LG3370/GyaneshvariOvis huggingface dataset:
तेथ शरीरादिक दळवाडें, शरीरादिकां हेतुचि घडे,
लोहकाम लोखंडें, निर्वाळिजे जैसें ॥ ३५९ ॥
कां तांथुवाचा ताणा, तांथु घालितां वैरणा,
तो तंतुचि विचक्षणा, होय पटु ॥ ३६० ॥
तैसें मनवाचादेहाचें, कर्म मनादि हेतुचि रचे,
रत्नीं घडे रत्नाचें, दळवाडें जेवीं ॥ ३६१ ॥
एथ शरीरादिकें कारणें, तेंचि हेतु केवीं हें कोणें,
अपेक्षिजे तरी तेणें, अवधारिजो ॥ ३६२ ॥
आइका सूर्याचिया प्रकाशा, हेतु कारण सूर्युचि जैसा,
कां ऊंसाचें कांडें ऊंसा, वाढी हेतु ॥ ३६३ ॥
नाना वाग्देवता वानावी, तैं वाचाचि लागे कामवावी,
कां वेदां वेदेंचि बोलावी, प्रतिष्ठा जेवीं ॥ ३६४ ॥
तैसें कर्मा शरीरादिकें, कारण हें कीर ठाउकें,
परी हेंचि हेतु न चुके, हेंही एथ ॥ ३६५ ॥
आणि देहादिकीं कारणीं, देहादि हेतु मिळणीं,
होय जया उभारणी, कर्मजातां ॥ ३६६ ॥
तें शास्त्रार्थेंं मानिलेया, मार्गा अनुसरे धनंजया,
तरी न्याय तो न्याया, हेतु होय ॥ ३६७ ॥
जैसा पर्जन्योदकाचा लोटु, विपायें धरी साळीचा पाटु,
तो जिरे परी अचाटु, उपयोगु आथी ॥ ३६८ ॥
कां रोषें निघालें अवचटें, पडिलें द्वारकेचिया वाटे,
तें शिणे परी सुनाटें, न वचिती पदें ॥ ३६९ ॥
तैसें हेतुकारण मेळें, उठी कर्म जें आंधळें,
तें शास्त्राचें लाहे डोळे, तैं न्याय म्हणिपे ॥ ३७० ॥
ना दूध वाढिता ठावो पावे, तंव उतोनि जाय स्वभावें,
तोही वेंचु परी नव्हे, वेंचिलें तें ॥ ३७१ ॥
तैसें शास्त्रसाह्येंवीण, केलें नोहे जरी अकारण,
तरी लागो कां नागवण, दानलेखीं ॥ ३७२ ॥
अगा बावन्ना वर्णांपरता, कोण मंत्रु आहे पंडुसुता,
कां बावन्नही नुच्चारितां, जीवु आथी ? ॥ ३७३ ॥
परी मंत्राची कडसणी, जंव नेणिजे कोदंडपाणी,
तंव उच्चारफळ वाणी, न पवे जेवीं ॥ ३७४ ॥
तेवीं कारणहेतुयोगें, जें बिसाट कर्म निगे,
तें शास्त्राचिये न लगे, कांसे जंव ॥ ३७५ ॥
कर्म होतचि असे तेव्हांही, परी तें होणें नव्हे पाहीं,
तो अन्यायो गा अन्यायीं, हेतु होय ॥ ३७६ ॥
तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः।
पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः ॥ १६॥
एवं पंचकारणा कर्मा, पांचही हेतु हे सुमहिमा,
आतां एथें पाहें पां आत्मा, सांपडला असे ? ॥ ३७७ ॥
भानु न होनि रूपें जैसीं, चक्षुरूपातें प्रकाशी,
आत्मा न होनि कर्में तैसीं, प्रकटित असे गा ॥ ३७८ ॥
पैं प्रतिबिंब आरिसा, दोन्ही न होनि वीरेशा,
दोहींतें प्रकाशी जैसा, न्याहाळिता तो ॥ ३७९ ॥
कां अहोरात्र सविता, न होनि करी पंडुसुता,
तैसा आत्मा कर्मकर्ता, न होनि दावी ॥ ३८० ॥
परी देहाहंमान भुली, जयाची बुद्धि देहींचि आतली,
तया आत्मविषयीं जाली, मध्यरात्री गा ॥ ३८१ ॥
जेणें चैतन्या ईश्वरा ब्रह्मा, देहचि केलें परमसीमा,
तया आत्मा कर्ता हे प्रमा, अलोट उपजे ॥ ३८२ ॥
आत्माचि कर्मकर्ता, हाही निश्चयो नाहीं तत्वतां,
देहोचि मी कर्मकर्ता, मानितो साचे ॥ ३८३ ॥
जे आत्मा मी कर्मातीतु, सर्वकर्मसाक्षिभूतु,
हे आपुली कहीं मातु, नायकेचि कानीं ॥ ३८४ ॥
म्हणौनि उमपा आत्मयातें, देहचिवरी मविजे एथें,
विचित्र काई रात्रि दिवसातें, डुडुळ न करी ? ॥ ३८५ ॥
पैं जेणें आकाशींचा कहीं, सत्य सूर्यु देखिला नाहीं,
तो थिल्लरींचें बिंब काई, मानू न लाहे ? ॥ ३८६ ॥
थिल्लराचेनि जालेपणें, सूर्यासि आणी होणें,
त्याच्या नाशीं नाशणें, कंपें कंपू ॥ ३८७ ॥
आणि निद्रिस्ता चेवो नये, तंव स्वप्न साच हों लाहे,
रज्जु नेणतां सापा बिहे, विस्मो कवण ? ॥ ३८८ ॥
जंव कवळ आथि डोळां, तंव चंद्रु देखावा कींं पिंवळा,
काय मृगींहीं मृगजळा, भाळावें नाहीं ? ॥ ३८९ ॥
तैसा शास्त्रगुरूचेनि नांवे, जो वाराही टेंकों नेदी सिवें,
केवळ मौढ्याचेनिचि जीवें, जियाला जो ॥ ३९० ॥
तेणें देहात्मदृष्टीमुळें, आत्मया घापे देहाचें जाळें,
जैसा अभ्राचा वेगु कोल्हें, चंद्रीं मानीं ॥ ३९१ ॥
मग तया मानणयासाठीं, देहबंदीशाळे किरीटी,
कर्माच्या वज्रगांठी, कळासे तो ॥ ३९२ ॥
पाहे पां बद्ध भावना दृढा, नळियेवरी तो बापुडा,
काय मोकळेयाही पायाचा चवडा, न ठकेचि पुंसा, ॥ ३९३ ॥
म्हणौनि निर्मळा आत्मस्वरूपीं, तो प्रकृतीचें केलें आरोपी,
तो कल्पकोडीच्या मापीं, मवीचि कर्में ॥ ३९४ ॥
आता कर्मामाजीं असे, परी तयातें कर्म न स्पर्शे,
वडवानळातें जैसें, समुद्रोदक ॥ ३९५ ॥
तैसेंनि वेगळेपणें, जयाचें कर्मीं असणें,
तो कीर वोळखावा कवणें, तरी सांगो ॥ ३९६ ॥
जे मुक्तातें निर्धारितां, लाभे आपलीच मुक्तता,
जैसी दीपें दिसें पाहतां, आपली वस्तु ॥ ३९७ ॥
नातरी दर्पणु जंव उटिजे, तंव आपणपयां आपण भेटिजे,
कां तोय पावतां तोय होईजे, लवणें जेंवीं ॥ ३९८ ॥
हें असो परतोनि मागुतें, प्रतिबिंब पाहे बिंबातें,
तंव पाहणें जाउनी आयितें, बिंबचि होय ॥ ३९९ ॥
तैसें हारपलें आपणपें पावे, तैं संतांतें पाहतां गिंवसावें,
म्हणौनि वानावे ऐकावे, तेचि सदा ॥ ४०० ॥
परी कर्मीं असोनि कर्में, जो नावरे समेंविषमें,
चर्मचक्षूंचेनि चामें, दृष्टि जैसी ॥ ४०१ ॥
तैसा सोडवला जो आहे, तयाचें रूप आतां पाहें,
उपपत्तीची बाहे, उभऊनि सांगों ॥ ४०२ ॥
यस्य नाहंकृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते।
हत्वाऽपि स इमा.ण्ल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते ॥ १७॥
तरी अविद्येचिया निदा, विश्वस्वप्नाचा हा धांदा,
भोगीत होता प्रबुद्धा, अनादि जो ॥ ४०३ ॥
तो महावाक्याचेनि नांवें, गुरुकृपेचेनि थांवें,
माथां हातु ठेविला नव्हे, थापटिला जैसा ॥ ४०४ ॥
तैसा विश्वस्वप्नेंसीं माया, नीद सांडूनि धनंजया,
सहसा चेइला अद्वया\-, नंदपणें जो ॥ ४०५ ॥
तेव्हां मृगजळाचे पूर, दिसते एक निरंतर,
हारपती कां चंद्रकर, फांकतां जैसे ॥ ४०६ ॥
कां बाळत्व निघोनि जाय, तैं बागुला नाहीं त्राय,
पैं जळालिया इंधन न होय, इंधन जेवीं ॥ ४०७ ॥
नाना चेवो आलिया पाठीं, तैं स्वप्न न दिसे दिठी,
तैसी अहं ममता किरीटी, नुरेचि तया ॥ ४०८ ॥
मग सूर्यु आंधारालागीं, रिघो कां भलते सुरंगीं,
परी तो तयाच्या भागीं, नाहींचि जैसा ॥ ४०९ ॥
तैसा आत्मत्वें वेष्टिला होये, तो जया जया दृश्यातें पाहें,
तें दृष्य द्रष्टेपणेंसीं होत जाये, तयाचेंचि रूप ॥ ४१० ॥
जैसा वन्हि जया लागे, तें वन्हिचि जालिया आंगें,
दाह्यदाहकविभागें, सांडिजे तें ॥ ४११ ॥
तैसा कर्माकारा दुजेया, तो कर्तेपणाचा आत्मया,
आळु आला तो गेलिया, कांहीं बाहीं जें उरे ॥ ४१२ ॥
तिये आत्मस्थितीचा जो रावो, मग तो देहीं इये जाणेल ठावो ?,
काय प्रलयांबूचा उन्नाहो, वोघु मानी ? ॥ ४१३ ॥
तैसी ते पूर्ण अहंता, काई देहपणें पंडुसुता,
आवरे काई सविता, बिंबें धरिला ? ॥ ४१४ ॥
पैं मथूनि लोणी घेपे, तें मागुती ताकीं घापे,
तरी तें अलिप्तपणें सिंपे, तेणेंसी काई ? ॥ ४१५ ॥
नाना काष्ठौनि वीरेशा, वेगळा केलिया हुताशा,
राहे काष्ठाचिया मांदुसा, कोंडलेपणें ? ॥ ४१६ ॥
कां रात्रीचिया उदराआंतु, निघाला जो हा भास्वतु,
तो रात्री ऐसी मातु, ऐके कायी ? ॥ ४१७ ॥
तैसें वेद्य वेदकपणेंसी, पडिलें कां जयाचे ग्रासीं,
तया देह मी ऐसी, अहंता कैंची ? ॥ ४१८ ॥
आणि आकाशें जेथें जेथुनी, जाइजे तेथ असे भरोनी,
म्हणौनि ठेलें कोंदोनी, आपेंआप ॥ ४१९ ॥
तैसें जें तेणें करावें, तो तेंचि आहे स्वभावें,
मा कोणें कर्मीं वेष्टावें, कर्तेपणें ? ॥ ४२० ॥
नुरेचि गगनावीण ठावो, नोहेचि समुद्रा प्रवाहो,
नुठीचि ध्रुवा जावों, तैसें जाहालें ॥ ४२१ ॥
ऐसेनि अहंकृतिभावो, जयाचा बोधीं जाहला वावो,
तऱ्ही देहा जंव निर्वाहो, तंव आथी कर्में ॥ ४२२ ॥
वारा जरी वाजोनि वोसरे, तरी तो डोल रुखीं उरे,
कां सेंदें द्रुति राहे कापुरें, वेंचलेनी ॥ ४२३ ॥
कां सरलेया गीताचा समारंभु, न वचे राहवलेपणाचा क्षोभु,
भूमी लोळोनि गेलिया अंबु, वोल थारे ॥ ४२४ ॥
अगा मावळलेनि अर्कें, संध्येचिये भूमिके,
ज्योतिदीप्ति कौतुकें, दिसे जैसी ॥ ४२५ ॥
पैं लक्ष भेदिलियाहीवरी, बाण धांवेचि तंववरी,
जंव भरली आथी उरी, बळाची ते ॥ ४२६ ॥
नाना चक्रीं भांडें जालें, तें कुलालें परतें नेलें,
परी भ्रमेंचि तें मागिले, भोवंडिलेपणें ॥ ४२७ ॥
तैसा देहाभिमानु गेलिया, देह जेणें स्वभावें धनंजया,
जालें तें अपैसया, चेष्टवीच तें ॥ ४२८ ॥
संकल्पेंवीण स्वप्न, न लावितां दांगीचें बन,
न रचितां गंधर्वभुवन, उठी जैसें ॥ ४२९ ॥
आत्मयाचेनि उद्यमेंवीण, तैसें देहादिपंचकारण,
होय आपणयां आपण, क्रियाजात ॥ ४३० ॥
पैं प्राचीनसंस्कारवशें, पांचही कारणें सहेतुकें,
कामवीजती गा अनेकें, कर्माकारें ॥ ४३१ ॥
तया कर्मामाजीं मग, संहरो आघवें जग,
अथवा नवें चांग, अनुकरो ॥ ४३२ ॥
परी कुमुद कैसेनि सुके, कैसें तें कमळ फांके,
हीं दोन्ही रवी न देखे, जयापरी ॥ ४३३ ॥
कां वीजु वर्षोनि आभाळ, ठिकरिया आतो भूतळ,
अथवा करूं शाड्वळ, प्रसन्नावृष्टी ॥ ४३४ ॥
तरी तया दोहींतें जैसें, नेणिजेचि कां आकाशें,
तैसा देहींच जो असे, विदेहदृष्टी ॥ ४३५ ॥
तो देहादिकीं चेष्टीं, घडतां मोडतां हे सृष्टी,
न देखे स्वप्न दृष्टी, चेइला जैसा ॥ ४३६ ॥
येऱ्हवीं चामाचे डोळेवरी, जे देखती देहचिवरी,
ते कीर तो व्यापारी, ऐसेंचि मानिती ॥ ४३७ ॥
कां तृणाचा बाहुला, जो आगरामेरें ठेविला,
तो साचचि राखता कोल्हा, मानिजे ना ? ॥ ४३८ ॥
पिसेंं नेसलें कां नागवें, हें लोकीं येऊनि जाणावें,
ठाणोरियांचें मवावें, आणिकीं घाय ॥ ४३९ ॥
कां महासतीचे भोग, देखे कीर सकळ जग,
परी ते आगी ना आंग, ना लोकु देखे ॥ ४४० ॥
तैसा स्वस्वरूपें उठिला, जो दृश्येंसी द्रष्टा आटला,
तो नेणें काय राहटला, इंद्रियग्रामु ॥ ४४१ ॥
अगा थोरीं कल्लोळीं कल्लोळ साने, लोपतां तिरींचेनि जनें,
एकीं एक गिळिलें हें मनें, मानिजे जऱ्ही ॥ ४४२ ॥
तऱ्ही उदकाप्रति पाहीं, कोण ग्रसितसे काई,
तैसें पूर्णा दुजें नाहीं, जें तो मारी ॥ ४४३ ॥
सुवर्णाचिया चंडिका, सुवर्णशूळेंचि देखा,
सुवर्णाचिया महिखा, नाशु केला ॥ ४४४ ॥
तो देवलवसिया कडा, व्यवहारु गमला फुडा,
वांचूनि शूळ महिष चामुंडा, सुवर्णचि तें ॥ ४४५ ॥
पैं चित्रींचें जळ हुतांशु, तो दृष्टीचाचि आभासु,
पटीं आगी वोलांशु, दोन्ही नाहीं ॥ ४४६ ॥
मुक्ताचें देह तैसें, हालत संस्कारवशें,
तें देखोनि लोक पिसे, कर्ता म्हणती ॥ ४४७ ॥
आणि तयां करणेया आंतु, घडो तिहीं लोकां घातु,
परी तेणें केला हे मातु, बोलों नये ॥ ४४८ ॥
अगा अंधारुचि देखावा तेजें, मग तो फेडी हें बोलिजे,
तैसें ज्ञानिया नाहीं दुजें, जें तो मारी, ॥ ४४९ ॥
म्हणौनि तयाचि बुद्धी, नेणे पापपुण्याची गंधी,
गंगा मीनलिया नदी, विटाळु जैसा ॥ ४५० ॥
आगीसी आगी झगटलिया, काय पोळे धनंजया,
कीं शस्त्र रुपे आपणया, आपणचि ॥ ४५१ ॥
तैसें आपणपयापरतें, जो नेणें क्रियाजातातें,
तेथ काय लिंपवी बुद्धीतें, तयाचिये ॥ ४५२ ॥
म्हणौनि कार्य कर्ता क्रिया, हें स्वरूपचि जाहलें जया,
नाहीं शरीरादिकीं तया, कर्मी बंधु ॥ ४५३ ॥
जे कर्ता जीव विंदाणीं, काढूनि पांचही खाणी,
घडित आहे करणीं, आउतीं दाहें ॥ ४५४ ॥
तेथ न्यावो आणि अन्यावो, हा द्विविधु साधूनि आवो,
उभविता न लवी खेंवो, कर्मभुवनें ॥ ४५५ ॥
या थोराडा कीर कामा, विरजा नोहे आत्मा,
परी म्हणसी हन उपक्रमा, हातु लावी ॥ ४५६ ॥
तो साक्षी चिद्रूपु, कर्मप्रवृत्तीचा संकल्पु,
उठी तो कां निरोपु, आपणचि दे ? ॥ ४५७ ॥
तरी कर्मप्रवृत्तीहीलागीं, तया आयासु नाहीं आंगीं,
जे प्रवृत्तीचेही उळिगीं, लोकुचि आथी ॥ ४५८ ॥
म्हणौनि आत्मयाचें केवळ, जो रूपचि जाहला निखिळ,
तया नाहीं बंदिशाळ, कर्माचि हे ॥ ४५९ ॥
परी अज्ञानाच्या पटीं, अन्यथा ज्ञानाचें चित्र उठी,
तेथ चितारणी हे त्रिपुटी, प्रसिद्ध जे कां ॥ ४६० ॥
ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना।
करणं कर्म कर्तेति त्रिविधः कर्मसंग्रहः ॥ १८॥
जें ज्ञान ज्ञाता ज्ञेय, हें जगाचें बीज त्रय,
ते कर्माची निःसंदेह, प्रवृत्ति जाण ॥ ४६१ ॥
आतां ययाचि गा त्रया, व्यक्ति वेगळालिया,
आइकें धनंजया, करूं रूप ॥ ४६२ ॥
तरी जीवसूर्यबिंबाचे, रश्मी श्रोत्रादिकें पांचें,
धांवोनि विषयपद्माचे, फोडिती मढ ॥ ४६३ ॥
कीं जीवनृपाचे वारु उपलाणें, घेऊनि इंद्रियांचीं केकाणें,
विषयदेशींचें नागवणें, आणीत जे ॥ ४६४ ॥
हें असो इहीं इंद्रियीं राहाटे, जें सुखदुःखेंसीं जीवा भेटे,
तें सुषुप्तिकालीं वोहटे, जेथ ज्ञान ॥ ४६५ ॥
तया जीवा नांव ज्ञाता, आणि जें हें सांगितलें आतां,
तेंचि एथ पंडुसुता, ज्ञान जाण ॥ ४६६ ॥
जें अविद्येचिये पोटीं, उपजतखेंवो किरीटी,
आपणयातें वांटी, तिहीं ठायीं ॥ ४६७ ॥
आपुलिये धांवे पुढां, घालूनि ज्ञेयाचा गुंडा,
उभारी मागिलीकडां, ज्ञातृत्वातें ॥ ४६८ ॥
मग ज्ञातया ज्ञेया दोघां, तो नांदणुकेचा बगा,
माजीं जालेनि पैं गा, वाहे जेणें ॥ ४६९ ॥
ठाकूनि ज्ञेयाची शिंव, पुरे जयाची धांव,
सकळ पदार्थां नांव, सूतसे जें ॥ ४७० ॥
तें गा सामान्य ज्ञान, या बोअला नाहीं आन,
ज्ञेयाचेंही चिन्ह, आइक आतां ॥ ४७१ ॥
तरी शब्दु स्पर्शु, रूप गंध रसु,
हा पंचविध आभासु, ज्ञेयाचा तो ॥ ४७२ ॥
जैसें एकेचि चूतफळें, इंद्रियां वेगवेगळे,
रसें वर्णें परीमळें, भेटिजे स्पर्शें ॥ ४७३ ॥
तैसें ज्ञेय तरी एकसरें, परी ज्ञान इंद्रियद्वारें,
घे म्हणौनि प्रकारें, पांचें जालें ॥ ४७४ ॥
आणि समुद्रीं वोघाचें जाणें, सरे लाणीपासीं धावणें,
कां फळीं सरे वाढणें, सस्याचें जेवीं ॥ ४७५ ॥
तैसें इंद्रियांच्या वाहवटीं, धांवतया ज्ञाना जेथ ठी,
होय तें गा किरीटी, विषय ज्ञेय ॥ ४७६ ॥
एवं ज्ञातया ज्ञाना ज्ञेया, तिहीं रूप केलें धनंजया,
हे त्रिविध सर्व क्रिया\-, प्रवृत्ति जाण ॥ ४७७ ॥
जे शब्दादि विषय, हें पंचविध जें ज्ञेय,
तेंचि प्रिय कां अप्रिय, एकेपरीचें ॥ ४७८ ॥
ज्ञान मोटकें ज्ञातया, दावी ना जंव धनंजया,
तंव स्वीकारा कीं त्यजावया, प्रवर्तेचि तो ॥ ४७९ ॥
परी मीनातें देखोनि बकु, जैसा निधानातें रंकु,
कां स्त्री देखोनि कामुकु, प्रवृत्ति धरी ॥ ४८० ॥
जैसें खालारां धांवे पाणी, भ्रमर पुष्पाचिये घाणीं,
नाना सुटला सांजवणीं, वत्सुचि पां ॥ ४८१ ॥
अगा स्वर्गींची उर्वशी, ऐकोनि जेंवी माणुसीं,
वराता लावीजती आकाशीं, यागांचिया ॥ ४८२ ॥
पैं पारिवा जैसा किरीटी, चढला नभाचिये पोटीं,
पारवी देखोनि लोटी, आंगचि सगळें ॥ ४८३ ॥
हें ना घनगर्जनासरिसा, मयूर वोवांडे आकाशा,
ज्ञाता ज्ञेय देखोनि तैसा, धांवचि घे ॥ ४८४ ॥
म्हणौनि ज्ञान ज्ञेय ज्ञाता, हे त्रिविध गा पंडुसुता,
होयचि कर्मा समस्तां, प्रवृत्ति येथ ॥ ४८५ ॥
परी तेंचि ज्ञेय विपायें, जरी ज्ञातयातें प्रिय होये,
तरी भोगावया न साहे, क्षणही विलंबु ॥ ४८६ ॥
नातरी अवचटें, तेंचि विरुद्ध होऊनि भेटे,
तरी युगांत वाटे, सांडावया ॥ ४८७ ॥
व्याळा कां हारा, वरपडा जालेया नरा,
हरिखु आणि दरारा, सरिसाचि उठी ॥ ४८८ ॥
तैसें ज्ञेय प्रियाप्रियें, देखिलेनि ज्ञातया होये,
मग त्याग स्वीकारीं वाहे, व्यापारातें ॥ ४८९ ॥
तेथ रागी प्रतिमल्लाचा, गोसांवी सर्वदळाचा,
रथु सांडूनि पायांचा, होय जैसा ॥ ४९० ॥
तैसें ज्ञातेपणें जें असे, तें ये कर्ता ऐसिये दशे,
जेवितें बैसलें जैसें, रंधन करूं ॥ ४९१ ॥
कां भंवरेंचि केला मळा, वरकलुचि जाला अंकसाळा,
नाना देवो रिगाला देऊळा\-, चिया कामा ॥ ४९२ ॥
तैसा ज्ञेयाचिया हांवा, ज्ञाता इंद्रियांचा मेळावा,
राहाटवी तेथ पांडवा, कर्ता होय ॥ ४९३ ॥
आणि आपण हौनी कर्ता, ज्ञाना आणी करणता,
तेथें ज्ञेयचि स्वभावतां, कार्य होय ॥ ४९४ ॥
ऐसा ज्ञानाचिये निजगति, पालटु पडे गा सुमति,
डोळ्याची शोभा रातीं, पालटे जैसी ॥ ४९५ ॥
कां अदृष्ट जालिया उदासु, पालटे श्रीमंताचा विलासु,
पुनिवेपाठीं शीतांशु, पालटे जैसा ॥ ४९६ ॥
तैसा चाळितां करणें, ज्ञाता वेष्टिजे कर्तेपणें,
तेथींचीं तियें लक्षणें, ऐक आतां ॥ ४९७ ॥
तरी बुद्धि आणि मन, चित्त अहंकार हन,
हें चतुर्विध चिन्ह, अंतःकरणाचें ॥ ४९८ ॥
बाह्य त्वचा श्रवण, चक्षु रसना घ्राण,
हें पंचविध जाण, इंद्रियें गा ॥ ४९९ ॥
तेथ आंतुले तंव करणें, कर्ता कर्तव्या घे उमाणें,
मग तैं जरी जाणें, सुखा येतें ॥ ५०० ॥
तरी बाहेरीलें तियेंही, चक्षुरादिकें दाहाही,
उठौनि लवलाहीं, व्यापारा सूये ॥ ५०१ ॥
मग तो इंद्रियकदंंबु, करविजे तंव राबु,
जंव कर्तव्याचा लाभु, हातासि ये ॥ ५०२ ॥
ना तें कर्तव्य जरी दुःखें, फळेल ऐसें देखे,
तो लावी त्यागमुखें, तियें दाहाही ॥ ५०३ ॥
मग फिटे दुःखाचा ठावो, तंव राहाटवी रात्रिदिवो,
विकणवातें कां रावो, जयापरी ॥ ५०४ ॥
तैसेनि त्याग स्वीकारीं, वाहातां इंद्रियांची धुरी,
ज्ञातयातें अवधारीं, कर्ता म्हणिपे ॥ ५०५ ॥
आणि कर्तयाच्या सर्व कर्मीं, आउतांचिया परी क्षमी,
म्हणौनि इंद्रियांतें आम्ही, करणें म्हणों ॥ ५०६ ॥
आणि हेचि करणेंवरी, कर्ता क्रिया ज्या उभारी,
तिया व्यापे तें अवधारीं, कर्म एथ ॥ ५०७ ॥
सोनाराचिया बुद्धि लेणें, व्यापे चंद्रकरीं चांदणें,
कां व्यापे वेल्हाळपणें, वेली जैसी ॥ ५०८ ॥
नाना प्रभा व्यापे प्रकाशु, गोडिया इक्षुरसु,
हें असो अवकाशु, आकाशीं जैसा ॥ ५०९ ॥
तैसें कर्तयाचिया क्रिया, व्यापलें जें धनंजया,
तें कर्म गा बोलावया, आन नाहीं ॥ ५१० ॥
एवं कर्म कर्ता करण, या तिहींचेंही लक्षण,
सांगितलें तुज विचक्षण\-, शिरोमणी ॥ ५११ ॥
एथ ज्ञाता ज्ञान ज्ञेय, हें कर्माचें प्रवृत्तित्रय,
तैसेंचि कर्ता करण कार्य, हा कर्मसंचयो ॥ ५१२ ॥
वन्हीं ठेविला असे धूमु, आथी बीजीं जेवीं द्रुमु,
कां मनीं जोडे कामु, सदा जैसा ॥ ५१३ ॥
तैसा कर्ता क्रिया करणीं, कर्माचें आहे जिंतवणीं,
सोनें जैसें खाणी, सुवर्णाचिये ॥ ५१४ ॥
म्हणौनि हें कार्य मी कर्ता, ऐसें आथि जेथ पंडुसुता,
तेथ आत्मा दूरी समस्ता, क्रियांपासीं ॥ ५१५ ॥
यालागीं पुढतपुढती, आत्मा वेगळाचि सुमती,
आतां असो हे किती, जाणतासि तूं ॥ ५१६ ॥
ज्ञानं कर्म च कर्ताच त्रिधैव गुणभेदतः।
प्रोच्यते गुणसण्‌ख्याने यथावच्छृणु तान्यपि ॥ १९॥
परी सांगितलें जें ज्ञान, कर्म कर्ता हन,
ते तिन्ही तिहीं ठायीं भिन्न, गुणीं आहाती ॥ ५१७ ॥
म्हणौनि ज्ञाना कर्मा कर्तया, पातेजों नये धनंजया,
जे दोनी बांधती सोडावया, एकचि प्रौढ ॥ ५१८ ॥
तें सात्विक ठाऊवें होये, तो गुणभेदु सांगों पाहे,
जो सांख्यशास्त्रीं आहे, उवाइला ॥ ५१९ ॥
जें विचारक्षीरसमुद्र, स्वबोधकुमुदिनीचंद्र,
ज्ञानडोळसां नरेंद्र, शास्त्रांचा जें ॥ ५२० ॥
कीं प्रकृतिपुरुष दोनी, मिसळलीं दिवोरजनीं,
तियें निवडितां त्रिभुवनीं, मार्तंडु जें ॥ ५२१ ॥
जेथ अपारा मोहराशी, तत्वाच्या मापीं चोविसीं,
उगाणा घेऊनि परेशीं, सुरवाडिजे ॥ ५२२ ॥
अर्जुना तें सांख्यशास्त्र, पढे जयाचें स्तोत्र,
तें गुणभेदचरित्र, ऐसें आहे ॥ ५२३ ॥
जे आपुलेनि आंगिकें, त्रिविधपणाचेनि अंकें,
दृश्यजात तितुकें, अंकित केलें ॥ ५२४ ॥
एवं सत्वरजतमा, तिहींची एवढी असे महिमा,
जें त्रैविध्य आदी ब्रह्मा, अंतीं कृमी ॥ ५२५ ॥
परी विश्वींची आघवी मांदी, जेणें भेदलेनि गुणभेदीं,
पडिली तें तंव आदी, ज्ञान सांगो ॥ ५२६ ॥
जे दिठी जरी चोख कीजे, तरी भलतेंही चोख सुजे,
तैसें ज्ञानें शुद्धें लाहिजे, सर्वही शुद्ध ॥ ५२७ ॥
म्हणौनि तें सात्विक ज्ञान, आतां सांगों दे अवधान,
कैवल्यगुणनिधान, श्रीकृष्ण म्हणे ॥ ५२८ ॥
सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते।
अविभक्तं विभक्तेषु तज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् ॥ २०॥
तरी अर्जुना गा तें फुडें, सात्विक ज्ञान चोखडें,
जयाच्या उदयीं ज्ञेय बुडे, ज्ञातेनिसीं ॥ ५२९ ॥
जैसा सूर्य न देखे अंधारें, सरिता नेणिजती सागरें,
कां कवळिलिया न धरे, आत्मछाया ॥ ५३० ॥
तयापरी जया ज्ञाना, शिवादि तृणावसाना,
इया भूतव्यक्ति भिन्ना, नाडळती ॥ ५३१ ॥
जैसें हातें चित्र पाहातां, होय पाणियें मीठ धुतां,
कां चेवोनि स्वप्ना येतां, जैसें होय ॥ ५३२ ॥
तैसें ज्ञानें जेणें, करितां ज्ञातव्यातें पाहाणें,
जाणता ना जाणणें, जाणावें उरे ॥ ५३३ ॥
पैं सोनें आटूनि लेणीं, न काढिती आपुलिया आयणी,
कां तरंग न घेपती पाणी, गाळूनि जैसें ॥ ५३४ ॥
तैसी जया ज्ञानाचिया हाता, न लगेचि दृश्यपथा,
तें ज्ञान जाण सर्वथा, सात्विक गा ॥ ५३५ ॥
आरिसा पाहों जातां कोडें, जैसें पाहातेंचि कां रिगे पुढें,
तैसें ज्ञेय लोटोनि पडे, ज्ञाताचि जें ॥ ५३६ ॥
पुढती तेंचि सात्विक ज्ञान, जें मोक्षलक्ष्मीचें भुवन,
हें असो ऐक चिन्ह, राजसाचें ॥ ५३७ ॥
पृथक्त्वेन तु यज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान्।
वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ञानं विद्धि राजसम् ॥ २१॥
तरी पार्था परीयेस, तें ज्ञान गा राजस,
जें भेदाची कांस, धरूनि चाले ॥ ५३८ ॥
विचित्रता भूतांचिया, आपण आंतोनि ठिकरिया,
बहु चकै ज्ञातया, आणिली जेणें ॥ ५३९ ॥
जैसें साचा रूपाआड, घालूनि विसराचें कवाड,
मग स्वप्नाचें काबाड, ओपी निद्रा ॥ ५४० ॥
तैसें स्वज्ञानाचिये पौळी, बाहेरि मिथ्या महीं खळीं,
तिहीं अवस्थांचिया वह्याळी, दावी जें जीवा ॥ ५४१ ॥
अलंकारपणें झांकलें, बाळा सोनें कां वायां गेलें,
तैसें नामीं रूपीं दुरावलें, अद्वैत जया ॥ ५४२ ॥
अवतरली गाडग्यां घडां, पृथ्वी अनोळख जाली मूढां,
वन्हि जाला कानडा, दीपत्वासाठीं ॥ ५४३ ॥
कां वस्त्रपणाचेनि आरोपें, मूर्खाप्रति तंतु हारपे,
नाना मुग्धा पटु लोपे, दाऊनि चित्र ॥ ५४४ ॥
तैशी जया ज्ञाना, जाणोनि भूतव्यक्ती भिन्ना,
ऐक्यबोधाची भावना, निमोनि गेली ॥ ५४५ ॥
मग इंधनीं भेदला अनळु, फुलांवरी परीमळु,
कां जळभेदें शकलु, चंद्रु जैसा ॥ ५४६ ॥
तैसें पदार्थभेद बहुवस, जाणोनि लहानथोर वेष,
आंतलें तें राजस, ज्ञान येथ ॥ ५४७ ॥
आतां तामसाचेंही लिंग, सांगेन तें वोळख चांग,
डावलावया मातंग\-, सदन जैसें ॥ ५४८ ॥
यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम्।
अतत्त्वार्थवदल्पं च तत्तामसमुदाहृतम् ॥ २२॥
तरी किरीटी जें ज्ञान, हिंडे विधीचेनि वस्त्रेंहीन,
श्रुति पाठमोरी नग्न, म्हणौनि तया ॥ ५४९ ॥
येरींही शास्त्र बटिकरीं, जें निंदेचे विटाळवरी,
बोळविलेंसे डोंगरीं, म्लेंच्छधर्माच्या ॥ ५५० ॥
जें गा ज्ञान ऐसें, गुणग्रहें तामसें,
घेतलें भवें पिसें, होऊनियां ॥ ५५१ ॥
जें सोयरिकें बाधु नेणें, पदार्थीं निषेधु न म्हणे,
निरोविलें जैसें सुणें, शून्यग्रामीं ॥ ५५२ ॥
तया तोंडीं जें नाडळे, कां खातां जेणें पोळे,
तेंचि येक वाळे, येर घेणेचि ॥ ५५३ ॥
पैं सोनें चोरितां उंदिरु, न म्हणे थरुविथरु,
नेणे मांसखाइरु, काळें गोरें ॥ ५५४ ॥
नाना वनामाजीं बोहरी, कडसणी जेवीं न करी,
कां जीत मेलें न विचारी, बैसतां माशी ॥ ५५५ ॥
अगा वांता कां वाढिलेया, साजुक कां सडलिया,
विवेकु कावळिया, नाहीं जैसा ॥ ५५६ ॥
तैसें निषिद्ध सांडूनि द्यावें, कां विहित आदरें घ्यावें,
हें विषयांचेनि नांवें, नेणेंचि जें ॥ ५५७ ॥
जेतुलें आड पडे दिठी, तेतुलें घेचि विषयासाठीं,
मग तें स्त्री\-द्रव्य वाटी, शिश्नोदरां ॥ ५५८ ॥
तीर्थातीर्थ हे भाख, उदकीं नाहीं सनोळख,
तृषा वोळे तेंचि सुख, वांचूनियां ॥ ५५९ ॥
तयाचिपरी खाद्याखाद्य, न म्हणे निंद्यानिंद्य,
तोंडा आवडे तें मेध्य, ऐसाचि बोधु ॥ ५६० ॥
आणि स्त्रीजात तितुकें, त्वचेंद्रियेंचि वोळखे,
तियेविषयीं सोयरिकें, एकचि बोधु ॥ ५६१ ॥
पैं स्वार्थीं जें उपकरे, तयाचि नाम सोयिरें,
देहसंबंधु न सरे, जिये ज्ञानीं ॥ ५६२ ॥
मृत्यूचें आघवेंचि अन्न, आघवेंचि आगी इंधन,
तैसें जगचि आपलें धन, तामसज्ञाना ॥ ५६३ ॥
ऐसेनि विश्व सकळ, जेणें विषयोचि मानिलें केवळ,
तया एक जाण फळ, देहभरण ॥ ५६४ ॥
आकाशपतिता नीरा, जैसा सिंधुचि येक थारा,
तैसें कृत्यजात उदरा\-, लागिंचि बुझे ॥ ५६५ ॥
वांचूनि स्वर्गु नरकु आथी, तया हेतु प्रवृत्ति निवृत्ती,
इये आघवियेचि राती, जाणिवेची जें ॥ ५६६ ॥
जें देहखंडा नाम आत्मा, ईश्वर पाषाणप्रतिमा,
ययापरौती प्रमा, ढळों नेणें ॥ ५६७ ॥
म्हणे पडिलेनि शरीरें, केलेनिसीं आत्मा सरे,
मा भोगावया उरे, कोण वेषें, ॥ ५६८ ॥
ना ईश्वरु पाहातां आहे, तो भोगवी हें जरी होये,
तरी देवचि खाये, विकूनियां ॥ ५६९ ॥
गांवींचें देवळेश्वर, नियामकचि होती साचार,
तरी देशींचे डोंगर, उगे कां असती ? ॥ ५७० ॥
ऐसा विपायें देवो मानिजे, तरी पाषाणमात्रचि जाणिजे,
आणि आत्मा तंव म्हणिजे, देहातेंचि ॥ ५७१ ॥
येरें पापपुण्यादिकें, तें आघवेंचि करोनि लटिकें,
हित मानी अग्निमुखे, चरणें जें कां ॥ ५७२ ॥
जें चामाचे डोळे दाविती, जें इंद्रियें गोडी लाविती,
तेंचि साच हे प्रतीती, फुडी जया ॥ ५७३ ॥
किंबहुना ऐसी प्रथा, वाढती देखसी पार्था,
धूमाची वेली वृथा, आकाशीं जैसी ॥ ५७४ ॥
कोरडा ना वोला, उपेगा आथी गेला,
तो वाढोनि मोडला, भेंडु जैसा ॥ ५७५ ॥
नाना उंसांचीं कणसें, कां नपुंसकें माणुसें,
वन लागलें जैसें, साबरीचें ॥ ५७६ ॥
नातरी बाळकाचें मन, कां चोराघरींचें धन,
अथवा गळास्तन, शेळियेचे ॥ ५७७ ॥
तैसें जें वायाणें, वोसाळ दिसे जाणणें,
तयातें मी म्हणें, तामस ज्ञान ॥ ५७८ ॥
तेंही ज्ञान इया भाषा, बोलिजे तो भावो ऐसा,
जात्यंधाचा कां जैसा, डोळा वाडु ॥ ५७९ ॥
कां बधिराचे नीट कान, अपेया नाम पान,
तैसें आडनांव ज्ञान, तामसा तया ॥ ५८० ॥
हें असो किती बोलावें, तरी ऐसें जें देखावें,
तें ज्ञान नोहे जाणावें, डोळस तम ॥ ५८१ ॥
एवं तिहीं गुणीं, भेदलें यथालक्षणीं,
ज्ञान श्रोतेशिरोमणी, दाविलें तुज ॥ ५८२ ॥
आतां याचि त्रिप्रकारा, ज्ञानाचेनि धनुर्धरा,
प्रकाशें होती गोचरा, कर्तयांच्या क्रिया ॥ ५८३ ॥
म्हणौनि कर्म पैं गा, अनुसरे तिहीं भागां,
मोहरे जालिया वोघा, तोय जैसे ॥ ५८४ ॥
तेंचि ज्ञानत्रयवशें, त्रिविध कर्म जें असे,
तेथ सात्विक तंव ऐसें, परीसे आधीं ॥ ५८५ ॥
नियतं सण्‌गरहितमरागद्वेषतः कृतम्।
अफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्त्विकमुच्यते ॥ २३॥
तरी स्वाधिकाराचेनि मार्गेंं, आलें जें मानिलें आंगें,
पतिव्रतेचेनि परीष्वंगें, प्रियातें जैसें ॥ ५८६ ॥
सांवळ्या आंगा चंदन, प्रमदालोचनीं अंजन,
तैसें अधिकारासी मंडण, नित्यपणें जें ॥ ५८७ ॥
तें नित्य कर्म भलें, होय नैमित्तिकीं सावाइलें,
सोनयासि जोडलें, सौरभ्य जैसें ॥ ५८८ ॥
आणि आंगा जीवाची संपत्ती, वेंचूनि बाळाची करी पाळती,
परी जीवें उबगणें हें स्थिती, न पाहे माय ॥ ५८९ ॥
तैसें सर्वस्वें कर्म अनुष्ठी, परी फळ न सूये दिठी,
उखिती क्रिया पैठी, ब्रह्मींचि करी ॥ ५९० ॥
आणि प्रिय आलिया स्वभावें, शंबळ उरे वेंचे ठाउवें,
नव्हे तैसें सत्प्रसंगें करावें, पारुषे जरी ॥ ५९१ ॥
तरी अकरणाचेनि खेदें, द्वेषातें जीवीं न बांधे,
जालियाचेनि आनंदें, फुंजों नेणें ॥ ५९२ ॥
ऐस{ऐ}सिया हातवटिया, कर्म निफजे जें धनंजया,
जाण सात्विक हें तया, गुणनाम गा ॥ ५९३ ॥
ययावरी राजसाचें, लक्षण सांगिजेल साचें,
न करीं अवधानाचें, वाणेंपण ॥ ५९४ ॥
यत्तु कामेप्सुना कर्म साहंकारेण वा पुनः।
क्रियते बहुलायासं तद्राजसमुदाहृतम् ॥ २४॥
तरी घरीं मातापितरां, धड बोली नाहीं संसारा,
येर विश्व भरी आदरा, मूर्खु जैसा ॥ ५९५ ॥
का तुळशीचिया झाडा, दुरूनि न घापें सिंतोडा,
द्राक्षीचिया तरी बुडा, दूधचि लाविजे ॥ ५९६ ॥
तैसी नित्यनैमित्तिकें, कर्में जियें आवश्यकें,
तयांचेविषयीं न शके, बैसला उठूं ॥ ५९७ ॥
येरां काम्याचेनि तरी नांवें, देह सर्वस्व आघवें,
वेचितांही न मनवे, बहु ऐसें ॥ ५९८ ॥
अगा देवढी वाढी लाहिजे, तेथ मोल देतां न धाइजे,
पेरितां पुरें न म्हणिजे, बीज जेवीं ॥ ५९९ ॥
कां परीसु आलिया हातीं, लोहालागीं सर्वसंपत्ती,
वेचितां ये उन्नती, साधकु जैसा ॥ ६०० ॥
तैसीं फळें देखोनि पुढें, काम्यकर्में दुवाडें,
करी परी तें थोकडें, केलेंही मानी ॥ ६०१ ॥
तेणें फळकामुकें, यथाविधी नेटकें,
काम्य कीजे तितुकें, क्रियाजात ॥ ६०२ ॥
आणि तयाही केलियाचें, तोंडीं लावी दौंडीचें,
कर्मी या नांवपाटाचें, वाणें सारी ॥ ६०३ ॥
तैसा भरे कर्माहंकारु, मग पिता अथवा गुरु,
ते न मनी काळज्वरु, औषध जैसें ॥ ६०४ ॥
तैसेनि साहंकारें, फळाभिलाषियें नरें,
कीजे गा आदरें, जें जें कांहीं ॥ ६०५ ॥
परी तेंही करणें बहुवसा, वळघोनि करी सायासा,
जीवनोपावो कां जैसा, कोल्हाटियांचा ॥ ६०६ ॥
एका कणालागीं.ण् उंदिरु, आसका उपसे डोंगरु,
कां शेवाळोद्देशें दर्दुरु, समुद्रु डहुळी ॥ ६०७ ॥
पैं भिकेपरतें न लाहे, तऱ्ही गारुडी सापु वाहे,
काय कीजे शीणुचि होये, गोडु येकां ॥ ६०८ ॥
हे असो परमाणूचेनि लाभें, पाताळ लंघिती वोळंबे,
तैसें स्वर्गसुखलोभें, विचंबणें जें ॥ ६०९ ॥
तें काम्य कर्म सक्लेश, जाणावें येथ राजस,
आतां चिन्ह परिस, तामसाचें ॥ ६१० ॥
अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम्।
मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥ २५॥
तरी तें गा तामस कर्म, जें निंदेचें काळें धाम,
निषेधाचें जन्म, सांच जेणें ॥ ६११ ॥
जें निपजविल्यापाठींं, कांहींच न दिसे दिठी,
रेघ काढलिया पोटीं, तोयाचे जेवीं ॥ ६१२ ॥
कां कांजी घुसळलिया, कां राखोंडी फुंकलिया,
कांहीं न दिसे गाळिलिया, वाळुघाणा ॥ ६१३ ॥
नाना उपणिलिया भूंस, कां विंधिलिया आकाश,
नाना मांडिलिया पाश, वारयासी ॥ ६१४ ॥
हें आवघेंचि जैसें, वांझें होऊनि नासे,
जें केलिया पाठीं तैसें, वायांचि जाय ॥ ६१५ ॥
येऱ्हवीं नरदेहाही येवढें, धन आटणीये पडे,
जें कर्म निफजवितां मोडे, जगाचें सुख ॥ ६१६ ॥
जैसा कमळवनीं फांसु, काढिलिया कांटसु,
आपण झिजे नाशु, कमळां करी ॥ ६१७ ॥
कां आपण आंगें जळे, आणि नागवी जगाचे डोळे,
पतंगु जैसा सळें, दीपाचेनि ॥ ६१८ ॥
तैसें सर्वस्व वायां जावो, वरी देहाही होय घावो,
परी पुढिलां अपावो, निफजविजे जेणें ॥ ६१९ ॥
माशी आपणयातें गिळवी, परी पुढीला वांती शिणवी,
तें कश्मळ आठवी, आचरण जें ॥ ६२० ॥
तेंही करावयो दोषें, मज सामर्थ्य असे कीं नसे,
हेंहीं पुढील तैसें, न पाहतां करी ॥ ६२१ ॥
केवढा माझा उपावो, करितां कोण प्रस्तावो,
केलियाही आवो, काय येथ ॥ ६२२ ॥
इये जाणिवेची सोये, अविवेकाचेनि पायें,
पुसोनियां होये, साटोप कर्मीं ॥ ६२३ ॥
आपला वसौटा जाळुनी, बिसाटे जैसा वन्ही,
कां स्वमर्यादा गिळोनि, सिंधु उठी ॥ ६२४ ॥
मग नेणें बहु थोडें, न पाहे मागें पुढें,
मार्गामार्ग येकवढें, करीत चाले ॥ ६२५ ॥
तैसें कृत्याकृत्य सरकटित, आपपर नुरवित,
कर्म होय तें निश्चित, तामस जाण ॥ ६२६ ॥
ऐसी गुणत्रयभिन्ना, कर्माची गा अर्जुना,
हे केली विवंचना, उपपत्तींसीं ॥ ६२७ ॥
आतां ययाचि कर्मा भजतां, कर्माभिमानिया कर्ता,
तो जीवुही त्रिविधता, पातला असे ॥ ६२८ ॥
चतुराश्रमवशें, एकु पुरुषु चतुर्धा दिसे,
कर्तया त्रैविध्य तैसें, कर्मभेदें ॥ ६२९ ॥
तरी तयां तिहीं आंतु, सात्विक तंव प्रस्तुतु,
सांगेन दत्तचित्तु, आकर्णीं तूं ॥ ६३० ॥
मुक्तसण्‌गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः।
सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्त्विक उच्यते ॥ २६॥
तरी फळोद्देशें सांडिलिया, वाढती जेवीं सरळिया,
शाखा कां चंदनाचिया, बावन्नया ॥ ६३१ ॥