ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2014/171 Karar Sayısı : 2015/41 Karar Tarihi : 22.4.2015 R.G. Tarih-Sayı :
21.5.2015-29362 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kırıkkale
Vergi Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU : 4.1.1961
tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 120. maddesinin ikinci fıkrasının
son cümlesinde yer alan " .bir yıl. " ibaresinin Anayasa'nın 2.,
35. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi
istemidir. I- OLAY Davacıdan hukuka aykırı olarak haczen tahsil edilen tutarın
iadesine yönelik talebin reddine ilişkin idari işlemin iptali istemiyle açılan
davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,
iptali için başvurmuştur. III- YASA METİNLERİ A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 120. maddesi şöyledir: "Düzeltme yetkisi ve reddiyat: Madde 120- Vergi
hatalarının düzeltilmesine, ilgili vergi dairesi müdürü karar verir. Bu hatalar düzeltme fişine dayanılarak düzeltilir. Hatanın mükellef
aleyhine yapılmış olması halinde, fazla vergi aynı fişe dayanılarak terkin ve
tahsil olunmuş ise mükellefe reddolunur. Düzeltme fişinin bir nüshası,
reddedilecek miktarla müracaat edeceği muhasebe ve müracaat süresi zikredilmek
suretiyle mükellefe tebliğ edilir. Mükellef tebliğ tarihinden başlıyarak bir
yıl içinde parasını geri almak üzere müracaat etmediği takdirde hakkı
sakıt olur. (Ek fıkra: 25/12/2003-5035/2 md.) Nakden veya mahsuben
tahsil edilen ancak fazla veya yersiz olarak tahsil edildiği anlaşılan
vergilerde ve kanunları gereğince mükelleflere yapılacak iade ve mahsup
işlemlerinde, düzeltmeye dayanak teşkil edecek belgeler ile bu işlemlere ait
usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir. (Ek fıkra: 28/3/2007-5615/20 md.) Bu Kanunun 4 üncü
maddesinde yazılı vergi dairesinin görev ve yetkilerini haiz olarak faaliyete
geçen vergi dairesi başkanlıklarında düzeltme yetkisi vergi dairesi başkanına
ait olup, başkan bu yetkisini ilgili grup müdürlerine ve/veya müdürlere
devredebilir." B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 35. ve 36.
maddelerine dayanılmış, Anayasa'nın 13. maddesi ise ilgili görülmüştür. IV- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh
KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla
PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi
DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin
KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ın katılımlarıyla 13.11.2014 tarihinde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. V- ESASIN İNCELENMESİ Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Mücahit AYDIN tarafından
hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan ve
ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama
belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında , itiraz
konusu kuralda öngörülen bir yıllık hak düşürücü süre ile hedeflenen kamu
yararının kamu için öncelikli, genel menfaatleri koruyan, kamu hizmetlerinin
sürdürülmesi için zorunlu bir durum arz etmediği, öngörülen sürenin ulaşılmak
istenen amaç yönünden orantılı ve gerekli olmadığı, genel zamanaşımı sürelerine
göre daha kısıtlayıcı olduğu ve ilgililer için elverişli bir başvuru imkânı
sunmadığı, bu nedenlerle ölçülülük ilkesini ve mülkiyet hakkını ihlal ettiği
belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 35. ve 36. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un
43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural Anayasa'nın 13.
maddesi yönünden de incelenmiştir. Kanun'un "Düzeltme yetkisi ve reddiyat" başlıklı
120. maddesinin itiraz konusu kuralın da yer aldığı ikinci fıkrasında, vergi
hatalarının düzeltme fişine dayanılarak düzeltileceği; hatanın mükellef
aleyhine yapılmış olması hâlinde fazla tahsil edilen verginin aynı fişe
dayanılarak mükellefe reddolunacağı; düzeltme fişinin bir nüshasının,
reddedilecek miktarla müracaat yeri ve süresi belirtilmek suretiyle mükellefe
tebliğ edileceği; tebliğ tarihinden itibaren bir yıl içinde para geri alınmak
üzere müracaat edilmediği takdirde mükellefin hakkının sakıt olacağı hükme
bağlanmıştır. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan
haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku
tüm devlet organlarına egemen kılan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı
sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fıkrasında ise " Herkes,
mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. " denilmek suretiyle temel hak ve
özgürlükler arasında yer alan mülkiyet hakkı güvence altına alınmıştır.
Maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarında ise bu hakkın, kamu yararı amacıyla ve
kanunla sınırlandırılabileceği ve mülkiyet hakkının kullanımının toplum
yararına aykırı olamayacağı belirtilerek bu hakkın mutlak olmadığı ve kamu
yararı amacıyla sınırlandırılabileceği kabul edilmiştir. Ancak mülkiyet
hakkının sınırlandırılabilmesi için kamu yararının varlığı yeterli olmayıp
temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması rejimini belirleyen Anayasa'nın
13. maddesine de uyulması gerekmektedir. Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca
mülkiyet hakkı, Anayasa'nın 35. maddesinde belirtilen kamu yararı amacına bağlı
olarak yalnızca kanunla ve demokratik bir toplumda gerekli olduğu ölçüde
sınırlanabilir. Ayrıca getirilen bu sınırlamalar, hakkın özüne dokunamayacağı
gibi Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve
ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. Anayasal açıdan dokunulamayacak öz, her temel hak ve özgürlük
açısından farklılık göstermekle birlikte kanunla getirilen sınırlamanın hakkın
özüne dokunmadığının kabulü için temel hakların kullanılmasını ciddi surette
güçleştirip, amacına ulaşmasına engel olmaması ve etkisini ortadan kaldırıcı
bir nitelik taşımaması gerekir. Ancak bu durumda sınırlamanın demokratik toplum
düzeninin gereklerine uygun olduğu söylenebilir. Ölçülülük ise amaç ve araç arasında hakkaniyete uygun bir dengenin
bulunması gereğini ifade eder. Ölçülülük, aynı zamanda yasal önlemin sınırlama
amacına ulaşmaya elverişli olmasını, amaç ve aracın ölçülü bir oranı
kapsamasını ve sınırlayıcı önlemin demokratik toplum düzeni bakımından
zorunluluk taşımasını da içeren bir ilkedir. İtiraz konusu kuralla, mükelleflerin aleyhlerine olan vergi
hatalarının düzeltilmesinden doğan alacaklar bir yıllık hak düşürücü süre ile
sınırlandırılarak mülkiyet hakkına müdahalede bulunulmaktadır. Hak düşürücü süreler bir hakkın varlığını ve kullanılmasını
belirli bir zaman ile sınırlandırmakta olup bu sürelerin geçmesi ile hakka
ilişkin dava açma yetkisi ortadan kalkar. Anılan süreler, askıda olan hukuki
ilişkilerde istikrar sağlayarak kamu yararına hizmet eder. Hak düşürücü
sürelerin belirlenmesi anayasal sınırlar içinde kalmak koşuluyla kanun
koyucunun takdir yetkisindedir. Vergi hukukunun kendine özgü nitelikleri
nedeniyle, bu alanda özel hukuka göre farklı süreler öngörülmesi gerekebilir.
Kamu hizmetlerinin finansmanında istikrarın sağlanması bakımından,
vergilendirme sürecinin belirli bir düzen dâhilinde işlemesi ve sonuçlandırılması
gerekmektedir. Bu doğrultuda çeşitli süreler öngörülerek, mükelleflerin vergi
ilişkisinden doğan hak ve ödevlerini daha dikkatli takip etme zorunluluğu
getirilmektedir. Kuralla getirilen süre sınırlaması ile de Devletle mükellef
arasında vergi hatasından doğan alacak-borç ilişkisinin uzun zaman askıda
kalması önlenerek vergi ilişkisinde istikrar sağlanması amaçlanmaktadır. Bu
itibarla itiraz konusu kuralın kamu yararını gerçekleştirmeye yönelik meşru bir
amaca dayandığı anlaşılmaktadır. Bu çerçevede kuralla mülkiyet hakkına bir sınırlama
getirilmekteyse de bu sınırlamanın vergi ilişkisinde istikrar sağlanarak vergi
düzeninin korunması dolayısıyla Anayasa'nın 35. maddesinde belirtilen kamu
yararı amacıyla yapıldığı açıktır. İtiraz konusu kuralda öngörülen bir yıllık süre,
düzeltme fişinin mükellefe tebliği ile başlamakta olup düzeltme fişinin iade
edilecek tutarı, müracaat yeri ve süresine ilişkin bilgileri içermesi kanuni
bir zorunluluktur. Diğer bir ifadeyle bir yıllık süre alacağın doğumu ile değil
vergi idaresinin borcunu ifa etmeye hazır olduğuna ilişkin irade beyanının ve
alacağın talebi için gerekli bilgilerin mükellefe tebliğ edilmesiyle işlerlik
kazanmaktadır. Bu hususlar dikkate alındığında, bir yıllık sürenin söz konusu
alacakların vergi idaresinden talep edilmesi için makul bir süre olmadığı
söylenemez. Bu yönüyle, itiraz konusu kuralla getirilen süre
sınırlamasının mülkiyet hakkının kullanımını ciddi surette güçleştirip amacına
ulaşmasına engel olmadığı, dolayısıyla hakkın özüne zarar vermediği ortadadır. Kuralla, mükelleflerin vergi hatalarının düzeltilmesinden doğan
alacaklarını uzun zaman sürüncemede bırakmalarının doğurabileceği
belirsizlikler önlenerek vergi düzeninin korunması amaçlanmakta olup bu,
demokratik toplum düzeni bakımından alınması gereken tedbirler kapsamında
kalmaktadır. Bu şekilde, demokratik toplum düzeni bakımından alınması gerekli
tedbirler kapsamında bir taraftan mükelleflerin mülkiyet haklarına bir
sınırlama getirilirken, öbür taraftan bu sınırlamanın vergi hatası nedeniyle
fazla veya yersiz tahsil edilen paranın iadesini talep için makul uzunlukta bir
süre olarak öngörülmesi, sınırlama aracının sınırlama amacına uygun ve orantılı
şekilde kullanılmasını temin etmekte ve böylece vergi düzeninin korunması
şeklindeki kamu yararı ile kişilerin mülkiyet hakkı arasındaki makul denge
kurulmuş olmaktadır. Bu yönleriyle kuralla mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın,
hakkın özünü zedelediğinden söz edilemeyeceği gibi bunun demokratik toplum
düzeninin ve hukuk devletinin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı düştüğü
de söylenemez. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın
2., 13. ve 35. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 36. maddesiyle ilgisi
görülmemiştir. VI- SONUÇ 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul
Kanunu'nun 120. maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesinde yer alan ".bir
yıl." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
22.4.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Zühtü
  ARSLAN Başkanvekili Alparslan
  ALTAN Başkanvekili Burhan
  ÜSTÜN Üye Serdar
  ÖZGÜLDÜR Üye Osman
  Alifeyyaz PAKSÜT Üye Recep
  KÖMÜRCÜ Üye Engin
  YILDIRIM Üye Nuri
  NECİPOĞLU Üye Hicabi
  DURSUN Üye Celal
  Mümtaz AKINCI Üye Erdal
  TERCAN Üye Muammer
  TOPAL Üye M.
  Emin KUZ Üye Hasan
  Tahsin GÖKCAN Üye Kadir
  ÖZKAYA