LG3370/GyaneshvariOvis huggingface dataset:
कां न फळतांही सार्थका, जैसिया नागलतिका,
तैसिया करी नित्यादिकां, क्रिया जो कां ॥ ६३२ ॥
परी फळशून्यता, नाहीं तया विफळता,
पैं फळासीचि पंडुसुता, फळें कायिसी, ॥ ६३३ ॥
आणि आदरें करी बहुवसें, परी कर्ता मी हें नुमसे,
वर्षाकाळींचें जैसें, मेघवृंद ॥ ६३४ ॥
तेवींचि परमात्मलिंगा, समर्पावयाजोगा,
कर्मकलापु पैं गा, निपजावया ॥ ६३५ ॥
तया काळातें नुलंघणें, देशशुद्धिही साधणें,
कां शास्त्रांच्या वातीं पाहणें, क्रियानिर्णयो ॥ ६३६ ॥
वृत्ति करणें येकवळा, चित्त जावों न देणें फळा,
नियमांचिया सांखळा, वाहणें सदा ॥ ६३७ ॥
हा निरोधु साहावयालागीं, धैर्याचिया चांगचांगीं,
चिंतवणी जिती आंगीं, वाहे जो कां ॥ ६३८ ॥
आणि आत्मयाचिये आवडी, कर्में करितां वरपडीं,
देहसुखाचिये परवडीं, येवों न लाहे ॥ ६३९ ॥
आळसा निद्रा दुऱ्हावे, क्षुधा न बाणवे,
सुरवाडु न पावे, आंगाचा ठावो ॥ ६४० ॥
तंव अधिकाधिक, उत्साहो धरी आगळीक,
सोनें जैसें पुटीं तुक, तुटलिया कसीं ॥ ६४१ ॥
जरी आवडी आथी साच, तरी जीवितही सलंच,
आगीं घालितां रोमांच, देखिजती सतिये, ॥ ६४२ ॥
मा आत्मया येवढीया प्रिया, वालभेला जो धनंजया,
देहही सिदतां तया, काय खेदु होईल ? ॥ ६४३ ॥
म्हणौनि विषयसुरवाडु तुटे, जंव जंव देहबुद्धि आटे,
तंव तंव आनंदु दुणवटे, कर्मीं जया ॥ ६४४ ॥
ऐसेनि जो कर्म करी, आणि कोणे एके अवसरीं,
तें ठाके ऐसी परी, वाहे जरी ॥ ६४५ ॥
तरी कडाडीं लोटला गाडा, तो आपणपें न मनी अवघडा,
तैसा ठाकलेनिही थोडा, नोहे जो कां ॥ ६४६ ॥
नातरी आदरिलें, अव्यंग सिद्धी गेलें,
तरी तेंही जिंतिलें, मिरवूं नेणें ॥ ६४७ ॥
इया खुणा कर्म करितां, देखिजे जो पंडुसुता,
तयातें म्हणिपे तत्त्वतां, सात्विकु कर्ता ॥ ६४८ ॥
आतां राजसा कर्तेया, वोळखणें हें धनंजया,
जे अभिलाषा जगाचिया, वसौटा तो ॥ ६४९ ॥
रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः।
हर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥ २७॥
जैसा गावींचिया कश्मळा, उकरडा होय येकवळा,
कां स्मशानीं अमंगळा, आघवयांची ॥ ६५० ॥
तया परी जो अशेषा, विश्वाचिया अभिलाषा,
पायपाखाळणिया दोषां, घरटा जाला ॥ ६५१ ॥
म्हणौनि फळाचा लागु, देखे जिये असलगु,
तिये कर्मीं चांगु, रोहो मांडी ॥ ६५२ ॥
आणि आपण जालिये जोडी, उपखों नेदी कवडी,
क्षणक्षणा कुरोंडी, जीवाची करी ॥ ६५३ ॥
कृपणु चित्तीं ठेवा आपुला, तैसा दक्षु पराविया माला,
बकु जैसा खुतला, मासेयासी ॥ ६५४ ॥
आणि गोंवी गेलिया जवळी, झगटलिया अंग फाळी,
फळें तरी आंतु पोळी, बोरांटी जैसी ॥ ६५५ ॥
तैसें मनें वाचा कायें, भलतया दुःख देतु जाये,
स्वार्थु साधितां न पाहे, पराचें हित ॥ ६५६ ॥
तेवींचि आंगें कर्मीं, आचरणें नोहे क्षमी,
न निघे मनोधर्मीं, अरोचकु ॥ ६५७ ॥
कनकाचिया फळा, आंतु माज बाहेरी मौळा,
तैसा सबाह्य दुबळा, शुचित्वें जो ॥ ६५८ ॥
आणि कर्मजात केलिया, फळ लाहे जरी धनंजया,
तरी हरिखें जगा यया, वांकुलिया वाये ॥ ६५९ ॥
अथवा जें आदरिलें, हीनफळ होय केलें,
तरीं शोकें तेणें जिंतिलें, धिक्कारों लागे ॥ ६६० ॥
कर्मीं राहाटी ऐसी, जयातें होती देखसी,
तोचि जाण त्रिशुद्धीसी, राजस कर्ता ॥ ६६१ ॥
आतां यया पाठीं येरु, जो कुकर्माचा आगरु,
तोही करूं गोचरु, तामस कर्ता ॥ ६६२ ॥
अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैष्कृतिकोऽलसः।
विषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥ २८॥
तरी मियां लागलिया कैसें, पुढील जळत असे,
हें नेणिजे हुताशें, जियापरी ॥ ६६३ ॥
पैं शस्त्रें मियां तिखटें, नेणिजे कैसेनि निवटे,
कां नेणिजे काळकूटें, आपुलें केलें ॥ ६६४ ॥
तैसा पुढीलया आपुलया, घातु करीत धनंजया,
आदरी वोखटिया, क्रिया जो कां ॥ ६६५ ॥
तिया करितांही वेळीं, काय जालें हें न सांभाळी,
चळला वायु वाहटुळी, चेष्टे तैसा ॥ ६६६ ॥
पैं करणिया आणि जया, मेळु नाहीं धनंजया,
तो पाहुनी पिसेया, कैंचीं त्राय ? ॥ ६६७ ॥
आणि इंद्रियांचें वोगरिलें, चरोनि राखे जो जियालें,
बैलातळीं लागलें, गोचिड जैसें ॥ ६६८ ॥
हांसया रुदना वेळु, नेणतां आदरी बाळु,
राहाटे उच्छृंखळु, तयापरी ॥ ६६९ ॥
जो प्रकृती आंतलेपणें, कृत्याकृत्यस्वादु नेणे,
फुगे केरें धालेपणें, उकरडा जैसा ॥ ६७० ॥
म्हणौनि मान्याचेनि नांवें, ईश्वराही परी न खालवे,
स्तब्धपणें न मनवे, डोंगरासी ॥ ६७१ ॥
आणि मन जयाचें विषकल्लोळीं, राहाटी फुडी चोरिली,
दिठी कीर ते वोली, पण्यांगनेची ॥ ६७२ ॥
किंबहुना कपटाचें, देहचि वळिलें तयाचें,
तें जिणें कीं जुंवाराचें, टिटेघर ॥ ६७३ ॥
नोहे तयाचा प्रादुर्भावो, तो साभिलाष भिल्लांचा गांवो,
म्हणौनि नये येवों जावों, तया वाटा ॥ ६७४ ॥
आणि आणिकांचें निकें केलें, विरु होय जया आलें,
जैसें अपेय पया मिनलें, लवण करी ॥ ६७५ ॥
कां हींव ऐसा पदार्थु, घातलिया आगीआंतु,
तेचि क्षणीं धडाडितु, अग्नि होय ॥ ६७६ ॥
नाना सुद्रव्यें गोमटीं, जालिया शरीरीं पैठीं,
होऊनि ठाती किरीटी, मळुचि जेवीं ॥ ६७७ ॥
तैसें पुढिलाचें बरवें, जयाच्या भीतरीं पावे,
आणि विरुद्धचि आघवें, होऊनि निगे ॥ ६७८ ॥
जो गुण घे दे दोख, अमृताचें करी विख,
दूध पाजलिया देख, व्याळु जैसा ॥ ६७९ ॥
आणि ऐहिकीं जियावें, जेणें परत्रा साच यावें,
तें उचित कृत्य पावे, अवसरीं जिये ॥ ६८० ॥
तेव्हां जया आपैसी, निद्रा ये ठेविली ऐसी,
दुर्व्यवहारीं जैसी, विटाळें लोटे ॥ ६८१ ॥
पैं द्राक्षरसा आम्ररसा, वेळे तोंड सडे वायसा,
कां डोळे फुटती दिवसा, डुडुळाचे ॥ ६८२ ॥
तैसा कल्याणकाळु पाहे, तैं तयातें आळसु खाये,
ना प्रमादीं तरी होये, तो म्हणे तैसें ॥ ६८३ ॥
जेवींचि सागराच्या पोटीं, जळे अखंड आगिठी,
तैसा विषादु वाहे गांठीं, जिवाचिये जो ॥ ६८४ ॥
लेंडोराआगीं धूमावधि, कां अपाना आंगीं दुर्गंधि,
तैसा जो जीवितावधि, विषादें केला ॥ ६८५ ॥
आणि कल्पांताचिया पारा, वेगळेंही जो वीरा,
सूत्र धरी व्यापारा, साभिलाषा ॥ ६८६ ॥
अगा जगाही परौती, शुचा वाहे पैं चित्तीं,
करितां विषीं हातीं, तृणही न लगे ॥ ६८७ ॥
ऐसा जो लोकाआंतु, पापपुंजु मूर्तु,
देखसी तो अव्याहतु, तामसु कर्ता ॥ ६८८ ॥
एवं कर्म कर्ता ज्ञान, या तिहींचें त्रिधा चिन्ह,
दाविलें तुज सुजन, चक्रवर्ती ॥ ६८९ ॥
बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं शृणु।
प्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनञ्जय ॥ २९॥
आतां अविद्येचिया गांवीं, मोहाची वेढूनि मदवी,
संदेहाचीं आघवीं, लेऊनि लेणीं ॥ ६९० ॥
आत्मनिश्चयाची बरव, जया आरिसां पाहे सावयव,
तिये बुद्धीचीही धांव, त्रिधा असे ॥ ६९१ ॥
अगा सत्वादि गुणीं इहीं, कायी एक तिहीं ठायीं,
न कीजेचि येथ पाहीं, जगामाजीं ॥ ६९२ ॥
आगी न वसतां पोटीं, कवण काष्ठ असे सृष्टीं,
तैसें तें कैंचें दृश्यकोटीं, त्रिविध जें नोहे ॥ ६९३ ॥
म्हणौनि तिहीं गुणीं, बुद्धी केली त्रिगुणी,
धृतीसिही वांटणी, तैसीचि असे ॥ ६९४ ॥
तेंचि येक वेगळालें, यथा चिन्हीं अळंकारलें,
सांगिजैल उपाइलें, भेदलेपणें ॥ ६९५ ॥
परी बुद्धि धृति इयां, दोहीं भागामाजीं धनंंजया,
आधीं रूप बुद्धीचिया, भेदासि करूं ॥ ६९६ ॥
तरी उत्तमा मध्यमा निकृष्टा, संसारासि गा सुभटा,
प्राणियां येतिया वाटा, तिनी आथी ॥ ६९७ ॥
जे अकरणीय काम्य निषिद्ध, ते हे मार्ग तिन्ही प्रसिद्ध,
संसारभयें सबाध, जीवां ययां ॥ ६९८ ॥
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये।
बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ ३०॥
म्हणौनि अधिकारें मानिलें, जें विधीचेनि वोघें आलें,
तें एकचि येथ भलें, नित्य कर्म ॥ ६९९ ॥
तेंचि आत्मप्राप्ति फळ, दिठी सूनि केवळ,
कीजे जैसें कां जळ, सेविजे ताहनें ॥ ७०० ॥
येतुलेनि तें कर्म, सांडी जन्मभय विषम,
करूनि दे उगम, मोक्षसिद्धि ॥ ७०१ ॥
ऐसें करी तो भला, संसारभयें सांडिला,
करणीयत्वें आला, मुमुक्षुभागा ॥ ७०२ ॥
तेथ जे बुद्धि ऐसा, बळिया बांधे भरंवसा,
मोक्षु ठेविला ऐसा, जोडेल येथ ॥ ७०३ ॥
म्हणौनि निवृत्तीची मांडिली, सूनि प्रवृत्तितळीं,
इये कर्मीं बुडकुळी, द्यावीं कीं ना ? ॥ ७०४ ॥
तृषार्ता उदकें जिणें, कां पुरीं पडलिया पोहणें,
अंधकूपीं गति किरणें, सूर्याचेनि ॥ ७०५ ॥
नाना पथ्येंसीं औषध लाहे, तरी रोगें दाटलाही जिये,
का मीना जिव्हाळा होये, जळाचा जरी ॥ ७०६ ॥
तरी तयाच्या जीविता, नाहीं जेवीं अन्यथा,
तैसें कर्मीं इये वर्ततां, जोडेचि मोक्षु ॥ ७०७ ॥
हें करणीयाचिया कडे, जें ज्ञान आथी चोखडें,
आणि अकरणीय हें फुडें, ऐसें जाण ॥ ७०८ ॥
जीं तिथें काम्यादिकें, संसारभयदायकें,
अकृत्यपणाचें आंबुखें, पडिलें जयां ॥ ७०९ ॥
तिये कर्मीं अकार्यीं, जन्ममरणसमयीं,
प्रवृत्ति पळवी पायीं, मागिलींचि ॥ ७१० ॥
पैं आगीमाजीं न रिघवे, अथावीं न घालवे,
धगधगीत नागवे, शूळ जेवीं ॥ ७११ ॥
कां काळियानाग धुंधुवातु, देखोनि न घालवे हातु,
न वचवे खोपेआंतु, वाघाचिये ॥ ७१२ ॥
तैसें कर्म अकरणीय, देखोनि महाभय,
उपजे निःसंदेह, बुद्धी जिये ॥ ७१३ ॥
वाढिलें रांधूनि विखें, तेथें जाणिजे मृत्यु न चुके,
तेवीं निषेधीं कां देखे, बंधातें जे ॥ ७१४ ॥
मग बंधभयभरितीं, तियें निषिद्धीं प्राप्ती,
विनियोगु जाणे निवृत्ती, कर्माचिये ॥ ७१५ ॥
ऐसेनि कार्याकार्यविवेकी, जे प्रवृत्ति निवृत्ति मापकी,
खरा कुडा पारखी, जियापरी ॥ ७१६ ॥
तैसी कृत्याकृत्यशुद्धी, बुझे जे निरवधी,
सात्विक म्हणिपे बुद्धी, तेचि तूं जाण ॥ ७१७ ॥
यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च।
अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥ ३१॥
आणि बकाच्या गांवीं, घेपे क्षीरनीर सकलवी,
कां अहोरात्रींची गोंवी, आंधळें नेणे ॥ ७१८ ॥
जया फुलाचा मकरंदु फावे, तो काष्ठें कोरूं धांवे,
परी भ्रमरपणा नव्हे, अव्हांटा जेवीं ॥ ७१९ ॥
तैसीं इयें कार्याकार्यें, धर्माधर्मरूपें जियें,
तियें न चोजवितां जाये, जाणती जे कां ॥ ७२० ॥
अगा डोळांवीण मोतियें, घेतां पाडु मिळे विपायें,
न मिळणें तें आहे, ठेविलें तेथें ॥ ७२१ ॥
तैसें अकरणीय अवचटें, नोडवे तरीच लोटे,
येऱ्हवीं जाणें एकवटें, दोन्ही जे कां ॥ ७२२ ॥
ते गा बुद्धि चोखविषीं, जाण येथ राजसी,
अक्षत टाकिली जैसी, मांदियेवरी ॥ ७२३ ॥
अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसावृता।
सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥ ३२॥
आणि राजा जिया वाटा जाये, ते चोरांसि आडव होये,
कां राक्षसां दिवो पाहे, राती होऊनि ॥ ७२४ ॥
नाना निधानचि निदैवा, होये कोळसयाचा उडवा,
पैं असतें आपणपें जीवा, नाहीं जालें ॥ ७२५ ॥
तैसें धर्मजात तितुकें, जिये बुद्धीसी पातकें,
साच तें लटिकें, ऐसेंचि बुझे ॥ ७२६ ॥
ते आघवेचि अर्थ, करूनि घाली अनर्थ,
गुण ते ते व्यवस्थित, दोषचि मानी ॥ ७२७ ॥
किंबहुना श्रुतिजातें, अधिष्ठूनि केलें सरतें,
तेतुलेंही उपरतें, जाणे जे बुद्धी ॥ ७२८ ॥
ते कोणातेंही न पुसतां, तामसी जाणावी पंडुसुता,
रात्री काय धर्मार्था, साच करावी, ॥ ७२९ ॥
एवं बुद्धीचे भेद, तिन्ही तुज विशद,
सांगितले स्वबोध\-, कुमुदचंद्रा ॥ ७३० ॥
आतां ययाचि बुद्धिवृत्ती, निष्टंकिला कर्मजातीं,
खांदु मांडिजे धृती, त्रिविधा तया ॥ ७३१ ॥
तिये धृतीचेही विभाग, तिन्ही यथालिंग,
सांगिजती चांग, अवधान देईं ॥ ७३२ ॥
धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः।
योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ ३३॥
तरी उदेलिया दिनकरु, चोरीसिं थोके अंधारु,
कां राजाज्ञा अव्यवहारु, कुंठवी जेवीं ॥ ७३३ ॥
नाना पवनाचा साटु, वाजीनलिया नीटु,
आंगेंसीं बोभाटु, सांडिती मेघ ॥ ७३४ ॥
कां अगस्तीचेनि दर्शनें, सिंधु घेऊनि ठाती मौनें,
चंद्रोदयीं कमळवनें, मिठी देती ॥ ७३५ ॥
हें असो पावो उचलिला, मदमुख न ठेविती खालां,
गर्जोनि पुढां जाला, सिंहु जरी ॥ ७३६ ॥
तैसा जो धीरु, उठलिया अंतरु,
मनादिकें व्यापारु, सांडिती उभीं ॥ ७३७ ॥
इंद्रियां विषयांचिया गांठी, अपैसया सुटती किरीटी,
मन मायेच्या पोटीं, रिगती दाही ॥ ७३८ ॥
अधोर्ध्व गूढें काढी, प्राण नवांची पेंडी,
बांधोनि घाली उडी, मध्यमेमाजीं ॥ ७३९ ॥
संकल्पविकल्पांचें लुगडे, सांडूनि मन उघडें,
बुद्धि मागिलेकडे, उगीचि बैसे ॥ ७४० ॥
ऐसी धैर्यराजें जेणें, मन प्राण करणें,
स्वचेष्टांचीं संभाषणें, सांडविजती ॥ ७४१ ॥
मग आघवींचि सडीं, ध्यानाच्या आंतुल्या मढीं,
कोंडिजती निरवडी, योगाचिये ॥ ७४२ ॥
परी परमात्मया चक्रवर्ती, उगाणिती जंव हातीं,
तंव लांचु न घेतां धृती, धरिजती जिया ॥ ७४३ ॥
ते गा धृती येथें, सात्विक हें निरुतें,
आईक अर्जुनातें, श्रीकांतु म्हणे ॥ ७४४ ॥
यया तु धर्मकामार्थान्धृत्या धारयतेऽर्जुन।
प्रसण्‌गेन फलाकाण्‌क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥ ३४॥
आणि होऊनियां शरीरी, स्वर्गसंसाराच्या दोहीं घरीं,
नांदे जो पोटभरी, त्रिवर्गोपायें ॥ ७४५ ॥
तो मनोरथांच्या सागरीं, धर्मार्थकामांच्या तारुवावरी,
जेणें धैर्यबळें करी, क्रिया\-वणिज ॥ ७४६ ॥
जें कर्म भांडवला सूये, तयाची चौगुणी येती पाहे,
येवढें सायास साहे, जया धृती ॥ ७४७ ॥
ते गा धृती राजस, पार्था येथ परीयेस,
आतां आइक तामस, तिसरी जे कां ॥ ७४८ ॥
यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च।
न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥ ३५॥
तरी सर्वाधमें गुणें, जयाचें कां रूपा येणें,
कोळसा काळेपणें, घडला जैसा ॥ ७४९ ॥
अहो प्राकृत आणि हीनु, तयाही कीं गुणत्वाचा मानु,
तरी न म्हणिजे पुण्यजनु, राक्षसु काई ?॥ ७५० ॥
पैं ग्रहांमाजीं इंगळु, तयातें म्हणिजे मंगळु,
तैसा तमीं धसाळु, गुणशब्दु हा ॥ ७५१ ॥
जे सर्वदोषांचा वसौटा, तमचि कामऊनि सुभटा,
उभारिला आंगवठा, जया नराचा ॥ ७५२ ॥
तो आळसु सूनि असे कांखे, म्हणौनि निद्रे कहीं न मुके,
पापें पोषितां दुःखें, न सांडिजे जेवीं ॥ ७५३ ॥
आणि देहधनाचिया आवडी, सदा भय तयातें न सांडी,
विसंबूं न सके धोंडीं, काठिण्य जैसें ॥ ७५४ ॥
आणि पदार्थजातीं स्नेहो, बांधे म्हणौनि तो शोकें ठावो,
केला न शके पाप जावों, कृतघ्नौनि जैसें ॥ ७५५ ॥
आणि असंतोष जीवेंसीं, धरूनि ठेला अहर्निशीं,
म्हणौनि मैत्री तेणेंसीं, विषादें केली ॥ ७५६ ॥
लसणातें न सांडी गंधी, कां अपथ्यशीळातें व्याधी,
तैसी केली मरणावधी, विषादें तया ॥ ७५७ ॥
आणि वयसा वित्तकामु, ययांचा वाढवी संभ्रमु,
म्हणौनि मदें आश्रमु, तोचि केला ॥ ७५८ ॥
आगीतें न सांडी तापु, सळातें जातीचा सापु,
कां जगाचा वैरी वासिपु, अखंडु जैसा ॥ ७५९ ॥
नातरी शरीरातें काळु, न विसंबे कवणे वेळु,
तैसा आथी अढळु, तामसीं मदु ॥ ७६० ॥
एवं पांचही हे निद्रादिक, तामसाच्या ठाईं दोख,
जिया धृती देख, धरिलें आहाती ॥ ७६१ ॥
तिये गा धृती नांवें, तामसी येथ हें जाणावें,
म्हणितलें तेणें देवें, जगाचेनी ॥ ७६२ ॥
एवं त्रिविध जे बुद्धि, कीजे कर्मनिश्चयो आधि,
तो धृती या सिद्धि, नेइजो येथ ॥ ७६३ ॥
सूर्यें मार्गु गोचरु होये, आणि तो चालती कीर पाये,
परी चालणें तें आहे, धैर्यें जेवीं ॥ ७६४ ॥
तैसी बुद्धि कर्मातें दावी, ते करणसामग्री निफजवी,
परी निफजावया होआवी, धीरता जे ॥ ७६५ ॥
ते हे गा तुजप्रती, सांगीतली त्रिविध धृती,
यया कर्मत्रया निष्पत्ती, जालिया मग ॥ ७६६ ॥
येथ फळ जें एक निफजे, सुख जयातें म्हणिजे,
तेंही त्रिविध जाणिजे, कर्मवशें ॥ ७६७ ॥
तरी फळरूप तें सुख, त्रिगुणीं भेदलें देख,
विवंचूं आतां चोख, चोखीं बोलीं ॥ ७६८ ॥
परी चोखी ते कैसी सांगे, पैं घेवों जातां बोलबगें,
कानींचियेही लागे, हातींचा मळु ॥ ७६९ ॥
म्हणौनि जयाचेनि अव्हेरें, अवधानही होय बाहिरें,
तेणें आइक हो आंतरें, जीवाचेनि जीवें ॥ ७७० ॥
ऐसें म्हणौनि देवो, त्रिविधा सुखाचा प्रस्तावो,
मांडला तो निर्वाहो, निरूपित असें ॥ ७७१ ॥
सुखं त्विदानीं त्रिविधं शृणु मे भरतर्षभ।
अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥ ३६॥
म्हणे सुखत्रयसंज्ञा, सांगों म्हणौनि प्रतिज्ञा,
बोलिलों तें प्राज्ञा, ऐक आतां ॥ ७७२ ॥
तरी सुख तें गा किरीटी, दाविजेल तुज दिठी,
जें आत्मयाचिये भेटी, जीवासि होय ॥ ७७३ ॥
परी मात्रेचेनि मापें, दिव्यौषध जैसें घेपें,
कां कथिलाचें कीजे रुपें, रसभावनीं ॥ ७७४ ॥
नाना लवणाचें जळु, होआवया दोनि चार वेळु,
देऊनि सांडिजती ढाळु, तोयाचें जेवीं ॥ ७७५ ॥
तेवीं जालेनि सुखलेशें, जीवु भाविलिया अभ्यासें,
जीवपणाचें नासे, दुःख जेथें ॥ ७७६ ॥
तें येथ आत्मसुख, जालें असे त्रिगुणात्मक,
तेंही सांगों एकैक, रूप आतां ॥ ७७७ ॥
यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम्।
तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥ ३७॥
आतां चंदनाचें बूड, सर्पी जैसें दुवाड,
कां निधानाचें तोंड, विवसिया जेवीं ॥ ७७८ ॥
अगा स्वर्गींचें गोमटें, आडव यागसंकटें,
कां बाळपण दासटें, त्रासकाळें ॥ ७७९ ॥
हें असो दीपाचिये सिद्धी, अवघड धू आधीं,
नातरी तो औषधीं, जिभेचा ठावो ॥ ७८० ॥
तयापरी पांडवा, जया सुखाचा रिगावा,
विषम तेथ मेळावा, यमदमांचा ॥ ७८१ ॥
देत सर्वस्नेहा मिठी, आगीं ऐसें वैराग्य उठी,
स्वर्ग संसारा कांटी, काढितचि ॥ ७८२ ॥
विवेकश्रवणें खरपुसें, जेथ व्रताचरणें कर्कशें,
करितां जाती भोकसे, बुद्ध्यादिकांचे ॥ ७८३ ॥
सुषुम्नेचेनि तोंडें, गिळिजे प्राणापानाचे लोंढे,
बोहणियेसीचि येवढें, भारी जेथ ॥ ७८४ ॥
जें सारसांही विघडतां, होय वोहाहूनि वस्त काढितां,
ना भणंगु दवडितां, भाणयावरुनी ॥ ७८५ ॥
पैं मायेपुढौनि बाळक, काळें नेतां एकुलतें एक,
होय कां उदक, तुटतां मीना ॥ ७८६ ॥
तैसें विषयांचें घर, इंद्रियां सांडितां थोर,
युगांतु होय तें वीर, विराग साहाती ॥ ७८७ ॥
ऐसा जया सुखाचा आरंभु, दावी काठिण्याचा क्षोभु,
मग क्षीराब्धी लाभु, अमृताचा जैसा ॥ ७८८ ॥
पहिलया वैराग्यगरळा, धैर्यशंभु वोडवी गळा,
तरी ज्ञानामृतें सोहळा, पाहे जेथें ॥ ७८९ ॥
पैं कोलिताही कोपे ऐसें, द्राक्षांचें हिरवेपण असे,
तें परीपाकीं कां जैसें, माधुर्य आते ॥ ७९० ॥
तें वैराग्यादिक तैसें, पिकलिया आत्मप्रकाशें,
मग वैराग्येंसींही नाशे, अविद्याजात ॥ ७९१ ॥
तेव्हां सागरीं गंगा जैसी, आत्मीं मीनल्या बुद्धि तैसी,
अद्वयानंदाची आपैसी, खाणी उघडे ॥ ७९२ ॥
ऐसें स्वानुभवविश्रामें, वैराग्यमूळ जें परिणमे,
तें सात्विक येणें नामें, बोलिजे सुख ॥ ७९३ ॥
विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम्।
परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥ ३८॥
आणि विषयेंद्रियां, मेळु होतां धनंजया,
जें सुख जाय थडिया, सांडूनि दोन्ही ॥ ७९४ ॥
अधिकारिया रिगतां गांवो, होय जैसा उत्साहो,
कां रिणावरी विवाहो, विस्तारिला ॥ ७९५ ॥
नाना रोगिया जिभेपासीं, केळें गोड साखरेसीं,
कां बचनागाची जैसी, मधुरता पहिली ॥ ७९६ ॥
पहिलें संवचोराचें मैत्र, हाटभेटीचें कलत्र,
कां लाघवियाचे विचित्र, विनोद ते ॥ ७९७ ॥
तैसें विषयेंद्रियदोखीं, जें सुख जीवातें पोखी,
मग उपडिला खडकीं, हंसु जैसा ॥ ७९८ ॥
तैसी जोडी आघवी आटे, जीविताचा ठाय फिटे,
सुकृताचियाही सुटे, धनाची गांठी ॥ ७९९ ॥
आणिक भोगिलें जें कांहीं, तें स्वप्न तैसें होय नाहीं,
मग हानीच्याचि घाईं, लोळावें उरे ॥ ८०० ॥
ऐसें आपत्ती जें सुख, ऐहिकीं परिणमे देख,
परत्रीं कीर विख, होऊनि परते ॥ ८०१ ॥
जे इंद्रियजाता लळा, दिधलिया धर्माचा मळा,
जाळूनि भोगिजे सोहळा, विषयांचा जेथ ॥ ८०२ ॥
तेथ पातकें बांधिती थावो, तियें नरकीं देती ठावो,
जेणें सुखें हा अपावो, परत्रीं ऐसा ॥ ८०३ ॥
पैं नामें विष महुरें, परी मारूनि अंतीं खरें,
तैसें आदि जें गोडिरें, अंतीं कडू ॥ ८०४ ॥
पार्था तें सुख साचें, वळिलें आहे रजाचें,
म्हणौनि न शिवें तयाचें, आंग कहीं ॥ ८०५ ॥
यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः।
निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ ३९॥
आणि अपेयाचेनि पानें, अखाद्याचेनि भोजनें,
स्वैरस्त्रीसंनिधानें, होय जें सुख ॥ ८०६ ॥
का पुढिलांचेनि मारें, नातरी परस्वापहारें,
जें सुख अवतरे, भाटाच्या बोलीं ॥ ८०७ ॥
जें आलस्यावरी पोखिजे, निद्रेमाजीं जें देखिजे,
जयाच्या आद्यंतीं भुलिजे, आपुली वाट ॥ ८०८ ॥
तें गा सुख पार्था, तामस जाण सर्वथा,
हें बहु न सांगोंचि जें कथा, असंभाव्य हे ॥ ८०९ ॥
ऐसें कर्मभेदें मुदलें, फळसुखही त्रिधा जालें,
तें हें यथागमें केलें, गोचर तुज ॥ ८१० ॥
ते कर्ता कर्म कर्मफळ, ये त्रिपुटी येकी केवळ,
वांचूनि कांहींचि नसे स्थूल, सूक्ष्मीं इये ॥ ८११ ॥
आणि हे तंव त्रिपुटी, तिहीं गुणीं इहीं किरीटी,
गुंफिली असे पटीं, तांतुवीं जैसी ॥ ८१२ ॥
न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः।
सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्त्रिभिर्गुणैः ॥ ४०॥
म्हणौनि प्रकृतीच्या आवलोकीं, न बंधिजे इहीं सत्वादिकीं,
तैसी स्वर्गीं ना मृत्युलोकीं, आथी वस्तु ॥ ८१३ ॥
कैंचा लोंवेवीण कांबळा, मातियेवीण मोदळा,
का जळेंवीण कल्लोळा, होणें आहे ? ॥ ८१४ ॥
तैसें न होनि गुणाचें, सृष्टीची रचना रचे,
ऐसें नाहींचि गा साचें, प्राणिजात ॥ ८१५ ॥
यालागीं हें सकळ, तिहीं गुणांचेंचि केवळ,
घडलें आहे निखिळ, ऐसें जाण ॥ ८१६ ॥
गुणीं देवां त्रयी लाविली, गुणीं लोकीं त्रिपुटी पाडिली,
चतुर्वर्णा घातली, सिनानीं उळिगें ॥ ८१७ ॥
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परन्तप।
कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥ ४१॥
तेचि चारी वर्ण, पुससी जरी कोण कोण,
तरी जयां मुख्य ब्राह्मण, धुरेचे कां ॥ ८१८ ॥
येर क्षत्रिय वैश्य दोन्ही, तेही ब्राह्मणाच्याचि मानिजे मानी,
जे ते वैदिकविधानीं, योग्य म्हणौनि ॥ ८१९ ॥
चौथा शूद्रु जो धनंजया, वेदीं लागु नाहीं तया,
तऱ्हीं वृत्ति वर्णत्रया, आधीन तयाची ॥ ८२० ॥
तिये वृत्तिचिया जवळिका, वर्णा ब्राह्मणादिकां,
शूद्रही कीं देखा, चौथा जाला ॥ ८२१ ॥
जैसा फुलाचेनि सांगातें, तांतुं तुरंबिजे श्रीमंतें,
तैसें द्विजसंगें शूद्रातें, स्वीकारी श्रुती ॥ ८२२ ॥
ऐसैसी गा पार्था, हे चतुर्वर्णव्यवस्था,
करूं आतां कर्मपथा, यांचिया रूपा ॥ ८२३ ॥
जिहीं गुणीं ते वर्ण चारी, जन्ममृत्यूंचिये कातरी,
चुकोनियां ईश्वरीं, पैठे होती ॥ ८२४ ॥
जिये आत्मप्रकृतीचे इहीं, गुणीं सत्त्वादिकीं तिहीं,
कर्में चौघां चहूं ठाईं, वांटिलीं वर्णा ॥ ८२५ ॥
जैसें बापें जोडिलें लेंका, वांटिलें सूर्यें मार्ग पांथिका,
नाना व्यापार सेवकां, स्वामी जैसें ॥ ८२६ ॥
तैसी प्रकृतीच्या गुणीं, जया कर्माची वेल्हावणी,
केली आहे वर्णीं, चहूं इहीं ॥ ८२७ ॥
तेथ सत्त्वें आपल्या आंगीं, समीन\-निमीन भागीं,
दोघे केले नियोगी, ब्राह्मण क्षत्रिय ॥ ८२८ ॥
आणि रज परी सात्त्विक, तेथ ठेविलें वैश्य लोक,
रजचि तमभेसक, तेथ शूद्र ते गा ॥ ८२९ ॥
ऐसा येकाचि प्राणिवृंदा, भेदु चतुर्वर्णधा,
गुणींचि प्रबुद्धा, केला जाण ॥ ८३० ॥
मग आपुलें ठेविलें जैसें, आइतेंचि दीपें दिसे,
गुणभिन्न कर्म तैसें, शास्त्र दावी ॥ ८३१ ॥
तेंचि आतां कोण कोण, वर्णविहिताचें लक्षण,
हें सांगों ऐक श्रवण\-, सौभाग्यनिधी ॥ ८३२ ॥
शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च।
ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ ४२॥
तरी सर्वेंद्रियांचिया वृत्ती, घेऊनि आपुल्या हातीं,
बुद्धि आत्मया मिळे येकांतीं, प्रिया जैसी ॥ ८३३ ॥
ऐसा बुद्धीचा उपरमु, तया नाम म्हणिपे शमु,
तो गुण गा उपक्रमु, जया कर्माचा ॥ ८३४ ॥
आणि बाह्येंद्रियांचें धेंडें, पिटूनि विधीचेनि दंडें,
नेदिजे अधर्माकडे, कहींचि जावों ॥ ८३५ ॥
तो पैं गा शमा विरजा, दमु गुण जेथ दुजा,
आणि स्वधर्माचिया वोजा, जिणें जें कां ॥ ८३६ ॥
सटवीचिये रातीं, न विसंबिजे जेवीं वाती,
तैसा ईश्वरनिर्णयो चित्तीं, वाहणें सदा ॥ ८३७ ॥
तया नाम तप, ते तिजया गुणाचें रूप,
आणि शौचही निष्पाप, द्विविध जेथ ॥ ८३८ ॥
मन भावशुद्धी भरलें, आंग क्रिया अळंकारिलें,
ऐसें सबाह्य जियालें, साजिरें जें कां ॥ ८३९ ॥
तया नाम शौच पार्था, तो कर्मीं गुण जये चौथा,
आणि पृथ्वीचिया परी सर्वथा, सर्व जें साहाणें ॥ ८४० ॥
ते गा क्षमा पांडवा, गुण जेथ पांचवा,
स्वरांमाजीं सुहावा, पंचमु जैसा ॥ ८४१ ॥
आणि वांकडेनी वोघेंसीं, गंगा वाहे उजूचि जैसी,
कां पुटीं वळला ऊसीं, गोडी जैसी ॥ ८४२ ॥
तैसा विषमांही जीवां-, लागीं उजुकारु बरवा,
तें आर्जव गा साहावा, जेथींचा गुण ॥ ८४३ ॥
आणि पाणियें प्रयत्नें माळी, अखंड जचे झाडामुळीं,
परी तें आघवेंचि फळीं, जाणे जेवीं ॥ ८४४ ॥
तैसें शास्त्राचारें तेणें, ईश्वरुचि येकु पावणें,
हें फुडें जें कां जाणणें, तें येथ ज्ञान ॥ ८४५ ॥
तें गा कर्मीं जिये, सातवा गुण होये,
आणि विज्ञान हें पाहें, एवंरूप ॥ ८४६ ॥
तरी सत्वशुद्धीचिये वेळे, शास्त्रें कां ध्यानबळें,
ईश्वरतत्त्वींचि मिळे, निष्टंकबुद्धी ॥ ८४७ ॥
हें विज्ञान बरवें, गुणरत्न जेथ आठवें,
आणि आस्तिक्य जाणावें, नववा गुण ॥ ८४८ ॥
पैं राजमुद्रा आथिलिया, प्रजा भजे भलतया,
तेवीं शास्त्रें स्वीकारिलिया, मार्गमात्रातें ॥ ८४९ ॥
आदरें जें कां मानणें, तें आस्तिक्य मी म्हणें,
तो नववा गुण जेणें, कर्म तें साच ॥ ८५० ॥
एवं नवही शमादिक, गुण जेथ निर्दोख,
तें कर्म जाण स्वाभाविक, ब्राह्मणाचें ॥ ८५१ ॥
तो नवगुणरत्नाकरु, यया नवरत्नांचा हारु,
न फेडीत ले दिनकरु, प्रकाशु जैसा ॥ ८५२ ॥
नाना चांपा चांपौळी पूजिला, चंद्रु चंद्रिका धवळला,
कां चंदनु निजें चर्चिला, सौरभ्यें जेवीं ॥ ८५३ ॥
तेवीं नवगुणटिकलग, लेणें ब्राह्मणाचें अव्यंग,
कहींचि न संडी आंग, ब्राह्मणाचें ॥ ८५४ ॥
आतां उचित जें क्षत्रिया, तेंहीं कर्म धनंजया,
सांगों ऐक प्रज्ञेचिया, भरोवरी ॥ ८५५ ॥
शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम्।
दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥ ४३॥
तरी भानु हा तेजें, नापेक्षी जेवीं विरजे,
कां सिंहें न पाहिजे, जावळिया ॥ ८५६ ॥
ऐसा स्वयंभ जो जीवें लाठु, सावायेंवीण उद्भटु,
ते शौर्य गा जेथ श्रेष्ठु, पहिला गुण ॥ ८५७ ॥
आणि सूर्याचेनि प्रतापें, कोडिही नक्षत्र हारपे,
ना तो तरी न लोपे, सचंद्रीं तिहीं ॥ ८५८ ॥
तैसेनि आपुले प्रौढीगुणें, जगा या विस्मयो देणें,
आपण तरी न क्षोभणें, कायसेनही ॥ ८५९ ॥
तें प्रागल्भ्यरूप तेजा, जिये कर्मीं गुण दुजा,
आणि धीरु तो तिजा, जेथींचा गुण ॥ ८६० ॥
वरिपडलिया आकाश, बुद्धीचे डोळे मानस,
झांकी ना ते परीयेस, धैर्य जेथें ॥ ८६१ ॥
आणि पाणी हो कां भलतेतुकें, परी तें जिणौनि पद्म फांके,
कां आकाश उंचिया जिंके, आवडे तयातें ॥ ८६२ ॥
तेवीं विविध अवस्था, पातलिया जिणौनि पार्था,
प्रज्ञाफळ तया अर्था, वेझ देणें जें ॥ ८६३ ॥
तें दक्षत्व गा चोख, जेथ चौथा गुण देख,
आणि झुंज अलौकिक, तो पांचवा गुण ॥ ८६४ ॥
आदित्याचीं झाडें, सदा सन्मुख सूर्याकडे,
तेवीं समोर शत्रूपुढें, होणें जें कां ॥ ८६५ ॥
माहेवणी प्रयत्नेंसी, चुकविजे सेजे जैसी,
रिपू पाठी नेदिजे तैसी, समरांगणीं ॥ ८६६ ॥
हा क्षत्रियाचेया आचारीं, पांचवा गुणेंद्रु अवधारीं,
चहूं पुरुषार्थां शिरीं, भक्ति जैसी ॥ ८६७ ॥
आणि जालेनि फुलें फळें, शाखिया जैसीं मोकळे,
कां उदार परीमळें, पद्माकरु ॥ ८६८ ॥
नाना आवडीचेनि मापें, चांदिणें भलतेणें घेपे,
पुढिलांचेनि संकल्पें, तैसें जें देणें ॥ ८६९ ॥
तें उमप गा दान, जेथ सहावें गुणरत्न,
आणि आज्ञे एकायतन, होणें जें कां ॥ ८७० ॥
पोषूनि अवयव आपुले, करविजतीं मानविले,
तेवीं पालणें लोभविलें, जग जें भोगणें ॥ ८७१ ॥
तया नाम ईश्वरभावो, जो सर्वसामर्थ्याचा ठावो,
तो गुणांमाजीं रावो, सातवा जेथ ॥ ८७२ ॥
ऐसें जें शौर्यादिकीं, इहीं सात गुणविशेखीं,
अळंकृत सप्तऋखीं, आकाश जैसें ॥ ८७३ ॥
तैसें सप्तगुणीं विचित्र, कर्म जें जगीं पवित्र,
तें सहज जाण क्षात्र, क्षत्रियाचें ॥ ८७४ ॥
नाना क्षत्रिय नव्हे नरु, तो सत्त्वसोनयाचा मेरु,
म्हणौनि गुणस्वर्गां आधारु, सातां इयां ॥ ८७५ ॥
नातरी सप्तगुणार्णवीं, परीवारली बरवी,
हे क्रिया नव्हे पृथ्वी, भोगीतसे तो ॥ ८७६ ॥
कां गुणांचे सातांही ओघीं, हे क्रिया ते गंगा जगीं,
तया महोदधीचिया आंगीं, विलसे जैसी ॥ ८७७ ॥
परी हें बहु असो देख, शौर्यादि गुणात्मक,
कर्म गा नैसर्गिक, क्षात्रजातीसी ॥ ८७८ ॥
आतां वैश्याचिये जाती, उचित जे महामती,
ते ऐकें गा निरुती, क्रिया सांगों ॥ ८७९ ॥
कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम्।
परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥ ४४॥
तरी भूमि बीज नांगरु, यया भांडवलाचा आधारु,
घेऊनि लाभु अपारु, मेळवणें जें ॥ ८८० ॥
किंबहुना कृषी जिणें, गोधनें राखोनि वर्तणें,
कां समर्घीची विकणें, महर्घीवस्तु ॥ ८८१ ॥
येतुलाचि पांडवा, वैश्यातें कर्माचा मेळावा,
हा वैश्यजातीस्वभावा, आंतुला जाण ॥ ८८२ ॥
आणि वैश्य क्षत्रिय ब्राह्मण, हे द्विजन्में तिन्ही वर्ण,
ययांचें जें शुश्रूषण, तें शूद्रकर्म ॥ ८८३ ॥
पैं द्विजसेवेपरौतें, धांवणें नाहीं शूद्रातें,
एवं चतुर्वर्णोचितें, दाविलीं कर्में ॥ ८८४ ॥
स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः।
स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु ॥ ४५॥
आतां इयेचि विचक्षणा, वेगळालिया वर्णा,
उचित जैसें करणां, शब्दादिक ॥ ८८५ ॥
नातरी जळदच्युता, पाणिया उचित सरिता,
सरितेसी पंडुसुता, सिंधु उचितु ॥ ८८६ ॥
तैसें वर्णाश्रमवशें, जें करणीय आलें असे,
गोरेया आंगा जैसें, गोरेपण ॥ ८८७ ॥
तया स्वभावविहिता कर्मा, शास्त्राचेनि मुखें वीरोत्तमा,
प्रवर्तावयालागीं प्रमा, अढळ कीजे ॥ ८८८ ॥
पैं आपुलेंचि रत्न थितें, घेपे पारखियाचेनि हातें,
तैसें स्वकर्म आपैतें, शास्त्रें करावीं ॥ ८८९ ॥
जैसी दिठी असे आपुलिया ठायीं, परी दीपेंवीण भोग नाहीं,
मार्गु न लाहतां काई, पाय असतां होय ? ॥ ८९० ॥
म्हणौनि ज्ञातिवशें साचारु, सहज असे जो अधिकारु,
तो आपुलिया शास्त्रें गोचरु, आपण कीजे ॥ ८९१ ॥
मग घरींचाचि ठेवा, जेवीं डोळ्यां दावी दिवा,
तरी घेतां काय पांडवा, आडळु असे ? ॥ ८९२ ॥
तैसें स्वभावें भागा आलें, वरी शास्त्रें खरें केलें,
तें विहित जो आपुलें, आचरे गा ॥ ८९३ ॥
परी आळसु सांडुनी, फळकाम दवडुनी,
आंगें जीवें मांडुनी, तेथेंचि भरु ॥ ८९४ ॥
वोघीं पडिलें पाणी, नेणें आनानी वाहणी,
तैसा जाय आचरणीं, व्यवस्थौनी ॥ ८९५ ॥
अर्जुना जो यापरी, तें विहित कर्म स्वयें करी,
तो मोक्षाच्या ऐलद्वारीं, पैठा होय ॥ ८९६ ॥
जे अकरणा आणि निषिद्धा, न वचेचि कांहीं संबंधा,
म्हणौनि भवा विरुद्धा, मुकला तो ॥ ८९७ ॥
आणि काम्यकर्मांकडे, न परतेचि जेथ कोडें,
तेथ चंदनाचेही खोडे, न लेचि तो ॥ ८९८ ॥
येर नित्य कर्म तंव, फळत्यागें वेंचिलें सर्व,
म्हणौनि मोक्षाची शींव, ठाकूं लाहे ॥ ८९९ ॥
ऐसेनि शुभाशुभीं संसारीं, सांडिला तो अवधारीं,
वौराग्यमोक्षद्वारीं, उभा ठाके ॥ ९०० ॥
जें सकळ भाग्याची सीमा, मोक्षलाभाची जें प्रमा,
नाना कर्ममार्गश्रमा, शेवटु जेथ ॥ ९०१ ॥
मोक्षफळें दिधली वोल, जें सुकृततरूचें फूल,
तयें वैराग्यीं ठेवी पाऊल, भंवरु जैसा ॥ ९०२ ॥