ANAYASA
MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2005/83 Karar Sayısı  : 2008/110 Karar Günü   : 29.5.2008 R.G. Tarih-Sayı :24.12.2008-27090 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Konya 1. İdare
Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 8.6.1949 günlü, 5434 sayılı
Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 104. maddesinin "39
uncu maddenin yetersizlik ve disiplin sebepleri hariç olmak üzere (e) ...
fıkralariyle ... gösterilenler, kurumlarda emeklilik hakkı tanınan vazifelerde
çalıştırılamazlar" bölümünün, Anayasa'nın 2., 10., 70., 154.,
155., 156. ve 157. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. I- OLAY Subay iken ticaret yapmak suçundan Askeri Ceza Kanununa Müzeyyel
Kanun'un 1/A maddesi gereğince mahkum olup, Türk Silahlı Kuvvetlerinden ihraç
edilmesine karar verildikten sonra 5434 sayılı Yasa'nın 104. maddesi gereğince
görevine son verilme işlemine karşı açılan davada Anayasa'ya aykırılık savını
ciddi bulan Mahkeme, itiraz konusu kuralın iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun itiraz
konusu bölümün de yer aldığı 104. maddesi şöyledir: " MADDE 104 - 39 uncu maddenin yetersizlik
ve disiplin sebepleri hariç olmak üzere (e) ve (f) fıkralariyle 92
nci maddede gösterilenler, kurumlarda emeklilik hakkı tanınan
vazifelerde çalıştırılamazlar." B- İlgili Yasa Kuralları 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 39.
maddesinin (e) ve (f) fıkraları ile 92. maddesi şöyledir: " MADDE 39 - Emekli aylığı aşağıdaki hallerde
bağlanır: ... e) Subay ve askeri memurlarla, gedikli subay ve gedikli
erbaşların ahlâk noktasından hüküm ile veya yetersizlik veya disiplin
sebeplerinden dolayı sicilleri üzerine veyahut askerî mahkemelerce verilecek
kararlar üzerine kurumlarınca resen; f) (e) fıkrasında yazılı olanlar dışındakiler ahlâk ve
yetersizlik sebeplerinden dolayı tüzüğüne göre sicilleri üzerine kurumlarınca
resen; ...." " MADDE 92 - İştirakçilerden Türk
vatandaşlığından çıkarılan, Türk vatandaşlığını bırakan, yabancı memleket
uyruğuna girenlerin (Türk vatandaşlığını muhafaza edenler hariç) bu Kanunla
tanınan her çeşit hakları düşer. Aylık almakta iken veya aylık bağlama hakkı doğmadan önce,
tanınan her çeşit hakları bu madde uyarınca düşenler, bu durumlarının ortadan
kalkması halinde, Sandığa yazılı olarak yapacakları müracaatları takip eden
aybaşından itibaren ve bu Kanunda öngörülen diğer şartları da taşımaları
kaydıyla bu haklardan yeniden yararlandırılırlar. Yukarıdaki hükümler 88 inci madde kapsamına girenlerle, dul ve
yetimleri hakkında da uygulanır" C- Dayanılan Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 70., 154., 155., 156. ve
157. maddelerine dayanılmıştır. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,
Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Ali GÜZEL ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ün
katılımlarıyla 22.7.2005 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar
verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ A- Sınırlama Sorunu Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'ne
itiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta
olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır. Uygulanacak yasa
kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya
davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki
kurallardır. Mahkemede bakılmakta olan davaya konu idari işlem, 5434 sayılı
Yasa'nın 104. maddesine göre "askeri mahkemelerce verilecek
kararlar üzerine" Türk Silahlı Kuvvetlerinden re'sen emekli
edilenlerin tekrar göreve alınmalarının mümkün olmadığına ilişkindir. İptali
istenilen bölümdeki ibareler, iptal istemi dışında tutulan 39. maddenin (f)
fıkrası ve 92. madde için de geçerlidir. Diğer yandan, 39. maddenin (e)
fıkrasında askeri mahkemelerce verilen kararlar dışındaki sebeplerden de söz
edilmiştir. Bu nedenlerle, kuraldaki incelemenin "askerî
mahkemelerce verilecek kararlar" yönünden "...(e)..." ibaresiyle
sınırlı olarak yapılmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz
konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında itiraz konusu kuralın, asker olarak görevliyken
ticaret yapmak suçundan dolayı askeri mahkeme kararıyla ihraç edilen kişinin
mesleki hayatı engellendiğinden hukuk devleti ilkesine, ihraçtan sonraki
aşamada, askerlik hizmeti dışındaki tüm kamusal hak ve sorumlulukları yönünden
diğer kişi ve kamu görevlileri arasında bir fark olmadığı halde aksi
öngörüldüğünden eşitlik ilkesine, kamuda yeniden çalışmaya engel olunduğundan
ve ayrıca askeri mahkeme kararlarına farklı anlamlar yüklendiğinden Anayasa'nın
2., 10., 70., 154., 155., 156. ve 157. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. İtiraz konusu kuralda, 5434 sayılı Yasa'nın 39. maddesinin
yetersizlik ve disiplin sebepleri hariç olmak üzere (e) bendinde
gösterilenlerin kurumlarda emeklilik hakkı tanınan görevlerde çalıştırılamaması
öngörülmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk
devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun
olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her
alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya
aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 70. maddesinde " Her Türk, kamu hizmetlerine
girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden
başka hiçbir ayırım gözetilemez." denilmiştir . 5434 sayılı Yasa'nın 39. maddesinin (e) fıkrasında sayılanlardan
Türk Silahlı Kuvvetlerinden askeri mahkemelerce verilecek kararlardaki ihraç
fer'i cezası nedeniyle uzaklaştırılanların kamuda emeklilik hakkı tanınan
yerlerde çalıştırılamamalarının, askeri hizmetin gereği olan disiplinin
sağlanması ve bu hizmetteki istihdamdan beklenen faydanın elde edilmesi
amacıyla öngörüldüğü ve düzenlemenin yasa koyucunun takdir alanı içerisinde
olduğu kuşkusuzdur. Ayrıca, askeri mahkeme kararı ile ihraç edilen bir kişinin
Bağ-Kur veya SSK'ya bağlı olarak çalışma hayatını sürdürmesine bir engel de
bulunmamaktadır. Askeri mahkeme kararıyla Türk Silahlı Kuvvetlerinden ihraç edilen
bir kişinin Emekli Sandığına tabi kurumlarda yeniden göreve alınamaması,
Anayasa'nın 70. maddesinde belirtilen hizmete almada görevin gerektirdiği
nitelikler kapsamında görüldüğünden Anayasa'nın bu maddesine aykırılıktan söz
edilemez. Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen "yasa önünde eşitlik
ilkesi" hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile
eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı
durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını
sağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa
karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin
her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve
uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal
durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi
zedelenmez. Devlet memurluğuna girmek isteyen bir kişi ile askeri mahkeme
kararıyla Türk Silahlı Kuvvetlerinden ihraç edildikten sonra tekrar Devlet
memurluğuna girmek isteyen kişinin hukuksal konumları aynı olmadığından, bunlar
arasında eşitlik karşılaştırılması yapılamaz. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuraldaki "askerî
mahkemelerce verilecek kararlar" yönünden "(e)" ibaresi
Anayasa'nın 2., 10. ve 70. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi
gerekir. Kuralın, Anayasa'nın 154., 155., 156. ve 157. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 8.6.1949 günlü, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanunu'nun 104. maddesinin "askerî mahkemelerce verilecek
kararlar" yönünden "...(e)..." ibaresinin
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 29.5.2008 gününde
OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Sacit ADALI Üye Fulya
  KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Mustafa
  YILDIRIM Üye A. Necmi ÖZLER Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla
  PERKTAŞ