun,
temel hak ve hürriyetlerin özüne dokunamaz. Bu
Anayasa'da yer alan hak ve hürriyetlerin hiçbirisi, insan hak ve
hürriyetlerinin veya Türk Devletinin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünü
veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayrımına dayanarak nitelikleri Anayasa'da
belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak kastı ile kullanılamaz Bu
hükümlere aykırı eylem ve davranışların cezası Kanunda gösterilir." "Madde
12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep
ayrımı gözetilmeksizin Kanun önünde eşittir. Hiçbir
kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz." "Madde
36- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı
amacı ile kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum
yararına aykırı olamaz." 3 -
İlgili Yasa hükümleri : T .C
K. nun 516. maddesi : "Madde
516- Bir kimse her ne suretle olursa olsun, ahârın menkul veya gayrimenkul
malını tahrip veya imha eder veya bozar yahut bunlara zarar verirse mutazarrır
olan tarafın şikâyeti üzerine bir seneye kadar hapis ve 20 liradan 50 liraya
kadar ağır para cezası ile cezalandırılır. Eğer
cürüm : 6-
Dikilmiş bağ çubukları ve meyveli ağaç ve fidanlar ile seyir ve meydan
yerlerindeki ağaçlar; Üzerinde
işlenirse failin göreceği ceza üç aydan iki seneye kadar hapis ve 250 liraya
kadar ağır para cezasıdır. Bu
fiiller hakkında şikâyetname itasına hacet kalmaksızın dava takip olunur." IV.
İLK İNCELEME : Anayasa
Mahkemesi, İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 22.1.1976 gününde Kani Vrana,
Şevket Müftügil, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Ahmet
Koçak, Şekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Hasan
Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Adil Esmer ve Nihat O. Akçakayalıoğlu'nun katılmaları
ile yapılan ilk inceleme toplantısında; Dosyanın
eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V.
ESASIN İNCELENMESİ : İşin
esasına ilişkin rapor, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçeli kararı,
iptali istenen Yasa kuralı, bununla ilgili yasama belgeleri, konuya ilişkin
öteki metinler ve itirazda dayanılan Anayasa maddeleri okunduktan sonra gereği
görüşülüp düşünüldü: 1-
İncelemenin kapsamı sorunu : Anayasa
yargısına egemen olan düşünce, Anayasa kurallarının üstünlüğünü ve
dokunulmazlığını sağlamaktır. Anayasa Mahkemesinin görev alanında bu ereğin
gerçekleşmesi, Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilecek yasa kurallarının
tüm içerik ve kapsamı, ile ele alınıp incelenmesine bağlıdır. Bu temel kuralın
sonucu olarak, bakılmakta olan bir kamu davasında uygulanacak yasa kuralına
karşı ileri sürülen Anayasaya aykırılık savının, Ceza Yargılamaları Usulü
Yasasının 255 maddesinde düzenlenen "bekletici (ön) sorun"
kavramından ayrı ve daha geniş bir anlam taşıdığı tartışmasız kabul
edilmektedir. Bu bakımdan 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanununun 13. maddesi
ile konulmuş olan ve Anayasaya aykırılığı öne sürülen kuralın, ilintili
görüldüğü değişik hukuk alanları arasında bir ayrım gözetmeksizin çepeçevre
incelenmesi gerekir. Bir başka anlatımla, bakılmakta olan kamu davasında
yargılama konusunun, sanığa yükletilen eylemin ceza hukuku açısından suç
sayılıp sayılmayacağını, buna göre bir ceza verilmesine yer olup olmadığını
saptamaktan ibaret olup suçtan zarar gören kimsenin, kişisel hakları yönünden
kamu davasına katılmamış olması nedeni ile, hukuki sorumluluğun yargılama
sınırının dışında kaldığı gözönünde tutularak Anayasa Mahkemesindeki
incelemenin de bu sınır içerisinde yapılmasına olanak yoktur. Sonuçta,
"406 sayılı Yasanın itiraz konusu 13. maddesinin içeriğinde hukuk ve ceza
yönünden ayrım yapılmaksızın incelenmesi gerektiğine, Ahmet Salih Çebi ve Nihat
O. Akçakayalıoğlu'nun maddenin hukuk yönünden incelenemiyeceği yolundaki
karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile karar verilmiştir." 2-
İtiraz konusu kuralın Anayasaya aykırılık sorunu: a)
Anayasanın 12. maddesi açısından : İtirazın
gerekçesine göre, "Türk Ceza Kanununun 516/6. maddesi (dikilmiş bağ
çubukları ve meyveli ağaç ve fidanlar ile seyir ve meydan yerlerindeki
ağaçları) kesenleri cezalandırdığı halde, 406 sayılı Telgraf ve Telefon
Kanununun 13. maddesi, PTT idaresinde çalışan sanık için bu eylemi suç olmaktan
çıkarmakta ve böylece Anayasanın Kanun önünde, herkesin eşit olduğunu öngören
kuralına aykırı düşmektedir." Şu
var ki, Anayasanın 12. maddesinde yazılı "Kanun önünde eşitlik"
ilkesi, herkesin, her yönden aynı hükümlere bağlı olması gerektiği anlamına
gelmez. Bu ilke ile güdülen amaç, benzer koşullar içinde olan, özdeş nitelikte
bulunan durumların yasalarca aynı işleme uyruk tutulmasını sağlamaktır. Kimi
yurttaşlar için haklı nedenlere dayanılarak veya bunların durumlarındaki
farklılığın doğurduğu zorunluklar dolayısiyle ayrı kurallar konulması halinde
eşitlik ilkesinin zedelenmesinden söz edilemez. Öte
yandan, 406 sayılı Yasanın anılan maddesinde söz konusu olan yetki, doğrudan
doğruya PTT İdaresine verilmiş bulunmaktadır. Genel olarak İdare, Anayasanın
112. ve sonraki maddelerinde düzenlenmiş olup bu düzenlemede; İdarenin, hak ve
yetkileri bakımından bireylerle aynı düzeyde tutulması öngörülmemiştir.
Gerçekten İdarenin, kamu hizmetlerini aralıksız yürütebilmesi için, Anayasa
sınırları içinde kalmak koşuluyla, gerekli olan kimi yetkilerle donatılması
doğaldır. Toplum yaşamında böyle bir görevi bulunmayan bireylere, aynı
nitelikte yetkiler tanınmamış olması öne sürülerek Anayasanın 12. maddesine
aykırılıktan sözedilmesi doğru değildir. Soyut bir varlık olan İdarenin, bu
yetkileri organları durumunda bulunan gerçek kişiler eli ile kullanması, tüzel
kişilik doğasının bir gereğidir. O halde, Anayasanın 112. maddesine dayanılarak
özel bir Kanunla İktisadi Devlet Teşekkülü biçiminde kurulan PTT idaresine; 406
sayılı Yasanın itiraza uğrayan 13. maddesi ile, Telgraf ve Telefon hatlarının
çekimine engel ya da bu hatlarda arıza yaratabilecek olan ağaçları budamak ve
gerektiğinde tamamen kesmek yetkisinin verilmesinde ve bu yetkinin
kullanılmasını gerçekleştiren görevliye Türk Ceza Kanununca ceza sorumluluğu
yükletilmemesinde eşitlik ilkesine aykırı bir yön yoktur. b)
Anayasanın 36. ve 11. maddeleri açısından : Sözü
edilen 13. maddenin, mülkiyet hakkını sınırladığı ortadadır. Fakat Anayasanın
36. maddesi ile, mülkiyet hakkının kamu yararı amacı ile Kanunla
sınırlanabileceği kabul edilmiştir. Telgraf ve Telefon hatlarının
kurulmasındaki kamu yararı ise, ayrıca bir açıklamayı gerektirmeyecek
belirginliktedir. Buna verilen önem, telgraf ve telefon haberleşmesini
tehlikeye sokmasından kuşkulanılan elektrik iletim tellerinin geçiş yerlerinin
değiştirme hak ve yetkisinin yine aynı Yasanın 11. maddesi ile PTT idaresine
tanınmış bulunmasıyla belli olmaktadır. Kamu
yararı nedeniyle kabul edilmiş olan bu yasal sınırlamanın, mülkiyet hakkının
özüne dokunup dokunmadığı ayrıca incelenmelidir. Anayasa
Mahkemesinin 8/4/1963 günlü, E : 1963/16, K : 1963/83 sayılı kararında da
belirtildiği gitti bir hak ve hürriyetin gayesine uygun biçimde de
kullanılmasını son derece zorlaştıran veya onu kullanılmaz duruma düşüren
sınırlamalara bağlanması halindedir ki, o hak ve hürriyetin özüne dokunulmuş
olması söz konusu edilebilir. 406 sayılı Yasanın 13. maddesinin verdiği yetkiye
dayanılarak, telgraf ve telefon hatlarının kurulmasına engel, ya da bu hatlarda
arıza yaratabilecek olan ağaçların dallarını budamak ve gerektiğinde ağacı
tümden kesmek mülkiyet hakkının kullanılmasını son derece zorlaştıran veya onu
kullanılmaz hale sokan işlemlerden değildir. Çünkü, mülkiyet hakkına özgü
öğeler yine malikin elinde durmaktadır. Başkaca bir anlatımla, 13. maddenin PTT
idaresine tanıdığı yetki, budanan, ya da kesilen ağaçların yetiştiği taşınmazı,
malikin kendi egemenliğinde tutmasına, ondan faydalanmasına ve onu hukuksal
işlemlere konu yapmak yetkisine dokunmamaktadır. Varılan
bu sonuç, adı geçen Yasanın tümü içerisindeki eğilime göre denetlenecek olursa,
doğruluğu daha da sağlamlaşır. Örneğin, 14, maddesi ile, kişilerin
tasarrufundaki arazinin dahilinde, emlâk ve müesseselerin haricinde telgraf ve
telefon tesisatı inşaası için hükümete tanınan yetki, "ancak yapılacak tesisat
işbu arazi, emlâk ve müessesatın istimal ve istifadesini haleldar etmemesi
lâzımdır." kuralı ile sıkı sıkıya sınırlanmış bulunmaktadır. Bu kural da
gösteriyor ki, telgraf ve telefon hattı tesisinde, mülkiyet hakkının özüne
dokunmak düşünülmüş değildir. Bu itibarla, itiraz konusu kuralda, Anayasanın
36. ve 11. maddelerine de aykırı bir yön yoktur. c)
Anayasanın 114. maddesinin son fıkrası açısından : Asliye
Ceza Mahkemesindeki duruşmada C. Savcısı, Anayasaya aykırılık savında
bulunurken, Anayasanın 114. maddesi gereğince idarenin, kendi eylem ve
işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü tutulmasına karşın 406 sayılı
Yasanın 13. maddesinde mülkiyete verilen zarar karşılığının peşin, ya da
yasada, gösterilmesi gereken başka bir biçimde ödenmesinin kabul edilmemiş
olmasına değinmiştir. İtirazın gerekçesine geçirilmeyen bu görüş, Mahkemece de,
ciddi olduğu kabul edilen sav arasında benimsemiş demektir. Fakat, Anayasaya
aykırı olduğu öne sürülen 13. maddede ağaçların budanmasından, ya da
kesilmesinden doğan zararların ödenmesini önleyen bir kurala yer verilmemiştir.
Bu durumda Borçlar Yasasının, "Haksız Muamelelerden doğan borçlar" a
ilişkin genel kuralları uygulanacaktır. O halde, itiraz konusu kural,
Anayasanın 114. maddesinin son fıkrasına da aykırı sayılamaz. SONUÇ
: İtiraz
konusu maddenin Anayasaya aykırı olmadığına ve itirazın reddine Nihat O.
Akçakayalıoğlu'nun değişik gerekçesiyle ve redde oybirliğiyle; 13/4/1976
gününde karar verildi. Başkan Kâni
  Vrana Üye İhsan
  Ecemiş Üye Ahmet
  Akar Üye Halit
  Zarbun Üye Ziya
  Önel Üye Abdullah
  Üner Üye Ahmet
  Koçak Üye Şekip
  Çopuroğlu Üye Fahrettin
  Uluç Üye Muhittin
  Gürün Üye Lütfi
  Ömerbaş Üye Ahmet
  Salih Çebi Üye Adil
  Esmer Üye Nihat
  O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet
  H. Boyacıoğlu KARŞIOY
YAZISI Mahkemenin
bakmakta olduğu dava ceza davasıdır. Şahsen zarar gören de davaya
katılmamıştır. Bu durumda tazminattan söz edilemiyeceğinden, itiraz konusu
"406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu" nun 13. maddesinin yalnız ceza
hukuku yönünden Anayasa'ya uygun olup olmadığının denetlenmesi gerekeceği
düşüncesi ile hukuk ve ceza tefriki yapılmasına yer olmadığı hakkındaki
çoğunluk görüşüne karşıyım. Üye Ahmet Salih Çebi DEĞİŞİK
GEREKÇE YAZISI Hakkında
ceza kovuşturması açılan ve yargılanan sanıkdan verdiği zararın ödetilmesini
isteyen olmadığı gibi, onu kendi kusurlu eylem sorumluluğundan kurtaran bir
yasal hüküm de yoktur. Buyruğuna
uyulan İdare'ye karşı da, bir ödetme isteği davanın konusu değildir. Açıklanan
durumda ve yalnızca buyruk gereği kestiği ağaçlar bedelinin ödetilmesini
engelleyecek olan yasal kural, sanık hakkında açılmış ceza davasının
sürdürülmesini ve Ceza Yargılamaları Usulü Kanununun 253. maddesinin
uygulanmasını durduracak neden değildir. Mahkeme
itirazının reddi, bunun için, gerekir. Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu