ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1997/74 Karar Sayısı : 1998/69 Karar Günü : 17.11.1998 R.G. Tarih-Sayı :23.10.1999-23855 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Yargıtay 10. Hukuk
Dairesi İTİRAZIN KONUSU : 8.5.1997 günlü, 4247 sayılı
"17.7.1964 Tarihli, 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ve 2.9.1971
Tarihli, 1479 Sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal
Sigortalar Kurumu Kanunu ile 17.10.1983 Tarihli, 2926 Sayılı Tarımda Kendi
Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununa Göre Tahakkuk Eden Prim
ve Diğer Alacakların Tahsilatının Hızlandırılması Hakkında Kanun"un 2.
maddesinin birinci fıkrasında yer alan "kamu" sözcüğünün "sosyal
yardımzammı" yönünden Anayasa'nın 10. ve 48. maddelerine aykırılığı
savıyla iptali istemidir. I- OLAY Sosyal Sigortalar Kurumu'nca, hak sahiplerine ödenen sosyal yardım
zamlarının ilgili şirketten istenmesi üzerine açılan davada Ankara 9. İş
Mahkemesi'nin kararını temyizen inceleyen Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 4247
sayılı Kanun'un 2. maddesinin birinci fıkrasında yer alan, "kamu"
sözcüğü ile bu sözcükten sonra gelen "kuruluşları" sözcüğünün
sonundaki "ı" takısının "sosyal yardım zammı" yönünden
iptali istemiyle başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı İptali istenilen sözcüklerin de yer aldığı 8.5.1997 günlü, 4247
sayılı Yasa'nın 2. maddesinin birinci fıkrası şöyledir: "MADDE 2.- Genel ve katma bütçeli
idareler, özel idareler ve belediyeler, döner sermayeli kuruluşlar ile kanunla
veya kanunların verdiği yetkiye istinaden kurulan kamu kuruluşları ve 233
sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamına giren teşekkül ve kuruluşlarla
bunların müessese, bağlı ortaklık ve iştiraklerinin bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihi takip eden aybaşına kadar tahakkuk etmiş bulunan prim, idarî
para cezası ve sosyal yardım zammı ile bunların gecikme zammı ve faiz borçları
ile 1997 yılı sonuna kadar doğacak sosyal yardım zammı ve bunlara ait gecikme
zammı 1997 Malî Yılı Hazine Müsteşarlığı Bütçesinin (940. 01. 3. 406. 900 -
4792 sayılı Kanunun 19 uncu maddesi gereğince Sosyal Sigortalar Kurumuna
yapılacak yardımlar) tertibindeki ödenekten Sosyal Sigortalar Kurumu'na yapılan
ödemeler karşılığında bu kurum ve kuruluşlar adına tahsil edilmiş sayılarak
borç kayıtları kapatılır." B- İlgili Yasa Kuralı 506 sayılı Yasa'nın 1.6.1994 günlü, 3995 sayılı Yasa ile değişik
EK 24. Maddesinin (L) bendi şöyledir: "L) Genel ve katma bütçeli idareler, mahallî idareler, döner
sermayeli kuruluşlar gibi kamu kuruluşları ile kanunla ve kanunların verdiği
yetkiye istinaden kurulan diğer kuruluşlar ve 233 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname kapsamına giren teşekkül ve kuruluşlarla bunların müessese, bağlı
ortaklık ve iştiraklerinden aylık bağlanmasına hak kazandıktan sonra
ayrılanlardan; 506 sayılı Kanun hükümlerine göre malullük, yaşlılık ve ölüm
aylığı bağlananların ilk sosyal yardım zammı ödemeleri, söz konusu kuruluşlar
adına Kurum'ca yapılır. Yukarıda belirtilen kuruluşlar adına, Kurum'ca yapılan ilk sosyal
yardım zammı ödemeleri ile bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar ilgili
kuruluşlarca Kurum'a ödenmemiş sosyal yardım zammı tutarları bu kuruluşlara yapılacak
yazılı bildirim tarihinden itibaren en geç bir ay içinde defaten Kurum'a
ödenir. Kurumun yazılı bildiriminde isimleri belirtilenlere sonraki
aylarda ödenmesi gereken sosyal yardım zammı tutarları, yeni bir bildirim
beklenmeksizin ilgili kuruluşlarca, her ay emekli aylığı ödeme tarihlerinden
önce Kurum'un ilgili hesabına yatırılır. Kurumlar Vergisi mükellefi olan kurum ve kuruluşlarca bu madde
gereğince yapılan ödemeler, Kurumlar Vergisi uygulamasında gider
yazılabilir." Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri
sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." 2- "MADDE 48.- Herkes, dilediği
alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak
serbesttir. Devlet, özel teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal
amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak
tedbirleri alır." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Yekta Güngör
ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet Necdet SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın
ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya
KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 30.12.1997 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
Ahmet Necdet SEZER ve Haşim KILIÇ'ın "İtiraz konusu Yasa maddesinin davada
uygulanacak kural olmadığı" yolundaki karşıoyları ve oyçokluğuyla karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, itiraz
konusu Yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve
öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı Sosyal yardım zammı, sosyal güvenlik kurumlarının üyelerine
sağladıkları olanakların yetersizliği nedeniyle emekli, dul ve yetimlerin
durumlarını günün ekonomik koşullarına uygun hale getirmek, gereksinimlerini ve
yaşamlarındaki parasal sıkıntılarını gidermek amacı ile ödenen prime veya gün
sayısına bağlı olmaksızın emekli aylığı yanında sabit olarak her ay yapılan bir
ödemedir. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'na 6.3.1981 günlü, 2422 sayılı
Yasa ile eklenen Ek 24. maddede, 506 sayılı Yasa'ya göre, iş kazaları ile
meslek hastalıkları, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından gelir veya
aylık alanlar ile 991 sayılı Yasa uyarınca Sosyal Sigortalar Kurumu'na
devredilen sandıklar mevzuatı gereğince aylık alanlara her ay sosyal yardım
zammı ödenmesi öngörülmüştür. 506 sayılı Yasa'nın Ek 24. maddesine 20.6.1987 günlü, 3395 sayılı
Yasa ile eklenen (L) bendi 1.6.1994 günlü, 3995 sayılı Yasa ile de
değiştirilmiştir. Yapılan değişiklikle, genel ve katma bütçeli idareler,
mahallî idareler, döner sermayeli kuruluşlar gibi kamu kuruluşları ile
yasayla ve yasaların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan diğer kuruluşlar ve
233 sayılı KHK kapsamına giren teşekkül ve kuruluşlarla bunların müessese,
bağlı ortaklık ve iştiraklerinden aylık bağlanmasına hak kazandıktan sonra
ayrılanlardan; 506 sayılı Yasa'ya göre malûllük, yaşlılık ve ölüm aylığı
bağlananların ilk sosyal yardım zammı ödemeleri, söz konusu kuruluşlar adına
Sosyal Sigortalar Kurumu'nca yapılacak, ancak Kurum'ca yapılan bu ödemelerle
önceden ilgili kuruluşlarca Kurum'a ödenmemiş bulunan sosyal yardım
tutarlarının, bu kuruluşlara yapılacak yazılı bildirim gününden başlayarak en
geç bir ay içinde, Kurum'a toptan ödenmesi; daha sonraki aylarda ödenmesi gereken
sosyal yardım tutarlarının da, yeni bir bildirim beklenmeksizin ilgili
kuruluşlarca, her ay emekli aylığı ödeme tarihlerinden önce Kurum'un ilgili
hesabına yatırılması öngörülmüştür. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun Ek 24. maddesinin 3995
sayılı Yasa ile (L) bendinde yapılan değişiklikten sonra, Sosyal Sigortalar
Kurumu'na yapılması gereken sosyal yardım zammı ödemelerinin yükümlü
kuruluşlarca yerine getirilmemesi nedeniyle Kurum'un malî yönden girdiği
darboğazın aşılması amacıyla Kurum tarafından ödenen sosyal yardım zammı
karşılıklarının Hazine tarafından karşılanması için 8.5.1997 günlü, 4247 sayılı
Yasa çıkarılmıştır. İtiraz konusu "kamu" sözcüğünün de yer aldığı 4247
sayılı Yasa'nın 2. maddesinde, genel ve katma bütçeli idareler, özel idareler
ve belediyeler, döner sermayeli kuruluşlar ile kanunla ve kanunların verdiği
yetkiye istinaden kurulan kamu kuruluşları ve 233 sayılı KHK kapsamına giren
teşekkül ve kuruluşlarla bunların müessese, bağlı ortaklık ve iştiraklerinin bu
Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihi takip eden ay başına kadar tahakkuk etmiş
bulunan prim, idarî para cezası ve sosyal yardım zammı ile bunların
gecikme zammı ve faiz borçları ile 1997 yılı sonuna kadar doğacak sosyal yardım
zammı ve bunlara ait gecikme zammının 1997 Malî Yılı Hazine Müsteşarlığı
Bütçesinin Sosyal Sigortalar Kurumu'na yapılacak yardımlar tertibindeki
ödenekten Sosyal Sigortalar Kurumu'na yapılan ödemeler karşılığında bu kurum ve
kuruluşlar adına tahsil edilmiş sayılarak borç kayıtlarının kapatılacağı belirtilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, itiraz konusu kuraldaki
"kamu" sözcüğünün Anayasa'nın 10. ve 48. maddelerine aykırılığını
ileri sürmüştür. 1- Anayasa'nın 10. Maddesi Yönünden İnceleme Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 4247 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin
birinci fıkrasıyla, yalnızca kamu kuruluşlarının sosyal yardım zammı
borçlarının Hazine'ce karşılanmasının öngörüldüğünü, kamu kuruluşu olmayan ve
Ticaret Kanunu uyarınca kurulmuş bulunan özel şirketlerin kapsam dışı
bırakıldığını, böylece kamu kuruluşları ile özel şirketler arasında eşitsizlik
yaratıldığını, itiraz konusu maddede yer alan "kamu" sözcüğünün
Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün
işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorundadırlar." denilmektedir. "Kanun önünde eşitlik ilkesi," hukuksal durumları aynı
olanlar için sözkonusudur. Bu ilke ile hukuksal eşitlik öngörülmektedir.
Eşitlik ilkesinin amacı, aynı hukuksal durumda bulunan kişilerin aynı işleme
bağlı tutulmalarını sağlamak ve yasalarla kişiler arasında ayrım yapılmasını ve
ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve
topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin çiğnenmesi
yasaklanmıştır. Ancak, durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da
topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Özelliklere, ayrılıklara
dayandığı için haklı olan nedenler, ayrı düzenlemeyi eşitlik ilkesine aykırı
değil, geçerli kılar. Aynı durumda olanlar için ayrı düzenleme aykırılık
oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik, eylemli değil hukuksal
eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara
bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. Durumlarındaki
değişikliğin doğurduğu zorunluluklara, kamu yararı ya da başka haklı nedenlere
dayanılarak yasalarla farklı uygulamalar getirilmesi, Anayasa'nın eşitlik
ilkesine aykırılık oluşturmaz. 4247 sayılı Yasa'nın 2. maddesinde belirtilen kuruluşlar ile madde
kapsamı dışında kalan kuruluşlar arasında, kuruluş amaçları, hukuksal
statüleri, hizmet alanları, yönetim ve denetimleri yönünden farklılıklar
bulunmaktadır. Niteliklerinde ve hukuksal durumlarında benzerlik bulunmayan
maddede sayılan kuruluşlar ile sayılmayanlar, eşitlik ilkesi yönünden aynı
durumda değildir. Bu nedenle, farklı hukuksal durumda olanların ayrı kurallara bağlı
tutulmasında Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen yasa önünde eşitlik ilkesine
aykırılık bulunmamaktadır. İtirazın reddi gerekir. 2- Anayasa'nın 48. Maddesi Yönünden İnceleme Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, itiraz konusu kuralla, kamu
kuruluşlarına ayrıcalık tanınarak özel teşebbüs kapsamındaki kuruluşlar
açısından güvensizlik yaratılmış olduğunu, bu nedenle söz konusu 2. maddenin
birinci fıkrasında yer alan "kamu" sözcüğünün Anayasa'nın 48.
maddesine de aykırılık oluşturduğunu ileri sürmüştür. Anayasa'nın "çalışma ve sözleşme hürriyeti" başlıklı 48.
maddesinde, "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetine
sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. Devlet, özel teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal
amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak
tedbirler alır." denilmektedir. İtiraz konusu kuralla, kanunla veya kanunun verdiği yetkiye
dayanılarak kurulan kamu kuruluşlarının, Sosyal Sigortalar Kurumu'na olan prim,
idarî para cezası ve sosyal yardım zammı borçlarının Hazine tarafından
karşılanacağı öngörüldüğünden, 4247 sayılı Kanun'un 2. maddesinde sayılmayan
kuruluşların sözü edilen borçlarının Devlet Bütçesinden değil, kendilerince
ödenmesi gerekmektedir. Yasakoyucu, millî ekonominin gereklerine ve sosyal
amaçlara uygun olarak Anayasal sınırlar içinde kimi düzenlemeler yapabileceği
gibi bunları değiştirmeye ve kaldırmaya da yetkilidir. Sosyal yardım zammını
ödemesi gereken kuruluşlar Yasa'nın 24. maddesinin (L) bendinde
belirlenmiştir. İtiraz konusu kuralla özel kuruluşları olumsuz yönde etkileyecek
yeni bir yükümlülük getirilmemektedir. Bu nedenle, sosyal yardım zammı ile buna ilişkin gecikme zammı ve
faiz borçlarının Hazine bütçesinden karşılanmış olması, özel teşebbüslerin
güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını engelleyecek nitelikte
bulunmadığından, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 48. maddesine aykırılık
oluşturmamaktadır. Güven DİNÇER ve Yalçın ACARGÜN bu görüşlere katılmamışlardır. VI- SONUÇ 8.5.1997 günlü, 4247 sayılı "17.7.1964 Tarihli, 506 Sayılı
Sosyal Sigortalar Kanunu ve 2.9.1971 Tarihli, 1479 Sayılı Esnaf ve Sanatkârlar
ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile 17.10.1983
Tarihli, 2926 Sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal
Sigortalar Kanununa Göre Tahakkuk Eden Prim ve Diğer Alacakların Tahsilatının
Hızlandırılması Hakkında Kanun"un 2. maddesinin birinci fıkrasında yer
alan "kamu" sözcüğünün, "sosyal yardım zammı" yönünden
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Güven DİNÇER ile Yalçın
ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 17.11.1998 gününde karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ KARŞIOY
YAZISI 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 24. maddesinin L bendi
gereğince, Sosyal Sigortalar Kurumu'nca ödenmekte olan sosyal yardım zamlarının
ilgili kamu kurumları veya kuruluşlarınca karşılanma esası kabul edilmiştir. Bu
kurala göre, Ordu Yardımlaşma Kurumu da sosyal yardım zamları tutarını Sosyal
Sigortalar Kurumu'na ödemekle mükellef tutulmuştur. Daha önce Anayasa Mahkemesi'nce Anayasa'ya uygunluk denetimine
tabi tutulan bu yasa kuralı ile bu kuralın uygulanması sonucunda ortaya çıkan
çeşitli sorunları ve özellikle kamu sektörünün karşılaştığı bazı finansal
açmazları çözümlemek üzere 4247 sayılı Kanun çıkarılmıştır. Her iki kanun
birbirlerinin devamı ve tamamlayıcısıdır. Ancak bu kanunlar, yanlışlıklar ve
hukuka aykırılıklar zincirinin birer halkasıdırlar. Bu kanunların çıkarılışında
ve uygulanışında "kanunla kurulma", "kamu hizmeti" ve
"kamu kurumu" kavramları birbirine karıştırılmıştır. Ordu Yardımlaşma Kurumu 3395 sayılı Kanun gereğince kanunla
kurulmuş bir kurum olarak kamu sektörü içinde kabul edilmiştir. Daha sonra,
aynı konunun finansman yönünü düzenleyen 4247 sayılı Kanun'da ise, yükümlülükte
kamu sektöründe sayılan "kanunla kurulan özel kurumlar" bu defa kamu
sektörü dışında tutularak düzenleme yapılmıştır. Aynı konuda birbiri arkasına
yapılan iki düzenlemede külfet yüklerken başka nimet dağıtırken başka
ölçütün uygulanması hukuk düşüncesine, hak ve adalet kavramlarına
aykırıdır. Sonuç olarak, mutlak anlamda özel sektör içinde mütalaası gereken
bir Kurumun sosyal sigorta külfetleri yönünden emsallerinin hiçbirinin tabi
olmadığı yasal hükümlere tabi tutulması Anayasa'nın 2. maddesinde düzenlenen
hukuk devleti ilkesine ve 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesine aykırıdır. Bu nedenlerle, dava konusu kuralın iptali gerekir. Başkanvekili Güven
  DİNÇER Üye Yalçın
  ACARGÜN