ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 1999/24 Karar Sayısı : 1999/30 Karar Günü : 13.7.1999 R.G. Tarih-Sayı :05.07.2000-24100 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Buharkent Asliye Ceza Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun
6123 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle değiştirilen 442. maddesinin, Anayasa'nın
10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Eşinden ayrı yaşayan sanığın bir süredir başkasıyla birlikte
olduğunun saptanması üzerine, Türk Ceza Kanunu'nun 442. maddesi uyarınca
cezalandırılması için açılan davada Cumhuriyet Savcısının Anayasa'ya aykırılık
savını ciddi bulan Mahkeme, Yasa hükmünün iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A. İtiraz Konusu Yasa Kuralı 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu değişik 442. maddesi
şöyledir : "Madde 442- Yukarıdaki maddelerde yazılı cürümlerin
işlendiği sırada karı ve koca biribirinden nikâh baki olduğu halde hakimin
hükmü ile ayrılmış veya biri diğerini terketmiş ise herbirinin cezası üç aydan
bir seneye kadar hapistir." B. İlgili Yasa Kuralları Türk Ceza Kanunu'nun ilgili görülen maddeleri şunlardır : 1- "Madde 443- Geçen maddelerde yazılı olan cürümlerden
dolayı takibat icrası karı kocadan biri tarafından şahsi dâva ikamesine
bağlıdır. Bu keyfiyet, cürümde şerik olanlar içinde şarttır." 2- "Madde 444- Dâvadan vazgeçmek, hükümden sonra dahi
makbuldür. Bu halde hükmün icrasından ve cezanın neticelerinden sarfınazar
olunur. Karı kocadan birinin ölümü dâvayı iskat eder." C- Dayanılan Anayasa Kuralı Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralı şudur : "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar." D- İlgili Anayasa Kuralları İlgili görülen Anayasa kuralları şunlardır : 1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma
ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine
bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve
sosyal bir hukuk Devletidir." 2- "MADDE 38.- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan
kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu
işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza
verilemez. Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkûmiyetinin sonuçları konusunda
da yukarıdaki fıkra uygulanır. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla
konulur. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz. Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir
beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Ceza sorumluluğu şahsîdir. Genel müsadere cezası verilemez. İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir
müeyyide uygulayamaz. Silahlı Kuvvetlerin iç düzeni bakımından bu hükme kanunla
istisnalar getirilebilir. Vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye geri verilemez." IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince; Ahmet Necdet
SEZER, Güven DİNÇER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI,
Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü
SÖNMEZ'in katılımlarıyla 14.6.1999 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen
ve ilgili görülen Yasa kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları
ile bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: Zina suçuna, Türk Ceza Kanunu'nun "Adabı Umumiye ve Nizamı
Aile Aleyhinde Cürümler" başlıklı sekizinci babının beşinci faslında yer
verilmiştir. Evlilik birliğinin eşlere yüklediği cinsel sadakatin ihlâli olan
zina, evli bir kişinin eşinden başkasıyla cinsi ilişkide bulunmasıdır. Anayasa Mahkemesi'nin 23.9.1996 günlü, Esas: 1996/15; Karar:
1996/34 sayılı kararıyla kocanın zinasını düzenleyen Türk Ceza Kanunu'nun 441.,
23.6.1998 günlü, Esas: 1998/3; Karar: 1998/28 sayılı kararıyla da karının
zinasına ilişkin 440. maddesi iptal edilmiştir. 441. maddenin iptali sonucu oluşan
hukuksal boşluğun doldurulabilmesi için iptal kararının Resmî Gazete'de
yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesine karar
verilmiştir. İptal kararının 27.12.1996 günlü, 22860 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanmasına ve yayımı tarihinden itibaren belirtilen sürenin geçmesine
karşın yasakoyucu tarafından bugüne kadar yeni bir düzenleme yapılmamıştır.
Karının zinasını düzenleyen 440. maddenin iptaline ilişkin Anayasa Mahkemesi
kararı da 13.3.1999 günlü, 23638 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe
girdiğinden karı ve koca için zina suç olmaktan çıkmıştır. A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, Türk Ceza Kanunu'nun 440. ve 441. maddelerinin
Anayasa Mahkemesi'nce iptalinden sonra karı ve koca için zinanın suç olmaktan
çıkmasına karşın, 442. maddenin, ayrı yaşamakta haklı olan karının zinasını
ceza yaptırımına bağlanmasının Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik
ilkesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenilmiştir. Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında 2949
sayılı Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların Anayasa'ya
aykırılığı konusunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak
zorunda değildir. Taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe ile de
Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, konuyla yakın ilgisi
gözetilerek, Anayasa'nın 2. ve 38. maddeleri yönünden de inceleme yapılması
gerekli görülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyetinin, demokratik,
lâik ve sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek
sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün
kurallarıyla kendini bağlı sayan, yasaların üstünde yasakoyucunun da uyması
gereken temel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunduğu bilincinde olan devlettir. Anayasa'nın 38. maddesinde, hiç kimsenin işlendiği zaman
yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir eylemden dolayı
cezalandırılamayacağı, ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirlerinin ise
ancak kanunla konulacağı öngörülmektedir. Türk Ceza Kanunu'nun sekizinci babının beşinci faslında yer alan
442. maddesinde; "Yukarıdaki maddelerde yazılı cürümlerin işlendiği sırada
karı ve koca birbirinden nikah baki olduğu halde hakimin hükmü ile ayrılmış
veya biri diğerini terk etmiş ise her birinin cezası üç aydan bir seneye kadar
hapistir." denilmektedir. Madde zina suçunun indirim nedenlerine ilişkin
olup uygulanabilmesi için Türk Ceza Kanunu'nun 440. ve 441. maddelerinde
belirtilen zina suçunun işlenmesi gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi'nce verilen
iptal kararları sonucu 440. ve 441. maddelerde düzenlenen zinanın suç olmaktan
çıkması nedeniyle 442. madde uygulanmaz hale gelmiştir. Bu durumda, zina suçu
ve buna bağlı olarak cezası da ortadan kalkmış olması sonucu cezanın indirimini
düzenleyen 442. maddenin uygulanma olanağı kalmadığından Anayasa'nın 2. ve 38.
maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali gerekir. İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik
ilkesiyle ilgisi görülmemiştir. B- İptal Sonucu Yasa'nın Diğer Hükümlerinin Uygulama Olanağını
Yitirip Yitirmediği Sorunu 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, "Ancak başvuru,
kanunun, kanun hükmünde kararnamenin veya içtüzüğün sadece belirli madde veya
hükümleri aleyhine yapılmış olup da, bu belirli madde veya hükümlerin iptali
kanunun, kanun hükmünde kararnamenin veya içtüzüğün bazı hükümlerinin veya
tamamının uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, Anayasa Mahkemesi, keyfiyeti
gerekçesinde belirtmek şartıyla, kanunun, kanun hükmünde kararnamenin veya
içtüzüğün bahis konusu öteki hükümlerinin veya tümünün iptaline karar verebilir"
denilmektedir. Türk Ceza Kanunu'nun 442. maddesinin iptali sonucu 443. ve 444.
maddelerinin de uygulanma olanağı kalmadığından, 2949 sayılı Kanun'un 29.
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca anılan maddelerin de iptali gerekir. VI- SONUÇ A- 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 442.
maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, B- 442. maddenin iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan
Yasa'nın 443. ve 444. maddelerinin de 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince
İPTALLERİNE, 13.7.1999 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Ahmet Necdet
  SEZER Başkanvekili Güven DİNÇER Üye Haşim KILIÇ Üye Yalçın ACARGÜN Üye Mustafa BUMİN Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER Üye Lütfi F.
  TUNCEL Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Mahir Can
  ILICAK Üye Rüştü SÖNMEZ