ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2006/97 Karar Sayısı : 2006/74 Karar Günü : 27.06.2006 Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 1.11.2006-26333 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay 11. Daire İTİRAZIN KONUSU: 18.5.1994 günlü, 527 sayılı
Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri İle İlgili Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin 3.
maddesiyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in I-
GENEL İDARE HİZMETLERİ SINIFI başlıklı bölümünün (f) bendinde yer alan “…..GAP
İdaresi Başkan Yardımcısı,…” ibaresinin Anayasa'nın 2., 6. ve 91.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Emeklilik ek göstergesine itiraz eden davacının açtığı davanın
temyiz aşamasında itiraz konusu kuralın, Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına
varan Danıştay 11. Daire iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Kural 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na 527 sayılı KHK'nin 3.
maddesiyle eklenen I SAYILI CETVEL'in I- GENEL İDARE HİZMETLERİ SINIFI başlıklı
bölümünün itiraz konusu ibarenin yer aldığı (f) bendi şöyledir: “ f)
  Diyanet İşleri Başkan Yardımcıları ile Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanı,
  Bakanlar Kurulu Sekreteri, Başbakanlık Başkanları, Atatürk Kültür, Dil ve
  Tarih Yüksek Kurumu Başkan Yardımcıları ile Atatürk Araştırma Merkezi, Türk
  Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu ve Atatürk Kültür Merkezi Başkanları,
  Başbakanlık Özel Kalem Müdürü, Adli Tıp Kurumu Başkanı, Milli Kütüphane
  Başkanı, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Üyesi, Yükseköğretim Kurulu
  Genel Sekreteri, Büyükşehir Belediye Genel Sekreteri, Talim ve Terbiye Kurulu
  Üyesi, GAP İdaresi Başkan Yardımcısı , Türk İşbirliği ve
  Kalkınma İdaresi Başkan Yardımcısı, Vergi Dairesi Başkanı (Ankara, İstanbul,
  İzmir)” 1 4100 4800” B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 2., 6. ve 91. maddelerine
aykırılığı ileri sürülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa
Yıldırım, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman
Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımıyla 27.06.2006 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oy
birliğiyle karar verildi. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 1- KHK'nin Yargısal Denetimi Hakkında Genel Açıklama Anayasa'da, KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimi
de öngörülmüştür. KHK'ler, işlevsel (fonksiyonel) yönden yasama işlemi
niteliğinde olduklarından bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve
yetkisi de Anayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Yargısal denetimde KHK'nin,
öncelikle yetki yasasına sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının
çözümlenmesi gerekir. Her ne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetki
yasalarına uygunluğunun denetlenmesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim ve
esas bakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de,
Anayasa'ya uygunluk denetiminin içerisine öncelikle KHK'nin yetki yasasına
uygunluğunun denetimi girer. Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kurulu'na ancak yetki
yasasında belirtilen sınırlar içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesi
öngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması, KHK'yi Anayasa'ya aykırı duruma
getirir. Böylece, KHK'nin yetki yasasına aykırı olması Anayasa'ya aykırı olması
ile özdeşleşir. Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan
(mad. 121) alırlar. Bu tür KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması gerekli
değildir. Buna karşılık olağan dönemlerdeki KHK'lerin bir yetki yasasına
dayanması zorunludur. Bu nedenle, KHK'ler ile dayandıkları yetki yasası
arasında çok sıkı bir bağ vardır. KHK'nin yetki yasası ile olan bağı, KHK'yi aynı ya da değiştirerek
kabul eden yasa ile kesilir. KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasına
dayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadan
çıkartılan veya dayandığı yetki yasası iptal edilen bir KHK'nin kuralları, içerikleri
yönünden Anayasa'ya aykırılık oluşturmasalar bile Anayasa'ya uygunluğundan söz
edilemez. KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri, yasaların
denetimlerinden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, “kanunlar Anayasaya
aykırı olamaz” denilmektedir. Bu nedenle, yasaların denetiminde, onların
yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu,
amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem de
Anayasa'ya uygun olmak zorundadırlar. Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya yetki yasasının
kapsamı dışında kalan ya da dayandığı yetki yasası iptal edilen KHK'lerin
anayasal konumları birbirlerinden farksızdır. Böyle durumlarda, KHK'ler
anayasal dayanaktan yoksun bulunduklarından içerikleri Anayasa'ya aykırı
bulunmasa bile dava açıldığında iptalleri gerekir. 2- İtiraz Konusu Kuralın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın dayanağı olan yetki
yasasının iptali neticesinde dayanağını kaybetmesi nedeniyle Anayasa'nın 2., 6.
ve 91. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar verilmesi
istenilmiştir. İtiraz konusu kuralı içeren 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararname,
18.5.1994 günlü, 3990 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır. Söz
konusu yetki yasası Anayasa Mahkemesi'nin 5.7.1994 günlü, Esas 1994/50, Karar
1994/44-2 sayılı kararı ile iptal edildiğinden 527 sayılı KHK anayasal
dayanaktan yoksun kalmıştır. Bu nedenle, 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle 657 sayılı Devlet
Memurları Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in I- GENEL İDARE HİZMETLERİ SINIFI
başlıklı bölümünün (f) bendinde yer alan “…..GAP İdaresi Başkan Yardımcısı,…”
ibaresi Anayasa'nın 2., 6. ve 91. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. B- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, “ Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların
hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği
tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı
günden başlayarak bir yılı geçemez ” denilmekte, Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesinin dördüncü
fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise,
Anayasa Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu
düzenini tehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görmesi halinde
yukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na 527 sayılı KHK'nin 3.
maddesiyle eklenen I SAYILI CETVEL'in I- GENEL İDARE HİZMETLERİ SINIFI başlıklı
bölümünün (f) bendinde yer alan “…..GAP İdaresi Başkan Yardımcısı,…” ibaresinin
iptaline karar verilmesinin doğuracağı hukuksal boşluk, kamu yararını bozucu
nitelikte olduğundan gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararının,
Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi
uygun görülmüştür. VI- SONUÇ A- 18.5.1994 günlü, 527 sayılı “Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri
ile İlgili Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun Hükmünde Kararname”nin 3. maddesiyle 14.7.1965 günlü, 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in I-GENEL İDARE HİZMETLERİ
SINIFI başlıklı bölümünün (f) bendinde yer alan “...GAP İdaresi Başkan
Yardımcısı,...” ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B- İptal edilen ibarenin doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararını
ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü
fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları
gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 27.6.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Tülay
  TUĞCU Başkanvekili Haşim
  KILIÇ Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A.
  Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT