ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/34 Karar Sayısı : 2010/72 Karar Günü : 20.5.2010 R.G. Tarih-Sayı :
30.12.2010-27801 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Diyarbakır 1. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 6.1.1982 günlü, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'na, 15.7.2003 günlü, 4928 sayılı Yasa'nın
7. maddesiyle eklenen Geçici Madde 5'in birinci cümlesinin Anayasa'nın 2., 10.
ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY İdare Mahkemesi'nce verilen davanın açılmamış sayılmasına ilişkin
kararın kesinleşmesinden sonra yapılan başvuru üzerine Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi'nce, olayda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesinin ihlal
edildiğine karar verilmesi nedeniyle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 53. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendi uyarınca yargılamanın
yenilenmesi istemiyle yapılan başvuruda, başvurunun esasının incelenmesine
engel olarak değerlendirilen itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı
olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
itiraz konusu cümleyi de içeren, 15.7.2003 günlü 4928 sayılı Kanun'un 7.
maddesiyle eklenen geçici 5. maddesi şöyledir: ' 53 üncü maddenin (1) numaralı fıkrasının (ı) bendi, bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihte Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş
kararları ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesine yapılan başvurular üzerine verilecek kararlar hakkında
uygulanır. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte kesinleşmiş olan
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına ilişkin yargılamanın yenilenmesi
istemleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde
yapılır.' B- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10. ve 36. maddelerine dayanılmıştır . IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra
Ayla PERKTAŞ'ın katılımıyla 2.6.2009 gününde yapılan ilk inceleme
toplantısında; dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine
oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile
diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı İtiraz konusu kuralda, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nce verilen
ihlal kararlarının, idari davalar bakımından yargılamanın yenilenmesi sebepleri
arasına girmesine olanak sağlayan ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 53. maddesinin (1) numaralı fıkrasına 4928 sayılı Kanun'un 6.
maddesi ile eklenen (ı) bendi hükmünün, anılan Mahkemenin hangi kararları
hakkında uygulanacağı gösterilmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nce verilen ihlal kararlarının
idari davalar bakımından yargılamanın yenilenmesi sebepleri arasına girmesi, 19.7.2003
günlü Resmi Gazete'de yayımlanan 4928 sayılı Kanun ile olmuştur. Anılan
Kanun'un 6. maddesi ile kesinleşmiş hükmün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri
Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildiğinin,
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması
durumunda, yargılamanın yenilenmesinin istenebileceği belirtilmiş ve bu durum,
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun yargılamanın yenilenmesi konusunun
düzenlendiği 53. maddesinin birinci fıkrasına (ı) bendi olarak eklenmiştir.
Aynı maddenin üçüncü fıkrasında yapılan değişiklikle de, yargılamanın
yenilenmesi başvurusunun, en geç, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının
kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde yapılması öngörülmüştür. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'na 4928 sayılı Kanun'un
7. maddesi ile eklenen geçici 5. maddeyle de, 4928 sayılı Kanun'un 6.
maddesiyle getirilen hakkın, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin hangi kararları
bakımından kullanılabileceği gösterilmiştir. Söz konusu maddenin iptali
istenilen ilk cümlesinde, 53. maddenin (1) numaralı fıkrasının (ı) bendi
hükmünün, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin, 4928 sayılı Kanun'un yürürlüğe
girdiği tarih (19.7.2003) itibarıyla kesinleşmiş kararları ile Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesine bu tarihten sonra yapılan başvurular üzerine verilecek kararları
hakkında uygulanacağı belirtilmiştir. Madde'nin ikinci fıkrasında ise, 4928
sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihte kesinleşmiş olan Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi kararlarına ilişkin yargılamanın yenilenmesi istemlerinin, bu
Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılacağı hükme
bağlanmıştır. Buna göre, itiraz konusu kural nedeniyle Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi'nce 19.7.2003 tarihinden önce verilen, ancak bu tarih itibarıyla
henüz kesinleşmemiş olan, yani kesinleşmesi 19.7.2003 tarihinden daha sonraki
bir tarihe rastlayan kararlar ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne 19.7.2003
tarihinden önce yapılan başvurular üzerine 19.7.2003 tarihinden daha sonraki
bir tarihte verilmiş olan kararlar, 53. maddenin (1) numaralı fıkrasının (ı)
bendi hükmünün kapsamı dışında kalmakta, bu tür kararlara dayanılarak
yargılamanın yenilenmesi isteminde bulunulamamaktadır. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararında, davacının 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 53. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinin aradığı yargılamanın
yenilenmesi koşulunu taşımasına rağmen, iptali istenilen kural nedeniyle,
anılan bendin sağladığı yargılamanın yenilenmesi hakkından faydalanamadığı,
bunun da, hakkın tesliminin engellenmesi anlamına geldiği, bir hakkın
tesliminin engellenmesinin hukuk devletinin temel ilkelerine aykırı olduğu,
ayrıca, yargılamanın yenilenmesi yolundan faydalanmak bakımından, Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi'nin kesinleşmiş kararları arasında herhangi bir ayrım gözetilmezken,
iptali istenilen kural ile hiçbir nesnel ölçüte dayanılmaksızın, anılan
kararların verilmesine olanak sağlayan başvurunun yapılış tarihine ve anılan
kararların kesinleşme tarihlerine göre kişiler arasında farklılıklar
oluşturulduğu, bunun da Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenmiş olan eşitlik
ilkesine ve Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenmiş olan hak arama özgürlüğüne
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti, bir hukuk devleti
olarak nitelendirilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun,
insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda
adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı
durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan,
Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık
olan devlettir. Kişilerin, devlete güven duymaları, maddî ve manevî varlıklarını
korkusuzca geliştirebilmeleri, temel hak ve özgürlüklerden yararlanabilmeleri
ancak hukuk güvenliği ve üstünlüğünün sağlandığı bir hukuk düzeninde
gerçekleşebilir. Hukuk devletinin sağlamakla yükümlü olduğu hukuk güvenliği,
kişilerin, hukuk düzeninin koruması altındaki haklarını elde etmeleri için
gereken her türlü önlemin alınmasını zorunlu kılar. Ayrıca, Devletin, yargı
denetimini yaygınlaştırarak adaletin gerçekleştirilmesini sağlaması hukuk
devleti ilkesine yer veren Anayasa'nın 5. maddesinin de bir gereğidir. Anayasa'nın 10. maddesinde de, eşitlik ilkesine yer verilmiştir.
Maddede yer verilen 'eşitlik ilkesi' ile eylemli değil hukuksal eşitlik
öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin
yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasalar
karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Durum ve konumlardaki özellikler,
kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Aynı
hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlâl edilmiş olmaz. Nitelikleri ve durumları
özdeş olanlar içinse yasalarla değişik kurallar konulamaz. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nce verilen kararların verilme ve
kesinleşme tarihleri, Mahkemeye başvuran kişilerin iradeleri dışında, Avrupa
İnsan Hakları Mahkemesi'nin çalışma ve karar verme sistemine bağlı olarak
gerçekleşmektedir. Bu nedenle, Mahkeme'ye 19.7.2003 tarihinden önce başvuran
kişiler, yargılamanın yenilenmesi konusunda, Mahkemece verilen ihlal
kararlarının kesinleşip kesinleşmediği aranılmaksızın iç hukukta meydana
getireceği sonuçlar bakımından aynı hukuksal konumdadırlar. Buna göre, bir
kanun hükmünün belli koşullara bağlı olarak tüm kişilere sağladığı bir hakkın
kullanımının, itiraz konusu kuralla, Anayasa'da öngörülmüş hiçbir nedene
dayanmaksızın ve hukuken kabul edilebilir bir gerekçe ortaya konulmaksızın,
aynı hukuksal konumda bulunan kişiler bakımından engellenmesi Anayasa'nın 2. ve
10. maddelerine aykırıdır. Anayasa'nın 36. maddesinde, ' Herkes, meşru vasıta ve yollardan
faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve
savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi
içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz. ' denilmektedir. Buna göre, hak arama
özgürlüğü, bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde, diğer temel hak ve
özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını
sağlayan en etkili güvencelerden birisini oluşturmaktadır. Gerçekten,
karşılaştığı bir suçlamaya karşı kişinin kendisini savunabilmesinin ya da maruz
kaldığı haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp
kanıtlayabilmesinin en etkili ve güvenceli yolu yargı mercileri önünde dava
hakkını kullanabilmesidir. Kişilere yargı mercileri önünde dava hakkı tanınması
adil bir yargılamanın ön koşulunu oluşturur. 'Yargılamanın yenilenmesi' kurumu, Anayasa'nın 36. maddesinde
düzenlenmiş olan hak arama özgürlüğü içinde yer alan dava hakkının bir
parçasını oluşturmaktadır. İtiraz konusu kural, yargılamanın yenilenmesi yolunun
kullanılabilmesi bakımından, bir kanun hükmünün belli koşullara bağlı olarak
tüm kişilere sağladığı bir hakkın kullanımını, Anayasa'da öngörülmüş hiçbir
nedene dayanmaksızın, bazı kişiler bakımından engellemektedir. Bu nedenle,
itiraz konusu kural, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama
özgürlüğü alanına yapılmış açık bir müdahale niteliğinde olup, hak arama
özgürlüğüyle bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 10. ve
36. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. VI- SONUÇ 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'na,
15.7.2003 günlü, 4928 sayılı Yasa'nın 7. maddesiyle eklenen Geçici Madde 5'in
birinci tümcesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 20.5.2010 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim
  KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet
  AKYALÇIN Üye Mehmet
  ERTEN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Şevket
  APALAK Üye Serruh
  KALELİ Üye Zehra
  Ayla PERKTAŞ Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU