LG3370/GyaneshvariOvis huggingface dataset:
ऐसें उपाधीचेनि पाडें, क्षणिकत्व यातें जोडे,
तेणें खोंकरपणें घडे, क्षर हें नाम ॥ ५०० ॥
एवं जीवचैतन्य आघवें, हें क्षर पुरुष जाणावें,
आतां रूप करूं बरवें, अक्षरासी ॥ ५०१ ॥
तरी अक्षरु जो दुसरा, पुरुष पैं धनुर्धरा,
तो मध्यस्थु गा गिरिवरां, मेरु जैसा ॥ ५०२ ॥
जे तो पृथ्वी पाताळ स्वर्गीं, इहीं न भेदे तिहीं भागीं,
तैसा दोहीं ज्ञानाज्ञानांगीं, पडेना जो ॥ ५०३ ॥
ना यथार्थज्ञानें एक होणें, ना अन्यथात्वें दुजें घेणें,
ऐसें निखिळ जें नेणणें, तेंचि तें रूप ॥ ५०४ ॥
पांसुता निःशेष जाये, ना घटभांडादि होये,
तया मृत्पिंडा ऐसें आहे, मध्यस्थ जें ॥ ५०५ ॥
पैं आटोनि गेलिया सागरु, मग तरंगु ना नीरु,
तया ऐशी अनाकारु, जे दशा गा ॥ ५०६ ॥
पार्था जागणें तरी बुडे, परी स्वप्नाचें कांहीं न मांडे,
तैसिये निद्रे सांगडें, न्याहाळणें जें ॥ ५०७ ॥
विश्व आघवेंचि मावळे, आणि आत्मबोधु तरी नुजळे,
तिये अज्ञानदशे केवळे, अक्षरु नाम ॥ ५०८ ॥
सर्वां कळीं सांडिलें जैसें, चंद्रपण उरे अंवसे।
रूप जाणावें तैसें, अक्षराचें ॥ ५०९ ॥
पैं सर्वोपाधिविनाशें। हे जीवदशा जेथ पैसे,
फळपाकांत जैसें, झाड बीजीं ॥ ५१० ॥
तैसें उपाधी उपहित, थोकोनि ठाके जेथ,
तयातें अव्यक्त, बोलती गा ॥ ५११ ॥
घन अज्ञान सुषुप्ती, तो बीजभावो म्हणती,
येर स्वप्न हन जागृती, फळभावो तयाचा ॥ ५१२ ॥
जयासी कां बीजभावो, वेदांतीं केला ऐसा आवो,
तो तया पुरुषा ठावो, अक्षराचा ॥ ५१३ ॥
जेथूनि अन्यथाज्ञान, फांकोनि जागृति स्वप्न,
नानाबुद्धीचें रान, रिगालें असे ॥ ५१४ ॥
जीवत्व जेथुनी किरीटी, विश्व उठतचि उठी,
ते उभय भेदांची मिठी, अक्षरु पुरुषु ॥ ५१५ ॥
येरु क्षर पुरुषु कां जनीं, जिहीं खेळे जागृतीं स्वप्नीं,
तिया अवस्था जो दोन्ही, वियाला गा ॥ ५१६ ॥
पैं अज्ञानघनसुषुप्ती, ऐसैसी जे कां ख्याती,
या उणी एकी प्राप्ती, ब्रह्माची जे ॥ ५१७ ॥
साचचि पुढती वीरा, जरी न येतां स्वप्न जागरा,
तरी ब्रह्मभावो साचोकारा, म्हणों येता ॥ ५१८ ॥
परी प्रकृतिपुरुषें दोनी, अभ्रें जालीं जियें गगनीं,
क्षेत्रक्षेत्रज्ञु स्वप्नीं, देखिला जियें ॥ ५१९ ॥
हें असो अधोशाखा, या संसाररूपा रुखा,
मूळ तें रूप पुरुषा, अक्षराचें ॥ ५२० ॥
हा पुरुषु कां म्हणिजे, जे पूर्णपणेंचि निजें,
पैं मायापुरीं पहुडिजे, तेणेंही बोलें ॥ ५२१ ॥
आणि विकारांची जे वारी, ते विपरीत ज्ञानाची परी,
नेणिजे जिये माझारीं, ते सुषुप्ती गा हा ॥ ५२२ ॥
म्हणौनि यया आपैसें, क्षरणें या नसे,
आणिकेंही हा न नाशे, ज्ञानाउणें ॥ ५२३ ॥
यालागीं हा अक्षरु, ऐसा वेदांतीं डगरु,
केला देशी थोरु, सिद्धांताच्या ॥ ५२४ ॥
ऐसें जीवकार्य कारण, जया मायासंगुचि लक्षण,
अक्षर पुरुषु जाण, चैतन्य तें ॥ ५२५ ॥
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ॥
यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥ १७॥
आतां अन्यथाज्ञानीं, या दोनी अवस्था जया जनीं,
तया हरपती घनीं, अज्ञानतत्त्वीं ॥ ५२६ ॥
तें अज्ञान ज्ञानीं बुडालिया, ज्ञानें कीर्तिमुखत्व केलिया,
जैसा वन्हि काष्ठ जाळूनियां, स्वयें जळे ॥ ५२७ ॥
तैसें अज्ञान ज्ञानें नेलें, आपण वस्तु देऊनि गेलें,
ऐसें जाणणेंनिवीण उरलें, जाणतें जें ॥ ५२८ ॥
तें तो गा उत्तम पुरुषु, जो तृतीय कां निष्कर्षु,
दोहींहून आणिकु, मागिला जो ॥ ५२९ ॥
सुषुप्तीं आणि स्वप्ना-, पासूनि बहुवें अर्जुना,
जागणें जैसें आना, बोधाचेंचि ॥ ५३० ॥
कां रश्मी हन मृगजळा-, पासूनि अर्कमंडळा,
अफाटु तेवीं वेगळा, उत्तमु गा ॥ ५३१ ॥
हें ना काष्ठींचा काष्ठाहुनी, अनारिसा जैसा वन्ही,
तैसा क्षराक्षरापासुनी, आनचि तो ॥ ५३२ ॥
पैं ग्रासूनि आपली मर्यादा, एक करीत नदीनदां,
उठी कल्पांतीं उदावादा, एकार्णवाचा ॥ ५३३ ॥
तैसें स्वप्न ना सुषुप्ती, ना जागराची गोठी आथी,
जैसी गिळिली दिवोराती, प्रळयतेजें ॥ ५३४ ॥
मग एकपण ना दुजें, असें नाहीं हें नेणिजे,
अनुभव निर्बुजे, बुडाला जेथें ॥ ५३५ ॥
ऐसें आथि जें कांहीं, तें तो उत्तम पुरुषु पाहीं,
जें परमात्मा इहीं, बोलिजे नामीं ॥ ५३६ ॥
तेंही एथ न मिसळतां, बोलणें जीवत्वें पंडुसुता,
जैसी बुडणेयाची वार्ता, थडियेचा कीजे ॥ ५३७ ॥
तैसें विवेकाचिये कांठीं, उभें ठाकलिया किरीटी,
परावराचिया गोठी, करणें वेदां ॥ ५३८ ॥
म्हणौनि पुरुषु क्षराक्षरु, दोन्ही देखोनि अवरु,
यातें म्हणती परु, आत्मरूप ॥ ५३९ ॥
अर्जुना ऐसिया परी, परमात्मा शब्दवरी,
सूचिजे गा अवधारीं, पुरुषोत्तमु ॥ ५४० ॥
एऱ्हवीं न बोलणेंचि बोलणें, जेथिंचें सर्व नेणिवा जाणणें,
कांहींच न होनि होणें, जे वस्तु गा ॥ ५४१ ॥
सोऽहं तेंही अस्तवलें, जेथ सांगतेंचि सांगणें जालें,
द्रष्टत्वेंसी गेलें, दृश्य जेथ ॥ ५४२ ॥
आतां बिंबा आणि प्रतिबिंबा-, माजीं कैंची हें म्हणों नये प्रभा ?,
जऱ्ही कैसेनि हे लाभा, जायेचि ना ॥ ५४३ ॥
कां घ्राणा फुला दोहीं, द्रुती असे जे माझारिलां ठायीं,
ते न दिसे तरी नाहीं, ऐसें बोलों नये ॥ ५४४ ॥
तैसें द्रष्टा दृश्य हें जाये, मग कोण म्हणे काय आहे,
हेंचि अनुभवें तेंचि पाहें, रूप तया ॥ ५४५ ॥
जो प्रकाश्येंवीण प्रकाशु, ईशितव्येंवीण ईशु,
आपणेंनीचि अवकाशु, वसवीत असे जो ॥ ५४६ ॥
जो नादें ऐकिजता नादु, स्वादें चाखिजता स्वादु,
जो भोगिजतसे आनंदु, आनंदेंचि ॥ ५४७ ॥
जो पूर्णतेचा परिणामु, पुरुषु गा पुरुषोत्तमु,
विश्रांतीचाही विश्रामु, विराला जेथें ॥ ५४८ ॥
सुखासि सुख जोडिलें, जें तेज तेजासि सांपडलें,
शून्यही बुडालें, महाशून्यीं जिये ॥ ५४९ ॥
जो विकासाहीवरी उरता, ग्रासातेंही ग्रासूनि पुरता,
जो बहुतें पाडें बहुतां-, पासूनि बहु ॥ ५५० ॥
पैं नेणतयाप्रती, रुपेपणाची प्रतीती,
रुपें न होनि शुक्ती, दावी जेवीं ॥ ५५१ ॥
कां नाना अलंकारदशे, सोनें न लपत लपालें असे,
विश्व न होनियां तैसें, विश्व जो धरी ॥ ५५२ ॥
हें असो जलतरंगा, नाहीं सिनानेपण जेवीं गा,
तेवीं दिसता प्रकाशु जगा, आपणचि जो ॥ ५५३ ॥
आपुलिया संकोचविकाशा, आपणचि रूप वीरेशा,
हा जळीं चंद्र हन जैसा, समग्र गा ॥ ५५४ ॥
तैसा विश्वपणें कांहीं होये, विश्वलोपीं कहीं न जाये,
जैसा रात्रीं दिवसें नोहे, द्विधा रवि ॥ ५५५ ॥
तैसा कांहींचि कोणीकडे, कायिसेनिहि वेंचीं न पडे,
जयाचें सांगडें, जयासीचि ॥ ५५६ ॥
यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः।
अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥ १८॥
जो आपणपेंचि आपणया, प्रकाशीतसे धनंजया,
काय बहु बोलों जया, नाहीं दुजें ॥ ५५७ ॥
तो गा मी निरुपाधिकु, क्षराक्षरोत्तमु एकु,
म्हणौनि म्हणे वेद लोकु, पुरुषोत्तमु ॥ ५५८ ॥
यो मामेवमसंमूढो जानाति पुरुषोत्तमम्।
स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥ १९॥
परी हें असो ऐसिया, मज पुरुषोत्तमातें धनंजया,
जाणे जो पाहलेया, ज्ञानमित्रें ॥ ५५९ ॥
चेइलिया आपुलें ज्ञान, जैसें नाहींचि होय स्वप्न,
तैसें स्फुरतें त्रिभुवन, वावों जालें ॥ ५६० ॥
कां हातीं घेतलिया माळा, फिटे सर्पाभासाचा कांटाळा,
तैसा माझेनि बोधें टवाळा, नागवे तो ॥ ५६१ ॥
लेणें सोनेंचि जो जाणें, तो लेणेंपण तें वावो म्हणे,
तेवीं मी जाणोनि जेणें, वाळिला भेदु ॥ ५६२ ॥
मग म्हणे सर्वत्र सच्चिदानंदु, मीचि एकु स्वतःसिद्धु,
जो आपणेनसीं भेदु, नेणोनियां जाणे ॥ ५६३ ॥
तेणेंचि सर्व जाणितलें, हेंही म्हणणें थेंकुलें,
जे तया सर्व उरलें, द्वैत नाहीं ॥ ५६४ ॥
म्हणौनि माझिया भजना, उचितु तोचि अर्जुना,
गगन जैसें आलिंगना, गगनाचिया ॥ ५६५ ॥
क्षीरसागरा परगुणें, कीजे क्षीरसागरचिपणें,
अमृतचि होऊनि मिळणें, अमृतीं जेवीं ॥ ५६६ ॥
साडेपंधरा मिसळावें, तैं साडेपंधरेंचि होआवें,
तेवीं मी जालिया संभवे, भक्ति माझी ॥ ५६७ ॥
हां गा सिंधूसि आनी होती, तरी गंगा कैसेनि मिळती ?,
म्हणौनि मी न होतां भक्ती, अन्वयो आहे ? ॥ ५६८ ॥
ऐसियालागीं सर्व प्रकारीं, जैसा कल्लोळु अनन्यु सागरीं,
तैसा मातें अवधारीं, भजिन्नला जो ॥ ५६९ ॥
सूर्या आणि प्रभे, एकवंकी जेणें लोभें,
तो पाडु मानूं लाभे, भजना तया ॥ ५७० ॥
इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ॥
एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात् कृतकृत्यश्च भारत ॥ २०॥
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे पुरुषोत्तम योगोनाम पंचदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥
एवं कथिलयादारभ्य, हें जें सर्व शास्त्रैकलभ्य,
उपनिषदां सौरभ्य, कमळदळां जेवीं ॥ ५७१ ॥
हें शब्दब्रह्माचें मथितें, श्रीव्यासप्रज्ञेचेंनि हातें,
मथुनि काढिलें आयितें, सार आम्हीं ॥ ५७२ ॥
जे ज्ञानामृताची जाह्नवी, जे आनंदचंद्रींची सतरावी,
विचारक्षीरार्णवींची नवी, लक्ष्मी जे हे ॥ ५७३ ॥
म्हणौनि आपुलेनि पदें वर्णें, अर्थाचेनि जीवेंप्राणें,
मीवांचोनि हों नेणें, आन कांहीं ॥ ५७४ ॥
क्षराक्षरत्वें समोर जालें, तयांचें पुरुषत्व वाळिलें,
मग सर्वस्व मज दिधलें, पुरुषोत्तमीं ॥ ५७५ ॥
म्हणौनि जगीं गीता, मियां आत्मेनि पतिव्रता,
जे हे प्रस्तुत तुवां आतां, आकर्णिली ॥ ५७६ ॥
साचचि बोलाचें नव्हे हें शास्त्र, पैं संसारु जिणतें हें शस्त्र,
आत्मा अवतरविते मंत्र, अक्षरें इयें ॥ ५७७ ॥
परी तुजपुढां सांगितलें, तें अर्जुना ऐसें जालें,
जें गौप्यधन काढिलें, माझें आजि ॥ ५७८ ॥
मज चैतन्यशंभूचा माथां, जो निक्षेपु होता पार्था,
तया गौतमु जालासि आस्था-, निधी तूं गा ॥ ५७९ ॥
चोखटिवा आपुलिया, पुढिला उगाणा घेयावया,
तया दर्पणाचीचि परी धनंजया, केली आम्हां ॥ ५८० ॥
कां भरलें चंद्रतारांगणीं, नभ सिंधू आपणयामाजीं आणी,
तैसा गीतेसीं मी अंतःकरणीं, सूदला तुवां ॥ ५८१ ॥
जे त्रिविधमळिकटा, तूं सांडिलासि सुभटा,
म्हणौनि गीतेसीं मज वसौटा, जालासि गा ॥ ५८२ ॥
परी हें बोलों काय गीता, जे हे माझी उन्मेषलता,
जाणे तो समस्ता, मोहा मुके ॥ ५८३ ॥
सेविली अमृतसरिता, रोगु दवडूनि पंडुसुता,
अमरपण उचितां, देऊनि घाली ॥ ५८४ ॥
तैसी गीता हे जाणितलिया, काय विस्मयो मोह जावया,
परी आत्मज्ञानें आपणापयां, मिळिजे येथ ॥ ५८५ ॥
जया आत्मज्ञानाच्या ठायीं, कर्म आपुलेया जीविता पाहीं,
होऊनियां उतराई, लया जाय ॥ ५८६ ॥
हरपलें दाऊनि जैसा, मागु सरे वीरविलासा,
ज्ञानचि कळस वळघे तैसा, कर्मप्रासादाचा ॥ ५८७ ॥
म्हणौनि ज्ञानिया पुरुषा, कृत्य करूं सरलें देखा,
ऐसा अनाथांचा सखा, बोलिला तो ॥ ५८८ ॥
तें श्रीकृष्णवचनामृत, पार्थीं भरोनि असे वोसंडत,
मग व्यासकृपा प्राप्त, संजयासी ॥ ५८९ ॥
तो धृतराष्ट्र राया, सूतसे पान करावया,
म्हणौनि जीवितांतु तया, नोहेचि भारी ॥ ५९० ॥
एऱ्हवीं गीताश्रवण अवसरीं, आवडों लागतां अनधिकारी,
परि सेखीं तेचि उजरी, पातला भली ॥ ५९१ ॥
जेव्हां द्राक्षीं दूध घातलें, तेव्हां वायां गेलें गमलें,
परी फळपाकीं दुणावलें, देखिजे जेवीं ॥ ५९२ ॥
तैसी श्रीहरीवक्त्रींचीं अक्षरें, संजयें सांगितलीं आदरें,
तिहीं अंधु तोही अवसरें, सुखिया जाला ॥ ५९३ ॥
तेंचि मऱ्हाटेनि विन्यासें, मियां उन्मेषें ठसेंठोंबसें,
जी जाणें नेणें तैसें, निरोपिलें ॥ ५९४ ॥
सेवंतीये अरिसि कांहीं, आंग पाहतां विशेषु नाहीं,
परी सौरभ्य नेलें तिहीं, भ्रमरीं जाणिजे ॥ ५९५ ॥
तैसें घडतें प्रमेय घेइजे, उणें तें मज देइजे,
जें नेणणें हेंचि सहजें, रूप कीं बाळा ॥ ५९६ ॥
तरी नेणतें जऱ्ही होये, तऱ्ही देखोनि बाप कीं माये,
हर्ष केंहि न समाये, चोज करिती ॥ ५९७ ॥
तैसें संत माहेर माझें, तुम्ही मिनलिया मी लाडैजें,
तेंचि ग्रंथाचेनि व्याजें, जाणिजो जी ॥ ५९८ ॥
आतां विश्वात्मकु हा माझा, स्वामी श्रीनिवृत्तिराजा,
तो अवधारू वाक् पूजा, ज्ञानदेवो म्हणे ॥ ५९९ ॥
तो अवधारू वाक् पूजा, ज्ञानदेवो म्हणे ॥ ५९९ ॥
इति श्रीज्ञानदेवविरचितायां भावार्थदीपिकायां पंचदशोऽध्यायः ॥
मावळवीत विश्वाभासु, नवल उदयला चंडांशु,
अद्वयाब्जिनीविकाशु, वंदूं आतां ॥ १ ॥
जो अविद्याराती रुसोनियां, गिळी ज्ञानाज्ञानचांदणिया,
जो सुदिनु करी ज्ञानियां, स्वबोधाचा ॥ २ ॥
जेणें विवळतिये सवळे, लाहोनि आत्मज्ञानाचे डोळे,
सांडिती देहाहंतेचीं अविसाळें, जीवपक्षी ॥ ३ ॥
लिंगदेहकमळाचा, पोटीं वेंचु तया चिद्भ्रमराचा,
बंदिमोक्षु जयाचा, उदैला होय ॥ ४ ॥
शब्दाचिया आसकडीं, भेद नदीच्या दोहीं थडीं,
आरडाते विरहवेडीं, बुद्धिबोधु ॥ ५ ॥
तया चक्रवाकांचें मिथुन, सामरस्याचें समाधान,
भोगवी जो चिद्गगन, भुवनदिवा ॥ ६ ॥
जेणें पाहालिये पाहांटे, भेदाची चोरवेळ फिटे,
रिघती आत्मानुभववाटे, पांथिक योगी ॥ ७ ॥
जयाचेनि विवेककिरणसंगें, उन्मेखसूर्यकांतु फुणगे,
दीपले जाळिती दांगें, संसाराचीं ॥ ८ ॥
जयाचा रश्मिपुंजु निबरु, होता स्वरूप उखरीं स्थिरु,
ये महासिद्धीचा पूरु, मृगजळ तें ॥ ९ ॥
जो प्रत्यग्बोधाचिया माथया, सोऽहंतेचा मध्यान्हीं आलिया,
लपे आत्मभ्रांतिछाया, आपणपां तळीं ॥ १० ॥
ते वेळीं विश्वस्वप्नासहितें, कोण अन्यथामती निद्रेतें,
सांभाळी नुरेचि जेथें, मायाराती ॥ ११ ॥
म्हणौनि अद्वयबोधपाटणीं, तेथ महानंदाची दाटणी,
मग सुखानुभूतीचीं घेणीं देणीं, मंदावो लागती ॥ १२ ॥
किंबहुना ऐसैसें, मुक्तकैवल्य सुदिवसें,
सदा लाहिजे कां प्रकाशें, जयाचेनि ॥ १३ ॥
जो निजधामव्योमींचा रावो, उदैलाचि उदैजतखेंवो,
फेडी पूर्वादि दिशांसि ठावो, उदोअस्तूचा ॥ १४ ॥
न दिसणें दिसणेंनसीं मावळवी, दोहीं झांकिलें ते सैंघ पालवी,
काय बहु बोलों ते आघवी, उखाचि आनी ॥ १५ ॥
तो अहोरात्रांचा पैलकडु, कोणें देखावा ज्ञानमार्तंडु,
जो प्रकाश्येंवीण सुरवाडु, प्रकाशाचा ॥ १६ ॥
तया चित्सूर्या श्रीनिवृत्ती, आतां नमों म्हणों पुढतपुढती,
जे बाधका येइजतसे स्तुती, बोलाचिया ॥ १७ ॥
देवाचें महिमान पाहोनियां, स्तुति तरी येइजे चांगावया,
जरी स्तव्यबुद्धीसीं लया, जाईजे कां ॥ १८ ॥
जो सर्वनेणिवां जाणिजे, मौनाचिया मिठीया वानिजे,
कांहींच न होनि आणिजे, आपणपयां जो ॥ १९ ॥
तया तुझिया उद्देशासाठीं, पश्यंती मध्यमा पोटीं,
सूनि परेसींही पाठीं, वैखरी विरे ॥ २० ॥
तया तूतें मी सेवकपणें, लेववीं बोलकेया स्तोत्राचें लेणें,
हें उपसाहावेंही म्हणतां उणें, अद्वयानंदा ॥ २१ ॥
परी रंकें अमृताचा सागरु, देखिलिया पडे उचिताचा विसरु,
मग करूं धांवे पाहुणेरु, शाकांचा तया ॥ २२ ॥
तेथ शाकुही कीर बहुत म्हणावा, तयाचा हर्षवेगुचि तो घ्यावा,
उजळोनि दिव्यतेजा हातिवा, ते भक्तीचि पाहावी ॥ २३ ॥
बाळा उचित जाणणें होये, तरी बाळपणचि कें आहे ?,
परी साचचि येरी माये, म्हणौनि तोषे ॥ २४ ॥
हां गा गांवरसें भरलें, पाणी पाठीं पाय देत आलें,
तें गंगा काय म्हणितलें, परतें सर ? ॥ २५ ॥
जी भृगूचा कैसा अपकारु, कीं तो मानूनि प्रियोपचारु,
तोषेचिना शारङ्गधरु, गुरुत्वासीं ? ॥ २६ ॥
कीं आंधारें खतेलें अंबर, झालेया दिवसनाथासमोर,
तेणें तयातें पऱ्हा सर, म्हणितलें काई ? ॥ २७ ॥
तेवीं भेदबुद्धीचिये तुळे, घालूनि सूर्यश्लेषाचें कांटाळे,
तुकिलासि तें येकी वेळे, उपसाहिजो जी ॥ २८ ॥
जिहीं ध्यानाचा डोळां पाहिलासी, वेदादि वाचां वानिलासी,
जें उपसाहिलें तयासी, तें आम्हांही करीं ॥ २९ ॥
परी मी आजि तुझ्या गुणीं, लांचावलों अपराधु न गणीं,
भलतें करीं परी अर्धधणीं, नुठी कदा ॥ ३० ॥
मियां गीता येणें नांवें, तुझें पसायामृत सुहावें,
वानूं लाधलों तें दुणेन थावें, दैवलों दैवें ॥ ३१ ॥
माझिया सत्यवादाचें तप, वाचा केलें बहुत कल्प,
तया फळाचें हें महाद्वीप, पातली प्रभु ॥ ३२ ॥
पुण्यें पोशिलीं असाधरणें, तियें तुझें गुण वानणें,
देऊनि मज उत्तीर्णें, जालीं आजी ॥ ३३ ॥
जी जीवित्वाच्या आडवीं, आतुडलों होतों मरणगांवीं,
ते अवदसाची आघवी, फेडिली आजी ॥ ३४ ॥
जे गीता येणें नांवें नावाणिगी, जे अविद्या जिणोनि दाटुगी,
ते कीर्ती तुझी आम्हांजोगी, वानावया जाली ॥ ३५ ॥
पैं निर्धना घरीं वानिवसें, महालक्ष्मी येऊनि बैसे,
तयातें निर्धन ऐसें, म्हणों ये काई ? ॥ ३६ ॥
कां अंधकाराचिया ठाया, दैवें सुर्यु आलिया,
तो अंधारुचि जगा यया, प्रकाशु नोहे ? ॥ ३७ ॥
जया देवाची पाहतां थोरी, विश्व परमाणुही दशा न धरी,
तो भावाचिये सरोभरी, नव्हेचि काई ? ॥ ३८ ॥
तैसा मी गीता वाखाणी, हे खपुष्पाची तुरंबणी,
परी समर्थें तुवां शिरयाणी, फेडिली ते ॥ ३९ ॥
म्हणौनि तुझेनि प्रसादें, मी गीतापद्यें अगाधें,
निरूपीन जी विशदें, ज्ञानदेवो म्हणे ॥ ४० ॥
तरी अध्यायीं पंधरावा, श्रीकृष्णें तया पांडवा,
शास्त्रसिद्धांतु आघवा, उगाणिला ॥ ४१ ॥
जे वृक्षरूपक परीभाषा, केलें उपाधि रूप अशेषा,
सद्वैद्यें जैसें दोषा, अंगलीना ॥ ४२ ॥
आणि कूटस्थु जो अक्षरु, दाविला पुरुषप्रकारु,
तेणें उपहिताही आकारु, चैतन्या केला ॥ ४३ ॥
पाठीं उत्तम पुरुष, शब्दाचें करूनि मिष,
दाविलें चोख, आत्मतत्त्व ॥ ४४ ॥
आत्मविषयीं आंतुवट, साधन जें आंगदट,
ज्ञान हेंही स्पष्ट, चावळला ॥ ४५ ॥
म्हणौनि इये अध्यायीं, निरूप्य नुरेचि कांहीं,
आतां गुरुशिष्यां दोहीं, स्नेहो लाहणा ॥ ४६ ॥
एवं इयेविषयीं कीर, जाणते बुझावले अपार,
परी मुमुक्षु इतर, साकांक्ष जाले ॥ ४७ ॥
त्या मज पुरुषोत्तमा, ज्ञानें भेटे जो सुवर्मा,
तो सर्वज्ञु तोचि सीमा, भक्तीचीही ॥ ४८ ॥
ऐसें हें त्रैलोक्यनायकें, बोलिलें अध्यायांत श्लोकें,
तेथें ज्ञानचि बहुतेकें, वानिलें तोषें ॥ ४९ ॥
भरूनि प्रपंचाचा घोंटु, कीजे देखतांचि देखतया द्रष्टु,
आनंदसाम्राज्यीं पाटु, बांधिजे जीवा ॥ ५० ॥
येवढेया लाठेपणाचा उपावो, आनु नाहींचि म्हणे देवो,
हा सम्यक्‌ज्ञानाचा रावो, उपायांमाजीं ॥ ५१ ॥
ऐसे आत्मजिज्ञासु जे होते, तिहीं तोषलेनि चित्तें,
आदरें तया ज्ञानातें, वोंवाळिलें जीवें ॥ ५२ ॥
आतां आवडी जेथ पडे, तयाचि अवसरीं पुढें पुढें,
रिगों लागें हें घडे, प्रेम ऐसें ॥ ५३ ॥
म्हणौनि जिज्ञासूंच्या पैकीं, ज्ञानी प्रतीती होय ना जंव निकी,
तंव योग क्षेमु ज्ञानविखीं, स्फुरेलचि कीं ॥ ५४ ॥
म्हणौनि तेंचि सम्यक् ज्ञान, कैसेनि होय स्वाधीन,
जालिया वृद्धियत्‌न, घडेल केवीं ॥ ५५ ॥
कां उपजोंचि जें न लाहे, जें उपजलेंही अव्हांटा सूये,
तें ज्ञानीं विरुद्ध काय आहे, हें जाणावें कीं ॥ ५६ ॥
मग जाणतयां जें विरू, तयाचीं वाट वाहती करूं,
ज्ञाना हित तेंचि विचारूं, सर्वभावें ॥ ५७ ॥
ऐसा ज्ञानजिज्ञासु तुम्हीं समस्तीं, भावो जो धरिला असे चित्तीं,
तो पुरवावया लक्ष्मीपती, बोलिजेल ॥ ५८ ॥
ज्ञानासि सुजन्म जोडे, आपली विश्रांतिही वरी वाढे,
ते संपत्तीचे पवाडे, सांगिजेल दैवी ॥ ५९ ॥
आणि ज्ञानाचेनि कामाकारें, जे रागद्वेषांसि दे थारे,
तिये आसुरियेहि घोरे, करील रूप ॥ ६० ॥
सहज इष्टानिष्टकरणी, दोघीचि इया कवतुकिणी,
हे नवमाध्यायीं उभारणी, केली होती ॥ ६१ ॥
तेथ साउमा घेयावया उवावो, तंव वोडवला आन प्रस्तावो,
तरी तयां प्रसंगें आतां देवो, निरूपीत असे ॥ ६२ ॥
तया निरूपणाचेनि नांवें, अध्याय पद सोळावें,
लावणी पाहतां जाणावें, मागिलावरी ॥ ६३ ॥
परी हें असो आतां प्रस्तुतीं, ज्ञानाच्या हिताहितीं,
समर्था संपत्ती, इयाचि दोन्ही ॥ ६४ ॥
जे मुमुक्षुमार्गींची बोळावी, जे मोहरात्रीची धर्मदिवी,
ते आधीं तंव दैवी, संपत्ती ऐका ॥ ६५ ॥
जेथ एक एकातें पोखी, ऐसे बहुत पदार्थ येकीं,
संपादिजती ते लोकीं, संपत्ति म्हणिजे ॥ ६६ ॥
ते दैवी सुखसंभवी, तेथ दैवगुणें येकोपजीवीं,
जाली म्हणौनि दैवी, संपत्ति हे ॥ ६७ ॥
अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितः।
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवं ॥ १॥
आतां तयाचि दैवगुणां-, माजीं धुरेचा बैसणा,
बैसे तया आकर्णा, अभय ऐसें ॥ ६८ ॥
तरी न घालूनि महापुरीं, न घेपे बुडणयाची शियारी,
कां रोगु न गणिजे घरीं, पथ्याचिया ॥ ६९ ॥
तैसा कर्माकर्माचिया मोहरा, उठूं नेदूनि अहंकारा,
संसाराचा दरारा, सांडणें येणें ॥ ७० ॥
अथवा ऐक्यभावाचेनि पैसें, दुजे मानूनि आत्मा ऐसें,
भयवार्ता देशें, दवडणें जें ॥ ७१ ॥
पाणी बुड{ऊं} ये मिठातें, तंव मीठचि पाणी आतें,
तेवीं आपण जालेनि अद्वैतें, नाशे भय ॥ ७२ ॥
अगा अभय येणें नांवें, बोलिजे तें हें जाणावें,
सम्यक्‌ज्ञानाचें आघवें, धांवणें हें ॥ ७३ ॥
आतां सत्त्वशुद्धी जे म्हणिजे, ते ऐशा चिन्हीं जाणिजे,
तरी जळे ना विझे, राखोंडी जैसी ॥ ७४ ॥
कां पाडिवा वाढी न मगे, अंवसे तुटी सांडूनि मागे,
माजीं अतिसूक्ष्म अंगें, चंद्रु जैसा राहे ॥ ७५ ॥
नातरी वार्षिया नाहीं मांडिली, ग्रीष्में नाहीं सांडिली,
माजीं निजरूपें निवडली, गंगा जैसी ॥ ७६ ॥
तैसी संकल्पविकल्पाची वोढी, सांडूनि रजतमाची कावडी,
भोगितां निजधर्माची आवडी, बुद्धि उरे ॥ ७७ ॥
इंद्रियवर्गीं दाखविलिया, विरुद्धा अथवा भलीया,
विस्मयो कांहीं केलिया, नुठी चित्तीं ॥ ७८ ॥
गांवा गेलिया वल्लभु, पतिव्रतेचा विरहक्षोभु,
भलतेसणी हानिलाभु, न मनीं जेवीं ॥ ७९ ॥
तेवीं सत्स्वरूप रुचलेपणें, बुद्धी जें ऐसें अनन्य होणें,
ते सत्त्वशुद्धी म्हणे, केशिहंता ॥ ८० ॥
आतां आत्मलाभाविखीं, ज्ञानयोगामाजीं एकीं,
जे आपुलिया ठाकी, हांवें भरे ॥ ८१ ॥
तेथ सगळिये चित्तवृत्ती, त्यागु करणें या रीती,
निष्कामें पूर्णाहुती, हुताशीं जैसी ॥ ८२ ॥
कां सुकुळीनें आपुली, आत्मजा सत्कुळींचि दिधली,
हें असो लक्ष्मी स्थिरावली, मुकुंदीं जैसी ॥ ८३ ॥
तैसे निर्विकल्पपणें, जें योगज्ञानींच या वृत्तिक होणें,
तो तिजा गुण म्हणे, श्रीकृष्णनाथु ॥ ८४ ॥
आतां देहवाचाचित्तें, यथासंपन्नें वित्तें,
वैरी जालियाही आर्तातें, न वंचणे जें कां ॥ ८५ ॥
पत्र पुष्प छाया, फळें मूळ धनंजया,
वाटेचा न चुके आलिया, वृक्षु जैसा ॥ ८६ ॥
तैसें मनौनि धनधान्यवरी, विद्यमानें आल्या अवसरीं,
श्रांताचिये मनोहारीं, उपयोगा जाणें ॥ ८७ ॥
तयां नांव जाण दान, जें मोक्षनिधानाचें अंजन,
हें असो आइक चिन्ह, दमाचें तें ॥ ८८ ॥
तरी विषयेंद्रियां मिळणी, करूनि घापे वितुटणी,
जैसें तोडिजे खड्गपाणी, पारकेया ॥ ८९ ॥
तैसा विषयजातांचा वारा, वाजों नेदिजे इंद्रियद्वारां,
इये बांधोनि प्रत्याहारा, हातीं वोपी ॥ ९० ॥
आंतुला चित्ताचें अंगवरीं, प्रवृत्ति पळे पर बाहेरी,
आगी सुयिजे दाहींहि द्वारीं, वैराग्याची ॥ ९१ ॥
श्वासोश्वासाहुनी बहुवसें, व्रतें आचरे खरपुसें,
वोसंतिता रात्रिदिवसें, नाराणुक जया ॥ ९२ ॥
पैं दमु ऐसा म्हणिपे, तो हा जाण स्वरूपें,
यागार्थुही संक्षेपें, सांगों ऐक ॥ ९३ ॥
तरी ब्राह्मण करूनि धुरे, स्त्रियादिक पैल मेरे,
माझारीं अधिकारें, आपुलालेनि ॥ ९४ ॥
जया जे सर्वोत्तम, भजनीय देवताधर्म,
ते तेणें यथागम, विधी यजिजे ॥ ९५ ॥
जैसा द्विज षट्कर्में करी, शूद्र तयातें नमस्कारी,
कीं दोहींसही सरोभरी, निपजे यागु ॥ ९६ ॥
तैसें अधिकारपर्यालोचें, हें यज्ञ करणें सर्वांचें,
परी विषय विष फळाशेचें, न घापे माजीं ॥ ९७ ॥
आणि मी कर्ता ऐसा भावो, नेदिजे देहाचेनि द्वारें जावों,
ना वेदाज्ञेसि तरी ठावो, होइजे स्वयें ॥ ९८ ॥
अर्जुना एवं यज्ञु, सर्वत्र जाण साज्ञु,
कैवल्यमार्गींचा अभिज्ञु, सांगाती हा ॥ ९९ ॥
आतां चेंडुवें भूमी हाणिजे, नव्हे तो हाता आणिजे,
कीं शेतीं बीं विखुरिजे, परी पिकीं लक्ष ॥ १०० ॥
नातरी ठेविलें देखावया, आदर कीजे दिविया,
कां शाखा फळें यावया, सिंपिजे मूळ ॥ १०१ ॥
हें बहु असो आरिसा, आपणपें देखावया जैसा,
पुढतपुढती बहुवसा, उटिजे प्रीती ॥ १०२ ॥
तैसा वेदप्रतिपाद्यु जो ईश्वरु, तो होआवयालागीं गोचरु,
श्रुतीचा निरंतरु, अभ्यासु करणें ॥ १०३ ॥
तेंचि द्विजांसीच ब्रह्मसूत्र, येरा स्तोत्र कां नाममंत्र,
आवर्तवणें पवित्र, पावावया तत्त्व ॥ १०४ ॥
पार्था गा स्वाध्यावो, बोलिजे तो हा म्हणे देवो,
आतां तप शब्दाभिप्रावो, आईक सांगों ॥ १०५ ॥
तरी दानें सर्वस्व देणें, वेंचणें तें व्यर्थ करणें,
जैसे फळोनि स्वयें सुकणें, इंद्रावणी जेवीं ॥ १०६ ॥
नाना धूपाचा अग्निप्रवेशु, कनकीं तुकाचा नाशु,
पितृपक्षु पोषिता ऱ्हासु, चंद्राचा जैसा ॥ १०७ ॥
तैसा स्वरूपाचिया प्रसरा -। लागीं प्राणेंद्रियशरीरां,
आटणी करणें जें वीरा, तेंचि तप ॥ १०८ ॥
अथवा अनारिसें, तपाचें रूप जरी असे,
तरी जाण जेवीं दुधीं हंसें, सूदली चांचू ॥ १०९ ॥
तैसें देहजीवाचिये मिळणीं, जो उदयजत सूये पाणी,
तो विवेक अंतःकरणीं, जागवीजे ॥ ११० ॥
पाहतां आत्मयाकडे, बुद्धीचा पैसु सांकडें,
सनिद्र स्वप्न बुडे, जागणीं जैसें ॥ १११ ॥
तैसा आत्मपर्यालोचु, प्रवर्ते जो साचु,
तपाचा हा निर्वेचु, धनुर्धरा ॥ ११२ ॥
आतां बाळाच्या हितीं स्तन्य, जैसें नानाभूतीं चैतन्य,
तैसें प्राणिमात्रीं सौजन्य, आर्जव तें ॥ ११३ ॥
अहिंसा सत्यमक्रोध्स्त्यागः शान्तिरपैशुनम्।
दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥ २॥
आणि जगाचिया सुखोद्देशें, शरीरवाचामानसें,
राहाटणें तें अहिंसे, रूप जाण ॥ ११४ ॥
आतां तीख होऊनि मवाळ, जैसें जातीचें मुकुळ,
कां तेज परी शीतळ, शशांकाचें ॥ ११५ ॥
शके दावितांचि रोग फेडूं, आणि जिभे तरी नव्हे कडु,
ते वोखदु नाहीं मा घडू, उपमा कैंची ॥ ११६ ॥
तरी मऊपणें बुबुळे, झगडतांही परी नाडळे,
एऱ्हवीं फोडी कोंराळें, पाणी जैसें ॥ ११७ ॥
तैसें तोडावया संदेह, तीख जैसें कां लोह,
श्राव्यत्वें तरी माधुर्य, पायीं घालीं ॥ ११८ ॥
ऐकों ठातां कौतुकें, कानातें निघती मुखें,
जें साचारिवेचेनि बिकें, ब्रह्मही भेदी ॥ ११९ ॥
किंबहुना प्रियपणे, कोणातेंही झक{ऊं} नेणे,
यथार्थ तरी खुपणें, नाहीं कवणा ॥ १२० ॥
एऱ्हवीं गोरी कीर काना गोड, परी साचाचा पाखाळीं कीड,
आगीचें करणें उघड, परी जळों तें साच ॥ १२१ ॥
कानीं लागतां महूर, अर्थें विभांडी जिव्हार,
तें वाचा नव्हे सुंदर, लांवचि पां ॥ १२२ ॥
परी अहितीं कोपोनि सोप, लालनीं मऊ जैसें पुष्प,
तिये मातेचें स्वरूप, जैसें कां होय ॥ १२३ ॥
तैसें श्रवणसुख चतुर, परीणमोनि साचार,
बोलणें जें अविकार, तें सत्य येथें ॥ १२४ ॥
आतां घालितांही पाणी, पाषाणीं न निघे आणी,
कां मथिलिया लोणी, कांजी नेदी ॥ १२५ ॥
त्वचा पायें शिरीं, हालेयाही फडे न करी,
वसंतींही अंबरीं, न होती फुलें ॥ १२६ ॥
नाना रंभेचेनिही रूपें, शुकीं नुठिजेचि कंदर्पें,
कां भस्मीं वन्हि न उद्दीपे, घृतेंही जेवीं ॥ १२७ ॥
तेवींचि कुमारु क्रोधें भरे, तैसिया मंत्राचीं बीजाक्षरें,
तियें निमित्तेंही अपारें, मीनलिया ॥ १२८ ॥
परी धातयाही पायां पडतां, नुठी गतायु पंडुसुता,
तैसी नुपजे उपजवितां, क्रोधोर्मी गा ॥ १२९ ॥
अक्रोधत्व ऐसें, नांव तें ये दशे,
जाण ऐसें श्रीनिवासें, म्हणितलें तया ॥ १३० ॥
आतां मृत्तिकात्यागें घटु, तंतुत्यागें पटु,
त्यजिजे जेवीं वटु, बीजत्यागें ॥ १३१ ॥
कां त्यजुनि भिंतिमात्र, त्यजिजे आघवेंचि चित्र,
कां निद्रात्यागें विचित्र, स्वप्नजाळ ॥ १३२ ॥
नाना जळत्यागें तरंग, वर्षात्यागें मेघ,
त्यजिजती जैसे भोग, धनत्यागें ॥ १३३ ॥
तेवीं बुद्धिमंतीं देहीं, अहंता सांडूनि पाहीं,
सांडिजे अशेषही, संसारजात ॥ १३४ ॥
तया नांव त्यागु, म्हणे तो यज्ञांगु,
हे मानूनि सुभगु, पार्थु पुसे ॥ १३५ ॥
आतां शांतीचें लिंग, तें व्यक्त मज सांग,
देवो म्हणती चांग, अवधान देईं ॥ १३६ ॥
तरी गिळोनि ज्ञेयातें, ज्ञाता ज्ञानही माघौतें,
हारपें निरुतें, ते शांति पैं गा ॥ १३७ ॥
जैसा प्रळयांबूचा उभडु, बुडवूनि विश्वाचा पवाडु,
होय आपणपें निबिडु, आपणचि ॥ १३८ ॥
मग उगम ओघ सिंधु, हा नुरेचि व्यवहारभेदु,
परी जलैक्याचा बोधु, तोही कवणा ? ॥ १३९ ॥
तैसी ज्ञेया देतां मिठी, ज्ञातृत्वही पडे पोटीं,
मग उरे तेंचि किरीटी, शांतीचें रूप ॥ १४० ॥
आतां कदर्थवीत व्याधी, बळीकरणाचिया आधीं,
आपपरु न शोधी, सद्वैद्यु जैसा ॥ १४१ ॥
का चिखलीं रुतली गाये, धडभाकड न पाहे,
जो तियेचिया ग्लानी होये, कालाभुला ॥ १४२ ॥
नाना बुडतयातें सकरुणु, न पुसे अंत्यजु कां ब्राह्मणु,
काढूनि राखे प्राणु, हेंचि जाणे ॥ १४३ ॥
कीं माय वनीं पापियें, उघडी केली विपायें,
ते नेसविल्यावीण न पाहे, शिष्टु जैसा ॥ १४४ ॥
तैसे अज्ञानप्रमादादिकीं, कां प्राक्तनहीन सदोखीं,
निंदत्वाच्या सर्वविखीं, खिळिले जे ॥ १४५ ॥
तयां आंगीक आपुलें, देऊनियां भलें,
विसरविजती सलें, सलतीं तियें ॥ १४६ ॥
अगा पुढिलाचा दोखु, करूनि आपुलिये दिठी चोखु,
मग घापे अवलोकु, तयावरी ॥ १४७ ॥
जैसा पुजूनि देवो पाहिजे, पेरूनि शेता जाइजे,
तोषौनि प्रसादु घेइजे, अतिथीचा ॥ १४८ ॥
तैसें आपुलेनि गुणें, पुढिलाचें उणें,
फेडुनियां पाहणें, तयाकडे ॥ १४९ ॥
वांचूनि न विंधिजें वर्मीं, नातुडविजे अकर्मीं,
न बोलविजे नामीं, सदोषीं तिहीं ॥ १५० ॥
वरी कोणे एकें उपायें, पडिलें तें उभें होये,
तेंच कीजे परी घाये, नेदावे वर्मीं ॥ १५१ ॥
पैं उत्तमाचियासाठीं, नीच मानिजे किरीटी,
हें वांचोनि दिठी, दोषु न घेपे ॥ १५२ ॥
अगा अपैशून्याचें लक्षण, अर्जुना हें फुडें जाण,
मोक्षमार्गींचें सुखासन, मुख्य हें गा ॥ १५३ ॥
आतां दया ते ऐसी, पूर्णचंद्रिका जैसी,
निववितां न कडसी, सानें थोर ॥ १५४ ॥
तैसें दुःखिताचें शिणणें, हिरतां सकणवपणें,
उत्तमाधम नेणें, विवंचूं गा ॥ १५५ ॥
पैं जगीं जीवनासारिखें, वस्तु अंगवरी उपखें,
परी जातें जीवित राखे, तृणाचेंहि ॥ १५६ ॥
तैसें पुढिलाचेनि तापें, कळवळलिये कृपें,
सर्वस्वेंसीं दिधलेंहि आपणपें, थोडेंचि गमे ॥ १५७ ॥
निम्न भरलियाविणें, पाणी ढळोंचि नेणे,
तेवीं श्रांता तोषौनि जाणें, सामोरें पां ॥ १५८ ॥
पैं पायीं कांटा नेहटे, तंव व्यथा जीवीं उमटे,
तैसा पोळे संकटें, पुढिलांचेनि ॥ १५९ ॥
कां पावो शीतळता लाहे, कीं ते डोळ्याचिलागीं होये,
तैसा परसुखें जाये, सुखावतु ॥ १६० ॥
किंबहुना तृषितालागीं, पाणी आरायिलें असे जगीं,
तैसें दुःखितांचे सेलभागीं, जिणें जयाचें ॥ १६१ ॥
तो पुरुषु वीरराया, मूर्तिमंत जाण दया,
मी उदयजतांचि तया, ऋणिया लाभें ॥ १६२ ॥
आतां सूर्यासि जीवें, अनुसरलिया राजीवें,
परी तें तो न शिवे, सौरभ्य जैसें ॥ १६३ ॥
कां वसंताचिया वाहाणीं, आलिया वनश्रीच्या अक्षौहिणी,
ते न करीतुचि घेणी, निगाला तो ॥ १६४ ॥
हें असो महासिद्धीसी, लक्ष्मीही आलिया पाशीं,
परी महाविष्णु जैसी, न गणीच ते ॥ १६५ ॥
तैसे ऐहिकींचे कां स्वर्गींचे, भोग पाईक जालिया इच्छेचे,
परी भोगावे हें न रुचे, मनामाजीं ॥ १६६ ॥
बहुवें काय कौतुकीं, जीव नोहे विषयाभिलाखी,
अलोलुप्‌त्वदशा ठाउकी, जाण ते हे ॥ १६७ ॥
आतां माशियां जैसें मोहळ, जळचरां जेवीं जळ,
कां पक्षियां अंतराळ, मोकळें हें ॥ १६८ ॥
नातरी बाळकोद्देशें, मातेचें स्नेह जैसें,
कां वसंतीच्या स्पर्शें, मऊ मलयानिळु ॥ १६९ ॥
डोळ्यां प्रियाची भेटी, कां पिलियां कूर्मीची दिठी,
तैसीं भूतमात्रीं राहटी, मवाळ ते ॥ १७० ॥
स्पर्शें अतिमृदु, मुखीं घेतां सुस्वादु,
घ्राणासि सुगंधु, उजाळु आंगें ॥ १७१ ॥
तो आवडे तेवढा घेतां, विरुद्ध जरी न होतां,
तरी उपमे येता, कापूर कीं ॥ १७२ ॥