ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas sayısı:1980/1 Karar sayısı:1980/25 Karar günü:29/4/1980 Resmi Gazete
tarih/sayı:23.8.1980/17084 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Diyarbakır Sıkıyönetim Askeri
Mahkemesi. İTİRAZIN KONUSU : Türk Ceza Yasasının 12/6/1979 günlü, 2248
sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin çeşitli fıkralarında yer alan "...
eylem başka bir suçu oluştursa bile ayrıca ..." sözcüklerini Anayasa'nın
eşitlik ve cezaların kişiselliği ilkesine aykırı bulan yerel mahkeme,
Anayasa'nın 1488 sayılı Yasa ile değişik 151. ve22/4/1962 günlü, 44 sayılı
"Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki
Kanun" un 27. maddelerine dayanarak, iptallerine karar verilmesi istemiyle
Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. I- OLAY : Mahkemenin başvurma yazısına göre, sanık, 2/10/1979 günü saat
23.30 sıralarında, Diyarbakır ili Şehitlik semtinde, duvarlara yağlıboya ile
(Kürdistan Milli zulmüne son - Devrimci Yol) yazılarını yazarken elinde boya
kutusu ve fırça ile yakalanmış ve duvarlara siyasal yazı yazmak ve bölücülük
propagandası yapmak suçlarından dolayı Türk Ceza Yasasının değişik 536. ve
142/3. maddeleri uyarınca ayrı ayrı cezalandırılması istemiyle hakkında
Diyarbakır Sıkıyönetim Askeri Mahkemesinde kamu davası açılmıştır. Davaya bakmakta olan Mahkeme, Türk Ceza Yasasının 2248 sayılı
Yasayla değişik 536. maddesinin itiraza konu edilen sözcükleri Anayasa'ya
aykırı görerek, iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına oyçokluğu ile
karar vermiştir. III- METİNLER : 1- İtiraz konusu kurallar : İtiraza konu edilen sözcükleri de içeren Türk Ceza Yasasının
değişik 536. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir : Madde 536- 1) Her kim, belediyeler, köy ihtiyar kurulları veya
yasalarla yetkili kılınmış diğer makamlarca önceden ayrılmış ya da oturulan
yerler dışında, o yerin en büyük mülkiye amirine yapılacak bir başvuru üzerine
ayrılan yerlere, izin almaksızın veya verilen izne aykırı biçimde, basılı olan
veya olmayan, elle yapılmış veya yazılmış her türlü resim, yazı ve işaretler
veya bunları içeren kâğıt, pano, pankart, bant ya da benzerlerini asar veya
yapıştırırsa veya izne dayalı olsa bile bu yerleri boyar veya bu yerlere yazı
yazar, resim ya da işaret yaparsa, eylem başka bir suç oluştursa bile ayrıca
altı aydan bir yıla kadar hafif hapis ve bin liradan aşağı olmamak üzere hafif
para cezasına çarptırılır. 2) Bu eylemler yukarıdaki fıkra dışında kalan yerlerde veya
kamuya ayrılmış veya kamuya açık veya herkes tarafından görülebilecek yerlerde
veya her türlü taşıt araçları veya kamu hizmetlerine ait iletişim araçları veya
kamu hizmetine ayrılmış veya özel kişi ve kuruluşlara ait işaret veya levhalar
üzerinde işlenirse, eylem başka bir suçu oluştursa bile ayrıca bir yıldan iki
yıla kadar hafif hapis ve ikibin liradan az olmamak üzere hafif para cezasına
çarptırılır. 2- itiraza dayanak yapılan Anayasa kuralları : Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî
inanç,din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Madde 33/5 - Ceza sorumluluğu şahsîdir. 3- İlgili Yasa Hükmü : Türk Ceza Kanununun 79. maddesi şöyledir : Madde 79 - İşlediği bir fiil ile kanunun muhtelif ahkâmını ihlâl
eden kimse o ahkâmdan en şedit cezayı tazammum eden maddeye göre
cezalandırılır. IV- İLK İNCELEME : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 24/1/1980
gününde Şevket Müftügil,.Ahmet H. Boyacıoğlu, Ahmet Erdoğdu, Osman Tokcan,
Rüştü Aral, Ahmet Salih Çebi, Muammer Yazar, Adil Esmer, Nihat O.
Akçakayalıoğlu, Hüseyin Karamüstantikoğlu, Kenan Terzioğlu, Necdet Darıcıoğlu,
İhsan N. Tanyıldız, Bülent Olçay ve Yekta Güngör Özden'in katılmalarıyla
yapılan ilk inceleme toplantısında, esas incelemenin sınırlandırılması sorunu
üzerinde durulmuştur. Anayasa'nın değişik 151. maddesinde "Bir davaya bakmakta
olan mahkeme uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya
taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına
varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri
bırakır" kuralına yer verilmiş ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27.
maddesinde de bu kural yinelenmiştir. îtiraz yoluna başvuran mahkeme, iptalini istediği yasa
kuralını,Türk Ceza Yasasının 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin kimi
fıkralarında yer alan "eylem başka bir suçu oluştursa bile
ayrıca......." biçimindeki tümce olarak belirtilmiştir. Sözü geçen tümce, anılan maddenin birinci ve ikinci fıkralarında
bulunmaktadır. Birinci fıkra hükmü, suç sayılan eylemleri gösteren,suçun maddi
öğelerini saptayan, temel bir kural taşımaktadır. Maddenin öteki fıkraları ise,
suçun öğeleri bakımından birinci fıkraya gönderme yapmakta, ayrıca cezanın
ağırlaştırılmasını ya da hafifletilmesini gerektiren nedenleri düzenlemektedir. İddianamede, eylem, Diyarbakır ili Şehitlik semtindeki
duvarlara"Kürdistan millî zulme son - Devrimci Yol" ibareleri yazı
yazmak olarak nitelendirilmiştir. Belirtilen bu eylem, anıla gelen maddenin
birinci fıkrasına göre suç sayılmış ve yaptırım altına alınmış bulunduğundan,
bu fıkra hükmü, bakılmakta olan davada zorunlu olarak uygulama alanına
girecektir. Öte yandan, bu eylem, bir mahallenin duvarlarına yazı yazma
yoluyla herkesçe görülebilecek yerlerde işlenmiş olduğundan, ikinci fıkra hükmü
de davada uygulanacak hüküm durumundadır. Bu nedenle, ilk inceleme sonunda;
dosyanın eksiği bulunmadığından, Türk Ceza Yasasının 12/6/1979 günlü, 2248
sayılı Yasayla değişik 536. maddesinin birinci fıkrasında ".......eylem
başka bir suç oluştursa bile ayrıca......." ve ikinci fıkrasında
"...... eylem başka bir suçu oluştursa bile ayrıca......." biçiminde
yer alan hükümler yönünden işin esasının incelenmesine, Ahmet H. Boyacıoğlu,
Ahmet Salih Çebi ve Kenan Terzioğlu'nun (kamu davasında, bu davaya konu olan
eylemin, meskûn yerde ve M. T. A. lojmanlarının duvarları üzerine yazı yazmak
suretiyle işlendiği öne sürüldüğüne göre, esas hakkındaki incelemenin de Türk
Ceza Yasasının 536. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ve kamu davasında
uygulama durumunda olan "......eylem başka bir suçu oluştursa bile
ayrıca......." biçimindeki kuralla sınırlı olarak yapılması gerekeceği)
yolundaki karşı oylarıyla ve oyçokluğu ile karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ : İşin esasına ilişkin rapor, Mahkemenin gerekçeli kararı, itiraz
konusu yasa hükümleri, bunlarla ilgili metinler, Anayasa'ya aykırılık savına
dayanak tutulan Anayasa kuralları, dosyadaki öteki belgeler okunup incelendikten
sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Sorunun çözümü için, öncelikle, itiraz konusu deyimlerle güdülen
amacın ortaya konulması gerekmektedir. Türk Ceza Yasasının 536.maddesinin
değiştirilmesine ilişkin tasarıda, "fiil daha ağır cezayı gerektiren bir
suç teşkil etmediği takdirde" deyimi yer almışken, Millet Meclisi Genel
Kurulundaki görüşmeler sırasında, Adalet Komisyonunca verilen bir değişiklik
önergesinin kabulü üzerine, söz konusu deyimler yasa metnine girmiştir (Millet
Meclisinin 29/6/1978 günlü, 165. Birleşimine ilişkin Tutanak Dergisine ek 114
S. sayılı Basma yazı Sah. 22). Değişiklik önergesi, gerekçeden yoksun ise de, bununla Türk Ceza
Yasasının 79. maddesinde "işlediği bir fiil ile kanunun muhtelif ahkâmını
ihlâl eden kimse o ahkâmdan en şedit cezayı tazammun eden maddeye göre
cezalandırılır" biçiminde yer alan kuralın, anılan Yasanın 536. maddesi
kapsamına giren suçlarda uygulanmamasının amaçlandığı açıktır. Son yıllarda, duvarların yazılar yazılmak suretiyle
kirletildiği;özellikle tedhiş olaylarına ortam hazırlayan siyasal ya da
ideolojik slogan taşıyan yazıların toplum düzenini önemli ölçüde bozacak düzeye
ulaştığı bilinen gerçeklerdendir. Yasa koyucu, bu tür eylemleri etkin bir
biçimde yaptırım altında bulundurarak suçların önlenmesini düşünmüştür. Ceza önlemlerinden beklenen, suçlunun İslahı yoluyla onu topluma
kazandırmanın yanında, suç nedeniyle bozulmuş olan toplumsal barışın yeniden
kurulması ve suçların işlenmesinin önlenmesidir. Bir eylemle çeşitli hükümlere
karşı gelinmesi durumunda, ağır olan hükmün gerektirdiği cezanın uygulanmasının
bu ereği gerçekleştirmeye yetmeyeceği anlaşılırsa, Yasa Koyucu, takdir hakkına
dayanarak bu kuralın, eldeki işte olduğu gibi, uygulanmamasını öngörebilir. Güdülen amaç göz önüne alınırsa, bunun kamu yararına aykırı
düştüğü de savunulamaz. Şurası da belirtilmelidir ki, Türk Ceza Yasasının 79.
maddesinin içerdiği kural, bir Anayasa ilkesi olmayıp, hukuksal temeli öğretide
uyuşmazlıklara ve uygulamada değişik çözümlerin ortaya çıkmasına yol açmış
bulunan bir ceza hukuku kuralıdır. Gerçekten Anayasa, suç ve ceza konularında, bir eylemin ancak
yasayla suç sayılabileceği; cezalarla ceza tedbirlerinin, ancak yasayla
konulabileceği; kimsenin işlendiği zaman yürürlükte bulunan yasanın suç
saymadığı bir eyleminden ötürü cezalandırılamayacağı; kimseye suçun işlendiği
zaman yasada o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza
verilemiyeceği; kimsenin kendisini veya yasanın gösterdiği yakınlarını
cezalandırma sonucunu doğuran açıklamada bulunmaya veya bu yolda kanıt göstermeye
zorlanamayacağı; ceza sorumluluğunun kişiselliği (madde : 33) ve insanlık
haysiyetiyle bağdaşmayan ceza konulamayacağı (madde : 14) gibi başlıca birkaç
ceza ilkesini belirtmekle yetinerek, bunların dışında kalan ceza konularını ve
özellikle belli bir zamanda ne gibi eylemlerin suç sayılacağını, o suçlara ne
miktar ve çeşit ceza verileceğini saptama yetkisini Yasa Koyucuya bırakmıştır.
Yasa Koyucu bu yetkisini ve takdirini kullanırken Anayasa kuralları ile kamu
yararı ve kamu düzeninin gereklerine bağlı kalmak zorundadır. İncelenen olayda olduğu gibi, kimi suçlar yönünden, belli bir
ceza hukuku kuralının uygulanmamasının öngörülmesini, Yasa Koyucunun yukarıda
belirtilen takdir hakkının kapsamı içinde görmek gerekir. İtirazda bulunan Mahkeme, yazı nedeniyle başka bir suç
oluşmuşsa, yazının siyasal amaçlı olması durumunda ayrıca yazıdan ötürü ceza
verileceğini; yazı siyasal amaçlı değilse, yalnız oluşan öteki suçtan dolayı
ceza verilip, yazı yazmak eyleminden ceza verilemeyeceğini belirterek bu yolda
yapılan ayırımın eşitlik ilkesini zedelediğini öne sürmektedir. Oysa, itiraz
konusu deyimlerin yer aldığı birinci ve ikinci fıkralarda, ortaya atılan savın
tersine, duvarlara yazılan yazıların niteliği bakımından herhangi bir ayırım
yapılmış değildir. Başka bir anlatımla, eylemin başka bir suçu oluşturması
durumunda, yazının siyasal amaçlı olup olmaması Yasa Koyucu tarafından ceza
tayinine etki yapan bir öğe olarak düşünülmemiştir. Öte yandan, Anayasa Mahkemesinin çeşitli kararlarında ve
sözgelimi : 2/11/1978 günlü, E. 1978/31, K: 1978/50 sayılı kararında
da(Kararlar Dergisi; Sayı: 16, Sah : 267) belirtildiği üzere, "kanun
önünde eşitlik ilkesi, herkesin her yönden aynı hükümlere bağlı olması
gerektiği anlamına gelmez. Bu ilke ile güdülen amaç, benzer koşullar içinde
olan, özdeş nitelikte bulunan durumların yasalarca aynı işleme bağlı
tutulmasını sağlamaktır ......." bu olayda olduğu gibi kimi yurttaşlar
için haklı nedenlere dayanılarak veya bunların durumlarındaki farklılığın
doğurduğu zorunluluklarla ayrı kurallar konulmasında eşitlik ilkesine aykırı
bir yön yoktur. Başvurma kararında, yerel mahkeme, gerekçesini açıklamamış
olmakla beraber, itiraza dayanak olarak Anayasa'nın 33/5. maddesini de
göstermiştir. Ne var ki, anılan madde kuralı, kişinin ancak kendi eylem ve
ihmalinden sorumlu tutulmasını; başkalarının eyleminden dolayı
cezalandırılmasının önlenmesini amaçlar. İtiraz konusu deyimler, bu nitelikte
bir sorumluluğa yol açmadığından bu yönden de Anayasa'ya aykırılıktan söz
edilemez. Muammer Yazar ek gerekçe yazma hakkını saklı tutmuştur. Özetlemek gerekirse, gerek Anayasa'nın eşitlik ve gerekse
cezaların kişiselliği ilkelerine aykırılık bulunmadığından itirazın reddine
karar verilmelidir. SONUÇ : 1/3/1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun
12/6/1979 günlü, 2248 sayılı Yasa ile değişik 536. maddesinin birinci
fıkrasında "...eylem başka bir suç oluştursa bile ayrıca......." ve
ikinci fıkrasında "...eylem başka bir suçu oluştursa bile ayrıca..."
biçiminde yer alan hükümlerin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine, 29/4/1980 gününde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Şevket Müftügil Üye Osman Tokcan Üye Rüştü Aral Üye Ahmet Salih Çebi Üye Muammer Yazar Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Nahit Saçlıoğlu Üye Hüseyin Karamüstantikoğlu Üye Kenan Terzioğlu Üye Orhan Onar Üye Necdet Darıcıoğlu Üye İhsan N. Tanyıldız Üye Bülent Olçay Üye Yılmaz Aliefendioğlu Üye Yekta Güngör Özden EK GEREKÇE Çoğunluğun kabul buyurduğu gerekçeye göre : (Türk Ceza Yasasının
536. maddesinde yasaklanan eylemin işlemesiyle başka bir suçun daha oluşması
durumunda sanığa verilecek ceza, aynı yasanın 79.maddesi gereğince bu suçlardan
"en şedit cezayı tazammun" eden yasa maddesindeki ceza olmak gerekir.
Zira eylem birdir. Ancak, yasa koyucu kamu yararına olarak suçluya hem 536.
maddede gösterilen ceza ve hem eylemin oluşturduğu diğer suçun cezasıyla
cezalandırabilir. Bu nedenle iki ceza tayini, Yasa koyucunun takdirine bağlıdır.
2248 sayılı Yasayla değişik 536. madde yasalaşırken yasa koyucu bu takdir
yetkisini kullanmış bir eyleme iki ceza tayin etmiştir. Bu durumda Anayasaya
aykırılıktan söz edilemez.) Çoğunlukça dayanılan gerekçe bu anlamdadır. Kanımca ortada bir eylem yok, iki eylem vardır : Birisi
yasaklanan yere Türk Ceza Yasasının 536. maddesinde gösterilen biçimde yazı,
resim ve benzerlerini asmak, yapıştırmak, yazmak gibi eylem; diğeri de asılan,
yapıştırılan, yazılan nesnelerin içerdiği suç niteliğindeki eylemdir. Bu konu incelenirken eylem (fiil) ile bu eylemde kullanılan
aracın (vasıtanın) birbirinden ayrı olarak göz önüne alınması lüzumuna değinmek
gerekir. Eylem (fiil) kastedilen sonucu elde etmek için meydana getirilen bir
yapım (ameliye) dır. Araç ise, bu yapımda kullanılan aygıt (alet) dır. Bazan
bir suç diğer bir suçun aracı olabilir, örneğin; rızası olmaksızın bir kimsenin
evine giderek onun karısı ile zina etmek hallerinde eve girme eylemi, zinanın
bir aracıdır, öğretide, örnekteki zinaya gaye suçu, eve girmeye de araç
(vasıta) suçu denilmektedir. Türk Ceza Yasasının 78. maddesine göre vasıta suçu
gaye suçunun öğesi veya cezayı artırıcı nedeni olmadıkça bunlar ayrı ayrı ceza
uygulamasına tabi tutulurlar. Gaye suçuna bir örnek alarak bu kuralı davamızın konusuna
uygulayacak olursak şu sonuç ortaya çıkar : Meselâ Türk Ceza Yasasının 142.
maddesinde gösterilen propaganda, ilâna izin verilmiş olan yerlerde ilân
suretiyle yapılırsa yalnız propaganda suçu işlenmiş olur. İlân olunması tek
başına suç oluşturmayan bir husus sözü geçen 536. maddede belirtilen yerlerde
ilân edilirse sadece bu maddede yazılı suç meydana gelir. Propaganda suçu 536.
madde ile yasaklanan yerlerde ilân yoluyla işlenirse hem 142. ve hem 536.
maddelerde yazılı suçlar işlenmiş olur. Bu son halde yasak yerde ilân yapmak
suçu, propaganda suçunun aracı olma niteliğindedir. Ve onun öğesi ya da cezayı
artırıcı sebebi olmadığından,Türk Ceza Yasasının 78. maddesine göre ayrı ayrı
ceza uygulamasına tabi tutulmaları gerekir. Biri ötekinin aracı olmakla beraber
hem142. ve hem 536. maddelerle yasaklanan yapımlar ayrı ayrı meydana
getirildiğinden bunların vücut verdiği eylemler de ayrı ayrıdır. Türk Ceza Yasasının 79. maddesindeki durum bunlara benzemez. Bu
maddenin uygulanabilmesi için yapım (ameliye) tek olmak gerektir, örneğin : Bir
kimse, başkasının "binasını veya hububatını ya da mahsulâtını..."
ızrar kastıyla yakarsa eylem bir olduğu halde Türk Ceza Yasasının hem 369. ve
hem 516. maddeleri hükümlerini ihlâl etmiş olur. 79. madde işte burada
uygulanır. Bu itibarla 79. Maddenin konumuzla ilgisi olmadığı kanısındayım. SONUÇ: Yüksek Mahkemece varılan karara katılmakta dayandığım gerekçe
Türk Ceza Yasasının 79. maddesi ile ilgili görüşün dışında kalan nedenlerle
birlikte yukarıda arz ettiğim gerekçedir. Üye Muammer Yazar