LG3370/GyaneshvariOvis huggingface dataset:
तैसी निंदा आणि स्तुती, नये कोण्हेचि व्यक्ती,
नाहीं अंधारें कां वाती, सूर्या घरीं ॥ ३६१ ॥
मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः।
सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥ २५॥
ईश्वर म्हणौनि पूजिला, कां चोरु म्हणौनि गांजिला,
वृषगजीं वेढिला, केला रावो ॥ ३६२ ॥
कां सुहृद पासीं आले, अथवा वैरी वरपडे जाले,
परी नेणें राती पाहालें, तेज जेवीं ॥ ३६३ ॥
साहीं ऋतु येतां आकाशें, लिंपिजेचि ना जैसें,
तेवीं वैशम्य मानसें, जाणिजेना ॥ ३६४ ॥
आणीकही एकु पाहीं, आचारु तयाच्या ठायीं,
तरी व्यापारासि नाहीं, जालें दिसे ॥ ३६५ ॥
सर्वांरंभा उटकलें, प्रवृत्तीचें तेथ मावळले,
जळती गा कर्मफळें, ते तो आगी ॥ ३६६ ॥
दृष्टादृष्टाचेनि नांवें, भावोचि जीवीं नुगवें,
सेवी जें कां स्वभावें, पैठें होये ॥ ३६७ ॥
सुखे ना शिणे, पाषाणु कां जेणें मानें,
तैसी सांडीमांडी मनें, वर्जिली असे ॥ ३६८ ॥
आतां किती हा विस्तारु, जाणें ऐसा आचारु,
जयातें तोचि साचारु, गुणातीतु ॥ ३६९ ॥
गुणांतें अतिक्रमणें, घडे उपायें जेणें,
तो आतां आईक म्हणे, श्रीकृष्णनाथु ॥ ३७० ॥
मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते।
स गुणान्समतीत्यैतान् ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ २६॥
तरी व्यभिचाररहित चित्तें, भक्तियोगें मातें,
सेवी तो गुणातें, जाकळूं शके ॥ ३७१ ॥
तरी कोण मी कैसी भक्ती, अव्यभिचारा काय व्यक्ती,
हे आघवीचि निरुती, होआवी लागे ॥ ३७२ ॥
तरी पार्था परियेसा, मी तंव येथ ऐसा,
रत्‌नीं किळावो जैसा, रत्‌नचि कीं तो ॥ ३७३ ॥
कां द्रवपणचि नीर, अवकाशचि अंबर,
गोडी तेचि साखर, आन नाहीं ॥ ३७४ ॥
वन्हि तेचि ज्वाळ, दळाचि नांव कमळ,
रूख तेंचि डाळ-, फळादिक ॥ ३७५ ॥
अगा हिम जें आकर्षलें, तेंचि हिमवंत जेवीं जालें,
नाना दूध मुरालें, तेंचि दहीं ॥ ३७६ ॥
तैसें विश्व येणें नांवें, हें मीचि पैं आघवें,
घेईं चंद्रबिंब सोलावें, न लगे जेवीं ॥ ३७७ ॥
घृताचें थिजलेंपण, न मोडितां घृतचि जाण,
कां नाटितां कांकण, सोनेंचि तें ॥ ३७८ ॥
न उकलितां पटु, तंतुचि असे स्पष्टु,
न विरवितां घटु, मृत्तिका जेवीं ॥ ३७९ ॥
म्हणौनि विश्वपण जावें, मग तैं मातें घेयावें,
तैसा नव्हे आघवें, सकटचि मी ॥ ३८० ॥
ऐसेनि मातें जाणिजे, ते अव्यभिचारी भक्ति म्हणिजे,
येथ भेदु कांहीं देखिजे, तरी व्यभिचारु तो ॥ ३८१ ॥
याकारणें भेदातें, सांडूनि अभेदें चित्तें,
आपण सकट मातें, जाणावें गा ॥ ३८२ ॥
पार्था सोनयाची टिका, सोनयासी लागली देखा,
तैसें आपणपें आणिका, मानावें ना ॥ ३८३ ॥
तेजाचा तेजौनि निघाला, परी तेजींचि असे लागला,
तया रश्मी ऐसा भला, बोधु होआवा ॥ ३८४ ॥
पैं परमाणु भूतळीं, हिमकणु हिमाचळीं,
मजमाजीं न्याहाळीं, अहं तैसें ॥ ३८५ ॥
हो कां तरंगु लहानु, परी सिंधूसी नाहीं भिन्नु,
तैसा ईश्वरीं मी आनु, नोहेचि गा ॥ ३८६ ॥
ऐसेनि बा समरसें, दृष्टि जे उल्हासे,
ते भक्ति पैं ऐसे, आम्ही म्हणों ॥ ३८७ ॥
आणि ज्ञानाचें चांगावें, इयेचि दृष्टि नांवें,
योगाचेंही आघवें, सर्वस्व हें ॥ ३८८ ॥
सिंधू आणि जळधरा-, माजीं लागली अखंड धारा,
तैसी वृत्ति वीरा, प्रवर्ते ते ॥ ३८९ ॥
कां कुहेसीं आकाशा, तोंडीं सांदा नाहीं तैसा,
तो परमपुरुषीं तैसा, एकवटे गा ॥ ३९० ॥
प्रतिबिंबौनि बिंबवरी, प्रभेची जैसी उजरी,
ते सोऽहंवृत्ती अवधारीं, तैसी होय ॥ ३९१ ॥
ऐसेनि मग परस्परें, ते सोऽहंवृत्ति जैं अवतरे,
तैं तियेहि सकट सरे, अपैसया ॥ ३९२ ॥
जैसा सैंधवाचा रवा, सिंधूमाजीं पांडवा,
विरालेया विरवावा, हेंही ठाके ॥ ३९३ ॥
नातरी जाळूनि तृण, वन्हिही विझे आपण,
तैसें भेदु नाशूनि जाण, ज्ञानही नुरे ॥ ३९४ ॥
माझें पैलपण जाये, भक्त हें ऐलपण ठाये,
अनादि ऐक्य जें आहे, तेंचि निवडे ॥ ३९५ ॥
आतां गुणातें तो किरीटी, जिणे या नव्हती गोष्टी,
जे एकपणाही मिठी, पडों सरली ॥ ३९६ ॥
किंबहुना ऐसी दशा, तें ब्रह्मत्व गा सुदंशा,
हें तो पावें जो ऐसा, मातें भजे ॥ ३९७ ॥
पुढतीं इहीं लिंगीं, भक्तु जो माझा जगीं,
हे ब्रह्मता तयालागीं, पतिव्रता ॥ ३९८ ॥
जैसें गंगेचेनि वोघें, डळमळित जळ जें निघे,
सिंधुपद तयाजोगें, आन नाहीं ॥ ३९९ ॥
तैसा ज्ञानाचिया दिठी, जो मातें सेवी किरीटी,
तो होय ब्रह्मतेच्या मुकुटीं, चूडारत्‌न ॥ ४०० ॥
यया ब्रह्मत्वासीचि पार्था, सायुज्य ऐसी व्यवस्था,
याचि नांवें चौथा, पुरुषार्थ गा ॥ ४०१ ॥
परी माझें आराधन, ब्रह्मत्वीं होय सोपान,
एथ मी हन साधन, गमेन हो ॥ ४०२ ॥
तरी झणीं ऐसें, तुझ्या चित्तीं पैसें,
पैं ब्रह्म आन नसे, मीवांचूनि ॥ ४०३ ॥
ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्ययस्य च।
शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥ २७॥
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे गुणत्रयविभागयोगोनाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥
अगा ब्रह्म या नांवा, अभिप्रायो मी पांडवा,
मीचि बोलिजे आघवा, शब्दीं इहीं ॥ ४०४ ॥
पैं मंडळ आणि चंद्रमा, दोन्ही नव्हती सुवर्मा,
तैसा मज आणि ब्रह्मा, भेदु नाहीं ॥ ४०५ ॥
अगा नित्य जें निष्कंप, अनावृत धर्मरूप,
सुख जें उमप, अद्वितीय ॥ ४०६ ॥
विवेकु आपलें काम, सारूनि ठाकी जें धाम,
निष्कर्षाचें निःसीम, किंबहुना मी ॥ ४०७ ॥
ऐसेसें हो अवधारा, तो अनन्याचा सोयरा,
सांगतसे वीरा, पार्थासी ॥ ४०८ ॥
येथ धृतराष्ट्र म्हणे, संजया हें तूतें कोणें,
पुसलेनिविण वायाणें, कां बोलसी ? ॥ ४०९ ॥
माझी अवसरी ते फेडी, विजयाची सांगें गुढी,
येरु जीवीं म्हणे सांडीं, गोठी यिया ॥ ४१० ॥
संजयो विस्मयो मानसीं, आहा करूनि रसरसी,
म्हणे कैसें पां देवेंसी, द्वंद्व यया ? ॥ ४११ ॥
तरी तो कृपाळु तुष्टो, यया विवेकु हा घोंटो,
मोहाचा फिटो, महारोगु ॥ ४१२ ॥
संजयो ऐसें चिंतितां, संवादु तो सांभाळितां,
हरिखाचा येतु चित्ता, महापूरु ॥ ४१३ ॥
म्हणौनि आतां येणें, उत्साहाचेनि अवतरणें,
श्रीकृष्णाचें बोलणें, सांगिजैल ॥ ४१४ ॥
तया अक्षराआंतील भावो, पाववीन मी तुमचा ठावो,
आइका म्हणे ज्ञानदेवो, निवृत्तीचा ॥ ४१५ ॥
इति श्रीज्ञानदेवविरचितायां भावार्थदीपिकायां गुणत्रयविभागयोगोनाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥
आतां हृदय हें आपुलें, चौफाळुनियां भलें,
वरी बैसऊं पाउलें, श्रीगुरूंचीं ॥ १ ॥
ऐक्यभावाची अंजुळी, सर्वेंद्रिय कुड्मुळी,
भरूनियां पुष्पांजुळी, अर्घ्यु देवों ॥ २ ॥
अनन्योदकें धुवट, वासना जे तन्निष्ठ,
ते लागलेसे अबोट, चंदनाचें ॥ ३ ॥
प्रेमाचेनि भांगारें, निर्वाळूनि नूपरें,
लेवऊं सुकुमारें, पदें तियें ॥ ४ ॥
घणावली आवडी, अव्यभिचारें चोखडी,
तिये घालूं जोडी, आंगोळिया ॥ ५ ॥
आनंदामोदबहळ, सात्त्विकाचें मुकुळ,
तें उमललें अष्टदळ, ठेऊं वरी ॥ ६ ॥
तेथे अहं हा धूप जाळूं, नाहं तेजें वोवाळूं,
सामरस्यें पोटाळूं, निरंतर ॥ ७ ॥
माझी तनु आणि प्राण, इया दोनी पाउवा लेऊं श्रीगुरुचरण,
करूं भोगमोक्ष निंबलोण, पायां तयां ॥ ८ ॥
इया श्रीगुरुचरणसेवा, हों पात्र तया दैवा,
जे सकळार्थमेळावा, पाटु बांधे ॥ ९ ॥
ब्रह्मींचें विसवणेंवरी, उन्मेख लाहे उजरी,
जें वाचेतें इयें करी, सुधासिंधु ॥ १० ॥
पूर्णचंद्राचिया कोडी, वक्तृत्वा घापें कुरोंडी,
तैसी आणी गोडी, अक्षरांतें ॥ ११ ॥
सूर्यें अधिष्ठिली प्राची, जगा राणीव दे प्रकाशाची,
तैशी वाचा श्रोतयां ज्ञानाची, दिवाळी करी ॥ १२ ॥
नादब्रह्म खुजें, कैवल्यही तैसें न सजे,
ऐसा बोलु देखिजे, जेणें दैवें ॥ १३ ॥
श्रवणसुखाच्या मांडवीं, विश्व भोगी माधवीं,
तैसी सासिन्नली बरवी, वाचावल्ली ॥ १४ ॥
ठावो न पवता जयाचा, मनेंसी मुरडली वाचा,
तो देवो होय शब्दाचा, चमत्कारु ॥ १५ ॥
जें ज्ञानासि न चोजवे, ध्यानासिही जें नागवे,
तें अगोचर फावे, गोठीमाजीं ॥ १६ ॥
येवढें एक सौभग, वळघे वाचेचें आंग,
श्रीगुरुपादपद्मपराग, लाहे जैं कां ॥ १७ ॥
तरी बहु बोलूं काई, आजि तें आनीं ठाईं,
मातेंवाचूनि नाहीं, ज्ञानदेवो म्हणे ॥ १८ ॥
जे तान्हेनि मियां अपत्यें, आणि माझे गुरु एकलौतें,
म्हणौनि कृपेंसि एकहातें, जालें तिये ॥ १९ ॥
पाहा पां भरोवरी आघवी, मेघ चातकांसी रिचवी,
मजलागीं गोसावी, तैसें केलें ॥ २० ॥
म्हणौनि रिकामें तोंड, करूं गेलें बडबड,
कीं गीता ऐसें गोड, आतुडलें ॥ २१ ॥
होय अदृष्ट आपैतें, तैं वाळूचि रत्‌नें परते,
उजू आयुष्य तैं मारितें, लोभु करी ॥ २२ ॥
आधणीं घातलिया हरळ, होती अमृताचे तांदुळ,
जरी भुकेची राखे वेळ, श्रीजगन्नाथु ॥ २३ ॥
तयापरी श्रीगुरु, करिती जैं अंगीकारु,
तैं होऊनि ठाके संसारु, मोक्षमय आघवा ॥ २४ ॥
पाहा पां श्रीनारायणें, तया पांडवांचें उणें,
कीजेचि ना पुराणें, विश्ववंद्यें ? ॥ २५ ॥
तैसें श्रीनिवृत्तिराजें, अज्ञानपण हें माझें,
आणिलें वोजें, ज्ञानाचिया ॥ २६ ॥
परी हें असो आतां, प्रेम रुळतसे बोलतां,
कें गुरुगौरव वर्णितां, उन्मेष असे ? ॥ २७ ॥
आतां तेणेंचि पसायें, तुम्हां संताचे मी पायें,
वोळगेन अभिप्रायें, गीतेचेनि ॥ २८ ॥
तरी तोचि प्रस्तुतीं, चौदाविया अध्यायाच्या अंतीं,
निर्णयो कैवल्यपती, ऐसा केला ॥ २९ ॥
जें ज्ञान जयाच्या हातीं, तोचि समर्थु मुक्ति,
जैसा शतमख संपत्ती, स्वर्गींचिये ॥ ३० ॥
कां शत एक जन्मां, जो जन्मोनि ब्रह्मकर्मा,
करी तोचि ब्रह्मा, आनु नोहे ॥ ३१ ॥
नाना सूर्याचा प्रकाशु, लाहे जेवीं डोळसु,
तेवीं ज्ञानेंचि सौरसु, मोक्षाचा तो ॥ ३२ ॥
तरी तया ज्ञानालागीं, कवणा पां योग्यता आंगीं,
हें पाहतां जगीं, देखिला एकु ॥ ३३ ॥
जें पाताळींचेंही निधान, दावील कीर अंजन,
परी होआवे लोचन, पायाळाचे ॥ ३४ ॥
तैसें मोक्ष देईल ज्ञान, येथें कीर नाहीं आन,
परी तेंचि थारे ऐसें मन, शुद्ध होआवें ॥ ३५ ॥
तरी विरक्तीवांचूनि कहीं, ज्ञानासि तगणेंचि नाहीं,
हें विचारूनि ठाईं, ठेविलें देवें ॥ ३६ ॥
आतां विरक्तीची कवण परी, जे येऊनि मनातें वरी,
हेंही सर्वज्ञें श्रीहरी, देखिलें असे ॥ ३७ ॥
जे विषें रांधिली रससोये, जैं जेवणारा ठाउवी होये,
तैं तो ताटचि सांडूनि जाये, जयापरी ॥ ३८ ॥
तैसी संसारा या समस्ता, जाणिजे जैं अनित्यता,
तैं वैराग्य दवडितां, पाठी लागे ॥ ३९ ॥
आतां अनित्यत्व या कैसें, तेंचि वृक्षाकारमिषें,
सांगिजत असे विश्वेशें, पंचदशीं ॥ ४० ॥
उपडिलें कवतिकें, झाड येरिमोहरा ठाके,
तें वेगें जैसें सुके, तैसें हें नोहे ॥ ४१ ॥
यातें एकेपरी, रूपकाचिया कुसरी,
सारीतसे वारी, संसाराची ॥ ४२ ॥
करूनि संसार वावो, स्वरूपीं अहंते ठावो,
होआवया अध्यावो, पंधरावा हा ॥ ४३ ॥
आतां हेंचि आघवें, ग्रंथगर्भींचें चांगावें,
उपलविजेल जीवें, आकर्णिजे ॥ ४४ ॥
तरी महानंद समुद्र, झॊ पूर्ण पूर्णीमा चंद्र,
तो द्वारकेचा नरेंद्र, ऐसें म्हणे ॥ ४५ ॥
अगा पैं पंडुकुमरा, येतां स्वरूपाचिया घरा,
करीतसे आडवारा, विश्वाभासु जो ॥ ४६ ॥
तो हा जगडंबरु, नोहे येथ संसारु,
हा जाणिजे महातरु, थांवला असे ॥ ४७ ॥
परी येरां रुखांसारिखा, हा तळीं मूळें वरी शाखा,
तैसा नोहे म्हणौनि लेखा, नयेचि कवणा ॥ ४८ ॥
आगी कां कुऱ्हाडी, होय रिगावा जरी बुडीं,
तरी हो कां भलतेवढी, वरिचील वाढी ॥ ४९ ॥
जे तुटलिया मूळापाशीं, उलंडेल कां शाखांशीं,
परी तैशी गोठी कायशी, हा सोपा नव्हे ॥ ५० ॥
अर्जुना हें कवतिक, सांगतां असे अलौकिक,
जे वाढी अधोमुख, रुखा यया ॥ ५१ ॥
जैसा भानू उंची नेणों कें, रश्मिजाळ तळीं फांके,
संसार हें कावरुखें, झाड तैसें ॥ ५२ ॥
आणि आथी नाथी तितुकें, रुंधलें असे येणेंचि एकें,
कल्पांतींचेनि उदकें, व्योम जैसें ॥ ५३ ॥
कां रवीच्या अस्तमानीं, आंधारेनि कोंदे रजनी,
तैसा हाचि गगनीं, मांडला असे ॥ ५४ ॥
यया फळ ना चुंबितां, फूल ना तुरंबितां,
जें कांहीं पंडुसुता, तें रुखुचि हा ॥ ५५ ॥
हा ऊर्ध्वमूळ आहे, परी उन्मूळिला नोहे,
येणेंचि हा होये, शाड्वळु गा ॥ ५६ ॥
आणि ऊर्ध्वमूळ ऐसें, निगदिलें कीर असे,
परी अधींही असोसें, मूळें यया ॥ ५७ ॥
प्रबळला चौमेरी, पिंपळा कां वडाचिया परी,
जे पारंबियांमाझारीं, डहाळिया असती ॥ ५८ ॥
तेवींचि गा धनंजया, संसारतरु यया,
अधींचि आथी खांदिया, हेंही नाहीं ॥ ५९ ॥
तरी ऊर्ध्वाहीकडे, शाखांचे मांदोडे,
दिसताति अपाडें, सासिन्नलें ॥ ६० ॥
जालें गगनचि पां वेलिये, कां वारा मांडला रुखाचेनि आयें,
नाना अवस्थात्रयें, उदयला असे ॥ ६१ ॥
ऐसा हा एकु, विश्वाकार विटंकु,
उदयला जाण रुखु, ऊर्ध्वमूळु ॥ ६२ ॥
आतां ऊर्ध्व या कवण, येथें मूळ तें किं लक्षण,
कां अधोमुखपण, शाखा कैसिया ॥ ६३ ॥
अथवा द्रुमा यया, अधीं जिया मूळिया,
तिया कोण कैसिया, ऊर्ध्व शाखा ॥ ६४ ॥
आणि अश्वत्थु हा ऐसी, प्रसिद्धी कायसी,
आत्मविदविलासीं, निर्णयो केला ॥ ६५ ॥
हें आघवेंचि बरवें, तुझिये प्रतीतीसि फावे,
तैसेनि सांगों सोलिंवें, विन्यासें गा ॥ ६६ ॥
परी ऐकें गा सुभगा, हा प्रसंगु असे तुजचि जोगा,
कानचि करीं हो सर्वांगा, हियें आथिलिया ॥ ६७ ॥
ऐसें प्रेमरसें सुरफुरें, बोलिलें जंव यादववीरें,
तंव अवधान अर्जुनाकारें, मूर्त जालें ॥ ६८ ॥
देव निरूपिती तें थेंकुलें, येवढें श्रोतेपण फांकलें,
जैसे आकाशा खेंव पसरिलें, दाही दिशीं ॥ ६९ ॥
श्रीकृष्णोक्तिसागरा, हा अगस्तीचि दुसरा,
म्हनौनि घोंटु भरों पाहे एकसरा, अवघेयाचा ॥ ७० ॥
ऐसी सोय सांडूनि खवळिली, आवडी अर्जुनीं देवें देखिली,
तेथ जालेनि सुखें केली, कुरवंडी तया ॥ ७१ ॥
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम्।
छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित् ॥ १॥
मग म्हणे धनंजया, तें ऊर्ध्व गा तरू यया,
येणें रुखेंचि कां जया, ऊर्ध्वता गमे ॥ ७२ ॥
एऱ्हवीं मध्योर्ध्व अध, हे नाहीं जेथ भेद,
अद्वयासीं एकवद, जया ठायीं ॥ ७३ ॥
जो नाइकिजतां नादु, जो असौरभ्य मकरंदु,
जो आंगाथिला आनंदु, सुरतेविण ॥ ७४ ॥
जया जें आऱ्हां परौतें, जया जें पुढें मागौतें,
दिसतेविण दिसतें, अदृश्य जें ॥ ७५ ॥
उपाधीचा दुसरा, घालितां वोपसरा,
नामरूपाचा संसारा, होय जयातें ॥ ७६ ॥
ज्ञातृज्ञेयाविहीन, नुसधेंचि जें ज्ञान,
सुखा भरलें गगन, गाळींव जें ॥ ७७ ॥
जें कार्य ना कारण, जया दुजें ना एकपण,
आपणयां जें जाण, आपणचि ॥ ७८ ॥
ऐसें वस्तु जें साचें, तें ऊर्ध्व गा यया तरूचें,
तेथ आर घेणें मूळाचें, तें ऐसें असे ॥ ७९ ॥
तरी माया ऐसी ख्याती, नसतीच यया आथी,
कां वांझेची संतती, वानणें जैशी ॥ ८० ॥
तैशी सत् ना असत् होये, जे विचाराचें नाम न साहे,
ऐसेया परीची आहे, अनादि म्हणती ॥ ८१ ॥
जे नानातत्त्वांंची मांदुस, जे जगदभ्राचें आकाश,
जे आकारजाताचें दुस, घडी केलें ॥ ८२ ॥
जे भवद्रुमबीजिका, जे प्रपंचचित्र भूमिका,
विपरीत ज्ञानदीपिका, सांचली जे ॥ ८३ ॥
ते माया वस्तूच्या ठायीं, असे जैसेनि नाहीं,
मग वस्तुप्रभाचि पाही, प्रगट होये ॥ ८४ ॥
जेव्हां आपणया आली निद, करी आपणपें जेवीं मुग्ध,
कां काजळी आणी मंद, प्रभा दीपीं ॥ ८५ ॥
स्वप्नीं प्रियापुढें तरुणांगी, निदेली चेववूनि वेगीं,
आलिंगिलेनिवीण आलिंगी, सकामु करी ॥ ८६ ॥
तैसी स्वरूपीं जाली माया, आणी स्वरूप नेणे धनंजया,
तेंचि रुखा यया, मूळ पहिलें ॥ ८७ ॥
वस्तूसी आपुला जो अबोधु, तो ऊर्ध्वीं आठुळैजे कंदु,
वेदांतीं हाचि प्रसिद्धु, बीजभावो ॥ ८८ ॥
घन अज्ञान सुषुप्ती, तो बीजांकुरभावो म्हणती,
येर स्वप्न हन जागृती, हा फळभावो तियेचा ॥ ८९ ॥
ऐसी यया वेदांतीं, निरूपणभाषाप्रतीती,
परी तें असो प्रस्तुतीं, अज्ञान मूळ ॥ ९० ॥
तें ऊर्ध्व आत्मा निर्मळें, अधोर्ध्व सूचिती मूळें,
बळिया बांधोनि आळें, मायायोगाचें ॥ ९१ ॥
मग आधिलीं सदेहांतरें, उठती जियें अपारें,
ते चौपासि घेऊनि आगारें, खोलावती ॥ ९२ ॥
ऐसें भवद्रुमाचें मूळ, हें ऊर्ध्वीं करी बळ,
मग आणियांचें बेंचळ, अधीं दावी ॥ ९३ ॥
तेथ् चिद्वृत्ति पहिलें, महत्तत्त्व उमललें,
तें पान वाल्हेंदुल्हें, एक निघे ॥ ९४ ॥
मग सत्त्वरजतमात्मकु, त्रिविध अहंकारु जो एकु,
तो तिवणा अधोमुखु, डिरु फुटे ॥ ९५ ॥
तो बुद्धीची घेऊनि आगारी, भेदाची वृद्धि करी,
तेथे मनाचे डाळ धरी, साजेपणें ॥ ९६ ॥
ऐसा मूळाचिया गाढिका, विकल्परस कोंवळिका,
चित्तचतुष्टय डाहाळिका, कोंभैजे तो ॥ ९७ ॥
मग आकाश वायु द्योतक, आप पृथ्वी हें पांच फोंक,
महाभूतांचें सरोख, सरळे होती ॥ ९८ ॥
तैसीं श्रोत्रादि तन्मात्रें, तियें अंगवसां गर्भपत्रें,
लुळलुळितें विचित्रें, उमळती गा ॥ ९९ ॥
तेथ शब्दांकुर वरिपडी, श्रोत्रा वाढी देव्हडी,
होता करित कांडीं, आकांक्षेचीं ॥ १०० ॥
अंगत्वचेचे वेलपल्लव, स्पर्शांकुरीं घेती धांव,
तेथ बांबळ पडे अभिनव, विकारांचें ॥ १०१ ॥
पाठीं रूपपत्र पालोवेलीं, चक्षु लांब तें कांडें घाली,
ते वेळीं व्यामोहता भली, पाहाळीं जाय ॥ १०२ ॥
आणि रसाचें आंगवसें, वाढतां वेगें बहुवसें,
जिव्हे आर्तीची असोसें, निघती बेंचें ॥ १०३ ॥
तैसेंचि कोंभैलेनि गंधें, घ्राणाची डिरी थांबुं बांधे,
तेथ तळु घे स्वानंदें, प्रलोभाचा ॥ १०४ ॥
एवं महदहंबुद्धि, मनें महाभूतसमृद्धी,
इया संसाराचिया अवधी, सासनिजे ॥ १०५ ॥
किंबहुना इहीं आठें, आंगीं हा अधिक फांटे,
परी शिंपीचियेवढें उमटे, रुपें जेवीं ॥ १०६ ॥
कां समुद्राचेनि पैसारें, वरी तरंगता आसारे,
तैसें ब्रह्मचि होय वृक्षाकारें, अज्ञानमूळ ॥ १०७ ॥
आतां याचा हाचि विस्तारु, हाचि यया पैसारु,
जैसा आपणपें स्वप्नीं परिवारु, येकाकिया ॥ १०८ ॥
परी तें असो हें ऐसें, कावरें झाड उससे,
यया महदादि आरवसें, अधोशाखा ॥ १०९ ॥
आणि अश्वत्थु ऐसें ययातें, म्हणती जे जाणते,
तेंही परिस हो येथें, सांगिजैल ॥ ११० ॥
तरी श्वः म्हणिजे उखा, तोंवरी एकसारिखा,
नाहीं निर्वाहो यया रुखा, प्रपंचरूपा ॥ १११ ॥
जैसा न लोटतां क्षणु, मेघु होय नानावर्णु,
कां विजु नसे संपूर्णु, निमेषभरी ॥ ११२ ॥
ना कांपतया पद्मदळा, वरीलिया बैसका नाहीं जळा,
कां चित्त जैसें व्याकुळा, माणुसाचें ॥ ११३ ॥
तैसीचि ययाची स्थिती, नासत जाय क्षणक्षणाप्रती,
म्हणौनि ययातें म्हणती, अश्वत्थु हा ॥ ११४ ॥
आणि अश्वत्थु येणें नांवें, पिंपळु म्हणती स्वभावें,
परी तो अभिप्राय नव्हे, श्रीहरीचा ॥ ११५ ॥
एऱ्हवीं पिंपळु म्हणतां विखीं, मियां गति देखिली असे निकी,
परी तें असो काय लौकिकीं, हेतु काज ॥ ११६ ॥
म्हणौनि हा प्रस्तुतु, अलौकिकु परियेसा ग्रंथु,
तरी क्षणिकत्वेंचि अश्वत्थु, बोलिजे हा ॥ ११७ ॥
आणीकुही येकु थोरु, यया अव्ययत्वाचा डगरु,
आथी परी तो भीतरु, ऐसा आहे ॥ ११८ ॥
जैसा मेघांचेनि तोंडें, सिंधु एके आंगें काढे,
आणि नदी येरीकडे, भरितीच असती ॥ ११९ ॥
तेथ वोहटे ना चढे, ऐसा परिपूर्णुचि आवडे,
परी ते फुली जंव नुघडे, मेघानदींची ॥ १२० ॥
ऐसें या रुखाचें होणें जाणें, न तर्के होतेनि वहिलेपणें,
म्हणौनि ययातें लोकु म्हणे, अव्ययु हा ॥ १२१ ॥
एऱ्हवीं दानशीळु पुरुषु, वेंचकपणेंचि संचकु,
तैसा व्ययेंचि हा रुखु, अव्ययो गमे ॥ १२२ ॥
जातां वेगें बहुवसें, न वचे कां भूमीं रुतलें असे,
रथाचें चक्र दिसे। जियापरी ॥ १२३ ॥
तैसें काळातिक्रमें जे वाळे, ते भूतशाखा जेथ गळे।
तेथ कोडीवरी उमाळे, उठती आणिक ॥ १२४ ॥
परी येकी केधवां गेली। शाखाकोडी केधवां जाली,
हें नेणवे जेवीं उमललीं, आषाढाभ्रें ॥ १२५ ॥
महाकल्पाच्या शेवटीं, उदेलिया उमळती सृष्टी,
तैसेंचि आणिखीचें दांग उठी, सासिन्नलें ॥ १२६ ॥
संहारवातें प्रचंडें, पडती प्रळयांतींचीं सालडें,
तंव कल्पादीचीं जुंबाडें, पाल्हेजती ॥ १२७ ॥
रिगे मन्वंतर मनूपुढें, वंशावरी वंशांचे मांडे,
जैसी इक्षुवृद्धी कांडेंनकांडें, जिंके जेवीं ॥ १२८ ॥
कलियुगांतीं कोरडीं, चहुं युगांची सालें सांडी,
तंव कृतयुगाची पेली देव्हडी, पडे पुढती ॥ १२९ ॥
वर्ततें वर्ष जाये, तें पुढिला मुळहारी होये,
जैसा दिवसु जात कीं येत आहे, हें चोजवेना ॥ १३० ॥
जैशा वारियाच्या झुळकां, सांदा ठाउवा नव्हे देखा,
तैसिया उठती पडती शाखा, नेणों किती ॥ १३१ ॥
एकी देहाची डिरी तुटे, तंव देहांकुरीं बहुवी फुटे,
ऐसेनि भवतरु हा वाटे, अव्ययो ऐसा ॥ १३२ ॥
जैसें वाहतें पाणी जाय वेगें, तैसेंचि आणिक मिळे मागें,
येथ असंतचि असिजे जगें, मानिजे संत ॥ १३३ ॥
कां लागोनि डोळां उघडे, तंव कोडीवरी घडे मोडे,
नेणतया तरंगु आवडे, नित्यु ऐसा ॥ १३४ ॥
वायसा एकें बुबुळें दोहींकडे, डोळा चाळीतां अपाडें,
दोन्ही आथी ऐसा पडे, भ्रमु जेवीं जगा ॥ १३५ ॥
पैं भिंगोरी निधिये पडली, ते गमे भूमीसी जैसी जडली,
ऐसा वेगातिशयो भुली, हेतु होय ॥ १३६ ॥
हें बहु असो झडती, आंधारें भोवंडितां कोलती,
ते दिसे जैसी आयती, चक्राकार ॥ १३७ ॥
हा संसारवृक्षु तैसा, मोडतु मांडतु सहसा,
न देखोनि लोकु पिसा, अव्ययो मानी ॥ १३८ ॥
परि ययाचा वेगु देखे, जो हा क्षणिक ऐसा वोळखे,
जाणे कोडिवेळां निमिखें, होत जात ॥ १३९ ॥
नाहीं अज्ञानावांचूनि मूळ, ययाचें असिलेंपण टवाळ,
ऐसें झाड सिनसाळ, देखिलें जेणें ॥ १४० ॥
तयातें गा पंडुसुता, मी सर्वज्ञुही म्हणें जाणता,
पैं वाग्ब्रह्म सिद्धांता, वंद्यु तोची ॥ १४१ ॥
योगजाताचें जोडलें, तया एकासीचि उपेगा गेलें,
किंबहुना जियालें, ज्ञानही त्याचेनी ॥ १४२ ॥
हें असो बहु बोलणें, वानिजैल तो कवणें,
जो भवरुखु जाणें, उखि ऐसा ॥ १४३ ॥
अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः।
अधश्च मूलान्यनुसंततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥ २॥
मग ययाचि प्रपंचरूपा, अधोशाखिया पादपा,
डाहाळिया जाती उमपा, ऊर्ध्वाही उजू ॥ १४४ ॥
आणि अधीं फांकली डाळें, तिये होती मूळें,
तयाही तळीं पघळे, वेल पालवु ॥ १४५ ॥
ऐसें जें आम्हीं, म्हणितलें उपक्रमीं,
तेंही परिसें सुगमीं, बोलीं सांगों ॥ १४६ ॥
तरी बद्धमूळ अज्ञानें, महदादिकीं सासिनें,
वेदांचीं थोरवनें, घेऊनियां ॥ १४७ ॥
परी आधीं तंव स्वेदज, जारज उद्भिज अंडज,
हे बुडौनि महाभुज, उठती चारी ॥ १४८ ॥
यया एकैकाचेनि आंगवटें, चौर्यांशीं लक्षधा फुटे,
ते वेळीं जीवशाखीं फांटे, सैंधचि होती ॥ १४९ ॥
प्रसवती शाखा सरळिया, नानासृष्टि डाहाळिया,
आड फुटती माळिया, जातिचिया ॥ १५० ॥
स्त्री पुरुष नपुंसकें, हे व्यक्तिभेदांचे टके,
आंदोळती आंगिकें, विकारभारें ॥ १५१ ॥
जैसा वर्षाकाळु गगनीं, पाल्हेजे नवघनीं,
तैसें आकारजात अज्ञानीं, वेलीं जाय ॥ १५२ ॥
मग शाखांचेनि आंगभारें, लवोनि गुंफिती परस्परें,
गुणक्षोभाचे वारे, उदयजती ॥ १५३ ॥
तेथ तेणें अचाटें, गुणांचेनि झडझडाटें,
तिहीं ठायीं हा फांटे, ऊर्ध्वमूळ ॥ १५४ ॥
ऐसा रजाचिया झुळुका, झडाडितां आगळिका,
मनुष्यजाती शाखा, थोरावती ॥ १५५ ॥
तिया ऊर्ध्वीं ना अधीं, माझारींचि कोंदाकोंदी,
आड फुटती खांदी, चतुर्वर्णांच्या ॥ १५६ ॥
तेथ विधिनिषेध सपल्लव, वेदवाक्यांचें अभिनव,
पालव डोलती बरव, नीच नवे ॥ १५७ ॥
अर्थु कामु पसरे, अग्रवनें घेती थारे,
तेथ क्षणिकें पदांतरें, इहभोगाचीं ॥ १५८ ॥
तेथ प्रवृत्तीचेनि वृद्धिलोभें, खांकरेजती शुभाशुभें,
नानाकर्मांचे खांबे, नेणों किती ॥ १५९ ॥
तेवींचि भोगक्षीणें मागिलें, पडती देहांतींचीं बुडसळें,
तंव पुढां वाढी पेले, नवेया देहांची ॥ १६० ॥
आणि शब्दादिक सुहावे, सहज रंगें हवावे,
विषयपल्लव नवे, नीत्य होती ॥ १६१ ॥
ऐसे रजोवातें प्रचंडें, मनुष्यशाखांचे मांदोडे,
वाढती तो एथ रुढे, मनुष्यलोकु ॥ १६२ ॥
तैसाचि तो रजाचा वारा, नावेक धरी वोसरा,
मग वाजों लागे घोरा, तमाचा तो ॥ १६३ ॥
तेधवां याचिया मनुष्यशाखा, नीच वासना अधीं देखा,
पल्हेजती डाहाळिका, कुकर्माचिया ॥ १६४ ॥
अप्रवृत्तींचे खणुवाळे, कोंभ निघती सरळे,
घेत पान पालव डाळे, प्रमादाचीं ॥ १६५ ॥
बोलती निषेधनियमें, जिया ऋचा यजुःसामें,
तो पाला तया घुमें, टकेयावरी ॥ १६६ ॥
प्रतिपादिती अभिचार, आगम जे परमार,
तिहीं पानीं घेती प्रसर, वासना वेली ॥ १६७ ॥
तंव तंव होतीं थोराडें, अकर्मांचीं तळबुडें,
आणि जन्मशाखा पुढें पुढें, घेती धांव ॥ १६८ ॥
तेथ चांडाळादि निकृष्टा, दोषजातीचा थोर फांटा,
जाळ पडे कर्मभ्रष्टां, भुलोनियां ॥ १६९ ॥
पशु पक्षी सूकर, व्याघ्र वृश्चिक विखार,
हे आडशाखा प्रकार, पैसु घेती ॥ १७० ॥
परी ऐशा शाखा पांडवा, सर्वांगींहि नित्य नवा,
निरयभोग यावा, फळाचा तो ॥ १७१ ॥
आणि हिंसाविषयपुढारी, कुकर्मसंगें धुर धुरी,
जन्मवरी आगारी, वाढतीचि असे ॥ १७२ ॥
ऐसे होती तरु तृण, लोह लोष्ट पाषाण,
इया खांदिया तेवीं जाण, फळेंही हेंची ॥ १७३ ॥
अर्जुना गा अवधारीं, मनुष्यालागोनि इया परी,
वृद्धि स्थावरांतवरी, अधोशाखांची ॥ १७४ ॥
म्हणौनि जीं मनुष्यडाळें, तियें जाणावीं अधींचि मूळें,
जे एथूनि हा पघळे, संसारतरु ॥ १७५ ॥
एऱ्हवीं ऊर्ध्वींचें पार्था, मुद्दल मूळ पाहतां,
अधींचिया मध्यस्था, शाखा इया ॥ १७६ ॥
परी तामसी सात्त्विकी, सुकृतदुष्कृतात्मकी,
विरुढती या शाखीं, अधोर्ध्वींचिया ॥ १७७ ॥
आणि वेदत्रयाचिया पाना, नये अन्यत्र लागों अर्जुना,
जे मनुष्यावांचूनि विधाना, विषय नाहीं ॥ १७८ ॥
म्हणौनि तनु मानुषा, इया ऊर्ध्वमूळौनि जरी शाखा,
तरी कर्मवृद्धीसि देखा, इयेंचि मूळें ॥ १७९ ॥
आणि आनीं तरी झाडीं, शाखा वाढतां मुळें गाढीं,
मूळ गाढें तंव वाढी, पैस आथी ॥ १८० ॥
तैसेंचि इया शरीरा, कर्म तंव देहा संसारा,
आणि देह तंव व्यापारा, ना म्हणोंचि नये ॥ १८१ ॥
म्हणौनि देहें मानुषें, इयें मुळें होती न चुके,
ऐसें जगज्जनकें, बोलिलें तेणें ॥ १८२ ॥
मग तमाचें तें दारुण, स्थिरावलेया वाउधाण,
सत्त्वाची सुटे सत्राण, वाहुटळी ॥ १८३ ॥
तैं याचि मनुष्याकारा, मुळीं सुवासना निघती आरा,
घेऊनि फुटती कोंबारा, सुकृतांकुरीं ॥ १८४ ॥
उकलतेनि उन्मेखें, प्रज्ञाकुशलतेंची तिखें,
डिरिया निघती निमिखें, बाबळैजुनी ॥ १८५ ॥
मतीचे सोट वांवे, घालिती स्फूर्तींचेनि थांवें,
बुद्धि प्रकाश घे धांवे, विवेकावरी ॥ १८६ ॥
तेथ मेधारसें सगर्भ, अस्थापत्रीं सबोंब,
सरळ निघती कोंभ, सद्वृत्तीचे ॥ १८७ ॥
सदाचाराचिया सहसा, टका उठती बहुवसा,
घुमघुमिति घोषा, वेदपद्याच्या ॥ १८८ ॥
शिष्टागमविधानें, विविधयागवितानें,
इये पानावरी पानें, पालेजती ॥१८९ ॥
ऐशा यमदमीं घोंसाळिया, उठती तपाचिया डाहाळिया,
देती वैराग्यशाखा कोंवळिया, वेल्हाळपणें ॥ १९० ॥
विशिष्टां व्रतांचे फोक, धीराच्या अणगटी तिख,
जन्मवेगें ऊर्ध्वमुख, उंचावती ॥ १९१ ॥
माजीं वेदांचा पाला दाट, तो करी सुविद्येचा झडझडाट,
जंव वाजे अचाट, सत्त्वानिळु तो ॥ १९२ ॥
तेथ धर्मडाळ बाहाळी, दिसती जन्मशाखा सरळी,
तिया आड फुटती फळीं, स्वर्गादिकीं ॥ १९३ ॥
पुढां उपरति रागें लोहिवी, धर्ममोक्षाची शाखा पालवी,
पाल्हाजत नित्य नवी, वाढतीचि असे ॥ १९४ ॥
पैं रविचंद्रादि ग्रहवर, पितृ ऋषी विद्याधर,
हे आडशाखा प्रकार, पैसु घेती ॥ १९५ ॥
याहीपासून उंचवडें, गुढले फळाचेनि बुडें,
इंद्रादिक ते मांदोडे, थोर शाखांचे ॥ १९६ ॥
मग तयांही उपरी डाहाळिया, तपोज्ञानीं उंचावलिया,
मरीचि कश्यपादि इया, उपरी शाखा ॥ १९७ ॥
एवं माळोवाळी उत्तरोत्तरु, ऊर्ध्वशाखांचा पैसारु,
बुडीं साना अग्रीं थोरु, फळाढ्यपणें ॥ १९८ ॥
वरी उपरिशाखाही पाठीं, येती फळभार जे किरीटी,
ते ब्रह्मेशांत अणगटीं, कोंभ निघती ॥ १९९ ॥
फळाचेनि वोझेपणें, ऊर्ध्वीं वोवांडें दुणें,
जंव माघौतें बैसणें, मूळींचि होय ॥ २०० ॥
प्राकृताही तरी रुखा, जें फळें दाटलीं होय शाखा,
ते वोवांडली देखा, बुडासि ये ॥ २०१ ॥
तैसें जेथूनि हा आघवा, संसारतरूचा उठावा,
तियें मूळीं टेंकती पांडवा, वाढतेनि ज्ञानें ॥ २०२ ॥
म्हणौनि ब्रह्मेशानापरौतें, वाढणें नाहीं जीवातें,
तेथूनि मग वरौतें, ब्रह्मचि कीं ॥ २०३ ॥
परी हें असो ऐसें, ब्रह्मादिक ते आंगवसें,
ऊर्ध्वमुळासरिसें, न तुकती गा ॥ २०४ ॥
आणीकही शाखा उपरता, जिया सनकादिक नामें विख्याता,
तिया फळीं मूळीं नाडळता, भरलिया ब्रह्मीं ॥ २०५ ॥
ऐसी मनुष्यापासूनि जाणावी, ऊर्ध्वीं ब्रह्मादिशेष पालवी,
शाखांची वाढी बरवी, उंचावे पैं ॥ २०६ ॥
पार्था ऊर्ध्वींचिया ब्रह्मादि, मनुष्यत्वचि होय आदि,
म्हणौनि इयें अधीं, म्हणितलीं मूळें ॥ २०७ ॥
एवं तुज अलौकिकु, हा अधोर्ध्वशाखु,
सांगितला भवरुखु, ऊर्ध्वमूळु ॥ २०८ ॥
आणि अधींचीं हीं मूळें, उपपत्ती परिसविली सविवळें,
आतां परिस उन्मूळें, कैसेनि हा ॥ २०९ ॥
न रूपमस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर्न च संप्रतिष्ठा।
अश्वत्थमेनं सुविरूढमूल मसङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥ ३॥
परी तुझ्या हन पोटीं, ऐसें गमेल किरीटी,
जे एवढें झाड उत्पाटी, ऐसें कायि असे ? ॥ २१० ॥
कें ब्रह्मयाच्या शेवटवरी, ऊर्ध्व शाखांची थोरी,
आणि मूळ तंव निराकारीं, ऊर्ध्वीं असे ॥ २११ ॥
हा स्थावराही तळीं, फांकत असे अधींच्या डाळीं,
माजीं धांवतसे दुजा मूळीं, मनुष्यरूपीं ॥ २१२ ॥
ऐसा गाढा आणि अफाटु, आतां कोण करी यया शेवटु,
तरी झणीं हा हळुवटु, धरिसी भावो ॥ २१३ ॥
परी हा उन्मूळावया दोषें, येथ सायासचि कायिसे,
काय बाळा बागुल देशें, दवडावा आहे ? ॥ २१४ ॥
गंधर्वदुर्ग कायी पाडावे, काय शशविषाण मोडावें,
होआवें मग तोडावें, खपुष्प कीं ? ॥ २१५ ॥
तैसा संसारु हा वीरा, रुख नाहीं साचोकारा,
मा उन्मूळणीं दरारा, कायिसा तरी ? ॥ २१६ ॥
आम्हीं सांगितली जे परी, मूळडाळांची उजरी,
ते वांझेचीं घरभरी, लेकुरें जैशीं ॥ २१७ ॥
कय कीजती चेइलेपणीं, स्वप्नींचीं तिये बोलणीं,
तैशी जाण ते काहाणी, दुगळींचि ते ॥ २१८ ॥
वांचूनि आम्हीं निरूपिलें जैसें, ययाचे अचळ मूळ असे तैसें,
आणि तैसाचि जरी हा असे, साचोकारा ॥ २१९ ॥
तरी कोणाचेनि संतानें, निपजती तया उन्मूळणें,
काय फुंकिलिया गगनें, जाइजेल गा ॥ २२० ॥
म्हणौनि पैं धनंजया, आम्हीं वानिलें रूप तें माया,
कासवीचेनि तुपें राया, वोगरिलें जैसें ॥ २२१ ॥
मृगजळाचीं गा तळीं, तिये दिठी दुरूनि न्याहाळीं,
वांचूनि तेणें पाणियें साळी केळी, लाविसी काई ? ॥ २२२ ॥
मूळ अज्ञानचि तंव लटिकें, मा तयाचें कार्य हें केतुकें,
म्हणौनि संसाररुख सतुकें, वावोचि गा ॥ २२३ ॥
आणि अंतु यया नाहीं, ऐसें बोलिजे जें कांहीं,
तेंही साचचि पाहीं, येकें परी ॥ २२४ ॥
तरी प्रबोधु जंव नोहे, तंव निद्रे काय अंतु आहे ?,
कीं रात्री न सरे तंव न पाहे, तया आरौतें ? ॥ २२५ ॥
तैसा जंव पार्था, विवेकु नुधवी माथा,
तंव अंतु नाहीं अश्वत्था, भवरूपा या ॥ २२६ ॥
वाजतें वारें निवांत, जंव न राहे जेथिंचें तेथ,
तंव तरंगतां अनंत, म्हणावीचि कीं ॥ २२७ ॥
म्हणौनि सूर्यु जैं हारपे, तैं मृगजळाभासु लोपे,
कां प्रभा जाय दीपें, मालवलेनि ॥ २२८ ॥
तैसें मूळ अविद्या खाये, तें ज्ञान जैं उभें होये,
तैंचि यया अंतु आहे, एऱ्हवीं नाहीं ॥ २२९ ॥
तेवींचि हा अनादी, ऐसी ही आथी शाब्दी,
तो आळु नोहे अनुरोधी, बोलातें या ॥ २३० ॥
जें संसारवृक्षाच्या ठायीं, साचोकार तंव नाहीं,
मा नाहीं तया आदि काई, कोण होईल ? ॥ २३१ ॥
जो साच जेथूनि उपजे, तयातें आदि हें साजे,
आतां नाहींचि तो म्हणिजे, कोठूनियां ? ॥ २३२ ॥