anayasa mahkemesi kararı Esas Sayısı : 2024/1 Karar Sayısı : 2025/70 Karar Tarihi : 6/3/2025 R.G.Tarih-Sayı :
3/6/2025-32919 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Trabzon 1. İcra Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 30/6/1934 tarihli ve 2548 sayılı Ceza Evleriyle Mahkeme
Binaları İnşası Karşılığı Olarak Alınacak Harçlar ve Mahkûmlara Ödettirilecek
Yiyecek Bedelleri Hakkında Kanun'un 1. maddesinin Anayasa'nın 36. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
talebidir. OLAY: İlamlı icra takibine konu cezaevi yapı harcının alınması kararına karşı
yapılan şikâyette itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ A. İptali İstenen Kanun Hükmü Kanun’un itiraz konusu 1. maddesi
şöyledir: “ Madde 1- İcra dairelerince miktar ve kıymeti
muayyen olan ilâmlı ve ilâmsız alacaklardan tahsil olunan paranın % 2'si ve
kıymeti muayyen olmıyan ilâmların icrasından tahsil harcının yarısı nisbetinde
harç alınır. Maktu harçlar ilâmın icraya konulduğu zaman peşin olarak alınır. Bu harçlar borçluya yükletilemez ve mahkûmunbih meblağ
bir milyon liradan aşağı olursa bundan harç alınmaz. ” B. İlgili Görülen Kanun Hükmü 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve
İflas Kanunu’nun 15. maddesi
şöyledir: “ Harçlar: Madde 15 – (Değişik:
3/7/1940-3890/1 md.) İcra ve iflas harçlarını kanun tayin eder. Kanunda hilafı
yazılı değilse, bütün harç ve masraflar borçluya ait olup neticede ayrıca hüküm
ve takibe hacet kalmaksızın tahsil olunur. İcra takiplerinde,
müzahereti Adliye kararları takibe yetkili icra mahkemesi tarafından Hukuk
Usulü Muhakemeleri Kanununun 465 ve müteakip maddelerine tevfikan ittihaz
olunur. ” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri
uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM,
Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız
SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ve Kenan YAŞAR’ın
katılımlarıyla 18/1/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle
uygulanacak kural ve sınırlama sorunları görüşülmüştür. 2. Anayasa’nın
152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta
olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı
kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan
birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması
durumunda bu hükümlerin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir.
Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine
başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir
davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması
gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde
ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da
olumsuz yönde etki yapacak nitelikte kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 2548
sayılı Kanun’un 1. maddesinin iptalini talep etmiştir. Anılan Kanun’un itiraz
konusu 1. maddesinin birinci fıkrasında miktar ve kıymeti belirli olan ilamlı
ve ilamsız alacaklardan tahsil olunan paradan %2 oranında, miktarı belirli
olmayan ilamların icrasında ise tahsil harcının yarısı oranında harç alınacağı öngörülmüştür. Söz konusu fıkranın ikinci
cümlesinde maktu harçların ilamın icraya konulduğu zaman peşin olarak alınacağı
düzenlenmiştir. İtiraz konusu maddenin ikinci fıkrasında ise bu harçların
borçluya yükletilemeyeceği ve icra takibine konu meblağın bir milyon liradan
aşağı olması durumunda harç alınmayacağı hüküm altına alınmıştır. 4. Bakılmakta olan davanın konusunu
işçilik alacağına ilişkin ilama dayalı olarak başlatılan icra takibinde tahsil
edilen alacaktan alınan %2 oranında cezaevi yapı harcı oluşturmaktadır. Bu
itibarla bakılmakta olan davaya konu icra takibinin ilamlı ve takibe konu
alacağın da belirli olması nedeniyle kuralın birinci fıkrasının birinci
cümlesinde yer alan “ …ve ilamsız… ” ve
“ …ve kıymeti muayyen olmıyan ilamların icrasından tahsil harcının yarısı… ”
ibarelerinin bakılmakta olan davada uygulanma
imkânı bulunmamaktadır. 5. Diğer yandan takibe konu alacak
miktarının bir milyon liranın üzerinde (1.00 TL) olması nedeniyle kuralın ikinci
fıkrasında yer alan “ …ve mahkûmunbih
meblağ birmilyon liradan aşağı olursa bundan harç alınmaz. ” bölümünün de bakılmakta olan davada uygulanma imkânı
bulunmamaktadır. Bu itibarla anılan ibarelere ve bölüme ilişkin başvurunun
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. 6. Öte yandan kuralın birinci fıkrasının
kalan kısmı bakılmakta olan davada uygulanan,
miktarı belirli olan ilamlı icra takiplerinin yanı sıra uygulanma imkânı
bulunmayan, miktarı belirli olan ilamsız icra takipleri ile miktarı belirli
olmayan ilamlı icra takipleri yönünden de geçerli, ortak kural niteliğindedir. 7. Dolayısıyla bakılmakta olan davanın konusu gözetilerek
kuralın birinci fıkrasının birinci cümlesinin kalan kısmının esasına
ilişkin incelemenin anılan cümlede yer alan “ …ilamlı… ”
ibaresi ile sınırlı olarak yapılması
gerekir. 8. Açıklanan nedenlerle 30/6/1934 tarihli ve 2548 sayılı Ceza Evleriyle Mahkeme
Binaları İnşası Karşılığı Olarak Alınacak Harçlar ve Mahkûmlara Ödettirilecek
Yiyecek Bedelleri Hakkında Kanun’un 1. maddesinin; A. Birinci fıkrasının; 1. Birinci
cümlesinde yer alan “ …ve ilamsız… ” ve “ …ve kıymeti muayyen olmıyan
ilamların icrasından tahsil harcının yarısı… ” ibarelerinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu
davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu ibarelere ilişkin başvurunun
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 2. Birinci
cümlesinin kalan kısmının esasının incelenmesine, esasa ilişkin incelemenin
anılan cümlede yer alan “ …ilamlı… ” ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına, 3. İkinci
cümlesinin esasının incelenmesine, B. İkinci fıkrasının; 1. …ve
mahkûmunbih meblağ birmilyon liradan aşağı olursa bundan harç alınmaz. ” bölümünün itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu bölüme ilişkin başvurunun
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 2. Kalan kısmının esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. III. ESASIN İNCELENMESİ 9. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör
Ömer MENCİK tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve
ilgili görülen kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları
ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü: A. Uygulanacak Kural Sorunu 10. 2548 sayılı Kanun’un 1. maddesinin birinci fıkrasının
itiraz konusu ikinci cümlesi, değeri belirli olmayan ilamların icrasında alınan
maktu cezaevi yapı harcına yönelik hüküm içermektedir. Bakılmakta olan davanın
konusunu ise miktarı belirli olan bir alacakla ilgili olarak yapılan ilamlı icra
takibi oluşturmaktadır. Bu itibarla anılan Kanun’un birinci fıkrasının itiraz
konusu ikinci cümlesinin bakılmakta
olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır. Dolayısıyla anılan cümleye
ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. B. Genel
Açıklama 11. Harç, devletin
yüklendiği görevleri yerine getirebilmek için anayasal sınırlar içinde
egemenlik yetkisine dayanarak çeşitli kaynaklardan elde ettiği vergi ve resim
gibi bir çeşit kamu geliridir. Ödenen vergiler bakımından vergi mükelleflerinin
bireysel bir hizmet ya da karşılık talep etme haklarının bulunmamasına karşın harç,
bireylerin özel menfaatlerine ilişkin olarak kamu hizmetlerinden yararlanmaları
(tapu, pasaport gibi) karşılığında bu hizmetlerin maliyetlerine katılmaları
amacıyla kamu gücüne dayanılarak getirilen mali bir yükümlülüktür ( AYM, E.2011/28, K.2012/22, 16/2/2012; E.2011/16,
K.2012/129, 27/9/2012). 12. Ülkemizde
farklı kanunlarla farklı türlerde harçlar düzenlenmiştir. Bu kapsamda öngörülen
yargı harçları mahkeme ve icra harçlarından
oluşmaktadır. İcra harçlarına 2/7/1964 tarihli
ve 492 sayılı Harçlar Kanunu ile 2548 sayılı Kanun’da yer verilmiştir. Cezaevi yapı
harcı da 2548 sayılı Kanun’da düzenlenen yargı harçları kapsamında icra harcı
olarak öngörülmüştür. 13. 492
sayılı Kanun’un 11. maddesinin birinci fıkrasında genel olarak yargı harçlarını davayı açan veya harca konu
olan işlemin yapılmasını isteyen kişilerin ödemekle yükümlü olduğu
düzenlenmiştir. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 326. maddesinin (1) numaralı fıkrasında ise kanunda
yazılı hâller dışında yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan
alınmasına karar verileceği, 2004 sayılı Kanun’un 15. maddesinin
birinci fıkrasında kanunlarda aksi
belirtilmediği sürece bütün harç ve masrafların borçluya ait olduğu, bu
masrafların ayrıca hüküm ve takibe gerek kalmaksızın borçludan tahsil olunacağı
hüküm altına alınmıştır. 14. 2548 sayılı
Kanun’da cezaevi yapı harcı açısından bu genel ilkeden ayrılarak söz konusu harçtan
alacaklının sorumlu olduğu, icranın yapılmasına sebebiyet vermesi bağlamında
haksız taraf konumunda olan borçluya bu harcın yükletilemeyeceği açıkça
öngörülmüştür. C. İtirazın Gerekçesi 15. Başvuru kararında özetle; cebrî icranın doğrudan bir
yargılama faaliyeti olmamakla birlikte bireylerin hakkı olan edimi elde
etmelerini sağladığı, bu yola başvurulması durumunda taraflar açısından bazı mali
yükümlülüklerin öngörüldüğü, bunların bir kısmının borcunu ödememek suretiyle
uyuşmazlık çıkmasına neden olan borçluya yükletilerek alacaklı ile borçlu
arasında hakkaniyete uygun bir dengenin kurulmaya çalışıldığı ancak itiraz
konusu kurallar gereğince cezaevi yapı harcının tamamen alacaklıya yükletilmesinin
hakkaniyete aykırı durumlara neden olduğu, genel bütçe kapsamında yapılması
gereken ceza infaz kurumlarının adil bir vergilendirme sistemi kurulmadan
alacaklıdan alınacak harçlarla yapılmasının vergi adaletiyle bağdaşmadığı, kurallarla
mülkiyet hakkının da ihlal edildiği, yapılacak kesintiyle ilgili olarak
alacağın niteliği hususunda da bir ayrımın öngörülmediği belirtilerek
kuralların Anayasa’nın 36. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Ç. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 16. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kurallar,
ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleri yönünden de incelenmiştir. 17. Anayasa’nın 35. maddesinde “ Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir./ Bu
haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir./ Mülkiyet hakkının kullanılması
toplum yararına aykırı olamaz. ” denilmektedir. Anayasa’nın anılan
maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve
parayla değerlendirilebilen her türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM,
E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, §§ 20-21). 18. Mülkiyet hakkı ; kişiye başkasının hakkına zarar vermemek ve kanunların
koyduğu sınırlamalara uymak şartıyla sahibi olduğu şeyi dilediği gibi kullanma,
semerelerinden yararlanma ve üzerinde tasarruf etme imkânı veren bir haktır ( Mehmet
Akdoğan ve diğerleri [1.B.], B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 32). Bu
bağlamda malikin mülkünü kullanma, semerelerinden yararlanma ve mülkü üzerinde
tasarruf etme yetkilerinden herhangi birinin kısıtlanması veya mülkünden yoksun
bırakılması mülkiyet hakkına getirilmiş bir sınırlama niteliğindedir (AYM, E.2017/21, K.2020/77, 24/12/2020, § 137). 19. Anayasa’nın “ Hak
arama hürriyeti ” başlıklı 36. maddesinin
birinci fıkrasında ise “ Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile
adil yargılanma hakkına sahiptir. ”
denilmektedir. Anılan maddeyle güvence altına alınan hak arama özgürlüğü,
kendisi bir temel hak niteliği taşımasının yanında diğer temel hak ve
özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmayı ve bunların korunmasını sağlayan
en etkili güvencelerden biridir (AYM, E.2021/9, K.2022/4, 26/1/2022, § 28). 20.
Kararın icrası hakkı, mahkemeye erişim hakkı ve karar hakkı ile birlikte adil
yargılanma hakkının güvencelerinden olan mahkeme hakkının bir unsurunu
oluşturmaktadır ( Filiz Fırat [1.B.] , B. No:
2014/10305, 5/12/2017, § 29). Mahkeme kararlarının uygulanması, yargılamanın
dışında olmakla birlikte onu tamamlayan ve yargılamanın sonuç doğurmasını
sağlayan bir unsurdur. Karar uygulanmazsa yargılamanın da bir anlamı
olmayacaktır. Bu nedenle yargı kararlarının uygulanması mahkeme hakkı
kapsamında değerlendirilmektedir (AYM, E.2023/76, K.2023/155, 13/9/2023,
§ 20). 21.
Kararın icrası hakkı özel hukuk ilişkilerinde devlete, borçlu aleyhine verilmiş
bir kararda yer alan borcu alacaklıya ödeme sorumluluğu yüklememektedir. Özel
kişiler aleyhine kurulan hükümlerde devletin yükümlülüğü erişilebilir, fiilen
ve hukuken etkili bir cebrî icra sistemi kurmaktan ibarettir. A leyhine hüküm kurulan tarafın bu hükmün gereğini rızayla
yerine getirmemesi durumunda lehine hak tanınan kişi devletin kurduğu cebrî
icra mekanizmasının işletilmesi için başvuruda bulunarak kararın devlet eliyle
uygulanmasını temin edebilir. Devletin yükümlülüklerinin bir gereği olarak oluşturulan cebrî icra
sistemine erişilmesini güçleştiren veya imkânsız hâle getiren başvuru şartları
ya da mali yükümlülükler kararın icrası hakkını ihlal edebilir. 22. Kurallarda
kesinleşmiş mahkeme kararına dayalı olarak başlatılan icra takibine konu
alacağın tahsil edilen kısmından %2 oranında harç kesilmesi öngörülmek suretiyle
mülkiyet hakkına yönelik sınırlama getirildiği açıktır. Ayrıca söz konusu
harcın icraya başvurmayı güçleştirmesi nedeniyle kuralla adil yargılanma hakkı kapsamındaki
kararın icrası hakkına da sınırlama getirilmektedir. 23. Anayasa’nın 13. maddesinde “ Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın
yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve
ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna,
demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük
ilkesine aykırı olamaz. ”
denilmektedir. Buna göre temel hak ve özgürlüklere sınırlama getiren
düzenlemelerin kanunla yapılması, Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun
ve ölçülü olması gerekir. 24. Bu kapsamda mülkiyet ve adil yargılanma haklarını
sınırlamaya yönelik bir kanuni düzenlemenin şeklen
var olması yeterli olmayıp yasal kuralların keyfiliğe izin vermeyecek şekilde
belirli ve öngörülebilir nitelikte olması gerekir. 25. Esasen temel hakları sınırlayan
kanunun bu niteliklere sahip olması Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan
hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde, kanuni
düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve
kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel
olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem
içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin
sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının öngörülebilir
olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini,
devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden
kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154).
Dolayısıyla Anayasa’nın 13. maddesinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen
kanunilik Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye bağlanan hukuk devleti ilkesi
ışığında yorumlanmalıdır. 26. Bunun yanı sıra Anayasa’nın 73.
maddesinin üçüncü fıkrasında da “ Vergi, resim, harç ve benzeri malî
yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır. ” denilerek
verginin kanuniliği ilkesi benimsenmiştir. Verginin kanuniliği ilkesi, takdire
dayalı keyfî uygulamaları önleyecek sınırlamaların kanunda yer almasını
gerektirmekte; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklere ilişkin
düzenlemelerin konulması, değiştirilmesi veya kaldırılmasının kanun ile
yapılmasını zorunlu kılmaktadır. 27. Kurallarda harcın konusunun,
miktarının ve yükümlüsünün herhangi bir tereddüde yer vermeyecek biçimde
açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralların belirli, ulaşılabilir
ve öngörülebilir nitelikte olduğu, bu yönüyle kanunilik şartını taşıdığı
anlaşılmaktadır. 28. Anayasa’nın 35.
maddesinin ikinci fıkrasında mülkiyet hakkının kamu yararı amacıyla
sınırlanabileceği belirtilmiştir. 29. Anayasa’nın 36. maddesinde ise adil
yargılanma hakkı için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiştir. Ancak özel
sınırlama nedeni öngörülmemiş hakların da hakkın doğasından kaynaklanan bazı
sınırlarının bulunduğu kabul edilmektedir. Bunun yanı sıra Anayasa’nın başka
maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevler özel
sınırlama sebebi gösterilmemiş hak ve özgürlüklere sınır teşkil edebilir ( AYM, E.2021/127, K.2022/85, 30/6/2022, § 60). 30. Ayrıca adil yargılanma hakkı,
niteliği gereği devletin düzenleme yapmasını gerektiren bir haktır. Zira bu
hakkın Anayasa’da ifade edilmiş olması kendi başına bir anlam taşımamakta,
bireylerin bu haktan yararlanabilmesi için devletin en azından yargı
teşkilatını kurması ve yargılama usullerini belirlemesi gerekmektedir. Devletin
düzenleme yetkisini haiz olduğu alanlarda belirli ölçüde takdir yetkisi
bulunmaktadır. Bu sebeple adil yargılanma hakkına yönelik sınırlamalar
getirilirken kanun koyucuyu bağlayan belirli bir meşru amaçlar listesi
bulunmamaktadır. Ancak kanun koyucunun bu takdir yetkisinin Anayasa
Mahkemesinin denetimine tabi olduğu açıktır ( Bekir Sözen [GK], B. No:
2016/14586, 10/11/2022, § 74). 31. Ceza infaz kurumları ile mahkeme binalarının inşası
devletin adalet faaliyetlerini yürütmek üzere yapılan kamu hizmetinin bir
parçası olduğu açıktır. Söz konusu hizmetin yerine getirilmesi finansal
kaynağın oluşturulmasını zorunlu kılmaktadır. Harç da devletin yükümlülüklerini
yerine getirebilmesi için anayasal sınırlar içinde egemenlik yetkisine
dayanarak çeşitli kaynaklardan elde ettiği vergi ve resim gibi bir çeşit kamu
geliridir. Kurallarda öngörülen harcın anılan kamu hizmetinin finansmanına
yönelik olarak bir gelir kalemi oluşturulması amacıyla getirildiği
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kurallarla kamu hizmetlerinin, böylece devlete
yüklenen ödevlerin yerine getirilmesi amaçlanmaktadır (benzer bir değerlendirme
için bkz. AYM, E.2021/119, K.2022/48, 21/04/2022, § 35). Bu itibarla kurallarla
mülkiyet ve adil yargılanma haklarına getirilen sınırlamanın kamu yararı
amacına yönelik olduğu ve bu suretle meşru bir amaç taşıdığı anlaşılmaktadır. 32. Bununla
birlikte anılan haklara getirilen sınırlamanın aynı zamanda ölçülü olması
gerekir. Anayasa’nın 13. maddesinde güvence altına alınan ölçülülük ilkesi
elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden
oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın ulaşılmak istenen
amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen
amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını diğer bir ifadeyle aynı amaca
daha hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir
dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir. 33. Kurallar gereğince
icra daireleri tarafından alacaklıdan tahsil edilen harcın ceza infaz kurumu
ile mahkeme binalarının inşası için ihtiyaç duyulan finansmanın sağlanmasına
katkı sağlayacağı gözetildiğinde kuralların anılan meşru amaca ulaşma
bakımından elverişli olduğu anlaşılmaktadır. 34. Öte yandan devletin kamusal
ihtiyaçların karşılanması için Anayasa’nın 73. maddesi gereğince aldığı yetkiye
dayanarak tek taraflı iradesiyle vergi, resim, harç ve benzeri yükümlülükler getirme
ve bunların usul ve esasına ilişkin şartlarını belirleme konusunda takdir
yetkisi bulunmaktadır. Vergilendirme ve harçlandırma devletin takdir yetkisinin
geniş olduğu alanların başında gelmektedir. Bu itibarla ceza infaz kurumlarının
ve mahkeme binalarının yapımı için gerekli olan finansman kaynağının ne tür
kamu gelirleriyle oluşturulacağının takdiri yasama organına aittir. Dolayısıyla
ceza infaz kurumları ile mahkeme binalarının inşasını için gerekli finansmanın
bir kısmının sağlanması için kurallar kapsamında öngörülen harcın meşru amaç
bakımından gerekli olmadığı söylenemez. 35. M ülkiyet ve adil
yargılanma hakkına yönelik sınırlamanın ölçülü olabilmesi için orantılılık
ilkesi gereğince öngörülen sınırlama ile elde edilmek istenen meşru amaç arasında
adil ve makul bir denge gözetilmelidir. Bu nedenle kurallarda öngörülen
sınırlamanın kamu yararının gerekleri ile bireyin hakları arasında kurulmaya
çalışılan adil dengeyi bozacak şekilde bireye katlanılması zor külfet yüklememesi
gerekir. 36. Kurallarla öngörülen nispi harcın miktarının alacak tutarına göre
değişeceği açıktır. 2004 sayılı Kanun’un 15. maddesinin birinci fıkrasının
ikinci cümlesine göre alacaklının sorumlu olduğu bu harç dışında diğer icra
harç ve masrafların tamamından borçlunun sorumlu olduğu anlaşılmaktadır. Bu
durum karşısında %2 olarak belirlenen harcın makul ve kabul edilebilir düzeyde olduğu, alacaklılar açısından katlanılmaz ölçüde mali külfete sebep
olmadığı anlaşılmaktadır. 37. Diğer yandan e konomik ve sosyal durumları itibarıyla icra giderlerini ödeme
gücünden yoksun olan bireylerin söz konusu masrafları icranın başında ödemekle
yükümlü tutulmaları, bireylerin ilama dayalı olarak icraya başvurmalarını
imkânsız hâle getirebilir veya önemli ölçüde zorlaştırabilir. Ancak kurallarda
öngörülen harcın kıymeti belirli olan ilamlı
takiplerde peşin olarak alınmadığı, takibin son aşamasında kesinti yapılmak
suretiyle tahsil edildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kurallarda öngörülen
harcın bireylerin icraya
başvurmalarını imkânsız hâle getirdiği veya önemli ölçüde zorlaştırdığı
söylenemez. 38. Bu
itibarla kurallarda öngörülen harcın icraya
başvuran alacaklılara aşırı
bir külfet yüklemediği, kurallarla ulaşılmak istenen kamusal yarar ile
bireylerin menfaati arasındaki makul dengenin bozulmadığı ve mülkiyet ile adil
yargılanma haklarına getirilen sınırlamanın orantılı olduğu sonucuna ulaşılmıştır ( benzer yöndeki değerlendirme için bkz. AYM, E.2011/28,
K.2012/22, 16/2/2012 ). 39. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 13., 35.
ve 36. maddelerine aykırı değildir. İtirazın
reddi gerekir. IV. HÜKÜM 30/6/1934 tarihli ve 2548 sayılı Ceza Evleriyle Mahkeme
Binaları İnşası Karşılığı Olarak Alınacak Harçlar ve Mahkûmlara Ödettirilecek
Yiyecek Bedelleri Hakkında Kanun’un 1. maddesinin; A. Birinci
fıkrasının; 1. Birinci cümlesinde
yer alan “…ilamlı…” ibaresinin Anayasa’ya
aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 2. İkinci
cümlesinin itiraz başvurusunda bulunan
Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu cümleye
ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, B. İkinci
fıkrasında yer alan “ Bu harçlar borçluya yükletilemez…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 6/3/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI