LG3370/GyaneshvariOvis huggingface dataset:
म्हणौनि करीतयाही वोजा, तें न करणें हेंचि कपिध्वजा,
निफजे तिया महापूजा, पूजी तो मातें ॥ ११७९ ॥
एवं तो बोले तें स्तवन, तो देखे तें दर्शन,
अद्वया मज गमन, तो चाले तेंचि ॥ ११८० ॥
तो करी तेतुली पूजा, तो कल्पी तो जपु माझा,
तो असे तेचि कपिध्वजा, समाधी माझी ॥ ११८१ ॥
जैसें कनकेंसी कांकणें, असिजे अनन्यपणें,
तो भक्तियोगें येणें, मजसीं तैसा ॥ ११८२ ॥
उदकीं कल्लोळु, कापुरीं परीमळु,
रत्नीं उजाळु, अनन्यु जैसा ॥ ११८३ ॥
किंबहुना तंतूंसीं पटु, कां मृत्तिकेसीं घटु,
तैसा तो एकवटु, मजसीं माझा ॥ ११८४ ॥
इया अनन्यसिद्धा भक्ती, या आघवाचि दृश्यजातीं,
मज आपणपेंया सुमती, द्रष्टयातें जाण ॥ ११८५ ॥
तिन्ही अवस्थांचेनि द्वारें, उपाध्युपहिताकारें,
भावाभावरूप स्फुरे, दृश्य जें हें ॥ ११८६ ॥
तें हें आघवेंचि मी द्रष्टा, ऐसिया बोधाचा माजिवटा,
अनुभवाचा सुभटा, धेंडा तो नाचे ॥ ११८७ ॥
रज्जु जालिया गोचरु, आभासतां तो व्याळाकारु,
रज्जुचि ऐसा निर्धारु, होय जेवीं ॥ ११८८ ॥
भांगारापरतें कांहीं, लेणें गुंजहीभरी नाहीं,
हें आटुनियां ठायीं, कीजे जैसे ॥ ११८९ ॥
उदका येकापरतें, तरंग नाहींचि हें निरुतें,
जाणोनि तया आकारातें, न घेपे जेवीं ॥ ११९० ॥
नातरी स्वप्नविकारां समस्तां, चेऊनियां उमाणें घेतां,
तो आपणयापरौता, न दिसे जैसा ॥ ११९१ ॥
तैसें जें कांहीं आथी नाथी, येणें होय ज्ञेयस्फुर्ती,
तें ज्ञाताचि मी हें प्रतीती, होऊनि भोगी ॥ ११९२ ॥
जाणे अजु मी अजरु, अक्षयो मी अक्षरु,
अपूर्वु मी अपारु, आनंदु मी ॥ ११९३ ॥
अचळु मी अच्युतु, अनंतु मी अद्वैतु,
आद्यु मी अव्यक्तु, व्यक्तुही मी ॥ ११९४ ॥
ईश्य मी ईश्वरु, अनादि मी अमरु,
अभय मी आधारु, आधेय मी ॥ ११९५ ॥
स्वामी मी सदोदितु, सहजु मी सततु,
सर्व मी सर्वगतु, सर्वातीतु मी ॥ ११९६ ॥
नवा मी पुराणु, शून्यु मी संपूर्णु,
स्थुलु मी अणु, जें कांहीं तें मी ॥ ११९७ ॥
अक्रियु मी येकु, असंगु मी अशोकु,
व्यापु मी व्यापकु, पुरुषोत्तमु मी ॥ ११९८ ॥
अशब्दु मी अश्रोत्रु, अरूपु मी अगोत्रु,
समु मी स्वतंत्रु, ब्रह्म मी परु ॥ ११९९ ॥
ऐसें आत्मत्वें मज एकातें, इया अद्वयभक्ती जाणोनि निरुतें,
आणि याही बोधा जाणतें, तेंही मीचि जाणें ॥ १२०० ॥
पैं चेइलेयानंतरें, आपुलें एकपण उरे,
तेंही तोंवरी स्फुरे, तयाशींचि जैसें ॥ १२०१ ॥
कां प्रकाशतां अर्कु, तोचि होय प्रकाशकु,
तयाही अभेदा द्योतकु, तोचि जैसा ॥ १२०२ ॥
तैसा वेद्यांच्या विलयीं, केवळ वीदकु उरे पाहीं,
तेणें जाणवें तया तेंही, हेंही जो जाणे ॥ १२०३ ॥
तया अद्वयपणा आपुलिया, जाणती ज्ञप्ती जे धनंजया,
ते ईश्वरचि मी हे तया, बोधासि ये ॥ १२०४ ॥
मग द्वैताद्वैतातीत, मीचि आत्मा एकु निभ्रांत,
हें जाणोनि जाणणें जेथ, अनुभवीं रिघे ॥ १२०५ ॥
तेथ चेइलियां येकपण, दिसे जे आपुलया आपण,
तेंही जातां नेणों कोण, होईजे जेवीं ॥ १२०६ ॥
कां डोळां देखतिये क्षणीं, सुवर्णपण सुवर्णीं,
नाटितां होय आटणी, अळंकाराचीही ॥ १२०७ ॥
नाना लवण तोय होये, मग क्षारता तोयत्वें राहे,
तेही जिरतां जेवीं जाये, जालेपण तें ॥ १२०८ ॥
तैसा मी तो हें जें असे, तें स्वानंदानुभवसमरसें,
कालवूनिया प्रवेशे, मजचिमाजीं ॥ १२०९ ॥
आणि तो हे भाष जेथ जाये, तेथे मी हें कोण्हासी आहे,
ऐसा मी ना तो तिये सामाये, माझ्याचि रूपीं ॥ १२१० ॥
जेव्हां कापुर जळों सरे, तयाचि नाम अग्नि पुरी,
मग उभयतातीत उरे, आकाश जेवीं ॥ १२११ ॥
का धाडलिया एका एकु, वाढे तो शून्य विशेखु,
तैसा आहे नाहींचा शेखु, मीचि मग आथी ॥ १२१२ ॥
तेथ ब्रह्मा आत्मा ईशु, यया बोला मोडे सौरसु,
न बोलणें याही पैसु, नाहीं तेथ ॥ १२१३ ॥
न बोलणेंही न बोलोनी, तें बोलिजे तोंड भरुनी,
जाणिव नेणिव नेणोनी, जाणिजे तें ॥ १२१४ ॥
तेथ बुझिजे बोधु बोधें, आनंंदु घेपे आनंदें,
सुखावरी नुसधें, सुखचि भोगिजे ॥ १२१५ ॥
तेथ लाभु जोडला लाभा, प्रभा आलिंगिली प्रभा,
विस्मयो बुडाला उभा, विस्मयामाजीं ॥ १२१६ ॥
शमु तेथ सामावला, विश्रामु विश्रांति आला,
अनुभवु वेडावला, अनुभूतिपणें ॥ १२१७ ॥
किंबहुना ऐसें निखळ, मीपण जोडे तया फळ,
सेवूनि वेली वेल्हाळ, क्रमयोगाची ते ॥ १२१८ ॥
पैं क्रमयोगिया किरीटी, चक्रवर्तीच्या मुकुटीं,
मी चिद्रत्न तें साटोवाटीं, होय तो माझा ॥ १२१९ ॥
कीं क्रमयोगप्रासादाचा, कळसु जो हा मोक्षाचा,
तयावरील अवकाशाचा, उवावो जाला तो ॥ १२२० ॥
नाना संसार आडवीं, क्रमयोग वाट बरवी,
जोडिली ते मदैक्यगांवीं, पैठी जालीसे ॥ १२२१ ॥
हें असो क्रमयोगबोधें, तेणें भक्तिचिद्गांगें,
मी स्वानंदोदधी वेगें, ठाकिला कीं गा ॥ १२२२ ॥
हा ठायवरी सुवर्मा, क्रमयोगीं आहे महिमा,
म्हणौनि वेळोवेळां तुम्हां, सांगतों आम्ही ॥ १२२३ ॥
पैं देशें काळें पदार्थें, साधूनि घेइजे मातें,
तैसा नव्हे मी आयतें, सर्वांचें सर्वही ॥ १२२४ ॥
म्हणौनि माझ्या ठायीं, जाचावें न लगे कांहीं,
मी लाभें इयें उपायीं, साचचि गा ॥ १२२५ ॥
एक शिष्य एक गुरु, हा रूढला साच व्यवहारु,
तो मत्प्राप्तिप्रकारु, जाणावया ॥ १२२६ ॥
अगा वसुधेच्या पोटीं, निधान सिद्ध किरीटी,
वन्हि सिद्ध काष्ठीं, वोहां दूध ॥ १२२७ ॥
परी लाभे तें असतें, तया कीजे उपायातें,
येर सिद्धचि तैसा तेथें, उपायीं मी ॥ १२२८ ॥
हा फळहीवरी उपावो, कां पां प्रस्तावीतसे देवो,
हे पुसतां परी अभिप्रावो, येथिंचा ऐसा ॥ १२२९ ॥
जे गीतार्थाचें चांगावें, मोक्षोपायपर आघवें,
आन शास्त्रोपाय कीं नव्हे, प्रमाणसिद्ध ॥ १२३० ॥
वारा आभाळचि फेडी, वांचूनि सूर्यातें न घडी,
कां हातु बाबुळी धाडी, तोय न करी ॥ १२३१ ॥
तैसा आत्मदर्शनीं आडळु, असे अविद्येचा जो मळु,
तो शास्त्र नाशी येरु निर्मळु, मी प्रकाशें स्वयें ॥ १२३२ ॥
म्हणौनि आघवींचि शास्त्रें, अविद्याविनाशाचीं पात्रें,
वांचोनि न होतीं स्वतंत्रें, आत्मबोधीं ॥ १२३३ ॥
तया अध्यात्मशास्त्रांसीं, जैं साचपणाची ये पुसी,
तैं येइजे जया ठायासी, ते हे गीता ॥ १२३४ ॥
भानुभूषिता प्राचिया, सतेजा दिशा आघविया,
तैसी शास्त्रेश्वरा गीता या, सनाथें शास्त्रें ॥ १२३५ ॥
हें असो येणें शास्त्रेश्वरें, मागां उपाय बहुवे विस्तारें,
सांगितला जैसा करें, घेवों ये आत्मा ॥ १२३६ ॥
परी प्रथमश्रवणासवें, अर्जुना विपायें हें फावे,
हा भावो सकणवे, धरूनि श्रीहरी ॥ १२३७ ॥
तेंचि प्रमेय एक वेळ, शिष्यीं होआवया अढळ,
सांगतसे मुकुल, मुद्रा आतां ॥ १२३८ ॥
आणि प्रसंगें गीता, ठावोही हा संपता,
म्हणौनि दावी आद्यंता, एकार्थत्व ॥ १२३९ ॥
जे ग्रंथाच्या मध्यभागीं, नाना अधिकारप्रसंगीं,
निरूपण अनेगीं, सिद्धांतीं केलें ॥ १२४० ॥
तरी तेतुलेही सिद्धांत, इयें शास्त्रीं प्रस्तुत,
हे पूर्वापर नेणत, कोण्ही जैं मानी ॥ १२४१ ॥
तैं महासिद्धांताचा आवांका, सिद्धांतकक्षा अनेका,
भिडऊनि आरंभु देखा, संपवीतु असे ॥ १२४२ ॥
एथ अविद्यानाशु हें स्थळ, तेणें मोक्षोपादान फळ,
या दोहीं केवळ, साधन ज्ञान ॥ १२४३ ॥
हें इतुलेंचि नानापरी, निरूपिलें ग्रंथविस्तारीं,
तें आतां दोहीं अक्षरीं, अनुवादावें ॥ १२४४ ॥
म्हणौनि उपेयही हातीं, जालया उपायस्थिती,
देव प्रवर्तले तें पुढती, येणेंचि भावें ॥ १२४५ ॥
सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः।
मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम् ॥ ५६॥
मग म्हणे गा सुभटा, तो क्रमयोगिया निष्ठा,
मी हौनी होय पैठा, माझ्या रूपीं ॥ १२४६ ॥
स्वकर्माच्या चोखौळीं, मज पूजा करूनि भलीं,
तेणें प्रसादें आकळी, ज्ञाननिष्ठेतें ॥ १२४७ ॥
ते ज्ञाननिष्ठा जेथ हातवसे, तेथ भक्ति माझी उल्लासे,
तिया भजन समरसें, सुखिया होय ॥ १२४८ ॥
आणि विश्वप्रकाशितया, आत्मया मज आपुलिया,
अनुसरे जो करूनियां, सर्वत्रता हे ॥ १२४९ ॥
सांडूनि आपुला आडळ, लवण आश्रयी जळ,
कां हिंडोनि राहे निश्चळ, वायु व्योमीं ॥ १२५० ॥
तैसा बुद्धी वाचा कायें, जो मातें आश्रऊनि ठाये,
तो निषिद्धेंही विपायें, कर्में करूं ॥ १२५१ ॥
परी गंगेच्या संबंधीं, बिदी आणि महानदी,
येक तेवीं माझ्या बोधीं, शुभाशुभांसी ॥ १२५२ ॥
कां बावनें आणि धुरें, हा निवाडु तंवचि सरे,
जंव न घेपती वैश्वानरें, कवळूनि दोन्ही ॥ १२५३ ॥
ना पांचिकें आणि सोळें, हें सोनया तंवचि आलें,
जंव परिसु आंगमेळें, एकवटीना ॥ १२५४ ॥
तैसें शुभाशुभ ऐसें, हें तंवचिवरी आभासे,
जंव येकु न प्रकाशे, सर्वत्र मी ॥ १२५५ ॥
अगा रात्री आणि दिवो, हा तंवचि द्वैतभावो,
जंव न रिगिजे गांवो, गभस्तीचा ॥ १२५६ ॥
म्हणौनि माझिया भेटी, तयाचीं सर्व कर्में किरीटी,
जाऊनि बैसे तो पाटीं, सायुज्याच्या ॥ १२५७ ॥
देशें काळें स्वभावें, वेंचु जया न संभवे,
तें पद माझें पावे, अविनाश तो ॥ १२५८ ॥
किंबहुना पंडुसुता, मज आत्मयाची प्रसन्नता,
लाहे तेणें न पविजतां, लाभु कवणु असे ॥ १२५९ ॥
चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः।
बुद्धियोगमुपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव ॥ ५७॥
याकारणें गा तुवां इया, सर्व कर्मा आपुलिया,
माझ्या स्वरूपीं धनंजया, संन्यासु कीजे ॥ १२६० ॥
परी तोचि संन्यासु वीरा, करणीयेचा झणें करा,
आत्मविवेकीं धरा, चित्तवृत्ति हे ॥ १२६१ ॥
मग तेणें विवेकबळें, आपणपें कर्मावेगळें,
माझ्या स्वरूपीं निर्मळें, देखिजेल ॥ १२६२ ॥
आणि कर्माचि जन्मभोये, प्रकृति जे का आहे,
ते आपणयाहूनि बहुवे, देखसी दूरी ॥ १२६३ ॥
तेथ प्रकृति आपणयां, वेगळी नुरे धनंजया,
रूपेंवीण का छाया, जियापरी ॥ १२६४ ॥
ऐसेनि प्रकृतिनाशु, जालया कर्मसंन्यासु,
निफजेल अनायासु, सकारणु ॥ १२६५ ॥
मग कर्मजात गेलया, मी आत्मा उरें आपणपयां,
तेथ बुद्धि घापे करूनियां, पतिव्रता ॥ १२६६ ॥
बुद्धि अनन्य येणें योगें, मजमाजीं जैं रिगे,
तैं चित्त चैत्यत्यागें, मातेंचि भजे ॥ १२६७ ॥
ऐसें चैत्यजातें सांडिलें, चित्त माझ्या ठायीं जडलें,
ठाके तैसें वहिलें, सर्वदा करी ॥ १२६८ ॥
मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि।
अथ चेत्त्वमहंकारान्न श्रोष्यसि विनण्‌क्ष्यसि ॥ ५८॥
मग अभिन्ना इया सेवा, चित्त मियांचि भरेल जेधवां,
माझा प्रसादु जाण तेधवां, संपूर्ण जाहला ॥ १२६९ ॥
तेथ सकळ दुःखधामें, भुंजीजती जियें मृत्युजन्में,
तियें दुर्गमेंचि सुगमें, होती तुज ॥ १२७० ॥
सूर्याचेनि सावायें, डोळा सावाइला होये,
तैं अंधाराचा आहे, पाडु तया ? ॥ १२७१ ॥
तैसा माझेनि प्रसादें, जीवकणु जयाचा उपमर्दे,
तो संसराचेनी बाधे, बागुलें केवीं ? ॥ १२७२ ॥
म्हणौनि धनंजया, तूं संसारदुर्गती यया,
तरसील माझिया, प्रसादास्तव ॥ १२७३ ॥
अथवा हन अहंभावें, माझें बोलणें हें आघवें,
कानामनाचिये शिंवे, नेदिसी टेंकों ॥ १२७४ ॥
तरी नित्य मुक्त अव्ययो, तूं आहासि तें होऊनि वावो,
देहसंबंधाचा घावो, वाजेल आंगीं ॥ १२७५ ॥
जया देहसंबंधा आंतु, प्रतिपदीं आत्मघातु,
भुंजतां उसंतु, कहींचि नाहीं ॥ १२७६ ॥
येवढेनि दारुणें, निमणेनवीण निमणें,
पडेल जरी बोलणें, नेघसी माझें ॥ १२७७ ॥
यदहंकारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे।
मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥ ५९॥
पथ्यद्वेषिया पोषी ज्वरु, कां दीपद्वेषिया अंधकारु,
विवेकद्वेषें अहंकारु, पोषूनि तैसा ॥ १२७८ ॥
स्वदेहा नाम अर्जुनु, परदेहा नाम स्वजनु,
संग्रामा नाम मलिनु, पापाचारु ॥ १२७९ ॥
इया मती आपुलिया, तिघां तीन नामें ययां,
ठेऊनियां धनंजया, न झुंजें ऐसा ॥ १२८० ॥
जीवामाजीं निष्टंकु, करिसी जो आत्यंतिकु,
तो वायां धाडील नैसर्गिकु, स्वभावोचि तुझा ॥ १२८१ ॥
आणि मी अर्जुन हे आत्मिक, ययां वधु करणें हें पातक,
हे मायावांचूनि तात्त्विक, कांहीं आहे ? ॥ १२८२ ॥
आधीं जुंझार तुवां होआवें, मग झुंजावया शस्त्र घेयावें,
कां न जुंझावया करावें, देवांगण ॥ १२८३ ॥
म्हणौनि न झुंजणें, म्हणसी तें वायाणें,
ना मानूं लोकपणें, लोकदृष्टीही ॥ १२८४ ॥
तऱ्ही न झुंजें ऐसें, निष्टंकीसी जें मानसें,
तें प्रकृति अनारिसें, करवीलचि ॥ १२८५ ॥
स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा।
कर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोपि तत् ॥ ६०॥
पैं पूर्वे वाहतां पाणी, पव्हिजे पश्चिमेचे वाहणीं,
तरी आग्रहोचि उरे तें आणी, आपुलिया लेखा ॥ १२८६ ॥
कां साळीचा कणु म्हणे, मी नुगवें साळीपणें,
तरी आहे आन करणें, स्वभावासी ? ॥ १२८७ ॥
तैसा क्षात्रंस्कारसिद्धा, प्रकृती घडिलासी प्रबुद्धा,
आता नुठी म्हणसी हा धांदा, परी उठवीजसीचि तूं ॥ १२८८ ॥
पैं शौर्य तेज दक्षता, एवमादिक पंडुसुता,
गुण दिधले जन्मतां, प्रकृती तुज ॥ १२८९ ॥
तरी तयाचिया समवाया\-, अनुरूप धनंजया,
न करितां उगलियां, नयेल असों ॥ १२९० ॥
म्हणौनियां तिहीं गुणीं, बांधिलासि तूं कोदंडपाणी,
त्रिशुद्धी निघसी वाहणीं, क्षात्राचिया ॥ १२९१ ॥
ना हें आपुलें जन्ममूळ, न विचारीतचि केवळ,
न झुंजें ऐसें अढळ, व्रत जरी घेसी ॥ १२९२ ॥
तरी बांधोनि हात पाये, जो रथीं घातला होये,
तो न चाले तरी जाये, दिगंता जेवीं ॥ १२९३ ॥
तैसा तूं आपुलियाकडुनी, मीं कांहींच न करीं म्हणौनि,
ठासी परी भरंवसेनि, तूंचि करिसी ॥ १२९४ ॥
उत्तरु वैराटींचा राजा, पळतां तूं कां निघालासी झुंजा ?,
हा क्षात्रस्वभावो तुझा, झुंजवील तुज ॥ १२९५ ॥
महावीर अकरा अक्षौहिणी, तुवां येकें नागविले रणांगणीं,
तो स्वभावो कोदंडपाणी, झुंजवील तूंतें ॥ १२९६ ॥
हां गा रोगु कायी रोगिया, आवडे दरिद्र दरिद्रिया ?,
परी भोगविजे बळिया, अदृष्टें जेणें ॥ १२९७ ॥
तें अदृष्ट अनारिसें, न करील ईश्वरवशें,
तो ईश्वरुही असे, हृदयीं तुझ्या ॥ १२९८ ॥
ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति।
भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥ ६१॥
सर्व भूतांच्या अंतरीं, हृदय महाअंबरीं,
चिद्वृत्तीच्या सहस्त्रकरीं, उदयला असे जो ॥ १२९९ ॥
अवस्थात्रय तिन्हीं लोक, प्रकाशूनि अशेख,
अन्यथादृष्टि पांथिक, चेवविले ॥ १३०० ॥
वेद्योदकाच्या सरोवरीं, फांकतां विषयकल्हारीं,
इंद्रियषट्पदा चारी, जीवभ्रमरातें ॥ १३०१ ॥
असो रूपक हें तो ईश्वरु, सकल भूतांचा अहंकारु,
पांघरोनि निरंतरु, उल्हासत असे ॥ १३०२ ॥
स्वमायेचें आडवस्त्र, लावूनि एकला खेळवी सूत्र,
बाहेरी नटी छायाचित्र, चौर्याशीं लक्ष ॥ १३०३ ॥
तया ब्रह्मादिकीटांता, अशेषांही भूतजातां,
देहाकार योग्यता, पाहोनि दावी ॥ १३०४ ॥
तेथ जें देह जयापुढें, अनुरूपपणें मांडे,
तें भूत तया आरूढे, हें मी म्हणौनि ॥ १३०५ ॥
सूत सूतें गुंतलें, तृण तृणचि बांधलें,
कां आत्मबिंबा घेतलें, बाळकें जळीं ॥ १३०६ ॥
तयापरी देहाकारें, आपणपेंचि दुसरें,
देखोनि जीव आविष्करें, आत्मबुद्धि ॥ १३०७ ॥
ऐसेनि शरीराकारीं, यंत्रीं भूतें अवधारीं,
वाहूनि हालवी दोरी, प्राचीनाची ॥ १३०८ ॥
तेथ जया जें कर्मसूत्र, मांडूनि ठेविलें स्वतंत्र,
तें तिये गती पात्र, होंचि लागे ॥ १३०९ ॥
किंबहुना धनुर्धरा, भूतांतें स्वर्गसंसारा,
\-माजीं भोवंडी तृणें वारा, आकाशीं जैसा ॥ १३१० ॥
भ्रामकाचेनि संगें, जैसें लोहो वेढा रिगे,
तैसीं ईश्वरसत्तायोगें, चेष्टती भूतें ॥ १३११ ॥
जैसे चेष्टा आपुलिया, समुद्रादिक धनंजया,
चेष्टती चंद्राचिया, सन्निधी येकीं ॥ १३१२ ॥
तया सिंधू भरितें दाटें, सोमकांता पाझरु फुटे,
कुमुदांचकोरांचा फिटे, संकोचु तो ॥ १३१३ ॥
तैसीं बीजप्रकृतिवशें, अनेकें भूतें येकें ईशें,
चेष्टवीजती तो असे, तुझ्या हृदयीं ॥ १३१४ ॥
अर्जुनपण न घेतां, मी ऐसें जें पंडुसुता,
उठतसे तें तत्वता, तयाचें रूप ॥ १३१५ ॥
यालागीं तो प्रकृतीतें, प्रवर्तवील हें निरुतें,
आणि तें झुंजवील तूंतें, न झुंजशी जऱ्ही ॥ १३१६ ॥
म्हणौनि ईश्वर गोसावी, तेणें प्रकृती हे नेमावी,
तिया सुखें राबवावीं, इंद्रियें आपुलीं ॥ १३१७ ॥
तूं करणें न करणें दोन्हीं, लाऊनि प्रकृतीच्या मानीं,
प्रकृतीही कां अधीनी, हृदयस्था जया ॥ १३१८ ॥
तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत।
तत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥ ६२॥
तया अहं वाचा चित्त आंग, देऊनिया शरण रिग,
महोदधी कां गांग, रिगालें जैसें ॥ १३१९ ॥
मग तयाचेनि प्रसादें, सर्वोपशांतिप्रमदे,
कांतु होऊनिया स्वानंदें, स्वरूपींचि रमसी ॥ १३२० ॥
संभूति जेणें संभवे, विश्रांति जेथें विसंवे,
अनुभूतिही अनुभवे, अनुभवा जया ॥ १३२१ ॥
तिये निजात्मपदींचा रावो, होऊनि ठाकसी अव्यवो,
म्हणे लक्ष्मीनाहो, पार्था तूं गा ॥ १३२२ ॥
इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया।
विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥ ६३॥
हें गीता नाम विख्यात, सर्ववाङ्गमयाचें मथित,
आत्मा जेणें हस्तगत, रत्न होय ॥ १३२३ ॥
ज्ञान ऐसिया रूढी, वेदांतीं जयाची प्रौढी,
वानितां कीर्ति चोखडी, पातली जगीं ॥ १३२४ ॥
बुद्ध्यादिकें डोळसें, हें जयाचें कां कडवसें,
मी सर्वद्रष्टाही दिसें, पाहला जया ॥ १३२५ ॥
तें हें गा आत्मज्ञान, मज गोप्याचेंही गुप्त धन,
परी तूं म्हणौनि आन, केवीं करूं ? ॥ १३२६ ॥
याकारणें गा पांडवा, आम्हीं आपुला हा गुह्य ठेवा,
तुज दिधला कणवा, जाकळिलेपणें ॥ १३२७ ॥
जैसी भुलली वोरसें, माय बोले बाळा दोषें,
प्रीति ही परी तैसें, न करूंचि हो ॥ १३२८ ॥
येथ आकाश आणि गाळिजे, अमृताही साली फेडिजे,
कां दिव्याकरवीं करविजे, दिव्य जैसे ॥ १३२९ ॥
जयाचेनि अंगप्रकाशें, पाताळींचा परमाणु दिसे,
तया सूर्याहि का जैसे, अंजन सूदलें ॥ १३३० ॥
तैसें सर्वज्ञेंही मियां, सर्वही निर्धारूनियां,
निकें होय तें धनंजया, सांगितलें तुज ॥ १३३१ ॥
आतां तूं ययावरी, निकें हें निर्धारीं,
निर्धारूनि करीं, आवडे तैसें ॥ १३३२ ॥
यया देवाचिया बोला, अर्जुनु उगाचि ठेला,
तेथ देवो म्हणती भला, अवंचकु होसी ॥ १३३३ ॥
वाढतयापुढें भुकेला, उपरोधें म्हणे मी धाला,
तैं तोचि पीडे आपुला, आणि दोषुही तया ॥ १३३४ ॥
तैसा सर्वज्ञु श्रीगुरु, भेटलिया आत्मनिर्धारु,
न पुसिजे जैं आभारु, धरूनियां ॥ १३३५ ॥
तैं आपणपेंचि वंचे, आणि पापही वंचनाचें,
आपणयाचि साचें, चुकविलें तेणें ॥ १३३६ ॥
पैं उगेपणा तुझिया, हा अभिप्रावो कीं धनंजया,
जें एकवेळ आवांकुनियां, सांगावें ज्ञान ॥ १३३७ ॥
तेथ पार्थु म्हणे दातारा, भलें जाणसी माझिया अंतरा,
हें म्हणों तरी दुसरा, जाणता असे काई ? ॥ १३३८ ॥
येर ज्ञेय हें जी आघवें, तूं ज्ञाता एकचि स्वभावें,
मा सूर्यु म्हणौनि वानावें, सूर्यातें काई ? ॥ १३३९ ॥
या बोला श्रीकृष्णें, म्हणितलें काय येणें,
हेंचि थोडें गा वानणें, जें बुझतासि तूं ॥ १३४० ॥
सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः।
इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥ ६४॥
तरी अवधान पघळ, करूनियाम् आणिक येक वेळ,
वाक्य माझें निर्मळ, अवधारीं पां ॥ १३४१ ॥
हें वाच्य म्हणौनि बोलिजे, कां श्राव्य मग आयिकिजे,
तैसें नव्हें परी तुझें, भाग्य बरवें ॥ १३४२ ॥
कूर्मीचिया पिलियां, दिठी पान्हा ये धनंजया,
कां आकाश वाहे बापिया, घरींचें पाणी ॥ १३४३ ॥
जो व्यवहारु जेथ न घडे, तयाचें फळचि तेथ जोडे,
काय दैवें न सांपडे, सानुकूळें ? ॥ १३४४ ॥
येऱ्हवीं द्वैताची वारी, सारूनि ऐक्याच्या परीवरीं,
भोगिजे तें अवधारीं, रहस्य हें ॥ १३४५ ॥
आणि निरुपचारा प्रेमा, विषय होय जें प्रियोत्तमा,
तें दुजें नव्हे कीं आत्मा, ऐसेंचि जाणावें ॥ १३४६ ॥
आरिसाचिया देखिलया, गोमटें कीजे धनंजया,
तें तया नोहे आपणयां, लागीं जैसें ॥ १३४७ ॥
तैसें पार्था तुझेनि मिषें, मी बोलें आपणयाचि उद्देशें,
माझ्या तुझ्या ठाईं असे, मीतूंपण गा ॥ १३४८ ॥
म्हणौनि जिव्हारींचें गुज, सांगतसे जीवासी तुज,
हें अनन्यगतीचें मज, आथी व्यसन ॥ १३४९ ॥
पैम् जळा आपणपें देतां, लवण भुललें पंडुसुता,
कीं आघवें तयाचें होतां, न लजेचि तें ॥ १३५० ॥
तैसा तूं माझ्या ठाईं, राखों नेणसीचि कांहीं,
तरी आतां तुज काई, गोप्य मी करूं ? ॥ १३५१ ॥
म्हणौनि आघवींचि गूढें, जें पाऊनि अति उघडें,
तें गोप्य माझें चोखडें, वाक्य आइक ॥ १३५२ ॥
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु।
मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥ ६५॥
तरी बाह्य आणि अंतरा, आपुलिया सर्व व्यापारा,
मज व्यापकातें वीरा, विषयो करीं ॥ १३५३ ॥
आघवा आंगीं जैसा, वायु मिळोनि आहे आकाशा,
तूं सर्व कर्मीं तैसा, मजसींचि आस ॥ १३५४ ॥
किंबहुना आपुलें मन, करीं माझें एकायतन,
माझेनि श्रवणें कान, भरूनि घालीं ॥ १३५५ ॥
आत्मज्ञानें चोखडीं, संत जे माझीं रूपडीं,
तेथ दृष्टि पडो आवडी, कामिनी जैसी ॥ १३५६ ॥
मीं सर्व वस्तीचें वसौटें, माझीं नामें जियें चोखटें,
तियें जियावया वाटे, वाचेचिये लावीं ॥ १३५७ ॥
हातांचें करणें, कां पायांचें चालणें,
तें होय मजकारणें, तैसें करीं ॥ १३५८ ॥
आपुला अथवा परावा, ठायीं उपकरसी पांडवा,
तेणें यज्ञें होईं बरवा, याज्ञिकु माझा ॥ १३५९ ॥
हें एकैक शिकऊं काई, पैं सेवकें आपुल्या ठाईं,
उरूनि येर सर्वही, मी सेव्यचि करीं ॥ १३६० ॥
तेथ जाऊनिया भूतद्वेषु, सर्वत्र नमवैन मीचि एकु,
ऐसेनि आश्रयो आत्यंतिकु, लाहसी तूं माझा ॥ १३६१ ॥
मग भरलेया जगाआंतु, जाऊनि तिजयाची मातु,
होऊनि ठायील एकांतु, आम्हां तुम्हां ॥ १३६२ ॥
तेव्हां भलतिये आवस्थे, मी तूतें तूं मातें,
भोगिसी ऐसें आइतें, वाढेल सुख ॥ १३६३ ॥
आणि तिजें आडळ करितें, निमालें अर्जुना जेथें,
तें मीचि म्हणौनि तूं मातें, पावसी शेखीं ॥ १३६४ ॥
जैसी जळींची प्रतिभा, जळनाशीं बिंबा,
येतां गाभागोभा, कांहीं आहे ? ॥ १३६५ ॥
पैं पवनु अंबरा, कां कल्लोळु सागरा,
मिळतां आडवारा, कोणाचा गा ? ॥ १३६६ ॥
म्हणौनि तूं आणि आम्हीं, हें दिसताहे देहधर्मीं,
मग ययाच्या विरामीं, मीचि होसी ॥ १३६७ ॥
यया बोलामाझारीं, होय नव्हे झणें करीं,
येथ आन आथी तरी, तुझीचि आण ॥ १३६८ ॥
पैं तुझी आण वाहणें, हें आत्मलिंगातें शिवणें,
प्रीतीची जाति लाजणें, आठवों नेदी ॥ १३६९ ॥
येऱ्हवीं वेद्यु निष्प्रपंचु, जेणें विश्वाभासु हा साचु,
आज्ञेचा नटनाचु, काळातें जिणें ॥ १३७० ॥
तो देवो मी सत्यसंकल्पु, आणि जगाच्या हितीं बापु,
मा आणेचा आक्षेपु, कां करावा ? ॥ १३७१ ॥
परी अर्जुना तुझेनि वेधें, मियां देवपणाचीं बिरुदें,
सांडिलीं गा मी हे आधें, सगळेनि तुवां ॥ १३७२ ॥
पैं काजा आपुलिया, रावो आपुली आपणया,
आण वाहे धनंजया, तैसें हें कीं ॥ १३७३ ॥
तेथ अर्जुनु म्हणे देवें, अचाट हें न बोलावें,
जे आमचें काज नांवें, तुझेनि एके ॥ १३७४ ॥
यावरी सांगों बैससी, कां सांगतां भाषही देसी,
या तुझिया विनोदासी, पारु आहे जी ? ॥ १३७५ ॥
कमळवना विकाशु, करी रवीचा एक अंशु,
तेथ आघवाचि प्रकाशु, नित्य दे तो ॥ १३७६ ॥
पृथ्वी निवऊनि सागर, भरीजती येवढें थोर,
वर्षे तेथ मिषांतर, चातकु कीं ॥ १३७७ ॥
म्हणौनि औदार्या तुझेया, मज निमित्त ना म्हणावया,
प्राप्ति असे दानीराया, कृपानिधी ॥ १३७८ ॥
तंव देवो म्हणती राहें, या बोलाचा प्रस्तावो नोहे,
पैं मातें पावसी उपायें, साचचि येणें ॥ १३७९ ॥
सैंधव सिंधू पडलिया, जो क्षणु धनंजया,
तेणें विरेचि कीं उरावया, कारण कायी ? ॥ १३८० ॥
तैसें सर्वत्र मातें भजतां, सर्व मी होतां अहंता,
निःशेष जाऊनि तत्वता, मीचि होसी ॥ १३८१ ॥
एवं माझिये प्राप्तीवरी, कर्मालागोनि अवधारीं,
दाविली तुज उजरी, उपायांची ॥ १३८२ ॥
जे आधीं तंव पंडुसुता, सर्व कर्में मज अर्पितां,
सर्वत्र प्रसन्नता, लाहिजे माझी ॥ १३८३ ॥
पाठीं माझ्या इये प्रसादीं, माझें ज्ञान जाय सिद्धी,
तेणें मिसळिजे त्रिशुद्धी, स्वरूपीं माझ्या ॥ १३८४ ॥
मग पार्था तिये ठायीं, साध्य साधन होय नाहीं,
किंबहुना तुज कांहीं, उरेचि ना ॥ १३८५ ॥
तरी सर्व कर्में आपलीं, तुवां सर्वदा मज अर्पिलीं,
तेणें प्रसन्नता लाधली, आजि हे माझी ॥ १३८६ ॥
म्हणौनि येणें प्रसादबळें, नव्हे झुंजाचेनि आडळें,
न ठाकेचि येकवेळे, भाळलों तुज ॥ १३८७ ॥
जेणें सप्रपंच अज्ञान जाये, एकु मी गोचरु होये,
तें उपपत्तीचेनि उपायें, गीतारूप हें ॥ १३८८ ॥
मियां ज्ञान तुज आपुलें, नानापरी उपदेशिलें,
येणें अज्ञानजात सांडी वियालें, धर्माधर्म जें ॥ १३८९ ॥
सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज।
अहं त्वां सर्वपापेभ्यो मोक्ष्ययिष्यामि मा शुचः ॥ ६६॥
आशा जैसी दुःखातें, व्यालीं निंदा दुरितें,
हे असो जैसें दैन्यातें, दुर्भगत्व ॥ १३९० ॥
तैसें स्वर्गनरकसूचक, अज्ञान व्यालें धर्मादिक,
तें सांडूनि घालीं अशेख, ज्ञानें येणें ॥ १३९१ ॥
हातीं घेऊन तो दोरु, सांडिजे जैसा सर्पाकारु,
कां निद्रात्यागें घराचारु, स्वप्नींचा जैसा ॥ १३९२ ॥
नाना सांडिलेनि कवळें, चंद्रींचें धुये पिंवळें,
व्याधित्यागें कडुवाळें\-, पण मुखाचें ॥ १३९३ ॥
अगा दिवसा पाठीं देउनी, मृगजळ घापे त्यजुनी,
कां काष्ठत्यागें वन्ही, त्यजिजे जैसा ॥ १३९४ ॥
तैसें धर्माधर्माचें टवाळ, दावी अज्ञान जें कां मूळ,
तें त्यजूनि त्यजीं सकळ, धर्मजात ॥ १३९५ ॥
मग अज्ञान निमालिया, मीचि येकु असे अपैसया,
सनिद्र स्वप्न गेलया, आपणपें जैसें ॥ १३९६ ॥
तैसा मी एकवांचूनि कांहीं, मग भिन्नाभिन्न आन नाहीं,
सोऽहंबोधें तयाच्या ठायीं, अनन्यु होय ॥ १३९७ ॥
पैंं आपुलेनि भेदेंविण, माझें जाणिजे जें एकपण,
तयाचि नांव शरण, मज यीणें गा ॥ १३९८ ॥
जैसें घटाचेनि नाशें, गगनीं गगन प्रवेशे,
मज शरण येणें तैसें, ऐक्य करी ॥ १३९९ ॥
सुवर्णमणि सोनया, ये कल्लोळु जैसा पाणिया,
तैसा मज धनंजया, शरण ये तूं ॥ १४०० ॥
वांचूनि सागराच्या पोटीं, वडवानळु शरण आला किरीटी,
जाळूनि ठाके तया गोठी, वाळूनि दे पां ॥ १४०१ ॥
मजही शरण रिघिजे, आणि जीवत्वेंचि असिजे,
धिग् बोली यिया न लजे, प्रज्ञा केवीं ॥ १४०२ ॥
अगा प्राकृताही राया, आंगीं पडे जें धनंजया,
तें दासिरूंहि कीं तया, समान होय ॥ १४०३ ॥
मा मी विश्वेश्वरु भेटे, आणि जीवग्रंथी न सुटे,
हे बोल नको वोखटें, कानीं लाऊं ॥ १४०४ ॥
म्हणौनि मी होऊनि मातें, सेवणें आहे आयितें,
तें करीं हातां येतें, ज्ञानें येणें ॥ १४०५ ॥
मग ताकौनियां काढिलें, लोणी मागौतें ताकीं घातलें,
परी न घेपेचि कांहींं केलें, तेणें जेवीं ॥ १४०६ ॥
तैसें अद्वयत्वें मज, शरण रिघालिया तुज,
धर्माधर्म हे सहज, लागतील ना ॥ १४०७ ॥
लोह उभें खाय माती, तें परीसाचिये संगतीं,
सोनें जालया पुढती, न शिविजे मळें ॥ १४०८ ॥
हें असो काष्ठापासोनि, मथूनि घेतलिया वन्ही,
मग काष्ठेंही कोंडोनी, न ठके जैसा ॥ १४०९ ॥
अर्जुना काय दिनकरु, देखत आहे अंधारु,
कीं प्रबोधीं होय गोचरु, स्वप्नभ्रमु, ॥ १४१० ॥
तैसें मजसी येकवटलेया, मी सर्वरूप वांचूनियां,
आन कांहीं उरावया, कारण असे ? ॥ १४११ ॥
म्हणौनि तयाचें कांहीं, चिंतीं न आपुल्या ठायीं,
तुझें पापपुण्य पाहीं, मीचि होईन ॥ १४१२ ॥
तेथ सर्वबंधलक्षणें, पापें उरावें दुजेपणें,
तें माझ्या बोधीं वायाणें, होऊनि जाईल ॥ १४१३ ॥
जळीं पडिलिया लवणा, सर्वही जळ होईल विचक्षणा,
तुज मी अनन्यशरणा, होईन तैसा ॥ १४१४ ॥
येतुलेनि आपैसया, सुटलाचि आहसी धनंजया,
घेईं मज प्रकाशोनियां, सोडवीन तूंतें ॥ १४१५ ॥
याकारणें पुढती, हे आधी न वाहे चित्तीं,
मज एकासि ये सुमती, जाणोनि शरण ॥ १४१६ ॥
ऐसें सर्वरूपरूपसें, सर्वदृष्टिडोळसें,
सर्वदेशनिवासें, बोलिलें श्रीकृष्णें ॥ १४१७ ॥
मग सांवळा सकंकणु, बाहु पसरोनि दक्षिणु,
आलिंगिला स्वशरणु, भक्तराजु तो ॥ १४१८ ॥
न पवतां जयातें, काखे सूनि बुद्धीतें,
बोंलणें मागौतें, वोसरलें ॥ १४१९ ॥
ऐसें जें कांहीं येक, बोला बुद्धीसिही अटक,
तें द्यावया मिष, खेवाचें केलें ॥ १४२० ॥
हृदया हृदय येक जाले, ये हृदयींचें ते हृदयीं घातलें,
द्वैत न मोडितां केलें, आपणा{ऐ}सें अर्जुना ॥ १४२१ ॥
दीपें दीप लाविला, तैसा परीष्वंगु तो जाला,
द्वैत न मोडितां केला, आपणपें पार्थुं ॥ १४२२ ॥
तेव्हां सुखाचा मग तया, पूरु आला जो धनंजया,
तेथ वाडु तऱ्हीं बुडोनियां ॥ ठेला देवो ॥ १४२३॥
सिंधु सिंधूतें पावों जाये, तें पावणें ठाके दुणा होये,
वरी रिगे पुरवणिये, आकाशही ॥ १४२४ ॥
तैसें तयां दोघांचें मिळणें, दोघां नावरे जाणावें कवणें,
किंबहुना श्रीनारायणें, विश्व कोंदलें ॥ १४२५ ॥
एवं वेदाचें मूळसूत्र, सर्वाधिकारैकपवित्र,
श्रीकृष्णें गीताशास्त्र, प्रकट केलें ॥ १४२६ ॥
येथ गीता मूळ वेदां, ऐसें केवीं पां आलें बोधा,
हें म्हणाल तरी प्रसिद्धा, उपपत्ति सांगों ॥ १४२७ ॥
तरी जयाच्या निःश्वासीं, जन्म झाले वेदराशी,
तो सत्यप्रतिज्ञ पैजेसीं, बोलला स्वमुखें ॥ १४२८ ॥
म्हणौनि वेदां मूळभूत, गीता म्हणों हें होय उचित,
आणिकही येकी येथ, उपपत्ति असे ॥ १४२९ ॥
जें न नशतु स्वरूपें, जयाचा विस्तारु जेथ लपे,
तें तयांचें म्हणिपे, बीज जगीं ॥ १४३० ॥
तरी कांडत्रयात्मकु, शब्दराशी अशेखु,
गीतेमाजीं असे रुखु, बीजीं जैसा ॥ १४३१ ॥
म्हणौनि वेदांचें बीज, श्रीगीता होय हें मज,
गमे आणि सहज, दिसतही आहे ॥ १४३२ ॥
जे वेदांचे तिन्ही भाग, गीते उमटले असती चांग,
भूषणरत्नीं सर्वांग, शोभलें जैसें ॥ १४३३ ॥
तियेचि कर्मादिकें तिन्ही, कांडें कोणकोणे स्थानीं,
गीते आहाति तें नयनीं, दाखऊं आईक ॥ १४३४ ॥
तरी पहिला जो अध्यावो, तो शास्त्रप्रवृत्तिप्रस्तावो,
द्वितीयीं साङ्ख्यसद्भावो, प्रकाशिला ॥ १४३५ ॥
मोक्षदानीं स्वतंत्र, ज्ञानप्रधान हें शास्त्र,
येतुलालें दुजीं सूत्र, उभारिलें ॥ १४३६ ॥
मग अज्ञानें बांधलेयां, मोक्षपदीं बैसावया,
साधनारंभु तो तृतीया\-, ध्यायीं बोलिला ॥ १४३७ ॥
जे देहाभिमान बंधें, सांडूनि काम्यनिषिद्धें,
विहित परी अप्रमादें, अनुष्ठावें ॥ १४३८ ॥
ऐसेनि सद्भावें कर्म करावें, हा तिजा अध्यावो जो देवें,
निर्णय केला तें जाणावें, कर्मकांड येथ ॥ १४३९ ॥
आणि तेंचि नित्यादिक, अज्ञानाचें आवश्यक,
आचरतां मोंचक, केवीं होय पां ॥ १४४० ॥
ऐसी अपेक्षा जालिया, बद्ध मुमुक्षुते आलिया,
देवें ब्रह्मार्पणत्वें क्रिया, सांगितली ॥ १४४१ ॥
जे देहवाचामानसें, विहित निपजे जें जैसें,
तें एक ईश्वरोद्देशें, कीजे म्हणितलें ॥ १४४२ ॥
हेंचि ईश्वरीं कर्मयोगें, भजनकथनाचें खागें,
आदरिलें शेषभागें, चतुर्थाचेनी ॥ १४४३ ॥
तें विश्वरूप अकरावा, अध्यावो संपे जंव आघवा,
तंव कर्में ईशु भजावा, हें जें बोलिलें ॥ १४४४ ॥
तें अष्टाध्यायीं उघड, जाण येथें देवताकांड,
शास्त्र सांगतसे आड, मोडूनि बोलें ॥ १४४५ ॥
आणि तेणेंचि ईशप्रसादें, श्रीगुरुसंप्रदायलब्धें,
साच ज्ञान उद्बोधे, कोंवळें जें ॥ १४४६ ॥
तें अद्वेष्टादिप्रभृतिकीं, अथवा अमानित्वादिकीं,
वाढविजे म्हणौनि लेखी, बारावा गणूं ॥ १४४७ ॥
तो बारावा अध्याय आदी, आणि पंधरावा अवधी,
ज्ञानफळपाकसिद्धी, निरूपणासीं ॥ १४४८ ॥
म्हणौनि चहूंही इहीं, ऊर्ध्वमूळांतीं अध्यायीं,
ज्ञानकांड ये ठायीं, निरूपिजे ॥ १४४९ ॥
एवं कांडत्रयनिरूपणी, श्रुतीचि हे कोडिसवाणी,
गीतापद्यरत्नांचीं लेणीं, लेयिली आहे ॥ १४५० ॥
हें असो कांडत्रयात्मक, श्रुति मोक्षरूप फळ येक,
बोभावे जें आवश्यक, ठाकावें म्हणौनि ॥ १४५१ ॥