Bizantziar artea Bizantziar Inperioan garatu zen artea eta era zabalago batean inperio honen oinordekoena Horrela eta nahiz eta inperioa Erromaren gainbeherarekin hasi eta Konstantinoplaren hartzearekin 1453an amaitu Europa Ekialdeko estatu ortodoxoek eta hein batean Mediterraneo ekialdeko estatu musulmanek inperioaren kultura eta artea gorde zuten mendeetan zehar  Artea eta arkitektura  Bizantziar arkitekturako arlo jorratuena erlijiozkoa zen hau da elizak eta monasterioak Bizantziar elizen barruko mosaikoak eta pinturak ez ziren ez apaingarri hutsak ez helburu didaktiko hutsez eginak ere Dekorazioak jainkoaren erreinuaren distira adierazi behar zuen batetik eta liturgia ospatzeko giro egokia eskaini bestetik Dekorazioak aparteko garrantzia zuen bizantziar arkitekturan barrualdeak sortzeko asmatua baitzen Mosaikoez margoez eta gur egiteko gauzez betea zegoen barrualdea eliztarren arreta haietara erakartzeko Bizantziar mosaikoetan eta pinturetan arketipoen arabera irudikatu zen gizakia Proportzioak eta formak aldez aurretik erabakitzen ziren arau finko batzuen arabera Mosaikoak eta ikonoak egiteko prozedurak batetik eta erabili beharreko kanonek bestetik zehaztasunez definitzen zuten margolanaren nolakotasuna eta baziren gainera pintoreentzako gida bereziak Gorputzak bederatzi bururen altuera izan behar zuen eta hirurena gorputz enborrak Aurpegiak hiretan zatitua egon behar zuen eta sudurraren luzera hartzen zen banakotzat Irudiak beraz erabateko perfektutasuna adierazi behar zuen Oso margo distiratsuak erabili ziren Mosaikoen koloreek ez dute errealitatea erakutsi nahi begiralea hunkitu baizik Ez dago itzalik eta argiitzalak arropa zimurren efektua egiteko eta gorputzei bolumena emateko erabiltzen dira baina ez dute argiaren norabide bakarraren logika betetzen Hondo urrezkoek irudiaren eta arkitekturaren arteko muga markatzen dute eta argitasun gutxi dagoenean irudia nabarmentzen dute Elizako ikonografia Pantokratorraren edo Ama Birjinaren inguruan antolatzen zen Kupulan edo absidearen sakongunean irudikatzen ziren hauek absidean Pantokratorraren aldamenean aingeruak edo profetak irudikatzen ziren eta erdiko kupulako petxinetan berriz lau ebanjelariak Erlijio gaiak ez ezik gai profanoak ere irudikatu ziren San Vitaleko mosaikoetan adibidez Gai horiek eta orobat landare edo lerro hutsezko dekorazio geometrikoa ikonoklasten aroan zabaldu ziren batez ere  Mosaikoa  Mosaiko bizantziarra mosaiko erromatarraren bilakaeraren ondorio da Erromatarrek hasieran zoruak apaintzeko erabili zituzten mosaikoak eta gero I mendetik aurrera baita hormak apaintzeko ere Bizantziarrek ere hormak eta zoruak biak apaindu zituzten mosaikoz baina bigarrenetatik apenas gorde den aztarnarik Gorde diren horien artean aipagarrienak Konstantinoplako Jauregi Handikoak dira  geometria eta ehiza eta mitologia gaiak irudikatzen dituzte eta Afrika Erromatarrean IV mendean egin ziren mosaikoen antzekoak dira Hormetako mosaiko bizantziarra originala izan zen gaietan nahiz koloreak eta formak tratatzeko moduan Hala ere ez estiloan ez gaietan ere ez zen aldaketa handirik izan mendeetan zehar X mendea baino lehenago egindakoetatik ez dira asko gorde Horien artean aipagarrienak Ravennako San Vitalekoak dira Hagia Sofiakoak eta Veneziako San Marko basilikakoak X mendeaz gerokoak dira Siziliako eliza batzuetakoak bezala Paleologoen dinastia bitartean 1261 1453 mosaikoen arteak halako berpizte bat izan zuen Konstantinopla eta Tesalonikako elizetan eta Athos mendiko Bulgaria eta Serbiako monasterioetan Gai gehiago landu ziren irudiak adierazkorragoak bilakatu ziren eta elementuez inguratu ziren paisaia baten barruan irudikatutako eszena bat bezala itxuratuz mosaikoa  Freskoak  Arrazoi ekonomikoak zirela medio freskoek mosaikoen lekua hartu zuten pixkanapixkana Mosaikoak garestiak ziren eta denbora asko behar zen haiek egiteko Freskoak berriz azkarrago egiten ziren eta eremu handi eta zabalagoak hartzen zituzten Hasieran sinbolo hutsez egin ziren mosaikoak bezala haina hormak zabalera handiagoa hartu ahala gertaerak kontatzeko erabili ziren Pintura eskola desberdinak izan ziren zein bere estiloarekin  Ikonoak  Ikonoa euskarri eramangarrian egindako erlijio pintura da Bizantzioko artearen ezaugarri berezia dira eta pintura helenistikoan eta erromatarrean eta Egipto greziarren eta erromatarren mende egon zen garaiko momien erretratuetan ditu erroak Ikonoak igeltsuzko geruza mehe batez eta batzuetan lihozko oihal batez estalitako zurezko oholetan eginak daude Marrazkia zizel txiki batez egiten da eta tenpera edo argizarizko margo opakoez estaltzen da gero Ikono batzuek urrezko zilarrezko eta esmaltezko apaingarriak zituzten Ikonoen estiloaren bilakaera horma margoenarena parekoa izan zen baina horietan ez bezala ikonoetan gai bakarra landu zen  Kristoren irudia eta Ama Birjina Haurrarekin Gur egiteko objektuak zirenez arau zorrotzak bete behar zituzten formaz Ikonoak beraz ez dira egilearen asmamen artistikoa agerrarazten duten objektuak eskulangintzako piezak baizik trebetasun handiz eginak Ikonoen pintura erlijio ortodoxoarekin batera zabaldu zen Balkanetan eta Errusian Azken herrialde horretan bizibizirik iraun zuen ikonoak egiteko antzeak baita Bizantzioko inperioa desagertu ondoren ere  Eztabaida ikonoklasta  726an Leon IIIa enperadoreak erlijio irudien gurtza debekatu zuen eta irudi guztiak suntsitzeko agindu Ediktu harekin hasi zen aro ikonoklasta erlijio irudien aurkakoen eta aldekoen artean Eztabaida gogorra izan zen mende luze iraun zuen eta elkarren aurkako bi taldetan banarazi zuen gizartea Batetik ikonoklastak zeuden alegia nobleak eta goi mailako elizgizonak enperadorearen gidaritzapean  Bibliaren erlijio irudien debekuaren interpretazio hertsia egiten zuten horrek guztiak idolatria ekarriko zuelakoan Ikur abstraktuetara eta animalia eta landare formetara murriztu nahi zuten erlijio artea Haien aurkariak berriz fraideen gidaritzapean zeuden eta erlijio irudien aldekoak zirren Indar handia izan zuten inperioaren sartaldean eta hori zelaeta enperadorean ediktuak apenas izan zuen eraginik han Liskar hura teologia eztabaidak gorabehera enperadorearen eta Elizaren arteko borrokaren isla zen aginpidea nork bereganatuko Liskarrak azkenean eliza bereiztea eragin zuenerreferentzia behar  sartaldeko eliza edo erromatarra batetik eta sortaldekoa edo ortodoxoa bestetik Konstantino Va enperadorean garaian bere gorenean zegoen liskarra Era guztietako erlijio irudiak suntsitu ziren ikonoak erre igeltsuz estali ziren mosaikoak hormetako freskoak suntsitu eta Kristoren irudien ordez loreenak edo enperadoreenak jarri ziren leku askotan Liskarra inperio osora hedatu izan balitz desagertu egingo zen bizantziar artea baina batetik inperioaren sartaldean irudiak osorik iraun izanak eta bestetik ikonoklastek borroka galtzeak 843an berehala suspertu zuten erlijiozko dekorazio artea  Erreferentziak   Bibliografia  Alloa Emmanuel 2013 Visual Studies in Byzantium Journal of Visual Culture 12 1 329 doi1011771470412912468704 S2CID 191395643 Beckwith John 1979 Early Christian and Byzantine Art 2nd ed Penguin History of Art ISBN 9780140560336 Cormack Robin 2000 Byzantine Art Oxford Oxford University Press ISBN 9780192842114 Cormack Robin 1985 Writing in Gold Byzantine Society and its Icons London George Philip ISBN 9780540010851 Eastmond Antony 2013 The Glory of Byzantium and Early Christendom London Phaidon Press ISBN 9780714848105 Evans Helen C ed 2004 Byzantium Faith and Power 12611557 Metropolitan Museum of ArtYale University Press ISBN 9781588391148 Evans Helen C  Wixom William D 1997 The Glory of Byzantium Art and Culture of the Middle Byzantine Era AD 8431261 New York The Metropolitan Museum of Art OCLC 853250638 Hurst Ellen 8 August 2014 A Beginners Guide to Byzantine Art Smarthistory Retrieved 20 April 2016 James Elizabeth 2007 Art and Text in Byzantine Culture 1 ed Cambridge Cambridge University Press ISBN 9780521834094 Karahan Anne 2015 Patristics and Byzantine MetaImages Molding Belief in the Divine from Written to Painted Theology In Harrison Carol BittonAshkelony Brouria De Bruyn Théodore eds Patristic Studies in the TwentyFirst Century Turnhout Brepols Publishers pp 551576 ISBN 9782503559193 Karahan Anne 2010 Byzantine Holy Images  Transcendence and Immanence The Theological Background of the Iconography and Aesthetics of the Chora Church Orientalia Lovaniensia Analecta No 176 LeuvenParisWalpole MA Peeters Publishers ISBN 9789042920804 Karahan Anne 2016 Byzantine Visual Culture Conditions of Right Belief and some Platonic Outlooks Numen International Review for the History of Religions Leiden Koninklijke Brill NV 63 23 210244 doi1011631568527612341421 ISSN 00295973 Karahan Anne 2014 Byzantine Iconoclasm Ideology and Quest for Power In Kolrud K Prusac M eds Iconoclasm from Antiquity to Modernity Farnham Surrey Ashgate Publishing Ltd pp 7594 ISBN 9781409470335 Karahan Anne 2015 Chapter 10 The Impact of Cappadocian Theology on Byzantine Aesthetics Gregory of Nazianzus on the Unity and Singularity of Christ In Dumitraşcu N ed The Ecumenical Legacy of the Cappadocians New York NY Palgrave Macmillan pp 159184 ISBN 9781137513946 Karahan Anne 2012 Beauty in the Eyes of God Byzantine Aesthetics and Basil of Caesarea Byzantion Revue Internationale des Études Byzantines 82 165212 eISSN 22946209 ISSN 03782506Karahan Anne 2013 The Image of God in Byzantine Cappadocia and the Issue of Supreme Transcendence Studia Patristica 59 97111 ISBN 9789042929920 Karahan Anne 2010 The Issue of περιχώρησις in Byzantine Holy Images Studia Patristica 44 2734 ISBN 9789042923706 Gerstel Sharon E J Lauffenburger Julie A eds 2001 A Lost Art Rediscovered Pennsylvania State University ISBN 9780271021393 Mango Cyril ed 1972 The Art of the Byzantine Empire 3121453 Sources and Documents Englewood Cliffs Obolensky Dimitri 1974 1971 The Byzantine Commonwealth Eastern Europe 5001453 London Cardinal ISBN 9780351176449 httpwwwbiblionetgrbook178713Ανδρέου_ΕυάγγελοςΓεώργιος_Μάρκου_ο_ΑργείοςWeitzmann Kurt ed 1979 Age of Spirituality Late Antique and Early Christian Art Third to Seventh Century New York The Metropolitan Museum of Art  Ikus gainera  Bizantziar arkitektura Arte paleokristaua  Kanpo estekak