ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2019/24 Karar Sayısı : 2019/55 Karar Tarihi : 26/6/2019 R.G. Tarih – Sayı : 24/7/2019
– 30841 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 2. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 13/6/2001 tarihli ve
4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve
Astsubaylar Hakkında Kanun’un 24. maddesinin 16/6/2009 tarihli ve 5907 sayılı
Kanun’un 16. maddesiyle değiştirilen üçüncü fıkrasının birinci cümlesinin “...sözleşmeli
astsubaylar ise aynı Kanunun 79 uncu maddesinin üçüncü fıkrası ve 82 nci
maddesinin üçüncü fıkrası ile 85 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi ve
137 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendi hükümlerinden yararlanamazlar .”
bölümünün Anayasa’nın 2., 5., 10., 49. ve 55. maddelerine  aykırılığı
ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Hava Kuvvetleri Komutanlığında sözleşmeli astsubay olarak
görev yapan ve görevi sırasında bir üst eğitimi bitiren davacının yükseköğrenim
intibakının yapılmasına yönelik talebinin reddi işleminin iptali davasında
itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali
için başvurmuştur. I . İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ A. İptali İstenen Kanun
Hükmü Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 24. maddesi
şöyledir: “Özel hükümler Madde 24 – Sözleşmeli subay ve astsubayların görev ve
sorumlulukları ile atama, nasıp, kıdem, terfi, kademe ilerlemesi, sicil ve izin
işlemleri, taltifleri, madalya verilmesi, ödüllendirilmeleri, savaş
takdirnamesi verilmesi, esir düşmeleri, harp gaibi olmaları, enterne edilmeleri
konularında 27.7.1967 tarihli ve 926 sayılı Kanunun muvazzaf subay ve
astsubaylar hakkındaki hükümleri uygulanır. Bu Kanunda hüküm bulunmayan
hallerde, muvazzaf subay veya astsubayların tâbi olduğu mevzuat hükümlerine
göre işlem yapılır. (Ek fıkra: 22/5/2012-6318/72  md.)  Sözleşmeli
subaylardan Türk Silahlı Kuvvetleri nam ve hesabına lisansüstü öğrenim
yaptırılanlar, 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun 36 ncı
maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinden faydalanır. (Değişik fıkra: 16/6/2009-5907/16 md.) Sözleşmeli subaylar,
27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Kanunun 31 inci maddesi, 35 inci maddesinin
birinci fıkrasının (d) bendinin ikinci paragrafı ile (e) bendi ve 36 ncı
maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi ile 38 inci maddesinin ikinci
fıkrasının (c) bendi hükümlerinden; sözleşmeli astsubaylar ise aynı
Kanunun 79 uncu maddesinin üçüncü fıkrası ve 82 nci maddesinin üçüncü fıkrası
ile 85 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi ve 137 nci maddesinin
dördüncü fıkrasının (c) bendi hükümlerinden yararlanamazlar. Ancak, bu
personelden muvazzaf subaylığa ve astsubaylığa geçirilenler, söz konusu
hükümlerden yararlanabilirler.” B. İlgili Görülen Kanun Hükmü 926 sayılı Kanun’un 37. maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendi
şöyledir: “c) (Değişik : 28/6/2001 - 4699/20 md.) Astsubaylar hakkındaki
gösterge tabloları Ek-VIII sayılı cetvelde gösterilmiştir. Yükseköğrenim yapmış
olan astsubayların intibakları; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun Genel
İdare Hizmetleri Sınıfında aynı yüksek öğrenimi bitirenler için tespit edilen
derece ve kademelerden hizmete başlamış kabul edilerek yapılır. Bu intibaklar
personelin fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokulunu bitirdiğine dair resmi
belgeyi ibraz edip müracaatını yaptığı tarihteki derece ve kademelerine, 2 yıl
süreli yüksek öğrenim için 1 kademe, 3 yıl süreli yüksek öğrenim için 2 kademe,
4 yıl süreli yüksek öğrenim için 1 derece ilave edilerek yapılır. 2 ve 3 yıl
süreli yüksek öğrenimini tamamlayarak intibakları yapılmış olanların, daha
sonra lisans öğrenimini tamamlamaları halinde intibak işlemleri bir defaya
mahsus olmak üzere tekrar yapılır. Yüksek öğrenimden dolayı bir defadan fazla
yapılan intibak işlemleri toplamı 1 dereceden fazla olamaz, 5 yıl ve üzerindeki
öğrenimlerin 4 yıldan fazlası için kademe verilmez. (Değişik: 9/8/1983-KHK-499/20 md.) Fakülte, yüksekokul
veya meslek yüksekokullarını bitirdikten sonra astsubay sınıf okulunu bitirip
astsubay nasbedilenlerin yüksek öğrenim intibakları astsubay çavuşluğa
nasıplarında yapılır. Yüksek öğrenim intibakı yapılan astsubayların sonraki
rütbelerinin ilk kademeleri, intibak yoluyla verilen derece ve kademe miktarı
kadar fazladır. (Ek: 28/5/2003-4861/9 md.) Astsubay meslek yüksek okulu
mezunları ve kendi nam ve hesabına fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek okulunu
bitirerek temel askerlik eğitiminde başarılı olup astsubay çavuşluğa
nasbedilenler, EK - VIII/A sayılı cetvele göre 9 uncu derecenin birinci
kademesinden göreve başlarlar. Bunlar görevde oldukları süre içerisinde lisans
tamamlama eğitimi yaptıkları veya en az dört yıl ve daha fazla süreli bir
fakülte veya yüksek okulu bitirdikleri takdirde, mezun olduklarına dair resmî
belgeyi ibraz edip müracaatını yaptığı tarihteki derece ve kademelerine iki
kademe ilâve edilerek intibakları yapılır. Birden fazla fakülte veya yüksek
okul öğrenimi dikkate alınmaz. Bu şekilde intibakı yapılan astsubayların
sonraki rütbelerinin ilk kademeleri intibak yolu ile verilen kademe miktarı
kadar fazladır. (Ek: 28/5/2003-4861/9 md.) Uzman jandarma ve uzman
erbaşlardan muvazzaf astsubaylığa nasbedilenlerden, nasbedildikleri astsubay
çavuş rütbesinin aylığından fazla derece ve kademe aylığı alanlar; daha önce
emsal oldukları uzman jandarma veya uzman erbaşların derece, kademe ve
yükselecekleri yeni derece ve kademe aylıklarına göre aylık almaya devam
ederler. Ancak, yükselecekleri astsubaylık rütbe ve rütbe kıdemliliğindeki
derece ve kademe aylıkları, daha önce emsal oldukları uzman jandarma veya uzman
erbaşların derece ve kademe aylıklarına eşit veya fazla hâle gelince, emsali
astsubaylar hakkındaki aylık derece ve kademelerine tâbi tutulurlar.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü
ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Recep
KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan
Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL,  Yusuf Şevki
HAKYEMEZ ve Yıldız SEFERİNOĞLU’nun katılımlarıyla 14/3/2019 tarihinde yapılan
ilk inceleme toplantısında öncelikle davada uygulanacak kural sorunu
görüşülmüştür. 2. Anayasa’nın 152. ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine
göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun
veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi
hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi
olduğu kanısına varması durumunda o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa
Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin
görevine giren bir davanın bulunması ve iptali talep edilen kuralın da o davada
uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın
değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı
sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan
kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Kanun’un 24. maddesinin
üçüncü fıkrasının birinci cümlesinin “...sözleşmeli astsubaylar ise
aynı Kanunun 79 uncu maddesinin üçüncü fıkrası ve 82 nci maddesinin üçüncü
fıkrası ile 85 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi ve 137 nci
maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendi hükümlerinden yararlanamazlar.” bölümünün
iptalini talep etmiştir. Bakılmakta olan davanın konusunun sözleşmeli astsubay
olarak görev yapan davacının yükseköğrenim  intibakının  yapılmasına
yönelik  talebinin reddine dair işlem olduğu gözetildiğinde iptali talep
edilen kuralın “... ise aynı Kanunun 79 uncu maddesinin üçüncü fıkrası
ve 82 nci maddesinin üçüncü fıkrası ile 85 inci maddesinin ikinci
fıkrasının  (b) bendi...” bölümünün anılan  davada
uygulanma imkânının  bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle söz konusu
bölüme ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. 4. Kuralda yer alan “...sözleşmeli astsubaylar...” ve “... hükümlerinden
yararlanamazlar.” ibareleri iseuygulanma imkânı olmayan kurallar
yönünden de geçerli olan ortak hüküm niteliğindedir. Dolayısıyla kuralın
kalan bölümünün esasına ilişkin incelemenin “… ve 137 nci maddesinin dördüncü
fıkrasının (c) bendi… ” ibaresi ile sınırlı olarak yapılması gerekir. 5. Açıklanan nedenlerle 13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılı Türk
Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar
Hakkında Kanun’un 24. maddesinin 16/6/2009 tarihli ve 5907 sayılı Kanun’un 16.
maddesiyle değiştirilen üçüncü fıkrasının birinci cümlesinin; A. “… ise aynı Kanunun 79 uncu maddesinin üçüncü fıkrası ve
82 nci maddesinin üçüncü fıkrası ile 85 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b)
bendi...” bölümünün itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu bölüme ilişkin başvurunun
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, B. Kalan bölümünün esasının incelenmesine, esasa ilişkin
incelemenin “… ve 137 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendi… ”
ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına 14/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 6. Başvuru kararı ve ekleri Raportör Ergin ERGÜL tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen kanun
hükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. İtirazın Gerekçesi 7. Başvuru kararında özetle; kuralın sözleşmeli astsubayların
uzman erbaşlara da tanınan yükseköğrenim intibakı hakkından faydalanmasına
engel oluşturduğu, bu durumun aynı şartlar altında görev yapan kamu görevlileri
arasında hizmet gereklerinin zorunlu kılmadığı bir eşitsizliğe yol açtığı,
devletin temel amaç ve görevleriyle bağdaşmadığı, ücrette adaletsizliğe neden
olduğu ve bu itibarla çalışma hakkının ihlal edildiği belirtilerek kuralın
Anayasanın 2., 5.,10., 49. ve 55. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 8. İtiraz konusu kural, sözleşmeli astsubayların 926 sayılı
Kanun’un 137. maddesinin dördüncü fıkrasının yükseköğrenimi bitiren
astsubayların intibak terfi usulünü düzenleyen (c) bendi hükmünden
yararlanamayacaklarını öngörmektedir. 9. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren,
Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini
bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. 10. Anayasa’nın 10. maddesinde “Herkes, dil, ırk, renk,
cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle
ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./ Kadınlar ve erkekler eşit haklara
sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu
maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz./
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile
malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz./
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz./ Devlet organları
ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun
olarak hareket etmek zorundadırlar” denilmek suretiyle kanun önünde
eşitlik ilkesine yer verilmiştir. 11. Anayasa’nın anılan maddesinde belirtilen kanun
önünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz
konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik
ilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme
bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını
önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı
kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun
önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına
gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik
kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı
hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik
ilkesi zedelenmez. 12. İtiraz
konusu kuralın gerekçesinde sözleşmeli personel
istihdamındaki temel anlayış gereği, madde ile sözleşmeli subay ve astsubaylar
hakkında, sözleşmeli statüde oldukları süre içerisinde 926 sayılı Kanun’da
muvazzaf subaylar ve astsubaylar için öngörülen, üstün başarı kıdemi,
lisansüstü öğrenim kıdemi, rütbe bekleme sürelerinin öğrenim ve askerlik
hizmeti nedeniyle kısaltılması ile öğrenimden dolayı derece kademe verilmesi
ile ilgili hükümlerin uygulanmayacağının hükme bağlandığı ifade
edilmiştir. 13. Kural; sözleşmeli astsubayların, muvazzaf astsubaylığa
geçirilinceye kadar 926 sayılı Kanun’da düzenlenen yükseköğrenimin
bitirilmesine ilişkin intibak terfi usulünden yararlandırılmamalarını
öngörmektedir. Sözleşmeli astsubayların ve uzman erbaşlarının hukuki
statüleri farklı kanunlarla düzenlenmiştir. 4678 sayılı Kanun’da Türk Silahlı
Kuvvetlerinde ihtiyaç duyulan sınıflarda üç yıldan az ve dokuz yıldan
fazla olmamak şartıyla sözleşmeli olarak alınacak subay ve astsubayların
hukuki statüleri düzenlenmektedir. 18/3/1969 tarihli ve 3269 sayılı
Uzman Erbaş Kanunu ise Türk Silahlı Kuvvetlerinin erbaş kadrolarında devamlılık
arz eden teknik ve kritik görevlerde, yetişmiş personel ihtiyacını karşılamak
maksadıyla iki yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla istihdam edilecek
uzman erbaşların hukuki statülerini düzenlemektedir. Her iki Kanun
incelendiğinde sözleşmeli astsubay ve sözleşmeli erbaşların; istihdam şartları
ve amaçları, kaynak ve yetiştirilme, sözleşme süreleri, görev tanımları,
muvazzaflığa geçişleri, özlük hakları ve sosyal haklar gibi temel konularda
farklı hukuksal statülere tabi tutuldukları anlaşılmaktadır. 14. Gerek sözleşmeli astsubaylar ve gerekse uzman erbaşlar
askerî kamu görevlileri olmakla beraber bunların tâbi olacağı usul ve esaslar
ayrı iki kanunda, farklı iki statü şeklinde düzenlenmiştir. Bu itibarla sözleşmeli astsubaylar ile uzman erbaşların hukuki durumları
aynı değildir. Sözleşmeli astsubayların istihdam ediliş amaç ve şartları farklı
olduğu gibi özlük hakları ve temel konularda tabi oldukları kurallar da
farklıdır. İfa edilen hizmetlerin benzerlikler göstermesi ve her iki grubun da
sözleşmeli olarak görev yapması, sözleşmeli astsubaylar ve uzman erbaşların
hukuki durumlarının aynı olması sonucunu doğurmaz. Farklı hukuki konumda
bulunan sözleşmeli astsubaylar ile uzman erbaşların farklı kurallara tabi
kılınmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmamaktadır. 15. Hukuk devletinde kanun koyucu, Anayasa kurallarına bağlı
olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeleri yapma yetkisine sahiptir. Kanun
koyucunun subay ve astsubaylara ilişkin sözleşmeli istihdamındaki anlayış
farklılığı gereği söz konusu kuralı öngördüğü anlaşılmaktadır. Nitekim
sözleşmeli astsubaylar muvazzaf astsubaylığa geçtikleri takdirde muvazzaf
astsubaylar için öngörülen, yükseköğrenimden dolayı terfi edilmesine ilişkin
hükümden yararlanabileceklerdir. Kanun koyucu askeri personel rejimini
düzenlerken istihdam anlayışlarındaki farklılık nedeniyle muvazzaf astsubaylar
ile sözleşmeli astsubaylar arasında yükseköğrenim intibakı konusunda bir
farklılaştırmaya gitmiştir. Sözleşmeli astsubayların muvazzaf astsubaylar ile
uzman erbaşların tabi olduğu intibak terfisi sisteminden istisna tutulmaları
kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır. Bu bakımdan kuralın Anayasa’nın
2. maddesinde belirtilen hukuk devletinin gereklerine aykırı olduğu söylenemez. 16. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 5., 49. ve 55. maddeleriyle  ilgisi görülmemiştir. IV. HÜKÜM 13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerinde
İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun’un 24.
maddesinin 16/6/2009 tarihli ve 5907 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle
değiştirilen üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde yer alan  “… ve 137
nci maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendi… ” ibaresinin Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve itirazın REDDİNE 26/6/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verildi. Başkan Zühtü ARSLAN Başkanvekili Hasan Tahsin
  GÖKCAN Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Burhan ÜSTÜN Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz
  AKINCI Üye Muammer TOPAL Üye M. Emin KUZ Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki
  HAKYEMEZ Üye Yıldız
  SEFERİNOĞLU