ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2002/102 Karar Sayısı : 2002/53 Karar Günü : 6.6.2002 Resmi Gazete tarih/sayı: 20.8.2002'de tebliğ edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay İdari Dava Daireleri Genel
Kurulu İTİRAZIN KONUSU:13.4.1994 günlü, 3984 sayılı "Radyo ve
Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun" un 6. maddesinin
birinci fıkrasının, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 7., 8., 9. ve 87.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Radyo ve televizyon yayın izni ve lisansı alabilmek için
"ulusal güvenlik belgesi" verilmesi istemiyle yapılan başvurunun
reddine ilişkin işlem ile bu işlemin dayanağı olan Radyo ve Televizyon
Kuruluşlarına Kanal veya Frekans Tahsisi Şartları ve Bunlara İlişkin İhale
Usulleri İle Yayın İzni ve Lisans Yönetmeliği'nin 7. maddesinin birinci
fıkrasının (d) ve (e) bentlerinin iptali istemiyle açılan davada, Danıştay
İdari Dava Daireleri Genel Kurulu, 3984 sayılı Kanun'un 6. maddesinin birinci
fıkrasının, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 7., 8., 9. ve 87. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali için başvurmuştur. II- İTİRAZ KONUSU KURAL 13.4.1994 günlü, 3984 sayılı "Radyo ve Televizyonların
Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun" un 6. maddesinin itiraz konusu
birinci fıkrası şöyledir: "Madde 6- Üst Kurul, basın, yayın, iletişim ve teknolojisi,
kültür, din,eğitim, hukuk alanlarında birikimi olanlardan ve yükseköğretim
görmüş, Devlet memuru olma niteliğine sahip, beşi iktidar partisi veya
partilerinin, dördü muhalefet partilerinin göstereceği adaylar arasından
Türkiye Büyük Millet Meclisince seçilen dokuz üyeden oluşur." III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca yapılan ilk
inceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itiraz
konusu yasa kuralı ve dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre mahkemeler, bakmakta
oldukları davalarda uygulayacakları yasa veya kanun hükmünde kararname
hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü
aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için
Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir
mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış
ve görevine giren bir dava bulunması ve iptali istenilen kuralların da o davada
uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik
evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada
olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. İtiraz yoluna başvuran Danıştay İdari Dava Daireleri Genel
Kurulu'nda bakılmakta olan dava, radyo ve televizyon yayın izni ve lisans
alabilmek için "ulusal güvenlik belgesi" verilmesi isteminin reddine
ilişkin işlem ile bunun dayanağını oluşturan Radyo ve Televizyon Kuruluşlarına
Kanal veya Frekans Tahsisi Şartları ve Bunlara İlişkin İhale Usulleri ile Yayın
Lisansı ve İzni Yönetmeliğinin 7. maddesinin birinci fıkrasının (d) ve (c)
bentlerinin iptali istemiyle açılmıştır. 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında
Kanun' un 40. maddesinde, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nun ve teşkilatının
çalışma esas ve usulleri, kanal ve frekans tahsisi şartları ve ihale usulleri
ile telif ve yapımcı haklarını koruma esas ve usullerinin Üst Kurul tarafından
hazırlanan yönetmeliklerle düzenleneceği, bu yönetmeliklerin Resmî Gazete'de
yayımlanarak yürürlüğe gireceği hükme bağlanmıştır. Üst Kurulca anılan maddeye
dayanılarak çıkarılan ve 3.2.1999 tarihli ve 23600 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanan yönetmelikle kimi maddelerinin yanısıra adı da Radyo ve Televizyon
Kuruluşlarına Kanal veya Frekans Tahsisi Şartları ve Bunlara İlişkin İhale
Usulleri ile Yayın Lisansı ve İzni Yönetmeliği olarak değiştirilen Yönetmeliğin
başvuru için gerekli belgeler başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi
ile yayın kuruluşlarının ortaklarıyla, yönetim kurulu başkan ve üyeleri, genel
müdür ve yardımcıları, denetleme kurulu başkanı ve üyeleri ile sorumlu
müdürleri hakkında Başbakanlıktan "ulusal güvenlik belgesi" ve (e)
bendi ile de bentte sayılan kişilerin kimi suçlardan hüküm giymemiş olduklarını
gösterir belgelerin alınması zorunluluğu getirilmiştir. 3984 sayılı Yasa'nın itiraz konusu 6. maddesinin birinci
fıkrasında da Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nun, basın, yayın, iletişim ve
teknolojisi, kültür, din, eğitim, hukuk alanlarında birikimi olanlardan ve
yükseköğretim görmüş, Devlet memuru olma niteliğine sahip, beşi iktidar partisi
veya partilerinin, dördü muhalefet partilerinin göstereceği adaylar arasından
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce seçilen dokuz üyeden oluşacağı belirtilmiştir. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu üyelerinin nitelikleri ile
seçimlerine ilişkin bu kuralın Danıştay'da bakılmakta olan davada, uygulanacak
kural kabul edilebilmesi için bu hususlarla ilgili bir uyuşmazlığın bulunması
ve söz konusu kuralın da uyuşmazlığın sona erdirilmesine olumlu ya da olumsuz
katkı sağlayacak nitelikte olması gerekir. Danıştay'da görülmekte olan davada,
üst kurulun oluşumu ve üyelerinin nitelikleriyle ilgili bir uyuşmazlığa yer
verilmemiş olması karşısında, dava konusu kuralların yer aldığı yönetmeliğin
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nca hazırlanmış olmasının, Üst Kurul'un
oluşumuna ilişkin kuralı uygulanacak kural haline getiremeyeceği açıktır. Bu durumda, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nun oluşumuna ilişkin itiraz
konusu kuralın bakılmakta olan davada uygulanma olanağı bulunmadığından
başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. Bu görüşlere Yalçın ACARGÜN, Aysel PEKİNER ve Tülay TUĞCU
katılmamışlardır. IV- SONUÇ 13.4.1994 günlü, 3984 sayılı "Radyo ve Televizyonların
Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun"un 6. maddesinin birinci fıkrası,
itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin davada uygulayacağı kural olmadığından,
bu fıkraya ilişkin itiraz başvurusunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
Yalçın ACARGÜN, Aysel PEKİNER ve Tülay TUĞCU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
6.6.2002 gününde karar verildi. Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Sacit ADALI Üye Nurettin TURAN Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA KARŞIOY
YAZISI Radyo ve televizyon yayın izni ve lisansı alabilmek için yapılan
"ulusal güvenlik belgesi" başvurusunun reddine ilişkin işlem ile
dayanağı Radyo ve Televizyon Yayın İzni ve Lisans Yönetmeliği'nin değişik 7.
maddesinin birinci fıkrasının (d) ve (e) bentlerinin iptali istemiyle açılan
davada, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu Yönetmeliği çıkaran Radyo ve
Televizyon Üst Kurulu'nu belirleyen 3984 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin birinci
fıkrasını Anayasa'nın başlangıç hükümleri ile 2., 7., 8., 9. ve 87. maddelerine
aykırı bularak iptali istemiyle başvurmuştur. İşlem ve dayanağı yönetmeliğin hukuka uygunluğunun denetimi
yapılırken Yüksek Mahkeme, yönetmeliği çıkaran Radyo ve Televizyon Üst
Kurulu'nun oluşumuna ilişkin 3984 sayılı Yasa'nın 6. maddesi öngörülen Kurul
üyelerinin Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilmesinin Anayasa'ya
aykırılığı kanısına ulaşmıştır. İdarî yargılama usulüne göre, idarî işlemler ile genel düzenleyici
işlemlere karşı iptalleri istemiyle açılan davalarda yetki, şekil, sebep, konu
ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırılık bulunup bulunmadığı re'sen
inceleme yetkisi kullanılarak saptanır. İdarî işlemlerin yetkili organlarca
kurulması veya düzenlenmesi gerektiğine ilişkin kurala göre yargılama evresinde
öncelikle yetki konusunun incelenmesi zorunludur. Kamu hukuku alanında
"yetki"nin, hukuka uygunluğunun araştırılması kamu düzenini korumanın
önkoşuludur. Bu nedenle, Yüksek Mahkeme dava konusu Yönetmeliği çıkaran
Kurul'un oluşumunu düzenleyen yasa kuralının Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına
ulaşmıştır. Açıklanan nedenle, başvuran Mahkeme'nin bu konuda yetkili olduğu
görüşü ile çoğunluk kararına karşıyız. Üye Yalçın ACARGÜN Üye Aysel PEKİNER Üye Tülay TUĞCU