LG3370/GyaneshvariOvis huggingface dataset:
कां रूप नोहे वायां, परी रूपा लागली छाया,
निकणु वाढे धनंजया, कणेंसीं कोंडा ॥ ९६१ ॥
तैसीं जाण जवटें, दोन्हीं इयें एकवटे,
प्रकृतिपुरुष प्रगटें, अनादिसिद्धें ॥ ९६२ ॥
पैं क्षेत्र येणें नांवें, जें सांगितलें आघवें,
तेंचि एथ जाणावें, प्रकृति हे गा ॥ ९६३ ॥
आणि क्षेत्रज्ञ ऐसें, जयातें म्हणितलें असे,
तो पुरुष हें अनारिसे, न बोलों घेईं ॥ ९६४ ॥
इयें आनानें नांवें, परी निरूप्य आन नोहे,
हें लक्षण न चुकावें, पुढतपुढती ॥ ९६५ ॥
तरी केवळ जे सत्ता, तो पुरुष गा पंडुसुता,
प्रकृतीतें समस्तां, क्रिया नाम ॥ ९६६ ॥
बुद्धि इंद्रियें अंतःकरण, इत्यादि विकारभरण,
आणि ते तिन्ही गुण, सत्त्वादिक ॥ ९६७ ॥
हा आघवाचि मेळावा, प्रकृती जाहला जाणावा,
हेचि हेतु संभवा, कर्माचिया ॥ ९६८ ॥
कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते।
पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते ॥ २०॥
तेथ इच्छा आणि बुद्धि, घडवी अहंकारेंसीं आधीं,
मग तिया लाविती वेधीं, कारणाच्या ॥ ९६९ ॥
तेंचि कारण ठाकावया, जें सूत्र धरणें उपाया,
तया नांव धनंजया, कार्य पैं गा ॥ ९७० ॥
आणि इच्छा मदाच्या थावीं, लागली मनातें उठवी,
तें इंद्रियें राहाटवी, हें कर्तृत्व पैं गा ॥ ९७१ ॥
म्हणौनि तीन्ही या जाणा, कार्यकर्तृत्वकारणा,
प्रकृति मूळ हे राणा, सिद्धांचा म्हणे ॥ ९७२ ॥
एवं तिहींचेनि समवायें, प्रकृति कर्मरूप होये,
परी जया गुणा वाढे त्राये, त्याचि सारिखी ॥ ९७३ ॥
जें सत्त्वगुणें अधिष्ठिजे, तें सत्कर्म म्हणिजे,
रजोगुणें निफजे, मध्यम तें ॥ ९७४ ॥
जें कां केवळ तमें, होती जियें कर्में,
निषिद्धें अधमें, जाण तियें ॥ ९७५ ॥
ऐसेनि संतासंतें, कर्में प्रकृतीस्तव होतें,
तयापासोनि निर्वाळतें, सुखदुःख गा ॥ ९७६ ॥
असंतीं दुःख उपजे, सत्कर्मीं सुख निफजे,
तया दोहींचा बोलिजे, भोगु पुरुषा ॥ ९७७ ॥
सुखदुःखें जंववरी, निफजती साचोकारीं,
तंव प्रकृति उद्यमु करी, पुरुषु भोगी ॥ ९७८ ॥
प्रकृतिपुरुषांची कुळवाडी, सांगतां असंगडी,
जे आंबुली जोडी, आंबुला खाय ॥ ९७९ ॥
आंबुला आंबुलिये, संगती ना सोये,
कीं आंबुली जग विये, चोज ऐका ॥ ९८० ॥
पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुंक्ते प्रकृतिजान्गुणान्।
कारणं गुण संगोऽस्य सदसद्योनिजन्मसु ॥ २१॥
जे अनंगु तो पेंधा, निकवडा नुसधा,
जीर्णु अतिवृद्धा-, पासोनि वृद्धु ॥ ९८१ ॥
तया आडनांव पुरुषु, एऱ्हवीं स्त्री ना नपुंसकु,
किंबहुना एकु, निश्चयो नाहीं ॥ ९८२ ॥
तो अचक्षु अश्रवणु, अहस्तु अचरणु,
रूप ना वर्णु, नाम आथी ॥ ९८३ ॥
अर्जुना कांहींचि जेथ नाहीं, तो प्रकृतीचा भर्ता पाहीं,
कीं भोगणें ऐसयाही, सुखदुःखांचें ॥ ९८४ ॥
तो तरी अकर्ता, उदासु अभोक्ता,
परी इया पतिव्रता, भोगविजे ॥ ९८५ ॥
जियेतें अळुमाळु, रूपागुणाचा चाळढाळु,
ते भलतैसाही खेळु, लेखा आणी ॥ ९८६ ॥
मा इये प्रकृती तंव, गुणमयी हेंचि नांव,
किंबहुना सावेव, गुण तेचि हे ॥ ९८७ ॥
हे प्रतिक्षणीं नीत्य नवी, रूपा गुणाचीच आघवी,
जडातेंही माजवी, इयेचा माजु ॥ ९८८ ॥
नामें इयें प्रसिद्धें, स्नेहो इया स्निग्धें,
इंद्रियें प्रबुद्धें, इयेचेनि ॥ ९८९ ॥
कायि मन हें नपुंसक, कीं ते भोगवी तिन्ही लोक,
ऐसें ऐसें अलौकिक, करणें इयेचें ॥ ९९० ॥
हे भ्रमाचे महाद्वीप, व्याप्तीचें रूप,
विकार उमप, इया केले ॥ ९९१ ॥
हे कामाची मांडवी, हे मोहवनींची माधवी,
इये प्रसिद्धचि दैवी, माया हे नाम ॥ ९९२ ॥
हे वाङ्मयाची वाढी, हे साकारपणाची जोडी,
प्रपंचाची धाडी, अभंग हे ॥ ९९३ ॥
कळा एथुनि जालिया, विद्या इयेच्या केलिया,
इच्छा ज्ञान क्रिया, वियाली हे ॥ ९९४ ॥
हे नादाची टांकसाळ, हे चमत्काराचें वेळाउळ,
किंबहुना सकळ, खेळु इयेचा ॥ ९९५ ॥
जे उत्पत्ति प्रलयो होत, ते इयेचे सायंप्रात,
हें असो अद्भुत, मोहन हे ॥ ९९६ ॥
हे अद्वयाचें दुसरें, हे निःसंगाचें सोयरे,
निराळेंसि घरें, नांदत असे ॥ ९९७ ॥
इयेतें येतुलावरी, सौभाग्यव्याप्तीची थोरी,
म्हणौनि तया आवरी, अनावरातें ॥ ९९८ ॥
तयाच्या तंव ठायीं, निपटूनि कांहींचि नाहीं,
कीं तया आघवेहीं, आपणचि होय ॥ ९९९ ॥
तया स्वयंभाची संभूती, तया अमूर्ताची मूर्ती,
आपण होय स्थिती, ठावो तया ॥ १००० ॥
तया अनार्ताची आर्ती, तया पूर्णाची तृप्ती,
तया अकुळाची जाती-, गोत होय ॥ १००१ ॥
तया अचर्चाचें चिन्ह, तया अपाराचें मान,
तया अमनस्काचें मन, बुद्धीही होय ॥ १००२ ॥
तया निराकाराचा आकारु, तया निर्व्यापाराचा व्यापारु,
निरहंकाराचा अहंकारु, होऊनि ठाके ॥ १००३ ॥
तया अनामाचें नाम, तया अजाचें जन्म,
आपण होय कर्म-, क्रिया तया ॥ १००४ ॥
तया निर्गुणाचे गुण, तया अचरणाचे चरण,
तया अश्रवणाचे श्रवण, अचक्षूचे चक्षु ॥ १००५ ॥
तया भावातीताचे भाव, तया निरवयवाचे अवयव,
किंबहुना होय सर्व, पुरुषाचें हे ॥ १००६ ॥
ऐसेनि इया प्रकृती, आपुलिया सर्व व्याप्ती,
तया अविकारातें विकृती-, माजीं कीजे ॥ १००७ ॥
तेथ पुरुषत्व जें असे, तें ये इये प्रकृतिदशे,
चंद्रमा अंवसे, पडिला जैसा ॥ १००८ ॥
विदळ बहु चोखा, मीनलिया वाला एका,
कसु होय पांचका, जयापरी ॥ १००९ ॥
कां साधूतें गोंधळी, संचारोनि सुये मैळी,
नाना सुदिनाचा आभाळीं, दुर्दिनु कीजे ॥ १०१० ॥
जेवीं पय पशूच्या पोटीं, कां वन्हि जैसा काष्ठीं,
गुंडूनि घेतला पटीं, रत्नदीपु ॥ १०११ ॥
राजा पराधीनु जाहला, कां सिंहु रोगें रुंधला,
तैसा पुरुष प्रकृती आला, स्वतेजा मुके ॥ १०१२ ॥
जागता नरु सहसा, निद्रा पाडूनि जैसा,
स्वप्नींचिया सोसा, वश्यु कीजे ॥ १०१३ ॥
तैसें प्रकृति जालेपणें, पुरुषा गुण भोगणें,
उदास अंतुरीगुणें, आतुडे जेवीं ॥ १०१४ ॥
तैसें अजा नित्या होये, आंगीं जन्ममृत्यूचे घाये,
वाजती जैं लाहे, गुणसंगातें ॥ १०१५ ॥
परि तें ऐसें पंडुसुता, तातलें लोह पिटितां,
जेवीं वन्हीसीचि घाता, बोलती तया ॥ १०१६ ॥
कां आंदोळलिया उदक, प्रतिभा होय अनेक,
तें नानात्व म्हणती लोक, चंद्रीं जेवीं ॥ १०१७ ॥
दर्पणाचिया जवळिका, दुजेपण जैसें ये मुखा,
कां कुंकुमें स्फटिका, लोहितत्व ये ॥ १०१८ ॥
तैसा गुणसंगमें, अजन्मा हा जन्मे,
पावतु ऐसा गमे, एऱ्हवीं नाहीं ॥ १०१९ ॥
अधमोत्तमा योनी, यासि ऐसिया मानी,
जैसा संन्यासी होय स्वप्नीं, अंत्यजादि जाती ॥ १०२० ॥
म्हणौनि केवळा पुरुषा, नाहीं होणें भोगणें देखा,
येथ गुणसंगुचि अशेखा-, लागीं मूळ ॥ १०२१ ॥
उपद्रष्टाऽनुमन्ता च भर्ता भोक्ता महेश्वरः।
परमात्मेति चाप्युक्तो देहेऽस्मिन् पुरुषः परः ॥ २२॥
हा प्रकृतिमाजीं उभा, परी जुई जैसा वोथंबा,
इया प्रकृति पृथ्वी नभा, तेतुला पाडु ॥ १०२२ ॥
प्रकृतिसरितेच्या तटीं, मेरु होय हा किरीटी,
माजीं बिंबे परी लोटीं, लोटों नेणे ॥ १०२३ ॥
प्रकृति होय जाये, हा तो असतुचि आहे,
म्हणौनि आब्रह्माचें होये, शासन हा ॥ १०२४ ॥
प्रकृति येणें जिये, याचिया सत्ता जग विये,
इयालागीं इये, वरयेतु हा ॥ १०२५ ॥
अनंतें काळें किरीटी, जिया मिळती इया सृष्टी,
तिया रिगती ययाच्या पोटीं, कल्पांतसमयीं ॥ १०२६ ॥
हा महद्ब्रह्मगोसावी, ब्रह्मगोळ लाघवी,
अपारपणें मवी, प्रपंचातें ॥ १०२७ ॥
पैं या देहामाझारीं, परमात्मा ऐसी जे परी,
बोलिजे तें अवधारीं, ययातेंचि ॥ १०२८ ॥
अगा प्रकृतिपरौता, एकु आथी पंडुसुता,
ऐसा प्रवादु तो तत्त्वता, पुरुषु हा पैं ॥ १०२९ ॥
य एवं वेत्ति पुरुषं प्रकृतिं च गुणैः सह।
सर्वथा वर्तमानोऽपि न स भूयोऽभिजायते ॥ २३॥
जो निखळपणें येणें, पुरुषा यया जाणे,
आणि गुणांचें करणें, प्रकृतीचें तें ॥ १०३० ॥
हें रूप हे छाया, पैल जळ हे माया,
ऐसा निवाडु धनंजया, जेवीं कीजे ॥ १०३१ ॥
तेणें पाडें अर्जुना, प्रकृतिपुरुषविवंचना,
जयाचिया मना, गोचर जाहली ॥ १०३२ ॥
तो शरीराचेनि मेळें, करूं कां कर्में सकळें,
परी आकाश धुई न मैळे, तैसा असे ॥ १०३३ ॥
आथिलेनि देहें, जो न घेपे देहमोहें,
देह गेलिया नोहे, पुनरपि तो ॥ १०३४ ॥
ऐसा तया एकु, प्रकृतिपुरुषविवेकु,
उपकारु अलौकिकु, करी पैं गा ॥ १०३५ ॥
परी हाचि अंतरीं, विवेक भानूचिया परी,
उदैजे तें अवधारीं, उपाय बहुत ॥ १०३६ ॥
ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना।
अन्ये सांख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे ॥ २४॥
कोणी एकु सुभटा, विचाराचा आगिटां,
आत्मानात्मकिटा, पुटें देउनी ॥ १०३७ ॥
छत्तीसही वानी भेद, तोडोनियां निर्विवाद,
निवडिती शुद्ध, आपणपें ॥ १०३८ ॥
तया आपणपयाच्या पोटीं, आत्मध्यानाचिया दिठी,
देखती गा किरीटी, आपणपेंचि ॥ १०३९ ॥
आणिक पैं दैवबगें, चित्त देती सांख्ययोगें,
एक ते अंगलगें, कर्माचेनी ॥ १०४० ॥
अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वाऽन्येभ्य उपासते।
तेऽपि चातितरंत्येव मृत्युं श्रुतिपरायणः ॥ २५॥
येणें येणें प्रकारें, निस्तरती साचोकारें,
हें भवा भेउरें, आघवेंचि ॥ १०४१ ॥
परी ते करिती ऐसें, अभिमानु दवडूनि देशें,
एकाचिया विश्वासें, टेंकती बोला ॥ १०४२ ॥
जे हिताहित देखती, हानि कणवा घेपती,
पुसोनि शिणु हरिती, देती सुख ॥ १०४३ ॥
तयांचेनि मुखें जें निघे, तेतुलें आदरें चांगें,
ऐकोनियां आंगें, मनें होती ॥ १०४४ ॥
तया ऐकणेयाचि नांवें, ठेविती गा आघवें,
तया अक्षरांसीं जीवें, लोण करिती ॥ १०४५ ॥
तेही अंतीं कपिध्वजा, इया मरणार्णवसमाजा-,
पासूनि निघती वोजा, गोमटिया ॥ १०४६ ॥
ऐसेसे हे उपाये, बहुवस एथें पाहें,
जाणावया होये, एकी वस्तु ॥ १०४७ ॥
आतां पुरे हे बहुत, पैं सर्वार्थाचें मथित,
सिद्धांतनवनीत, देऊं तुज ॥ १०४८ ॥
येतुलेनि पंडुसुता, अनुभव लाहाणा आयिता,
येर तंव तुज होतां, सायास नाहीं ॥ १०४९ ॥
म्हणौनि ते बुद्धि रचूं, मतवाद हे खांचूं,
सोलीव निर्वचूं, फलितार्थुची ॥ १०५० ॥
यावत्संजायते किंचित्सत्त्वं स्थावरजंगमम्।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञसंयोगात्तद्विद्धि भरतर्षभ ॥ २६॥
तरी क्षेत्रज्ञ येणें बोलें, तुज आपणपें जें दाविलें,
आणि क्षेत्रही सांगितलें, आघवें जें ॥ १०५१ ॥
तया येरयेरांच्या मेळीं, होईजे भूतीं सकळीं,
अनिलसंगें सलिलीं, कल्लोळ जैसे ॥ १०५२ ॥
कां तेजा आणि उखरा, भेटी जालिया वीरा,
मृगजळाचिया पूरा, रूप होय ॥ १०५३ ॥
नाना धाराधरधारीं, झळंबलिया वसुंधरी,
उठिजे जेवीं अंकुरीं, नानाविधीं ॥ १०५४ ॥
तैसें चराचर आघवें, जें कांहीं जीवु नावें,
तें तों उभययोगें संभवे, ऐसें जाण ॥ १०५५ ॥
इयालागीं अर्जुना, क्षेत्रज्ञा प्रधाना-,
पासूनि न होती भिन्ना, भूतव्यक्ती ॥ १०५६ ॥
समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम्।
विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति ॥ २७॥
पैं पटत्व तंतु नव्हे, तरी तंतूसीचि तें आहे,
ऐसां खोलीं डोळां पाहें, ऐक्य हें गा ॥ १०५७ ॥
भूतें आघवींचि होती, एकाचीं एक आहाती,
परी तूं प्रतीती, यांची घे पां ॥ १०५८ ॥
यांचीं नामेंही आनानें, अनारिसीं वर्तनें,
वेषही सिनाने, आघवेयांचे ॥ १०५९ ॥
ऐसें देखोनि किरीटी, भेद सूसी हन पोटीं,
तरी जन्माचिया कोटी, न लाहसी निघों ॥ १०६० ॥
पैं नानाप्रयोजनशीळें, दीर्घें वक्रें वर्तुळें,
होती एकाचींच फळें, तुंबिणीयेचीं ॥ १०६१ ॥
होतु कां उजू वांकुडें, परी बोरीचे हें न मोडे,
तैसी भूतें अवघडें, परी वस्तु उजू ॥ १०६२ ॥
अंगारकणीं बहुवसीं, उष्णता समान जैशी,
तैसा नाना जीवराशीं, परेशु असे ॥ १०६३ ॥
गगनभरी धारा, परी पाणी एकचि वीरा,
तैसा या भूताकारा, सर्वांगीं तो ॥ १०६४ ॥
हें भूतग्राम विषम, परी वस्तू ते एथ सम,
घटमठीं व्योम, जिंयापरी ॥ १०६५ ॥
हा नाशतां भूताभासु, एथ आत्मा तो अविनाशु,
जैसा केयूरादिकीं कसु, सुवर्णाचा ॥ १०६६ ॥
एवं जीवधर्महीनु, जो जीवेंसीं अभिन्नु,
देख तो सुनयनु, ज्ञानियांमाजीं ॥ १०६७ ॥
ज्ञानाचा डोळा डोळसां-, माजीं डोळसु तो वीरेशा,
हे स्तुति नोहे बहुवसा, भाग्याचा तो ॥ १०६८ ॥
समं पश्यन्हि सर्वत्र समवस्थितमीश्वरम्।
न हिनस्त्यात्मनात्मानं ततो याति परां गतिम् ॥ २८॥
जे गुणेंद्रिय धोकोटी, देह धातूंची त्रिकुटी,
पांचमेळावा वोखटी, दारुण हे ॥ १०६९ ॥
हें उघड पांचवेउली, पंचधां आगी लागली,
जीवपंचानना सांपडली, हरिणकुटी हे ॥ १०७० ॥
ऐसा असोनि इये शरीरीं, कोण नित्यबुद्धीची सुरी,
अनित्यभावाच्या उदरीं, दाटीचिना ॥ १०७१ ॥
परी इये देहीं असतां, जो नयेचि आपणया घाता,
आणि शेखीं पंडुसुता, तेथेंचि मिळे ॥ १०७२ ॥
जेथ योगज्ञानाचिया प्रौढी, वोलांडूनियां जन्मकोडी,
न निगों इया भाषा बुडी, देती योगी ॥ १०७३ ॥
जें आकाराचें पैल तीर, जें नादाची पैल मेर,
तुर्येचें माजघर, परब्रह्म जें ॥ १०७४ ॥
मोक्षासकट गती, जेथें येती विश्रांती,
गंगादि आपांपती, सरिता जेवीं ॥ १०७५ ॥
तें सुख येणेंचि देहें, पाय पाखाळणिया लाहे,
जो भूतवैषम्यें नोहे, विषमबुद्धी ॥ १०७६ ॥
दीपांचिया कोडी जैसें, एकचि तेज सरिसें,
तैसा जो असतुचि असे, सर्वत्र ईशु ॥ १०७७ ॥
ऐसेनि समत्वें पंडुसुता, जिये जो देखत साता,
तो मरण आणि जीविता, नागवे फुडा ॥ १०७८ ॥
म्हणौनि तो दैवागळा, वानीत असों वेळोवेळां,
जे साम्यसेजे डोळां, लागला तया ॥ १०७९ ॥
प्रकृत्यैव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः।
यः पश्यति तथाऽऽत्मानंअकर्तारं स पश्यति ॥ २९॥
आणि मनोबुद्धिप्रमुखें, कर्मेंद्रियें अशेखें,
करी प्रकृतीचि हें देखे, साच जो गा ॥ १०८० ॥
घरींचीं राहटती घरीं, घर कांहीं न करी,
अभ्र धांवे अंबरीं, अंबर तें उगें ॥ १०८१ ॥
तैसी प्रकृति आत्मप्रभा, खेळे गुणीं विविधारंभा,
येथ आत्मा तो वोथंबा, नेणे कोण ॥ १०८२ ॥
ऐसेनि येणें निवाडें, जयाच्या जीवीं उजिवडें,
अकर्तयातें फुडें, देखिलें तेणें ॥ १०८३ ॥
यदा भूतपृथग्भावमेकस्थमनुपश्यति।
तत एव च विस्तारं ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ३०॥
एऱ्हवीं तैंचि अर्जुना, होईजे ब्रह्मसंपन्ना,
जैं या भूताकृती भिन्ना, दिसती एकी ॥ १०८४ ॥
लहरी जैसिया जळीं, परमाणुकणिका स्थळीं,
रश्मीकरमंडळीं, सूर्याच्या जेवीं ? ॥ १०८५ ॥
नातरी देहीं अवेव, मनीं आघवेचि भाव,
विस्फुलिंग सावेव, वन्हीं एकीं ॥ १०८६ ॥
तैसे भूताकार एकाचे, हें दिठी रिगे जैं साचें,
तैंचि ब्रह्मसंपत्तीचें, तारूं लागे ॥ १०८७ ॥
मग जया तयाकडे, ब्रह्मेचि दिठी उघडे,
किंबहुना जोडे, अपार सुख ॥ १०८८ ॥
येतुलेनि तुज पार्था, प्रकृतिपुरुषव्यवस्था,
ठायें ठावो प्रतीतिपथा-, माजीं जाहली ? ॥ १०८९ ॥
अमृत जैसें ये चुळा, कां निधान देखिजे डोळां,
तेतुला जिव्हाळा, मानावा हा ॥ १०९० ॥
जी जाहलिये प्रतीती, घर बांधणें जें चित्तीं,
तें आतां ना सुभद्रापती, इयावरी ॥ १०९१ ॥
तरी एक दोन्ही ते बोल, बोलिजती सखोल,
देईं मनातें वोल, मग ते घेईं ॥ १०९२ ॥
ऐसें देवें म्हणितलें, मग बोलों आदरिलें,
तेथें अवधानाचेचि केलें, सर्वांग येरें ॥ १०९३ ॥
अनादित्वान्निर्गुणत्वात् परमात्मायमव्ययः।
शरीरस्थोऽपि कौन्तेय न करोति न लिप्यते ॥ ३१॥
तरी परमात्मा म्हणिपे, तो ऐसा जाण स्वरूपें,
जळीं जळें न लिंपे, सूर्यु जैसा ॥ १०९४ ॥
कां जे जळा आदीं पाठीं, तो असतुचि असे किरीटी,
माजीं बिंबे तें दृष्टी, आणिकांचिये ॥ १०९५ ॥
तैसा आत्मा देहीं, आथि म्हणिपे हें कांहीं,
साचें तरी नाहीं, तो जेथिंचा तेथें ॥ १०९६ ॥
आरिसां मुख जैसें, बिंबलिया नाम असे,
देहीं वसणें तैसें, आत्मतत्त्वा ॥ १०९७ ॥
तया देहा म्हणती भेटी, हे सपायी निर्जीव गोठी,
वारिया वाळुवे गांठी, केंही आहे ? ॥ १०९८ ॥
आगी आणि कापुसा, दोरा सुवावा कैसा,
केउता सांदा आकाशा, पाषाणेंसी ? ॥ १०९९ ॥
एक निघे पूर्वेकडे, एक तें पश्चिमेकडे,
तिये भेटीचेनि पाडें, संबंधु हा ॥ ११०० ॥
उजियेडा आणि अंधारेया, जो पाडु मृता उभेयां,
तोचि गा आत्मया, देहा जाण ॥ ११०१ ॥
रात्री आणि दिवसा, कनका आणि कापुसा,
अपाडु कां जैसा, तैसाचि यासी ॥ ११०२ ॥
देह तंव पांचांचें जालें, हें कर्माचें गुणीं गुंथले,
भंवतसे चाकीं सूदलें, जन्ममृत्यूच्या ॥ ११०३ ॥
हें काळानळाच्या तोंडीं, घातली लोणियाची उंडी,
माशी पांखु पाखडी, तंव हें सरे ॥ ११०४ ॥
हें विपायें आगींत पडे, तरी भस्म होऊनि उडे,
जाहलें श्वाना वरपडें, तरी ते विष्ठा ॥ ११०५ ॥
या चुके दोहीं काजा, तरी होय कृमींचा पुंजा,
हा परिणामु कपिध्वजा, कश्मलु गा ॥ ११०६ ॥
या देहाची हे दशा, आणि आत्मा तो एथ ऐसा,
पैं नित्य सिद्ध आपैसा, अनादिपणें ॥ ११०७ ॥
सकळु ना निष्कळु, अक्रियु ना क्रियाशीळु,
कृश ना स्थुळु, निर्गुणपणें ॥ ११०८ ॥
आभासु ना निराभासु, प्रकाशु ना अप्रकाशु,
अल्प ना बहुवसु, अरूपपणें ॥ ११०९ ॥
रिता ना भरितु, रहितु ना सहितु,
मूर्तु ना अमूर्तु, शून्यपणें ॥ १११० ॥
आनंदु ना निरानंदु, एक ना विविधु,
मुक्त ना बद्धु, आत्मपणें ॥ ११११ ॥
येतुला ना तेतुला, आइता ना रचिला,
बोलता ना उगला, अलक्शपणें ॥ १११२ ॥
सृष्टीच्या होणा न रचे, सर्वसंहारें न वेंचे,
आथी नाथी या दोहींचें, पंचत्व तो ॥ १११३ ॥
मवे ना चर्चे, वाढे ना खांचे,
विटे ना वेंचे, अव्ययपणें ॥ १११४ ॥
एवं रूप पैं आत्मा, देहीं जें म्हणती प्रियोत्तमा,
तें मठाकारें व्योमा, नाम जैसें ॥ १११५ ॥
तैसें तयाचिये अनुस्यूती, होती जाती देहाकृती,
तो घे ना सांडी सुमती, जैसा तैसा ॥ १११६ ॥
अहोरात्रें जैशी, येती जाती आकाशीं,
आत्मसत्तें तैसीं, देहें जाण ॥ १११७ ॥
म्हणौनि इयें शरीरीं, कांहीं करवीं ना करी,
आयताही व्यापारीं, सज्ज न होय ॥ १११८ ॥
यालागीं स्वरूपें, उणा पुरा न घेपे,
हें असो तो न लिंपे, देहीं देहा ॥ १११९ ॥
यथा सर्वगतं सौक्ष्म्यादाकाशं नोपलिप्यते।
सर्वत्रावस्थितो देहे तथाऽऽत्मा नोपलिप्यते ॥ ३२॥
अगा आकाश कें नाहीं ?, हें न रिघेचि कवणे ठायीं ?,
परी कायिसेनि कहीं, गादिजेना ॥ ११२० ॥
तैसा सर्वत्र सर्व देहीं, आत्मा असतुचि असे पाहीं,
संगदोषें एकेंही, लिप्त नोहे ॥ ११२१ ॥
पुढतपुढती एथें, हेंचि लक्षण निरुतें,
जे जाणावें क्षेत्रज्ञातें, क्षेत्रविहीना ॥ ११२२ ॥
संसर्गें चेष्टिजे लोहें, परी लोह भ्रामकु नोहे,
क्षेत्रक्षेत्रज्ञां आहे, तेतुला पाडु ॥ ११२३ ॥
दीपकाची अर्ची, राहाटी वाहे घरींची,
परी वेगळीक कोडीची, दीपा आणि घरा ॥ ११२४ ॥
पैं काष्ठाच्या पोटीं, वन्हि असे किरीटी,
परी काष्ठ नोहे या दृष्टी, पाहिजे हा ॥ ११२५ ॥
अपाडु नभा आभाळा, रवि आणि मृगजळा,
तैसाचि हाही डोळां, देखसी जरी ॥ ११२६ ॥
यथा प्रकाशयत्येकः कृत्स्नं लोकमिमं रविः।
क्षेत्रं क्षेत्री तथा कृत्स्‌नं प्रकाशयति भारत ॥ ३३॥
हें आघवेंचि असो एकु, गगनौनि जैसा अर्कु,
प्रगटवी लोकु, नांवें नांवें ॥ ११२७ ॥
एथ क्षेत्रज्ञु तो ऐसा, प्रकाशकु क्षेत्राभासा,
यावरुतें हें न पुसा, शंका नेघा ॥ ११२८ ॥
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेवमन्तरं ज्ञानचक्षुषा।
भूतप्रकृतिमोक्षं च विदुर्यान्ति ते परम् ॥ ३४॥
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोगोनाम त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥
शब्दतत्त्वसारज्ञा, पैं देखणें तेचि प्रज्ञा,
जे क्षेत्रा क्षेत्रज्ञा, अपाडु देखे ॥ ११२९ ॥
इया दोहींचें अंतर, देखावया चतुर,
ज्ञानियांचे द्वार, आराधिती ॥ ११३० ॥
याचिलागीं सुमती, जोडिती शांतिसंपत्ती,
शास्त्रांचीं दुभतीं, पोसिती घरीं ॥ ११३१ ॥
योगाचिया आकाशा, वळघिजे येवढाचि धिंवसा,
याचियाचि आशा, पुरुषासि गा ॥ ११३२ ॥
शरीरादि समस्त, मानिताति तृणवत,
जीवें संतांचे होत, वाहणधरु ॥ ११३३ ॥
ऐसैसियापरी, ज्ञानाचिया भरोवरी,
करूनियां अंतरीं, निरुतें होती ॥ ११३४ ॥
मग क्षेत्रक्षेत्रज्ञांचें, जें अंतर देखती साचें,
ज्ञानें उन्मेख तयांचें, वोवाळूं आम्ही ॥ ११३५ ॥
आणि महाभूतादिकीं, प्रभेदलीं अनेकीं,
पसरलीसे लटिकी, प्रकृति जे हे ॥ ११३६ ॥
जे शुकनळिकान्यायें, न लगती लागली आहे,
हें जैसें तैसें होये, ठाउवें जयां ॥ ११३७ ॥
जैसी माळा ते माळा, ऐसीचि देखिजे डोळां,
सर्पबुद्धि टवाळा, उखी हौनी ॥ ११३८ ॥
कां शुक्ति ते शुक्ती, हे साच होय प्रतीती,
रुपेयाची भ्रांती, जाऊनियां ॥ ११३९ ॥
तैसी वेगळी वेगळेपणें, प्रकृति जे अंतःकरणें,
देखती ते मी म्हणें, ब्रह्म होती ॥ ११४० ॥
जें आकाशाहूनि वाड, जें अव्यक्ताची पैल कड,
जें भेटलिया अपाडा पाड, पडों नेदी ॥ ११४१ ॥
आकारु जेथ सरे, जीवत्व जेथ विरे,
द्वैत जेथ नुरे, अद्वय जें ॥ ११४२ ॥
तें परम तत्त्व पार्था, होती ते सर्वथा,
जे आत्मानात्मव्यवस्था-, राजहंसु ॥ ११४३ ॥
ऐसा हा जी आघवा, श्रीकृष्णें तया पांडवा,
उगाणा दिधला जीवा, जीवाचिया ॥ ११४४ ॥
येर कलशींचें येरीं, रिचविजे जयापरी,
आपणपें तया श्रीहरी, दिधलें तैसें ॥ ११४५ ॥
आणि कोणा देता कोण, तो नर तैसा नारायण,
वरी अर्जुनातें श्रीकृष्ण, हा मी म्हणे ॥ ११४६ ॥
परी असो तें नाथिलें, न पुसतां कां मी बोलें,
किंबहुना दिधलें, सर्वस्व देवें ॥ ११४७ ॥
कीं तो पार्थु जी मनीं, अझुनी तृप्ती न मनी,
अधिकाधिक उतान्ही, वाढवीतु असे ॥ ११४८ ॥
स्नेहाचिया भरोवरी, आंबुथिला दीपु घे थोरी,
चाड अर्जुना अंतरीं, परिसतां तैसी ॥ ११४९ ॥
तेथ सुगरिणी आणि उदारे, रसज्ञ आणि जेवणारे,
मिळती मग अवतरे, हातु जैसा ॥ ११५० ॥
तैसें जी होतसे देवा, तया अवधानाचिया लवलवा,
पाहतां व्याख्यान चढलें थांवा, चौगुणें वरी ॥ ११५१ ॥
सुवायें मेघु सांवरे, जैसा चंद्रें सिंधु भरे,
तैसा मातुला रसु आदरें, श्रोतयांचेनि ॥ ११५२ ॥
आतां आनंदमय आघवें, विश्व कीजेल देवें,
तें रायें परिसावें, संजयो म्हणे ॥ ११५३ ॥
एवं जे महाभारतीं, श्रीव्यासें आप्रांतमती,
भीष्मपर्वसंगतीं, म्हणितली कथा ॥ ११५४ ॥
तो कृष्णार्जुनसंवादु, नागरीं बोलीं विशदु,
सांगोनि दाऊं प्रबंधु, वोवियेचा ॥ ११५५ ॥
नुसधीचि शांतिकथा, आणिजेल कीर वाक्पथा,
जे शृंगाराच्या माथां, पाय ठेवी ॥ ११५६ ॥
दाऊं वेल्हाळे देशी नवी, जे साहित्यातें वोजावी,
अमृतातें चुकी ठेवी, गोडिसेंपणें ॥ ११५७ ॥
बोल वोल्हावतेनि गुणें, चंद्रासि घे उमाणे,
रसरंगीं भुलवणें, नादु लोपी ॥ ११५८ ॥
खेचरांचियाही मना, आणीन सात्त्विकाचा पान्हा,
श्रवणासवें सुमना, समाधि जोडे ॥ ११५९ ॥
तैसा वाग्विलास विस्तारू, गीतार्थेंसी विश्व भरूं,
आनंदाचें आवारूं, मांडूं जगा ॥ ११६० ॥
फिटो विवेकाची वाणी, हो कानामनाची जिणी,
देखो आवडे तो खाणी, ब्रह्मविद्येची ॥ ११६१ ॥
दिसो परतत्त्व डोळां, पाहो सुखाचा सोहळा,
रिघो महाबोध सुकाळा-, माजीं विश्व ॥ ११६२ ॥
हें निफजेल आतां आघवें, ऐसें बोलिजेल बरवें,
जें अधिष्ठिला असें परमदेवें, श्रीनिवृत्तीं मी ॥ ११६३ ॥
म्हणौनि अक्षरीं सुभेदीं, उपमा श्लोक कोंदाकोंदी,
झाडा देईन प्रतिपदीं, ग्रंथार्थासी ॥ ११६४ ॥
हा ठावोवरी मातें, पुरतया सारस्वतें,
केलें असे श्रीमंतें, श्रीगुरुरायें ॥ ११६५ ॥
तेणें जी कृपासावायें, मी बोलें तेतुलें सामाये,
आणि तुमचिये सभे लाहें, गीता म्हणों ॥ ११६६ ॥
वरी तुम्हा संतांचे पाये, आजि मी लाधलों आहें,
म्हणौनि जी नोहे, अटकु काहीं ॥ ११६७ ॥
प्रभु काश्मिरीं मुकें, नुपजे हें काय कौतुकें,
नाहीं उणीं सामुद्रिकें, लक्ष्मीयेसी ॥ ११६८ ॥
तैसी तुम्हां संतांपासीं, अज्ञानाची गोठी कायसी,
यालागीं नवरसीं, वरुषेन मी ॥ ११६९ ॥
किंबहुना आतां देवा, अवसरु मज देयावा,
ज्ञानदेव म्हणे बरवा, सांगेन ग्रंथु ॥ ११७० ॥
इति श्रीज्ञानदेवविरचितायां भावार्थदीपिकायां त्रयोदशोऽध्यायः ॥
जय जय आचार्या, समस्तसुरवर्या,
प्रज्ञाप्रभातसूर्या, सुखोदया ॥ १ ॥
जय जय सर्व विसांवया, सोहंभावसुहावया,
नाना लोक हेलावया, समुद्रा तूं ॥ २ ॥
आइकें गा आर्तबंधू, निरंतरकारुण्यसिंधू,
विशदविद्यावधू-, वल्लभा जी ॥ ३ ॥
तू जयांप्रति लपसी, तया विश्व हें दाविसी,
प्रकट तैं करिसी, आघवेंचि तूं ॥ ४ ॥
कीं पुढिलाची दृष्टि चोरिजे, हा दृष्टिबंधु निफजे,
परी नवल लाघव तुझें, जें आपणपें चोरें ॥ ५ ॥
जी तूंचि तूं सर्वां यया, मा कोणा बोधु कोणा माया,
ऐसिया आपेंआप लाघविया, नमो तुज ॥ ६ ॥
जाणों जगीं आप वोलें, तें तुझिया बोला सुरस जालें,
तुझेनि क्षमत्व आलें, पृथ्वियेसी ॥ ७ ॥
रविचंद्रादि शुक्ती, उदो करिती त्रिजगतीं,
तें तुझिया दीप्ती, तेज तेजां ॥ ८ ॥
चळवळिजे अनिळें, तें दैविकेनि जी निजबळें,
नभ तुजमाजीं खेळे, लपीथपी ॥ ९ ॥
किंबहुना माया असोस, ज्ञान जी तुझेनि डोळस,
असो वानणें सायास, श्रुतीसि हे ॥ १० ॥
वेद वानूनि तंवचि चांग, जंव न दिसे तुझें आंग,
मग आम्हां तया मूग, एके पांती ॥ ११ ॥
जी एकार्णवाचे ठाईं, पाहतां थेंबाचा पाडु नाहीं,
मा महानदी काई, जाणिजती ॥ १२ ॥
कां उअदयलिया भास्वतु, चंद्र जैसा खद्योतु,
आम्हां श्रुति तुज आंतु, तो पाडु असे ॥ १३ ॥
आणि दुजया थांवो मोडे, जेथ परेशीं वैखरी बुडे,
तो तूं मा कोणें तोंडें, वानावासी ॥ १४ ॥
यालागीं आतां, स्तुति सांडूनि निवांता,
चरणीं ठेविजे माथा, हेंचि भलें ॥ १५ ॥
तरी तू जैसा आहासि तैसिया, नमो जी श्रीगुरुराया,
मज ग्रंथोद्यमु फळावया, वेव्हारा होईं ॥ १६ ॥
आतां कृपाभांडवल सोडीं, भरीं मति माझी पोतडी,
करीं ज्ञानपद्य जोडी, थोरा मातें ॥ १७ ॥
मग मी संसरेन तेणें, करीन संतांसी कर्णभूषणें,
लेववीन सुलक्षणें, विवेकाचीं ॥ १८ ॥
जी गीतार्थनिधान, काढू माझें मन,
सुयीं स्नेहांजन, आपलें तूं ॥ १९ ॥
हे वाक्सृष्टि एके वेळे, देखतु माझे बुद्धीचे डोळे,
तैसा उदैजो जो निर्मळें, कारुण्यबिंबें ॥ २० ॥
माझी प्रज्ञावेली वेल्हाळ, काव्यें होय सफळ,
तो वसंतु होय स्नेहाळ-, शिरोमणी ॥ २१ ॥
प्रमेय महापूरें, हे मतिगंगा ये थोरें,
तैसा वरिष उदारें, दिठीवेनी ॥ २२ ॥
अगा विश्वैकधामा, तुझा प्रसाद चंद्रमा,
करूं मज पूर्णिमा, स्फूर्तीची जी ॥ २३ ॥
जी अवलोकिलिया मातें, उन्मेषसागरीं भरितें,
वोसंडेल स्फूर्तीतें, रसवृत्तीचें ॥ २४ ॥
तंव संतोषोनि श्रीगुरुराजें, म्हणितलें विनतिव्याजें,
मांडिलें देखोनि दुजें, स्तवनमिषें ॥ २५ ॥
हें असो आतां वांजटा, तो ज्ञानार्थ करूनि गोमटा,
ग्रंथु दावीं उत्कंठा, भंगो नेदीं ॥ २६ ॥
हो कां जी स्वामी, हेंचि पाहत होतों मी,
जे श्रीमुखें म्हणा तुम्ही, ग्रंथु सांग ॥ २७ ॥
सहजें दुर्वेचा डिरु, आंगेंचि तंव अमरु,
वरी आला पूरु, पीयूषाचा ॥ २८ ॥
तरी आतां येणें प्रसादें, विन्यासें विदग्धें,
मूळशास्त्रपदें, वाखाणीन ॥ २९ ॥
परी जीवा आंतुलीकडे, जैसी संदेहाची डोणी बुडे,
ना श्रवणीं तरी चाडे, वाढी दिसे ॥ ३० ॥
तैसी बोली साचारी, अवतरो माझी माधुरी,
माले मागूनि घरीं, गुरुकृपेच्या ॥ ३१ ॥
तरी मागां त्रयोदशीं, अध्यायीं गोठी ऐसी,
श्रीकृष्ण अर्जुनेंसी, चावळले ॥ ३२ ॥
जे क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोगें, होईजे येणें जगें,
आत्मा गुणसंगें, संसारिया ॥ ३३ ॥
आणि हाचि प्रकृतिगतु, सुखदुःख भोगीं हेतु,
अथवा गुणातीतु, केवळु हा ॥ ३४ ॥
तरी कैसा पां असंगा संगु, कोण तो क्षेत्रक्षेत्रज्ञायोगु,
सुखदुःखादि भोगु, केवीं तया ? ॥ ३५ ॥
गुण ते कैसे किती, बांधती कवणे रीती,
नातरी गुणातीतीं, चिन्हें काई ? ॥ ३६ ॥
एवं इया आघवेया, अर्था रूप करावया,
विषो एथ चौदाविया, अध्यायासी ॥ ३७ ॥
तरी तो आतां ऐसा, प्रस्तुत परियेसा,
अभिप्रायो विश्वेशा, वैकुंठाचा ॥ ३८ ॥
तो म्हणे गा अर्जुना, अवधानाची सर्व सेना,
मेळऊनि इया ज्ञाना, झोंबावें हो \! ॥ ३९ ॥
आम्हीं मागां तुज बहुतीं, दाविलें हें उपपत्ती,
तरी आझुनी प्रतीती-, कुशीं न निघे ॥ ४० ॥
परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम्।
यद्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥ १॥
म्हणौनि गा पुढती, सांगिजैल तुजप्रती,
पर म्हण म्हणौनि श्रुतीं, डाहारिलें जें ॥ ४१ ॥
एऱ्हवीं ज्ञान हें आपुलें, परी पर ऐसेनि जालें,
जे आवडोनि घेतलें, भवस्वर्गादिक ॥ ४२ ॥
अगा याचि कारणें, हें उत्तम सर्वांपरी मी म्हणें,
जे वन्हि हें तृणें, येरें ज्ञानें ॥ ४३ ॥
जियें भवस्वर्गातें जाणती, यागचि चांग म्हणती,
पारखी फुडी आथी, भेदीं जया ॥ ४४ ॥
तियें आघवींचि ज्ञानें, केलीं येणें स्वप्नें,
जैशा वातोर्मी गगनें, गिळिजती अंतीं ॥ ४५ ॥
कां उदितें रश्मिराजें, लोपिलीं चंद्रादि तेजें,
नाना प्रळयांबुमाजें, नदी नद ॥ ४६ ॥
तैसें येणें पाहलेया, ज्ञानजात जाय लया,
म्हणौनियां धनंजया, उत्तम हें ॥ ४७ ॥
अनादि जे मुक्तता, आपुली असे पंडुसुता,
तो मोक्षु हातां येता, होय जेणें ॥ ४८ ॥
जयाचिया प्रतीती, विचारवीरीं समस्तीं,
नेदिजेचि संसृती, माथां उधऊं ॥ ४९ ॥
मनें मन घालूनि मागें, विश्रांति जालिया आंगें,
ते देहीं देहाजोगे, होतीचि ना ॥ ५० ॥
मग तें देहाचें बेळें, वोलांडूनि एकेचि वेळे,
संवतुकी कांटाळें, माझें जालें ॥ ५१ ॥
इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः।
सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥ २॥
जे माझिया नित्यता, तेणें नित्य ते पंडुसुता,
परिपूर्ण पूर्णता, माझियाची ॥ ५२ ॥
मी जैसा अनंतानंदु, जैसाचि सत्यसिंधु,
तैसेचि ते भेदु, उरेचि ना ॥ ५३ ॥
जें मी जेवढें जैसें, तेंचि ते जाले तैसें,
घटभंगीं घटाकाशें, आकाश जेवीं ॥ ५४ ॥
नातरीं दीपमूळकीं, दीपशिखा अनेकीं,
मीनलिया अवलोकीं, होय जैसें ॥ ५५ ॥
अर्जुना तयापरी, सरली द्वैताची वारी,
नांदे नामार्थ एकाहारीं, मीतूंविण ॥ ५६ ॥
येणेंचि पैं कारणें, जैं पहिलें सृष्टीचें जुंपणें,
तेंही तया होणें, पडेचिना ॥ ५७ ॥
सृष्टीचिये सर्वादी, जयां देहाची नाहीं बांधी,
ते कैचें प्रळयावधी, निमतील पां ? ॥ ५८ ॥
म्हणौनि जन्मक्षयां-, अतीत ते धनंजया,
मी जालें ज्ञाना इया, अनुसरोनी ॥ ५९ ॥
ऐसी ज्ञानाची वाढी, वानिली देवें आवडी,
तेवींचि पार्थाही गोडी, लावावया ॥ ६० ॥
तंव तया जालें आन, सर्वांगीं निघाले कान,
सणई अवधान, आतला पां ॥ ६१ ॥
आतां देवाचिया ऐसें, जाकळीजत असे वोरसें,
जें निरूपण आकाशें, वेंटाळेना ॥ ६२ ॥
मग म्हणे गा प्रज्ञाकांता, उजवली आजि वक्तृत्वता,
जे बोलायेवढा श्रोता, जोडलासी ॥ ६३ ॥
तरि एकु मी अनेकीं, गोंविजे देहपाशकीं,
त्रिगुणीं लुब्धकीं, कवणेपरी ॥ ६४ ॥
कैसा क्षेत्रयोगें, वियें इयें जगें,
तें परिस सांगें, कवणेपरी ॥ ६५ ॥
पैं क्षेत्र येणें व्याजें, यालागीं हें बोलिजे,
जे मत्संगबीजें, भूतीं पिके ॥ ६६ ॥
मम योनिर्महद्ब्रह्म तस्मिन्गर्भं दधामहम्यम्।
संभवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥ ३॥
एऱ्हवीं तरी महद्ब्रह्म, यालागीं हें ऐसें नाम,
जे महदादिविश्राम, शालिका हें ॥ ६७ ॥
विकारां बहुवस थोरी, अर्जुना हेंचि करी,
म्हणौनि अवधारीं, महद्ब्रह्म ॥ ६८ ॥
अव्यक्तवादमतीं, अव्यक्त ऐसी वदंती,
सांख्याचिया प्रतीती, प्रकृति हेचि ॥ ६९ ॥
वेदांतीं इयेतें माया, ऐसें म्हणिजे प्राज्ञराया,
असो किती बोलों वायां, अज्ञान हें ॥७० ॥
आपला आपणपेयां, विसरु जो धनंजया,
तेंचि रूप यया, अज्ञानासी ॥ ७१ ॥
आणिकही एक असे, जें विचारावेळे न दिसे,
वातीं पाहतां जैसें, अंधारें कां ॥ ७२ ॥
हालविलिया जाय, निश्चळीं तरी होय,
दुधीं जैसी साय, दुधाची ते ॥ ७३ ॥
पैं जागरु ना स्वप्न, ना स्वरूप अवस्थान,
ते सुषुप्ति कां घन, जैसी होय ॥ ७४ ॥