ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2024/56 Karar Sayısı : 2024/166 Karar Tarihi : 24/9/2024 R.G.Tarih-Sayı : 19/11/2024-32727 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR: 1. Muğla 4.
Asliye Ceza Mahkemesi (E.2024/56) 2. İzmir 45. Asliye Ceza Mahkemesi (E.2024/166) İTİRAZLARIN KONUSU: 26/9/2004
tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı
Kanun’un 68. maddesiyle değiştirilen 191. maddesinin 28/3/2023 tarihli ve 7445
sayılı Kanun’un 18. maddesiyle değiştirilen (3) numaralı fıkrasının dördüncü
cümlesinin Anayasa’nın 13., 17., 19. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talepleridir. OLAY: Kullanmak
için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya
da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak suçundan açılan ceza davalarında
itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler, iptali
için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 191. maddesi
şöyledir: “Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın
almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde
kullanmak Madde 191- (Değişik: 18/6/2014 – 6545/68 md.) (1) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın
alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan
kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Bu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli
hakkında 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci
maddesindeki şartlar aranmaksızın, beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının
ertelenmesine karar verilir. Cumhuriyet savcısı, bu durumda şüpheliyi, erteleme
süresi zarfında kendisine yüklenen yükümlülüklere uygun davranmadığı veya
yasakları ihlal ettiği takdirde kendisi bakımından ortaya çıkabilecek sonuçlar
konusunda uyarır. (Ek cümle:28/3/2023-7445/18 md.) Erteleme kararı kolluk birimlerine
de bildirilir. (3) (Değişik:28/3/2023-7445/18 md.) Erteleme süresi
zarfında şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri
uygulanır. Bu süre denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya resen
Cumhuriyet savcısının kararı ile altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha
uzatılabilir. Hakkında denetimli serbestlik tedbiri verilen kişi, gerek
görülmesi hâlinde denetimli serbestlik süresi içinde tedaviye tabi tutulabilir. Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi zarfında uyuşturucu veya uyarıcı madde
kullanıp kullanmadığını tespit etmek için yılda en az iki defa şüphelinin
ilgili kuruma sevkine karar verir. (4) Kişinin, erteleme süresi zarfında; a) Kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan
tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi, b) Tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde
satın alması, kabul etmesi veya bulundurması, c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması, hâlinde, hakkında kamu davası açılır. (5) Erteleme süresi zarfında kişinin kullanmak için
tekrar uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması
ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması, dördüncü fıkra uyarınca ihlal
nedeni sayılır ve ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz. (6) Dördüncü fıkraya göre kamu davasının açılmasından
sonra, birinci fıkrada tanımlanan suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan
soruşturmalarda ikinci fıkra uyarınca kamu davasının açılmasının ertelenmesi
kararı verilemez. (7) Şüpheli erteleme süresi zarfında dördüncü fıkrada
belirtilen yükümlülüklere aykırı davranmadığı ve yasakları ihlal etmediği takdirde,
hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. (8) Bu Kanunun; a) 188 inci maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı
madde imal ve ticareti, b) 190 ıncı maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı
madde kullanılmasını kolaylaştırma, suçundan dolayı yapılan kovuşturma evresinde, suçun
münhasıran bu madde kapsamına girdiğinin anlaşılması hâlinde, sanık hakkında bu
madde hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı
verilir. (9) Bu maddede aksine düzenleme bulunmayan hâllerde, Ceza
Muhakemesi Kanununun kamu davasının açılmasının ertelenmesine ilişkin 171 inci
maddesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin 231 inci maddesi
hükümleri uygulanır. (10) (Ek: 27/3/2015-6638/12 md.) Birinci fıkradaki
fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim,
askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa
çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına
iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi
hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.” II. İLK İNCELEME A. E.2024/56 Sayılı Başvuru Yönünden 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü (İçtüzük) hükümleri
uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Rıdvan
GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin
MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE ve Yılmaz AKÇİL’in
katılımlarıyla 7/3/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir. B. E.2024/166 Sayılı Başvuru Yönünden 2. Anılan İçtüzük hükümleri uyarınca Hasan Tahsin GÖKCAN,
Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,
Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE,
Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla 24/9/2024
tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından
işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. BİRLEŞTİRME KARARI 3. 26/9/2004 tarihli
ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun’un
68. maddesiyle değiştirilen 191. maddesinin 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı
Kanun’un 18. maddesiyle değiştirilen (3) numaralı fıkrasının dördüncü
cümlesinin iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusuna
ilişkin E.2024/166 sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle
E.2024/56 sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas
incelemenin E.2024/56 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine 24/9/2024 tarihinde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. IV. ESASIN İNCELENMESİ 4. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ahmet Hakan SOYTÜRK tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. Anlam ve
Kapsam 5. Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alma
veya bulundurma ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanma suçu 5237 sayılı
Kanun’un 191. maddesinde düzenlenmiştir. Anılan maddenin (1) numaralı fıkrasına
göre söz konusu suçu işleyen kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılacaktır. 6. Maddenin (2) numaralı fıkrasında söz konusu suçtan
dolayı başlatılan soruşturmada kamu davası açılması için yeterli şüpheye
ulaşılması hâlinde şüpheli hakkında 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu’nun 171. maddesindeki şartlar aranmaksızın beş yıl süreyle
kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verileceği hüküm altına
alınmıştır. Bu itibarla soruşturma evresi sonunda kamu davasının açılması için
yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma imkânının bulunmaması
hâlleri dışında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararının verilmesi
zorunluluğu öngörülmüştür. Başka bir ifadeyle anılan fıkrada kovuşturma
yapılmasını gerektirmeyen hâller dışında kamu davasının açılmasının ertelenmesi
konusunda Cumhuriyet savcısına herhangi bir takdir yetkisi tanınmamıştır. 7. Fıkranın ikinci ve üçüncü cümlelerinde ise Cumhuriyet
savcısının erteleme süresi içinde kendisine yüklenen yükümlülüklere uymamanın
ve yasakları ihlal etmenin ortaya çıkaracağı sonuçlar hakkında şüpheliyi
uyaracağı, erteleme kararının kolluk birimlerine de bildirileceği
belirtilmiştir. 8. (3) numaralı fıkranın birinci, ikinci ve üçüncü
cümlelerinde erteleme süresi içinde şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle
denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağı, bu sürenin denetimli serbestlik
müdürlüğünün teklifi üzerine veya resen Cumhuriyet savcısının kararı ile altışar
aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabileceği, hakkında denetimli
serbestlik tedbiri verilen kişinin gerek görülmesi hâlinde denetimli serbestlik
süresi içinde tedaviye tabi tutulabileceği hükme bağlanmıştır. Anılan fıkranın Cumhuriyet
savcısının erteleme süresi içinde uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp
kullanmadığını tespit etmek için şüphelinin yılda en az iki defa ilgili kuruma
sevkine karar vereceğini öngören dördüncü cümlesi ise itiraz konusu kuralı
oluşturmaktadır. 9. 3/7/2005 tarihli ve 5402 sayılı Denetimli Serbestlik
Hizmetleri Kanunu’nun 12/A maddesinde Cumhuriyet savcısı tarafından hakkında
denetimli serbestlik tedbiri veya tedavi ve denetimli serbestlik tedbiri
verilen şüpheliyle ilgili olarak denetimli serbestlik müdürlüğünce uygulanacak
yükümlülüklere yer verilmiştir. Anılan maddenin (1) numaralı fıkrası uyarınca
şüpheli hakkında hükmedilecek yükümlülüklerin yanı sıra gerekli görülmesi hâlinde
denetimli serbestlik süresi içinde şüphelinin uyuşturucu veya uyarıcı madde
kullanıp kullanmadığının tespit edilmesi için denetimli serbestlik müdürlüğü
tarafından test yapılabileceği veya bu amaçla şüphelinin ilgili kuruma sevkinin
sağlanabileceği belirtilmiştir. 10. 5237 sayılı
Kanun’un 191. maddesinin (4) numaralı fıkrasında erteleme süresi içinde kamu davasının açılmasına neden olan hâller
düzenlenmiştir. Buna göre kişinin erteleme
süresi içinde kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin
gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi, tekrar kullanmak için uyuşturucu
veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması ya da
uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması hâlinde hakkında kamu davası açılacaktır.
(5) numaralı fıkra uyarınca erteleme süresi içinde kişinin kullanmak için
tekrar uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya
bulundurması ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması ihlal nedeni sayılarak
ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmayacaktır. 11. (6) numaralı fıkrada da (4) numaralı fıkraya göre
kamu davasının açılmasından sonra (1) numaralı fıkrada tanımlanan suçun tekrar
işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmalarda (2) numaralı fıkra uyarınca kamu
davasının açılmasının ertelenmesi kararının verilemeyeceği hükme bağlanmıştır.
Dolayısıyla erteleme kararının ihlalinden sonra anılan suçun tekrar
işlendiğinin iddia edilmesi hâlinde bu iddiaya ilişkin ayrı bir soruşturma
yapılacak ve bu soruşturmada kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar
verilemeyecektir. 12. Erteleme süresi içinde (4) numaralı fıkrada belirtilen
yükümlülüklere aykırı davranmayan ve yasakları ihlal etmeyen şüpheli hakkında (7)
numaralı fıkra uyarınca kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilecektir. B. İtirazların Gerekçeleri 13. Başvuru kararlarında özetle; hakkında kesinleşmiş
mahkûmiyet hükmü bulunmayan bir kimsenin itiraz konusu kural uyarınca yılda en
az iki defa kolluk görevlilerince sağlık kuruluşuna götürülmesinin kişi
özgürlüğü ve güvenliği hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirdiği, kuralla kişinin
maddi ve manevi varlığına yönelik ağır müdahalede bulunulmasına karşın bu
konuda hâkim güvencesine yer verilmediği, yine kişi hakkında erteleme süresince
uygulanan adli işlemin makul şüpheye dayanmadığı ve kişinin bu süre zarfında sürekli olarak suç isnadı altında kaldığı, bu durumun masumiyet karinesini ihlal ettiği, ayrıca
kuralın, yürürlüğüne ilişkin düzenleme yapılmadığından geçmişe etkili olarak
uygulanabildiği ve bu durumun suçta ve cezada kanunilik ilkesiyle de
bağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 13., 15., 17., 19.,
36. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 14. Anayasa’nın 17. maddesinde devletin kişilere tanınmış
olan yaşam hakkını güvence altına almakla yükümlü olduğu belirtilmiştir. Anılan
maddenin birinci fıkrasında “Herkes, yaşama, maddî ve manevî varlığını
koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.” denilmektedir. Kişinin yaşam hakkı
ile maddi ve manevi varlığını koruma hakkı birbirleriyle sıkı bağlantıları
olan, devredilmez ve vazgeçilmez haklardandır. 15. Maddenin ikinci fıkrasında ise “Tıbbî zorunluluklar ve kanunda yazılı
haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel
ve tıbbî deneylere tâbi tutulamaz.” denilmek suretiyle fiziksel ve ruhsal bütünlük hakkı açısından özel bir güvence hükmüne yer
verilmiştir (AYM, E.2020/30, K.2023/12, 25/1/2023, § 92; Halime Sare Aysal [GK], B. No: 2013/1789, 11/11/2015, § 47). 16. Bununla birlikte kişinin sağlığı ve beden bütünlüğü
üzerindeki tasarruf hakkı gerek kendisi gerekse üçüncü kişilerin müdahalesi yönünden
mutlak ve sınırsız değildir. Devlet, pozitif bir yükümlülük olarak yetki
alanında bulunan tüm bireylerin yaşam hakkını gerek kamusal makamların gerek
diğer bireylerin gerekse kişinin kendisinin eylemlerinden kaynaklanabilecek bilinen
ve öngörülebilen risklere karşı koruma yükümlülüğü altındadır. Nitekim söz
konusu fıkrada yer alan “ Tıbbî zorunluluklar ve kanunda yazılı haller
dışında ” ibaresi ile kişilerin kendi bedenleri üzerinde karar verme
yetkisinin sınırları belirlenmiştir. 17. İtiraz konusu kuralda hakkında kamu davasının
açılmasının ertelenmesine karar verilen şüphelinin uyuşturucu veya
uyarıcı madde kullanıp kullanmadığını tespit etmek için yılda en az iki defa
ilgili kuruma sevkine karar verileceği öngörülmektedir. Anılan maddelerin kullanılıp
kullanılmadığının belirlenmesi için kişinin vücudundan kan veya benzeri
biyolojik örneklerle kıl, saç, tükürük, tırnak gibi materyallerin alınabilmesi
mümkündür. Dolayısıyla kuralla kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme
hakkına sınırlama getirilmektedir. 18. Anayasa’nın 13. maddesinde “Temel hak ve
hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde
belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu
sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik
Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir.
Buna göre temel hak ve özgürlüklere sınırlama getiren düzenlemelerin kanunla
yapılması, Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması
gerekir. 19. Bu itibarla kişinin maddi ve manevi varlığını
geliştirme hakkını sınırlamaya yönelik bir kanuni düzenlemenin şeklen var
olması yeterli olmayıp yasal kuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde
belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olması gerekir. 20. Esasen temel hak ve özgürlükleri sınırlayan kanunun
bu niteliklere sahip olması Anayasa’nın 2. maddesinde güvence altına alınan hukuk
devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde; kanuni düzenlemelerin hem
kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer
vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca
kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir.
Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından
da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını,
bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de
yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını
gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla
Anayasa’nın 13. maddesinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik,
Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye bağlanan hukuk devleti ilkesi ışığında
yorumlanmalıdır. 21. 5237 sayılı Kanun’un 191. maddesinin (2) numaralı
fıkrası uyarınca kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak,
kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak
suçundan başlatılan soruşturmada kamu davasının açılması için yeterli şüpheye
ulaşılması hâlinde şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi
kararı verilmekte, söz konusu maddenin (3) numaralı fıkrasının birinci ve
ikinci cümlelerine göre ise asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri
uygulanmakta ve belli durumlarda bu süre Cumhuriyet savcısının kararıyla altışar aylık sürelerle azami iki yıl daha uzatılabilmektedir. 22. Kural uyarınca şüphelinin erteleme süresi içinde
uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp kullanmadığının tespiti için yılda en az
iki kez Cumhuriyet savcısı tarafından ilgili kuruluşa gönderilmesi gerekmektedir.
Kuralda yer alan ilgili kuruluş kavramının anılan maddeleri kullanıp
kullanmadığına dair resmî raporun düzenlenebilmesi için şüphelinin vücudundan
örnek alınabilecek yeterliliğe sahip bir sağlık kuruluşu olduğu
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bu ibarenin belirsiz olduğu söylenemez. Yine
kuralda ilgili kuruma sevk kararı verecek merci, sevkin hangi dönem içinde
uygulanacağı ile asgari sayısı ve sevkin amacı da açıkça düzenlenmiştir. 23. Diğer yandan kural uyarınca şüpheliden alınan vücut
örneklerinde uyuşturucu veya uyarıcı madde tespit edildiği takdirde maddenin
(4) numaralı fıkrasının (c) bendinin ihlal edilmiş sayılacağı açıktır. 24. Sevk kararına rağmen şüpheliye ulaşılamaması ve vücut
örneklerinin alınamaması hâlinde bu durumun şüpheli açısından doğuracağı
sonuçlar hakkında ise bir düzenleme bulunmamaktadır. Bununla birlikte bu
durumun şüpheliye yüklenen yükümlülüklere uygun davranmamakta ısrar etme olarak
kabul edilip edilemeyeceği her somut olayın özelliği dikkate alınarak kuralın
amacına uygun şekilde yorumlanmak suretiyle mahkeme içtihatlarıyla çözülebilecektir.
Bu itibarla kapsam ve sınırlarının belirli ve sonuçlarının öngörülebilir olduğu
anlaşılan kuralın kanunilik şartını taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır. 25. Öte yandan kuralla uyuşturucu veya uyarıcı madde
kullanma suçu ile daha etkin şekilde mücadele edilerek hem şüphelinin
kendisinin hem de toplumdaki diğer kişilerin maddi ve manevi varlıklarının
korunması amaçlanmaktadır. Nitekim Anayasa’nın 17. maddesinin ikinci fıkrasında
da tıbbi zorunluluklarda ve kanunda yazılı hâllerde kişinin vücut bütünlüğüne
dokunulabileceği belirtilmiştir. Bu itibarla kural anayasal anlamda meşru bir
amaç taşımaktadır. 26. Kuralla kişinin
maddi ve manevi varlığını geliştirme hakkına getirilen sınırlamanın kanunilik
ve meşru amaç şartlarını taşıması yeterli olmayıp aynı zamanda ölçülü olması
gerekir. Anayasa’nın 13. maddesinde güvence altına alınan ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden
oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın ulaşılmak istenen
amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen
amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını, diğer bir ifadeyle aynı amaca
daha hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir
dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir. 27. Şüphelinin erteleme süresi zarfında uyuşturucu veya
uyarıcı madde kullanıp kullanmadığını tespite imkân tanıyan kuralın hem
şüphelinin kendisinin hem de toplumdaki diğer kişilerin maddi ve manevi
varlıklarının korunmasına katkıda bulunacağı açıktır. Dolayısıyla kuralın
ulaşılmak istenen amacın gerçekleştirilmesi bakımından elverişli olduğu
anlaşılmaktadır. 28. Kural uyarınca şüphelinin
uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp kullanmadığının tespitine yönelik sevk
işleminin şüpheliye önceden bildirilmeyen bir zamanda ve yılda en az iki sefer
yapılabilmesi kişinin maddi ve manevi varlığını geliştirme hakkına yönelik ağır
sayılabilecek bir müdahale olduğu söylenebilir. Bu sebeple daha hafif bir
müdahale aracının bulunup bulunmadığı gereklilik ilkesi yönünden önem
taşımaktadır. 29. Bu bağlamda şüphelinin önceden belirlenmiş bir
denetim ve tedavi programına tabi tutulması da başvurulabilecek araçlardan
biridir. Ancak belirli bir denetim programı çerçevesinde şüpheliden vücut
örneklerinin alınmasının meşru amaca ulaşılması bakımından şüpheliye önceden
bildirimde bulunulmaksızın yapılacak bir denetim kadar etkili sonuç
doğurmayabileceği anlaşılmaktadır. Bu itibarla kuralın kanun koyucunun suç ve
suçlulukla mücadelede ceza siyasetinin bir parçası olarak takdir yetkisi kapsamında öngörebileceği bir sistem olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Dolayısıyla kuralın ulaşılmak istenen amacın
gerçekleştirilmesi bakımından gerekli olmadığı söylenemez. 30. Kuralın da yer aldığı maddenin (2) numaralı fıkrası
uyarınca hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilen
şüphelinin bu karara karşı itiraz kanun yoluna başvurabilmesi mümkündür. Başka
bir ifadeyle söz konusu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada kamu davası
açılması için yeterli şüpheye ulaşılıp ulaşılmadığı denetlenebilir
niteliktedir. (7) numaralı fıkra uyarınca erteleme süresi zarfında öngörülen
yükümlülüklere aykırı davranmayan ve yasakları ihlal etmeyen şüpheli hakkında
kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilecektir. 31. Yine kuralda Cumhuriyet savcısı tarafından ilgili
kuruma yapılacak sevk işleminin amacının şüphelinin uyuşturucu veya uyarıcı
madde kullanıp kullanmadığını tespit etmek olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla
kural uyarınca iki seferden fazla sevk işlemi konusunda Cumhuriyet savcısına
tanınan takdir yetkisinin ancak hakkında erteleme kararı verilen şüphelinin uyuşturucu veya uyarıcı madde kullandığı yönünde bir
emarenin ortaya çıkması hâlinde kullanılabileceği
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kamu davasının açılmasının ertelenmesi kurumunun
amacı ve niteliği dikkate alındığında kuralın Cumhuriyet savcısına tanınan
yetkinin keyfî olarak kullanılmasına imkân tanıdığı söylenemez. 32. Bu itibarla kuralla kişinin maddi ve manevi varlığını geliştirme hakkına getirilen
sınırlamayla ulaşılmak istenen meşru amaç ile kişinin beden bütünlüğü
üzerindeki tasarruf hakkından kaynaklanan menfaat arasında makul dengenin
sağlandığı, dolayısıyla kuralla elde edilecek kamusal yararla kıyaslandığında
kuralın kişilere aşırı bir külfet yüklemediği sonucuna ulaşılmıştır. 33. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 17.
maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi
gerekir. Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13. ve 17.
maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması
nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek
görülmemiştir. Kuralın
Anayasa’nın 15., 19., 36. ve 38. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. V.
HÜKÜM 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun
18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun’un 68. maddesiyle değiştirilen 191.
maddesinin 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun’un 18. maddesiyle
değiştirilen (3) numaralı fıkrasının dördüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE 24/9/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI