Zaraitzu Ibarrean izen honekin deitzen zitzaion egun motz eta argi gutxiko garai honi eta egur handi bat errez aro berrirako beroa argia eta lurraren emankortasuna erakartzeko errituala egiten zen  Suklaro Kondaira  Kondairak dio Zaraitzura elurra iritsi zenean eguzkia sartu zela Jaurrieta inguruan Itzaltzutik atera eta Jaurrietan sartu Egunero egiten zuen bide berdina Eguzkiak Udaberrian udan udazkenean eta neguan Bide bera eguneroegunero egiteak Eguzkia nekatzen zuen Neguan lo besterik ez zuen egin nahi izaten Ordu asko ematen zituen lo Hainbeste lo egiten zuen non gure arbasoak beldur ziren Beldur ziren uste baitzuten egun batean Eguzkia ez zela esnatuko ez zela Itzaltzutik berriro agertuko ez zutela berriro eguzkiaren berotasuna sentituko hotzak jango zituenaren beldur ziren Zaraitzuarrek hotzari eta iluntasunari aurre egiteko sua egiten zuten Euskal Herriko su egile trebeenetarikoak ziren Hotza handia zenean basoko zuhaitz sendoenak mozten zituzten enborrak etxera eraman eta etxeko sutan jartzen zituzten Egurraren berotasuna ezinbestekoa zen neguko gau luzeetan Enbor horiengatik izango ez balitz zaraitzuarrek ezingo lukete negua igaro Horregatik ziren enbor haiek preziatuak Zaraitzun Suklaro zuten izena Gau batean Eguzkia inoiz baino nekatuago zegoela somatu zuten Jaurrietan Abenduaren 21a zen Iluntzean abixua eman zitzaion bailara osoari  Iguzkia inoiz beino lehenago altxatu zaiku  Inoiz beino akaituago dagoelakoz da kori  Erantzun zion itzaltzuar batek Ezkarotzen ere kezkatzen hasi ziren  Kain akaiturik badago inoiz argituko al du egunak berriro Espartzako sorginik jakintsuenak zera esan zuen orduan  Iguzkiak bellitzeko indarra izatea nahi badugu gure etxeetan ditugun Suklaro indartsuenak erre behar tugu Suklaroren berotasunak Iguzkiaren loa goxatuko du solo kola izanen du bihar bellitzeko indarra Esan eta egin bailara osoko etxeetan Suklarok su hartu zuen Bailara osoko etxeetan suak gorantz egin zuen Suak gorantz egitean Suklaroren indarra Eguzkiarengana iritsi zen Momentu batez Suklaroren eta Eguzkiaren indarrek bat egin zuten Momentu horretan Eguzkiak indarra berreskuratu zuen eta sorginkeria hasi zen Suklaro Eguzkiaren bizigogoz blaitu zen bizigogo hori errauts bihurtuz sutan Espartzako sorginak gertatutakoaren jakitun zaraitzuar guztiei eskatu zien errautsak erabil zitzaten Zaraitzuarrek errauts haiek baratzean barna bota zituzten eta uzta oparoak izan zituzten Errauts haiek etxe inguruan bota zituzten eta etxeak babestuta gelditu ziren Errauts haiek jaioberriei oparitu zizkieten eta osasuntsu hazi ziren Baina bada sorginak inoiz kontatu ez zuen zerbait Errauts haietako batzuk tximinietatik gora egin zuten Hurrengo egunetan tximinia inguruetan intxaurrak gazta ardoa eta etxekoen gustukuak agertu ziren Bada sorginak inoiz kontatu ez zuen zerbait Suklaroren errautsak tximiniatik gora nahastu zirenean Olentzero bihurtu ziren  Abestia  Suklaro abestia neguko solstizioari lotuta egiten diren ospakizunen inguruan Otsagabiko Eskolan sortutako abestia da Musika eta Letra Zesar Armendariz Irigoyen Zeropean berriz karrika hotz bortuan elur ta izotz Gaba oso luze eguna motz argia itzuliko al da inoiz Olentzero subilaro eguberri gabonak ta bada anitz izen iago mendez mende etxez etxe nork bere gisara Zaraitzun diogu Suklaro Suklaroegur zati bat erre ta bertzea lagunendako Argiaren bizteko lurraren bellitzeko enbor handia suklaro Bellitu esnatu  Erreferentziak  Olentzero nora zoaz hitzaldia Oier Araolaza Euskalerriaren yakintza Gabonak liburua Resurrección María de Azkue