ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/13 Karar Sayısı : 2011/23 Karar Günü : 20.1.2011 R.G. Tarih-Sayı :
02.04.2011-27893 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Altıncı
Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 29.6.2001 günlü, 4706
sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi
Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 7. maddesinin, 3.7.2003 günlü,
4916 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının 'İfraz,
tevhit, tescil ve tespit işlemleri imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi
olmaksızın'' bölümünün, Anayasa'nın 5., 10. ve 56. maddelerine
aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. I- OLAY Hazine adına tapuya kayıtlı iki parselin ifraz edilmesi talebiyle
yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada,
itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali
için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı İtiraz konusu kuralın yer aldığı 29.6.2001 günlü, 4706 sayılı
Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi
Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 7. maddesinin, 3.7.2003 günlü,
4916 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrası şöyledir: 'Hazineye ait taşınmazların değerlendirilmesi ile ilgili
işlemlerde Bakanlık tarafından istenilen bilgi ve belgeler, kamu kurum ve
kuruluşlarınca öncelikle gönderilir ve görüş yazıları en geç iki ay içinde
cevaplandırılır. Bu süre içinde cevap verilmediği takdirde olumlu görüş
verilmiş sayılır. İfraz, tevhit, tescil ve tespit işlemleri imar
mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın ve herhangi bir ücret,
bedel ve gider karşılığı talep edilmeksizin ilgili kuruluşlarca talebi izleyen
iki ay içinde yerine getirilir.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda, Anayasa'nın 5., 10. ve 56.
maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 26.2.2009 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen Yasa
kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesiyle aynı durumda olanlar
için farklı kurallar getirilmesinin yasaklandığı, Anayasa'nın
5. maddesinde Devletin temel amaç ve görevlerinin belirtildiği, 56. maddesinde
de herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğunun ve
çevreyi geliştirmenin, çevre sağlığını korumanın ve çevre kirlenmesini
önlemenin Devletin ve vatandaşların ödevi olduğunun ifade edildiği, Anayasa'nın
5. ve 56. maddeleriyle Devlete verilen görevlerin imar mevzuatıyla getirilen
düzenlemelerle de yaşama geçirileceğinde kuşku bulunmadığı, 3194 sayılı İmar
Kanunu'nun 15. ve 16. maddelerinde ifraz, tevhit ve tescil işlemlerinin hangi
şartlarda ve nasıl yapılacağının belirtildiği, itiraz konusu kuralla şahısların
mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan hiçbir farkı bulunmayan Hazine'ye ait
taşınmazlar yönünden diğer kişilere tanınmayan bir biçimde ayrıcalıklı kurallar
getirilmek suretiyle imar mevzuatı yönünden Hazine ile diğer taşınmaz malikleri
arasında ayrım yapıldığı, Hazine'nin imar mevzuatındaki kısıtlamaların dışında
tutulmasının Anayasa'nın 5., 10. ve 56. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz konusu kural, Hazine'ye ait taşınmazların ifraz, tevhit,
tescil ve tespit işlemlerinin imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın
yerine getirileceğini öngörmektedir. Anayasa'nın 5. maddesinde, 'Devletin temel amaç ve
görevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin
bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.' denilmektedir. Anayasa'nın 'Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması' başlıklı 56.
maddesinde de, 'Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına
sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini
önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir'' hükmü yer almaktadır. Anayasa'nın 5. maddesiyle kişilerin ve toplumun refah, huzur ve
mutluluğunu sağlama ve insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için
gerekli şartları hazırlama ödevi Devlete verilirken, 56. maddesiyle de herkesin
sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu belirtilerek, bu
hakkı korumanın yine devletin ve vatandaşların ödevi olduğu vurgulanmaktadır. Devlete verilen bu görevlerin yaşama geçirilmesi bakımından, imar
mevzuatıyla getirilen düzenlemeler büyük önem taşımaktadır. Anayasa'nın 5. ve
56. maddeleri ile Devlete verilen görevlerin yerine getirilmesi, belli bir plan
ve program çerçevesinde gözetim ve denetim ile gerçekleşebilir. Anayasa'da yer
alan 'sağlıklı ve dengeli çevre' kavramına, doğal güzelliklerin korunduğu,
kentleşme ve sanayileşmenin getirdiği hava ve su kirlenmesinin önlendiği bir
çevre kadar, belli bir plan ve programa göre düzenlenmiş çevrenin de gireceği
kuşkusuzdur. İmar hukukuna ilişkin kurallar temel olarak 3194 sayılı İmar
Kanunu'nda yer almaktadır. İmar Kanunu'nun 'İfraz ve tevhid' başlıklı 15.
maddesinde, 'İmar planlarına göre yol, meydan, yeşil saha, park ve
otopark gibi umumi hizmetlere ayrılan yerlere rastlayan gayrimenkullerin bu
kısımlarının ifrazına veya tevhidine izin verilmez. İmar parselasyon planı
tamamlanmış olan yerlerde yapılacak ifraz veya tevhidin bu planlara uygun
olması şarttır. İmar planlarında parsel cepheleri tayin edilmeyen yerlerde
yapılacak ifrazların, asgari cephe genişlikleri ve büyüklükleri yönetmelikte
belirtilen esaslara göre tespit edilir. İmar planı dışında kalan alanlarda
yönetmeliklerinde tayin edilecek miktarlardan küçük ifrazlara izin verilmez.' ,
'Tescil ve şüyuun izalesi' başlıklı 16. maddesinde ise 'Belediye ve
mücavir alan hudutları içindeki gayrimenkullerin re'sen veya müracaat üzerine
tevhid veya ifrazı, bunlar üzerinde irtifak hakkı tesisi veya bu hakların
terkini, bu Kanun ve yönetmelik hükümlerine uygunluğu belediye encümenleri veya
il idare kurullarınca onaylanır. Onaylama işlemi, müracaatın belediyelere veya
valiliklere intikalinden itibaren en geç 30 gün içinde sonuçlandırılır ve
tescil veya terkini için 15 gün içinde tapuya bildirilir. Tapu dairesi, tescil
veya terkin işlemini bir ay içinde sonuçlandırmak zorundadır'' hükümleri
yer almaktadır. Anılan maddelerde, imar planlarında umumi hizmetlere ayrılan
taşınmazların bu kısımlarının ifraz ve tevhidi yasaklanmış, imar parselasyon
planı tamamlanmış olan yerlerde ifraz ve tevhidin yapılabilmesi ise imar
planına uygun olması koşuluna bağlanmış ve imar planlarında parsel cepheleri
tayin edilmeyen yerler ile imar planı dışında kalan alanlarda yapılacak
ifrazlar yönünden ise yönetmeliklerde belirtilen kurallara uyulması koşulu
aranmıştır. Belediye ve mücavir alan hudutları içindeki taşınmazların tevhit
veya ifrazı ile bunlar üzerinde irtifak hakkı tesisi veya bu hakların terkini
işlemlerinin tapu dairesince sonuçlandırılması ise bu işlemlerin İmar Kanunu ve
yönetmelik hükümlerine uygunluğunun ilgili idari kurullarca onaylanması şartına
bağlanmıştır. Kısaca, ifraz ve tevhit işlemlerinin yapılabilmesi, imar
mevzuatına uygun olmalarına ve bu uygunluğun ilgili idari kurullarca tespit
edilerek onaylanmasına bağlıdır. Getirilen bu düzenleme ile sağlanmak istenen
nihai amacın kamu yararı olduğu kuşkusuzdur. İtiraz konusu kuralda yer alan 'imar mevzuatındaki
kısıtlamalara tâbi olmaksızın' ibaresi, Hazine'ye ait taşınmazların
ifraz, tevhit ve tescil işlemlerinin imar mevzuatındaki kısıtlamaların dışına
çıkarılması sonucunu doğurmakta ve İmar Kanunu ile konuya ilişkin
yönetmeliklerde öngörülen kurallara aykırı da olsa Maliye Bakanlığı'nın bu
yöndeki taleplerinin ilgili idarelerce yerine getirilmesini zorunlu
kılmaktadır. Söz konusu işlemlerin yapılabilmesi için imar mevzuatına uygun
olma koşulunun ortadan kalkması ve bu uygunluğun idari kurullarca denetiminin
olanaksız kılınması ise imar hukukunda denetimsiz bir alan oluşturmakta, bu da
Devletin bu konudaki gözetim ve denetim görevini yerine getirmesine engel
olmaktadır. Anayasa'nın 5. ve 56. maddeleriyle Devlete verilen ödevlerin somut
tedbirlerle nasıl yerine getirileceği yasa koyucunun takdirinde ise de söz
konusu ödevler yerine getirilirken Hazineye ait taşınmazların ifraz ve tevhit
işlemleri yönünden ayrıcalık tanınarak bu işlemlerin imar mevzuatındaki
kısıtlamalar dışında tutulması, Anayasa'nın anılan maddeleriyle
bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuralda yer alan 'imar
mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın' ibaresi, Anayasa'nın 5.
ve 56. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Anayasa'nın 5. ve 56. maddelerine aykırı görülerek iptal edilen
ibarenin ayrıca Anayasa'nın 10. maddesi yönünden incelenmesine gerek
görülmemiştir. İtiraz konusu kuralın, iptal edilen ibare dışında kalan 'İfraz,
tevhit, tescil ve tespit işlemleri' ibaresinin ise Anayasa'ya aykırı
bir yönü bulunmadığından, bu ibareye yönelik iptal isteminin reddi gerekir. VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, Yasa'nın belirli
kurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunu
doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesi'nce iptaline karar verilebileceği
öngörülmektedir. 4706 sayılı Yasa'nın 7. maddesinin, 4916 sayılı Yasa'nın 6.
maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasındaki ''imar mevzuatındaki kısıtlamalara
tâbi olmaksızın '' ibaresinin iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan iptal
edilen ibareden sonra gelen '' ve '' sözcüğünün de, 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinin
ikinci fıkrası gereğince iptali gerekir. VII- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN İNCELENMESİ 29.6.2001 günlü, 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların
Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun'un 7. maddesinin, 3.7.2003 günlü, 4916 sayılı Kanun'un 6.
maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının 'İfraz, tevhit, tescil ve tespit
işlemleri imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın '' bölümünün; 1- '' imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın ''
ibaresi, 20.1.2011 günlü, E.2009/13, K.2011/23 sayılı kararla iptal
edildiğinden, bu ibarenin, uygulanmasından doğacak sonradan giderilmesi güç
veya olanaksız durum ve zararların önlenmesi ve iptal kararının sonuçsuz
kalmaması için kararın Resmî Gazete'de yayımlanacağı güne kadar YÜRÜRLÜĞÜNÜN
DURDURULMASINA, 2- 'İfraz, tevhit, tescil ve tespit işlemleri '' ibaresine
yönelik iptal istemi, 20.1.2011 günlü, E.2009/13, K.2011/23 sayılı kararla
reddedildiğinden, bu ibareye ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 20.1.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VIII- SONUÇ A- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp
çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin
çalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah
OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas
sayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, B- 29.6.2001 günlü, 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz
Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun'un 7. maddesinin, 3.7.2003 günlü, 4916 sayılı Kanun'un
6. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının 'İfraz, tevhit, tescil ve tespit
işlemleri imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın '' bölümünün; 1- '' imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın ''
ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 2- 'İfraz, tevhit, tescil ve tespit işlemleri '' ibaresinin
ise Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, C- 4706 sayılı Kanun'un 7. maddesinin, 4916 sayılı Kanun'un
6. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının 'İfraz, tevhit, tescil ve tespit
işlemleri imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın '' bölümünün, ''
imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın '' ibaresinin iptali nedeniyle
uygulanma olanağı kalmayan iptal edilen ibareden sonra yer alan '' ve ''
sözcüğünün de, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE, 20.1.2011 gününde karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Fettah
  OTO Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Alparslan
  ALTAN Üye Burhan
  ÜSTÜN Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI